Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus : Series latina"

See other formats 


Digitized  by  the  Internet  Archive 

in  2011  with  funding  from 

University  of  Toronto 


http://www.archive.org/details/patrologiaecur190mign 


CURSUS  COMPLETUS 

SEU  BIBLIOTHECA  UNIVERSALIS,  INTEGRA,  UNIFORMIS,  COMMODA,  OECONOMICA, 

«MNIll  SS.  PATRH,  DOCTORll  SCRIPTORHOJE  ECCLESI4STICOR0M, 

3IVE    LATINORUM,   SIVE   GR.BCORUM, 

QUI  AB    sEVO    APOSTOLICO    AD  TEMPORA    INNOCENTII  III   (ANNO  1216)   PRO  LATINIS 
ET  AD  CONCILII  FLORENTINl  TEMPORA  (ANN.  1439)  PRO  QRJSCIS  FLORUERUNT. 

RECUSIO  CHROJNOLOGICA 

OMNIUM  QUjE  EXSTITERE  MONUMENTORUM  CATHOLICiE  TRADITIONIS  PER  QUINDECLM  PRIORA 

ECCLESIiE  S.ECULA, 

#UXTA    BDITIONES   ACCURATISSIMA3   INTER   SE   CUMQUE    NONNULLIS     CODICIBUS    MANUSCRIPTIS     COLLATAS,    PERQUAM 

DILIOENTER   CASTIGATA  ;  DIBSERTATI0NIBU8,  COMMENTARIIS,  VARIISQUE  LECTIONIBUS   CONTINENTER  ILLUSTRATAJ 

OMNIBUS    OPERIBUS    P03T   AMf-LISSIMAS   EDITIONES    1VAZ  TRIBUS    NOVISSIMIS    S^SCULIS    DEBENTUR    AB30LUTA9 

DETECTI9,   AUCTAJ  INDICIBUS  PA3TICULARIBUS  ANALYTICIS,  SINOULOS  SIVE  TOMOS  SIVE  AUCTORES  ALICUJU8 

MOMENTI   SUBSKQUENTIBU8,    DON/vTA  J    CAPITULIS    INTRA    IPSUM   TEXTUM    RITE    DISPOSITIS,  NECNON    ET 

TITULI8SINGULARUM   PAGINARUM  MARGINEM  SUPEIUOREM  DI8TINGUENTIBUS   SUBJECTAMQUE   MATE- 

RII  M   SIGNIFICANTIBUS,   ADORNATA;    OPERIBUS    CUM    DUBIIS,    TUM    APOCRYPHIS,    ALIQUA    VERO 

AUCTORITATE   IN  ORDINE  AD  TRADITI?  NEM    ECCLESIASTICAM  POLLENTIBUS,    AMPLIFICATA  J 

DUCBNTIS     BT   AMPLIUS      LOCUPLETATA    INDICIBUS   AUCTORUM     SICUT     ET    OPERUM,    ALPHABETICIS,    CHRONOLOGICIS, 

6TATISTICIS,    SYNTHETICIS,    ANALYTICIS,  ANALOGICIS,    IN  QUODQUE    RELI3I0NIS  PUNCTUM,    DOGMATICUM,  MORALB, 

LITURGICUM,  CANONICUM,    DISCIPLINARE,    HISTORICUM,    ET    CUNCTA  ALIA  SINE   ULLA  EXCEPTIONE  ;  SED    PRiB- 

8ERTIM    DUOBUS    INDICIBUS    IMMENSIS     ET    GENERALIBUS,     ALTERO    SCILICET    HERUM,     QUO    COVSULTO, 

QUIQUID    NON    80LUM    TALIS   TALISVE    PATER,    VERUM    ETIAM  UNUSQUISQUE  PATRUM,  NE    UNO    QUIDEM 

OMISSO,  IN  QUODLIBET  THEMA   SCRIPSERIT,    UNO  INTUITU  CONSPICIATUR  ;  ALTERO  SCRIPTU  R.^E 

SACR^E,    EX    QUO    LECTORI    COMPERIRE    SIT   OBVIUM    QUINAM  PATRES  ET  IN  QUIBUS  OPERUM 

8UORUM   LOCIS    SINOUL03   SINGULORUM     LIBRORUM    S.     SCRIPTUR^    VERSUS,     A     PRIMO 

OENESEOS    USQUE    AD    NOVISSIMUM   APOCALYPSIS,    COMMENTATI    SINT. 

EDITIO    ACCURATISSIMA,   CBTERISQUE   OMNIBUS    FACILE   ANTEPONENDA,   SI    PERPENDANTUR    CHARACTERUM     NITIDITAS 

CHARTiB  QUALITA8,   INTEGRITA8   TEXTUS,     PERFECTIO   CORRECTIONIS,     OPERUM    RECUSORUM    TUM    VARIETAS,  TUH 

NUMBRUS,    FORMA    VOLUMINUM    PERQUAM     COMMODA    SIBIQUE    IN    TOTO    PATROLOGI/B    DECURSU     CONSTANTSR 

8IMIUS,     PRETII     EXIGUITAS,     PR^SERTIMQUK      I9TA     COLLECTIO,     UNA,    METHODICA    ET    CHRONOLOGICA, 

8BXCENT0RUM   FRAOMENTORUM   OPU6CULORUMQUE    HACTENU8    HIC  ILLIC   SPARSORUM,  PRIMUM  AUTEM 

IMNOSTRA  BIBLIOTHECA,EXOPERIBUS   ET  M39.    ADOMNE9  ^BTATES,  LOCOSj,  LINGUA9   FORMASQUB 

PERTINENTIBUS     COADUNATORUM. 

SERIES  LATINA 

IN  QUA  PRODEUNT  PATRES,  DOCTORES  SCRIPTORESQUE  ECCLESLE  LATIN.E 
A  TERTULLIANO  AD  INNOCENTIUM  III. 

ACGURANTE      J.-P.      MIGNE, 

BIBLIOTHEC/E   CLERI    IMVERSE 
3IVE    CURSUUM    COMPLETORUM    IN    SINGULOS    SCIENTI^    ECCLESIASTIC/E    RAMOS    EDITORK, 


PATROLOGIM   LATINM    TOMUS   CXC. 


S.  THOMAS  CANTUAR.  ARCHIEP.  HERBERTUS  DE  BOSEHAM,  S.  THOM£  CANTUAR.  CLERICUS. 
GILBERTUS  FOLIOT.  EX  ABBATE  GLOCEST.  PRIMUM  EPISC.  HEREFORD.,  DEINDE  LONDON. 
ALANUS   TEWKESBERIENSIS  ABBAS. 


PARISIIS 
A.PUD    GARNIEU    FRATRES,    EDITORES    ET    J.-P.    MIGNE    SUCCESSORES, 

IN  VIAjDIGTA  :  AVENUR  DU  MAHSE,  808 


^833 


Clichy.  —  Ex  typis  PAUL  DUPONT,  12,  vii  dicli  Bac-d^Amiir*.  208.11.98. 


JH£  INSTITUTE  OF  I  87U0IES 

10  ELMSLi 
TORONTC  DA, 


■*       M  /=» 


31 


2  196 


. 


SMCULUM  XII. 


S.  THOMyE   . 

CANTUARIENSIS   ARCHIEPISCOPI  ET    MARTYRIS 

NEC   NON 

HERBERTI  DE  BOSEHAM 

CLERIGI   EJUS   A  SECRETIS 

OFEEA  OMMIA 

JUXTA  EDITIONEM  V.  GL.  J.  A.  GILLES,  LL.  D.,  ECGLES.  ANGL.  PRESBYTERI 

ANNO  1845  OXONII  DATAM 

ACCEDUNT  EX  EJUSDEM    RECENSIONE 

GILBERTI  FOLIOT 

EX  ABBATE   GLOCESTRI£  EPISCOPI  PRIMUM  HEREFORDIENSIS,   DEINDE   LONDONIENSIS 

NKC  NON 

ALANI  TEWKESBERIENSIS  ABBATIS 

EPISTOL^: 

AGGURANTE     J.-P.     MIGNE 
Bibliothecse    Cleri    universra 

SIVE  CCRSUUM   COMPLETORUM   IN   SINGULOS   SCIENTLE  ECCLESIASTICjE  RAM08   EWTOHI 


TOMUS    UNICUS. 


PARISIIS 

APUD   GARNIER   FRATRES,  EDITORES  ET  J.-P.   MIGNE  SUCCESSORES, 

1N  VIA  DICTA  :  AVENVE  DU  UAINE,  101 

1893 


ELENGHUS 

AUCTORUM   ET   OPERUM    QUI    IN    HOC    TONIO  CXC  CONTINENTUR 


S.  THOMAS  CANTUARIENSIS  ARCHIEPISCOPUS  ET  MARTYR. 


Vita  S.  Thomrc  ab  auctoribus  contemporaneis  scripta. 

Hymnus  de  S.  Thoma. 

Documenta  historica  de  S.  Thoma. 

Epistoke  S.  Thomre. 

Epistolae  variorum  ad  S,  Thomam  et  alios. 


Col.  1-363 
369 
371 
435 

671 


GILBERTUS  FOLIOT,  EX  ABBATE  GLOCESTRI^E  EPISCOPUS 
PRIMUM  HEREFORDIENSIS,  DEINDE  LONDONIENSIS. 

Epistoloe. 

Epistalrc  variorum  ad  Gilbertum  et  alios. 

HERBERTUS  DE  BOSEHAM,  S.  THOM^  CANTUAR. 
CLERICUS  A  SECRETIS. 


748 
977 


Vita  S.  Thomai. 
Liber  Melorum. 

* 

I 
Epislolae. 


ALANUS  TEWKESBERiENSIS  ABBAS 


1073 
1293 


1475 


' 


.' 


• 


.  .-■: 


.;.,.-'>..■■•--.    • 


u  --  ■. 


'  .    .  u      . 


EPISTOLA  DEDICATORIA 


Viro  spectalissimo  et  reuerendo  fratri  Willelmo  Whewell,  collegii  Sanctse  Trinitatis  Cantabrigiensis 
magist.ro,  exterisque  amicis  snis  quiin  eodemcoilegio  soriiconversantur,JoannesA.  Giles,  humiliseorum 
servus  et  coiisacerdos,  salutem  et  debitum  grati  animi  obsequium. 

Magnorumvirorum  vitam  etactaposteritati  tradere,  eorumprsecipue  est,  qui sequales  illorum sive setate 
sivefamiiia^ilatc,omniacertosciendiquxscriptoexararentoccasionemnactisuni.  Inlerillos  tot  tantosque 
virosquos  Angliaceteberrimosprotutit ,pauci sunt  quicum  Thoma  Becket,sancto  Cantuariensi archiepisco- 
po  et  martyre-possinl  comparari.  Cujus  Vitam  et  gestacum  quindecim  haud  minus,imo  fortasseplures, 
plene  descripserint,  mirari  possumus  hsec  scriptajam  pluribus  sseculis  in  codicibus  manuscriptis  lalere  nec 
jam in  iucem proiata esse.  Horum  ego scriptorum  opera edendiet  quam accuralissim.a  in mundum proferendi 
aggressus  taborem,  intramurosvestri  cottegii,  viri  egregii,  subsidium  nactus  sum,  quod snsceptum  labo- 
rem  tenivit,  expedivit  et  jam  adfinem  perduxit.  Cujus  subsidii  liberrime  mihi  commodati,  gratam  men- 
tem  habens,  ad  pedesvestros  librummeum  depono,  obnixius  deprecans  ne sine patrocinio  vestro  postsep- 
tingentos annos  famaThomse,  quse diu  sopitaest,reviviscat  et  iterumreftorescal.  Vateatfrateimitasvestra  ! 

Dat.  Lonclon.  Kal.  Jul.  A.  D.  1845. 


EPISTOLA   DEDICATORIA 

ALTERA 

VOLUMINI  EPISTOLARUM  S.  THOM^  CANTUARIENSIS  PR^EFIXA 


Venerabili  patri  etdomino  Ashurst  Turnero,  Cicestrensi  episcopo,  Joannes  Allen  Giles  humilis  ejus 
parochianus,  salutem  et  obedientiam  canonice  debitam. 

Mos,  Pater,  fuit  patribus  nostris,  ut  is,qui  scriptis  suismundo  se  commendare  vellet,  nequaquam  suis 
tnnixusviribus,sedsecundumordine?njammultisscecutisobservatumauetoritatedicecesanisuifultussicin 
publicum  prodiret.  Quem  ordinem  servare  votens,  etsiin  episcopatu  tuosatisbrcvitemporeconstitutus,ad 
pedespaternitatistu3ciibrummeu7ndepono;librumsane,si  admateinamspectas,quovispretiopretiosiorem, 
quippe  quiepistoiascontinet  sancli  Thomse  Cantuariensis,in  ilta  Ecclesia,proqua  martyrium  passus  est, 
nunc  primum  vutgatas.  Cujus  vitam  et  merita,  quoniam  inalio  libro  a  me  nuper  edito  satis  patent,  in- 
prsesentiis  disculere  supersedeo;  nec  enim  verba  mihi  libet  nunc  mulliplicare :  satis  fuisset  epistolas  illas 
me  primum  inter  Angtos  edere,  nisi  id  accessisset,  sub  paternitatis  tuse  prselaiione  edidisse. 

r.     .  r.  •     ,     ,-,  J-  A.  Giles. 

hast  Dene,  juxta  Eastbourne, 

incom.  Sussex.  Id.  Sept.  A.D.  1845. 


J  A  GILES  PHEFATIO 


I. 

RECENSENTUR  VARIORUM  ELUCUBRATIONES  DE  VITA  ET  REBUS  GESTIS  S.  THOM.E. 

Thomoe  Cantuarier.sis  archiepiscopi  Vita  ex  variis  cooetanorum  colligitur  testimoniis,  qua?  eo  ordine 
recensen  possuut  :  ^ 

Prituo  loco,  Epistolae,  tum  archiepiscopi  ipsius  quum  vanorum  ejusdem  retatis,  de  quibus  infra ; 
sccundo  memorauda  quaaque  ex  coeevoruin  Chronicis,  Matthaei  Parisii  scihcet,  Bromptoni  et  csetero- 
rum,  collecta ;  r 

Patrol.  CXC.  bG<  a 


S    TIIOMAS  CANTUARIAR.  ARCHIEP.  Xl1 

\ertio  Vit.eips^adtunctempoHsetiamcxarat.^Iequibuspronxius  iu  tomi  primi  principio  disse- 

"  Nunc  brevius  satis  erit  memiuisse  complures  etiam  Thoma  Vitas  a  coastaneis  esse  descnptas,  qua- 

rum  :  „  „  r„,„        Mnnarhus  erat  ille  Grim,  qui  Thomae  ab  exsilio  Can- 

1.  Vita  wHGTiTHOMJt,  AIT.TORE  E.»WA«DO  Gim.  -  Monachu    era t  ine  J"    »  4  necaturi  erant 

tuariam  redeunti  obvius  fi.ii ;  SS^SSS^^S^^  mut.Hs  adjutor.  Opusquod  sub 
coUoquentia  assecla;  occumben  e  lai ntest  ^h^  l  .  mvenlum  esl  [Ar.  27,  Vesp.  E.  X.  Vitell.  c. 
nomioe  ejus  hic  datur  m.tnbu  Bn  ^11^^^^.  P  .m,  inCantabrigieusi  Sanctee  Trinitatis  Collegio 
„,];  quorum  qu|dem  ^^^S/^SJ^SSS^^  declarant  haac  verba  quie  martyris 
nunc  asservatur.  Quam  Vitam  ab  tdwa do  £  inn \™?c"/  fermlis,  x  Surio  quidem  abbreviabatur  et 
historue  praalixa  sunt  :  prxciso  eodmtctulna^ojmc^  iTlustraverunt. 

edebatur  in  ANis  Sanctorum  ;  cujus  et.am f fjgnienta  nonuui  a  bibliothecae 

II.Vita  ejusdbm,  auCtore  S^m^JSSS^'Gti£^S&S,  ta  Sanctee  Triuita.is  Collegii  biblio- 
ParisiensU  [nj  «6 1  =>]  c«j "s.f """l^fT  f.  'a.m amct0r  ex  opereipsoomu  no  latet  ;  inprologoverorefertur  ar- 
theca,  CantahrigUfi  inyenitur.  Quis  fuent  auctoi  ex  o|        >  d  inistrasse   quum  ex  alias  prmmissis 

Bhieplscopo,  tunc  P»ntiiHa.:idegentivitam.  monachum^qn^  ^stitisse  videamus,  qui 

Rogeriumquemdam,monachumnempe^ 

noniuulto  ppst.domim  sm.jainde  med»osub      ,   ps es     P  ad  calcem  Parisiensis  ms.codicis, 

ponsentaneum  ducmmssuumauc  o  nop us  resM  c.e       de.es q  oq  lacrymis.etc.,  »  nisi  ad 

sub  rubrica  Exc  qux  sequimtur  m  alia  lege nda <s un .  .  <  um 4  t        p,.0fojMS  m   wwionM.   breve 

al.am  Vitam,  auctore  Joanne  Sansber.ens,,  [efe^n^  esse „lu  £uffi  e™P  l  enai,.Jtis.  Et  iu  his  verbis  ex- 
scl.oet  compendium  de  miracuhs  Thomm^  Oo. 

tur  ta  scriptoribus  ff*<™*.^/&  nos  in 

plenam  nefari.  hujus  ce.tain.n.s, in  quo 'ThomaH  opp ^^^  fa  l-on.lini  urbis  sub  Henrico  II  descriptio, 
prooeuiiocommonitos  esse  voluit.  ln  pat  te  p ima  \™™l™^'lclandl  Uinerario  multo  splendidius  ex- 
Suadoceatlectoremsimu \^«gg^ ^'^^^^&ro  coliatum,   ad   usus  nostros, 

acSi^M  W  ex  dat°  a  D,llC1  [D0"Ce]  °XOmenS1  UmVer' 

sitati  ms.  codice  om.na  deProu,J,!a'untnr  TfWKESBERIA  et  Jo.un.ne  Sarisberiensi.  -    Duee  archiepiscopi 

Acta  sancwruronuncupatur,  proparte  accedit  '^^^  ^"'P1",  COll  rn0  937]  Dulcis  Tno  287],  nec  non 
Quamobrem  uos  illud  accuratms,  collat.s  mter  s    Bodle anm  ms.  em^n    J**jJ  Ueian0  m  Q0  9J7  copiosa 

?ariis  locis  e  Q-^^^^SSS^  «^^  Vlta  pA10 

epistolarum  series  mnectatur,  concedas  necesse  esi,  si  •  eoistolas,  velut  a  Thoma  et 

^Ss!l^c  pfi"lous  Sto ^°%X  q»  Pos.  AlaoiCpor.  initiuu  sumpsisse  oon  ha- 

tV0U'ulfe,'t;^1rria\licaeK,irces!^ila,.ispre,ii,  ^^^«^1»^-^  M  -  .P«ta»n 
quod,lam  senoonis,  P^^K^  '!!' P'S  s^tit  ef de^Salione  marty.is  ta.  «q  » 

Sussi  ms,  codice,  unico  el  perantiqno  lllo  fColt.  ¥e  p.  U  xiv,  lol.  J3 j,  0PPs™D"n"  ,  lulm  'de  „.ans. 
me„si  exscrip.ura  A»| QgJWjJj-, ^m^ffieondleTmmi  ieK?!  to.ura  ipsum  corpus 
!^.%^SmqS»uoaaiSid^^^^  s°i»«'  «  ceetera  omn.a 


UUCII.1       IJUJJOIOOV  ,,^-w— .     T        -^—  -        -  -— -  4 

qufp  in  capitulo  superaddito  d.gesta  ^01'    ,Tr  rT  oor ER10  monacho  CaotLAWOLK.-  E  folio  ms.  codice  co- 
•m  ^XSBXTecapSu^ ^  slli  PrSS«%f atio  uua,  quam   altera   excipit  : 

Croylandesi  quodam  monacho,  nom.ne  R°gerl°' 3'"' en\f' a^^ 

mittendum castigaret atque augeret *e jussum cs  e  d  c **»  ^0^^  hic etiam  pars 

metur.nisiverbaquasdam.paucanimirumetin^^^^^^^ 

maffnaaccedit^emporumordinerecenseret^ 

SSu^^ciS 

=r!uCquUum  1  ^f ^^^^^^  *  vfderes,  ad^  calcem, 

tum>n=^ 


xm  J.  A.  GILES  PR/EFATIO.  xiv 

primum  hoc  opus  ad  ultimos  Richardi  regis  annos  excusum  fuisse ;  ideraque  iterum  a.  D.  1213,  Joannis 

regis  14. 

IX.  Vita  ejusdem,  auctore  anonymo,  Qui  se  degimum  appellat.  —  Seu  ex  variis  excerpta,  ut  fatetur  col- 
lectoripse.  Praefata  insunt  qnae  in  historias  illustrando  et  quisint  earumdem  auctores  demonstrando 
haudminorisquam  priora  momenti  apparent.  Vitaautem  ipsa  brevis,  in  duodevigintiscilicetcapitibus 
descripta.  Occurrit  duobus  Regiae  Bibliothecae  Parisioruni  mss.  codicibusn<>s  5371  eto373;sed  a  Quadri- 
logo  quamvis  rnultum  in  dicendo  discrepet,  non  nobis  tamen,  quae  huic  nostrse  collectioni  suppeteret, 
digna  satis  inventa  est. 

X.  Vita  ejusdem,  auctore  Benedicto  abbate  Petriburgensi.  —  Ex  Cantuariensi  monacho  Petriburgen- 
sis  abbas,  ille  Benedictus  oinnibus  ipse  quae  digessit,  Thomae  ideo  passioni,  testis  oculatus  evasit.  Cujus 
autem  argumentum  cum  totum  singillatimnon  exstiterit,  sedex  variisquaein  Quadrilogopassim  haben- 
tur  locis  depromendum  esset,  textus  igitur  Quadrilogi  ms.  codici  in  Oxoniensi  C.C.C.  bibliotheca  prae- 
servato  a  nobis  collatus  est.  Benedictus  de  Vita  Henrici  II  regis  luculenter  egisse  videtur.  Idem  de  Thomse 
miraculis.  Quod  ultimum  opus  in  illam  miraculorum  collectionem,  refertissimam  vere,  immergendum 
ivit  quaoin  Lotnithisensebibliotheca,  in  Parisiensi,Bruxellensi  superest.necnonin  Bodleiana,  nisi  copiosa 
multo  minus.  Caeterum  ista  miracula,  quia  ad  historias  authentice  probandas  minime  pertinent,  nullo  ne- 
gotio  dimittimus,  quippe  quae  quo  magis  inquiras,  eo  magis  a  proposito  dissonant  (2). 

XI.  Passio  ejusdem,  auctore  anonymo  Lambethiensi.  —  In  Lomithisensis  bibliothecae  ms.  codice  fol. 
saeculo  xiv  exarato.  Inest  eidem  illa  Miraculorum  amplissima  collectio  de  qua  modo  disserebatur.  Deest 
vero  auctoris  nomen  :  deest  etiam  argumenti  principium  ut  ex  abruptis  ejusdem  apparet.  Quo  tempore 
absoluta  fuerit  nulla  ratione  posita,  nullo  die  vel  anno,  statuat  quisque  ut  sibi  libuerit,  Opus  ipsum,  ut  ut 
sit,  ad  hancillamaetatem,  cujus  judicia  etsensus  devita  moribusque  martyristamdiserte  amplexumest, 
pulchre  pertinere  videtur.  Quod  etiam  auctor,  quisquis  sit  confirmat  et  ipse,  quum  occumbenti  martyri 
testem  oculatum  se  esse  declaraverit. 

XII.  Passioejusdem,  auctore  anonymo.  —  Tractatus  brevis,  e  ms.  cod.  Bedleiano  n°  509,  fol.  15,  quem 
Parisiensi  ms.  cod.  n°  5278  collegimus,  excerptus. 

XIII.  Passio  secunda.  —  Alia  Passio  brevis,  primum  in  Gregorii  (sancti)  operibus,  ad  calicem  edita, 
Voss.  4°,  Mogunt.  1604,  e  cod.  ms.  lectionario  Basiiicse  S.  Petriin  Urbe.  Colligebatur  textus  Par  :  ms.  cod. 
n°  5308. 

XIV.  Passio  tertia.  —  Duobus  prioribus  non  absimilis.  Edebatur  e  Paris.  ms.  cod.,  [n«  3414]. 

XV.  Passio  quarta.  —  Item  e  Paris.  cod.  ms.  [n°  5269]. 

XVI.  Passio  quinta.  — Ediditprimum(dom.)  Martenius  'mThesauri  anecdotorum,  t.  III,  p.  1737.  Quam 
utique  auctore  Edwardo  Grira,  descriptamesse  concludas  necesse  est,  si  modo  rubricae  ad  calcem  positae 
assentias,  ubi  supralaudati  hujus  haec  verba  :  praeciso  vero  eodem  ictu  hxc  referentis  brachio.  Sed  qui- 
cunque  in  his  animadvertendis  sese,  vel  leviter,  implicari  permiserit,  is  admodum  contraria  admittet  : 
passionem  videlicet  istam  non  tanta  vetustate  antiquissimam  esse  quanta  faciebant ;  imo  nihil  aliud  esse 
ac  congeriem  quamdam,  quae,  lectionaria,  utdicunt  ad  usum  Ecclesiae,  sicut  alia  ejusdem  pretii  opera, 
undecunque  inconsulte  nec  indigeste  minus  exaggerata  fuerit.  Nos  excudimus,  collato  textu  Martenii 
cumms.codice  ValenconensietParisiensino  5281.  Sed  et  alia  ejusdem  invenias  exemplaria,  Bruxellense 
scilicet,  n°7959,  Montense  et  Londinense  e  Mus.  Britan. 

Duo  acceduntad  illas  quinque  Passiones  :  una,  v.  g.  in  Burgundiana Bruxellorum  bibliotheca  asservata, 
quae  incipit  :  In  Anglia,eic. ;  altera  inter  Fulmani  transcripta,  in  C.C.C.  Oxoniensis.  Sed  cum  ne  mi- 
nimi  quidemmomenti  sint,  satis  est,  et  plus  quam  satis  fortasse  dices,  ea  vel  pauca,  depassionibusistis 
explicuisae. 

XVII.  Vita  ejusdem.  [Quadril.  I].  —  Multo  majoris  est  pretii  illacollectio.  Edebatur  Parisii,  4°  1495 
sub  hoc  titulo  :  Vita  et  protessus  S.  Thomx Cantuariensis  super  libertate ecclesiastica ;  sed  ab  omnibusfere 
Quadrilogus  nuncupatur.  Tolum  hoc  opusex  variorum  fragmentis  constat  jquorumuno  vel  duobus  ex- 
ceptis,  idem  estac  Quadrilogus  secundus.  Cujus  igitur,  collatis  inter  se  codicibus,  illa  tantum  ex  uno  edi- 
dimus,  quse  in  altero  desunt,  nisi  illa  ipsa  in  aliis  libri  hujus  nostri  loci  inventa  fueriut. 

XVIII.  Vitasancti  Thoma' Cantuariensis archiepiscopi  et  martyris}ab anonyrno  quodarnscriptore  exalio- 
rum  scrtptiscompilata.  —  Sub  hoc  titulo  Vita  inseritur  jam  a  Lupo  edita,  seu  Quadrilogus  secundus.  Nec 
rairum  si  auctori  cuique  fragmenta,  quae  sua  sunt,  restituere  nequeas,  cum  hoc  tantum  generatim  col- 
lector  ipse  dicat  ab  Alano,  Herberto,  Willelmo  Cantuariensi  et  Joanni  Sarisberiensimateriam  suam  acce- 
pisse ;  quibus  addas  Bogerium  nam  plurima  ipse  tertii  libri  argumento  sufficit.  Opus,  nedum  recentius, 
prius  typis  excusum  fuisse  quam  Quadrilogum  nomine  primum  nobis  videtur.  Sed  ut  liquidius  res  inno- 
tescat,  dicam  quo  rerum  ordine  haec  opera  omnia  collecta  fuerint. 

Escriptoribus  Vitaearchiepiscopi  primus  accedit,  ut  videtur,  Guerneus  de  Ponte  Maxentii,  a  quopoema 
quoddam  anno  post  mortem  Thomae  quinto  de  eadem  re  conditum  est.  Quod  equidem,  in  Britaunico  Mu- 
saeo  asservatum,  nos,  ad  veterem  Normannicum  sermonem  illustrandum,  mox  typis  mandaturi  sumus. 
Sed  quia  perpauca  nimirum  poemata  sunt  qui  in  re  historica  enucleanda  valeant,  a  praesenti  proposito 
nostro  illud  ipsum  secludere  decernimus. 

Constat  suam  navasse  operam  Herbertura  anno  post  Thomae  obitum  quinto.  Ad  quid  vero  temporis 
Joannes  Sarisberiensis,  Edwardus  Grim,  Rogerius  Pontiniacus,  Willelmus  Cantuariensis,  Benedictus  Pe- 
triburgensis  et  Willelmus  Stephanitilius  scripserint,  suam  quinque,  Thornee  archiepiscopi  Vitam  subob- 
scurumest,  sinonpenitusin  incerto.  Hoc  tantumanimadvertas,  EdwardumGrim  scilicetquum  prius  vita 
functus  esset  quam  Herbertus  ipse  rei  litterariae  se  immiscuerit,  priorem  idcirco  in  Vitam  Thomae  archi- 
episcopi  enarranda  exstitisse. 

Suumdeindebrevecompendiumeoedebat  Alanus  Tewkesberiensis  modo,  ut  Joannis  Sarisberiensis  de- 
siderata  suppleretqui  etEpistolis  Thomae  utrumque  opus  praemisit.  Quae  oniuia,  si  ad  quasdam  Herberii 
deBoshamanimadversionesattendas,  siccollecta  suntetdescripta,auctore  Alano  e  Joaune  Sarisberiensi, 
a.  D.  1185. 

Sequitur  Lomithisensis  ille  scriptor  qui  rebus  gestis  testis  oculatuscxstilitet  quidquid  descripserit,  ex 

seipso  descripsit.  Hunc  excipiunt  alii  duo  :  quorum  uuus,  Lansdowniensis  ms.  eodicis  [398]  auctor,ebi 

nil  tanti  ponderis  exegerit  ut  a  nobis  restitueretur  iu  integrum,  eatamen  antiquitate  se  commendatqa* 

(2)  Subinfer/ln^/icano.  Falso  enira  concluditur,quia  praemittilur  falso.  Miracula  equidera.etsi  superua- 

turaliter,  tamen  utiu  oculiscompluriumperfecta,ad  authentica  pertinent,  ergo  ad  propositum.—  Ed.P. 


xv  S.  THOMAS  CANTUAR.  ARCHIEP.  *vi 

««»^r.„rr.  fniospnrnhpi- alter  vero  Paris.  ms.cod.  anonymus  auctor,  cujus  preefata 

eUmi?mS Sm Juvem  «S     ^«nlemoocurrisse  iriUpse  ideo  inler^vos 

ThX  depi  andu Tforet!  nisi  omnia  qu*  exscrips.t  a  seipso  ex  Variorum  h.storns  collecta  esse  fatere- 

WK^^  -tanorum.  Siquidem  tem- 

""fr^  SnS  ThSn»  fa  D T22O]  um  celebrasset  martyrium  Stephanus  Langtomus,  mu  t.s  «mu- 
Pore  translauoms  ^ 

Iantibus  et  ?cnptitaniiDus,puiiu "dV"ul  l '  ,  exceDto  et  locisquibusdam  indicendi  modo  solum  inter 
istius  genens oper  a  sec ^  jdeos.m.ha  ut  ^ologo exc    ^oe    0      q  serjt  ^lias  Eveshamensis  an 

se  d.screpar  bus  idem ."^^^Quadrno"  p,imi,an  secundi,  illud  omnino  ignoratur.  Quod  s  ab- 
Crpylandensih  Kogeriu  ; ,  ar 'coiiecioi  gua  *  S  V  Ver0minimi.  Quamobrem  id  nobis  eo  mag.s  placet 
solvere  contendas,  res  non  ^  .,.«         j  exemplar>  adfuisse  .  quodj  ul 

quo  ver.s.m.hus  esse  v.detu  ,  l^^e^^^m  vei  etiam  mendis  desudaver.nt,  frustra  utique 
SsuT  Nam ounctS  me^eadem  uranSi  non  deerit,  nullus  equidem  voti  sui  compos  exstitit.CVe- 
iprnm  rtkiMTtMtomuslStoTem  voiumus  admonitum  nos  Quadrilogum  pr.mum  in  col  hgendis  verbis 
i/mn^outo "fSTinc  auFemexcudendum  ab  omnibus  locis  illisdis  ungimusqu»  s.b.  varn  auctores 
sempei  secu  os:  uisse. Jiunc lauieme  invenies  quod  ad  collectorem  ipsum  pert.nere 

tam  »«Pe  lapuo£^  et  cuique  suum  redderetur,  multo  minoris  etiam  mo- 

n0Qiyi2SS f  ilieTem^  habet  Quadrilogus  secundus.nisi  forte  totum  illudopus 

qU°t  T?nm/nh^  Boshamqui  inlibroMelorum  eadem  ratione  temporum 

J°3u?°5?rgS^  Videas  tandem  excerpta  omnia  qu*,  latente  auctore  yel 

codice  ad  foffem  referri  non  possunt, uncinis  tamen  esse  insignitapenndeac  silocumquempiamsuum 
in  msft   eodicibus  nunc  deperditis  vel  ignotis  habeient. 

XIX  Hactenus  de  Vitis  Thomas ;  quas  excipit  Hymnus  ex  Atrebatensi  ms.  cod.  [n°  557]  excerptus  et  sic 
completur  tota  biographorum  series. 

DOCUMENTA  HISTORICA  : 

XX  Causa  inlerCantuariensem  archiepiscopum  et  episcopum  Londoniensem.—Accipitar&ms.  cod.  Ca 
vefin  Gi  berffohot  epistohs  (Bodl.  e  Mus249],  ubi  occurrit  sub  n-  176  ;  sed  neque  ex  t.tulo  neque  ex 
aiiVtnris  nomine  constat  In  quo  agitur  de  Londomensi  episcopo  excommumcato  A.D.  1169. 
^XxlapZla  Z^i  AlelanJi  tertnhaUti  Turonis* -  Turonensis  ConcUii  A D .  13  celebrati  re- 
KAii«pntnr  acta  et  decreta.  Occurrunt  in  ejusdem  Bodleianae  ms.  cod.  [e  Mus.  249  tol.  43  lj. 

XXH  Qua mandi  formula  juris  se  alligaverit  Girardus  Pucelle,  antipapee  partes  derehcturus,  explana- 
tnr   Inpst  LuDi  Eoist  lib.  xv,  no  176  ;  sed  hic  melius  Document.s  histoncis. 
XXHl ?  SequenUa  apud L  Lomithis.  biblioth.,  in  uno  quodam  Warthonii  transcnptorum,  ex  antiqu.ss.mo 

ml^^rEK^^^^^  iHo  chrismate  unctus  est,  quod  decoelo  descendU  in 
ampuTaCSea,  Llusa°aquil<z  aure*  [sic].  De  quibus  ritibus  ^SSm^S^t ^3  singh  *mQ lg& 
40  ivso  statim  initio,  nec  non  inaliis  hist.  abeodemlaudalis  (Vid.  Selden.  Tit.  Hon.  p.  153  ms.cou.inm 
bliotn   Cott  Idem  est,  ut  videtur,  ac  ille  quem  legas  ad  calcem  tertn  tom.,  in  openbus  Joann.s  Tinmuthi- 
censis    aDud  Lomith.  bibl.  cod.  ms.  f°  12,  de  cnjus  infra.)  .  ., 

XXIV  SituTnoc  fragmentum  e  vol.  III  novissimi  Thomse  Epist.  ms.  codic.s  in  quinque  vol.  fol.  di- 
eesti   in  TrimColl .  CanuS?.  bml.  nunc  asservati.  Duo  transcripta  ejusdem  hu.c  vol.,  msunt  quinargu- 
Lemoquidem  concinuntusque  ad  verbum«pof^cam,verum  apropos.to  «^emfis^ 
rumepistolarumsententiasdeclinant.Undetranslatoremerravisseetfinemfragmentupsiusd^ 

XXV.  Summa  caus*.  etc.  E  Dulcis  ms.  cod.  [287]  in  Bodleiana  bibhotheca  asservatum  Videas  s  modo 
Thomse  Vitse,  auctore  Fitz  Stephano  hoc  documentum  conferas,  Vitaj  illee  ipsa3  exerceptum  quoddam  n- 
esse  ab  arcumento  maxime  dissonans.  Quod  mendum  Editorad  calcem  tomi  cum  animadveite.et,  ipse 
tamenexcerptum  adsuum  referrelocum  minime  potuit.  Porro  Summacmjs,e  Par]e  »lla%u«  fP^J"^?: 
cupatur,  occurrit  sub  n°  164  *  in  Epistol.  Gilberti  Foliot  e  Caveims.  cod.  [apud  Mus.  2491,  parteautem 
secunda,  id  est  de  compromissione,  invenitur  inEpist.  12,  lib.  1  Thoma3  epist.  a  Lupo  ed.  Verum  Uaren- 
donensia  decreta  sexdecim  dimittebat,  quia  alias  evulgata  fuerant.  Sic  etnos.Tertiapars  seu  De  exsiiio 
etc,  accedit  n°  158  in  Cavei  ms.  cod.  .       .     ,, 

XXVI.  De  juramentis,  etc.  Invenitur  in  ms.  cod.  supradicto  Tnn.  coll.  Cantab. ;  ltem  m  cod.  Bnt.  Mus., 

Tit.  D,  XI  :  art.  8.  «  ,  .         «. 

XXVIL  E  Cavaei  ms.  cod.  n°  178  ;  Dulcs  n°  64  . 

XXVIII.  E  Lomithisensis  ms.  cod.  [136]  n°  5,  cum  Parisiensis  cod.  5372  n°  47  coll. 

XXIX.  E  Claud.  B  II,  lib.  11,  ep.  130  ;  Bodl.  947,  n»  176,  part.  iii. 

XXX.  E  Paris.  ms.  cod.  5372.  , 

XXXI.  E  Claud.  B  II.  Epist.  excipit  illas  quee  hisce  verbis  incipiunt  :  Non  ignorant. 

XXXII.  Stephani  Langtonii  sermo,  e  Lupi  ed.  translatus. 

XXXIII.  Tractatus  de  promissione  beali  Thomce  marlyris,  videlicet  quod  talts  esset  sioi  successurus,qui 
ecclesio?  Pontiniacensi  recompensaretpro  tiberalitatibus  sibi  temporesuiexsiliiimpensis.  E  Martenu  The- 
sauro,  vol.  111  p.  1873,  post  B.  Edmundihistorias  ;  parvi  equidem  pretii,  sed  numerusipse. 

XXXIV.  Excerptum  ecod.  Mus.  Britan.  Reg.  13.  E.  VI.  . 
XXXV.Haecdedocumenlisetcompleturtomus,  editoadcalcemfragmentodequodam  Vitse  arcmepiscopi 

in  Lansdownensi  ms.  cod.  descriptae.  Asserit  auctor  eo  tempore  se  vixisse  vitam  de  quo  deinde  lpse  dis- 

sftruit 

Hactenus  igitur  hsec  de  variorum  Vitis  et  Documentis  hisloricis.  De  Heriberto  Boshamensi  dicendum 
nobis  erit  infra.  Videas  tantum.cum  una  typis  ambo  mandarentur.materiem  cujusque  eo  digestam  fuisse 
modo,  quem,  nisi  colliget  textus  et  elucidet,  intelligi  minime  potest.  Nunc  ad  epistolas  Becqueti  trans- 
eamus. 


XV(I  J.  A.  GILES  PR,EFATIO.  ™n 


II. 

EPISTOL^E  S.  THOMiE. 


E  testimoaiis  cuactis  uiagai  istius  discidii,  quoHearicumlliater  et  Thomam  Cau  uaneosem  archiepi- 
scopumtam  diuTmicatumest,  plurimi  suntmomenti  virorumiUorumEpistolee^quitamfunestnrei  pars 
alkiua  velmioima  ipsi  fuerunt.  Quarum  utique  autographaplura,  ut  ex  ipsispassim  accipias,  ab  archi- 
epScopo ,  fide l  V^ttcan»  bibliothecaa  nec  non  forte  locorum  aliorum  demandata  sunt  Earumdem  vero  epi- 
sfolarum  cum  plurimaexemplaria  inveniantur,  nullum  pretiosius  quam  illud  quod  in  Vaticana  biblio- 
theca  quoque  superest.  Jamdudum  equidem  Epistol»  multee  in  Eistona  quadripartia  seu  Qaadrilogo, 
Parisii? a  1495  e<5.  excus»  fuerant,  cum  vim  totam,idest  quingentas  ve  sexmgen  as  epistolas, quas 
omnes  in  Vaticana  invenerit,  edidit  Lupus,  Bruxellis  a  1 582 sub  hoc titulo  Vita  et  Epistox  sancti  Ihomx. 
Sam  Baicti  pistofi  Vitam  preemittebat  editor  ex  Variorum  scriptis  depromptam  et  totum  opus .  eo  nun- 
cunabat  nomme  quo  prius,  id  est  Quadrilogum.  Omnia  illaiterumin  Lupifol.edilione  invenies.  Praeterea 
exsCi?  ia  TerumGaUicarum  et  Francicarum  scriptoribus  trccenta  circiter  Tboma ,  et  convorum  epis- 
tolae  auas  ex  duobus  Regise  Biblioth.  Paris.  primus  vir  clanssimus  D.  Bouquetus  edidit. 

Quoll  si  ad  nomea  subscribentis  cujusque  kttendas,  occurrunt  in  primis  Alexandn  papae  epistoln  plu- 
rimn  ;  Joauuis  Sarisberieusis  deinde,  nonaginta  ferme  ;  Gilberti  Fohot,  qumque  vel  sex  ;  Arnulph,  Le- 
xoviensis,  multo  plures  ;  Henrici  II  regis,  paucissinKe.  Cum  autem  Arnulphi  ac  Gilberti  Foliot  epistoln 
cum  aliis  eorumdem  operibus  singillatim  ederentur,  e  re  htterana  minime  yisum  fuit  bis  in  idem  icpe- 
tere.  Item  de  Joannis  Sarisberiensis  epistolis.  Verum,  his  exceptis,  alia  omnia  hic  inyenies  qua i  ab  edito- 
ribus  cunctis  hucusque  collata  fuerint.  Videsis  modo  matenemsic  ad  argumentum  fuisse  redactam,  ut 
pars  unaEpistolarum  Gilberti  Foliot  Collectioniinsereretur  ;pars  altera  Thomae  Quodequideminproce- 
uiio  ad  Gilbertum  jam  notavi.  Sedhic  vere  bis  repetita  placeat,  ae  quid  ex  aatehac  editis  apud  aos  de- 

sidcrotri  GxistiniGs 

Subfinemtomiadest  epistolarum  index,  ita  ordine  alphabetico  digestus,  ut  hanc  novissimam  cum 
prius  editis,  imo  cum  mss.  cod.  conferre  possis  editionem  ;  nisi  vero  Arnulphi  Joannisque  Sansbenensis 
epistolas,  quippe  quae  sigillatim  editas  sunt,  ad  suum  peculiarem  locum  requiras. 

Sic  colligebatur  Epistolarum  editio  illa  nostra,  refertissima  vere,  ut  pote  quae  tam  plunma  tunc  pri- 
mum  in  lucem  adduxerit  :  nullis  exceptis,  ut  diximus,  nisi  quffi  ad  Arnulphi  Joannisque  Sansbenensis 
opera  perlinent  et  in  hisce  libris,  a  nobis  quoque  editis,  inveniuntur.  t 

Hanc  seriem  Epistolarum  universam.ut  AlanusTewkesberiensis  primum,  sic  deinde  Lupus  pro  ratione 
temporum  iostituit ;  verum  difficuitates  plurimas.sinon  errores  in  eo  chronologicoordinereprehendes. 
Quapropter,  ut  in  Gilberli  Foliot  Epist.,  ita  aliam  secuti  sumus  viam.  Quumemm  quidscriptumsitetquo 
auctore  scriptum  prnsertim  inquiras,  iu  eo  dignitatis  vel  gradus  ordine  propalamus  htteras  ut  res  tibi 
liquidoinnotescat.  Legas  igitur  inutraque  collectione  Thomae  vel  GilbertiFohotpnmum,  utilliusde  quo 
agitur,  epistolas  ;  deinde  vero  SS.  Pontificum,  cardinalium.archiepiscoporum  et  sic  demceps  usque  ad 
ultimum  in  ecclesiastico  ordine  novissime  positum.  Quod  si  adsint  plures  ejusdem  digmta hs  vel  gradus 
scriptores,  tunc  alphabetice,  nominesedis  vel  abbatise,  velprioratus.vel  etiamparochiaecol ligendi  sunt  : 
Cantuariensis,  verbi  gratia,  Eboracensis,  Moguntinensis,  etc.  Postponimus  tandem,  ut  decet,  laicos  om- 
nes  scriptores,  reges  scilicet,  reginas,  primates,  equites,  etc.  Et  sic,  simplici  intuitu  quisquis  es,  episto- 
lam  quamlibet  si  appetas,  cito  nactuses.  Qui  fortasse,  dumin  minimisquidem,  sedlevius  attendis,  rem 
ad  votum  perfecte  uon  deductam  esse  senties  ;  verum  attentius  intuere,  quaeso :  videas  enun  ldem,  verbi 
gratia,  uomen  variis  in  locis  posse  usurpari.  Quia  autem  adeo  copiosissima  est  collectio,  ut  rudis  aimi- 
rum  indigestaque  moles  habeatur,  nisi  quo  fuerint  scripta  eodem  ordine  omnia  commemorentur,  mdex 
annectitur  secundus  qui  rem  chronologicam  ipsam  pulchre  patefacit. 

Colligebatur  opus  cum  plurimis  mss.  codicibus  de  quibus  in  notis  largius  dissentur.  Qui  smt  et  uode 
siot  satis  erit  hic  memioisse  : 


4  scilicet  ia  Bodleiaaa  Oxouieusi  bibliotheca ; 
2  ia  S.  Joao.  coll.bibl.  Ox.; 

2  ia  C.  C.  C.  bibl.Gaat.; 

1  in  Trin.  cur.  bibl.  ejusdem  loci  ; 
t  in  Lomith.  bibl.  Londio.; 
6  ia  Mus.  Brit. 

3  in  Reg.  bibl.  Paris. 


xix  S.  THOMAS   CANTUAR.  ARCHIEP.  -  \ITM  S.  THONLE  TABULA  CHIRON.  xx 


VITiE  S.  TIIOMiE  TABULA  CHRONOLOGICA 


11 16.  —  In  terra  sancta  captus  Gilbertus  Becket  inservit  Amurath,  cujus  filia  christianum  servum  Ma- 
thilda  deperit. 

H 17.—  Fugit  Gilbertus  et  Londinum  repetit,  comitante  Mathilda  ;quam,  modo  nuptam,  deinde  relin- 
quit,  iterum  cruce  signatus. 

1118.  —  Natus  est  Thomas  Becket.  Eadem  nocte  Gilberti  domus  incenditur. 

1121.  —  Redit  Gilbertus. 

1 130-33.  —  Ad  id  temporis,  Thomas  prioris  Mertonensis  tutelee  demandatur  alumnus. 

1139.  —  Obiit  Mathilda. 

H40.  —  Apud  Parisios  studiis  vacatThomas  Becket. 

1141-43.  —  Osberni  Octonumini  [sic]  clericofungiturofficio.  Nonmulto  post  ad  Theobaldi  archiepis- 
copi  curiam  accedit,  ubi  diaconus,  deinde  archidiaconus  ordinatus  Otfordii  et  S.  Mariae  ad  rivos  [Strand] 
beneficia,  Beverleiacum  dominium,  nec  non  alia  privilegia  obtinet. 

1155  [al.  58].  —  In  cancellarium  eligit  eum  atque  recipit  rex  Henricus.  Pacem  regui  Thomas  re- 
format. 

11 59.  —  Inter  Tolosanum  comitem  et  Francorum  regem  bellum  desaevit. 

1160.  —  Ad  Francorum  regem  delegatus  accedit  Becket. 

1161.  —  April.  16,  obiit  archiep.  Theobald. 

H62.  —  In  archiepiscopum  eligitur  Thomas.  Westmonasterii,  feria  quinta  ante  in  albis  confirmataele- 
ctione,  Cantuariee,  in  albis,  ordinatur  presbyter,  inox  a  Vincestriensi  Henrico  in  archiepiscopuin  conse- 
crandus.  Ipse  dicat  Readinensem  abbatiam  etpraeest  S.  Edwardi,  cognomine  confessoris,  corporis  trans- 
lationi,  quae  equidem,  eo  procurante,  splendidissime  celebrata  fuit.  Privilegia,  non  jure  irrogata,  revo- 
cantur. 

H63.  —  Concilio  Turonensi  adest.  Quia  Ecclesiee  reformat  pacem,  regem  a  se  alienat. 

1163.  —  Kal.  Octobris  concilium  usurpat  Westmonasterii  Henricus  rex.  Abest  Joannes  Sarisberiensis 
exsul. 

H  64.  —  Celebratur  Clarendonense  concilium.  Ter  fugee  consulit  incassum  Thomas  Becket. 

1164.  —  Pridie  Non.  Octobris  seuferia  tertia,  usurpatur  Northamtunense  concilium  ;  aufugit  archie- 
piscopus  ni  Id.  (feria  tertia)  ac  Flandriis  perlustratis  papam  Senonas  adit;  quo  jubente,  Pontiniacum 
pergit,  ibidem  commoraturus. 

1165.  —  Annum  quiete  perducit  Pontiniaci. 

1166.  —  Fautores  quosdam  regis  excommunicat ;  quam  exoommunicationem,  Yezelsei,  regi  ipsi  mi- 
nalur. 

1167.  68,  C9.  —  Per  hos  tres  annos,  dum  subdole  undequaque  conversantur  et  fide  ficta  ad  Romanam 
sedem  appellant,  Londinensem  et  Sarisberiensem  episcopos  Thomas  vinculis  innodat  excommunica- 
tionis.  Tum  rex,  ad  componendam  pacem  inter  omnes,  apud  Montmirail,  Montem  Martyrum  et  alibi 
cum  schismatico  imperatore  Frederico  consilium  init. 

1 170.  Freitvillae,  tandem  conceditur  ut  archiepiscopus  sedem  suam  repetat ;  quod  tamen  per  nonnullos 
menses,  semper  reluctancte  rege,  non  efficit. 

1170.  —  iv  Non.  Dec.  cum  denuo  rediisset  archiepiscopus,  vixquatuorhebdomadistumLondini  quum 
Cantuariae  exemptis,  a  quatuor  equitibusidem,  in  sua  ipsa  Cantuariae  metropolitana  ecclesia,  P.  M.  hora 
quarta,  iv  Kal.  Januarii  trucidatur,  ac  die  sequenti  in  ecclesiae  ejusdem  crypta  tumulatur. 

1221.  —  Translalio  Thomae,  cujus  reliquiae,  astantibus  Henricilllrege,  primatibus  ettotius  regniclero, 
in  splendidissima  capsa  deponuntur. 


SAINCTI  THOMyE 

CANTUARlENSlS  ARCHIEPISCOPI  ET  MARTYRIS 

VITA  PRIMA 
AUCTORE  EDWARDO  GRIM 


PROLOGUS. 
Professores  artium  saeculi  proprios  singuli  cona- 
tus  habent,  quibusad  altiora  consoendant,  etquid 
einolumenti  ferat  perfectio  disciplinae,  quam  pro- 
fessisunt,  infatigabili  perpendentes  intuitu,dum  ex 
finis  proventu  conatus  sui  leniunt  inclementiam, 
quasi  quodam  animati  compendio  viaerobustius  ad 
propositaconsurgunt.  Ethi  quidem,  uttransitoriam 
quandoque  coronam  consequantur,  quos  labores, 
quse  certamina  subterf  ugiunt.quibusve  nonnunquam 
subduntur  injunis  velquid  reputant  impossibile  ? 
Sed  horum  profecto  laboris  industriam  qui  mundo 
militant,  cum  mundoperire  nullus  ambigat,  nemo 
aliud  affirmare  conetur.  Cumigitur  nostrasitcausa 
dissimilis,  quibus  Christus  proponitur  via,laborum 
finis  aeterna  promittitur  vita,  quanta,  queeso,  inler 
varios  ac  multiplices  mundi  casus  opus  estvigilan- 
tia!  Non  nos  aproposito  vitee  remissioris  lenocinia 
labefactent :  non  revocent  arecto  tramite  laboris 
incommoda  viae,  quibus  felici  commerciopro  cadu- 
cis  «eterna,  pro  terrenis  ccelestia  praeparantur.  Et  ad 
heec  quidem  ut  alacrior  aspiretChristianadevotio, 
sinistra  perversorumeemulatione  contempta,  illorum 
gradiamur  via,  innitamur  vestigiis,  quorum  astruit 
fidem  conversatio  sancta,commendat  vitam  consum- 
matio  felix  et  gloriam  nobis  virtutum  insignia  cla- 
manl.  Neque  enim  Christianae   professionis  est  ab 
his  vivendi  formam  contrahere,  quos  vel  opus  in- 
validum  reddit  infames,  aut  imperfecta  voluntas 
compellita  propositorelabi.  Verumsi  te  quaecunque 
infirma  anima  ad  correctioris  vitae  vias  temporis  ut 
assolet  interjeotu  veterum  minus  accendit  auctori- 
tas,  ubique  consulit,  ac  medetur  indevotioni  nostree 
misericors  providentia   Salvatoius.    Ut  si  veterum 
facta  fastidimus,  vel  hunc  pudeat  imitari  nolle  quem 
licuit  intueri.  Auctor  igitur  humanee  salutis,  dum 
multorumrefrigescentecharitateetabundantemali- 
tia,  quasi  minus  curasse  creditur  temporalia,  sicut 
semel  assumptae  humanitatis  exhibitione,  visitavit  et 
fecit  redemptionem  plebis  suee,  sic  per  suos  invisi- 
bilisoperationemajestatisquos  redemitad  meliora 
incessanter  iuvitat.  Ac  ne  tanti  muneris  exsorsvi- 
deatur  hic  noster  dies.uovus  iu  medium  procedat 


A  Christi  miles,  et  martyr  egregius  beatus  Thomas 
sanctitatisspectaculum,justiti83norma,incentivum 

patientiae,  virtutisexemplar,  assertorinvictissimus 
veritatis.  Sed  quid  mihi,  inquis,  cum  martyrio? 
quid  cum  miraculis  quae  non  humanee  viribus  effica- 
ciae  tribuenda  sunt,  sed  Deo  ?  Bene:  nonnos  tibi 
martyrium,necmiraculaproponimusimitanda,sed 

vitam  considera  martyris  plenius,  contemplare  rno- 
res,  mirarehominem,  interomnes  mundi  divitias, 
et  quidquid  pretiosum  aestimatio  habet  humana,  tan- 
tam  animi  tenuisse  constantiam,  ut  nec  prospera 
illum  ad  amorem  mundimollescerent,  necadversa 
queevis  ab  amore  Conditoris,  ut  primum  sensibus 
ejus  cognitio  sese  veritatis  infudit,  aliquatenus  re- 
tardarent.  Unde  fundatus  etipse  supra  firmam  pe- 
B  tram,  jure  cum  Apostolo  proclamabat :  «  Quis  me 
separabit  a  charitateChristi?  »  Passus  siquidemtri- 
bulationes  multas  et  malas,  exsilium  dignitatis,  pri- 
vationemrerum  omnium,  proscriptionem  et,  quod 
altius  insedit  animo  et  vehementer  afflixit,  charo- 
rum  lacrymas  et  desolationem  ;  sed  haec  universa 
alta  mente  transcendens,  devotior  in  dies  reddeba- 
tur,  nequaquam  similisinsipienti  cui  psalmus  im- 
properatquoniam  confitebitur  tibi  cura  benefeceris 
ei.  Pie  igitur  parere  cupientes  quorumdam  devotioni, 
qui  gesta  martyris  pretiosi  plenius  nosse  solliciti 
sunt,  quffi  ad  nostram  pervenere  notitiam,  illorum 
scilicet  relatu,  qui  viventi  familiarius  adhaeserant, 
vel  nos  ipsi  perspeximus,  ipsius  dequo  loquimur 
patrocinantibus  meritis  styio  perslringere  satage- 
c  mus.preemonenteslectorem,  minimeconsonareve- 
U  ritati,  quidquid  binc  alii  vel  scripserunt,  vel  scri- 
pturi  sunt,  quod  huic  narrationi  nostree  probetur 
esse  contrarium.  Plane  ad  haec  agenda,  etsiminus 
dignos  nos  pro  materiae  dignitate  non  levisnos  ad- 
dicatpreesumptio.sensusque  confundatinopia,  sed 
rursus  amor  erigit  trepidantem,  invitat  devotio,  et 
animant  non  mediocriter  ad  loquendum  profluentia 
ab  ubertate  domus  Deistillicidia  gratiarum :  quibus 
perhuncfamulumsuum  Salvator  faciem  terree  non 
desinitirrigare.Eteaimsi  sileamusnos,  solutus  in 
laudem  martyris  mutorum  lingua,  et  quam  accepta 
Creatori  fuerit  illius  et  vita  et  mors,  virtutes  lo- 


.1 


S.  THOMiE  CANTUAR  ARCHIEPISC. 


4 


quuntur.  Nostrae  igitur  devotioni  lineas  rectitudinis  A 
nunquam  in  scribendo    excedere,  per  beati  Patris 
nostri  merita  gloriosa,  spiritusveritatisinspiret,  ut 
pura  ac  fide  plena  prosequatur  oratio  quod  piaag- 
gredimur  intentione. 

Electus  igitur  ante  mundi  constitutionem  in  Chri- 
6to  sanctus  Thoraas  ortu  suo  felici  Britanniarum 
caput  Londonias  illustravit.  Pater  ejus  Gilbertus, 
cognomento  Beket,  mater  vero  Mathildis  fuit :  ambo 
generis  ac  divitiarum  splendore  suis  nequaquam 
concivibus  inferiores;  quibuse  regione  morum  in- 
genuitate  etpiae  conversationisinnocentialongeex- 
cellentius  praeeminebat.  Justitiae  siquidem  actionibus 
insistentes,  sine  crimine  etquerela,  ut  traditur,con- 
versatisunt,  utexiistanquam  Zachariaet  Elizabeth 
novumselsetetur  Anglia  suscepisse  Joannem.  Nec  b 
hunc  immerito  pro  modo  suo  Joannem  dixerim» 
cui  quanta  cum  Joanne  fuerit  convenientia  pceni- 
tentiae,  labor  et  amor  indicat  veritatis,  pro  qua  usque 
ad  mortem  decertans,  nec  sub  gladio  quidem  trepi- 
davit,  quominus  testimoniumredderetveritati.  Sed 
haec  sequens  sermoloquatur.  Nunc  autem.ut  paulo 
altiusseriem  repetamushistoriae, de visionibus  bre- 
viter  intuendum  est,  per  quas  futuram  credimus 
sanctae  sobolis  excellentiam  praefigurari. 

DE  VISIONE  MATRIS  SUjE. 

Brevi  ergo  intervallo  postquam  concepit  mater, 
vidit  in  somniis  in  sinum  suumuniversam  aquam 
Thamensis  fluminis  influxisse.  Quo  illa  muliebri 
metu  perf usa  ac  suspicata  laborem  quempiam  pere- 
grinum,  quem  vulgus  consuevit  interpretari  per  p 
aquarum  exuberantiam,  audivit  econtraasapiente 
interpretationem divinitus  inspiratam :  unde  meruit 
non  mediocriter  consolari.  t  Nasciturus,  inquit,  ex 
teregetpopulos  multos.  »  Etalter  quidam,  in  nullo 
dissidens  a  prioris  sententia,  adjecit  quod  fluenta 
gratiarum  esset  accepturus,  quibus  natale  solum 
instar  fluminisirrigaret,  commemorans  illudevan- 
gelicum  :  «  Qui  creditinme,  fluent  de  ventre  ejus 
flumina  aquse  vivse.  » 

Secundo  autemCantuariamvenisse  se  visumest 
mulieri.  Ubi  cum  ecclesiam  Christi  cum  caeteris, 
quiaderant,inciperetingredi,  in  tantumejusventer 
intumuitde  pueroquem  conceperat,  ut  nulluseiad 
aliquod  ostiorum  pateretingressus.  Quavisione  mu- 
lier  quasi  quaeindigna  videretur  ingressuecclesiae, 
tristis  admodum  et  turbata  permansit,  usquedum 
evacuavit  visio  tertia  moestitiam  praecedentis. 

lnstante  etenim  partus  tempore,  visum  est  matri 
de  coelo  in  suum  gremium  splendoris  insoliti  duode- 
cim  sideracecidisse.  Undemulier  magnifice  confor- 
tata  perpendit  magnum  quiddam  de  nascituro  hac 
visionefigurari.  Sed  et  nos  ex  his,  quoe  per  fidelem 
suum  Dominusoperatusest,  dignitatis  futuraesuper- 
eminentem  gloriamaestimantes,  ipsuni  infuturo  ex- 
amine  cum  illis  duodecim  electis  cceli  luminaribus, 
julicaturum  esse  orbem  terrarum  credimus  et  confi- 
temur. 

Rursum  vero  cum  in  cunis  jacuisset  infantulus, 


D 


nudumhuncmater  conspexit  in  somniis.  Unde  in- 
dignataadversus  nutricem  :  «  Cur,  inquit,  non  tegis 
infantem  ?  »  Cuinutrix  :  «  Optime,  dominamea,  co- 
opertus  est  purpura  pretiosa  et  plicata.  »  Surgunt 
illico  mater  et  famula,  moliuntur  explicarepallium, 
utdiligentius  inde  parvulum  operirent.  Cujus  lati- 
tudinem  cum  necthalami  palerentur  angustiae,nec 
amplior  aula,  sed  et  platea  longe  angustior  appare- 
ret,  ad  Smedefeld,  qui  locus  amplus  est  incivitate, 
ut  velibi  suis  satisfacerent  votis,  ambae  pariter,  ut 
visumfuerat,  festinarunt.  Cumquede  loci  latitudine 
securitatemsibipromittentes  cceptis  insisterent.vox 
adillasillapsade  supernisintonuit,  dicens  :  «  Incas- 
sum  conamini,  purpura  hac  Angliatota  minorest, 
nec  ejus  poterit  comprehendere  latitudinem.  »  Ad 
hanc  vocem  evigilat  mater ,  memor  quidem  quid  vi- 
derit,  sedad  quidprorsusignara.  Nosvero,  quibus 
intellectum  fides  oculata  revelat,  purpuram  pretiosam 
sanguinem  interpretamur  martyrisinnocenteroccisi, 
quo  perfusus  in  passione  jacuit  et  velatus,  nunc 
vero  per  tot  terrarum  regna  exterasque  nationes 
extensum  est,  secundum  quod  praecedens  visio 
figuravit. 

Tradunt  propinqui  quod  die,  qua  ad  has  mundi 
natus  est  tenebras  hic  noster  parvulus,  egressus 
ignis  de  domo  paterna  partem  plurimam  civitatis 
incendit.  Et  tu  sane,  si  diligenter  advertas,  a  die 
qua  ingressum  meruit  aeterri  luminis  martyr  noster, 
quantainaedificandisseu  restaurandis  ecclesiis,  ve- 
stiendisaltaribus  ferveret  devotione,  quam  liberalis 
in  pauperes,  quam  prompta  operibus  injustitiae  re- 
nuntiare,  punire  peccata  per  poenitentiam,  quam 
deniquepronaadomne  opuspietatis  exemplomar- 
tyrisinformataexstiterit,  accensam  deillofateberis 
et  innonsolumLondoniarumurbem.sed  universam 
planecivitatemDeiquacunquenomenilliusauditum 
est.  Jamque  lucerna  super  candelabrum  positum  est, 
ut  qui  ingrediunturlumen  videant.  Jam  quod  a  Sal- 
vatore  promittitur  electis,  in  isto  cernimus  adim- 
pleturn  :  Qui  vicerit  sicut  ego  vici,  faciam  illum 
columnam  ignis  in  templo  meo.  Et  jam  gratias  su- 
pernae  providentiae  columnam  tenemus,  intueamur 
lucernam  ;  quaivit  ingrediamur,  ne  forte  offenda- 
mus  ad  lapidem  pedemnostrum,  quia  qui  ambulat 
in  tenebris,  nescit  quo  vadat.  Sed  jam  nunc  ad  or- 
dinem  historiae  revertamur. 

Ubi  tenera  admisit  aetas,  litterarum  primordiis 
puer  traditurimbuendus.  Quibus  decursis,  adartes 
missus  multain  brevicomprehendisse  memoratur. 
Quam  docilis,  quantaeque  fuerit  etiani  in  teneris 
annis  industriae  ac  vivacitatis  aetas  fortior  compro- 
bavit:quin  jamfactus  viruberes  messuit  sapientiae 
fructus,  in  quibus  adhuc  junior  desudavit.  Sedne- 
quaquam  diu  scholis  intendere  sinebatvariatio  re- 
rum.  Parentes  nimirum,  ut  praelibavimus,  primi 
quondam  inter  suos  divitiis  et  gloria  saeculi,  sed 
frequentibus  incendiis  caeterisqueinfaustisincursi- 
bus  rerumnon  mediocriter  attenuati,  minoremno- 
scuntur  in  instruendo  filio  diligentiam  adhibuisse. 


VITA  I  A' 
Quamprofectoatlem  -tionem,  imo  .,     va   A,  morteprej  nimua  bene ficia  provenisse. 


dam  ethonestamme(  •  ,,ipsoru  .^ioa- 

tioni  mililasse  nullaisnus  dubitare  perrnittimur, 
cum  dicat  sermo  divinus  :  Ego  quos  amo  arguo  et 
castigo.  Ut  videlicet  caminus  tenuitatis  exureret, 
quidquid  de  mundi  pulvere  per opulentiam  contra- 
xerit.  Sed  et  filii  desolationem  geminavit  interitus 
genitricis,  quae  eo  tempore  viam  universalem  in- 
gressa,destitutunipenepropriisqueexpositum  consi- 
liis filium  dereliquit :  pater  quippe  jam  senuerat,  nec 
ad  filii  sumptus  sufficere  poterat  substantia  quee 
remansit.  Sed  nec  ipse  diutius  matri  fertur  super- 
fuisse. 

In  illius  autem  domo  vir  nobilis  et  dives  admo- 
dum,  Richerius  de  Aquila,  veniens  ad  civitatem  hos- 
pitio  sesusciperecoosuevit.  CuiThomas  associatus, 
aliquanto  tempore  iilius  consiliis  et  prudentiae  se 
commisit.  Jam  enim  puerilibus  annis  evolutis,  opti- 
mis  coepit  pollere  moribus,  ingenioclarus,  acceptus 
eloquio,  vultu  mista  gravitate  jucundus,  venustus 
aspectu,forma  satis  elegans,  gratumseseomnibus 
et  amabilem  exhibebat.  Jamque  commune  videndi 
iter  ingrediens,his  animum  dabat,  quibus  illasolet 
eetas  intendere,  canum  cursu  ac  velocitate  avium- 
que  volatu  ac  rapina  ludicra  delectabatnr.  Sed  in 
his  atque  similibus  mundi  vanis  ac  variis  oblecta- 
mentis,  integrum  etimmuneservatur  vas  electionis 
ab  his  quibus  tenera  preesertim  solet  juventus  in- 
festari.  Ad  pnesagium  vero  futurae  constantiae  fer- 
tur  adolescentis  animo  tam  pertinaciter  inhaesisse 
amoremveri,  quamvis  adhuc  saecularia  sectaretur, 
ut  vixautnunquam  joco  velserie  quidquamprotu- 
lerit  contrarium  veritati.  Quam  perfecte  id  ipsum 
impleverit  postquam  factus  est  vir,  sequentia  de- 
clarabunt.Itaqueadpreenominatumdivitemascho- 
lis  rediens,  et  varias  saeculi  sequens  curiositates, 
nuncvenatu,  uunc  avium  captura,  quibus  maxime 
pascebatur  animus  juvenilis,  pro  libitu  nunc  domi 
cum  patre,  nunc  rure  cum  divite  morabatur.  Fa- 
ctumque  est  ut  inhunc  modum  dimissus  sibi  scho- 
laribus  studiis  proponeret  renuntiare. 

Dieveroquadam  acciditut  ad  ripas  eunteThoma 
.  simulcumdivite,motamdeflumineanatemaccipiter 
insequeretur,  secutusque  divertentem  in  flumine 
cum  ipsa  pariter  mergebatur.  Quod  videns  adoles- 
cens,miseratusaccipitremjamperiturum,equodesi- 
liit,  sequeingurgitemutavemeriperetpreecipitavit: 
sedpriusquamavem  contingeret,  raptus  ipse  intra 
alveum  fluminis,  et  nunc  mersus  sub  aquis,  nunc 
undarum  vi  impellentelevatus  periclitari  coepit,  et 
penitus  periisse  putabaturabintuentibus,  dumnul- 
lus  adesse  potuit  qui  manum  porrigeret  pereunti. 
Deniqueadmolendinum,  quod  tunc  forte  molebat, 
aqueetractu  perlatus,  ubiprimoaquae  exitibuspro- 
pinquavit,  stetitrota  necse  movitsemel,  quousque 
vivus  quidem  sed  vehementer  afllictus  adolescens 
extractus  est.  Sed  fovit  afflictum  medica  manus 
Salvatoris,  quem  inter  undas  desperatum  protexit 
ne  exstingueretur  lucerna  futurus  in  Israel,  cujus 


Rursus  .^. us  ^.^  iiamim  cognomine, 

vir  insignis  in  civitate  et  multarum  possessionum, 
cui  carne  propinquus  erat,  detentum  circa  se  Tho- 
mam  fere  per  triennium  in  breviandis  sumptibus 
reditibusque  suis  jugiter  occupabat. 

Jamquepedem  porrexit  in  semitas  seeculijamad 
honoresaspirare,  effundereanimumin  exteriora,  et 
vanas  mundi  amplitudines  ambire  coepit.  Et  ad  haec 
quidemconsequendamultasillioccasionesetanimi 
sapientia,  qua  pollebat,  et  honestas  vitm  offerebat. 
Singularis  namque  et  supra  annos  enituit  in  viro 
maturaqueedam  senectus,  sapientiee  canities,  consi- 
liorum  acmorum  queedam  jocunditas,  gravitas,  ut 
merito  in  admirationem  et  amorem  sui  converteret 

B  universos.  Seddidicit  tunc,  quod  postmodumfate- 
batur,nonesse  inhomineviamejus  sicutnecvitam, 
sed aDominodirigigressushominis:  aliudnimirum 
disponebat ipse ,  aliud atque aliter  operata est  in  ipso 
divina  dispositio.  Siquidem,  ut  facilior  ei  ad  hono- 
respateret  promotio,  invitatus  a  quodam  ministro 
domus  archiepiscopi  Theobaldi,  illo  ductu  divinee 
gratiaeadveniens,  qualidecuithonoresusceptusest. 
Ubi  ludis  etlevitate  postposita  seniorum  sapientum- 
que  sermonibus  admeliora  semperanimum  infor- 
mabat.  Cognitaqueinbrevi  vivacitateviriper  verba 
prudentiee,  ac  si  per  scintillulas  quasdam  jugiter 
erumpente  secundum  quod  Sapiens  ait,  sermohomi- 
nis  annuntiat  de  eo,  consiliis  archiepiscopi  negotiis- 
que,  et  causispublicis  et  privatis  interesse  jubetur. 

q  Nam  sensupervigil,  providus  in  consilio,  inrespon- 
sione  prudens,  sermone  disertus  ac  temperatus,in- 
trans et  egrediens  ad  imperium  domini  sui  verbis  et 
opere  nulli  inferior,  domino  suo  carus  et  gratus  om- 
nibus  apparebat,  ut  malevolum  se  magis  probaret 
quisquis  in  viro  tanta  dona  gratiee  non  diligeret. 
Denique  tantam  invenit  gratiam  in  oculis  archiepi- 
scopi,  adeoque  illius  animum  sedulis  sibi  devinxit 
obsequiis,  ut  palam  fateretur  archiepiscopus  quod 
neminem  anle  tam  integrum  sibi  in  omni  negotio 
tantaeque  fidelitalis  invenisset.  Sed  hostis  humani 
profectus  videns.nec  sine invidia  tabescente,  tantam 
inadolesceuteindustriam  animi,ingenii  acumen,in 
moribus  honestatem,  quibus  facilem  illi  preevidit  ac- 
cessum  ad  summos  honores,  sit  ut  ccepit  inoffenso 
curreretpede,eemulumeisuscitavitRogerumarchi- 
diaconumCantuariae,quemdePoDteepiscopicogno- 
minabant,quidonetultimumccelospiritumredderet 
Thomas,  tunc  quidem  conceptum  virus  in  ipsum, 
quibus  potuit  modis  effudisse  cognoscitur.  Interim 
autem,  utacuriaillumamoveret,  nunc  apertis  con- 
viciis,  nunc  jocis  irrisoriis  aggressus  est ;  denique 
clericum  cum ascia sive  securi faceta contumelia  cre- 
brius appellavit cognomento  videlicet  illius  a  quo ad 
curiamarchiepiscopifueratinvitatus,  etreveraTho- 
mas  securim  acceptnrus  erat  opportuno  in  tempore, 
vel  potius  gladium  Petri,  quo  ipsum  Rogerum  cum 
complicibus  a  coetu  sanctorum  preecidit,  quin  nec 
cibum  signaudi  facultatem habebant  sicut regi con- 


1) 


S,  THOMjE  cantuar.  archiep. 


B 


queslisuut,  sed  haecalias.  Interimverovir  pruden-  A  rior,  quanto3ublimiortantoproclivioradruinam,et 


tiaprceditus  nequaquam  his  sive  similibus  movebatur, 
quominus  obsequiis  archiepiscopi  pervigil  inhaereret, 
audiens  a  sapiente quia  rnelior  est  patiens  viro  forti, 
oum  ediverso  audiat,  ille  qui  profert  contumelias 
insipiens  est,  sed  nec  divinurn  poterit  infirmare con- 
silium  humana  malitia.  Inter  haec  autem  venerandae 
memorifB  Willelmo  Eboracensi  beatitudinis  aeternae 
suscepto  finibus,  praelibatus  Rogerius  ope  et  indu- 
striaarchiepiscopiTheobaldisubstituituraquosecun- 
dummorem  inungituretconsecratur,  archidiacona- 
tum  vero  Cantuariaa  Thomse  donavit,  cui,  ut  jam  dic- 
tum  est,  nequaquam  similem  se  crederet  habitu- 
rum  virum,  per  omnia  bonum  et  fidelem  in  omni 
domosua;necmoraintervenit,  etiampraeposituram 


rursusquantofirmiorin  terrenis,  tanto  infirmiusad 
divina  consurgit,  eta  verasapientiaremotior,  quo 
prudentior  in  humanis,  cum  sapientia  carnis  ini- 
mica  sit  Deo,  et  prudentiamors;  namquanto  quis 
mundum  amplectitur,  arctiuseo  mundi  fumo  caeca* 
tus,  delinquentise  nocte  vehementius  astringitur,  et 
fortius  retinetur.  Accedit  hostis  humanae  naturaa, 
amator  mali,  invidiae  auctor,  innocentiae  preeco,  invi- 
dens  hominilocum  beatitudinis,unde  per  propriam 
nequitiam  irrecuperabiliter  lapsus  est :  volens  igitur 
innocentiam  deperire,  iter  obsedit  quo  itur  ad  pa- 
triam  sedensin  insidiissicutleo  in  spelunca  sua,  ut 
interficiatinnocenlem,tenditlaqueos,  compedes  inji- 
cit,hamum  operit  esca.ut  qui  fuerit  avidus  escae  ha- 


Beverlaci  archidiaconosuoobtinuitecclesiasquoque  q  mo  juguletur,  facile  nonnunquamsternit  iter  adho 


et  reditus  alios  multipliciter  accumulavit.  Vir  au 
temliberalisanimisecundummonitasapientis,  melius 
essearbitransnomenbonumquamthesaurospluri- 
mos,  adaugmentumfamaeetuominis  ampliationem 
divitias  studuit  detorquere,  ne  quando  pecunioe  par- 
censparcitatis  naevo  splendorem  nominis  obfuscaret. 
Quid  autem  moras  innectimus  ?  nullasipse  passus  est 
ad  superiora  progrediens,  neque  enim  in  humili  po- 
tuit  morari  loco,  fiamma  vivacitatis,  quae  pectus 
illud  impleverat  sublimitas  animi,  et  quod  amplius 
estmirandum,  in  tanta  sublimitate  integritasvitae. 
Adducunturigiturhabitisampliora.potiorapriori- 
bus,  et  cumulatius  crescunt  honores.  Volens  nam- 
quearchiepiscopussublimiusmunerarevirum,regi33 


nores  favetad  fastigiaconcendenti,utpossessioms 
jureteneatinsublimi,cuiinplanioribusnonpoterat 
propinquare.  Sanctus  Thomas  ante  cancellariam 
quaminnocenter,  quam  sine  querela  priora  tempora 
transegevit  in  imo  positus,  sermo  superior  expla- 
navit:  nuncautemlocatusinsublimiquantae  auda- 
ciae,  quantae  fuerit  praesumptionis  difficile  dictu. 
Quantis  enim  necem,  quantis  rerum  omnium  pro- 
scriptionemintuleritquisenumeret:  validanamque 
stipatusmililum  manucivitatesaggressus  est  dele- 
vit  urbes  et  oppida,  villas  et  praedia  absque  misera- 
tionisintuituvoraciconsumpsitincendio,etinimicis 
dominisuiundecunqueinsurgerent,  intolerabilemse 
exhibebat.Denique  quem  unquam  timebat  offendere 


illum  majestati  commendat,  quantapolleretvirtute  c  utregis  satisfaceret  votis,  pareret  imperiis?  Sed  in 


retexens,  animi  sapientiam,  providentiam  consilio- 
rum.etquaehis  exellunt,  fidumpraedicatet  veritatis 
amatorem,  facile  regiinspiratumet  commendatum 
habere  quem  propria  satismeritacommendabant, 
cui et  cancellariam  suam  sine  mora  concessit.  No vus 
itaque  erigitur  super  jEgyptum  Joseph,  praeftcitur 
universisregninegotiispostregemsecundus,augen- 
tur  honores,  praedia,  possessiones,  et  divitiarum  splen- 
doracmundigloriamultiplicatur,  sequuntur  ex  more 
innumeri  mancipiorumgreges,  stipantur  electorum 
catervaemilituro.neccancellarioprorsus  quam  regi 
minor  comitatus  adhaesit,ita  ut  nonnunquam  corri- 
peretur  a  rege  quod  regishospitium  vacuasset.  Larga 
nimirum  ac  liberali  manu  tam  proprios  quam  regni 
reditus  profudit  in  militum  stipendiis  et  donariis 
profuturum,  sed  et  regi  fidus  et  integer  animo  ac- 
tuque  permanens,  illius  ad  honorem  et  gloriam  omnia 
reservavit.  Rexecontra  tantum  illi  honoris,  tantum 
illilectionis  et  libertatis  quautum  nemini  unquam 
hominumimpendissecognoscitur,  quodtemporepos- 
teriori  rex  ipse  saepenumerocommemoravit.  Quae- 
cunquestatuit,  quaecunquemutavit,  queecunquesan- 
civit,  quocunque  dominatio  regis  attingit,  quasi  pro 
lege  tenebatur.  Sed  ut  semel  et  secundo,  vae  seculo 
nequam,  quanta  ejus  infelicitas,  quam  sit  conditio 
miserabilis,  quis  confideret?  videas  si  attentius  in- 
tuaris ,  quia  quanto  pene  in  saeculo  persona  potentior, 
tantopronior  adpeccatum,  quanto  ditior  tanto  dete- 


I) 


his  omnibus  (licet  aliter  aliqui  aestimaverunt)  cor- 
pore  castus,  corde  humihs,  sed  inter  humiles  nam 
inter  potentespotentioripse  acsublimior  apparebat: 
nullus  eo  discretior,  nemo  muniticentior  nec  ipso 
prudentior  habebatur,  pauperibus  absque  aestima- 
tione  necessaria  ministrabat,  sed  ita  omnia  dona 
gratiae  exteriori  fastu  velabantur,  ut  nemo  nisi  pro 
soeculi  pompa  hunc  ipsum,  etiam  cum  archiepi- 
scopus  esset,  putaverit  aceitasse.  Tantam  quoque 
gratiam  adeptus  est  a  rege  et  regno  universo,  ut 
hossolumbeatosreputaretopinio,  quiinejusoculis 
complacere  et  regis  consiliario  cancellario  obse- 
cundare  in  aliquo  potuissent.  Ut  hinc  uberior  Re- 
demptori  personet  gratiarum  actio,  et  vox  laudis, 
quod  tam  misericorditer  eripuit  mundo  quem  tot 
nexibusnovimusobligatum.  Ethaecdicta  sufficiant 
devitaquamundo  vixit;  abhinc  veroqualitermun- 
dana  omnia  mente  calcaverit  ipso  duce  nostra  diri- 
gatur  oratio. 

Sortitus  est  interea  finem  temporalis  vitae  Theo- 
baldus  archiepiscopus,  et  sedes  vacavit  a  praesule. 
Rex  autem  arbitratus  cancellarium  suas  per  omnia 
sequi  voluntates,  ut  ante,  etimperiis  obtemperare, 
ipsiarchiespiscopatumdedit,  sed  aliquandiu  differ- 
tur  negotium,  donec  aconventuconsensum  extor- 
queat,  qui  liberam  ab  antiquo  solet  habere  vocem  in 
electionepontificis.namilloreclamante  nulli  iegum 
licuit  intrudere  quemquam  propria  auctoritate.  Igi- 


VITA  I  AUCT.  ED.  GRIM. 


10 


tur,  utconventus  sibi  inclinaret  assensum  tres  epi-  A 
scopos  destinavit  Gantuariam,  et  cum  eis  Ricardum 
de  Luci  virum  nobilem  et  praefectum  patriae.  Can- 
cellarium  quoque  misitin  Angliam  pro  diversisne- 
gotiis,  etpreesertim  utfilio  suo,jam  tunccoronando 
in  regem,  fidelitatem  et  subjectionem  acciperet  ab 
universis  et  juraretur  in  regem.  Episcopivero  trans^ 
misso  mari  venientes  Cantuariam  salutaverunt  con- 
ventum  ex  nomine  regis,  et  in  capitulo  coram  omni- 
busRicardus  vir  magnae  facundiae  allegans  causam 
pro  qua  missi  sunt,  «Hoc,  inquit,  mandatvobisrex, 
diutius  bac  Ecclesia  orbata  pontifice  non  mediocre 
ovibus  imminere  periculum, undeipsius  sciatis  esse 
voluntatem,  ut  liberum  etiam   nunc  sicut  pridem 
habeatis  in  electione  pastoris  arbitrium,  persona 
tamen  talis  provideatur,  quee  tanto  sufficiat  oneri,  g 
digna  sit  honore  et  regi  complaceat.  »  Ad  quem 
prior,  «  Dominus,  ait,  universitatis  auctor,  qui  suam 
Ecclesiam  sibi  propriisanguinis  effusione  compara- 
vit,  acceptum  sibi,  utilem  nobis,  et  qui   universae 
Ecclesiae  suse  forma  sitvirtutis,  exemplum  justitiae, 
dignetur  providere  pastorem  ;  et  regi  gratias,  qui 
Ecclesiam  hanc  dignitate,  quam  obtinuit  tantotem- 
pore,  non  privavit. »  Responso  autem  ab  omnibus 
adjungunt  muntii.  «  Cum  propria  sit  omnium  ve- 
strum  voluntas  regiis  parere  mandatis,  consultius 
est  ut  talis  eligatur  qui  hbere   causam  Ecclesiae 
nostrae  tueatur,  etqui  nobis  valeatin  omnibuserga 
regiam  majestatem,  nam  si  talis  eligatur  qui  regi 
non  placeat,  in  schismate  eritis  et  discordia,  sub  tali 
pastore  dispersionem  non  refugium  habituri,  cum  q 
eregionenonmodicum  promotionis  vobisaccessisse 
experiemini,  si  in  quo  regi  complaceat  eligatur.  » 
Coacto  igitur  in  partem  saniori  consilio,  cum  legatis 
cominus  de  electione  tractatum  est,  et  invocato 
spiritu  Dei   per  quem  rectores  justa  decernunt, 
cancellarius  in  pasloremeligituret  patronum,  cum 
voto  omnium  acclamatione,  ut  divinitus inspiratum 
fuisse  nemo  dubitet.  Approbant  electionem  nuutii 
regis.asserentesregem  facile  assensurum  fore,  nec 
esse  in  regno  apliorem  sive  honestiorem  quempiam 
ad  hunc  honorem.  Quid  multa  ?  cogitur  Londoniis 
solemne  concilium,  eiigitur  cancellarius  a  clero  et 
popido,  confirmatur  electio,  et  placuit  universis, 
solo  Londoniensi  episcopo  reclamante  ;  sed  clamante 
turba  voce  Dei  et  non  hominis,  siluit  ilie  etdigitum 
ori  suo  imposuit;  preesentatur  electio  regis  filio 
coronando  adhuc,  consensit  ille  et  gratum  habuit. 
Wintoniensisautempraesulvirgrandaevusetprudens, 
concionemeteos  prasertim,  quibus  rex  vicessuas 
commiserat  in  hoc  negotio,  ut  quidquid  facerent, 
ratum  foret,  his affatus  est  verbis.«Vir  iste,  inquit, 
quem  communi  consensu  eligimus  in  patronum, 
cancelliarius  et  primus  patriae  thesauros  regis  et 
reditusregniinmanuhabuit.et  utdiversaposcebant 
negotia  tractavit.  Verumne  cuiin  posterum  pateat 
exactioni  vel  caluuiniae,  quasi  pro   libera  magis 
voluntate  quam  regni  commodo  dissipaveritbona 
domini  sui,   hberum  eum  et  absolutum  ab  omni 


D 


reclamationesuscipimus.Incongruumenim  videtur, 
utpatrem  sibi  faciatsancta  Ecclesiavelpatronum, 
qui  pecunise  probatur  esse  mancipium,  etqui  hu- 
rnanae  servitutisobnoxiussit  necessitati. »  Ad  quem 
ministri  regis  ;  «  Ex  ore,  inquiunt,  regis  liberum 
eumclamamusabomnicalumnia  et  exactione  nunc 
et  in  omne  tempus.  »  Et  ita   contraxit  ad  tempus 
iniquitas  ossuum,  et  conticuit  calomniator,  videns 
et  invidens  ab  ea  se,  quam  conceperat,  decidisse 
spe.  Perducatus  igiturCantariam,  solemniutdecuit 
devotione,   a  conventu  et   civitate   susceptus,  et 
inthronizatus,  et  more  canonico  consecratus  est, 
Celebrata  autem   ordinatione,  et  singulis  in  sua 
reversis,  venerabilis  quoquearchiepiscopusmoxin 
seipsum  reversus,  etad  Dominumtotus  conversus 
est,  et  quod  dictu  mirabile   est,  non  citius   est 
sacramentabiliter  sacra  delibutus  unctione,  quam 
animusipsius  re  ac  virtute   sacramenti  multiplici 
videlicetSpiritus  sanctigratia  debriatus,  exinlegro 
etsi  nonhabitum  illico  sed  animumimmutavit,imo 
non  illius  hoc  fuit  sed  mutatio  dextreeExcelsi.Pro- 
cessu  vero  temporis  neex  honore  superbiret,  onere 
etjugoDei   carnis  insolentiam  enervare  diversis 
poenitentiae  laboribus  elegit,  ettam  ordinemquam 
habitum  canonici  regularis  suscepit,  et  susceptum 
ita  mirificepariter  cum  officio  archiepiscopi  conser- 
vavit,  utquamvisquilibet  de  sepraesumat,  inalter- 
utro  tamen   saepe  deficiat,  cum  ipse  utrumque  et 
quaedam  his  difficiliora  perfecte  consummaverit. 
Interim  autem  vir  altioris  ingenii  oculum  mundj, 
qui  semper  nequam  est,  latere  volens,  quod  in 
corde  ipsius  plantaveratdivinus  amor  donec  vide- 
licet  altius  fixa  radicemunditurbines  nontimeret, 
novellaplantatio,  nequaquam  statim  mutavithabi- 
tum.  Sedortointermonachosmurmure  quodcontra 
morem  in    veste    saeculari  frequentaret  chorum, 
corripiens   illum   ex    domesticis  quidam   retulit 
astitisse  sibi  personam   vultu  terribilem,  et  verbis 
minacibus  imperasse: «  Vade,  diccancellario  (tacilo 
nomine  archiepiscopi  prae  nimia  indignatione)  ut 
sine   cunctatione   commutet    habitum,     quod  si 
contempserit,  ibo  illi  in  adversum  omnibus  diebus 
vitae  suae.  »  Quod  audiens  venerabilis  vir,  amarissime 
lacrymatus  est,  et  tunc  quidem  pauca  locutushaec 
dicenti,  tacitussecumconsideratquidegerit,  qualis 
fuerit,  et  quod   onus  susceperit,   onus  plane  in 
omnibus  attendens  potiusquam  honorem;  videns 
nempe  se  animarum  obnoxium  rationi,  divinitus 
inspiratus  eresit  se  circa  se,  et  tali  secum  delibera- 
tione  congreditur. 

Anima  mea,  quid  agimus  ?  quam  pro  conmiissis 
ovibusreddimus  rationem,  quiviximus  negligen- 
ter,  autquid  proalienis  dicturi,  quipropriis  grava- 
mur  excessibus  ?  Hactenus  mundo  viximus,  milita- 
vimus  pro  terrenis,  habes  jam  quas  concupisti  vanas 
celsitudines,  perituram  cummundo  divitiarum  glo- 
riam,  jam  potita  cordis  tui  desiderio  ;  num  his  am- 
pliora  ambire,  num  altius  conscendere  niteris?Ad 
inferni  novissima  nos  potius  ista  celsitudo  reducet, 


11 


S.  THOMjE  cantuar.  archiep. 


12 


si  non  consultius  agamus,  redimentes  tempuset  A 
dimidiantesdies,  dum  patientiaDeiad  poenitentiam 
nos  invitat,  ne  sicut  fur  in  nocte  veniens  dies  illa 
terribilis  secum  rapiat  imparatos,  nec  jamsit  qui 
eripiat.  Fuerit  ignorantiae  etjuvenilis  animi  quod 
anteriora  temporatransegimus  subcontemptu,sed 
abhinc  nullunipenitusresidetexcusationis  umbra- 
culum,  ignorantiae  velamen  aufertur.  Nam  si  nos 
propria  nequaquam  coegit  in  melius,  saltim  com- 
missorumnobisnoscura  sollicitet,  neperditeviven- 
tesetipsipereamus.etmultis  simusmateriamortis, 
perditionis  causa.  Igiturquod  solumrestat  ample- 
ctamurrefugium,  salutiferamSalvatorisintentaaure 
percipiamus  vocem,  etpium  imitemur  exernplum 
dicentis  :  «  Qui  vult  venire  post  me  abnegetsemet- 
ipsumsibi,  et  tollat  crucem  suam  et  sequatur  me.  »  q 
Quid  enim  proficithomo,  si  lucretur  mundum  uni- 
versum,  anituae  autem  suae  detrimentum  patiatur, 
etseipsum  perdat?Proptereaut  ex  nobis  proficiant 
quorum  nobis  committitur  cura,  luceat  lux  nostra 
coram  hominibus,  ut  videant  opera  nostrabona  et 
glorificentpatrem.  Etut  nobis  prosit  quod  facimus, 
indefesso  nisucontendamusper  augustamportam 
coelcstis  atrii  latitudincm  intrare,  ne  si  tarde  quae- 
sierimusingressumjam  clausajanuamereamurau- 
dire,  «  Nescio  vos.  » 

His  etsimilibus  quotidie  imo  et  continue  adcon- 
gressum  spiritualis  militiae  vir  sanctusarmavitani- 
mum.etpropositumsolidavit.  Praeventussiquidem 
inspiratione  divinae  gratiae,  etjam  terrena  omnia 
sub  se  videns  et  conlemnens,  animo  ad  coelestia  r 
conscendebat.  Nec  moratus  arrepto  spiritualiszeli 
mucrone  secuit  nodum  necessitatis  antiquae,  qua 
vinciri  videbatur  eatenus,  et  serius  exactor  sibi  semet- 
ipsum  mactavit  Deohostiamvivam,  sanctam  Deo- 
que  placenlem.  Siquidem  attenuato  victu  gulae  j  ugu- 
lat  appetitum,irrumpentesinanimum  illicitosmotus 
sacrae  leclionis  et  orationis  assiduitate  reverberat, 
repremitinsolentiamnaturalisincendii,soinrnobre- 
viore,  et  veslis  mollitiem  asperiore  commutavit 
cilicio,  et  ut  mulla  praeteream,  carnem  suam  cruci- 
figens  curn  vitiisetconcupsicentiis,totumse  redegit 
infra  metas  necessitatis,  et  ab  eo  qui  fuerat  rbtus 
alter  efficitur.  Quidquid  honestum,  quidquid  san- 
ctum,  quidquid  justitioe  fuit,  et  fecit  et  docuit,  et 
quaecunqueliiscontraria  a  se  funditus  elongavit.  Et 
quidem  abexordioordinationissuae,tantumdivinae 
dileclionis  et  devotionis  sanctee,  tantum  etiamzeli 
contra  omnem  injustitiam  concessit,  ut  nulli  perso- 
noe,  cujuscumque  esset  dignitatis,  pepercerit,  quae 
quidquam  contra  traditam  sibi  a  Domino  justitiae 
normam proesumpsisset.sed  nec  regis  obsequiis seu 
voluntati  contra  Regis  omnium  voluntatem,  nec 
minis  nec  amore  victus  obtemperare  ulterius  ac- 
quievit. 

Quis  aulem  hominumdigne  sufficit  admirariin- 
festimabilem  divinae  miserationis  intuitum  in  tam 
subita  ettam  perfecta  mutatione  mentis  humanae? 
ProrsusmirabilisDeusinsanctissuis,commendatin 


homine  divitias  bonitatissuae,  qui  cum  sitpeccator 
et  inimicus  justitiae,  reconciliat  eum  sibisecundum 
multitudinem  misericordiae  suae,  non  hominem  sed 
vitia  hominuminsectatur,  revocatrecedentem,  aver- 
sum  redire  facit,  et  ad  seconvertitcontemptorem, 
inspirat  affectum  poenitentiae,  odire  facit  quidquid 
amaverat,etfacileefflciturquodimpossibilevideba- 
tur.  Undique  sanctorum  exemplanosexcitant,hinc 
quidem  lapsorumpoenitentium,hincvero  justorum 
qui  lapsinon  sunt.  Et  quidem  ut  surgere  conetur 
qui  forte  ceciderit,  sanctorum  nobis  proponiturca- 
sus,  justorum  vero  perseverantiam  legimus,  ne 
quandoapropositaprofessionelabamur.  Etnedeesse 
causemur  exempla,  proponitur nobis  forma perfecta 
poenitentioe  venerabilis  archiepiscopus  et  martyr 
Christi  sanctus  Thomas.  Quiquidem  postquamgra- 
viter  se  deliquissesequendo  saeculipompas,  multa 
imoinnumera  contra  Dei  voluntatemetimperium, 
ut  regimortaliservaret  fidem,  praesumpsisse  consi- 
deravit,  conversus  poenituit,  et  percussit  femur 
suum.  Quidquid  videlicet carnale, quidquid  fluxum 
senseratin  se.largolacrymarum  imbrediluit,  et  pii 
amoris  incendio  amara  cordis  cremavit,  etgrave  sibi 
bellumindicens,  exegit  a  seipso  perpoenitentiam, 
quidquidsememinitcommisisseper  culpam,etquae 
priustanto  amplexus  estdesiderio,  haecconversus 
adamorera  Deiopportune  importunepreedicatcon- 
temnenda,  et  terreni  regis  postposita  voluntate  et 
obsequiis,  summum  sibi  conciliare  Regem  vigiliis 
sacris,  jejuniis  et  orationibus,  et  sanctarum  medita- 
tione  lectionum,  eleemosynarum  quoque  liberali  lar- 
gitione  festinabat.  Tot  namque  pauperibus  necessa- 
riavitae,tamincibis  quamvestibus,  quotidiemini- 
strabat,  ut  licet  multitudo  infinila  mendicantium  ad 
eum  contlueret,  ex  paucitate  potius  eorumdem  quam 
voluntate  cohibendi  manum,largiricessabat,remi- 
niscens  illius  prophetici  :  Dispersit,  dedit  pauperi- 
bus,  justitia  ejus  manet  in  saeculumsaeculi. 

Ut  autemin  huncmodum  dispergereetpauperi- 
busdare  nullam  dispersio  frequens  parturiret  ino- 
piam,  possessiones  Ecclesiae  studiosius  retinere,  et 
dispersas  revocare  satagebat.  Praedia  quoque  Eccle- 
siae  a  praedecessoribus  suis  minus  juste  donata,his 
quivelsaecularispolentiaefavoreseuaffinitate  aliqua 
conjuncti  fuerant,  auferre  nisus  est,  et  pristinum 
jus  Ecclesiae  reformare.  Clericorum  etiam  qui  de 
curia  regis  erant,  cum  deprehendisset  incuriam, 
ecclesias  ac  possessiones  quae  ad  ecclesiasticam 
jurisdictionem  pertinent,  tanta  auctoritate  vindica- 
bat,  etposmodum  vindicabat  ut  sacrilegi  etrerum 
Ecclesiae  invasores  sociatis  sibi  quibusdam  episcopis, 
regem  et  omnem  ejus  familiam  adversus  sanctum 
Dei  exasperent,  protestantes  quodregiasconsuetu- 
dines  ac  donationesexinanire  disposuisset,  et  secun- 
dum  regulas  canonum  cleri  pariter  et  plebis  vitam 
coarctare  et  moderari. 

Advertens  quoque  rex  solito  sibi  indeyotionem  ab- 
parerearchiepiscopum,  et  contemptum  se  suspicatus 
abeo,  quemsupraomneshomines  adamaverat,  cre- 


13 


VITA  I  AUCT.  ED.  GRIM. 


14 


scentepaulatimamaritudine,  etsubintranteodio,  a  A 
cordisillum  secreto  etconsiliis  suis  efficit  alienum. 
Adfuit  sine  mora  fratrum  accusator,  incentor  odii, 
concordiae  persecutor,  haud  ignarusregiae  commo- 
tionis,  quippe  qui  perambulat  terram,  et  circuit  eam 
quaerens  quem  devoret,  et  in  suatn  redigat  posses- 
sionem.Itaqueaugetodia.praeparat  semina  discor- 
diarum,jugiorura  ministrat  fomitem.etcomparatis 
viribus  sanctum  aggreditur  archiepiscopum,utveI 
eum  dedecore  ej  iciat  a  proposito,si  adversitate  victus 
legi  consentiat  injustitiae,  vel  si  in  sententia  persti- 
terit,  infami  illum  murmure  maculet,  et  quod  peni- 
tusevacuarenonvaletmeritum,saltem  illudminuat 
impatientia.Rursumveroregis  animum  tumperse 
occulta  intrinsecus  inspiratione,  tum  extrinsecus 
pernequitiae  suee  ministros,contrapatrem  spiritua.  B 
lem  et  pastorem  animee  suae  accendit  ira,  armavit 
malitia,  et  lethali  tandem  odio  induravit.  Admovit 
deinceps  odiorum  materiam,  et  quasi  ex  ratione 
sufficientes  composuit  causas  dissidii.  Deniqueepi- 
scopos  et  principes  regni,  regisque  ministros  et  do- 
mesticos  venenosis  infecit  afflatibus,  ut  videlicet 
partem  archiepiscopi  sancti  infirmiorem  faciens,et 
ipsum  facilius  obrueret,  dum  solus  in  stadio  de- 
certaret,C8eterasquoque,dumcontradivinamjusti- 
tiam  regiis  faverent  praesumptionibus,  traheret  ad 
perditionem. 

Hosc  sunt  astutiae  Satanae,  hi  circuitus  anguis  lu- 
brici.qui  non  leetatur  nisi  cum  mala  fecerit,  et  iter 
obstruit  quo  itur  ad   Dominum.  Sed  Christi  miles 
invictus,  ac  si  turris  erecta  in  Jerusalem  contra  C 
faciem  Damasci,  quamvis  solus  in  certamine,  non 
Satanse,  non  satellitum  ejus  expavit  assultus,  con- 
fidenter  canens  cum  propheta  :  Dominus  fortitudo 
mea,  Dominus  firmamentum  meum,  et  refugium 
meum,  et  liberator  meus  ;  et  Dominus  mihi  adjutor, 
non  timebo  quid  faciat  mihi  homo.   Praemonitus 
autem  a  Salvatore,quoniam  beati  qui  persecutionem 
patiuntur  propter  justitiam,  modicum  aestimabat 
quidquid  pro  justitiae  vel  veritatis  assertione  posset 
mundus  vel  diabolus  irrogare  secundum  apostoli 
sententiam  dicentis  :  «  Non  sunt  condignae  passio- 
nes  hujus  temporis  ad  futuram  gloriam  quae  reve- 
labitur  in  nobis.  » lgitur  ut  ad  narrationis  ordinem 
revertamur,  initium  inimicitiarum  inter  sanctum 
Thomam  archiepiscopum  et  regem,  quantum  cre-  9 
ditur,  hoc  fuit. 

DE   CONSUETUDINIBUS   QUAS  REX    VOLUIT   CONSCIUBERE 
FISCO. 

Commoranterege  in  praedio  suo  apud  Wodstoke, 
praesente  archiepiscopo  et  primis  patriae,  inter  alia 
movetur  quaestio  de  consuetudine  quadam  quee  in 
Anglia  tenebatur.  Dabantur  de  hida  bini  solidi  mi- 
nistrisregis  qui  vicecomitum  loco  comitalus  serva- 
bant,  quos  voluit  rex  conscribere  fisco  et  reditibus 
propriis  associare.  Cui  archiepiscopus  in  faciemre- 
stitit,  dicens  non  debere  eos  exigi  pro  reditibus;  nec 
pro  reditu,  inquit,  dabimus  eos,domine  rex,  salvo 


beneplacito  vestro.  Sed  si  digne  nobi3  servierint 
vicecomites,  et  servientes  vel  ministri  provinciarum, 
et  homines  nostros  manu  tenuerint,  nequaquam  eis 
deerimus  in  auxilium.  Rex  autem  eegre  ferens  ar- 
chiepiscopi  responsionem,  «  Per  oculos  Dei,  ait, 
dabuntur  pro  reditu.et  in  scriptura  regis  scribentur ; 
nec  dignum  est  ut  contradicas,  cum  nemo  tuos 
contra  voluntatem  tuamgravere  velit.  »  Praevidens 
archiepiscopusetpraecavensneperipsiuspatientiam 
consuetudoinduceretur,  undeposteri  gravarentur : 
«  Per  reverentiam  oculorum,quos  jurasti,  domine  mi 
rex,  non  dabuntur  de  tota  terra  mea,  et  de  jure 
Ecclesiae  ne  unus  quidem  denarius.  »  Siluit  rex, 
libera  pontificis  objectione  repercussus,  sed  regis 
indignatio  non  quievit,  nam  tacito  interimde  laica- 
libus,  quae  contra  archiepiscopum  minus  facere  vi- 
derentur,inclerum  convertitur  furor,et  in  Ecclesiee 
ministros  indignatio  se  dilatat,  quorum  contumelia 
in  archiepiscopum  specialiter  redundaret. 

DE   NOVO    NOCENDl    GENERE   ARCHIEPISCOPO. 

Novo  autem  praemeditato  nocendi  genere  subin- 
troducitur  contra  clericum  Philippum  de  Broii  no- 
mine  ab  olim  consopita  calumnia,  siquidem  de  morte 
militis  cujusdam  fuerat  appellatus,  sed  in  audientia 
Lincolniensis  episcopi  cum  ventilata  fuisset  causa 
ecclesiastico  jure  purgatur,  et  soluta  controversia 
liber  a  parentibus  clamatus  est.  Rursum  vero  mi- 
nister  regis,  ad  cujus  providentiara  illud  pertinebat 
negotium.volensclericum  deperireexantiquo  odio, 
causam  revocavit  in  medium,  et  calumniamhomi- 
cidii  reiteravit.  Clericus  autem  ut  -vir  ingenuus» 
doloretactusetindignatione.conviciis  vicecomitem 
aggressus  est,  qui  cum  regi  detulisset.illatam  sibi 
a  clerico  contumeliam,  gavisus,  ut  creditur,  rex 
accepta  occasione  seeviendi  in  clericum,  conceptam 
commotionem  refudit  in  Philippum.  Et  facta  quaes- 
tione  de  clerico  in  praesentia  archiepiscopi,  pro- 
testatur  rex,  quod  plenaria  fietjustitia  et  dehomi- 
cidiopariter  etdeconvicio,  nec  stabit  penitussolutio 
facta.  Archiepiscopus  vero  infra  curiam,  suam  et 
tuitionem  Ecclesiee  clericum  recepit,  ut  ibi  pro  se 
loquatur,  et  respondeatcalumnianti.  Missis  igitur  a 
rege  episcopisaliisque  ordinis  utriusque,  qui  cleri- 
cum  judicarent,  negat  ille  homicidium.asserens  non 
debere  cogi  ulterius  super  eo  responsum  reddere, 
nec  haberi  in  legibus  causam  revocariin  medium, 
quam  purgatio  solemnis  terminarat,et  pax  inita  cum 
adversariissepelivit: «  Quod  autem  regis  ministrum 
dehonestavi,  animi  victus  amaritudine,  fateor, 
inquit,  sed  plenam  pro  maledicto  polliceor  emenda- 
tionem,tantumrationismetascorreptiononexcedat. 
—  Et  nos,  inquiunt,  decernimus  ut  biennio  maneat 
sub  manu  regis  praebenda  tua,  et  possessiones, 
oraniaque  quae  in  reditibus  habes  ad  nutum  ipsius 
eroganda  pauperibus.  »  Adjungunt  adhuc  nuntii 
quod  nudus  astaret  ministroregis,  laicali  more,  et 
ipsi  offerret  arma  pro  injuria,  et  in  illius  viveret 
subjectione ;  paruit  clericus  judicio,  leetus  quidem 


15 


S.  THOM/E  CANTUAR.  ARCHIEP. 


16 


_vasissese,quamrexrainabatur,sentcntiamn_ortis.  A  roboratup  et  fulcitur  assensu   invincibilis  perseve- 


Rex  ex  adverso  volens  hominem  mortis  subisse judi 
ciuin.injuriam  causaturfieri  sibi,  el  curira  suae  pree- 
juilicari.episcoposquoquedetulissepersonaepropter 
arehiepiscopum,necsecundumaequitatisconsidera- 
tionem j udicasse  calumniatur,  et  secutus  per  oculos 
Dei,  ait,  jam  mihi  jurabitis  quod  justum  judicium 
judicastis  nec  pepercistis  viro  quia  clericus  est. 
Quibus  jurare  paratis,  nescius  quid  ageret,  vel  quo 
se  verleret  pne  furore,  communicato  taudem  con- 
silio  cum  filiis  Helial,  qui  ipsum  incitabant  adversus 
sanctumarchiepiscopum,alias  atque  aliosexstruxit 
machinas,  et  pahimfaciens  quod  cordeconceperat, 
convocatosad  se  episcopos  omnes,  quiadfuerant, 
preesente  archiepiscopoetprincipibusregni  his  eos 
sermouibus  aatufls  ait  : 

«  Nenobisimperantibus  lepescenle  justitia  tnalo- 
rum  insolentia  se  dilatet,  voluntatis  meae  est,  et 
consilii,  ratio  quoque  id  ipsum  astruit,  ut  consuetu- 
dines  et  legitima  quae  traditurus  sum,  et  quee  san- 
civit  avus  nieus,  a  vobis  conflrmentur,  ad  pacem 
populi  custodiendam,  salva  ordinis  vestri  profes- 
sione.  -  Respondent  una  voce  pontiiices  :  «  Vestris 
legibusobtemperamus.  »  Quibusille  :  «  Legibus,ait, 
regni  volo  obediatis,  et  eas  confirmetis,  quae  ad 
ordinis  salvationem  noscuntur  institui.  »  Rursus 
episcopi  idem  quod  prius  responsum  reddunt.  Et 
rex  in  iram  couversus,  ut  vel  minis  flecteret  quos 
precenon  potuit,  juratterribiliter,  nullum  eispalere 
diffugium,  omnimodisoportere.ut  legesregni,  quae 


rat.  »  Factum  est  ut  suggessit. 

Tres  statim  denuraero  episcoporumabsquearcu 
vel gladio, siue grandi ac gravi  congressu  capiuntur 
inermes,  imoquod  verius  est,  ipsi  projectis  in  ter- 
ram  armis  bellicis  hosti  dederemanus.etquod  im- 
properando  scribitdominuspapa,quasiarietes  non 
habentes  cornua,  abierunt  absqueforlitudineante 
faciemsubsequentis.  Fuerunt  autem  qui   traducti 
fuerant  inpartem  regis,  Cicestrensis  episcopusHi- 
larius,  Rogerius  Eboracensis,  et  episcopus  Londo- 
niensis.  Ab  his  error  regis,  etsi  non  initium  forte, 
firmamentumlamennonmediocreetincrementum 
sumpsissecreditur.Abhisergodisseminata  suntzi- 
zania,creveruntseminanequamhorumindustriain 
13  cordibuscaeterorum  jpromittuntitaqueobservaturos 
se  regias  consuetudines,  ut  caeterorum  nemo  formidet 
idem  facere,  quod  ab  his  qui  inter  caeteros  emine- 
bantinitiatum  est.  Spondet  rexquodnonquasreret 
citra  ordinemquidquam  ;  uthorumsecuritas  alios 
inclinaret.quodabsquecunctationefactumest.  Ho- 
rum  igitur  non  consiliis  sed  insidiis  et  fallacia  ar- 
matus,  rex  acrius  insurgit  in  archiepiscopura  ;  si- 
quidemetipsitanquamgladiumexacueruntlinguas 
adversus  Christum  Domini,  depharetramalitiaeve- 
nenata  inillumspiculacontorquentes.etnuncminis 
nunc  blanditiis  pulsantes  pectus  validum  ut  inter- 
ficerentinnocentem.UndeetpraenominatusHilarius 

primo  quidem  familiariter  monet  sanctum,  ut  do- 
mini  sui  regis  consentiat  voluntati,  etconfirmet  le- 


pro  pacis  custodia  traditee  sunt,  espicopi  quoque-  c  ges,  priorem  iUipromittens  amicitiam  et  domesti 
_  .    ,.      .    .  .,.,..  • i -„_-««_;   -Qrric   ,it  anip    Sanp.tiis  antp.m    arcnieDi 


confirment  et  custodiant.  Addiditque  quoniam  tem 
pore  avi  sui  et  priorum  regum  istee  quas  nunctra* 
dituras  erat  leges,  custoditaesuntabarchiepiscopis 
et  episcopis  quos  sanctorum  numero  novimus  so- 
ciatos,  ut  nec  mirum  nec  magnum  videatur  epis- 
copis,  qui  nuncsunt,  si  preedecessorum  suorum  et 
sanctorum  maxime  scquautur  vestigia.  At  venera- 
bilisarchiepiscopussuspectum  liabenspacisnomen. 


cum  fieri  regis,  ut  ante.  Sanctus  autem  archiepi- 
scopus  ad  hoc  ait :  «  Me  nunquam  pervertes,  non 
me  iatet  dominum  Eboracensem  et  te,  frater  Hilari, 
raanusdedisse  regiis  traditionibus,  utexemplo  vestri 
alii  subsequantur,  sed  cer tus  esto  quoniam  incassum 
conaris  me  vestrireatus  par  ticipio  maculare. » Itaque 
duriusaggreditursanctum,«Quid,inquiens,  inser- 
monibus  domini  nostriregis  intelligitis,  ut  caveamus 


ne  forle  lateret  sub  melle  venenum,  sciensque  non  et  nos  ?  spondet  rex  quoniam  nihd  quaeret  quod 

esse  tutum  in lubrico  ponere  pedem,  et  tenebris cir-  ordinem  dedeceat,  et  quis aliud  audeat  suspican  ? bed 

cumfusumproximarepericulo.constanterrespondet  etinvitum  te  faciet  observare  statuta  regni,  si  pla- 

regi,  nullis  se  vellet  legibus  obtemperare,  quae  di-  cuerit,  dum  subjectionis  jure  sub  lllms  potestate 

vinis  perhibenturlegibusadversari.ceeterisqueidem  vivis.  »  Archiepiscopus  autem  :«Vos,ait,  videntis 

dicenhbus.conventusilleinimicaquadamhinc  inde  si  expediat  adimplere  quae  spopondistis  :egonulla 


contentione  solutus  est. 


D 


ratione  consentio.  » 


Luxoviensis  autem  episcopus  volens  sibi  conciliare  u  Veniens  interea  de  transmanms  vir  quidam  magn£s 

regis  animum,  quem  aliquandiu  infensum  habuit,  apudomnesajstimationis.tuncqmdemabbasdeLlee- 

de transmarinis  ad regem  per idem  tempus  advenit ;  mosyna  missum se a domino papa" Alexandro,  cuj us 

pace  vero  redinlegrataprobans  quo  spirituductus  et  apices  secum  deferebat,  asserrat.  Forma  vero 

est,loquiturplacentiaregipotiusquamutilia,  mate-  litterarum  eratut  archiepiscopus  regis  consentiret 

riam  ministrat  decipiendi  fratrem,  vincendi  archi-  voluntati,  et  sic  sociarentur  in  pace.  Abbas  etiam 

episcopum.modumdescribensquoid  compendiosius  in  perioulo  ordinis  monet  ut  quod  dominus  papa 

efficeretur.  »Domine,inquit,  ufarchiepiscopusacon-  mandavit  hocfaciat,  etipseinculpa  sit.si  inahquo 

ceptu  cordis  sui  facile  reflectatur,  prius  episcopor ura  archiepiscopus  oberravent;  tantum  paci  consentiat. 

aliquirevocentur,quivestrasfoveanlpartesetinsti-  Litterasquoquecardinaliumabbashabuit,inquibus 

tuta  confirment,  et  sic  demum  illius  infirmata  per-  mandabant  securitatem  accepisse arege,  quod  non 

tinacia,  levare  manum  solus  contra  multitudinem  queerataliudabarchiepiscopo,nisi  utverbo  tantum 

non  audebU,  dum  enim  coepiscoporum  constantia  statuti$assenliatqua_traditurusest,qnatenuspublice 


17 


VITA  I  AUCT.  ED.  GRIM. 


18 


honoraretur  coram  potentibus  regni  cum  simul  A 
fuerint  nec  contra  ordinem  suum  exigerentur  ab  eo 
consuetudiniconsentire.  Adjunxitetiam  abbas  sicut 
eratpotens  in  persuadendo,regemnullatenus  velle 
vinci,  necdecere,  annuat  ille  regietpax  erit,  reg- 
numque  illi  subjicietur  ut  ante,  et  omnia  quae  regis 
sunt  illius  erunt,  nec  venietinmemoriamomnisilla 
commotio.  »  Caeterum  vestram,  inquit,  personam 
rex  supra  omnes  horaines  honoravit,  et  tu  ei  quanta 
nemo  unquam  fidelitate  servisti.  Proinde  ne  per 
quem  debuit  sumpsisse  fomentum,  per  te  solvatur 
vinculum  dilectionis,  et  ne  quod  tantis  comparasti 
sudoribustantaquedevotione,commotionebrevide- 
pereat.  »  Quidplura?noncessavit  abbas  usquedum 
persuasibilibushumaneequapollebat  sapientiajver- 
bis,seductum archiepiscopum  secum  duxit ad  regem ;  g 
facilequippecreditum  estviro,  quitanteevidebatur 
auctoritatis.  Instante  igitur  abbate  cum  cceteris,qui 
adidem  convenerant,  promittit  archiepiscopusregi 
quod  avitasconsuetudines  infide  servabit.nihil  de 
eo  ulteriusauditurum  se  confidens,  ut  promissum 
fuerat,necdolumsuspicatuspostfactamsecuritatem 
Quodaudiens  rex  :  «  Utsponsioni,inquit,tuse  fidem 
demusdignumest  utpublicaaudientiahaec  fatearis, 
universissiquidem  notumest,  in  quantis  mihicon- 
trarius  extiteris,publicis  regnilegibus  contradicens. 
Et  nuncconvocemus  ad  diem  certum  ego  quidem 
optimates  et  primos  regni,  tu  vero  episcopos  et 
clerum  ;  ut  te  coram  multitudine  consentiente,  cee- 
terorum  nemo  legibus  nostris  audeat  refragari.  • 
Igitur castro regio Clarenduna coacto  solemni conci-  n 
lio.propositis  capitulis  tenendarum  consuetudinum, 
super  facta sponsione  rex archiepiscopum  convenit. 
Volo,inquiens,utsecundumpactionempublicepro- 
fitearisquodpollicituses.  Sanctusvero  archiepisco* 
puspcenitentiaductus,quod  tenere  consuetudinem 
concesserit,  sub  quacertum  estEcclesiae  libertatem 
periclitari,graviteringemuit  pro  sponsione.Etcon^ 
siderans  non  levemhac  occasione  confusionem  ec- 
clesiasticae  paci  emergere,elegit  incidere  inmanus 
hominumetregis  motum  incurrere,  quam  derelin- 
quere  legem  Dei  ;necminas  metuitcujusquamho- 
minum,quo  magis  a  recto  tramite  deviaret.postquam 
ab  hoc  lapsu  resipuit.  Adnimavertit  nimirum  vir 
sanctus  hoc  esse  studium  regis  et  molitionem,  ut 
Ecclesias  libertas  in  jus  regium  redigeretur.  Et  ut 
palamfiathocfuisseconsilium  regis  et  voluntatem, 
6extantum  capitula  tunc  factee  ettraditee  constitu* 
tionis  huic  operiinseruimus,  quorum  auctoritatem 
sanctus  ipse  in  epistolasuacondemnavit.  Suntau- 
tem  ha3c. 

i.  Quod  non  appclletur  ad  sedem  apostoUaam  si~ 
ne  licentia  regis. 

2.  Quodnon  liceatarchiepiscopo  et  episcopoexire 
deregno,et  veniread  vocalionem  dominipapae  sine 
licentia  regis. 

3.  Quod  non  liceat  episcopo  excommunicare  ali~ 
quemquiteneatderegeincapitetsine  licentia  regis, 


vel  terram  illins  vel  officialium  suorum  sub  inter- 
dicto  ponere. 

4.  Quod  non  liceat  episcopo  coercere  aliquem  de 
perjurio  vel  Ixsa  fi.de. 

5.  Quod  clerici  trahantur  ad  sxcularia  judicia. 

6.  Quod  laici,  seu  rex,  seu  alii,  tractent  causas 
de  decimis  vel  ecclesiis. 

Viderint  hi  qui  adhuc  hodie  nimis  pertinaciter 
restitisse  regi  calumniantur  sanctum  archiepisco- 
pum,sijustumfuitinterha2cetmultainhuncmodum 
patientiamexhibuisse,etnonmagisilludexclamasse 
propheticum :  <  Zelus  domus  tuse  comedit  me ;  » le- 
gerat  profecto,  quoniam  qui  consentit  peccantibus 
et  alium  peccantem  defendit,  maledictus  eritapud 
Deum  et  homines,  corripieturque  correptione  seve- 
rissima.  Rex  vero  postquam  vidit  archiepiscopum 
poenitere  de  promissis,  et  ab  eo  quod  pepigerat 
resilire,  seipsum  ultra  non  ferens,  prae  nimia  in- 
dignatione,minasjaculaturinordinatas,quod  ipso- 
rum  videlicet  curvabit  cervices,  et  si  facultas  non 
defuerit  extollentiam  conquassabit.  Sed  nec  minee 
nec  monita sanctum a sententia deducere,  nec regia? 
poterant  humiliare  voluntati,  pulsatur  tamen,  ut 
quandoque  vel  taedio  victus  consentiat. 

Duo  siquidemex  his  qui  ipsumutcunque  seque- 
bantur  adhuc,  Salesbiriensis  scilicet  etNorvicensis 
episcopi  in  multa  anxietate  et  meerore  supplicant, 
ipsorumcausa3compatiaturarchiepiscopus.«Tanta, 
inquiunt,  innos  innovatovestri  causaantiquo  odio 
regis  indignatioinflammatur,  utinpericulum  nostri 
capitis  tota  hsec  oonvertatur  malitia,  nisi  hodie  pa- 
cem  feceris.  »  Idemhortantur  qui  deconsilio  regis 
erant  consules  duo,  ut  scilicet  provideat  sibi,mise- 
reaturEcclesiaB,etdesuiscuram  habeat.Adjunguntj 
terrentes  quoniamnisi  ineadiepacem  faceret  cum 
rege,  in  tantum  se  et  tam  inauditum  prolapsuros 
fore  piaculum,  ut  rex  et  regnum  universum  quasi 
genssineconsilio  utsinelegeabomnibus  in  circuitu 
subsannarentur.Sanctus  vero  archiepiscopus  quasi 
milesinvictusintermedioshostiumcuneosfestinans 
ad  palmam,  quem  precesnonmoverant,  (necminis 
cedere  dignabatur,  sed  quoniam  omnia  in  bonum 
cooperantur  electis,  iste  tentandus  erat  adhuc  ut 
post  lapsum  fortius  insurgeret  in  adversarium. 

Duo  igitur  milites  Templi,  magniambo  nominis/ 
nec  animi  virtute,  ut  creditur,  inferiores,  videntes 
iram  regis  implacabilem  fore,siregisevoluntatinon 
consentiat  archiepiscopus,  ipsum  iisdem  quibus 
anteriores  ;  conveniunt  verbisdicentes  ;  «  Quandiu 
sic  agis,domine,quod  Ecclesiae,sancta3,  quam  regen- 
damsuscepisti.noncompateris?  da  honorem  regiee 
majestati,etsopitis,irarumstimulis  unum  erilissicut 
a  principio ;  sin  alias,  gravi  clerum  et  Ecclesiam 
universam  ac  lacrymabili  exposuisti  jacturee.  » 
Securospr8etereaetcertificatosseastruunt,quodni- 
hilexigit  rex,quod  archiepiscopum  dedeceat  vel  con- 
tra  ordinem  sit.etquod  ita  fulurum  sit  se  consen- 
tiat,  seipsos  suamquelegalitatemaudacterinterpo- 
nunt.Deniqueneincredulusesistatpromissis,conce- 


f.t 


S.  THOM/E  CANTUAR.  ARCHIEP. 


20 


duntutipsisinereniedioetfinepereantsisitincons-  A  regis  tamenirreparabiliteranimumamisit.EiTorem 

cientia  regis  fallaoia  aliqua  si ve  dolus coutra archie- 

piscopum,nisiut  in  publica  tantumaudientiahono- 

retur,  et  coram  cunctis  concedat  quod  contradixit. 

Asseruut  regem  nullo  modo  velle  vinci,  ne  vilior 

appareret.et  creleri  regisscita  audaciusprreterirent 

quibusarchiepiscopumcognoscerentrefragari.San- 

ctus  vero  archiepiscopus  fratrum  lacrymis,  quos 

veritatis  ac  fidei  noverat  eemulatores,  non  modice 

motus,et  e  regione  sanctam  Ecclesiam  considerans 

praecipitio  proximare,  si  nonregis  animum  leniret 

assensus:  «  Veslris,  inquit.cedo  consiliis,  et  regis 

annuo  voluntati.»Et  spoponditcunctisaudientibus 

quod  in  flde  bona  servaret  leges  et  consuetudines 

regni.  Rex  confestim  quasi  raplo  hoc  sermone  ex 


autem  nequaquam  passus  impune  pra?tenre,  se- 
ipsum  ab  officio  missee  suspendit,  et  tenuit  in  sen- 
tentiaquousqueadominopapaabsolveretur.  Interea 
Ebrensis  episcopus  de  transmarinis  ad  regem  ve- 
nitutregi  archiepiscopum  reconciliaret.  Rexautem 
cum  interminatione  « :  Verba,  inquit,  sunt  :  orani- 
bus  indediebus  quoadvixerimus  ambo,loquipote- 
ris,  nex  pax  erit  ulla,  nisi  apapa  impetret  archi- 
episcopus,  ut  sigillo  suo  leges  regni  mei  consignet 
etsanciat  autoritate.  »  Instante  episcopo,pereum- 
demscripsit  sanctus  archiepiscopus  domino  papae 
ut  dignaretur  sua  auctoritate  et  sigilli  impressione 
regiastraditiones  confirmare.Papaveroperpendens 
illico  quodhancpetitionemarchiepiscopus  summa 


ore  archiepiscopi:  «  Audislis.inquit,  quidarchiepi-  B  constrictus  necessitate  fecisset,   scriptum  cum  m 


scopus  sui  gratia  spoponderit,  volo  ut  aliis  episco 
pis  injungatquod  ipseconcessit.  —  Concedo,  »  ait. 
Nec  mora  in  medium  assensere  omnes.  Rex  igitur 
dicto  ad  archiepiscopum  :  «  Semper  mihiadversa- 
rius  es,  »  ad  optimates  consequenter  et  consiliarios 
sic locutus,  adjunxit :  « Tenentes episcoporum  spon- 
sionem  super  legum  regni  custodia.provida  tracte- 
musexaminatione  negotium,  ne  quando  opus  sitde 
legibus  inter  nos  iterare  sermonem.  Cum  summa 
itaque  diligentialeges  avi  mei  Henrici  regis  recor- 
datae  et  conscriptae  puplice  coram  omnibus  reciten- 
tur,  ne  novum  aliquid  tradidisse  quisquam  nobis 
prffisumatimponere.»Consummato  autem  negotio 
secundum  regis  edictum  :  «  Volo,  ait,  ut  sigilloar- 
chiepiscopi  signetur  hocscripturnetconfirmetur. » 
Sanctusveroarchiepiscopustumprimodolum,quem 
fuerat  suspicatus,  advertens  interpositafide  quam 
Deo  debuit  :  «  Non  hoc  fiet,  respondit,  quandiuin 
hoc  vasculo  spirat  hasc  anima.  »  Nam  domestici 
regis,  dato  consentiendi  consilio,  securum  fecerant 
archi"episcopum,quodnumquamscriberenturleges, 
numquam  illarum  fieret  recordatio,  si  eum  verbo 
tantum  inaudientia  procerum  honorasset,  et  quia 
rex  ex  toto  cederet  volunlati  archiepiscopi,  et  om- 
nisutrinque  malevolentiaconquiesceret.Nuncficla 
se  pactione  seductum  videns,  ad  animam  usque 
tristabatur,  et  cautius  providere  sibi  in  posterum 
deliberabat.Hex  autem  et  consiliarii,aliud  schema 
excogitantes,  partito  instar  chirographi  scriptopree- 
nominatomedium  archiepiscopocontradunt.Quod 
accipiens  invitus  quidem,  sed  defensionis  intuitu, 
suis  ista  locutus  est : «  Scio,  inquiens,  damnandum 
fore  quodfecimus,  si  nonopusreprobum  sana  in- 
tentioexcusaretjhincmaxime  illorum  experiemur 
fallaciam,  patebunt  doli,  et  laquei  nudabuntur,ut 
amodo  frustra  expandantrete  suum  coram  oculis 
pennatorum,hactenusquidemfunesextenderuntin 
laqueum,  ut  nos  priecipitarent,  sed  nunc  omnis 
illorum  detegitur  fraus,  ut  facile  jam  caveamus. » 
Soluto  tandem  inhuncmodum  consilio,abiit  vir 
sanctus  in  viam  suam,  tristis  quidem  et  iratus  su- 
pramodum  sibi,  quod  tam  enormi  malitiae  con- 
scnsumdedit.Namregiquidem  elexparte  paruit.et 


D 


dignatione  quadam  a  se  repulit  etreprobavit.Quo 
cognito,rex  eegre  ferens  irritumfieri  consiluum  suum, 
ira  vehementiori  inflammatur  in  archiepiscopum, 
totum  illi  ascribens  quod  abusionibus  suis  domi- 
nuspapa  non  consentisset. 

Abilloergodieconvocatconsiliatoresquiloquun- 
turquodlibeat  magis  quamquoddeceat,  multipli- 
cat  ingenia  et  instaurat  machinas,nec  curoe  fuit  quo 
id  fieret  modo.tantum  archiepiscopi  curvaretcon- 
stantiam  etminueret  auctoritatem.Hoc  autem  sen- 
scre  domestici.ut  si  Eboracensiarchiepiscopo  pos- 
set  impetrare  a  papa  regni  legationem,  facile  do- 
minumCantuarieniemhocmodo  quassaret.Trans- 
missis  ad  papam  duobus  clericis,  multa  instantia 
laboratum  estut  effectumconsequeretur  voluntas 
regis,  sedhoc  post  alia  legatis  responsum  est.quo- 
niam  Elboracencis  inferioris  omni  tempore  fuerit  di- 
gnitatisetauctoritatisquamCantuariensisEcclesia; 
euErit,  adjunxit,  quoad  vixero.  »  Referunt  nuntii 
proteslantes  quia  nisi  regem  postulata  legatione  pla- 
casset,  archiepiscopus  capitis  sententia  puniretur. 
Et  papa  quidem,  hoc  audiens  ex  animo  suspiravit 
Considerans  autem,  ut  vir  sapientissimus,  leviori 
nonnunquam  consentiendum  iioxae,utperfecte  gra- 
vior  evitelur,  legationem  quidem  transmittit  regi, 
sed  penitus  potestatem  interdicit  gravandi  quem- 
quam  sive  promovendi  Eboracensem  contra  domi- 
numCantuariensein.Instabant  nuntii  affirmantes 
non  esse  in  conscientia  regis  hac  occasione  velle  gra- 
vare  quemquam  ,sed  ut  hac  permissione  contradicen- 
temhumilietarchiepiscopum,etdevotioremefficiat 
regiee  majestati.Super  omnia  autem  neinregisinju- 
riam  infames  ordinatorum  ausus  actionesque  insole- 
scant,  cum  regil  perspexerint  nondeesse  facultatem 
gravandi  archiepiscopum,sub  cujustuitione  clerici 
temerare  leges  publicas  non  verentur.  Sed  nun- 
tiialiamquam  dictum  estnullaratione  poterantex- 
torquerelegationem.quam  tamen  in  publicis  con- 
ventibusostendens,divulgarifecit  poteslatem  obti* 
nuisse  se  adomino  papa,  qua  posset  archiepiscopi 
praesumptionesrefrenare,  cum,  sicut  dictum  est, 
omnemcumpermissalegationenocendisivepromo- 
veudialiquemauctoritasaposlolicapotestatemade- 


21 


VITA  I  AUCT.  ED.  GRIM. 


22 


merit.  Hinc  sane  cum  nec  ratione  nec  quasi  apos-  A 
tolica  auctoritate  gravare  posset  ai'chiepiscopum  in 
propria  persona,  in  subjectis  perseqnitur,  et  vultu 
tristiori  quod  animogerebatodium  lethale  praeten- 
dens  minis  fecit,  quod  opere  non  valebat ;  ordinatos 
et  Ecclesiam  Dei  quacunque  potuit  occasione,  ut 
archiepiscopum  irritaret,  opprimere  non  cessavit. 
Quantas  habuerit  htes,  quantas  pertuleritarege  et 
ministrisregiis  injurias  prodefensioneecclesiasticae 
libertatis,  quantas  ab  invasoribus  rerum  Ecclesiee 
sub  occasione  regiae  commotionis  contumelias  pas- 
sus  sit,  ornittimus  enarrare. 

Sed  etordinatorum  inordinati  mores  in-ter  regem 
et  archiepiscopum  auxere  malitiam,  qui  solito  abun- 
dantiusperidemtempus  apparebantpublicis  irretiti 
criminibus,  quosregis  consilium  et  voluntas  decre-  g 
vit  publicisregnilegibusdebere  subjici,  sed  archi- 
episcopus  libera  auctoritate  reclamavit.  Voluntas 
siquidero  regis  eratut  secundum  legesquas  avitas 
appellavit,  ordinati  in  furto,  homicidio,  vel  etiam 
proditione  deprehensi,primoquidem  ordinibus  ex- 
spoliati,  postmodum  privationi  membrorum  pro  modo 
delicti  traderentur  ;  tiebatque  lethale  spectaculum 
et  lugendum  omnibus  saeculis.  Gerneres  de  ordine 
sacerdotum,diaconorum,etinferioris  gradus,  trahi 
ad  concilia,  ibi  contrasacros  canones  alaicis  con- 
demnandos morti,  sive  membrorum  contumelia  de- 
turpandos,  sive  incarcere  regis  miserabiliterretru- 
dendos.  Sed  sanctus  archiepiscopusdolens  conser- 
vos  suos,  pro  quibus  Christus  mortuus  est,  tantis 
ascribi  indignitatibus,  et  in  hoc  considerans  liber-  p 
tatem  Ecclesiae  deperire,  ipsorum  in  se  suscepit  mi- 
serias,  causam  egit,  etproipsis  quibus  potuit  viri- 
bus repugnavit.  Spondet  regi  quod  in curia  ecclesiae 
pro  clericis  respondebit,  etjuri  eos  exhibebit  pro 
quacunque  calumnia.  Rex  autem  perseverans  in  sen- 
tentia,  asseritneminem  eorum  qui  in  custodia  sunt 
egressurum,  nisidegradati  et  tortoribus  traditi  pce- 
nas  persolverint  quas  meruerant.  Econtra  vero  ar- 
chiepiscopus,quianon  sic  erit,  respondit : «  Nunquam, 
ait,degradabo,  nunquamDeiministros  laicali  justi- 
tiee  exponam,  peccantes  secundum  Dei  leges  et  Pa- 
trum  decreta  corripiam,  nec  quantum  in  me  est 
Ecclesiae  dignitates,  quas  per  tot  saecula  ad  nos  usque 
sanctorum  transmisit  auctoritas,  deperire  permit- 
tam.  » 

Cum  itaque  secundum  quod  mente  tractaverat,  D 
ordinatoscomprimerenequaquamliceretregi.reni- 
tente  archiepiscopo,  his  sermonibus  conqueslus  ad 
optimates  causam  suam  contra  archiepiscopum  al- 
legavit.  «Juraviquodjustitiametpacem  tenerem  in 
regno  commisso  mihi,  dispositione  divina,  eosque 
qui  injusteviverentjusto  judiciosecundum  merita 
condemnare,  et  idquidemhactenus  feci.  facerem- 
que  pro  viribus,  si  non  archiepiscopus  nos  et  regnum 
suapertinaciaperturbaret  ;auctoritate  namque  sua 
protegit  homicidas,  tuetur  furesetsacnlegos,  etad 
se  refugientessuscipitinimicosjustitife,pacem  pr«- 
stans  his,  qui  regni  pacem  confundunt.  Et  quidem 

Patrol.  CXC. 


juste  clericos  insequimur,quibusinomni  scelereet 
flagifiis  nequiores  vixquisquaminvenietur,  si  dili- 
genter  attendatur,  unde  et  admajorem  contemptum 
de  custodia  publica,  de  carceribus  reos  extrahit  et 
absolvit,  etsubinterdictoChristianitatiscuriae  meae 
subducit,  ne  debita  in  eos  exerceatur  justitia.  Deni- 
quequid  nos,  quidregnum  universum  valet,  si  ju- 
stitiaeleges  deperierint  Ppereuntplane  si  pepercero. 
Sed  nec  parcam  si  praevaricati  fuerint.  Clerici  et 
comprehensi  tradanturmox  justitiae  exactoribus,  et 
ordinibus  privati  secundum  leges  j  ustitiae  poenis  sub- 
jaceant.«Addiditquoquequomodoavussuussuoin 
tempore secundum  communes  regni  leges corripuit 
ordinatos,  quando  et  sancti  fuerant  archiepiscopi 
pariter  et  episcopi  :  «  Eapropter  praedico,  inquit, 
malo  suo  et  confusioni  fore,  si  his  archiepiscopus 
contradixerit,  quae  tot  sanctos  patienter  portasse 
cognovimus.  »  Quo  dicto,  cum  ira  et  indignatione 
nimia  sanctus archiepiscopus nihil  subtrahens  veri- 
tati  consequenter  ad  regis  objectionem  respondit : 
«  Si  placuisset  ,  domine  rex,  emendatiusdixisses, 
nam  ego  nec  homicidas  nec  fures  tueri  soleo,  sed 
persequi.  Verum  nefas  duxi  et  pro  crimine  reputo, 
mancipatos  divino  cultuilaicis  legibus  ad  contem- 
ptum  sanctae  matris  Ecclesiae  condemnari,  ordinum 
videlicet  privatione  confundi  etcorporaliter  perire. 
Nulla  hoc  docuit  lex,  necratioconsentit  ut  simplex 
praevaricatio  duplicem  sustineat  ultionem,  nulla  me 
ratio  ab  hac  sententia  revocabit.  Cum  prolapsi  fue- 
rint,  et  in  lethali  crimine  comprehensi,  tali  condi- 
tionepriventurordinibus.utdeincepsamembrorum 
laesioneimmunes  maneant ;  si  post  degradationem 
ad  suum  vomitum  denuo  revertuntur,  vivi  si  pla- 
cet  absorbeantur,  affigantur  patibulis  et  inaudita 
mulctentur  pcena. 

«Quodasserituravumvestrumvelaliumquemlibet 
in  clericorum  necem  saevisse,  subita  quadam  prae- 
sumptione  et  semel  id  factum  fuisse  cognovimus; 
sed  incongruum  valde  est,  abhis  sumi  exemplaju- 
stitiae,  qui  quidquidpropriaelegerantlibertate,  pro 
legibus  affirmabant.  Denique  cumin  regem  descri- 
psissetSalomonem  sanctusDavid,  contraregis  pro- 
positumcoronando  etconsecrandoAdoniaeinterfuit 
sacerdosAbiathar,  proquo  schismate  ettemerario 
ausu  suspensum  quidem  ab  officio,  pristinaacpa- 
terna  legimus  dignitate  privari,  sed  membrorum 
nequaquampertulisse  jacturam.lndignumproinde 
videturut  pro  simplici  commisso  duplicem  judex 
homoexigatultionem,cumjudexomniumDominus 
neminem,  ut  scriptum  est, «  bis  j  udicet  in  idipsum. » 
Sed  et  quae  poterit  unquam  ordinato  vehementior 
irrogari  confusio,  quam  si  fuerit  degradatus  ?  nullum 
ei  majus  inferturopprobrium.  Igitur  cum  ad  hoc 
divina  dispensationeassumptussim,  ut  meopatro- 
cinio  et  tuitione  Ecclesiam  Dei  protegam  et  ordina- 
tos,  ab  hocproposito  nonmenisimorsseparabit.  » 
Viso  itaque  quod  immobilis  staret  archiepiscopus  in 
sententia,  ut  nec  regiis  in  aliquo  praesumptionibus 
acquiesceret,  nec  ordinatos  sineret  tractari  cum  de- 


23 


S.  THOM-E  cantuar.  archiep. 


24 


decorc  rex  totus  incanduit  ira,  et  rupto  tandem  A  ille  placide  satis  respondit:  «  Si  etiam  venti  pro- 

uauit,    i"«  !„-„;;  e..,r.t      n^mirvi  vnlnnt«  .  I  a  t 


silentioinlutcverbiiprorupit:  «  Huntiliabo,  inquiens, 
luperbiam  archiepiscopi  et  ibi  merito  pertinaciee 
consumam,  uode  adlantum  fastigiumsublimavi.» 
Plura  sul»  bac  lite  tempora  transierunt,  conante 
quidem  rege  adooncuhationem  ecclesiasticseliber- 
tatis  archiepiscopum  a  sententia  revocare,  archie- 
piscopo  econtra  pro  defensione  cleri  modis  omnibus 
repugnante.  Et  revera  jam  solus  id  agere  visusest, 
episcoporum  deslitutus  consortio  ;quiomnes  pene 
abeuntes  retro  regem  secuti  sunt,  et  qui  remansisse 
credebantur,  compressiltimoriegisnelibereloque- 
rentur  mala  quae  fiebant,  et  sic  solum  in  certa- 
miue  reliqueiunt,  et  sine  solatio,  sed  humano  ; 
namsolusessenonpotuit,cumquojustitiadimicavit. 


posito  nostro  contrarii  sunt,  Domini  voluntas  fiat, 
et  vos  portum  tenete  quem  dominus  assignabit,  »  et 
statiin  in  Angliam  reduxere.  Sanctus  vero  reco- 
guovit  postea  et  suis  confessus  est,  nec  dum  fuisse 
voluntatis  Dei  ut  tunc  transfretasset,  adliuc  illi 
certamen  grave  reservatum  et  tentationes  per  quas 
transiret  ut  probatior  appareret ;  quod  factum  est. 
Rex  autem,  audito  quod  navem  conscendisset  ar- 
chiepiscopus,  tristis  mansit  et  anxius,  donec  rever- 
sum  cognovit,  timuit  namque  vehementer  ne  eunte 
illo  ad  dominum  papam,  regnum  sub  interdicto 
manerot. 

DE  CONCILO  NORTHAMTONIjE. 

Castro  igitur  Northamtonia  solemne  statuens 


Ceeteri  vero  gloriam  hominum  diltgentes  non  Dei,  B  celebrare  concilium,  omnes  qui  de rege tenerent in 


duin  terga  verterent  viso  preeliorurn  apparatu,  hos- 
tibus  auxere  virtutem  et  cornu  dederunt  peccatori, 
glatiium  quippe  verbi  Dei  nudare  formidantes  illic 
trepiuaverunl  timore,  ubi  non  fuit  timor.  Sed  Deus 
quoque  dissipabit  ossa  eorum  qui  homimbus  pla- 
cent,  quia  qui  hominibus  placere  volunt  Chri- 
sti  servi  non  sunt.  Cur  autemarchiepiscopum  des- 
tituerint,  dominus  papacausam  aperit,  scribensad 
episcopos  quia  schicet  majorem  homini  quara  Deo 
reverentiara  exhibebant.  Viderint  ipsi  quiii  dicturi, 
quid  acturi  sint  in  judicio  D.i,  qui  regi  loquentes 
placentia,  faventes  errori  ipsum  faciunt  deviare, 
quem  praesertim  corripere  conveniret,  ne  ejus 
exemplo  audacius  cmteri  deliquissen  t,  quando  autem 


capite,  mandari  fecit ;  citatus  estet  archiepiscopus. 
Ante.  illud  sane  concilium  quidam  de  doraesticis 
regisetpotensapudregem,clamabatincuriaarchi- 
episcopipossessionem,  quae  dejureEcclesia.  fuerat 
ab  antiquo  ;  cum  autem,  reclamante  justitia,  calum- 
niara  suam  miles  prosequi  non  valebat,  regi  nego- 
tium  intimavit  conquestus  quod  jus  suum  archi- 
episcopus  injusto  tulisset  judicio,  et  falsam  fuisse 
curiara  archiepisoopi,  et  in  regis  injuriam  redun- 
dasse  juratione  interposita  derogavit.  Rex  vero, 
quioccasionesquaerebatadversusarchiepiscopum, 
mandavit  ut  occurreret  militiresponsurus  de  vio- 
le.ntia  ;  qui  cum  adesse  non  posset  gravi  retentus 
infirmitate,  missis  qui  regi  responderent,  excusa- 


velerrare  se  crederet,    cum   uno   tantu.n   recla-  c  vit  diera.  Rex  vero  penitus  nullam  excusationem 
•  ___...: „,_nMDc_t  onwi  ».      «nepiniAnc:.  insum  nuhlicam  audientiarn  subterfu- 


mante,  universitas  aliorum  consensisset  errori,  et 
factus  est  secundum  prophetam,  «  sicut  populus 
sic  sacerdos?»  Quinimo  ad  sui  ordinis  contume- 
liam  solus  episcoporumconsensus  sufficeret,  sinon 
insuper  adversus  virum  Dei  consiliis  nequam  re- 
gis  animura  ar.navissent. 

DE      C0NSPIRAT10NE     EPISCOrORUM     CONTRA      AROHIEPI- 

sr.on  M. 
Sanctus  igitur  archiepiscopus  considerans  episco- 
pos  unanimi  pene  omnes  contra  se  conspirasse 
consensu,  nec  regis  indignationem  ulla  posse  ra- 
tione  leniri,  nec  in  his  omnibus  aliquod  pacis  np- 
parere  vestigium,   suam    ad  tempus  prresentiam 
subtraheredeliberavit,  videlicetut  eo  subtracto  qui 
materiam  commotionis  ministrasse  creditur,  dum 
fegis  usurpationibus  non  faveret,  rex  saltem  deso- 
latce  Ecclesire  compateretur.  Simul  et  alia  causa 
egrediendnm  patria  decrevit  ut  auctoritate  et  au- 
xilio  domini  papee,  quem  adire  disposuit,  oppresso 
regi  in  aliquo  subveniret.  Assumptis  itaque  paucis 
secum  navem  conscendit,  et  primo  quidem  pro- 
spere  spirantibus  auris,  cum  jam  ducerentur  in 
altum,  nauta,  mutuo  loquebantur  dicentes  : «  Quid 
agimus,  transportantes  de  regno  inimicum  regis  ? 
insipienter  operamur  ;  nos  et  tota  nostra  progenies 
perpetua  proscriptione  exhreredabimur.  »  Ad  ar- 
chiepiscopum  quoque  locuti  affirmant  quia  in  tali 
vento   nemo  posset  applicare  quojusserat,  tum 


b 


suscipiens,  ipsum  publicam  audientiam  subterfu 
gisse  suspicatus  est,  hac  igitur  causa  quantum  ad 
negotiisupei'fieiemspectat,sanctusprEesulNortham- 
toniam,quasi  super  bis  judicandus,  ante  tribunal 
Ceesaris  citatus  est.  Re  autem    vera  et  intentione, 
ut  ex  fine  colligitur    actionis,  quatenus   publice 
lacessitus  eta  sententia  deductus,  vel  regiconsen- 
tiatsuper  legumregni  susceptione  et  custodia,  vel 
sipertinaciusresistat,  sententiam  accipiatdamna- 
tionis.  Adfuit  igitur,  ut  dictum  est,  et  incontinenti 
regem   adiit  submissius,   orans  ut  pro  communi 
utroruraqne  commodo  et  salute,  dominura  papam 
adeundi  licentiam  dignaretur  concedere,  qua  postu- 
latione  rex  in  iram  versus  respondit,  quod  nequa- 
quam  sicutsperavit  abiret:  «Prius,  inquit,  respon- 
surusesquod  ad   meam  citationem  supersedisti 
venire.  »  Ad  quem  archiepiscopus  '.  «  Non  sic,  ait, 
loquatur  dominus  meus,  morbus  detinuit  et  excu- 
savit.  »  Sed  nec  humili  rex  excusatione  delinitus 
nec  morbo,  jubet  ocius  judicium  fieri  et  decerni 
quse  sententia   feriatur  pro  contemptu.  Judicatuv 
quingentaslibrasdandas  esse  regi  insatisfactionem 
supersessionis.  Recitato  judicio  sanctus  ingemuit, 
videns  in  loco  judicii  iniquitatem.  Conanti  autem 
contradicere  judicio,  reclamatur  abomnibus,  sug- 
geriturqueut  ira  postposita  in  hoc  saltem  studeat 
placere  sibi  regis   animum.  Annuit  tandem,  hac 
speransviafiniri  possemotam  controversiam.  Exi- 


25 


VITA  I  AUCT.   ED.  GRIM. 


26 


gitur  dare  obsides  qui  respondeant  pro  pacta  pecu-  A 
nia.  Quibus  inventis,  revocatur  in  niedium  causa 
militis  unde  contentio  orta  est.  "Videns  sanctus  quia 
occasionen  quaererent,  unde  illum  in  aliquo  accu- 
sarent,  asserit  cum  summa  libertate,  quod  nemini 
inde  respondere  habeat  extra  curiam Ecclesiae,cum 
nequaquam  miles  probare  potuerit  quod  in  curia 
archiepiscopi  quidquam  sibicontra  justitiam  judi- 
catum  sit,  juratio  siquidem  qua  falsare  nisus  est 
judicium  Ecclesiae,  nec  usitata  fuit,  nec  legitima  ; 
unde  intulit  quod  nulla  cogeretur  ratione  extra 
curiam  suam  super  hoc  negotio  respondere.  Et 
miles  quidem,qui  sanctum  archiepiscopum  gravare 
non  timuit,  et  manum  mittere  in  christum  Domini, 
eodem  anno  amissis  duobus  filiis  quos  disposuit  de 
Ecclesiae  patrimonio  haeredare,  ipse  quoquevitam  B 
perdidit  et  possessionem, 

Rexautem,  ut  vidit  haec  ad  archiepiscopi  accu- 
salionem  non  proficere,  alia  excogitavit.  Jubet  ut 
rationemreddatarchiepiscopuseorum  quae  tempo- 
recancellariae  custodiendasuscepit,  et  qualiteretin 
quibus  ea  dispensaverit  non  cunctetur  edicere. 
Turbatusprimoarchiepiscopusinopinataequasstionis 
novitate,  respondet  tandem  non  decere  talia  revo- 
cari  in  causam,  quae  pridem  absolutione  solemni 
fuerant  terminata.  Jurat  illeoculos  Videntis  omnia, 
audire  se  velle  pro  omnibus  his  rationem  in  cra- 
stino.  Causante  archiepiscopo  induciarum  angustias 
ac  dicente  nec  legitimum  esse  nec  rationi  consenta- 
neum,  ut  sub  tanta  celeritate  pro  tali  negotio  respon- 
deatur,  juratiterum  rex,  sicutante,  quod  nuJla  fiet  r 
excusatio,  neclongiores  dabuntur  induciee,  sed  in 
crastino  respondebit.  Sanctus  igitur,  expensa  in 
litibus  die  et  jam  ad  vesperascente,  receptus  hospitio 
et  gravi  mox  tactus  dolore  splenis,  lecto  decubuit, 
noctemque  sine  cibo  et  insomnem  ducens,  misera- 
bilidecoctusdolorevix  diem  praestolatusest.  Solebat 
hoc  modo  vexari,  sed  nunc  anxius  solito,  turbato 
nimirum  sanguine  post  iras  diurnas  et  litigia. 

Adsunt  ministri  regis,  qui  sanctum  urgerent  ad 
concilium  ;  excusatille,  praetenditmorbum,  etindi- 
cem  anxietatissudoremostendit;  ad  curiam  seitu- 
rum,  cum  transierit  vehementiaaggritudinis,  polli- 
celur.  Jurat  rex  terribiliter.  Venire  illum  oportet, 
nulla  erit  excusatio;  quantoque  anxius  querebatur 
archiepiscopus,  eo  plures  rex  nuntios  misit  qui 
ipsum  curiae  praesentarent.  Suspicatus  denique  ne 
forte  aflectataessetinfirmatas  ut  audientiam  decli- 
naret,  duos  mittit  de  nobilioribus  ct  primis  regni, 
consulem  Leyecestriaeet  Cornubiae.quirenuntiarent 
regi,  ne  simulationis  suee  archiepiscopus  tempus 
conetur  redimere.  Astant  comites  viro  sancto, 
dicunt  oportere  eum  absque  mora  et  excusatione 
curke  praesentari.  Sanctus  vero  quantispremeretur 
angustiis  indicavit.  Urgent  comites,  ille  supplicat, 
illos  adjuransper  nomen  Salvatoris,  ut  vel  illius 
diei  concedantur  induciae:«  Cras,  inquit,  vita  co- 
mite  auditurus  quid  domino  regi  placeat,  vel  in 
selia  portatus  assistam.  »  Datis  induciis,  ea  tamen 


D 


conditione  quam  sanctus  interposuit,comites  reversi 
sunt.  Die  eodem  dictum  est  ei  pro  certo  quosdam 
exregalibus  in  ejus  necem  conspirasse,  et  a  rege 
praelocutum  fuisse,  quod  si  ad  curiam  iret,  vel  ca- 
pite  plecteretur  vel  redigeretur  in  carcerem.  Expa- 
vit  pro  tristi  nuntio,  et  toto  contremuit  corpore,  ut 
postea  confessus  est,  minus  quidem  mortem  quam 
vincula  metuens,  ne  videlicet  libertas  loquendipro 
causa  Ecclesiae  adimeretur,  et  hoc  non  solum  tunc 
sed  et  semper  timuisse  eum  certum  est.  Confessus 
vero  timorum  suumreligioso^ac  timentiDeum,  ad- 
monitusest,  utmaneprocessurus  adcuriam  in  ho- 
norem  beati  martyris  Stephanihostiam  salutarem 
offeratSalvatori,ne  die  illonoceret  illi  inimici  ima- 
litia.  Paruit  ille,  et  expletis  cum  multa  devotione  et 
lacrymis  salutaribus  sacramentis,  stolam  sanctam 
circumdans  humeris,  sub  habitu  tamen  exteriori, 
dextram  sanctee  crucis  vexillo  munivit,  crucem 
propriis  manibus  bajulans,  ne  a  se  passionis  sues 
elongaretur  exemplum. 

DE  INGRESSIONE   ARCHIEPISCOPI. 

Martyr  ergo  nobilis  solo  Deo  comitatus  ingredi- 
tur  ubi  consedere  pontifices  et  ex  principibus  non- 
nulli,  rege  residente  cum  domesticis  in  interiore 
conclavi,  nam  eadie  sese  mutuo  non  videruntrex 
et  archiepiscopus.  Ingressusitaque  sella  remotiore 
consedit  crucem  tenens.  Ad  quem  Londoniensis 
episcopus  accedens,hortatur  ut  crucem  deponat,ne 
quasi  nudato  ense  videatur  super  dominumregem 
intrasse:  «  Hoc,  inquit,  modo  accenditur  ira,  dis- 
cordia  cumulatur,  et  exasperatur  regis  animus  :  » 
cui  cum  persuadere  non  posset  verbis,  vi  crucem 
extorsisset  ei  de  manu,  si  non  utrisquemanibusvi 
similiter  eam  vir  Domini  detineret.  Eboracensis 
quoque,  eadem  repetens  quae  a  superiore  objecta 
sunt,  hortatur  et  ipse  ut  crucem  deponat:  «  Tu,  in- 
quit,  ingrederis  armatus  super  dominum  regem, 
sed  certus  esto  quod  dure  incidit  ensisregius, et  jam 
contra  te  exsertus  est,  si  non  consultius  egeris.  » 
Tunc  sanctus  archiepiscopus  humili  usus  affatus,  ne 
daretur  occasio  insidiantibus :  «  Scio,  ait,  quod 
regis  inciditgladius,  sed  carnem  ;  nam  crux  ipsam 
pertransitanimam,  et  spirituales  transverberat  po- 
testates  ;  absit  a  me  quod  objicitis  !  ne  quando  gla- 
dium  portem  contra  dominum  regem  :  crux  enim 
pacemportat,  nongladium,  quae  in  ccelis  sunt,  et 
quss  in  terra  pacificans,  et  ego  pacem  volo,  nec 
crucem  dimitto.  > 

Decrevit  autemrex  revocare  in  medium  crimina- 
tiones  quse  superius  motae  sunt  contra  clericos,  ut 
inde  arehiepiscopum  accusaret ;  sed  proceres  dehor- 
tati  sunt,  ne  forte  si  adversus  ordinatos  calumuia 
moveretur,  episcopi  cum  archiepiscopo  suossinguli 
tuerentur: «  Alia,  inquiunt,  qua;stioproponenda  quee 
specialiterad  archiepiscopum  respicere  videatur.  • 
Interim  nuntiatur  viro  sancto  ab  his  qui  consilio 
regis  interfuerant,  quodnisiconsulat  sibi.cadenidie 
vel  plecteretur  capite  vel  in  carcerem  et  vineulu 
retruderetur,  sicut  hesterno  audierat.  At  venerabi- 


VITA  I  AUCT.  ED.  GRIM. 


27 

lisarcbiepiscopusprose  quidem  intrepidus,  solli-  A 
citus  autem  et  anxiuspro  causa  desolatae  Ecclesiae 
etpauperum  Christi,quibus  qualemcunque  videba- 
tur  protectionis  umbram  obtendere,  si  quod  illi  pa- 
teret  evadendi  refugium  attentuis  consideravit,  et 
paululum  deliberans.cum  neminem  prorsus  videret, 
qui  verbum  loqueretur.quo  regiserga  ipsumdefer- 
vesceret  furor,  stantibus  circa  se  episcopis  et  pro- 
ceribus,  sedemapostolicam  appellavit,  quodsolum 
videbatur  reis  esse  remedium  :  «  Nam  haec  curia, 
adjunxit,  qualiter  Ecclesia  gvavetur  inquirit.  »  Stu- 
pentibusillisadsubitamappellationemetfrementi- 

bus  in  eum,  Londoniensis,  stimulante,  ut  creditur, 
conscientia,utsibiremittaturappellatio,deprecatur. 

Ad  quem  sanctus  archiepiscopus  :  «  Nec  te,  inquit, 
absolvo  nec  quempiam  caeterorum,  sed  in  vi  obe-  B 
diendiaj  ex  auctoritate  Dei  et  dominipapae  injungo 
omnibusincommune.utplenariamjustitiamexiga- 
tis  de  homine  qui  in  me  manum  miserit,  quicunque 
fuerit  ille. » Et  adjungens imperavit  sub anathemate 
et  in  periculo  ordinis  et  animae  ipsorum  ne  parce- 
rent.  Wintoniensis  vero,  commotis  omnibus  pro  il- 
lata  appellationis  sententia",  volens  paci  consulere. 
timensque  lethalequiddam  oriri  circa  archiepisco- 
pum,  hiseum  verbis  adhortatus  est. «  Reddeigitur 
archiepiscopatum,  ait,  inmanum  et  misericordiam 
regis,  si  forte  hoc  modoadversum  vos  etnospariter 
vestricausaregisindignatiodetumescat,alitervero 

mortiferum  video  tumultum,  nec  ullum  paci  locum 
vel  concordiae  reservari.  >  Ille  contracumintermi- 
nabili  juratione  protestatur  quia  nunquam  archie-  c 
piscopatum  redderet,  donnec  ipse  tenerepotuerit: 
«  Nonea,  inquit,  conditione  suscepiut  reddam,  sed 
ut  pro  eo  meipsum  impendam.  »  Exhinc  nonnulli 
pontificum  perpendentes  quod  necem  archiepiscopi 
moliretur  et  maturaret  consilium  regis,  tristes  tur- 
batique  et  praesertim  pro  facta  appellatione,  quali- 
ter  ipsum  eriperent  de  manu  regis  et  praesenti  peri- 
culo  collocuti  sunt, etidcircoquosmalitiae ministros 
noverant  exstitisse  aprincipioetincentores  discor- 
diae,  Eboracensem  videlicet,  Londoniensem,  Cice- 
strensem  (necdum  enim  Salesbiriensem  pramo- 
minati  duo  sociaverant  sibi),  his  sermonibus  allo- 
cuti  sunt.  «  Novit  universitas  vestra  quod  abinitio 
ordinationis  archiepiscopum fueritisinsecuti.neque 
eniminter  vos  integer  unquam  fuerit  amor  vel  so-  D 
cietas  ;  nuncergo  si,  tacentibus  vobis,occidatur,ad 
vestram  specialiter  infamiam  respicitetopprobrium 
rex  quoque  perennem  portabit  maculam,  universi 
nos  ordiniset  officii  suspendiumirreparabile  susti- 
nebimus.»  Denique  communicato  invicem  consilio 
idemomnes  sensere,  ut  si  permittente  rege,  contra 
archiepiscopum  appellarent  praesentiam  domini  pa- 
pae.hac  ipsum  arte  a  praesenti  liberarent  periculo  et 
a  sededepositumperpetuo  silentio  condemnarent. 
Adeunt  regem  ut  sui  ipsius  et  ipsorum  necnon  et 
totius  regni  misereatur,  ne  tanto  ac  tali  facto,  ipse 
et  tota  ipsius  posteritas  violetur  opprobrio  sempi- 
terno.«Nostree,  inquiunt,  committatur  curaeacsol- 


28 


licitudini  haec  causa  archiepiscopi,  ipsum  vestrae 
humiliabimus  voluntati,  semDiternum  illi  de  cae- 
tero  silentiumimponentes.»Annuitrexmedia  con- 
ditione  tali ;  pontitices  nil  cunctati,astantesarchiepi  • 
scopo,praesentiam  domini  papaeappellabant  et ipsi, 
quodjubenteeoregiastraditionesprolegetenendas 
susceperint  et  confirmaverint  quasipsepostfactam 
sponsoniem contrarias ecclesiasticis institutis  cona- 
batur  astruere.  Sanctus  vero  archiepiscopus  laetus 
quidera  appellationem  amplectitur,nihil  aeque  desi- 
deransquamut  audientia  concederetur.Sed  adhuc 
instabatcommotio  regis,  et  intantum  exacuerunt 
illum  membra  Zabuli,  consiliariinequam,  ut  missis 
militibus  mandaret,  utrationem  redderet  inconti- 
nenti  triginta  millium  librarum  quas  temporecan- 
cellariae  suae,  absque  conscientia  regis  et  eorum  qui 
super  negotia  regni  fuerant,  profligavit.  Vir  autem 
Domini  libere  quidem  respondit  adhaec,nequaquam 
deceresuper  his  facere  quaestionem,  quae.testepo- 
pulo,  legitime  terminatasunt:  «Electus,  inquit,  ad 
hunc  honorem  ex  ore  domini  mei  regis.liberum  me 
ab  omniexactione  in  posterum  clamavit  potestas 
publica,  quod  nec  vobis  excidisse  debet,  sed  nec 
latetdominum  meum  quod  in  regni  negotiis  etob- 
sequiisillius  universa  expenderim,  si  dignaturad- 
vertere,  unde  ethinc  in  causam  ingredi  nulla  me 
constringit  ratio.  » 

Audita  responsione  hac,  rex  in  iram  versus  et 
more  suo  Dei  oculosprotestatus:  «  Homo,  inquit, 
meus  estetsubjectionem  debet,  et  mihi  rationem 
non  reddet  ?amplas  de  meo  haereditates  habet  et 
responderecontemnit  ;  decernatur  ocius  cuisubja- 
ceat  sententiae  pro  contemptu.  —  Non  hinc,  aiunt, 
tantum  judicandus  est ;  nam  gravior  ejus  praesum- 
ptio  contemptusque  intolerabilior  est,quod  curiam 
Domini  suifalsitatis  arguerecontendit  dumalterius 
interpellat  judicium.  »  Et  quidam  de  ordine  epi- 
scoporum,  qui  hic  nominandi  non  sunt,huicferun- 
tur  interfuisse  consilio.  Itur  ad  judicium,ubi  justi- 
tia  locumnon  habuit,  ubi  justus  opprimitur,con- 
demnatur  innocens.addicituraequitatis  amatorne- 
mine  resistente  seu  contradicente.  Quid  familiaPi- 
lati,  quid  milites  Herodis,  quid  Neronis  malitiane- 
quius  excogitavit?  Nihil  hic  legi,  nihil  relinquitur 
aequitati.  Denique  ut  libera  daretur  delinquendi 
licentia,  neminereclamante  decretum  est,  ut  reda- 
ctus  in  vincula,  in  carcerem  retrudatur  velut  per- 
turbator  et  proditor  communis  pacis. 

DE  DUOBUS  CONSULIBUS. 

Mittuntur  mox  consulesduo,  qui  in  superioribus 
jam  tertio  nominati  suntad  virum  Dei  venisse,qui 
ex  ore  regis  et  principum  datam  sententiam  archie- 
piscopo  recitarent.  Sanctus  vero  archiepiscopus 
cum  a  multis  et  super  multis  causis  impeteretur,  ne 
stans  sacerdotis  personam  inhonoraret,  residendo, 
quod  eidivinitusinspiratum  est,  mirificerespondit, 
majorem  scilicet  a  minoribusnon  debere  ad  judi- 
cium  vocari,nequeeorum  sententia  ligari.  «  Ordo, 
inquit,  confunditur,  si  pastorem  ovis  feriat,  si  dis 


29 


VITA  I  AUCT.  ED.  GRIM. 


30 


cipulus  magistrum,  si  filius  parentem  verberet  ; 
neque  enim  ita  pretiosius  est  aurum  plumbo,  sicut 
sacerdotalisdignitasregia  potestate.  »  Ad  legatos 
quoque  dixit,  quia  nequaquam  judicium  audiret, 
post  factamappellationem.  Adquemnuntii :  «  Quo, 
inquiunt,mododecretumpublicumsubterfugies,de- 
clinabis  sententiam  ?  haereditates  amplas  de  rege 
tenes,  et  in regis  curia  non  respondebis,  non  auscul- 
tabisjudicium?»Haec  autemomnia  objicientes|cum 
indignationequadam  respiciens  sanctus :  «  Non  est, 
ait,  baerflditas,  quod  teneo,  nec  de  rege,  sed  de  Deo, 
cui  in  eleemosynam  datasunt  quce  possideo.  Et  vo- 
bis  proecipioper  reverentiam  divini  nominis  et  sa- 
cramentorum  Christianaefidei,  ne  in  me  hodie  fera- 
tis  sententiam,  nec  judicium  faciatis.  »  Laici  vero 
qui  de  concilio  regis  erant  et  circumsteterant,  et 
suffraganeiepiscopi,imorefraganei,eumhaecdiceu- 
tem  et  sedem  apostolicamappellantem  nihilominus 
condemnaverunt.ItaqueathJetam  Domini  a  concilio 
malignantium  recedentem  aggrediuntur  undique 
maledictis  et  conviciis  clamantes  :  «  Ecce  proditor 
abit.  »  Denique  cum  in  aulam  venisset,  ubi  vulgus 
circumseditetnonnulliexregalibus  ministris,  adeo 
graviter  offendit  pedem,  ut  vix  seipsum  retineret  a 
lapsu.  Quid  huncanimi  habuerit,  quando  omnem 
evadendiperdiditconfidentiam,necipsepostmodum 
referre  potuitqui  haec  passus  est,  timensne  discer- 
peretur.  Continuo  namque,  secundum  quod  scri- 
ptum  est:  «  Quia  in  adversis  non  se  abscondit  ini- 
micus;»  exclamavit  Robertus  de  Broc:  «  Proditor 
regis  abit  proditor  regis  abit,  »  ceeteris  conclaman- 
tibus  et,  impetu  facto,  contorta  stramina  et  levia 
quaeque,  quae  occurrebant,  jacientibus  ex  omni 
parte.  Clamor  deindeprobrosus  insurgitetnonmi- 
nus  tumultuosus,  quam  si  quatuor  civitatis  partes 
iguis  vel  hostium  insultatio  invasisset.  Ut  autem 
suggestum  est  regi  ad  perpetuum  illi  futurum  oppro- 
brium,  si  infracuriam  suam  sineret  conculcari  ar- 
chiepiscopum  ac  discerpi,  clamatum  estex  orere- 
gis,  ut  liberum  paterentur  abire.  Vir  autem  Domini 
uemini  quidquam  respondens,  stupens  vero  ac  tre- 
mens  ne  forte  retineretur,  declinata  jam  die  ad  ves- 
peramhospitioserecepit,ubi  cum  detamnumerosa 
familia  sua  non  amplius  quam  sex  servientes  inve- 
nisset,  caeteris  ob  metum  et  minas  regalium  disper- 
sis  quo  sibi  quisque  tutum  putabat,  introductis  pau- 
perum  turbis  curu  ipsis  refecit.  Deinde  servientibus 
qui  aderant lectum  suum in  oratorium  beati  Andreae 
(apud  mouachos  enim  hospitatus  esl)  deportare 
jussit,  et  de  retromajusaltare  componere  acsi  illic 
propter  refugium  quiescere  disposuisset. 

Profundaautemincumbente  jamvesperasumptis 
secum  duobus  fratribus,  quibus  ante  propositi  sui 
secretum  aperuerat,  etfamulofideli,  cum  vehemens 
imbiiuminundatio  et  tempestashiemalis  deillorum 
profectione  neminem  prorsus  sineret  esse  sollicitum, 
perportamaquilonalem,caeterisomnibusdiligentius 
obseratis,  soli  quatuor  elapsi  sunt.  Nam  pro  certo 
accepit  vir  Domipi  a  dicentibus,  quod  si  djem  crasu> 


A  num  exspectasset,  absque  retractione  in  carcerem 
truderetur.  Tota  autem  nocte  iter  agentes,  erum- 
pente  tandem  aurora,  Lincolniam  ingressi  apud 
civem,Jacobumnomine,notumfratribus,latitabat. 
Sed  et  sanctus  sumpto  habitu  conversi  et  nomine 
mutato  fraterDermannus  appellatus  est.Indecymba 
brevi  transvecti  Semplingeham  diebus  aliquot  pau- 
saverunt.  Indequoqueresumptisjam  viribus  gran- 
giis  Chikestrande  recepti,  optatas  ibilatebras  repe- 
riunt.  Et  ut  clarescat  quam  sancta,  quam  pia  vir 
sanctus  intentione  illam  inierit  fugam.idem  hospi- 
tium  fidelis  sui  Salvator  multis  miraculis  processu 
temporis  illustravit.  Inde  etiam  assumpto  canonico 
sacerdote,  noctibus  ambulanles,  diebus  vero  latitan- 
teslocis  opportunioribus,  donec  demum  adportum 

B  Sanwicum perventum  est,unde  latenter  in navicella 
transmissi,  applicantinarenaretracto  mari,  portum 
publicum  devitantes.  Incedentibus  autem  illis  per 
arenam  aliquandiu  ac  festinantibus  corruit  in  terram 
sanctus  archiepiscopus  insolita  vestium  calceamen- 
torumque  grossitudine  praepeditus,  erectus  vero 
manus  elevans  et  inspiciens  ingemuit  graviter, 
magistrapraemonitusexperientia,  quamnonsitspe- 
randum  inincerto  divitiarum,  quam  fallax,  quam 
fugitiva  sitomnis  vitae  praesentis  gloria.  Procopia 
namque,  quae  illi  pro  voto  aderat  paulo  ante,  equo- 
rum  fortium  ac  pretiosorum  vix  inventum  vilissi- 
mum,  jumentum  conductum  feuo  capistratum  et 
siue  sella,  ut  in  Christi  paupertate,  etipsejam  pau- 
per  factus,  pro  Christo  incipiat  gloriari.  Quanta 

r  autem  trepidatio !  quantave  sollicitudo  fugientes 
occupaverit !  ne  subito  comprehensi  reducerentur 
quis  referet?  Denique  ad  augmentum  formidinis 
apudsanctumAudomarumcumjamulteriusoccul- 
tari  non  possent,  Ricardurn  de  Lucireperiunt,  qui 
pro  responso  quodam  adcomitemmissus  est. 

Miles  igitur,  ut  cognovit.aggreditur  archiepisco- 
pum,  hortatur  ut  secum  redeat,  reconciliabit  eum 
regi.  Excusat  ille,  negat  reditum,  nec  se  committere 
audetmiliti,sciensregisanimumimplacabilemcum 
semelamittitur;  papampotiusadibit.illiusdeinceps 
ope  et  concilio  reversurus.  Tumet  miles  et  minatur, 
et  ne  in  illum  confidat  interdicit  ulterius,  sed  ma- 
gis  ut  inimicum  devitet.  Ad  haec  archiepiscopus  : 
«  Non  minas,  inquit,non  improperiamerui,sed  fidem 
mihi  et  subjectionem  debes.  »  Ad  comitem  mittit 
vir  Deiducatumpostulansetliberum  perFlandriam 
transitum.Minatur  comes,  etarchiepiscopus  ad  do- 
minum  suumconversus,  qui  non  deseruitsperantes 
in  se,  nec  misericordiam  amovit  a  genere j  ustorum, 
ipso  duce  et  episcopo  Tavernensi  auxiliante,  nocte 
eadem  liberatus  est  de  ore  leonis  et  de  manu  bes- 
tiae,  et  regem  declinavit  et  comitem  et  Flandriam 
pertransivit  immunis.  Incrastino  autem  remanda- 
vit  sociis  ut  properantes  post  ipsum,  Suessionem 
venirent. 

Cognita  autem  ac  publicata  fuga  archiepiscopi, 
transmisitrex  legatos  suos  adregem  Gallise  nepate- 
returarcbiepiseopuminregnosuorecipinechabere. 


D 


31  S.THOM^)   GANTUAR.   ARCHIEP.  32 

refugium,  Astruunt  sic  convenisse  ambobus  in  re-  A  dendam  cardinalium  ut  locum  papae  obtineat,  nec 


conciliatione  mutua,  ut  si  cujus  eorum  fugitivus  in 
regno  alterius  comprehenderetur.tentus  mox  redde- 
retur  domino  suo,  et  nunc,  inquiunt,  potentissimus 
post  regem  nocturnus  exiit  et  fugitivus.  Rege  au- 
tem  dissimulante  primo,  et  quasi  quid  vel  unde 
loquerenturignaro,  dixerunt  nuntiiquoniam  archi- 
episcopus  Thomas,  cum  rationem  super  interrogatis 
reddere  non  valeret,  ad  indicium  damnatae  conscien- 
tiae,  judicium  domini  sui  subterfugiens,  furtim  de 
regnoegressus  est.  Quibusrex  ait:  «Vidi  Thomam 
archipraesulem.novioptimecancellarium,  neclatet 


per  ipsum,  intulit,  quidquam  contra  rationem  car- 
dinalibus  concedetur.  Tale  reportantes  responsum 
legati  regis  in  Angliam  reversi  sunt,  non  exspec- 
tato  archiepiscopo  qui  quarto  abhinc  die  Senonas 
venit. 

Advolutus  autem  ad  pedes  domini  papae  causam 
adventus sui  non ignoranti quidem  exposuit,et  obla- 
tionis  vice  chirographum  rcgis  utraque  tenens  manu 
extensum  obtulit,  et  super  genua  erectus  ait  i  « Do- 
minePater,  haeccausa,  haec  tota  meaculpaest.pro 
quaabEcclesia  meapulsus  exsiliumpatior.Istaele- 


quanta  cum  devotione,  nec  ad  oculum  nec  in  facie  ges,quarumgratiaimplacabilem  sentio  iram  regis, 
sedinfideservieritregi,  cuidignafamulatus  recom-  istae  traditiones  quas  in  regno  suo  tenendas  propo- 
pensatio  redditur,  ut  nec  cum  ipso  pacem  nec  hic  suit  rex,  etjuramentoconfirmandas,ut  adposteros 
patiaturrexinvenirerefugium.Digne,  inquam,  red-  g  transmittantur;  his  ergo  statutis  contra  divinas  et 


didit  famulatum,  quod  de  regno  suo  fugatum  etiam 
in  alieno  persequitur.  »  Ad  quem  legati ;  «  Hostis, 
inquiunt,  et  adversarius  exstitit  regno  vestro  archi- 
episcopus,  quem  tueris,  et  tuam  ipsius  non  semel 
molitus  est  mortem,  et  de  regno  Franciae  non  modi- 
cum  domini  sui subjecit  imperio.  » Rex  autem inter- 
posita  j  uratione : «  Si  mihi,  inquit,ita  ad  votum  deser- 
visset,  nequaquam  ingratus  existerem,  et  nunc  si 
scirem  ubi   esset,  festinus  occurrerem  venienti.  » 
Orant  nuntii  ut  hoc  saltem  faciat  pro  rege  Angliae 
vice  dilectionis  alternae,  scribat  contra  archiepisco- 
pum  papae,  ne  et  ipsum  ad  gravamen  regis  et  regni 
totius  circumveniat.  Abeunt  nuntii  et  rex  illico  per 
fidelem  scribit  domino  papae,  quatenus  paternam 
quam  ipsi  semper  impenderat  dilectionem,  Thomae  ~ 
quoque  Cantuariensi  archiepiscopodignetur  impen- 
dere.ipsumque  tueatur,  ne  quavis  occasione  quem- 
quam  audiat  adversus  justitiae  sectatorem.  Parat 
interim  sanctusarchiepiscopus  ad  papam  proficisci 
app-ellationem  suam  prosecuturus,  sed  nuntii  regis 
praevenerunt.  Moxetenim  rex  audito  responso  regis 
Galliae,  direxit  ad  papam  Eboracensemarchiepisco- 
pum,    Wigorniensem,  Exoniensem,  Cicestrensem 
episcopos,  aliasque  personasnobilesetnominatas; 
porro  astantes  domino  papae  causam  regisargute 
saus  et  eloquenter  allegant,  existimantes  posse  se 
pectus  illud  sapientiaeplenumcircumveniresermone 


apostolicas  leges  assensum  praebere  detestans,  so- 
lum  acsolitumpraesentiae  vestrae  refugium  inventu- 
rus  adveni. »  Et  ut  mihi  pro  certo  dictum  est,  jus  ar- 
chipraesulatus  sui  inmanudominipapae  resignans 
expostulavit  ut  aliquem  doctiorem  et  fortiorem  de 
Anglorum  Ecclesiaineorum  metropoli  episcopum 
constitueret  cardinalem.  Sanctus  autem  papa  ele- 
vans  filium,  amplexatur,  osculatur,  lacrymas  la- 
crymis  immiscens,  et  Deo  gratias  referens,  quod 
virum  t?  m  humilem  spiritu,pastorem  tam  sollicitum 
in  salute  ovium,  advocatum  tam  constantem  in 
causa,  imo  in  multis  causis,  Dei  invenisset.  Digni- 
tatem  ergo,  quam  refutaverat,  quia  neminem  ad 
hoc  onus  fortiorem  esse  cognoscebat,  dominus  papa 
reddendam  esse  decrevit,  renitenti  etiam  et  in- 
vito. 

Lectaautemin  audientia  scriptura,  quam  archi- 
episcopus  obtulerat,  quo  tenderet,  quem  esset  habi- 
turafinem,  quam  contraria  foretdivinis  Iegibus  et 
ecclesiasticis  institutis  si  teneretur,  evidenti  ra- 
tione  et  eleganti  eloquio  per  singula  verba  vir  san- 
ctus  probavit.  Sed  causam  regis  tueri  conatus  est 
contrariis  objectionibus  Willelmus  de  Papia  cardi- 
nalis,  alii  quoque  de  cardinalibus  multa  pro  rege 
locuti  sunt,  cumquemediumplene  diei  occupasset 
alternacontentio,  nec  haberet  quid  ulterius  objice- 
ret  pars  adversa,  juxta  dominum  papam  sanctus, 


composito.  Atpapasanctissimusveritatisutrobique  ipso  praecipiente,  resedit,  mirantibusuniversis  qui 
vestigia  servans,  inordinate  et  durius  justo  calum-  adfuerantsuperprudentiaillius,  etconstantiarespon- 
niantemsanctumarchiepiscopum.unumdepraelatis  D  sionum  ejus.  lmperat  apostolicus  animaequiorem 


his  arguit  et  confudit:  «  Frater,  inquit,  tempera  te, 
ne  maledicas  proximo  tuo,  neque  enimmaledicen- 
tem  archiepiscopo  patienter  ausculto.  i  Prosequuntur 
legati,  dicentes  ex  nomine  regis,  ut  ad  pacis  et 
concordiaereformationeminter  ipsum  etarchiepis- 
copum,et  divinarum  legum  redintegrationem  cardi- 
nales  duo  a  sede  apostolica  mittantur  in  Angliam, 
quibus  perfecta  ligandi  ac  solvendi  potestate  con- 
cessa,  nemo  audeat  refragari,  nulla  contra  ipsos 
appellatio  fiat,  sed  ratum  sit  quidquid  fecerint,  et 
per  ipsos  trangressio  omnis  emendetur.  Papa  au- 
tem  sanctissimus  considerans  statim  fraudem  latere 
inverbis,respondet,  hancpostestatemnulli  conce- 


esse,  debitum  tanto  labori  solatium  repromittens. 
Scriptum  quoque  quod  lectum  est  et  auctoritatem 
illius,  et  quicunque  illi  assensum  praeberent,  per- 
petuo  condemnavit  anathemate.  Sanctusautem  ar- 
chiepiscopuspostmoram  mensisuniuscircaaposto- 
licum  abeo  missus Pontiniacum  abbatti  commenda- 
tur  et  fratibus,  qui  curam  illius  habeant  in  omni- 
busquaeneccessitasdeposcit  humana,  quod  prona 
quidem  mente  compleverunt. 

Rexautempostquamin  tuto  stationis  portu  loca- 
tum  agnovit  archiepiscopum,  ubinec  illius  feritate 
moveretur  nec  minis,  in  parentes  fugitivi  furor  re- 
gius  debacchatus  est.  Illi,  dicit  se  Deus   quorum 


33 


VITA  I  AUCT.  ED,  GRIM. 


34 


patrem  et  judiceai,  orphani,  viduae,  pupilli,  inno-  A 
centes  et  ignari  penitus  discordisecujusquarn  viri 
inveterati,mulieres  cumpendentibus  ad  ubera  par- 
vulis,  clerici,  laici,  cujuscunque  essent  aetatis  et 
sexus,  de  cognatione  archiepiscopi,et  qaidam  fa- 
miliares  ejus,  ut  ex  hoc  amplius  contristaretur, 
miserabili  proscriptione  nudatifacultatibus  univer- 
sis  de  toto  regno  jussi  sunt  exsulare,  et  servientes 
illius  invinculaconjiciacteneri.  Archiepiscopatus 
revocatur  in  manus  regis,  et  Ranulfo  de  Broc  mi- 
nistro  regis,  ob  veteres  inimicitias  quas  exercuisse 
cognoscitur  adversus  virum  Dei.traditurobservan- 
dus.  Quitotius  inventormalitiaeetdiscordisH  fomes 
interregem  etarchiepiscopum,  omni  hoste  ferocior, 
clericos  archiepiscopi  cum  parentibus  absque  ulla 
miseratione,  ubicunque  invcnti  fuissent,  insecutus  b 
exterminavit.  Igitur  quid  facerent  miseri  ?  quo  se 
verterent  tantae  calamitatis  inventuri  remedium  ? 
num  archiepiscopum  peterent,  qui  peregrinismen- 
dicabat  ovis  desolatus  et  exsul?  ipsum  adiere  tamen, 
qui  materia  exstitit  miseriarum  ut  putabant.  Sed 
martyr  fortissimus  quid  animi  habuisse  creditur. 
cum  suos  cerneret  advenire  prius  quidem  opulen- 
tosetdivites.nunc  vero  sui  causa  nudos  et  inopes  ? 
Quos  putamus  fudit  lacrymarumimbres?  quee  su- 
spiriatraxitquum  videret  pendentes  ad  ubera  ma- 
trum  parvulos  tam  dira  propter  se  et  inaudita  de- 
portatione  damnari  ?  Grave  quidem  in  maerore  suo- 
rum  creditur  pertulissemartyrium,  qui  in  barbaro- 
rum  quoque  afflictione  et  miseria  compassionis  et 
misericordiae  visceribus  affluebat,  auxit  dolorem  q 
quod  undesuorumrelevaret  inopiam,  minime  sup- 
petebat.Nec  quisquam  nostram  hancdicatesse  sen- 
tentiam,multas  potius  elegisset  mortes.quam  tantam 
suorum  cernere  desolationem,cujus  causa  a  prin- 
cipio  ipse  creditur  extitisse.  Sed  humilium  conso- 
latorDeus.humiliatumsuipropterseetpropterjusti- 
tiamnequaquam  deseruit,  in  hacdesolatione.nam 
rex  Francorum,  inspirante  Deo,  et  principes  re- 
gni  larga  manu  contulere  viro  sancto  undeet  sibiet 
suisomnibus  abundabat.  Sed  nec  ipse  surdusau- 
ditor  Domini  acies  suas  cohortantis  et  dicentis  : 
«  Beati  qui  persecutionem  patiuntur  propter  justi- 
tiam,»adlolerantiamaccendit  animum.  Totusdeni- 
que  ad  divinum  conversus  etcoelestesolatium,po- 
tuit  e  facili  persuaderesibi,quod  per  multas  tribu- 
lationesoportetintroirepromissambeatitudinem.Et 
consideratis  sauctorum  vestigiis,  damna  rerum  tem- 
poralium.aeternoruui  amore.patientor  amplectitur, 
reminiscens quoniam  Abrahae  dictum  est ; «  Egredere 
de  terra  tua  et  de  cognatione  tua,  »  sicut  terram, 
ita  et  cognationem  suam  postponendam  Ecclesiae 
honoripenitus  destinavit.Audiens  interearexquod 
episcopos  Angliae  dominus  papa  mandasset,Claren- 
duniamcoegitconsilium,  ubi  juramentum  exegita 
pontificibus  ne  quis  eorumproquavis  appellatione 
patria  egrederetur,  nemo  mandatum  domini  papae 
susciperet.Et  quidemin  huncmodum  episcopipro- 
miserunt,  a  laicis  vero  juratum  est.  Glamatuin  est 


D 


ex  ore  regis  quod  si  quis  pro  quocunque  negotio 
sedem  apostolicam  appellasset,  omnia  quaeillius 
essent  scriberentur  ad  opus  regis  et  ipsetraderetur 
in  carcerem.Proh  pudor  !  ubitunc  timor  Dei  ?  ubi 
reverentia  legum  ?  ubi  pontiflcalis  honor  ?  omnes 
judicium  regiset  praesentiam  appellabant.  Causas 
Ecclesiae  tractabat  populus  qui  ignorabat  legem 
Dei.  Nusquam  decreta  Patrum,  nusquam  audtum 
est  Evangelium,  silentium  ibi  sumpsitdivina  lex, 
conticuit  ratio,  praesumptio  sola  obtinuit  principa- 
tum,pauperesspoliantur  ecclesiis,vestiuntur  num- 
mosi.  Oblatio  illafidelium,  quae  nummus  Petri  dici- 
tur,  quia  Petri  specialiter  debebatur  haeredibus, 
detinebatur  cum  censu  publico  reponendus.Portus 
et  littora  maris  arctiusservabantur.ut  siquisman- 
datum  aliquod  detulisset,  suspendio  statim  vel  aliqua 
dira  morte  periret.  Plures  tamen  eo  tempore  domi- 
nuspapadirexitepistolasquibuspraelatorumargue- 
bat  errata,etsuspensionemminabatur  officiisinon 
resipiscerent. 

Per  idem  quoque  tempus  Eboracensi  archiepis- 
copo  scripsit  haec :  «  Alexander,  servus  servorum 
Dei,  Eboracensi  archiepiscopo  et  universis  Angliae 
episcopis  salutem  et  apostolicam  benedictionem. 
Illius  dignitatiset,»  etc. (Vide  indicem  epistolarum 
alphabeticum.) 

Episcopi  autem,  si  dicere  licet,  quod  ipsi  facere 
non  formidabant,  praevaricationi  junxere  contem- 
ptum.  Namcum  filium  suum  coronari  rex  vellet, 
coronationis  officium  Eboracencis  implevit,  junctis 
sibi  Gilberto  Londoniensi,  et  Salesbiriensi  Jocelino 
contempta  auctoritate  etpostposita  reverentiado- 
mini  Cantuariensisadquem  deantiquojureregum 
inunctionem  certum  est  pertinere.  Ubi  nulla  ex 
more  de  conservandaEcclesiae  libertate  mentio  facta 
est,  nullacautiodataest.sed  juramentumpotiusin- 
terponitur,  ut  regni  consuetudines  quas  avitas 
dicunt,  sub  quibus  dignitas  periclitatur  Ecclesiee, 
illibatas  debeatconservare.Haec  in  epistoladomini 
papae  scripta  sunt,in  quaa  pastoraliofficiosuspen- 
dit  episcopos,  qui  coronationi  huic  irregulariter 
interfuere.  Et  quidem  plures  interfuerant,  sed  in 
praenominatis  tribuspendebatnegotium  etperipsos 
operatum  est.  Hi  praesumptionis  hujus  ministri, 
auctoreserroris,  utregissatisfacerent  voluntati,  pa- 
rerent  praevaricationibus.non  ordini  suo  honorem, 
non  mandatis  apostolicis  obedientiam  exhibentes, 
patienter  ferebantdivimelegis  proscriptionem.Imo 
ut  quod  verius  est  fateamur.ipsi  libertatem  Eccle- 
siae  subvertere  nisi  sunt,  consiliis  suis  commoven- 
tes  regis  animum  adversus  virum  sanctum  ;  con- 
cordiam  persuadentesinutilem  esseregno,  inhones- 
tam  regi,nihil  magis  formidantesquam  pacem,sicut 
sanctus  ipse  ad  papam  scribens  testatus  est. 

Suspensiigiturabofficioetcontemptussuimerito, 
quidemvinculoanathematisprocessutemporisinno- 
dandi,nec  sic  cessarunt  sanctumin  exsilio  verbo- 
rumspiculis,quemapertoquominusopere  non  pote- 
rant,  irritare.Parisiquidem  tres  ipsi  conspiratione 


35 


S.  THOM/E  CANTUAR.  ARCHIEP. 


36 


feederatiquaecunque  de  scripturis,  queecunque  de  A  aspectu  et  furore  pleni  archiepiscopum   aggressi 


exemplis  preecedentiuin  poterant  prescrutari,  co- 
acervabant  sibi,  quibus  suam  ipsoruinet  regis  cau- 
sam  coroborare  contra  sanctum  archiepiscopum 
conati  sunt,  dicentes  :  Quae  vestropaterinlongin- 
quo, etc.  (Videindicem  epistolarum  alphabeticum). 

Haec  inserere  huic  opusculo  libuit,  ut  pauca  de 
multis  colligens  lector  intelligat  illos  in  exsilio  et 
desolatione  sua  sanctum  archiepiscopum  sensisse 
adversarios,  aquibus  debuit  sperare  solatium.Vir 
autem  Domini  in  persona  Londoniensis  episcopi 
rescripsit  haec. 

Mirandum  et  vehementer  stupendum,  etc.  (Vide 
indicem  epistolarum  alphabeticum). 

Plurasanctuspraenorninatistribusscripsitinhunc 


capitisejussummitatemquantumoccupavitlatitudo 
coronae  gladiis  extractis  abraserunt,  ita  ut  pars 
abrasa  in  frontem  decideret.  Turbatus  vir  Homini 
novitate  visionis  horrendae,  alta  cordis  considera- 
tionenon  sinecausaheecostensafuisseperpendens, 
magismagisque  se  ipsum  divinis  mancipavit  obse- 
quiis,  et  ad  omnium  toierantium  injuriarum  soli- 
davit. 

QUOMODO  BEX  AM0V1T  EUM  A  PONTINUCO. 

Ut  autem  cognovit  rex  quod  in  tuto  locatus  ar- 
chiepiscopus  nullus  egeret  eorum  quee  usus  deposcit 
humanus,  necilli  nec  suorum  cuiquam  posset  inferre 
gravamen,quandiuPontiniacoconsisteret,indeeum 
amovere  molitus  est ;  sed  quoniam  id  efflcere  per  re- 


modummultis:quoqueetfrequentibusillum  pulsa-  B  gem  Galliae  non  potuit,  quippe  qui  veri  ac  totius 


vere  mandatis  ut  hinc  inde  perpendatur,  illi  quidem 
quanlae  devotionis  ad  justificandum  opera  regis, 
sanctus  vero  quantae  constantiee  inassertioneveri- 
tatis  exstiterit.  Tunc  etiam  ipsipariter  sicut  ceeteri 
omnes  qui  coronationi  filii  regis  interf uer unt,  missis 
adomino  papa  epistolis  suspensi  sunt. 

DE  C0MM0RAT10NE  SANCTIAPUD   PONTINIACUM. 

Sanctus  vero  Thomas  commoratus  Pontimaco, 
quo  illumdominus  papacommendavit,utpr8eliba- 
tum  esl,  corpori  suo  multas  et  graves  ac  soli  Deo 
cognitas  tribulationes  indixit,  memor  quippe  Domi- 
nicee  commonitionis  :  «  Nesciat  sinistra  tua  quid 
facia  dextra  tua,  »  quidquid  sanctae  religionis, 
quidquid  devotionis  in  se  sensit,  quantum  inipso 


bonitatisamatorsummosemperarchiepiscopumve- 
nerabaturaffectu,  etcontraadversariossuis  susten- 
tabat  auxiliis,  ad  alias  se  convertitmachinas.Scri- 
psitadabbatemCistercii.cuisubjectionisjurePonti- 
niacum  sicut  et  catereedomusejusdem  ordinisob- 
temperant,  quod  suum  m  ordine  ettotius  regni  sui 
hostem  publicum  tenebat,  certusque  esset  abbas 
quod  si  vel  ibiremanerevelaliasinordine  refugere 
permitteretur  archiepiscopus,  universos  ejusdemor- 
dinis  monachos,  qui  in  suo  regnoinvenirentur,  ad 
ipsum  sine  contradictione  transmitteret.  Sanctus 
vero  archiepiscopus,  ut  heec  audivit,  mandante  Cis- 
terciensisabbateplacideacbenignerespondit : «  Absit 
inquiens,ametransgressiohfec,utmeicausa  patiar 


fuit,  teste  conscientia  oocultavit.  Ex  eo  igitur  tem-  q  tot  viros  virtutis,  tot  animas  innocentes  in  desola- 


pore  olerum  esu  et  grossioribus  contentus  epulis, 
et  queelevioris  essentsumptus,  delieatiora  quaeque 
furtim  sibi  subtrahere,nescientibus  qui  considebant, 
et  indigentibus  infirmis  ministrare  fecit.  Inamnem 
quoque,  qui  per  officinas  monasterii  decurrit, 
latenterdescendens,etsupravirtutetnfragilitatishu- 
manae  moratus  quantas  cruces  corpori  ex  illa  frigoris 
injuriaintulerit,  utconcupiscentiarum  stimulos,  qui 
adhuc  vivere  videbantur,  in  eo  contereret ,  sequens 
infirmitasdeclaravit.  Namnon  multo  post  unafacie- 
rum  in  tumorem  versa  usque  ad  interiores  fauces 
computruit,  et  in  morbum  quem  fistulam  dicunt 
tumor  excrevit.Diutius  autem  hacpassione  laborans 
non  sine  multa  molestia  et  dolore   extractis   iude 


tionemvenire.totloca,  totmonasteriatantisconqui- 
sita  sudoribus  in  solitudines  redigi  sempiternas, 
nam  meam,  inquit,  levabitinopiam,  «quisuscitata 
terrainopem,  etdepulvereerigitpauperem,»etvo- 
bis  rependat  vicem  Pater  misericordiarum  et  quae 
mihi  exhibuistis  retribuat  ofticia  charitatis.  » 

ltaque  mandavit  regi  Fraucorum,  qua  arte  eum 
de  Pontiniaco  deposuisset  rex  Angliee,  paratum  se 
suscipere  dicens  quaepridem  oblatafuerant.Siqui- 
dem  cum  primo  fugitivus  ab  Anglia  venisset  ad 
regem  Ludovicum,  obtulit  illi  rex  et  multis  precibus 
adj  uravit,  ut  circa  se  maneret,  quomodo  vel  ubicun- 
que  potius  elegisset,  quod  tunc  quidem  renuit,  ne 
quis  objiceret  quod  ad  injuriam  domini   sui  regis 


duobusossibusdemumsanatusest.  Nocteveroqua-  ^  Angliaeobligasset  se  regiFrancorum,  quasipoten- 


dam  orationis  et  genuum  curvationis  fatigatus  in- 
stantia,  ubi  sopori  traditur  videt  in  somnis  quasi, 
orta  inter  ipsum  et  regem  contensionegravi.solus 
ipse  in  praesentia  domini papae  et  cardinalium  cau- 
samsuamexpositurus  astaret,cardinalesautem  qui 
causamregistuebantur  non  mediocritermoti,quod 
contraregemtamconstanter  ageret  archiepiscopus 
facto  impetu  in  illum  oculos  illi  effodere  digitis  ac 
discerpere  molitisunl;clamavitpapa,sed  cardina- 
lium  clamor  et  tumultus  invaluit,  et  clamantem 
apostolicum  obmutescere  fecit ;  deinde  egressis  iliis, 
alios  ad  sevidet  ingrediquasicarnilices  destinatos 
ad  ipsuai  cum  solus  esset,   qui  quidem   terribiles 


tiori ;  consiliodorninipapae  Pontiniacum  elegit,  par- 
ciore  victu  et  vita  sobria  delectatus.  Rexveroman- 
datum  archiepiscopi  cum  omni  devotione  suscipiens 
Pontiniacum  festinusoccurrit,ingressusque  mona- 
chorumcapitulumgratiasabbatiet  fratribusegitqui 
Franciam  honorarunt  in  tantihospitissnsceptione, 
et«  Nunc,ait,neprobeneficiisaliquiovestrumoffen- 
samregisodiumquepro  subventione  sustineat,  me 
cum  veniat.  »  Conversiadlacrymasmonachisingu- 
lorumpalremetsolatiumsingularequerenturabire, 
etadmentemrevocantesquantacummansuetudine 
et  humilitatae  interipsos  etquari  unus  exipsicom- 
moratus  fuerit,quem  preesentem  dilexeraut,  abeun- 


37 


VITA  I  AUGT.  ED.  GRIM. 


38 


tem  luctu  et  suspiriis  prosequuntur.lnde  profectus  A  ritatis  qua  dicitur  :  «  Primumquaerite  regnum  Dei 


cumsuis  postquamibidemduosannos  transegit,  in 
ulteriores  partes  Galliarum,  ad sanctam  scilicet  Co- 
lumbam,co3Uobium  grandemonachorumin  vicino 
situm  Senonis  civitatis,  transportatus  est.  Ubi  offi- 
ciosissime  susceptusab  ofticialibus  regis,  qui  prae- 
missi  fuerant.quatuor  ibidem  annos  provisione  regia 
sustentatus  exegit  ;  perfacile  fuerat  illi  hoc  spatio 
cum  episcopis  sive  archiepiscopis,  et  offerebatur  a 
pluriinis,  demorari,  sed  ignemsupernae  dilectionis 
quem  Salvatormisitinossibusiliius, quodtotusjam 
aestuabat,  tutius  in  silentio  fovere,  cupiens  vir  sanctus 
vitabatpublicum,el  semotusaturbis  ettumultibus 
utrumque  tempusdiei  etnoctismaximesacrisoccu- 
pavit  meditationibus,orationique  et  compunctioni 


et  justitiam  ejus.ethaecomniasubjicienturvobis.  » 
Quam  solliciteregnum  Deiquaesierit,qualeeta  quo 
inter  labores  exsilii  suisolatiumhabueritsubjicien- 
dum  putavimus,  ut  videatlectortalemmerito  con- 
versationem  martyrio  consummari. 

In  primis,  ut  accepimus,  nulluseumdiesreperit 
dormientem,  raro  quievit  in  lecto,  nisigravis  infirmi- 
tas  immineret.  Deinde  primus  ei  labor  ecclesiam 
ingredi,  divinis  interesse  laudibus,  cum  summa  de  vo- 
tioneetreverentiasanctorummysteriorumcelebrare 
solemnia, postexpletionem verohorarum  regularium 
solus  in  oratorium  suum  ingressus  et  clauso  ostio 
intra  cubiculum  orans  Patrem  in  corde  contrito  et 
humiliato,  oratione  et  lacrymis,  seipsum  hostiam 


lacrymarum,  quibus  abundantius  exuberavit,  nec  b  vivam,  sanctamDeoqueplacentem  quotidie  obtulit 
ab  hoc  studio  cessavit,  nisi  cum  familiaris  rei  cura 
cogeret  vel  negotium  quod  nonposset  vilari. 

QUOMODO  REX  TENXAVIT   CIRCUMVENIRK    SANCTUM. 

Sed  hancpacem  etpropositum  venerabilis  archi- 
episcopi  videns,  etinvidenspacis  adversarius, « per 
cujus  invidiam  mors  intravit  in  mundum,»rursus 
adversus  ipsum  instigatregem  consiliisimpiorum, 
quibusascribendamessediscordiamamplius  quam 
regi,  etsanctusscripsit,  etnos  credimus,  suggerens 
indecorum  etignavia1.  imputandum  fore,  siquietum 
permitteret  remanerequitantasinregnosuscitasset 
inquietudines.  Rex  igitur  cumin  nullonocerepos- 
set  viro  Domini,  nisi  conscnsissetrex  Francorum, 
ipsum  circurnvenire  tentavithocmodo.Transmittit 
filiumsuumjamcoronatuminGalliam.ut  fiiioregis  p 
qui  patri  successurus  erat  in  regnum,  homagium 
faceret  et  fidelitalem  sponderet.  Mittuntur  mune- 
rum  diversaespecies,danturdomesticis  et  consilia- 
riis  regis  pretiosa  quaeque,et  tandem occurrunt  sibi 
reges  de  pace  et  concordia  in  posterum  locuturi. 
Ubi  vero  de  histractatumest,  firmatispactionibus, 
juraturin  medio  quodex  illu  die  firmamservarent 
amicitiam  etfidem,  et  iu  hoc  maxime  quod  neu- 
ter  eorum  alterius  inimicum  susciperet  nec  sus- 
ceptum  posthanc  conventionem  usquam  in  regno 
sineretderaorari.Concessainhuncmodum  conven- 
tione,  aliud  sine  mora  rex  Angliae  ordinavit  collo- 
quium,  quod  sibi  reges  occurrerent.  Gui  cum  rcx 
Francorumaconsiliosuo  non  permitteretur  adesse, 
irritos  fierividensconatussuos,  rex  Angliae  manda 


Creatori.Sanctifamiliares,  quipiacuriositate  arca- 
num  illius  perscrutati  sunt,  quidinclusus  etsolita- 
rius  egerit,exsuspiriis  etcrebrisgemitibus  perpen- 
debant.  Inde  circahoramrefectionisegressuscum 
pauperibus  et  familia  se  refecit.  A  nullo  quidem 
abstinuit  cibo,  humanuminomnibus  favorem  fugi- 
tans,  sedreverade  omnibus  cumsummasobrietate 
sumpsit,  sciens  nonesse  cibum  in  vitio,sedcoucu- 
piscentiamreprimendam.Surgensamensanonotio, 
nonfabulis,nonlevitate,sedlectionesanctapascebat 
esuriem  animae,  sivede  necessariis  tractabat,  sive 
de  instructione  loquens  domesticos  exhilarabat.  Et 
hic  erat ordo diei, nisi inevitabile negotium aliquid i m- 
mutaret.  Nocte  vero  cum  lectus,  ut  archiepisco- 
pum  decuit,  mundis  et  pretiosis  componeretur  vesti- 
bus,  ipsumineoquiesceresuspicantibus  universis, 
sanctus  in  oratorio  suo  solitudinem  habens  no- 
cturnum  silentium  in  oratione  pernoctavit.  Deinde 
suscitanscapellanum.quemsolumsecumhabuit  in 
thalamo  quo  jacebat,  cum  totum  sanctitatiimpen- 
disset  diem,  ut  dignior  corona  censeretur  quam 
verbere,  reverso  cilicio  quo  induebatur,  flagellum 
obtulit,  et  dorsum  humili  devotione  flagellandum 
exhibuit,  quod  cum  primocapellanus  facere  trepi- 
dasset,  adjuratus  in  vi  obedientiae  sanctum  caedere 
usque  ad  sanguinem  non  cessavit,  et  ipse  qui  cae- 
debat  miseratione  victuscorporenonnunquam  las- 
saretur.  Ubi  autem  capellanus  ad  lectum  rediit, 
nequaquam  illeacorporisinjuria  quievit,  unguibus 
illud  discerpens  etlacerans,  el  in  haec  verba  inter 


vit  regi,  quod  violataconventionequam  alternaju-      singultuset  suspiria  prorumpeus  :  «  Miser  ego  et 


rationem  firmaverant  et  suum  et  regni  hostem  publi- 
cum  detineret  et  tueretur.  Adquemremandavit  rex 
Franciae  quod  nulla  in  conventione  de  archiepiscopo 
mentio  facta  est,  uudenec  violataeconventionis  de- 
beretnec  posset  argui.  Ut  autem  cognovit  vir  Do- 
mini  quod  etiam  de  Francia  eum  expellere  conare tur 
rex  Angliae,  scripsit  illiquatenus  persequidesineret 
servum  suuni,  et  tantos  incassum  expendere  labores, 
adjicienssibietsuisomnibusmultaplurasuppetere, 
providente  Deo,  quam  vitee  necessitas  poposcisset, 
utneminem  jampraeteromnium  dominatorem  for- 
midare  cogeretur,  impleta  inipsopromissione  ve- 


omniuminfelicissimus  miserorum,  utquid  natus 
sum  ?  curin  haucvenimiseriam?»Posthaec  autem 
terliam  plene  noctis  partem,  secuudum  aestimatio- 
nemejusquiinteressemeruit,  ingenuumcurvatione 
et  oratione  expendit.  Etcum  jamnimiatotiuscor- 
poris  fatigatio  cogeretad  quietem,  solo  procum- 
benti,  posito  adcervicem  lapide,  tanlura  molestiae 
intulit  vestis  aspera  ac  vermiummultitudo,utsopor 
tenuissimus  turbaretpotius  quam  reticeret.  Horum 
testi  et  relator  exstititvenerabilis  Robertus  de  Me- 
ritona  capellanus  sancti  archiepiscopi,  qui  plene 
omnia  velabeodidicitvelipsevidit,  quae  neminem 


39  S.  THOMjE  CANTUAR.  ARCHIEP.  40 

prrcter  ipsuui  scire  voluit,  qui  et  fidem  dederat,  A  clericis  suis  praemisit  unum  qui  vice  ipsius  absol- 
quod  uulli  homiuum  donec  superesset   archiepi-      veret,  si  qui  forte  hisqui  in   sententia   fuerantin 
seopus.horumaliquidrevelaret.Testatusest  idem,      aliquocommunicassent.  Qualitervero  redient,  ve 
quod  a  dieordinationis  suaa  sanctus  nullam  sinebat      quid  causrc  exstiterit  quod  non  stat.ra  redut  post 
pr«terire  diera,  quo  non  quiuquies  aut  quatervel      pacem  factam,  sanctus  ipsepostreditumsuumdo- 
ad  minus  ter  in  die  gravitercaederetur.  His  sanctae      mino  papee  scnbens  exponit. 
conversationisexercitiis.hocdivinoamorisstimulo,         Epistola  beati  Thomx  ad  dominum  papam. 
vir  sanctusseipsummundomortificans  carnisquo-         «Reverendopatrietdominoin  Christochanssimo 
tidie  trucidavit  affectus.conoupiscentias  jugulavit,      Alexandro,  suiBniopontifici.ThomasCantuariensjs 


et  solam  Salvatoris  praesentiam  perferre  sitiens, 
cum  Propheta  cantabat  :  t  Sitivit  anima  mea  ad 
Deum  fontem  vivum,  quando  veniam  et  apparebo 
ante  faciem  Dei. 

QUOMOOO  SALVATOR  BONO  THOM^E  APPARUiT. 


EcclesieB  minister  humilissalutem,  etomnimodam 
cum  summadevotioneobedientiam.  Quam  justis, 
quam  honestis  conditionibus,  »  etc.  ( Vide  indicem 
epistolarum  alphabeticum.) 

DE  REVERSIONE  BEATl  VlRl  AD  CANTUAniAM. 


Hoc  igitur  ordinesanctus  Thomas,  septima  jam 
Interhecautem.dumquadamdiepostmissarum  fi  exsilii  sui  vertente  bruma,  reversus  Cantuariam, 


solemnia  prostratuscoramaltari,  prsenimiofervore 
spiritus  supra  se  raptus,  solito  vigilantius  inten- 
deret  orationi,  manifesta  ei  visione  Salvator  appa- 
ruit  dicens  :  «  Thoma,  Thoma.intuosanguinema- 
gnificabis  Ecclesiam  meam.  »  Cui  ille :  «  Quis  es, 
Domine,  qui  me  visitasti  ?  —  Ego,  inquit.  frater 
tuus  sum,  et  Salvator,  qui  Ecclesiam  raeam  glori- 
ficabo  in  tuo  sanguine.  »  Tumille:  «Utinamautem 
sic  flat,  ut  locutus  est  Dominus!  «Hocille  non  me- 
diocriter  animatus  oraculo, magis de die  in  diem  ad 
amorem  coelestis  patrie  suspirabat,  cupiens  dissol  vi 
et  esse  cum  Christo. 

QUOMODO  REX  FRANCl^E  VOLUIT   REFORMARE  PACEM 
INTER  REGEM  ET   ARCHIEPISCOPUM. 


tanto  ferventius,  tantoque  devotius  ad  futuram  et 
veram  festinabat  vitam,  quantoin  hacnilsibi  pre- 
ter  tentationes  et  pericula  restare  certum  habuit. 
Nam  etsi  pax  illi  fortassis  arrisisset  exterior,  adeo 
jam  pridera  gravesibi  ipse  indixerat  bellum,  ut 
inter  mundi  delicias  posito  asperioris  eremi  mo- 
lestia  vel  potius  martyrium  non  deesset.  Sed  e 
regione,  quod  vehementius  pie  volentem  vive- 
re  perurgebat,  cum  his  ;  qui  oderunt  pacem  et 
veritatem,  pacificus  habitans  in  se  expertus  estSal- 
vatorissententiam,quoniaminimicihominisdome- 
stici  ejus.  Nam  cui  pre  caeteris  inniti  ratione  di- 
ctante  debuerat,  adversus  ipsum  archidiaconus  suus 
legatione  functus  est,  qui  regis  filio  persuaderet 
Rex  vero  Francorum  instantius   egit  ut  pacem  q  quodcoronamilliminueremolireturarchiepiscopus, 

vel  penitus,  si  processus  daretur  audaciee,  propo- 
suisset  auferre.  Ad  palliandam  quoque  propriae 
adinventionis  malitiam,  inimici  justitie  virum  Dei 
calumniati  sunt,  leoninae  feritatis  stimulis  agitatum 
de  exsilio  repedasse,  ut  regis  propositum  et  insti- 
tuta  dissolveret,  cum  ex  fine  claruerit  agmina  il- 
lum  lenitate  mitescere,  quando  instaragni  nonre- 
luctans  neque  reclamans  cervicem  obtulit  percus- 
sori.  Interim  vero  vir  magnanimus  ad  futurura  in 
brevi  certamen  sanctae  devotionis  exercitiis  animum 
roboravit,  instabat  orationi,  lectioni  sanctae ,  et 
praedicationi,  adeoqueintentusinhisexstitit,  etelee- 
mosyuarum  erogatione  profusus,  ut  quibus  in 
transmarinis  sancta  illius  conversatio  innotuerat 
D  mirarenlur. 

Brevi  autem  intervallo  ante  Domini  Salvatoris 
natale,  regis  filium,  cui  jam  regisnomen  impone- 
batur,  adire  volens  super  Ecclesiae  negotiis,  inter 
sacras  ferias  familiarius  locuturus,  Londoniaspro- 
fectus  est.  Necdum  urbem  ingressus  est,  et  ecce 
quidam  de  regalibus  occurrit  denun  lians  ei,  ex  regis 
nomine  etmandato,  ne  procederet,  nec  civitates 
regias,  villasque,  vel  oppida  ulterius  ingrederetur. 
Expavitprimumvir  sanctus  etobslupuit,  inopinata 
denuntiationeturbatus,  ethecregis  nuntio  respon- 
dit :  «  Quid  promerui  quod  et  te  quoque  experior 
inimicum  ?  quid  peccavi  quod  mihi  talia  refers?  a 
teipso  haec  loqueris  ?  — Nequaquam,    ait    nun- 


inter  regem  et  archiepiscopum  reformaret,  etfre 
quentia  interregessuperhoccolloquiafuerunt.  Sed 
et  domini  papae  mandata  in  conciliis  quibus  reges 
convenerant  lecta  sunt,  quibus  regem  corripuit, 
primpquidem  patienter  ac  paterne  satis,  ad  poste- 
rum  cum  nequaquam  patientia  leniretur,  cum  in- 
terminationevindictoemandavit,  quatenusconsopita 
omni  malitia  et  remissis  hinc  inde  querelis  cum 
archiepiscoposuorediretinpacem.Dissimulavitrex 
aliquandiu  et  statutum  pacis  diem  mutandonego- 
tium  prolongavit.  Sanctus  itaque  scripsit  haec  regi 
in  concilio  apud  Chinum. 

DE  DESIDERIO  LOQUENDI  CUM   REGE    ANGLl.fi 

«  Desiderio  desideravi  videre  faciem  vestram, » etc. 
(Vide  indicem  epistolarum  alphabeticum.) 

Perlecta  epistola  venerandi  pontificis  rex,  nec 
hinc  quidem  contradicere  nec  annuere  volens,  in 
diem  certum  terminavit  responsum.  Tandem  vero 
convenientibus  in  unum  rege  et  archiepiscopo,  et 
perdominumpapametregeraFrancorurareformata 
pace  ut  putabatur,  donatis  alterutris  querelis  sine 
ira  et  indignatione  et  omni  malitia,  restiturum  se 
promisitrex  quae  ablata  fueranl,  etquae  ad  archi- 
episcopatum  pertinere  probarentur.  Ipsi  quoqueet 
suisomnibusredeundilicentiam.etpacem  stabilem 
condonavit.  Sanctus  autemmemordesolatigregis, 
qui  per  absentiara  pastoris  a  viarectadeviarat.ut 
sine  oftensa  pacis  osculumporrigeretuniversis,  de 


41 


VITA  I  AUCTvED.  GRIM. 


42 


tius,  de  proprio  ista  corde  composui,  sed  sic  man-  A  capiens  prae  furore,  nescius  quid  objiceret,  hsec 
datur  tibi  a  domino  rege  :  pacem  ille  iniit  tecum  et  iteratis  vicibus  dixisse  fertur  :  «  inertes  ac  miseros 
tu  primus  rupisti  fcedera  pacis,  et  pactum  praeva-  homines  enutrivi  et  erexi  in  regno  meo,  qui  nec  fi- 
ricatus  es,  qui  domesticos  regis  et  pontifices  ab  dem  feruntdoraino  suo  queoiaplebeoquodamcle- 
Ecciesia  segregasti,  et  militum  manuper  urbesre-  rico  tam  probrose  patiunturilludi.  »  Dixitet  emc- 
gias  armatus  incedis,  unde  tibi  mandat  rex,  utad      diosecedenscolloquiumpariteretlocumfamilliarem 


sedem  tuam  redeas,  injuncto  officio  diligentiam 
adhibeas,  necusquamprogrediaris.  »Pluraqueminis 
interpositis  nuntio  prosequente,  sanctus  ait :  «  Pa- 
cem  ego  putavi  nec  aliud  suspicatus  sum,  sed  video, 
non  estpax  in  quaconfidam.»Instabat  nuntiussic 
omnimodis  a  rege  fuisse  mandatum  affirmans. 
Sanctusigiturexverbisetmandatoregis  certissime, 
quod  postmodumaccidit,  notavit  opus,  et  tanlo 
quidem  alacrior,  tantoque  ad  omnem  voluntatem 


petiit,  si  quod  forte  concepto  furori  daret  solitudo 
solatium,  ubi  liberius  sermo  saevientis  haustum 
virus  evomeret.  Quod  verbum  milites  quatuor 
genere  quidem  conspicui  et  de  domestica  regis 
familia  excipientes,  funeste  illud,  et  alia  pror- 
sus  quam  a  rcge  prolatum  fuerat  intentione  in- 
terpretati  sunt.  Necmorampassi,  ipsonimirumex- 
citante  qui  homicida  fuit  ab  initio,  in  necem  inno- 
centis unanimiter  conspirarunt,  facilitatemquoque 


Deipromptior  factusest,  quantoexhis  quae  audie-  b  tribuit  ad  perpetrandum,  [qui  facinus  inspiravit. 


rat  jamproximaresepraesensit  ad  palmam.  Quanto 
autem  fervore  fidei,  quanto  desiderii  coelestis  in- 
flammatusamore  redierit,  ac  si  auditisquae  quidem 
poterantterrere  consolatus,  testem  tenemus  gra- 
tiam  sanitatumquaeper  illud  iter  coelitus  monstra- 
batur,  postquam  ad  superos  sanctus  martyr  ascendit. 
Nam  ubi  restititparvulisimponens  manus,  diversa 
laborantibus  aegritudine  salus  restituta  est. 
Reversus  itaque  cum  summaanimidevotione  ac 


Egressi  namque,  regepenitus  ignorante,  navemque 
conscensi ad  votum  spirantibus  auris  transportantur 
iri  Angliam,  portu  Canum  appulsi,  canes  ipsi  extunc 
et  miserinon  milites  appellandi.Ut  autem  innotuit 
regi  milites  abiisse,  suspicatus  malignum  aliquod, 
post  illos  misit  ut  citius  reverterentur.  Sed  tanta 
velocitate  transvecti  sunt  ut  minime  revocari  vel  a 
nuntiis  comprehendipossent  ante  piaculum  perpe- 
tratum.  Nam  quod  contra  propositum  regis  ac  vo- 


puritate  sacram  Salvatoris  celebrat  nativitatem,  ala-      luntatem  fuerit  illa  maledicta  praesumptio,  satis  cla 

ruit  ex  consequentibus.  Gum  enim  nuntiata  fuis- 
set  passio  venerandipontificis,  tanta  ejus  animum 
praeoceupavit  confusio,  turbavit  moestitia,  absorbuit 
pariter  etpossedit  horror  facinoris  inauditi,  ut nullus 
haec  sermosufficiatexplicare.  Decrevitsiquidem,  ut 
post  innotuit,  aut  carceris  illum  Jcustodia  aut  alio 
quolibet  modo  corripere  ut  a  sententia  revocaret. 
Sed  nonnunquam  malis  bene  utens  providentia 
Dei,  inde  sublimius  dilectum  suum  honoravit,  unde 
hunc  humiliatum  credidit  humana  malitia.  Invalida 
et  enim  sunthominis  ingenium  et  calliditas  contra 
consilium  divinitatis.  Placuit  nempe  Salvatori  ab 
hac  miseria  per  martyrium  eripere  quem  dignum 
martyrio  fecerat  fidei  plenitudo. 

Igitur  praefati non  jam  milites,  sed  miseri ac  mise- 
rabiles,  ubi  primum  applicuere,  sociatis  sibi  regis 
officialibus  jamab  archiepiscopo  anathematis  sen- 
tentia  praedamnatis,  militum  manum  sateliitumque 
de  provincia  contraxerunt,  ex  ore  regis  et  nomine 
mentientesin  dominum suum. Facilepersuasum est 
scelus,  iilis  affirmantibus quod  ex  mandato  regis ad 
hoc  negotium  advenissent.  Jamque  coacervati  in 
unum,  promptiquead  omnem  impietatem,  quinto 
demum  die  post  Christi  nativitatem,  crastino  autem 
sanctorum  Innocentium,  adversus  innocentemcon- 
veniunt.Horajamrefectionis  expletasanctus  quoque 
jam  tunc  cumdomesticis  in  interiorem  domum  a 
turbasecessit,  de  negotiistractaturus.  Turba  autem 
foris  in  atrio  praestolante,  soli  quatuorcumsatellite 
uno  ingressi  sunt.  Occurritur  illis  cum  honore. 
quasi  domesticis  regis,  et  benenotis,  invitanturad 
mensam,  edentibus  adhucqui  archiepiscopomini- 
strarunt.  Respuunt  cibum ,  sanguinem  potius  sitien- 


criter  suis  commemorans  non  esse  in  homine  viam 
ipsius.  Die  vero  nativitatis    Dominicae,  finito  jam 
sermone  adpopulum,  terribili  sententia  damnavit 
unum  de  regalibus,  qui  pridie  caesis  servientibus 
archiepiscopi,  equosnihilominus  adipsius  contume- 
liam  turpiter  decaudavit,  cujus  etiam  propinquum 
carne,  necmente  quidem  mitiorem  Ranulfum  de 
Broch,  malitiee  totius   incentorem,  simili  multavit 
poena,  qui  in  homines  archiepiscopi  ac  parentes 
bestialiter  debacchatus  est.  Tres  quoque  pontifices 
cui  sententiae  subjacerent,  ne  quis   communicaret 
talibus,  populo  palam  fecit,  qui    ecclesiae  Christi 
Cantuariee  contra  majorum  statutainunctionemre- 
gum  subtrahere  non  formidarunt.  Ad  postremum 
autem  :  «  A  Jesu  Christo,  inquit,  maledicti  sint,  et 
a  coetu  sanctorum  deleaturiilorum  memoria,  qui- 
cunque  inter  me  et  dominum  meum  regem  odium 
aut  discordias  seminabunt.  »  Sed  quos    semel  ar- 
mavit  malitia  adversus  Christum  Domini,  nequa- 
quam  veriti  sunt  terribilis  sententiae  prolationem. 
Deniquepontifices  praenominaticum  se  regis  indi- 
gnationi  committere,  quam  Dei  judicio  et  Ecclesiae 
delegissent,  ocius  transmisso  mari  regem  adeunt, 
et  se  regis  inclinantes  vestigiis,  querula  satis  et 
quae  durum  licet  animum  flecteret  oratione   sua, 
ipsorum  suspensionem  deploraverunt,   allegantes 
qualiter  cum  ipsis  egerit  dominus   Cantuariensis, 
cujus  industriaet  ingenio  ad  regisetregnidedecus 
a  sacerdotatipenitus  separantur   officio,  ut  nec  si- 
gnandi  panem  habeant  facultatem.  Adjiciuntaccu- 
santes  quod  majus  aliquid  audebit  adhuc,  si  istam 
rex  patienter  portaverit  praesumptionem.  Talibus 
circumventus  rex,  et  velut  amens  effectus,  nec  se 


D 


43 


S.  THOM^  CANTUAR.  ARCHIEP. 


44 


teslgituriuiperantibiis  illis.nuntiaturarchiepiscopo  A 
viros  quatuorvenisse  quivellent  cutn  ipsoloquiex 
parte  regis,  quo  innuente  introducti  cum  diutius 
in  silentio  consedissent,  sauctuin  archiepiscopuni 
necsalutaveruut  quidem  nec  allocutisunt.  Sednec 
ipsos  vir  magni  consilii  statim  ut  ingressi  sunt 
salutavit,  ut  secundum  Scripturre  sensum  :«  Ex 
verbis  tuis  j  ustificaberis, »  ex  ipsorum  interrogatione 
internamanimidiscerneretvoluntatem.Postmoram 
vero  conversus  ad  illos  et  dilligentius  singulorum 
considerans  vultum  pacificesalutavit.Sedinfelices, 
qui  cum  rnortefoedusinieranl,  salutantemcontinuo 
maledictis  aggressi,  et  ficte  ut  Deus  illum  adjuvet 
imprecati  sunt,  ad  quod  verbum  amaritudinis  et 
malitiae  vir  Dei  incredibiliruboreperfunditur,  haud 
ignarusjamnocendi  studiovenisse  viros.  Igitur  qui  B 
primus  videbatur  etcreteris  promptiorad  piaculum 
filius  Ursi  spirans  furorem  in  hrec  verba  prorupit : 
«  Habemus,  inquit,  aliqua  tibi  dicere  ex  mandato 
regis,  si  vis  tibi  coram  multitudine  recitari,  dic. » 
Cognitoautem  archiepiscopus  undevelquid  essent 
dicturi : « Hrec,  inquit,  non  pri vatim,  nou  in  cubiculo, 
sed  in  publico  proferenda  sunt.»  In  tantum  autem 
in  necem  pontificis  arsere  miseri  ut,  nisi  clericos 
ostiarius  revocasset  (omnes  enim  egredi  jusserat), 
archiepiscopum  ipsum  hasta  crucis  qure  propius 
stabat,  ut  postea  confessi  sunt,  confodissent.  Re- 
gressis  autemquiexierant,  ipsequisuprahisverbis 
contra  virum  Dei  calumniam  exorsus  est  :  «  Rex 
ait,  inter  vos  pace  reformata  liberum  te,  querelis 
omnibusconsopitis,adpropriamsedemutpoposcisti  ^ 
remisit,ettuecontrario  prioribus  injuriis  contemp- 
tum  adjiciens,violato  pacis  foedere,  superbe  adversus 
dominumtuumtibiipsi  iumalum  operatuses;  nam 
quorum  ministerio  regis  filius  coronatus  est,  et  regni 
sublimatushonore,  pertinacis  animitumoreductus 
suspensionissententiacoudemnasti,  ministrosquo- 
que  regis,  quorum  consiliis  etprudentia  tractantur 
negotia  regni  vinculo  anathematis  innodasti,  utex 
hismanifestum  sit,  quoniamfilii  regiscoronamau- 
ferres,  si  facultasadesset ;  jameniminolitionesture 
et  instantia,  ut  ad  effectumperduceres  quodcontra 
dominum  tuum  excogitasti,  omnibus  innotuere. 
Super  hisigitur  in  prresentia  regis  responsurus  si 
veniredignariiedicito,adhocenimmissisumus.  »Ad 
quem archiepiscopus : « Voluntatis  mere,  Deum  testor, 
nunquam  fuit  fut  domino  meo  filio  regis  coronam 
auferrem,  velminuerempotestatem,cui  tres  potius 
coronasoptarem,  etamplissima  terrarum  regnacon- 
quirere  cum  ralioneet  requitate  juvarem.  Sed  nec 
indignari  justum  estdominum regem,  ut  objicitis,  si 
me  perurbes  etoppida  liomines  mei  comitati  sunt, 
etoccurrunt,quosprreoentiremeresolatio  jam  septem 
aunorum  proscriptio  defraudavit.  Et  nnncquidem, 
ubi  dominorneo  placuerit,  satisfacere  praestosum, 
siin  aliquo  forte  deliqui,  sed  urbes  suas  et  oppida 
villas  quoque ne  ingrederer  comminando  denuntiavit. 
Caeterum  nequaquam  amesed  adomino  papapon- 
tifices  abofficio  suspensisunt. » — «  Perte,  inquiunt 


D 


vesani,  illi  suspensi  sunt,  et  tu  eos  absolve.  — 
Non  nego,  ait,  quin  per  me  factum  sit,  sed  supra 
me  est  et  uiere  prorsus  non  congruit  dignitati  quos 
dominus  papa  ligavit  absolvere,  ipsum  adeant  in 
cujus  redundatinjuriam,  quodraeetmatrem  suam 
Ecclesiam  Christi  Cantuarire  contempserunt.  — 
Nunc  igitur,  aiunt  carnifices,  hoc  est  prreceptum 
regis,  ut  de  regno  et  terra,  qure  ipsius  subjacet  im- 
perio,  cum  tuis  omnibus  egrediaris,  neque  enim 
pax  erit  tibi  vel  tuorum  cuiquam  ab  hac  die,  qui 
pacem  violasti.  »  Ad  hrec  ille  : «  Cessent,  inquit, 
minre  vestrre  et  j  urgia  conquiescant,  confido  in  regem 
coeli  qui  pro  suis  in  cruce  passus  est;  quoniam  ab 
hoc  die  nemo  inter  me  et  Ecclesiam  meam  mare 
videbit,  non  veni  ut  furem,  hic  me  reperiet  qui 
quresierit.  Sed  nec  dominum  regem  deceret  mandare 
talia,  sufficerecontumeliaquremihi  et  meis  a  mi- 
nistris  i"egis  illata  est,  etsi  non  minaretur  in  poste- 
rum.  Hrec,  inquiunt,  mandavit  dominus  noster 
rex  ethoc  probabimus.namqui  regiredebuerasma- 
jestati  deferre  et  regis  examini  differre  vindictam, 
ministrosregisacdomesticos,furentisanimisecutus 
sententiam,  de  ecclesia  turpiter  ejecisti.  »  Quibus 
athleta  Christi  in  fervore  spiritus  erectus  contra 
calumniantesait  :  «  Quisquissanctre  Romanresedis 
instituta,  vel  Christi  Ecclesirejura  violare  prresum- 
pserit,  et  non  veneritultro  satisfacieus,  quisquis  ille 
fuerit,  non  parcam,  nec  moraborecclesiastica  cen- 
suracorriperedelinquentem.»  Prosiliunt  militeshoc 
sermoneperculsi,  responsionis  constantiamulterius 
non  ferentes.  Accedentes  vero  propius  :  «  Tibi 
inquiuut,denuntiamus  quod  in  capitis  tui  periculum 
locutus  es.  —  Num  me,  ait,  venistis  occidere  ? 
universorum  judici  commisi  causam  meam,  unde 
nec  minis  moveor,  neque  enim  gladii  vestri  prom- 
ptiores  sunt  ad  feriendum  quam  animus  meus  ad 
martyrium  ;  qurerite  qui  vos  fugiat,  me  enim  pede 
ad  pedem  in  proelio  Domini  reperietis. » Illis  ergoin 
tumultu  et  contumeliis  exeuntibus,  bestialiter  ex- 
clamavit  quem  Ursum  merito  cognominavimus  : 
«  Ex  parte  regis  vobis  edicimus  tam  clerici  quam 
monachi,  uthominem  istum  comprehendatis  ette- 
neatis,  ne  fuga  lapsus  evadat,  donecrex  decorpore 
ejus  plenam  justitiam  fuerit  consecutus.  Abeuntes 
igitur  inhrec  verba  vir  Dei  ad  ostium  usque  prose- 
cutusexclamat  etipse  : «  Hic,  hic  reperietis,  «posita 
supercervicemmanu  ac  silocumprremonstransubi 
fuerant  percussuri. 

Reversus  autem  adlocum  ubisederatprius,  suos 
consolabatur  in  Domino,  et  ne  timerenthortatus  est, 
etutnopisvisum  estquiadfuimus,ita  imperterritus 
residebat,  qui  solus  qurerebatur  perimendus,  tan- 
quam  ad  nuptias  illum  invitaturi  venissent.  Nec 
mora,  redeuntcarnifices  in  loricis  cum  gladiis  se- 
curibusqueetbisacutis,  et  creteris  utensilibus  com- 
modis  ud  scelusquod  animo  conceperantperagen- 
dum.  Cumque  obserata  ostia  reperissent,  nec  pul- 
sautibus  aperiretur,  secretiori  quodam  aditu  per 
pomeriumadligneumobstaculumdivertentesscin» 


45 


VITAI  AUCT.ED.  GRIM. 


46 


dunt,  cedunt,  et  diruunt.  Quo  fragore  terribili  ac 
tumultuoso  tremefacti,  servientes  ac  clerici  fere 
omnes,  velut  oves  anle  faciem  luporum,  hacillac- 
que  dispersi  sunt.  Acclamantibus  autem  qui  reman- 
serint  ut  in  ecclesiam  fugeret,  memor  ille  promissi 
prioris,  metu  videlicet  mortis  non  se  fugiturum  car- 
nis  interfectores,  fugam  renuit,  non  enim  in  tali 
casu  fugiendum  erat  de  civitate  in  civitatem,  sed 
dandum  magis  subjectisexemplum  ut  malletunus- 
quisque  gladiis  succumbere  quam  videre  legis  di- 
vin£econtemptum,etsacrorumcanonum  subversio- 
nem.  Simul  etiam,  qui  ab  olim  martyrii  flagrabat 
amore,  implendiilludoccasione  utvidebaturadepta, 
ne  differret  ipse,  vel  penitus  auferret  sibi,  si  in 
ecclesiam  fugeret,  formidavit.  Insistunt  monachi 
dicentes  non  decere  ipsum  vespertinis  deesse  lau- 
dibus  quae  jam  tunc  celebrabranturin  ecclesia. 
Mansit  ille  immobilis  minoris  reverentiae  loco, 
felicem  illam  ac  multis  praeoptatam  suspiriis,  multa 
devotione  quaesitam,  consummationis  suae  horam 
exspectare  deliberans,  ne,  sicut  dictum  est,  fedis 
sacrae  reverentia  et  impios  arceret  a  proposito  et 
sanctum  cordis  sui  desiderio  defraudaret.  Certus 
namquequodabhacmiseriamigraretpostmartyrium, 
postquam  abexsilioreversus  est.multis  audientibus 
dixisse  fertur  :  «  Habetis  hic  dilectum  Deo  ac  vere 
sanctum  martyrem  Elfegum,  alium  vobis  divina 
miseratioprovidere  non  morabitur.  »0  sinceramet 
securam  conscientiam  pastoris  boni,  qui  in  gregis 
sui  caasa  ac  defensione  non  propriam  mortem 
differe  voluit  cum  valeret  nec  vitare  tortorem, 
ut  pastoris  sanguine  satiata  luporum  rabies  ovibus 
abstineret !  At  ubi  nec  ratione  nec  precibus  per- 
suaderi  potuit  ut  in  ecclesiam  refugeret,  invitum 
ac  renitentemarripiunt  monachi,  trahunt,  portant, 
et  impellunt,  nec  attendentes  quanta  conviciando 
opponeret,utipsumdimitterent, in  ecclesiamusque 
perducunt ;  ostiura  vero  per  quod  iter  erat  in  clau- 
strum  monachorum  multis  ante  diebus  diligentius 
obseratum,  cum  jam  tortores  a  tergo  insisterent, 
omnemprorsusevadendifiduciamabstulitrcurrens 
tamen  unus,  ubi  primum  seram  contigit,  non  sine 
multa  omnium  admiratione  tanta  facilitateextraxit 
ac  si  glutino  cohaesisset.  Postquam  autem  intra 
fores  ecclesiae  monachi  se  receperant,  jam  dicti 
milites  quatuor  cursu  rapidissimo  post  lergasecuti 
sunt.  Adfuit  inter  illos  subdiaconus  quidam,  eadem 
qua  milites  armatus  malitia,  Hugo  Malus-Clericus 
merito  suae  nequitiae  cognominatus,  qui  nec  Deo 
nec  sanctis  reverentiam  exhiberet,  quod  sequens 
factum  probavit.  lntranti  vero  monasterium  sancto 
archiepiscopo  omissis  vesperis  quas  Deo  libare  incoe- 
perant.occurrunt  monachigloriticantesDeum  quod 
patrem  suum,  quem  exstinctum  audierant,  vivum 
cernerent  et  incolumem.  Valvas  etiam  ecclesiae 
repagulando  hostes  anecepastoris  arcerefestinant, 
ad  quos  conversus  athletamirabilis  imperat  ecclesiae 
januas  aperiri:  «  Non  decet,  inquiens,  orationis 
domum  ecclesiam  Christi  turrem  facere,  quae,  et  si 


A  non  claudatur,  suis  sufficit  ad  munimen :  et  nos 
patiendo  potius  quam  pugnando  triumphabimus 
hostem,  qui  etpati  veniraus,  non  repugnare.  »  >iec 
mora,gladiisevaginatis,  ingrediunturdomumpacis 
ac  reconciliationis,  solo  quidem  aspectu  et  armo- 
rum  strepitu  non  modicum  horroris  cernentibus 
ingerentes.  Turbatisque  qui  aderant  ac  tumultuan- 
tibus,  jamenimqui  vespertinisintenderant  laudibus 
ad  lethale  spectaculum  accurrerant :  in  spiritu  furo- 
ris  milites  exclamaverunt  «  Ubi  est  Thomas  Beketh 
proditor  regis  et  regni?  »  Quo  non  respondente, 
instantius  vociferati  sunt  dicentes  :  «  Ubi  est  ar- 
chiepiscopus?  »  Ad  hanc  vocem  intrepidus  quidem 
et,  ut  scriptum  est  »  Justus  quasi  Jeo  confidens  abs- 
que  terrore  erit,  >  occurrit  e  gradu  quo  delatus 

B  fuerat  a  monachis  metu  militum,  et  satis  audibili 
sermonerespondit:«  Ecceadsum  nonregisproditor, 
sed  sacerdos;  quidme  quaerilis  ?  >  etqui  seeosnon 
timere  jam  antea  dixerat,  adjunxit:  «  Ecce  praesto 
sum  in  nomine  ejuspati,  qui  me  sanguine  suo  re- 
demit,  absit  ut  propter  gladiosvestros  fugiam,  aut 
a  justitia  recedam.  »  Quo  dicto,  divertil  in  dextram 
sub  columna  hinc  habens  altare  beatae  Dei  genitri- 
cis  et  perpetuae  Virginis  Mariae;  illinc  vero  sancti 
confessorisBenedicti,  quorumexemplo  et  suffragiis 
crucifixus  mundoetconcupiscentiis  ejus,tantaani- 
mi  constanlia  ac  si  in  carne  non  esset,  quidquid 
carnifex  inferebat,  sustinuit  ac  superavit.  Quem 
insecuticarnifices:  «Absolve.inquiuntetcommunioni 
restitue  quos  excommunicasti,  et  caeteris  officium 

q  redde  qui  suspensi  sunt.  »  Quibus  ille:  «  Nulla,ait, 
satisfactio  praecessit  nec  eos  absolvam.  —  Et 
tu,  inquiunt,  modo  morieris  suscipiens  quod  me- 
ruisti,  »  et «  Ego,  ait,  proDomino  meo  paratus  sum 
mori,  ut  in  meo  sanguine  Ecclesia  libertatem  con- 
sequatur  etpacem,  sedmeis,siveclericosive  laico, 
in  nomine  Dei  omnipotentis  interdico  ne  in  aliquo 
noceatis.  »  Quam  pie  suis,  quam  prudenter  sibi 
providit  martyr  egregius,  ne  videlicet  laederetur 
proximus,  innocens  opprimeretur,  ne  gloriam  pro- 
perantisad  Christum  proximi  casus  tristior  offusca- 
i*et.  Decuit  plane  ducis  sui  militem  martyrem  Sal- 
vatoris  inhaerere  vestigiis,  qui  cum  quaereretur  ab 
impiis  :  «  Si  me,  inquit,  quaeritis,  sinete  hos  ab- 
ire.  »  Igitur  facto  impetu  manus  sacrilegas  injece- 

n  runtineum, duriusillum contrectantesettrahentes, 
ut  extra  fines  ecclesiae  aut  jugularent  aut  vinctum 
inde  asportarent,  sicut  postmodum  confessi  sunt. 
Sed  cum  facilea  columnanonposset  moveri,  unum 
ex  ipsis  acriusinsistentem  et  accedentem  propius  a 
se  repulit  lenonem  appellans,  dicensque:  «  Nonire 
contingas,  Reinalde,  qui  fldem  ex  jure  debes  et 
subjectionem ;  insipienter  agis  cum  tuis  complici- 
bus.  >  Miles  vero  pro  repulsione  terribili  totus 
incanduit,  ensemque  vibrans  contra  sacrum  verti- 
cem  :  Nec  fidem,  ait,  nec  subjectionem  tibi  debeo 
contra  fidelitatem  domini  mei  regis.  »  Cernens  igi- 
tur  martyr  invictus  horam  imminere,  quae  miserae 
mortahtati  finem  imponeret.paratam  sibiet  promis- 


47 


S.  THOM^  CANTUAR.  ARCAIEP. 


48 


sain  a  Doiniuo  coronam  immortalitatis  jaui  proxi- 
mam  fieri,  incliaata  in  modum  cervice  orantis,  j un- 
ctis  pariter  et  elevatis  sursum  manibus  Deo   et 
sanctce  Mariae  et  bealo  martyri  Dionysio  suam  et 
Ecclesitecausam  commendavit.  Vixverburn  imple- 
vit  et  metuens  nefandus  miles  ne  raperetur  a  po- 
pulo,  etvivusevaderet,  insiliitineumsubitoet  sum- 
mitale  coronee  quam  sancti  chrismatis  unctio  dica- 
verat  Deo  abrasa,  agnum  Deo  immolandum  vulne- 
ravit  in  capite,  eodcm  ictu  preeciso  brachio  haec 
referenlis.  Is  etenim,  fugientibus  tam    monachis 
quam  clericis  universis,  sancto  archiepiscopo  con- 
stanter  adhaesit  et  iuter  ulnas   complexum  tenuit, 
donec  ipsa  quamopposuit  praecisa  est.  Eccesimpli- 
citatem  coluuibae,  ecceserpentis  prudentiaminhoc 
martyre,  qui  corpus  percutientibus  opposuit,  utin 
caput  suum  animam  scilicet  vel  Ecclesiam  conscr- 
varet  illeesam,  nec   contra  carnis  occisores,  quo 
magis  hac  necessitate  careret,  cautelam  vel  insi- 
dias  machinatus  est.  0  pastorem  dignum,  qui  ne 
oves  laniarentur,  seipsum  luporum  morsibus  tam 
confidenter  opposuit  1  et  quia  mundum  abjecerat, 
mundus  eum  volens  opprimere  nescius  sublimavit. 
Deinque  alio  ictu  in  capite  recepto  adhuc  quoque 
permansitimmobilis.Tertio  vero  percussusmartyr 
genua  flexit  et  cubitos,  seipsum  hostiam  viventem 
offerendo  dicenssubmissavoce:  «Pro  nomineJesu 
et  Ecclesiae  tuitione  raortem  amplecti paratus  sum. » 
At  tertiusmilesita  procumbenli  gravevulnus  infli- 
xit,  quo  ictu  et  gladium  collisit  lapidi,  et  coronam 
quoe  ampla  fuit  ita  a  capite  separavit,  ut  sanguis 
albensexcerebro,  cerebrumnihilominusrubens  ex 
sanguine,  lilii  et  rosae  coloribus  virginis,  et  matris 
Ecclesise  faciemconfessoriset  martyris  vitaetmorte 
purpuraret.  Quartus  miles  supervenientesabegit  ut 
caeteriliberiusaclicentiushornicidiumperpetrarent. 
Quintus  vero  non  inilcs,  sed  clericus  ille  qui  cum 
militibus  intraverat,  ne  martyri  quinta  plaga  dees- 
set,  qui  in  aliis  Christum  fuerat  imitatus,  posito 
pede  supercollumsanctisacerdotis  etmartyrispre- 
tiosi,  horrendum  dictu,  cerebrum  cum  sanguine  per 
pavimentum  spargens  costerisexclamavit:  «Abea- 
mus  hinc,  milites,iste  ulterius  nonresurget.  » 

Sed  in  his^omnibus  incredibilis  constantiae  virtu- 
tem  exhibens  martyr  insignis  nec  manum  nec  ve- 
slem,  ut  est  infirmitatis  humanae,  opposuit  percus- 
sori.nec  percussus  verbum  protulit,  necclamorem 
edidit,  necgemitum,  necsonumeujuscunque  dolo* 
ris  indicem,  sed  caput  quod  inclinaverat  gladiis 
evaginatis  immobile  tenuit,  donec  conf usus  sanguine 
et  cerebro  tanquam  ad  orandum  pronus,  in  pavi- 
mento  corpus,  in  sinum  Abrahse  spiritum  collocavit. 
Erectus  nimirum  supra  se  ad  amorem  Conditoris  et 
supernse  dulcedinitotus  intendens.leveduxitquid- 
quid  doloris,  quidquid  acerbitatis  inferre  potuit 
cruentus  carnifex.  Et  quam  intrepide,  ubi  de  sua 
salute  principaliter  et  fide  certaretur,  esset  iste 
martyr  pugnaturus,  qui  pro  aliorum  tuitione  ut 
videlicet  secundum  paternas  traditiones,  et  Eccle- 


A  siae  scita,  res  ecclesiasticae  tractarentur,  seipsum 
tam  viriliter,  tam  devote  obtulit  occisioni.  Ut  enim 
pace  martyrum  loquar,  propriam  siuguli  principa- 
liter  agebant  causam  cum  daemoniis  immolare  et 
idola  colere  cogerentur,  iste  vero  aliorum  salutem 
pretioso  sanguine  suo  mercatum  venit,  existimans 
majorem  hoc  non  esse  charitatem  quam  animam 
ponere  pro  amicis  suis.  Pro  mirabili  ergo  constan- 
tia  hunc  ei  honorem  divinitus  collatum  credimus, 
quod  non  J  udaeos,  non  paganos,  non  ignobiles  quos- 
quesed  Christianos  nobilissimos  ac  potentesvicto- 
riosa  morte  triumphare  concessum  est.  Denique 
cumulaturhonor,  quod  militis  sui  martyrium,  imo 
natale  martyris,  ita  sui  Salvatoris  clementiaconti- 
nuavit,  utsalvaconcivium  suorumpraerogativamec 

B  possit  esse  conjunctius  nec  ulterius  protelari.  Sed 
et  loci  martyrio  deputati  celsitudinem  quis  metiatur  ? 
ipsa  domus  Christi,  cunabulum  regis  pridie  nati, 
recenti  martyris  cerebro  et  sanguine  depingitur, 
utex  hoc  facto  etpersecutorumimmanitas,  etmar- 
tyriseminensdignitatis  figuretur.  Itaque  Dei  sacer- 
dos  a  saeculo  migranscoelis  nasciturquartoKalen- 
das  Januarii,  anno  ab  incarnatione  Domini  ac  Sal- 
vatoris  nostri  1171,  die  proximapost  solemnitatem 
Innocentium,  ut  qui  diu  innocenter  vixerat  et  in- 
nocenter  occisus  est,  proximo  post  Innocentes  tem- 
pus  celebre  sortiretur. 

Consummato  autem  per  martyrium  venerabili 
pontiiice,  infelices  illi  et  ceeteris  homicidis  imma- 
niores  cum  exsultationeettripudio,  quasi  qui  regis 

c  adversariumprostravissent.insigneregiumconcla- 
mantes,  ad  palatiumecclesiae  reversi,  et  per  aedes 
et  officinas  archiepiscopi  discurrentes  quiquid 
optimumin4auro,argento,  vestibus,etvasispretiosis 
invenerant,  libros  etiam  et  ecclesiae  chartas  et  pri- 
vilegia,  cum  caeteris  quae  numerare  longum  est, 
non  minus  cupidi  quam  crudeles  depredati  sunt. 
Nechis  satiata  crudelisimpietas,  cum  non  haberet 
in  quo  per  martyrium  coronato  noceret  ulterius, 
ipsum  inclericis  et  clientibus,  parentibus  quoque 
persequi  non  cessavit.  Comprehendit  quos  potuit 
potestas  publica  et  diversis  contumeliis  affectos  fa- 
cultatibus  spoliavit,  qui  per  ignotas  provincias  mi- 
seri  ac  mendici  pastore  percusso  dispersi  sunt. 
Quid  Judaeo,  quic  hic  Christi  crucifixoribus  reli- 

n  ctum  sit,  lector  attendat.  At  ubi  insonuit  triste  nun- 
tiumde  morte  pontificis,  turbatur  civitas,  curritur 
ad spectaculum.  Quis  stupor  intuentium,  quis  luctus? 
quantafueritlamentatio  intuentium,  quis  explicet? 
Nemotamen  palamausus  est  profiteri  quia  malum 
est,  metu  ministrorum  regis  qui  discurrebant,  tum 
quianecmonachorummaximaparsneccaeterorum 
quispiam  de  persona  quidem, quam si  unus quilibet 
cecidisset  e  turba,  aliter  opinati  sunt  praeter  quod 
in  ecclesia  gestum  tam  inauditum  scelus  horrorem 
intulit  universis.  De  persona  dixerim,  nobis  enim 
audientibus  calumniatusestquidamhabitus  nostri 
ac  tonsurae,  quod  nequaquam  loco  martyris  haben- 
dus  esset,  qui  merito  pertinaciee  suae  occisus  est. 


49 


VITA  I  AUCT.  ED.  GRIM. 


50 


Sed  fidelis  sui  providentia  Salvatoris  et  vitae  puri-  A 
tatem,  et  causa  quam  fuerit  jusla,  quae  sola  mar- 
tyrem  facit  non  pcena,  multimoda  rairaculorum 
gloria  non  distulit  innotescere  mundo,  qui  tanta 
cum  sollicitudine  quoad  vixit  in  carne  cognitio- 
nem  suinegavit  mundo.  Siquidem  die  tertia  post- 
quam  consummato  jam  non  mortalitatis  metu,  su- 
biit  in  Sanctasanctorum  perenniter  in  ccelis  victu- 
rus  cum  Christo  venerandus  Christi  martyr  et 
pontifex  missa  de  supernis  lux  nova  lumen  mun- 
di  restituit  nomen  marlyris  invocanti. 

MIRACULUM    PRIMUM. 

Uxor  etenim  militis  cujusdam  de  Sussexia,  cui 
oculorum  ceecitatemvehementia  diuturnilanguoris 
intulerat,  audiens  hoc  modo  occubuisse  dominum  b 
Cantuariensem,  divinitus  inspiratain  hos  illico  vo- 
ces  erupit :  «  Sancte  martyr  Christi  Thoma,  tibi  me 
devoveo,  si  mihi  subveneris  in  hoc  periculo,  cum 
devota  oblatione  locum  tuae  requietionis  abibo.  » 
Vix  verba  complevit  et  optato  diu  lumine  eadem 
hora  potita  in  brevi  de  residuo  morbo  perfecte 
convaluit.  Verum  hoc,  sicut  alia  nonnulla,  tunc 
quidem  sub  silentio  premebantur  quasi  non  cre- 
deretur  eis,  quousque  multiplicitate  miraculorum 
omnis  adversantium  cessit  impietas,  et  obstruc- 
tum  est  os  loquentium  iniqua.  Ipsa  quoque  nocte 
beatae  consummationis  illius  quasi  missarum  so. 
lemnia  celebraturus  pontiiicalibus  indutus  appa- 
ruit  cuidam  ex  familiaribus,  altaris  conscendens 
gradum.  Quod  cum  secundaac  tertia  nocteeadem  C 
visio  apparuisset,  adjecit  is  qui  hoc  viderat  sanc- 
tum  interrogare,  dicens  ;  «  Domine  mi,  nonne  mor- 
tuus  es  ?  »  ad  quem  sanctus  :  «  Mortuus,  inquit, 
fui,  sed  surrexi.  »  Tunc  ille  :  «  Si  vere  surrexisti 
etinter  martyres  computandus  es,  ut  credimus, 
quare  teipsum  non  manifestas  mundo  ?  »  Tunc 
sanctus  archiepiscopus  :  «  Lumen,  inquit,  porto, 
sednonpotestpropternebulam  interpositam  appa- 
rere.  »  Lumenplane  ;  nam  ut  taceamusinterimlu- 
meuilludinetrabile.gaudiumvidelicetDominisui  in 
quod  mox  ut  hinc  exiit  intrasse  credendus  est,  lu- 
men  erant  illa  lucis  opera,quibus  vivens  vir  sanctus 
abundantius  exuberabat,  lumen  fuit  martyrium  et 
illud  maxime,,quamvis  adhuc  nebula  persecutionis 
interjecta  non  luceret.  Sed  haec  in  testimonium  q 
tetigissesufflciat,  ut  hinclectorintelligat  quampre- 
tiosafueritin  conspectu  Domini  morssanctiarchie- 
piscopi,  quam  sub  tanta  celeritate  miraculorum 
gloria  commendavit,  quod  raro  de  aliquo  sancto- 
rumlegimus. 

In  crastino  autem  cum  adhuc  corpus  sacrumin 
ecclesia  servaretur  humandum,  matutinus  adfuit 
quidam  de  regiis  satellitibus  et  hrec  ore  sacrilego 
palam  prosecutus  ait  :  «  Juste  periit  proditoriste, 
opus  plane  eximium  et  dignum  preeconio,  quod  de 
medio  sublatus  est,  qui  regis  filio  coronam  praeri- 
pere  conabatur.  »  Deinde  ad  monachos  conversus : 
«  Tollite,  ait,  et  hunc  humo  recondite  quantocius 


ne  compareat,  sed  dispereat  memoria  illius  de  terra, 
qui  sic  operatus  est  adversus  dominum  suum  regem, 
aut  equis  illum  discerpere  faciam,  et  in  fetentem 
puteumprojiciam,porcisetcanibus  devorandum.  » 
Hinc  turbati  omnes  ac  perterriti  ne  forte  faceret  se- 
cundum  quod  minabatur  impius  ille  et  complices 
ejus,  quorum  impia  et  invida  mens  nec  forte  morte 
quidem  sancti  poterat  satiari,sinonetiammortuus 
cum  dedecore  tractaretur,  in  crypta  illum  recon- 
dere  festinarunt.  Prius  tamen  ut  moris  est,  corpus 
mundissimum martyris lavandum  exspoliantes,sub 
habitu  canonici  regularis  eum  in  habitu  et  ordine 
monachorum  tam  secreto  diu  reperiunt  exstitisse, 
ut  etiam  hoc  suos  lateret  familiares ;  ad  ultimum 
carni  proximum  inveniunt  cilicium  sic  bestiunculis 
obsitum,  ut  levius  isto  pristinae  diei  fuisse  marty- 
rium  quivis  judicaret,  ethostes  majores  minoribus 
minus  nocuisse,  et  quod  a  nullo  sanctorum  pree- 
sumptumessecognovimus,  femoralibuscilicinisita 
stricte  cruribus  insutis  usus  fuerat,  ut  alveolus  a 
poplite  suprain  longum,subsutura  cilicii  vermiculis 
scaturiens extenderetur,  quibus inspectis inopinatee 
religionis compuncti miraculo monachi mox  in  haec 
verba  prorumpunt  :  «  Videte,  videte,  quoniamhic 
vere  monachus  est,  et  nos  nescivimus  eum.  »  Qui 
gemitus,  quee  suspiria,  quam  largi  lacrymarum 
imbres  omnium  qui  aderaut  interceperint  verba, 
referri  non  potest.  Quibus  tamen  jam  tunc  non 
modicum  consolationis  accessit,  cum,  qualis  a  nullo 
hominum  praeter  paucissimos  familiares  credijpotuit, 
vitae sanctitas etinsolitus poeniteotiae  riger apparuit, 
ut  ex  eo  jam  nemini  daretur  ambigere  martyrium 
promeruisse  coronam,  cujus  vita  martyni  merito 
non  careret.  Recondito  igitur  in  crypta  venerando 
corpore  cum  quo  decuit  honore  et  reverentia,  san- 
guinem  sacrum,  quem  de  pavimento  susceperant 
cum  cerebro  extra  tumulum  collocarunt,  superna 
inspiratione  praecaventes,  ne  cum  corpore  claude- 
retur,  cujushaustu  saluberrimo  tanta  in  brevi  be- 
neficia  collata  sunt,  ut  si  scriberentur  per  singula, 
fidem  excederentinfirmorum.  Hicest  enim  fratrum 
amator  et  populi  Israel,  hic  est  qui  multum  orat 
pro  populo,  et  pro  civitate  sancta  Jerusalem,  cujus 
triumpho  laetatur  coelum,  cujus  passionibus  sancta 
in  fide  confirmaturEcclesia,  cujus  meritis  et  inter- 
ventu  caeci  vident,  claudi  ambulant,  leprosi  mun- 
dantur,  mortuiresurgunt,  etpauperes  resonantglo- 
riam  Christo,  qui  electo  suo  in  prima  vocatione  de- 
dit  fidem,  in  passione  constantiam,  et  tandem  con- 
summato  per  martyrium  plenitudinem  gratiarum  et 
laudem  et  gloriam  nominis  sui  qui  est  cum  Patre 
et  Spiritu  sancto  Deusbenedictus  in  saecula.  Amen. 

EXPLICIT  PASSIO  SANCTl    THOM^  MARTYRIS 

Abhinc  autem  viduata  pastore  mater  Ecclesia 
mcerens,  et  amaro  animOjinjustum  patris  diebus 
multislugebat  exitium,illi  quidem  congaudens  qui 
ad  sempiternum  transivit  gaudium,  sed  pro  sui 
ipsius  desolatione  sollicita,  quee  debita  pontificis  pro- 


51 


S.  THOM^E  CANTUAR.   ARCHIEP. 


52 


tectione  careret.  Denique  per  annicirculura,decem  A  tanti  sceleris  auctores  ad  pcenitentiam  reservari, 


tantum  exceptis  inde  diebus,  conticuit  in  eadivina 
laus.etmissarum  solerania  cessaverunt,  quousque 
perpretiosummartyrissuisanguinem  visitavit  ple- 
bem  suam  oriens  ex  alto,  ettit  ipse  consolationis 
causa,  cujus  mors  principium  creditur  ministrasse 
moerori.  Interim  vero  committitur  cura  archiprae- 
sulatus  inimicis  justitiae  ad  conculcandum  potius 
quam  custodiendum,  ad  perdendas  aniraas,  non 
lucrandas.  Hinc  pauperes  opprimuntur,  violantur 
Ecclesiae  jura,  contra  vetitum  coguntur  sacerdotes 
tremenda  celebrare  mysteria,  silebant  canones, 
decretaPalrum  nec  audiebantur  quidem,  nullus  ra- 
tioni,  nullus  aequitati  locus,  id  solum  eligitur  quod 
suggerit  avaritia,  et  cui  facultas  major,  hic  melior 
aestimatur.  Denique  ne  regi  displiceret  malitia  mi- 
nistrorum,  de  oblatione  fidelium,  de  pauperum 
refrigerio  census  regius  cumulatur,  etquae  specia- 
literDei  sunt  contra  Salvatoris  sententiam  reddun- 
tur  Caesari  :  scd  nequaquamimpuneferet,quisquis 
divinae  legis  integiitatem  praesumpserit  temerare. 
Venietquandoquequijudicabit  in  justitia  pauperes, 
et  arguet  inaequitatepromansuetisterrae,  quinunc 
clamant  in  tribulatione  sua  adDominum,  et  vide 
sinoninipsa  praesentiultione  inaestimabilisquidam 
appareatcircagenushumanum  divinaemiserationis 
intuitus,  ut  dum  videlicet  exterius  admonentur  ad- 
versa  mens  interiorfacinoris  commissifacilius  ad- 
monentur,  et  sic  redeat  praevaricator  ad  cor  secun- 
dum  quod  psalraus  ait :  t  Imple  facieseorum  igno- 
minia,  et  quaerent  nomen  tuum,  Domine.  » 

Igitur  cum  deterra  clamaretadDominumsancta 
mater  Ecclesiadicens  :  «Vindica,  Domine,  sangui- 
nem  servi  tui  qui  innocenter  effusus  est,  »  subito 
et  contra  spem  omnium  pax  universa  confunditur, 
suscitantur  seditiones,  et  bellum  oritur  intestinum, 
filius  insurgit  in  patrem,pater  infilium,  et  regnum 
in  seipsum  divisum  celerem  sui  ipsius  desolationem 
minabatur,  et  quidem  juste  ubi  praelocuta  fuerat 
mors  innocentis.Normannia  hostili  gladio  traditur 
feriendaquamtantusmox  belli  furorinvasit,ut  non 
ecclesiis,  non  minislris  ecclesiasticis  etiam  inter 
sacra  missar  um  solemnia  parceretur .  Nam  altaribus 
adstantem  investe  sacrasacerdotem  accepimusab 
impiis  jugulatum,  multaque  alia  horrenda  nimiset 
inaudita  tunc  temporis  perpetrata  fuisse  relatum  est 


nisi  ut  hincquoqueChristussanctumsuura  magni- 
ficaret  ?  Unde  jam  nunc  cernere  est  ipsos  etiam 
ejusdem  adversarios  propensiori  studio  devotionis 
mortuum  venerari,  quam  viventem  fuerant  perse- 
cuti. 

Denique  conscius  sibi  rexipse  sanguinis  innocen- 
tis,  etsi  non  ab  ipso  nec  per  ipsum,  causa  tamen 
commotionisquaminipsurahabebat, eflusi,  ostenso 
per  visionem  non  esse  aliud  iter  obtinendae  pacis, 
nisiplacato  et  reconciliato  martyre,  in  cujus  ultio- 
nem  tantarerura  confusio  regnum  jam  universum 
praeoccupavit,  utabsque  sanguine  multo  nemo  pa- 
cem  speraret,  positainterim  extollentiaregali,  corde 
contrito  ethumiliato,  ad  tumbampretiosimartyris 
g  depraesumptione  veniam  postulaturusadvenit.Quo 
dum  properaret  et  jam  civitati  proximus  esset,  ut 
palam  faceret  quantadevotione  fervebat  ergasan- 
ctum  Dei,  quantoprohisquae  inipsum  commiserat 
paenitentiae  turbaretur  affectu,  ab  ecclesia  beati  pa- 
tris  nostri  Dunstani  quae  prior  occurrit  ingredien- 
tibus  urbem,  ad  ecclesiaramajorem  ubibeati mar- 
tyriscorpus  quiescit,  nudis  pedibus  etveste  com- 
muni  incedens  et  flens,  ubicunque  asperior  appa- 
ruit  via  permedium  civitatis  ascendit,  non  itineris 
inclementiam,  non  pedum  teneritudinem,non  vulgi 
hinc  inde  spectaculum,  sed  animae  consideravit 
periculum,  et  conscientiae  leesionem. 

Moris  quidem  fuerat  conventum  regibus  festive 
procedere,etnonnullareverentiaeobsequiasolemni- 
c  ter  exhihere,  sed  haec  universa  sibi  prohibebat 
^  irapendi,  qui  magis  luctu  quam  laetitia  pascebatur 
dicens:  «  Versa  est  in  luctum  cithara  mea,  et  or- 
ganuminvocemflentium. »  Veniensigitur  ad  eccle- 
siae  fores  procedit  et  oravit,  ingressus  vero  locum 
martyrii  ubi  sanctus  occubuit :  rigavit  lacrymiset 
osculatus  est.  Dicta  autem  confessione  astantibus 
corarn  episcopis  cum  tremore  multo  ac  reverentia 
adtumbam  accessit,  ubitotusprostratuscorpore  ac 
moranon  modica,  orationi  intentus,  quos  singultus 
ediderit,  quae  suspiria,  quam  largo  lacrymarum 
imbre  marmor  ipsum  perfuderit,  aestimarinon  po- 
test.  Posquam  vero  diutius  oratum  est,  monachis 
etmultitudini  quae  conveneratpro  regesatisfaciens. 
Londoniensis  episcopus  his  verbis  exorsus  ait : 
«  Quoniam  aliter  opinarinonnullosnotumestquam 


Anglia  proinde  contremuit  et  commota  est  a  facie  D  se  habeat  gestorum  integritas  ante  Deum  cui  nuda 


futurae  cladis,  quam  jamjamque  suis  cerneret  cer- 
vicibus  imminere.  Obsessa  siquidem  hostibus  cir- 
cumfusis  in  gyro,  intus  vero  mortiferis  plena  sedi- 
tionibus,  utnusquam  tuta  fides,  nulli  crederetur 
amico,  dum  iste  patris,  alter  filii  causamcontende- 
retjustiorem  ;  nihiljam  nisi  generale  quoddam 
discidiumexspectabat.Sednemartyris  sui  gloriam 
trisliorem  redderet  sanguis  eflusus  ;  pro  cuj  us  morte 
iram  intulit.quodnullivenit  indubium,  ejus  denuo 
meritis  pace  reddita,  liberavit  populum  suum  de 
manu  hostili,  qui  non  vult  mortem  peccatoris,  sed 
ut  convertatur  et  vivat.  »  Quis  unquam  crederet 


et  aperta  sunt  omnia,  et  coram  Christo  Domini 
quera  hic  veneratur  in  fide  et  veritate  et  in  prae- 
sentia  fraternitatis  vestraj,  pura  confessione,  re- 
cognoscit  dominus  noster  rex  quod  nec  ipso  j  ubente 
nec  sciente  quidem,  venerabilem  archipiscopum 
malignihomines  occiderunt,  utautemcognovit  oc- 
cisum,  tantam  animi  contraxisseracestitiam,  quod 
prospeximustuncpraesentes,quantamnunquampro 
quovis  eventu  passus  est.  Superverbo  autem,quod 
ira  prapventus  protulit,  undemateriam  ipsum  occi- 
dendi  sumpsisse  creditur  profana  temeritas,  et 
quia  viventem  adeo  pertinaciter  insecutus  est,  cui- 


53 


VITA  I  AUGT.  ED.  GRIM. 


pabilemsese  clamat  etveniamprecatur  pro  vestro  A 
judicio  per  onmia  satisfacturus.   Ea  propter  uni- 
versitatis  vestrae  adesse  sibi  suffragium  supplicat, 
quatenus  in  conspectu  Dotnini  ac  Salvatoris  nostri 
qui «  cor  contritum  et  humiliatum  »  non  spernit,  et 
beato  martyri  Thomae  lmmilis  illiusaccepta  sit  poe- 
nitentia.  In  integrum  hodie   restituit  dignitates  et 
jura  hujus  ecclesiae  quoecunque  a  retroactis  tempo- 
ribus,  siveinhoc,  siveinaliisubiqueterrarumregnis 
Ecclesiacatholicaliberiuscognosciturhabuisse.Sed 
et  de  propria  ratione  triginta  librarum  reditus  offert 
in  munusmartyri,  quatenus  vobis  intercedentibus 
immemorinjuriarumpropitiusfiat.Omneminsuper 
inale  volentiain  ex  corde  remittit  omuibus,  qui  ipsum 
incausavenerabilisarchiepiscopi  offendisse  videren- 
tur  et  universos  qui  de  ipsius  advocatione  erant,  b 
sive  clericos,  sive  propinquos,  sive  servientes,  quos 
aliquando  supra  quam  debuit.contristavitinaliquo, 
in  priorem  hodie  gratiam  recipit  et  dilectionem.  » 
Talia  prosequente  episcopo,  ut  cessavit  loqui,  rex 
universa  benigneconcessit, et  rata  fore  in  posterum. 
protestatus  est.  Post  hsec  autem   exteriori   exutus 
veste  scapulisetcapite  mclinato  in  unam  fenestra- 
rum  tumuli  humili  prorsus  devotione,  adeo  ut  in 
luctum  converteret  universos,  primoquinquiescae- 
sus  a  preelalis,  postmodum  a  monachis  lxxx  et  eo 
amplius,tera  singulis  caesus,  et  sic  solemniter  ab- 
soiutus  est.  Hisitagestis,  nudahumoresidens,  nudis 
neclotissaltempostlutum  pedibus,  jejunusquoque 
ut  venerat,  neque  enim  quidquam  sibipoenitentiae 
dolorsinebatindulgerequietis,noctemorandototam  n 
transegit,  demisso  vultuac  totius  gestu  corporis  satis 
insinuans,  hoc  illius  opus,  hanc  esse  mentis  immu- 
tationem  qui  respicit  terram  et  facit  eam  tremere. 
Neque  facile  reperitur  in  aliqua  histoiia  Christiani 
temporis  aut  humilior  isto  principe  in  poenitentia, 
aut  devotior  aliquis  exstitisse.  Et  ne  cui  in  dubium 
veniat  per  beati  martyris  Thomae  meritamutatam 
divinae  sententiam  severitatis,  quam  inspiravit,  regis 
satisfactione  placari,  evidens  hujus  rei  jam  tunc 
monstrabatur  indicium.  Nam  quo  die  rex  Cantua- 
riam  venit  super  his  quee  in  sanctum  deliquerat  sa- 
tisfacturus,  comesFlandrensis,  qui  cum  immenso 
exercitu  oram  maris  obsederat  ut  in  Angliam  re- 
pentinus  irrumperet,  mutato  repente  consilio  re- 
versus  est.  In  crastino  nihilotninus,  sicut  postea  D 
computatis  diebus  inventum  est,  comprehenso  in 
acie  Scotorum  rege  qui  et  ipse  Northanhumbrales 
Anglos  vastare  aggressus  est  et  prasdari.  omnes  in 
brevi  conticuere  hostes,  et  pacem  regni  turbantes 
humiliati  sunt.  Et  sicut  inultionemsanguinis  inno- 
center  effusi  ira  Dei  in  regem  pariter  et  regnum 
regis  interveniente  reatu  deseevit,  sic  rursus  humi- 
liato  regi,  martyre  mediante  venerabili,repropitiata 
divinitas  et  hostes  subegit,  et  uberiorem  pacis  gra- 
tiam  reformavit.  Hinc  nos  tibi,   martyr  insignis, 
fructumlabiorum,  etlaboremmanuum  immolamus, 
orautes  et  sicubinostra  lineas  veritatis  excesssitora- 
1'atrol.  GXC. 


54 

tio,tuasanctaintercessioneetmeritis  indulgentiam 
consequamur  et  vitam.  Amen. 

Insimulationequorumdam,quorumestdiscordias 
serere  inter  fratres,antequam  prioratum  Cantuariae 
suscepisset,  dominus  Benedictus  oflensam  regis  in- 
currit,  adeoque  in  virum  profecit  perversorum  ma- 
lignitasapudregem,  utnisibeati  Thomaereverentia, 
cujus  se  monachus  tuitione  specialiter  advocabat 
regis  impetus  infregisset,  supra  quam  regiam  dece- 
ret  majestatem  furor  regisin  hominem  desaeviret. 
Est  nempe  criminosae  mentis,cum  ipsa  virtutes  non 
appetat  viros  virtutis  si  non  datur  opere  vel  sermo- 
nibusinsectari.  Qusequidem  invectiononregis  ani- 
mum  odio  habentis  mala,  sed  eor um  mordet  mali- 
tiam  quorum  suggestione  rex  in  Benedictum  ira- 
cundiae  creditur  concepisse  calorem.  Beatus  igitur 
Thomas,  cujus  martyrium  et  miracula  vir  iste,  de 
quoloquimur,  eleganti  stylo  transmisitadposteros, 
vicefamulatusexhibiti purgatum  infamiaquavene- 
ratin  suspicionem,  quasi  seous  incedens,  quam  se 
habeat  professionis  suae  norma,hac  arte  reconcidlia- 
vit  regi.  Cum  enim  adepto  jam  prioratu,  compulsus 
a  suis  propter  Ecclesiae  negotia,  diu  regem  secutus 
nequaquam  sesse  auderet  ingerere ob  metum  et  mi- 
nas  regis,  ostensa  ccehtus  visione,  qua  tumebat  ad- 
versus  innoxium  regis  feritas  delinitur.  Nam  vidit 
in  somnis  quasi  per  pontem  incederet  magnum 
valde  et  elevatum,  cumque  ad  medium   fluminis 
pervenisset  quod  rapido  subtus  volumine  decurrebat, 
soluto  repente  tabulatu  cui  pes  regis  innitebatur, 
ipse  illico  per  medium  lapsus  foramen  suspensus 
haerebat  brachiis,  mox  totus  in  patentem  inferius 
voraginem  ruiturus,  cui  nullum  prorsus  solitudo 
loci  suffragium  spopondisset.  Igitur  post  conatus 
plurimos  cum  jamviribusccepissetdestitui  nechu- 
manae  subventionis  spes  ulla  resedit,  memor  quo- 
niam  Domini  est  salus  mellifluum,  Domini  ac  Sal- 
vatoris  nomen  crebius  inclamavit,  matris  quoque 
Mariae  nomen  ingeminans,  et  universos  patronos 
invocans,  cum  nemo  pereunti  succurreret:  «  Sub- 
veni,  inquit,  martyr  Christi,  sancte   Thoma,  suc- 
curre,  ne  memineris  injuriarum  extremi  temporis, 
queminprimordiissupraomneshominesadamavi.» 
Vix  verba  finivit  et  ecce  Benedictus  prior  festinus 
accurrens,  sciscitanti  cur  vel  unde  veniret,  heec 
regis  respondit:  «  Quem  invocasti  in  fide,  sanctus 
archiepiscopus  ut  te  eripiam  misitme,  et  porrigens 
illi  manum,  ereptum  de  loco  mortis  et  lacu  imseris; 
statuit  superpontem,  et  visionon  comparuit. »  Evigi- 
lans  autem  rex  et  horrore  turbatus  visionis  insolitse 
reliquum  noctis  sine  somno  transegit,  tantamque 
membris  omnibus  vexationem  horrendus  animi 
stupor  infudit,  ut  vix  circa  medium  dici  praBnimio 
dolore  de  lecto  surgeret.  Igitur,   ut  prior  adfuit, 
exponitur  visio,  nec  minor  prorsus  Deo  et  pretioso 
martyri  Thomae  persolvitur  actiogratiarum  arege, 
quamsivitaillideveropericulo  redderetur.  Testatus 
namque  est  quod  pro  nullo  quamvis  imestiruabili 
pondere  pecuniarum  in  eumdem  recideret  visionis 

3 


55 


S.  THOM/E  GANTUAH.  ARCHIP. 


56 


horrorem.  Et  ne  quis  hffic  casu  accidisse,  etsom-  A  correptus  ab  illo,  qui  respicit  terram  et  facit  eam 


num  non  mirandum  esse  contendat,  noseregione 
tanto  illud  sublimius  quanto  subtilius  est  venera- 
mur,  tantoque  magniticentius  et  majori  fatemur 
attolendum  preeconio,  quanto  per  hoc  nonamorbo 
quolibet  caro  mox  moritura  sed  victura  in  perpe- 
tuum  ab  odii  lethalis  abysso  anima  suscitatur.  Rex 


tremere.  in  familiarem  recipit  gratiarn,et  pro  qui- 
buscunque  postulavit  prona  mente  largitus  est;  ut 
in  hac  mutatione  dextrre  Excelsi,  ipse  laudetur  et 
adoretur,  in  cujus  manu  corda  sunt  regum,  qui 
cum  sit  in  sanctis  suis  mirabilis,  ad  laudem  et  glo- 
riam  nominis  sui,  cujus   sit  meriti  martyr  noster 


siquidem,  quem  pridie  quam  heec  videret  tuin  per      egregius,  subtik  admodum  ac  multiphci  miraculo 
ministros   public*  functionis,  tum  per  seipsum      rum  indicio  declaravit.  Alter  aln  hmc  dixerunt  sed 
aperta  verborum  contumelia  fueratinsecutus,hunc      sic  fuit  visio. 


SANCTI  THOMiE 

CANTUARIENSIS  ARCHIEPISCOPI  ET  MARTYRIS 

VITA  SECUNDA 

AUCTORE   ROGERIO   DE   PONTINIACO. 


PHOLOGUS.  B 

Quoniamapudomniumfideliummentespretiosis- 

simi  martyris  Thomae,Cantuariensis  archiepiscopi, 

passio  veneranda  singularem  obtineatreverentiam 

et  devotionem,  multorum  tamen   movet  animos, 

quod  de  ejus  vita  et  actibus  nusquam  plena  repe- 

riatur  historia,  maxime  cum  lucerna  ista  non  sub 

modio  latuerit,  sed  in  evidenti  super  Ecclesiae  can- 

delabrum  posita,non  tantum  occidentalium  partium 

angustias,   verum  etiam  totius  orbis  latitudinem 

splendore   suo  irradiaverit.  Pro   ignorantia  enim 

veritatis  nonnullosde  beato  viro  non  solum  diversa, 

sed  etiara  contraria  sensisse  cognovimus,  quorum 

ignorantiie  necessaria  qnidem  sed  tamen  tcmeraria 

etnimisfortepraesumptuosadiligentiaconsulendum 

eestimavimus,  ne  et  falsitas  lllis  ftat  in  devotiouis  q 

detrimentum  et  posteris  in  erroris  seminarium. 

Porro  aliquid  de  beati  viri  vita  et  actibus  pre- 
tiosee  que  mortis  ej us  triunipho  vir  illustris,  Joannes 
Salesberiensis  claro  quidem  et  fideli  sed  admodum 
succinctoediditeloquio ;  inquo.etsi  devotionifide- 
lium  plurium  profuit,  ad  plenum  tamen  minime 
satisfecit,  compendiario,  ut  ipse  asserit,  utens  ser- 
mone,  ne  illa  scilicet  quae  tunc  temporis  notissima 
etvulgatahabebanturdiffusius  etexpressiusprose- 
quens,  non  tam  necessarius  quam  superfluus  videre- 
tur.  Sane  si  hoc  eidem  Joauni  facere  placuisset, 
nullus  proculdubio  utilius  velmelius  illoidefficere 
poluisset,  cui  et  dicendi  facultas  erat  incomparabi- 
lis,  et  rerum  gestarum  certissiraa  inerat  nolitia ; 
quippe,  qui  ab  ineunte  aetate  beato  viro  socialitcr  ^ 
adhaeserat,  et  in  persecutionibus  comes  individuus 


exstiterat.  De  his  et  quibus  post  raortem  Dominus 
sanctum  suum  mirificavit,  eumque  non  tantum 
coelis  sed  et  terris  pretiosae  mortis  merito  vivere 
declaravit,virvenerabilis  Benedictus  Cantuariensis 
ecclesiae  prior  copiosam  texuit  relationera  unde 
evidenter  agnosciturquam  sitpretiosain  conspectu 
Domini  mors  sanctaejus,  quem  tantis  virtutum  et 
miraculorum  indiciisincessanter  commendare  non 

desinit. 

Denique  non  etiam  qui  beato  viro  tempore  exsilii 
suiministravimus,  quinque  sacra  manum  ejus  im- 
positione  officiumsacerdotale  suscepimus,ea,quae 
de  ipso  minus  dicta  sunt,  ne  temporis  vetustate 
penitus  pereant  a  memoria,  stylo  quidem  rudi  et 
inculto,  sedveritate  plenissima  adnotare  curavimus 
nihil  omnino  inserentes,  nisi  quod  vel  ipsi  vidimus 
et  audivimus,  vel  certissima  acfidelissima  eorum, 
qui  interfuerunt,  relatione  cognovimus.  Si  cui  ta- 
men  vilitas  forte  et  abjectio  dictaminis  sorduerit, 
veritas  tamen  lacinioso  tecta  schemate  non  vile- 

scat. 

Thomas  igitur  civitate  Londoniarum  parentibus 
secundum  civilemstatum  eminentissimisoriundus 
fuit.  Patri  nomen  erat  Gilbertus,  mater  vero  ejus 
Mathildis  vocabatur.  Quae,  quamvis  ultra  civilem 
conditionem  generis  excellentia  claruisse  visa  sit, 
eamtamen  multiplex  morum  honestas  et  religionis 
ac  devotioniseleemosynarumque  assiduitas  multo 
magis  venerabilem  et  commendabilem  faciebant. 

Haecquodam  tempore  cum  concepto  fetu  gravida 
se  de  nocte  sopori  dedisset,  visum  est  ei  quasi  Ta- 
mesis  fluvius,  qui  Londonias  praeterfluit,  totus  in- 


57 


VITA  II  AUCT.  ROGERIO  DE  PONTINIACO. 


58 


ventrernsuumper  os  influeret.  Expergefactapluri-  A  et  magnitudinem  palllipro  voto  inspicere  possent 
mum  de  vis.one  mirata  est,  necotiosum  reputabat      Cumque  modisomuibus  inexplicationepalliilabo- 


quodpraetersolitumitasibicontigisset.Virumquem- 
dam  religiosum  et  litteratum  super  visione  con- 
sulturaadiit,quilicet  somnia  non  curanda  didicis- 
set,necmuiiebresvisionesmulti  penderet,  reveren- 
tiamtamenrnatronae  sciscitantisattendens  respon- 
dit,quodin  Scripiura  sacra  aqua  populos  significa- 
ret.mirariquesequidem  sibi  velletquodaquas,hoc 
est  populos,  in  ventrem  influere  vidisset,  ignarus 
nimirum  futurorum  quae  hodiae  in  Ecclesia  Cantua- 
riensi  palam  est  videre.  Correpta  igitur  a  viro  illo 
et  edocta  ne  deinceps  somniis,  quae  multos  errare 
fecerunt,  crederet,  reversa  est  ad  propria. 
Necmulto  postelapsotempore,iterumvisum  est 


rarent,  et  ipse  etiam  campus  sua  brevitate  eas  jam 
concludere  et  coarctare  videretur,  audiunt  vocem 
dicentem  frustra  eas  et  incassum  niti,  quum  nec 
tolaAngliapalliiilliusmagnitudinemcomprehendere 
sufficeret.  Heec  non  dicimus  quasi  per  muliebres 
visiones  virimagnificentiam  velimus  astruere  ;  sed 
ne  ea  quae  contigisse  constat,  saltemin  hujusmodi 
supprimere  videamur. 

Sed  nec  divinae  pietati  indignum  videtur,  et  pire 
et  religiosae  matri  de  filiis  futura  magnificentia  et 
gloria  hoc  modo  innotescere,  cum  de  hujusmodi 
multa  in  Scripturis  contineantur  exempla. 

Cum  autem  puer  ad  annos  dociles   pervenisset, 


etquiescentiquasiCantuanam  orationis  gratia  ad-  B  litterarum  studiis  amatretraditur.  Jamenimetiam 

VAni(SHl>l>limni»l!]i1lUI/llll>i«inminniin«: !_      J__l."  .         .  . 


venisset :  cumque  ad  ecclesiam  quasi  j  am  ingressura 
accederet,  subito,  utsividebatur,itaventerejusin- 
'umuit,  utvix  per  majoris  ecclesiae  januas  se  in- 
grediposseputaret.Postquamtamencumdifficultate 
ingressa  est,  in  tantam  tamque  diffusam  magnitu- 
dinem  venter  illius,  ut  ei  videbatur,  intumuit  et 
excrevit,  ut  totus  ecclesiae  spatia  occuparet.  Evigi- 
lans  et  recordans  somnii  vehementer  obstupuit  et 
expavit  ;  non  tamen  ad  conjectorem  suum  supra 
memoratumredireprassumpsit,  veritaneab  eo  cu- 
riositatis  argueretur.  Siluit  igitur  conservans  ista 
in  corde  suo.  Impletoautem  temporepariendis  pe- 
perit  filium.  Die  festo  beati  Thomae  apostoli  puer 
natusest,  eodemquedie  post  vesperas  baptizatus 


in  tali  eetate  prae  caetaris  coaevis  suisquiddamsplen- 
doris  etgratiae  in  ejus  vultu  et  moribus  eminebat. 
Verum  quia  non prius quod  spirituale  sed  quod  car- 
nale  est,  qualiter  primaevae  aetatis  tempora  transege- 
rit,  procuramus,  nihil  more  laudantis  vel  aliquem 
commendare  satagentis  apponentes,  sed  semplicem 
veritatem  simpliciet  fideli  sermonebreviter  adno- 
tantes.  Crescente  itaque  corpore  roboris  augeba- 
tur  simul  et  intelligentia  mentis,  tantaque  ei  inera- 
ingenii  et  memoriee  vivacitas,  ut  et  facile  audita  ca- 
peret,etqu83semeldidicisset,sinedifficultate  quando 
et  quoties  volebat,  recoleret.  ln  sententiis  quoque 
difficillimis  elucidandisetinquaestionum  perplexa- 
rum  enodationibus  multos  viros  graves  et  doctos 


Thomaenomenaccepit.Exindeddigenter  enutritur,  c  acuminefelicisingenhpraacederevidebantur.  Sed  et 

ipsorum  corporalium  sensuum  mira  ei  inerat  perspi 


habens  nutricem  quae  maternis  in  puerili  ministerio 
parceret  laboribus,  ut  ipsa  ejus  mater  interim  ora- 
tionibuset  solitis  pietatis  operibus  licentius  insistere 
posset. 

Quadam  vero  nocte  cum  mater  de  filio  sollicita 
obdormiisset.visumesteiquasipuernudusetabsque 
operimento  incunabilisjaceret,  unde,  ut  sibivide- 
batur,vehementer  commota  nutricem  de  negligentia 
et  incuriavocibusasperioribus  increpabat.  INutrix 
vero  puerum  et  diligenter  obvolutum  et  fascia  cu- 
riose  astrictum  dicebat,  quin  imo  et  pallium  holo- 
sericum  rubrum,  miri  splendoris  et  operis,  ei  sup- 
positum  asserebat. 

Visum  est  matriquasi  festina  accurreret,  cogni- 
tura  utrum  nutrix  tam  de  puero  quam  de  pallio 
vera  testaretur.  Cumque  secundum  verba  nutricis 
invenisset.mirata  est  plurimum  pulchritudinem 
et  splendorempallii,volensque  venustatem  mirifici 
operis  certius  et  plenius  considerare,  ccepit  illud 
ex  parte  nutriceadjuvante  velle  explicare  ;sed  bre- 
vitas  ipsius  camerae  explicarepenitus  nonsinebat. 
Egrediuntur  in  majorem  domum,  quae  et  ipsa  sua 
brevitate  hoc  fieri  non  patiebatur.  Inde  in  plateam 
exeunt,  sed  et  ipsanihilominus  modicaparte  pallii 
explicatatotavisaestoccupari.  Undemajorividendi 
desiderio  anxie  tandem  extra  civitatem  in  campum 
qui  dicitur  Smedhefell  egrediuntur,  ut  vel  saltem 
ibi  in  maxima  campis  patenti  latitudine  decorem 


D 


cacitas  et  subtilitas,  quod  nos  quoque  in  majori 
ejus  aetale  multoties  probavimus,  ita  ut  vix  aliquid 
ejus  praesentia  licet  longiuscule  et  submisse  dici 
posset,  quodnonaudiret.siauremapponere  voluis- 
set.  Similiter  etiam  nihil  quod  odoralum  irritare 
poterat,  quod  nonstatimquamvisremotum  velfe- 
tidum  nares  ej  us  offenderet  vel  odoratum  demulce- 
ret :  et  unde  ista  nisi  de  gratia.  quae  etsi  necdum 
spiritualiter,corporalitertamenineoista  usque  ad 
multorum  admirationem  operabatur  ? 

Hospitabatur  in  domo  patris  sui  miles  quidam 
nomine  Richerius  de  Aquila,  vir  quidem  secundum 
saeculum  nobilis  et  honorabilis,  canum  tamen  et 
avium  exercitationi  fere  semper  intentus.  Hunc 
Thomas  adhuc  puer,  cumper  dimidium  annum  a 
scholis  vacaret,  ad  talianegotiaprocedentemliben- 
ter  frequenterquesequebatur,plurimumque  talibus 
occupationibus  delectabatur,  indeque  hujusmodi 
traxisse  creditur  consuetudinem,  cui  etiam  in  ma- 
jori  postea  aetate,quoties  vacabat,  operam  impeu- 
debat.  Contigit  autem  ut  memoratus  miles  quadam 
die  ad  simile  negotium  more  solito  exiret,  el  Thomas 
cum  equosedeus  sequeretur,  eralque  iis  transitus 
per  quemdam  fluvium  rapidissimuni  in  quo  erat 
pons  parvusetarctus,  qui  tantum  pedestres  trans- 
mittere  posset.  Erat  quoque  nou  louge  inferius 
molendinum,  ad  quod  istefluvius,  ripis  hinc  inde 


59                                                     S.  THOMjE  CANTUAR.  ARCHIEP.  60 

congestis  efflueret,  magao  cum    impetu   praeceps  A  tanto  studio  etexsecratione  detestatur,  utillis,  qui- 

vergebat.  Milesautem  compendii  causa  periculum  bus  taliaplacent,  omnino  se  odibilem  et  ingralum 

contemnens  transivitpontem  prior  :  quem  Thomas  fecisset,  nisi  superexcellens  ejus  mansuetudo  et  li- 

tutus  etcapuciatus.quippe  quidnihilinfortunii  su-  beralitasetiamipsis.quibusin  hacpartedisphcebat, 

spicabatur,  e  vestigio  subsequitur.  Et  ecce,  cum  ad  eum  amore  dignum  preestitisset.  Nihil  enim  ex  his- 

pontis  medium  venisset,  subitopes  equo  labitur  et  quae  habere  poterat  curans  aut  reservans,  universa 

puercumipsoequoinmediumfluminisprolabitur.  inususetvoluntatessodalium  suorumhberahmum- 

Excipitur  igitur  ab  aquis  etviolentoundarum  im-  iicentia  dispertiebat,  jam  talibus  prttludns  mfor- 

petu  ab  equo  disjunctus  ad  inferiora  rapitur,  jam-  mante  eum  gratia  ad  illum,  qui  postmodum  m  eo 

que  molendino,  tam  a  rota  conterendus,  quem  ab  claruit,  mundanarum  rerum   contemptum  et  erga 

aquis  suffocandus,  approximabat.  Dum  hsec   age-  pauperes  miserationem. 

rentur  et  Thomas  in  confinio  mortis   constitutus  Interdumautemcumintersodalesconfabulatioms 

videretur  homo,  qui  molendinum  curabat,  nihil  fieret  occasio,  verba   habebat  communia  et  quasi 

penitusdehisqueeagebantursciens,  aquam  subito  amatoria,neabhujusmodiquoque  hominum  genere 

a  rota  exclusit.  Miles  autem  et  qui  eum  comitaba-  omnino  extorris  et  inhumanus  haberetur,  cum  ta- 

tur  magnisetmiserandisclamoribuspuerumsecus  B  men  in  castitatis  puritate  esset   admirandus.  Fa- 

ripamsequebantur.quorumvocibusmolendinojam  ciebat  hoc  ex  industria,   qua   plunmum   callebat, 

quieto  et  a  strepitu  cessante  auditis,  homo  preefa-  frontem  j  uxta  sapientis  consilmm  praetendens  ahis 

tus  tandem  de  molendino admirans  quid  vollet egre-  non  dissimilem,  cum  intus  essentvere  omnia  dissi- 

ditur,  et  Thomamin  mediis  fluctibusconspicatus,  milia. 

injecta  celeritermanu  semivivumeumetvixpalpi-  Eo  tempore  vir   reverendissimus  Theobaldus  de 

tantem  ad  terram  extraxit.  Nullushoc  casu   con-  Beccensi  monasterio  assumptus,  Ecclesiae  Cantua- 

tigisse  crediderit,  etnonpotius  divinam  providen-  riensi  et  merito  et  dignitate  praesidebat:  virquidem 

tiam  tam  subitam  etinopinatamsubventionem  pe-  per  omnialaudabilis  etmagnificus,  ettamin  seecu- 

riclitanti  puero  et  futuro   Ecclesiee  suee    antistiti  aribusquamecclesiasticisnegotiis  experientissimus. 

misericorditer  procurasse.  Huj us  quidam  officialis, cum  commissorum  sibi causa 

Mater  vero  ejus,  cognito  quod  acciderat,  non  lam  agendorum  Londoniasfrequentareetindomo  patris 

de  periculo  doluit,  quam  de  mirabili  et  inopinata  Thouiee  hospitalitatis  gratia  ex  longo  tempore  diver- 

ejus  liberatione  gavisaest  ;exindedefuturis  spem  tere  consuevisset,  Thomamque  ab  infantia  plenius 

colligens,quodnonfrustraeumdivinomiseratiotali  cognovisset,  videns  eum  jamjuvenem  elegantemet 

modo  a  morte  eripuerit.                                            C  tam  litteris  instructum  quam  prudentia  etmoribus 

Cousueverat  autem  ipsa  ejus  mater  venerabilis  ornatum,  ccepit  ei  suadere  ut  unasecumaddomini 

certistemporibusfiliumsuumponderare,  appositis  sui  Cantuariensis  curiam  proficisceretur.  Sed  Tho- 

ei  panibus  et  carnibus  et  vestimentis,nummis  etiam  mas  reputans se  non  tam  officiosum  quam  prsesum- 

et  aliis  speciebus  quee  usibus  essentpauperum  ne-  ptoremhabendumsisenonvocatusingereret,iterum 

cessaria,  et  eaomnia  egenis  distribuere,  perhaec  distulit  ;  donecsupradicti  viri  suasionepleniuscer- 

eum  divinee  pietati  etbeatae  semper  virgini  Mariae  tificatus,  tandemcumcompetentiethonestoapparatu, 

protectione  attentiussatagenscommendare.Namet  ipsocomitante,  pontificis  sereverendis   aspectibus 

ipsa,  inter  opera  pietatiquae  et  diligenter  et  indesi-  preesentavit.  Quem  vir  altioris  prudentiae  intuitus, 

nenterexercebat,pra3cipuamdevotionemcircabeatae  et  ex  occursu  faciei  sensatum  intelligens,  gratanter 

Virginis  memoriam  semper  habebat,  docebatque  ethonorihce  suscepit:  secumquemanere  praecepit. 

sollicite  filium  suum,  sicut  ipse  referre  solebat,  ti-  Exinde  Thomas  incuria  familiariter   conversatus, 

morem  Domini,  etut  beatam  semper  virginem  Ma-  brevi  tempore  in  tanta  a  pontificehabitus  est  gra- 

riamspecialidevotioneamplectietvenerarisatageret,  tia,ut  ullum  illi  familiariorem,nullum,  ut  putabat, 

eamquetanquamvitaeetactumsuorumgubernatri-  haberetchariorem.Siquidemvirsapiens.mansuetu- 
cem  atque  patronam  incessanter  invocaret,  eique  rj  dinisillius  etprudentieesinceritateceleriter  cognita, 

postChristum  spem  suamcommitteret.  Cum  autem  eumconsiliissuisindestinenteradhibebat:  etnegotia, 

Thomasannumeetatisvicesimumprimumimplevis-  ei  sua  frequenter  committebat :  experiensqueillum 

set, mater,  quee  sola,  ut  erudiretur,  instabat,  defuncta  et  in  consiliis  prudentem  et  in  negotiis  strenuum  ac 

est',  et exinde  circa studiaThomas  se remissius coepit  fidelem,  arctiori  sibieum dilectionis et  familiaritatis 

hakere  vincuio  conjungere  satagebat,   verumtamen  non 

Paternam  igitur  domum  quasi  vacuam  et  desola-  absque  invidia. 

tam  sublata  matre  fastidiens,  ad  quemdam  Lundren-  Erat  namque  quidam  tam  pontificali  familiaritate 

sem  cognatum  suum,  qui non  solum  inter concives,  quam  ecclesiastica  dignitate  sublimis,  nomine  Ro- 

verum  etiam  apud  curiales  grandis  eratnominiset  gerius  de  Ponte,  episcopi  Cantuariensis  archidiaco- 

honoris,secontulit,apudquemfermepertriennium  nus,  qui  non  aequanimiter  Thomae   tantam  in  curia 

consistens  plurima  bonae  indolis  experimenta  his  gratiam  sustinebat.  Hic  non  solum  apud  se  intestina 

qui  tunc  eum  nosse  poterant  praestitit.  invidiee  peste  tabescebat :  verum  aliquoties  palam 

Luxuriam  namque,   scurrilitatem,  et  avaritiam  ineontumeliasetimproperiaerumpebat,itautTho 


61 


VITA  II  AUGT.  ROGERIO  DE  PONTINIACO. 


62 


main  clericum  Baillehache  plerumque  vocitaret:  si  A  bantur :  eratquein  Ecclesia regni illius  non  modica 

trepidatio  :  tum  propter  suspeclam  regis  eetatem, 
tum  propter  collateraliumejus  circa  ecclesiasticee, 
libertatisjuranotammalignitatem.Necfrustra,sicut 
rei  exitus  indicavit.  Cantuariensis  autem  antistes 
tam  depraesentisollicitus  quamde  futuro  timidus, 
aliquodremediummalis.quaeimmineretimebantur 
opponere  cogitabat:  visumque  est  ei,  si  Thomam 
regis  posset  inserere  consiliis,  maximam  exinde  quie- 
tem  et  paceni  Anglicanae  Ecclesise  posse  provenire. 
Sciebatenim  eum  magnanimum  etprudentem:  qui 
etzelumDeihaberet  cum  scientia,  etecclesiasticam 
libertatem  totis  affectibus  eemularetur.  Ascitis  igi- 
turad  se  Cantuariensis  antistes  Philippo  Baiocensi 
et  Arnulfo  Lexoviensi  episcopis,  quorum  consiliis 


enim  cognominabatur  vir  ille,  cum  quo  ad  curiam 
venerat.  Nec  fuit  momentaneus  et  transitorius  hujus 
livor  invidentise,  sicut  postmodum  rei  probavit 
eventus.  Thomas  tamen  nihilominus  in  solita  se 
continens  mansuetudine,  gratia  proticiebat  apud 
Deum  cthomines.  Interim  autem,  quantum  licuit, 
juri  civili  et  sacris  canonibus  studium  adhibuit:  ut 
per  heec  in  causis  perorandis  seu  decidendis  instru- 
ctior  haberetur,  et  ecclesiasticarum  rerum  notitiam 
plenius  consequeretur.  Exstitit  causa,  qua  Gantua- 
rieusis  antistesTheobaldus  Bomanam  Ecclesiam  visi- 
tare  disponeret,  profectusque  est,  utdignum  erat, 
cum  honestoet  copioso  comitatu,  assumpto  etiam 
secumThoma,  de  cujusprudentia  etftdehtate  pree- 


cipuecontidebat.  Nec  immerito,naminipso  itinere  b  rexinprimordiis  suisinnitebatur,  ccepitde  Thomae 


et  negotio  suo  eum  sibiin  multis  necessarium  ex- 
pertus  est.  Beversus  autem  prospere,  et  de  Thomse 
praestantia  certior  factus,  majori  eum  dignum  re- 
putans,  primo  illi  ecclesiam  de  Otforda  contulit. 
Postea  veroaliquoties  ecclesiasticorum  negoliorum 
causa  eum  Bomam  direxit,  in  omnibus  ejus  in- 
dustriam  merito  collaudandam  experiens.Ea  tem- 
pestate  Willelmus  Eboracencis  archiepiscopusvitae 
termino  et  pontificali  officio  feliciter  expleto,  beato 
line  quievit. 

Eboraceusi  itaque  sede  vacante,Theobaldus  Can- 
tuariensis  antistes  et  totius  Angliae  primas,  modis 
omnibus  sategit,  qualiter  archidiaconum  suum  Bo- 
gerium  de  quo  paulo  ante  meminimus  eidem  sedi 
praeficeret,  quatenus  per  hoc  et  dignitati  Ecclesioe 
Cantuariensisethonori  suoet  in  clerico  suoprospi- 
ceret,  etThomaa  ad  majora  viam  aperiret.  Nec  fru- 
stratusesta  propositosuo:  nammemorato  Bogerio 
cum  conniventiaregis  in  Eboracensi  sede  substituto 
et  consecrato,  absque  mora  archidiaconatum  Can- 
tuariensis  ecclesise  etpraeposituram  Beverleia3,quae 
Rogerius  obtinuerat,  cum  aliis  ecclesiis  pluribus 
Thomoe  assignavit. 

Thomas  igitur,  his  adeptis,  non  jam  privalo  mo- 
rum  genere  contentus,  ad  majora  atque  clariora 
evidentioraque  virtutum  argumenta  se  sustulit :  red- 
ditussuosinususet  necessitates  indigentium  mise- 
ricorditer  abundeque  disperliens  :  et  reliqua  quse- 
que,  nam  et  illud  pro  tempore  omittere  non  opor- 
tebat,  in  quoslibet  mira  libertate  et  honoriftcentia 
profundens.  Archiepiscopus  vero  cernens  circa 
Thomam  suum  minime  errasse  judicium,  imo  spe 
majora  provenisse,  plurimum  ejus  magnificentia 
delectabatur.  lpse  veroThomas  cum  in  omnibus  et 
ab  omnibus  magnificus  haberetur,  nullam  tamen 
inde  concipiens  insolentiam,  solito  majori  humili- 
tate  etreverenlia  pontitici  suo  in  omnibus  obtem- 
perabat. 

Eotempore,anno  scilicetabincarnatione  Domini 
millesimocentesimoquinquagesimoquarto.Henrico 
Gaufridi  i\ndegavensis  comitis  et  Mathildis  impera- 
tricis  ftlio  in  avitumregnum  succedente,  varii  per 
Angliam  tumultus  et  novarum  rerum  studia  orie- 


D 


prudentia,  strenuitate,  et  fidelitate,  atque  morum 
laudabili  et  admirabili  mansuetudineinferre  sermo- 
nem.memoratisqueepiscopissecundumvoluntatem 
et  suasionem  archiepiscopi  annuentibus,  Thomas 
regiam  ingressus  curiam  cancellarii  nomen  officium- 
que  suscepit.  Exinde  qualiter  geminum  virum  gesse- 
rit,  ecclesiasticum  scilicet  et  curialem,  non  est 
facile  explicare.  In  primordiis  tamen  suis  tantos 
ostnulatorum  assultuspertulit,  tantaque  delatorum 
lacessitus  est  protervia,  ut  sicut  ipse  pontifici  suo 
et  aliis  amicis  suis  familiari  conquestione  fateri 
solitus  erat,  a  curia  recedere  disponeret,  si  absque 
opprobrio  et  infamiae  nota  id  fieri  posset.  Verum 
rex  fide  illius  et  industria  citius  cognita,  tantaeum 
dilectione  charissimum  habuit,  ut  neminem  aliquando 
asque  dilexisse  putetur.  Omnibus  itaque  ei  creditis, 
rex  juvenilibus  exercitiis  operam  dabat,  Thomas 
vero  vices  ejus  et  negotia  strenue  et  potestative  ex- 
sequens,  nunc  princeps  militiae  loricatus  exercitum 
praeibat,  nuncvacans  abexpeditionibus jura  populis 
dictabat.  Solo  namque  nomine  a  rege  differens  re- 
gnum  universum  pro  voluntate  disponebat :  principi- 
buset  magistratibus  ad  ejusnutum  subjectis:  cer- 
tissimeque  scientibus  hoc  solummodo  regi  gratum 
fore  quod  Thomas  expedire  judicasset.  Et  licet  rex 
jamanimoconcepisset,  quod  postmodumoperede- 
claravit,  interim  tamen  Thomse  prsesidio  tutus  et 
quietus  manebat  Ecclesiae  status  :  ipso  inomnibus 
pravam  regis  voluntatemetcollateraliumejusclan- 
destinas  machinationes  caute  et  quasi  ex  occulto 
ne  suspicioni  pateret,  frustrante.  Neque  enimfacile 
erateo  temporealiquid  fieri,  quodThomaesentenlia 
non  approbasset.  Ad  amplioremquaquedilectionis 
commendationemtradiditeirexfilium  suumprimo- 
genitum  Henricum,  injungens  ei  ut  hominiaet  lide- 
litates  regni  Anglorum  ei  fierifaceret  :sciensprocul 
dubiotantumnegotium  pernullum  mehusquamper 
illum  effectui  mancipandum  :  sicut  et  factum  est. 
Nam  rege  in  Normanniae  partibus  commorante, 
Thomas,  convocatis  comitibus  et  omnibus  majoribus 
regni,  regis  mandatum:nullo  contradicente  vel  re- 
sistente,effectui  mancipavit,  mirantibus  quamplu- 
ritnis  quoniam  id  non  facile  absque  tiunultu  nec 


63 


S.THORLE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


64 


ipsorege  preesente  posse  fieri  putabatur.  Quamvis  A  Cantuariam,  capitulumqueingressi,  regis  primum 


igiturin  seecularibusnegotiis  essetoccupatissimus, 
non  tamen  eaqueeDeisuntobliviscebaturvelnegli- 
gebat.  Nam  circa  pauperes  itapietatis  etmisericor- 
disevisceribusaffluebat.utinhacparteeumhomines 
seeculares  superstitiosum  potius  quam  religiosum 


benignitatemetdevotionemmultiplicibus  verbis  ex- 
tulerunt  ;  deinde  Richardo  de  Luci,  ut  mandato 
regisiisproponeret,  injuuxerunt.  Tunc  Richardus, 
i  Quoniam,  inquit,  sic  placet  dominis  nostris  epi- 
scopis,  ut  nos  vobis  regis  voluntatem  intimemus, 


reputarent.Introducebaturadmensamejusquotidie      noveritis  certissime  quoddominusnosterrex,  sicut 


pauperummagnamultitudo :  quibustantavictualium 
apponebatur  copia,  quee  etiam  divitibus  sufficere 
posset.  Quocunque  vero  transiret,  numquam  manus 
ejus  vacabatamunere,  dummodoessetqui  peteret : 
omninamqueoccurrentieteleemosynampostulanti 
manum  misericorditer  porrigebat.  Patebat  ad  eum 
incunctanter  accessus  miseris  et  oppressis :  et  causa 
viduae  ingrediebatur  ad  eum,  faciebatque  studiose 
judiciuminopis  et  vindictampauperum.  Sequebatur 
autem  eum  tanta  militum  et  diversi  generishomi- 
num  multitudo,  utincomparationemultitudinisali- 
quoties  domus  regia  pene  quasi  vacua  maneret,  et 
rex  ipse  quasi  vacuus  degere  videretur.  Sed  quan- 
quamfavoripopularisupra  modum  deditusvidere- 
tur,  fervebat  tamen  in  eofideipietaset  zelus  eccle- 
siasticeelibertatis,  castitatisquepuritatem,  quamab 
ineunte  aetate  conceperat,  vigilanti  super  studio 
conservabat  ;  sciens  procul  dubioquia,  etsiomnia 
ei  pro  tempore   et  potestate   licerent,  non  tamen 
omnia  expedirent.  Et  licet  ei  mundus  et  quidquid 
ruortalisviteelenociniacontinentinomnibusapplau- 
dere  videretur,  nihiltamen  eum  jaliquando  fecisse 
constat,  quod  castitatemejus  in  aliquo  laederet  vel 
minueret.  Cognovimus  certe  ab  his  qui  ei  per  vi- 
ginti  et  eo  amplius  annos  inministerio  familiariter 
astiterunt/quodnihil  hujusmodi  aliquando  compe- 
rissent  in  eo  ;  quin  potius  medicis  suadentibus  ut 
in  hac  parte  naturse  suae  condescenderet,  asseren- 
tibusquodhocet  aetati  ejus  etcomplexioni  congrue- 
ret,  plurimumque  si  ad  conservationem    sanitatis 
conferret,  responderesolitum,  istiusmodimedicinam 
sibipenitusesse  contrariam,  quaetamcorpusquam 
animam  potius  foedaret.  quarn  juvaret. 

Per  idem  tempus  defuncto  Cantuariensi  archi- 
praesuleTheobaldo,  rex  ei  Thomam  successoremdare 
disposuit :  credens  eum  tanto  honore  dignissimum 
etad  suam  utilitatem  atque  voluntateminomnibus 
paratissimum.  Thomas  namque  exindustria  circa 
personasetresecclesiasticas  quasi  severissimumse 
exhibebat;uttalioccasioneomnema  se  suspicionis 
notam  excuteret,  et  regis  voluntati,  quam  intime 
noverat,  melius  subhacpalliationeconveniret.Cre- 
densitaquerexpropositumsuumadversusEcclesiam 
per  eum  polissimum  posse  impleri,  quippe  quem 
sibi  in  omnibus  fidelissimum  et  ad  voluntates  suas 
pronissimum  expertus  fuerat,  irrevocabiliter  dis- 
posuit  ut  Ecclesiae  Cantuariensi  praeficeretur  an- 
tistes. 

Missisigiturduobusepiseopiset  cum  iis  magnate 
quodam  fidelissimo  sibi,  Richardoscilicet  de  Luci, 
deditiis  inmandatis  ut  Cantuariensem  conventum 
super  electione  pontiticis  convenirent.  Qui  venientes 


ab  ipsis  meliusaudistis,  studiosissimusestcircaea 
quaeDeisunt,etcircasanctam  Ecclesiam  maximam 
et  praecipuam  gerit  devotionem  rpraecipue  autem 
circa  Ecclesiam  praesentem  Cantuarieusem,  quam 
specialem  inDominomatrem  suamtiliali  dilectione 
humiliter  et  fideliter  recognoscit.   Quapropter,  ne 
ex  diutinapastoris  absentia  in  aliquod  forte  turbetur 
vel  gravetur,  sciatis  ab   ipso  liberam    vobis  ele- 
B  ctionis  datam  licentiam ;  ita  tamen  ut  personamtanto 
oneri  et  honori  congruam  eligatis.  Non  enim  vos 
latet  quod  dominus  noster  rex  in  tali  negotio  nihil 
attendere  consuevit,  nisi  quae  Deo  credit  esse  placita 
et  sanctae  Ecclesiae  utilia.  Vobis  itaque  de  caetero 
incumbit  et  omnino  expedit,  ut  talem  eligatis,  cujus 
patrocinio  secundum  Deum  et  secundum  homines 
gaudeatis.  Si  enim  rex  et  archiepiscopus  grato  di- 
lectionis  vinculo  sibi  invicem  cohaeserint,  seseque 
mutuo  amicabiliter  confoverint,   non  est   dubium 
quininterimfelicia  sinttempora,  quin  status  Eccle- 
siaejucundusetquietusperseveret.  Sin  autem,  quod 
absit  Iresincontrarium  cesserit,  quot  exinde  se- 
quantur  discrimina,  quee  perturbationes,  qui  labores 
et  tumultus,  quotdeniquedamna  rerum  et  pericula 
P  animarum  vestram  non  puto  latere  sanclitatem  l 
Cumque  Richardus  finem  dicendi  fecisset,    et  ipsi 
episcopi  ej  us  orationem  laude  dignam  approbassent, 
prior  Cantuariensis  primum  Deo  gratias,  deinde  regi 
grates  immensas  pro  sua  erga  se  benevolentia  et 
sollicitudine  cum  debita  reverentia  retulit :  sicque 
ad  nutum  episcoporum  nominatis  et  ad  se  vocatis 
quibusdam  monachis  natu  et  prudentia  majoribus 
egressusest  foras.  Cumqueconsedissentetdeverbo 
quod  audierant  tractare  coepissent,  visum  est  iis 
nihil  circumdicivel  statui  posse  sine  episcoporum 
et  ipsius  consilio  Richardi,  qui  utique  regis  volun- 
tatem  optime  noverant:  ex  qua  lotam  electionis 
summam   pendere  oportebat.  Vocaverunt  itaque 
regios  legatos,Bartholomaeumvide]icet:Exoniensem 
episcopum,etHilariumCisestrensem,etRichardum. 
Quicumvenissent,  etcumiismullumdenique  super 
proposito  negotio  contulissent,tandem  omuesuna- 
nimiter,  tam  monachi  quam   episcopi,    una  voce 
eademque  sententia  cancellarium  in  pastorem  et 
episcopum  animarum  suarum  elegerunt.  Monachi 
vero  aliquandiuhaesitaverunt  inelectione,nonquia 
Thomam  virum  esse  virtutis  igoorarent,  sed  quia 
religionis  habitum  non  praeferebat,cum  usque  ad 
illatemporaferesemper  EcclesiaCantuariensisviros 
vitaethabitureligiososhabueritpontifices.  Sanctus 
namque  Augustinus,  beatiet  apostolici  papae  Gre- 
gorii  monachus,  qui  genti  Anglorumfidem  Christi 
preedicavit,  Cantuariensem  etalias  plures  in  par- 


D 


65 


VITA  II  AUCT.  ROGERIO  DE  PONTINIACO. 


66 


tibus  illis  ecclesias  sub  regulari  et  inonastica  disci-  A  sua  regnum,  nec  aliquid  in  tempore  suo  in  regno- 


plina  ordinavit  et  instituit,  quoniam  consuetudines 
maxiineinelectionepontiflcisCantuariensisecclesias 
prae  caeteris  diligentius  hactenus  observaverat.  Ve- 
rumtamen  solum  illud  quod  in  electi  sui  moribus 
horrebant,  caeterarum  virtutum  et  gratiarum,  quae 
in  eo  clarius  eminebant,  consideratione  compen- 
santes,  corde  bonoet  animo  volente  eum  unanimes 
elegerunt.  Episcopi  itaque,  quos  ad  hoc  rex  desti- 
naverat,  diem  apud  Londonias  priori  et  monachis 
Canturioe  assignaverunt,  quo  ea  quae  de  electionis 
celebritate  restabant,  publice  coram  omnibus  epi- 
scopis  et  abbatibus  regni  totius  in  praesentia  regis 
junioris  consummarentur.  Jam  enim  ei  rex  pater 
suus  regnum  disposuerat,  etsicut  superiusdictum 


actitatum  est,  nisi  ad  suum  arbitrium  ;  unde  eum 
liberum  et  absolutum  ab  omni  nexu  et  ministerio 
curiali,  ab  omni  etiam  querela  etcalumnia,  omni- 
que  penitus  occasione,  Ecclesiae  Dei  et  nobis  tradi 
postulamus,  quatenus  ab  hac  hora  et  deinceps 
emancipatus  et  expeditus  quae  Dei  sunt  libere  exse- 
quatur.  Cognovimus  enim  regem  patrem  vestrum 
vices  suas  in  hoc  negotio  vobis  delegasse,  gratum- 
que  et  ratum  habiturum,  quidquid  a  vobis  inde 
fuerit  constitutum .  Gratam  habuit  rex  hujuscemodi 
petition  em,  Thomamque  gratanter,  secundum  postu- 
lationem  Wintoniensis  episcopi,  liberum  et  absolu- 
tum  ab  omnibus  ecclesiastico  ministerio  contradi- 
dit.  Ipse  vero  Thomas  a  principio,ex  quo  sermonem 


est,  hominia  et  fidelitates  regni  per  manum  can-  B  de  sua  promotione  egressum  compent,  modis  qui- 


collarii  sui  ei  fieri  fecerat.  Scripserat  etiam  ei  rex 
de  electione  Cantuariensis  ecclesiae,  significans 
quia,  quidquid  in  ejus  praesentia  factum  fuisset, 
ipse  quoque  concederet  et  confirmaret,  ac  per 
omne  tempus  ratum  haberet. 

Memorati  igitur  episcopi  exmandatoregis  univer- 
sos  episcopos  et  abbates  regni  ;  sed  et  conventua- 
lium  ecclesiarum  priores,  necnon  et  comites  atque 
proceres,  omnesque  regis  officiales,  ad  praefixam 
diem  Londonias convocaverunt.  Cumque die  statuto 
simul  omnes  convenissent:  prior  Cantuariensis  for- 
mam  electionis  apud  Cantuariam  ex  voluntate  et 
mandatoregis,  praesentibus  episcopis,  quos  ad  boc 
ipsum  rex   direxerat,  celebratam,  in  praesentia  et 


bus  potuit,  obviavit,  ne  res  ad  effectum  veniret : 
sciensindubitanterduobusdominisconcorditernon 
posse  servire,  quorum  voluntates  longe  ab  invicem 
discreparent :  et  quisquis  Cantuariensis  episcopus 
fieret,  cito  Deum  aut  regeminfensum  esse  habitu- 
rum.  Verumtamen,  Deo  aliter  disponente,  et  Hen- 
rico  Pisano  praesbyteruin  cardinali  et  apostolicae 
sedis  legato,  monacho  vero  ordinis  Cisterciensis 
procurante  et  modis  omnibus  instante,  eumque  ad 
susceptionem  regiminis  cohortante  et  animante  ; 
tandem  ejus  electio  quaiem  breviter  memoravimus 
exilum  habuit. 

Episcopi   igitur  condicto  inter  se  consecrationis 
die  apud  Cantuariam  convenerunt :  simulque  cum 


audientia  omnium  episcoporumcumreverentiapro-  c  eis  abbatumetreligiosorum  et  clencorum  nobilium 

paiavit:  seque  sancto  inspirante  Spiritu,  Thomam  que  terrae  illius  multitudo  infinita :  tanti  pontificis 

regni  cancellarium  in  archiepiscopum  concorditer  consecrationietmissarumatque  benedictionum  pri- 

et  canonice  elegisse.  Episcopis   quoque,  qui  apud  mitiis  cupiensinteresse.Ipse  quoque  Thomas  cum 

Cantuariam  missi  a  rege  electioni  interfuerant,  tam  maximo  virorum  religiosorum  et  aliarum  venerabi- 

electionisformam  quamelecti  personammultiplici-  lium  personarum  comitatu  ad  diem  occurrit,  pro- 

ter  commendantibus,  assentiunt  universi,  et  Deum  cesseruntque  venienti  obviam  cum  gaudio  et  honore 


tamvotisquamvocibus  consonagratulalionebene 
dicunt. 

Solus  tamen  inventusestGilbertus  Foliot,  episco- 
pus  Londoniensisquiobloqueretur  etsubmurmura- 
ret,  qui  tamen  videns  unanimem  omnium  assensum 
suamque  singularemmalitiam  nihil  posse  obtinere, 
et  ipse  parilcr  assensit.  Eratque  vir  ille  grandaevus 
etmultumlitteratus,  habituquemonachus  ;  qui,  ut 
ferebatopinio,  adarchiepiscopatum  ex  diu  aspirave- 
rat.  Accedunt  igitur  omnes  simul  episcopi  ad  regis 
junioris  praesentiam,  assensum  illius,  favorem  et 
gratiam  in  sua  electione  postulantes ;  quibus  ipse 
cum  multa  exsultatione  applausit,  favit  et  assensit. 
Magistratusquoqueofficiales  regni,  nam  etadipsos 


D 


multo  episcopi  cum  monachis  et  clero,  populique 
multitudine  innumerabili :  tantaque  fuit  occurren- 
tium  devotio  et  exsultatio  ut  verbis  nequeat  expli- 
cari.  Cumque  vox  laetitiae  et  exsultationis  undique 
personaret,Thomastamenadista  animumnon  ap- 
posuit:  sed  cum  magna  humilitate  et  contritione 
lacrymis  ubertim  fluentibus  pedes  accessit,  plus  co- 
gitans  de  onere  sibi  imposito  quam  de  honore  im- 
penso.  Ordinatus  est  itaque  et  consecratus  pontifex, 
imponente  ei  manum  viro  venerabili  Henrico  Win- 
toniensi  episcopo.  Is  quippe  inter  coepiscopos  tam 
religione  quam  genere  eminebat ;  erat  enim  mona- 
chus  et  frater  Stephani  Blesensis  qui  regnum  An- 
glorum  post  Henricum  regem  seniorem  ferme  per 


rex  pater  super  electione  scripserat:  «  Cum  devo-      viginti  annos  obtinuerat.  Willelmo  namque  Notho 


tioneet  immenso  gaudio  electionemacceptaverunt 
etlaudaverunt. » Henricus  autem  Wintoniensis  epis- 
copus non minus genere quam  prudentia  et religione 
clarus,  ad  regem  puerum  sic  locutus  est:  «  Domi- 
nus,  ait,  cancellarius  electus  noster  multo  jam  tem- 
pore  in  domo  regis  patris  vestri  et  in  omni  regno 
summum  obtinuitlocum,habituque  in  dispositione 


successitfilius  ejus,  cognomento  Rufus,  qui  sanctum 
et  illustrem  virum  Anselmum  Cantuariensem  ar- 
chiepiscopum  de  regno  suo  expulit  ;  cui  Willelmo 
Rufo,  in  venatione  occupato,  et  a  quodam  milite 
sibi  charissimonon  tam  casu  quam  divina,  ut  cre- 
ditur,  voluutate  sagitta  perempto,  successit  Henricus 
frater  ejus,   qui  fuit  pater  Matildis  imperatricis  j 


67 


S.  THOMJE  CANTUAR.  ARCHIRP. 


68 


huicautem  Henrico  magnifico  etpotentissimo  regi  A  et  honesta.  Unde  monachi  Cantuarienses  qui  in 


suceessitpraefatusStephanus  Blesensis,  frater  Win- 
toniensis  episcopi  et  illustrissimi  comitis  Theobaldi 
senioris.  Stephano  vero  adhuc  superstite  et  re- 
gnante,  supervenit  Henricus  Matildis  imperatricis 
filius,  accepitque  regnum.  Cujus  regni  anno  octavo 
Thomas  est  consecratus  Cantuariae  antistes. 

Consecratus  autem  studium  et  diligenliam  pro- 
pensiorem  exhibere  curavit,  qualiter  vita  et  mori- 
bus  tanto  gradui  conveniret:  moxque,  divina  coope- 
rante  gratia,  mutatus  in  virum  alterum,veterem  ho- 
minem  cum  actibus  suisexuit,  novumqne  induit  in 
justitiaet  sanctitate,  celans  tamen  iteruro  hominibus 
propositum  suum  soliti  habitus  honestate  ;  cilicio 
namque  ad  carnem  indutus,  lectioni  et  orationi  in- 


ceeteris  quidem  omnibus  de  felicitate  vitae  et  ac- 
tuumilliusinDominogaudebant  etgloriabantur,de 
hoc  solo  scandalizari  et  submurmurarevidebantur  : 
unus  autem  ex  ipsis  habens  familiaritatem  cum 
illo,  secreta  eum  allocutione  super  hoc  reverenter 
convenit:  referens  ei  visionem  quam  cuidam  mo- 
nacho  religioso  et  servo  Dominus  super  hac  re 
demonstrare  dignitus  fuerat.  «  Apparuit,  inquit, 
Dominus  cuidamreligioso  et  sancto  viro.dicensad 
eum:  Vade,  dic  archiepiscopo  ut  absque  dilatione 
vestes  mutet,  nam  quandiu  id  facere  dislulerit, 
me  sibi  placatum  habere  non  poterit.  »  Haec  audiens 
archiepiscopus  motusest  inlacrymas  ;  propositum 
tamen  suum  ista  sibi  referenti    monacho  minime 


desinenter    instabat  :   eripiens  et  subtrahens   se  g  revelavit.  Parvo  itaque  interjecto  tempore  vestes 


quantumpoteratnegotiissaecularibus,  ut  spirituali- 
bus  studiis  liberius  et  efficacius  vacare  posset.  Quo- 
ties  lamen  causis  aliquibus  eum  interesse  officii  ne- 
cessita  deposcebat,  miram  exhibebat  in  audiendo 
patientiam,  in  inquirendo  seu  discutiendo  diligen- 
tiam,injudicandoquoquejustitiam.Taramunerum 
quam  personarum  acceptione  prorsus  postposita 
corripiebat  cum  magna  libertate  delinquentes,  du- 
rius  autem  semper  divites  etpotentes  :  paratum  ad 
ulciscendum  se  omnem  inobedientiam,  non  solum 
verbi  sed  et  operis  attestatione.  quoties  expediebat 
comprobans,  opera  autem  misericordiaeetpietatis, 
quae  dum  adhuc  esset  cancellarius  diligenter  exer- 
cuerat,  multipliciter  auxit  et  cumulavit :  decimis 


pretiosas  et  coloratas  cum  pellibus  variis  et  pere- 
grinis  penitus  a  se  abjiciens,  super  cilicium  quoad 
carnem  induebatur,  pellicias  agninas  bysso  tan- 
tum  munda  cooperta  induit ;  indesinenter  satagens 
qualiter  in  conscientiaapud  Deum,  etnonin  homi- 
num  aestimatione,  religionis  sibi  meritum  colloca- 
ret,  et  in  exterioribus  ecclesiastico  ministerio  con- 
veniret.  Amiciebatur  quoque  pallio  pullo,  id  est 
nigro,  parvi  pretii  solo  tenus  defluente.  Quod  ag- 
ninis  pellibus  muniebatur.  Vita  igitur  et  veste  relt- 
gionisque  et  sanctitatis  exemplo  factus  forma  gre- 
gis  ex  animo,  totum  se  ministerio,  cui  Deo  vocante 
addictus  erat,  impendere  firmiter  apudse  statuit. 
Quidautem  venerandus  antistes  ageret  et  quomodo 


omnibus,  quaecunque  eum  aliqua  ralione  alicubi  r  se  haberet,  regem   latere   non  potuit:  praesertim 


contingebant,usibuspauperum  debutatis.  Viduiset 

orphanis  atqueinfirmantibuslectoque  decumbenti- 

bus  egenis  multa  beneficia  conferebat,  eorumque 

quamplurimis  quotidiana  viclus  et  vestitus  stipen- 

dia  perpetuo  deputaverat.   Praedecessor  ejus  piae 

memoriae  Theobaldus  predecessorum  suorum  elec- 

mosynas  pietatis  studio  duplicaverat ;  Thomas  vero 

liberali  aemulatione  etiam  duplum  illius  studuit  du- 

plicare.  Introducebatur  ad  mensam  ejus  quotidie 

pauperum  magnus  numerus  ;  et  praeter  illos  qui 

admensam  ingrediebanturalios  tredecim  pauperes 

omni  die  circa  vesperam  faciebat  secretius  intro- 

duo.i,  singulisque  eorum  post  pedum  ablutionera  et 

deosculationem.post  copiosam  refectiouem,quatuor 

argenteoslargiebatur.  Quod  si  quando  forte  propter 

majorem  aliquamoccupationem  manibus  propriis 

perficere  irapediebatur,  per  servientes  suos  impleri 

faciebat.  lnferebatur   ad   mensam    ejus   quotidie 

ferculorum  et  potionum  varia  copia,  ut  per  hoc  et 

patriismoribus  congrueret,  et  dereliquiisabundan- 

ter  solaretur  egenos.    Varia  etiam  auri  et  argenti 

supellex  mensam  ejus  et  onerabat  et  honestabat  ; 

non  quidem  ad  divitiarumostentationem,  sed  pro 

more  gentis  et  patriae   consuetudine.   Ipse  vero 

quantum  ad  se  nihil  nisi  usum  necessarium  in 

hujusmodi   reputabat :  utens   vasis    aureis  et  ar- 

genteis  quomodo  fictilibus.   Vestis  adhuc  ei  erat 

in  exterioribusjut  prius,  spiendida  scilicet,  pretiosa 


D 


eemulis  ejus,  nam  et  ipsi  non  deerant,  vitam  illius 
curiosius  explorantibus.  et  regi  cuncta  quam- 
quam  aliter  renuntiantibus.  Singularem  namque 
eum  et  superstitiosum  polius  quam  religiosum  di- 
cebant,  tegisque  animum  subdolis  et  malignis  de- 
lationibus  vehementer  sollicitabant.  Rex  autem 
callide  dissimulabat :  nolens  eum  inimicum  lucrari 
gratis  quem  necdum  in  aliquo  sibi  contrarium 
expertus  fuerat.  Quoties  vero  occasio  se  offerebat, 
cum  multa  eum  reverentia  et  honore  excipiebat, 
multisque obsequiis  et  blanditiis  demulcebat.  Sciebat 
namque  viri  magnanimitatem  et  prudentiam,  no- 
lebatque  ei  propter  clandestinas  delatorum  sugge- 
stiones  praepropere  adversari. 

Contigit  eo  tempore  in  quodam  celebriconventu 
ut  Thomas  ad  clerum  et  populum,  rege  praesente, 
sermonem  faceret  :  fuitque  ei  sermo  de  regno 
Dei  Christi  quod  est  ecclesia  et  de  regno  tempo- 
rali:  deque  coronis  eorumdem  regnorum  sacerdo- 
tali  videlicet  et  regali:  simul  etiam  de  gladio  spi- 
rituali  et  materiali.  Cumque  sub  hac  occasione 
de  potestate  ecclesiastica  et  saeculari  multa  mira- 
biliter  disseruisset,  erat  enim  facundissimus,  rex 
ejus  verba  per  singula  notabat,  intelligensque 
quod  dignitatem  ecclesiasticam  cuilibet  excellentiae 
seculari  longe  immensum  praeferret,  non  aequo 
animo  accepit.  Sensit  namque  ex  verbis  illius 
quantum  ab  opinione  sua  archiepiscopus  abesset : 


69 


VITA  II  AUCT.  ROGERIO  DE  PONTINIACO. 


70 


cum   ecclesiam  nihil  prorsus  habere  vel  posse,  A  adversariis,ipse  ad  innocentiam  suamcertius  com- 


nisi  quantum  ipse  ei  indulgeret,  persuasum  ha- 
beret.  Exhinc  jam  quse  in  corde  regis  latuerant 
qualiter  in  apertum  prodierint,  qualiter  etiam  ve- 
nerandus  antistes  pro  domo  Domini  se  murum 
opposuerit:  quantave  constantia  regio  furori  se 
pro  tuendo  ecclesiasticae  libertatis  jure  objecerit 
consequenter  dicendum  est.  Tyranni  namque,  qui 
regnum  obtinuerant,  jura  ecclesiastica  annihila- 
verant  penitus:  quorum  adhaerens  vestigiis  rex 
iste  Henricus  totius  ecclesiasticaa  dispositionis  et 
ordinationis  summamsibi  usurpaverat, nametepi- 
scopatusetabbatias  quibus  volebatconferebat, jam- 
que  ipse  praecipienteet  constituente,  sicutpopulus 
sic  sacerdotes  et  clerici  indifferenter  ad  saecularia 
judicia  trahebantur. 

Prima  igitur  occasio,  qua  archiepiscopi  proposi- 
tum  et  constantia  regi  innotuit,  talis  fuit.  Erat  con- 
suetudo  in  partibus  illis  ut  rex  ad  abundantiorem 
cautelam  et  custodiam  regni  sui,  per  singulos  comi- 
tatus  regni,  vicecomitem  unum  de  fidelibus  suis 
constitueret,  consueverantque  comites  et  barones 
eidem  vicecomiti,  regio  videlicetministro,duos  so- 
Jidos  de  singulis  dimensionibus  teme  suae  quas 
patrio  nomine  hidas  vocant,  annuatim  ab  homini- 
bus  suis  facere  dari ;  quatenus  tali  servitio  et  bene- 
ficio  eos  a  gravaminibus  et  calumniis  hominum 
suorum  cohiberent:  videns  autem  rex  quod  duo 
illi  solidi  de  singulis  hidis  si  in  unum  conferentur 
immensumefficerepossuntcumuluin,suntnamque 
plura  hidarum  millia,  voluit  eos  suis  usibus  et  redi- 
tibus  applicare.  Quapropter  convocatis  apud  Wo- 
destocke  episcopis  et  proceribus  regni,  coepit  rex 
de  praefata  pecunia  suis  reditibus  connumeranda 
verbum  inmedium  proferre.  Cumque  ad  hunc  ser- 
monem  universi  obmutuissent,  solus  archiepisco- 
pus  cunfmagna  libertate  satis  modeste  respondit : 
«  Domine,  inquiens,  non  decet  excellentiam  tuam 
alienum  beneticium  ad  tuos  usus  retorquere,  prae- 
sertim  cura  duo  illi  solidi,  non  necessitate  nec  de- 
bito,  sed  gratia  potius  tuis  ministris  conferantur. 
Nam  si  vicecomites  vestri  pacifice  et  modeste  se  ad 
homines  nostros  habuerint,  libenter  quidein  dabi- 
mus  :  sin  autem,  non  dabimus,  nec  cogi  jure  po- 
terimus. »  Ad  haec  rex  cum  furore:  «  Per  oculos, 
ait,  Dei,  prolinus  irrotulabuntur ;  tali  verbo  usus 
propter  rolulos  illos,  in  quibus  regii  reditus  anno- 
tati  continentur,  sed  tu  ipse  bene  super  haec  rneae 
voluntotiassentire  deberes.  »  Tunc  arehiepiscopus: 
«  Per  oculos,  inquit,  per  quos  jurasti,  nunquam  de 
terra  mea  me  vivente  dabuntur.  »  Sentiens  igitur 
rex  archiepiscopumsibipalamadversari,  oegre  ni- 
mis  accepit. 

Nec  multoposttempore  faclaestiterum  inter  eos 
contentio  vehemens,  proquodamcanonico  nomine 
Philippo  de  broc,  qui  super  interfectione  cujusdam 
militis,  a  quibusdam  fuerat  impetitus.  Is  enim  cutu 
coram  episcopo  suo  superobjecto  sibi  homicidio 
sufficientcr  respondisset,  et  deficientibus  in  causa 


B 


C 


D 


probandam  se  sacramento  purgasset,  iterum  eum 
incausam  revocare  nitebatur  quidam  Simon,  filius 
Petri,  quem  rex  in  partibus  Pedefordiae,  ubi  idem 
Philippus  morabatur,  judicem  constituerat.  Philip- 
pus  autem  de  causajamfinita  etordine  judiciario 
terminato,  iterum  respondere  noluit,  praesertim 
ante  laicam  justitiam  :  quinimo  ipsum  Simonem 
pertinacius  instantem  cum  indignatione  a  serepu- 
lit,  multis  eum  afficiens  conviciis  et  contumeliis. 
Rege  itaque  apud  Londonias  constituto,  acces- 
sitad  eum  memoratus  Simon,  retulitque  ei  om- 
nia  quae  sibi  Philippus  intulerat.  Quibus  audi- 
tis,  rex  in  furiam  versus,  solito  suo  more  per 
oculos  Dei  terribiliter,  jurabat,  sic  se  habere  con- 
vicia  illa  militi  suo  illata,  ac  si  sibi  ipsi  intulisset 
Philippus.  Quapropter  absque  mora  eum  judicari 
praecepit ;  archiepiscopus  autem  cum  praesens  esset, 
et  haecaudiret:  «  Nequaquam,  ait,  ita  fiet.  »  Nam 
clericorum  judiceslaici  esse  non  possunt.  Quidquid 
autem  iste  vel  alius  quilibet  de  clero  excesserit,  in 
ecclesiastica  debet  emendari  curia.  Quapropter  quid- 
quid  est  illud  quo  rex  laesum  se  queritur,  vel  miles 
ejus,  Cantuariam  veniat  vel  mittat,  indeque  plenam 
justitiam  ex  ecclesiastica  auctoritate  reportabit.  Rex 
vero  vehementer  irascens  et  multadicens,  tandem, 
licet  invitus  quosdam  episcopos  et  proceres  ad  diem 
sibiabarchiepiscopo  constitutam  Cantuariam  trans- 
misit,  qui  cum  venissent,  Philippum  de  veteri  que- 
rela  homicidii  instanter  impetebant.  Cumque  cau- 
sam  ecclesiastico judicio  terminatam  iterari  non  de- 
bere  judicatum  fuisset,  ventumest  tandem  ad  con- 
tumelias  regio  militi  illatas.  Quod  cum  Philippus 
minime  inficiari  dignaretur,  erat  namque  vir  ma- 
gnus  et  de  magno  genere,  adversarii  ejus  prosi- 
lientes  im  medium  :  «  Judicium,  inquiunt,  de  evi- 
denti  et  non  negata  injuria  postulamus.  »  Et  cum 
Philippus  se  ad  spon  taneam  satisfactionem  offerret, 
nihilominustameneumjudicarioportuit.  Diffinitum 
est  igitur  ut  Philippus  per  biennium  praebendam 
suam  in  manu  regis  admitteret,  et  rex  iterum  de 
reditibus  ejus  quod  vellet  faceret ;  ipse  vero  ante 
militem,  nudum  se  secundummorem  patriae  satis- 
facturus  offerret.  Revertentibus  autem  qui  missi 
fueraut  et  quod  gestum  erat  conferentibus,  rex  ho- 
noremsuumlaesumsibiqueabjudicatumesserespon- 
dit.  Episcopi  vero  cum  sc  juste  judicasse  dixissent 
excepto  quod  Philippum  ultra  quammeruisset.pro 
pace  et  honore  regis  gravassent,  rex  magis  inar- 
descens :  «  Per  oculos,  ait,  Dei,  vos  ipsi  mihi  jura- 
bitis,  quod  verum  expresseritis  judicium.  »  Sed  ni- 
mislongumerit,  sipersingula  proseqnivoluerimus, 
qu;e  vel  a  rege  improbe  vel  ab  archiepiscopo  con- 
stanter  dictaseu  facta  sunt :  quapropter  iis  omissis, 
ad  communem  ecclesioe  causam  accedamus. 

Emersit  igitur  sermo  super  veterum  regum  abu- 
sionibusquas  rex  consuetudinesregnidicebat,  pro- 
curantibusctadhocipsumregemenixiusimpellenti- 
bus  archiepiscopi  aemulis,  Rogerio  videlicet  Ebora- 


71 


S.THOMiE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


72 


censearchiepiscopo;  etquibusdarnaliisfiliisBelial,  A  iu  agrumdivertissetpontifex,  statim  Bine  mora  rex 


quos  ad  perturbationem  sanctae  ecclesiae  antiquus 
hostis  suscitaverat ;  convocatisque  rex  universis  re- 
gui  episcopis  exigereccepit  ab  eisut  consuetudines 
regis  Henrici  avi  sui  perpetuo  observandas  confir- 
marent.Venerabilis  vero  antistes  Thouias,  qui  ver- 
bumistudfuturumquandoque  jamdudumpraesen- 
serat,  ad  haec  regi  respondit  :  «  Ecclesia  sancta  a 
sanctis  apostolis  et  apostolicis  proceribus  ab  exordio 
fidei  Christianae  edocta  et  instituta,  consuetudines 
vitae  et  disciplinae  Christianae  in  eorumdem  sancto- 
rumPatrum  canonibus  etdecretisplenissimehabet 
expressas  ;'praeter  quae  nihil(novum,  Domine  mirex, 
expedit  tibi,  imo  vellicet  exigere,nec  nobis  conce- 
dere.  Si  quidem  nobis,  qui  licet  indignipropriori- 
bus  surreximus,  non  jam  novas  institutiones  cre- 
dere,  sed  veteribushumiliterobedire  et  reverenter 
indicitur. »  —  «  Nequaquam,  ait  rex,  expostulo ;  sed 
eatantumquaepraedecessorummeorumregumtem- 
poribus  in  regno  constat  observata,  mihi  quoque  volo 
concedi,  meisque  temporibus  observari.  »  Exstite- 
runt  et  illis  temporibus  archiepiscopi  te  meliores  et 
sanctiores  ;  qui  ista  viderunt  et  consenserunt  nul- 
lamque  difficultatem  vel  controversiam  de  his  ali- 
quam  regibus  sui  temporis  intulerunt.  Ad  haec  ar- 
chiepiscopus:  «  Siqua,  inquit,  a  pristinis  regibus 
contra  ecclesiasticae  institutionis  canonem  prasumpta 
sunt,  etaliquando  temporeviolenter  timore  regum 
observata,  non  consuetudines,  sed  abusiones  dicendse 
sunt :  pravissimum  usumabolendum  potius  quam 


advenit,  cui  occurrens  debito  eum  salutationis  ho- 
nore  praevenire  curavit.  Sed  cum  propter  lascivien- 
tium  equorum.quibus  insidebant.hiunitus  etrecal- 
citrationem  ad  se  invicem  accedere  non  possent.tan- 
dem  mutatis  equis  in  parte  seorsum  simul  ambo 
constiterunt.  Tunc  rex  ad  episcopum  ita  exorsus 
est :  «  Nonne,  ait,  ego  te  ex  humili  et  paupere  in  ma- 
ximum  honoris  et  excellentiae  culmen  extuli  ?  Pa- 
rumque  id  mihi  visum  est,  nisi  et  patrem  regni  te 
constituerem,  et  etiam  mihimetipsi  te  praeferrem. 
Quomodoergo  totbeneficia,  lantaque  meaecirca  te 
dilectionis  indicia,  omnibus  notissima,  tam  subito 
tibi  a  mente  exidere  potuerunt,  ut  non  solum  in- 
gratus,  verum  etiam  in  omnibus  contrarius  mihi 
B  existas?  »  Et  episcopus:  «  Absit!  inquit,  domine 
mi:  non  sumimmemor  beneficiorum  tuorum,  quae 
nonquidem  simpliciter  tu,  sed  Deus  tribuens  omnia 
per  te  mihi  conferre  dignatus  est:  quapropter  absit 
ut  ingratus  vel  aliquo  voluntati  tuae  contrarius 
existam,  dummodo  tu  divinae  voluntati  concordes. 
Scit  enim  dignatio  tua  quantae  fidelitatis  tuae  exsti- 
terim,  a  quo  temporalem  tanlum  praestolabar  re- 
munerationem:  quanto  magis  omnipotenti  Deo,  a 
quo  ettemporaliabonaaccepimus  etaeterna  spera- 
mus,fidele  et  sincerum  ministerium  nos  exhibere 
necesse  est.  Tu  quidem  es  dominus  meus,  sed  ille 
etmeusettuusesl  Dominus,  cujusvoluntatemprae- 
terire  ut  tuaeacquiescam,  nec  tibinec  mihiexpedit: 
in  tremendo  namque  ejus  examine  ambo  utunius 


propagandumScripturaetestimonioedocemur.Quod  ^  Dominiservi  judicandi  sumus,  ubineuternostrum 


vero  sanctos  illorum  temporum  episcopos  tacuisseet 
non  declamasse  asseris,  viderint  ipsi  quare  tacue- 
rint;  eratenim  fortetunc  tempus  tacendi ;nulla  ta- 
mennobishoc  eorum  exemplo  ingerituraucloritas, 
quainecclesianobisdivinadispensationecommissa 
aliquid  contra Deum  et  ordinem  nostrum  atque  offi- 
cium  fieri  minime  assentiamus.  Verumtamen  in  qui- 
buscunque  salvoordine  nostro  voluntati  tuae  etbene- 
placito  concordare  et consentire  polerimus :  paratos 
nosetobsequenteshabebis.«  Rexigitur  furibundus 
et  per  oculos  Dei  suo  more  jurans  :  «  Nulla,  ait,  pe- 
nitus  de  ordine  vestro  fiet  mentio,  sed  absolute  et 
expressemeasmihiconsuetudinesconsedentis  etcon- 
firmabitis.  »  Archiepiscopus  vero  nihil  nisi  salvo  or- 
dine  suoetjure  ecclesiasticose  aliquandoconcessu- 
rum  nihilominus  constanler  et  libere  asseruit.  Rex 
igitur  ad  praesens  ab  intentione  suo  frustratus,  post 
non  multum  temporisapudNorthamtoniampositus 
archiepiscopumad  sevocavit,  volens  ejus  animum 
tentare,  si  quo  forte  modo  eum  posset  flectere,  et 
ad suam  voluntatem  inclinare.  Cumque archiepisco- 
pus  ad  locum  appropinquasset  et  ejus  adventus  in- 
notuisset  regi,  nesci tur  qua  calliditate  rex  quosdam 
obviam  misit  qui  dicerent:  «  Rex  in  oppido  cum 
multis  est  positus,  et  tu  nihilominus  cum  maxima 
multitudine  advenisti :  ne  sufficitlocus  ut  ambos 
vos  capiat,  quapropter  mandat  rex,  uthic  eum  ex- 
spectes.Adestenimipsetecumlocuturus.  »  Cumque 


D 


pro  altero  polerit  respoudere,  sed  unusquisque  se- 
cundum  facta  sua,  excusalione  cessante,  recipiet. 
EstenimDoministemporalibusobtemperandum.sed 
non  contra  Deurn,  dicente  beato  Petro :  Oportetobe- 
dire  Deo  magis  quam  hominibus.  Tunc  rex  ad  ista: 
«  Nolo,  inquit,  mihi  modo  ut  sermocineris ;  nonne 
tu  filius  fuisti  cujusdam  rustici  mei?  »  Et  archi- 
episcopus  :  «  Revera,  inquit,  non  sum  atavis  edi- 
tusregibus,  sicut  nec  beatus  apostolorum  princeps 
Petrus,  cuiDominusclavesregni  ccelorumet  totius 
Ecclesiae  principatum  conferre  dignatus  est.  »  «  Ve- 
mm  est,  ait  rex,  sed  ille  pro  Domino  suo  mortuus 
est.»  Venerabilis  vero  antistes  respondit :  «  Moriar 
et  ego  pro  Domino  meo,  cum  tempus  advenerit.  » 
Tunc  rex:  «  Tu,  inquit,  nimis  affigeris  et  inniteris 
scansilibus  tuis.  »  Et  archiepiscopus:  «InDomino, 
ait,  confido  etinnitor.  Quia  maledictus  komo  qui 
spem  suam  ponit  in  homine.  Verumtamen  quidquid 
tu  mihi  dixeriset  ego  tibirespondero  :  adhonorem 
tuum  etbeneplacitum,  salvoordinemeo,  sicutolim 
ita  et  nunc  paratus  sum.  Sed  et  super  his  quae  ad 
honorem  tuum  et  salutem  animae  tuae  spectant,  ego 
potius  consulenduseram,  quem  toties  tam  fidelem 
et  utilem  in  consiliis  expertus  es,  quam  illi  qui  quasi 
sub  obtentu  honoris  tui  de  me,  qui  eos  non  laesi, 
gratuitasuccensiinvidiaeflammavindictam  expetere 
satagunt.  Quem  enim  infra  sacros  ordines  adhuc 
constitutumfidelem  tibifuisse  utcredonon  negabis, 


73 


VITA  II  AUCT.  ROGERIO  DE  PONTINACO. 


74 


multo  magis  sacerdotii  officio  sublimatum  me  tibi 
in  omnibus  fidelem  aestimare  debuisti.  »  Cumque 
multa  verba  salubria  dilectionis  et  fidei  plena  ar- 
chiepiscopus  perorasset,  rex  tainen  vehementer  in- 
stabat;utverbumillud,  scilicet  salvo  ordine  nostro, 
penitus  omitteretur.  Quod  cum  minime  obtinere 
potuisset,  archiepiscopo  inflexibiliter  in  sententia 
persistente,  ab  invicem  discesserunt. 

Per  idem  tempus  Arnulfus  Lexoviensis  episcopus 
mari  transito  ad  regem  quem  offenderat  venit  cu- 
piens  si  quomodo  posset  eum  sibi  placabilemfacere. 
Cumque  per  omnia  eum  demulcens  ei  placentia 
loqueretur,  etiam  contra  archiepiscopum  ei  consilium 
darenontimuit  ;dixitenimad  regem  :  «  Controversi 
quaeinter  te  et  archiepiscopumvertitur  difficilis  est 
et  vixfinienda  ;  impossibile  namque  est  archiepi- 
scopumtibisubjici ,  quandiu  unaminesetineadem 
cumeo  sententia  suffraganei  sui  fuerint,  quapropter 
si  omnes  ab  eo  avellere  non  potueris,  saltem  ali- 
quos  de  numero  eorum  tibi  quoquo  modo  applicare 
satage:  quofacto  nonfacileparsreliqua  subsistere 
poterit.  Faventibus  enim  tibi  episcopis,  si  solus 
archiepiscopus  in  sententia  pertinaciter  perstare 
decreverit,  non  solum  non  obtinebit,  verum  etiam 
suspensionis  litteras,  procurantibus  episcopis,  facile 
incurrerepoterit.  «Taliigiturinstructusrex  consilio, 
vocavit  ad  se  apud  Glocestriam  quos  flexibiliores 
inter  episcopos  credidit,  Rogerum  scilicet  Ebora- 
censem  et  Lincolniensem  episcopum,  egitque  cum 
eis  quatenus  adconfirmationemsuarumconsuetu- 
dinum  parati  essent,  promittens  se  nihil  ab  eis 
exacturum,  quod  eorum  ordini  obviaret.  Cesserunt 
itaqueilliduospondentesregisecundumquodvoluit, 
Nec  multo  postrex  Hilarium  Cicestrensem  episco- 
pum  suae  parti  sociavit.  Quofacto,  venitidem  Hila- 
rius  ad  archiepiscopum  apud  Lentham  ;  caepitque 
ei  suadere  quod  persuadere  non  potuit,  quatenus 
scilicetregiadvoluntatemfaveret,  asserens  ei  mul 
tum  hoc  per  omnem  modum  expedire.  Erat  namque 
mirabilis  in  litteratura,  habens  verba  multa  polita 
et  suasoria.  Archiepiscopus  vero  qui  non  quae  sua 
sedquae  Jesu  Christi  erant  quaerebat :  «  Absit,  in- 
quit,  ut  ta)i  commercio  terreni  regis  gratiam  redi- 
mam,  exponendo  ei  Ecclesiam  quam  rex  ccelestis 
sanguine  proprio  comparavit :  tu  autem  et  Lincol- 
niensis  cum  Eboracenso,  utinam  non  impune,  ve- 
nales,  velpotiusquantum  invobis  estirritasfeceri- 
tis  ecclesiasticas  sanctiones  :  promittentesregi  vos 
ejusconsuetudines  servaturos,  quae  sanctorum  ca- 
nonibus  Patrum  usquequaque  noscuntur  adversari. 
Verumtanieniquidquidnosfeceritisvelaliifortesint 
facturi,  mein  tam  horrendam  praesumptionemnun- 
quam  consorlem  habebitis.  »  Ad  haec  Hilarius  : 
«  Rogo.inquit,  te  quodesthoctamhorrendum  tam- 
que grande  malum ;  quod  tu  solus  in  hoc  facto  vides 
etinlelligis  :  et  nullus  alius  tecum  ?  Rogavit  nos  rcx 
utinhoc  verboeideferremus,  cumquehonoraremus ; 
promittensetiam  ipse  nobis,  quod  nunquamhujus 
concessioniscausaaliquid  anobis  exquireret  quod 


A  ordininostroresultet.Estne,qua9so,hoc  tamgrande 
malumtamqueenormispraesumptiodominumsuum 
honorare  ?  »  Et  archiepiscopus  :  t  Non  est  enim 
malum,  quinimo  bonum,  dominum  suum  honorare, 
dummodo  Deus  noninhonoretur  etEcclesia  sancta 
non  perturbetur,  neque  periclitetur  :  illud  autem 
certissime  noveritis  :  quod  rexa  vobis  exiget  quid- 
quid  ei  promisistis;  vos  autemut  stet  in  promissis 
eum  cogere  non  potestis.  » 

Peridem  tempusAlexander  papaio  Francia  con- 
stitutus  misitquemdam  Cisterciensis  ordinis  abbatem, 
nomine  Philippum  de  Eleemosyna,  virum  magni  no- 
minisetauctoritatis,  quiinter  regemet  archiepisco- 
pum  pacem,  si  possibile  esset,  reformaret.  Venit 
igitur  abbas  ille  in  Angliam  et  sociatis  sibi  episcopo 

B  Herefordense nomine Roberto  de  Melidino, et Joanne 
Windochinense  comite,  venit  ad  archiepiscopum 
apud  Herges,  porrexitque  ei  idem  Philippus  litteras 
apostolicas,  et  quorumdam  cardinaliumscripta,  in 
quibus  continebantur  verba  exhortatoria,  quatenus 
se  modestum  etflexibilem  archiepiscopus  regisvo- 
luntati  exhiberet.  Commemorabatur  etiam  in  litteris 
illis,  quod  status  ecclesiaepropter  schisma  turbidus 
esset  et  nubilus  ;  cavendumque  summo  opere  ne 
tempestas,  quae  caputEcclesiae  occupaverat,  etiam 
per  membradiffunderetur et ita nulla esset  requies . 
Esseinterimnecessariamdispensationem,necexpe- 
dire  ad  preesens  ut  ecclesiastici  rectores  debitam 
severitatem  exercerent  ;  sed  multa  dissimulanda, 
nonnulla  eliamprotemporeessenttoleranda.Multa 

C  inhunc  modum  continebanturin  litteris  illisquibus 
episcopusetabbas  una  cum  comite  socio  viva  voce 
addiderunt,  quod  rex  eos  in  verbo  veritatis  certifi- 
casset  se  nunquamabarchiepiscopoquidquam  re- 
quisiturum  quod  ordini  ejus  vel  voluntati  contrarium 
foret.  Regem  vere  hac  intentione  tampertinaciter 
egisse,  eo  quod  turpe  eivideretur  ab  archiepiscopo 
vinci,  nec  posseab  eoextorquere,  utsaltem  verbo- 
tenus  eum  honorare  dignaretur.  Rogabant  igitur 
et  suadebant  memorativirimodisque  omnibus  in- 
stabant,  qualenus  una  cum  eis  archiepiscopus  ad 
regemveniret,  etsimplicitantum  verboejus  volun- 
tati  faveret,  omisso  verboillo,  scilicetsaZyo  ordine 
nostro  ;  quo  facto,  plenam  apudregem  pacem  etgra- 
tiam  tam  ipse  quam  universa  Ecclesia  Anglicana  con- 
sequeretur,  et  mentio  quae  de  consuetudinibus  fuerat 
regni  introducta,  peuitus  in  perpetuum  aboleretur. 
Eratautem  idem  abbas  de  Eleemosyna  tantae  opi- 
nionis  et  famae,  cui  facile  fides  haberetur,  unde 
archiepiscopus,  tam  domini  papa?  et  cardinalium 
consiliis  quamipsius  abbatis  eteorumqui  cum  illo 
venerantverbisinductus  etpromissionibuscredulus, 
una  cum  eis  ad  regem  profectus  est.  Inventum 
autemregemapud  Wodestochevenerabilispontifex 
cum  multa  mansuetudineallocutusest.proponens 
eiin  exemplum  sanctosregni  illius  reges,  quosnon 
solum  fides  etpietas  Deo  feeitacceptos  verum  etiom 
plures  ex  eis  martyrii  corona  reddidit  gloriosos  : 
exhortans  et  suppliciter  rogans,  ut  et  ipse  eorum 


D 


75 


S.  TUOMJE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


76 


exemplisetvestigiisinhaereret.tyrannorumquedele-  A  sibi  infensumreddiderat.  Hi  duo  ad    archiepisco- 


tis  et  in  perpetuum  damnatis  abusionibus  sanctorum 
regum  meritiset  collegio  sociari  satageret.  «  Et  ne 
quid,  ait  archiepiscopus,  offendiculum  bonoe  volun- 
tati  tuae,  si  eam  tibi  Dominus  inspirare  dignatus 
fuit,  per  me  opponi  videatur,  scias  quod  consuetu- 
dines  regni  bona  fide  servabo,  tibique  de  caetero, 
ut  decet  etjustum  est,  per  omnia  in  bono  obtem- 
perans  ero.  »Tuncrexad  eum  :«Omnibus,  inquit, 
notum  est  quam  pertinaciter  te  in  hoc  verbo  exhi- 
bueris,  et  quanturu  honorem  meum  in  tuacontra- 
dictione  laeseris  ;  quapropter,  si  ut  decetmehono- 
rare  decrevisti,  coram  omnibus  emandarietreco- 
gnosci  necesse  est,  quod  honori  meo  in  hac  parte 
detractum  ab  omnibus  scitur.  Mitte  igitur  et  con- 


pum  accedentes  voce  flebili  ut  eorum  misereretur 
rogare  cceperunt  dicentes  quod  nisi  ipsa  die  plenam 
cum  rege  pacem  faceret,  etiam  si  forte  aliis  parce- 
ret,  sibi  miniine  parcendum  quin  occiderentur. 
Archiepiscopus  vero  timiditati  et  pusillanimitati 
eorum  blanda  consolatione  occurrens  in  sententia 
permansit  immobilis.  Inipsa  hora  accesserunt  ad 
eum  duo  comites  de  majoribus  et  de  nobihoribus 
regni,  Willelmus  videlicetLeicestrensis  et  Reinaldus 
Cornubiensis  avunculusregis,  monentesetrogantes 
obnixe  quatenus  sui  ipsius  et  eorum  qui  cum  ipso 
advenerant  misereretur  dicentes  regem  vehementis- 
sime  iratum  et  commotum  atque  ad  ultionem  sui 
contemptus  jam  exerlo   gladio   paratum.  «    Dum 


voca  episcopos  et  abbates  etcaeteros  omnesqui  in  B  etiam,  inquiunt,  qui  amici  et  fideles  tui  sumus  ut 

miserearis  obsecramus,  quia  nisi  hodierna  die  regi 
plenariesatisfeceris,  scelusinauditum  propriisma- 
nibusnecessitateinevitabili  explerenos  convenit.» 
Et  archiepiscopus  :  «  Non  est,  inquit,  magnum  nec 
inauditum  si  pro  ecclesiasticis  sanctionibus  nos 
occumbere  contingat,  cum  hocnos  innumera  san- 
ctor um  turba  et  verbo  docuerit  et  exemplo  :  Domini 
tantumvoluntas  fiat.  »  His  ilaque  repulsis  et  re- 
cedentibus.accesseruntadeum  duotemplarii  qui 
et  ipsi  secundum  modum  suum  magni  erant  nomi- 
nis  etopiniouis,quorumunus  dicebatur  Richardus 
de  Hastinges  magister  Templariorumtotius  regni, 
altervero  vocabatur  Hostes  nihilominus  et  ipse  in 
curianominatissimus.  Istiduo  antearchiepiscopum 


ecclesiasticis  honoribussunt  eminentiores  ;  et  ego 
ex  parte  mea  convocabo  universos  majores  regni, 
quatenus  in  praesentia  et  audientia  omnium  ad 
honorem  meum  sermo  iste  recognoscatur.  »  Cum 
igitur  temporestatuto  universi  apud  Clarendonam 
convenissent,  ccepit  rex  instanter  exigereutsermo 
praedictus  de observatione  consuetudinum  abarchi- 
episcopo  recapitularetur.  Sentiensautem  archiepisco- 
pus  rem  longe  distare  ab  eo  quod  ab  abbate  de 
Eleemosyna  acceperat :  regemque  a  pravo  proposito 
in  nullo  mitigatum,  sed  magis  stabiliendis  et  con- 
firmandis  consuetudinibus  illis  exsecrandis  toto 
animoinsistere,  elegit  potius  de  se  solo  regi  occa- 
sionem  calumniae  dare,  quam   ecclesiae  causam 


penitus  in  discrimen  mittere.  Dissimulavit  itaque  c  steterunt :  et  ita  cum  singultibus  et  lacrymis  eum 


et  avertit  se  quantum  potuit,  ne  aliquamibi  re- 
cognitionemseu  concessionem  faceret.  Quod  post- 
quam  regi  innotuit,  amenset  furibundus  effectus, 
nou  jam  consilio  sed  gladio  utendum  decrevit, 
alterum  Saulem  se  sacerdotibusDomini  mox  futu- 
rum  comminans,  nisi  volunlas sua  statim  sine  mora 
impleretur.  Nec  mora,  fit  nota  regis  indignatio  : 
turbantur  mox  omnia  :  tumultuantur  universi, 
discurrunt  regii  clientes  ;  praetendentes  facies  so- 
lito  truculentiores  :  seseque  jam  ad  facinus  quasi 
praeparantes.  Fiunt  illico  omnia  horroris  et  formi- 
dinis  plena.  Nec  rnirum;  iraenimregis  sicutrugi- 
tusleonis.  Stant  interim  sacerdotes  Domini,  quasi 
grex  paratus  ad  victimam,  pavidi  nimis  et  tristes  : 
solus  archiepiscopus  persistens  vultu  hilari  et  ju 


allocuti  sunt :  c  Quare,  domine,  ita  inexorabilis 
es  in  causa  sanctae  Ecclesiae,  quae  hodie  procul 
dubio  grave  et  hactenus  inauditum  est  passura 
discrimen,  nisi  voluntas  regis  fuerit  adimpleta  ? 
Certissime  enim  scimusquod  rex  nec  artem  nec 
dolum  erga  te  cogitat,  sed  grave  nimis  et  into- 
lerabile  ei  videtur,  si  in  hoc  verbo  visus  fuit  a 
te  superari ;  quapropter  modis  omnibus  rogamus, 
et  bona  fide  monemuset  consulimus  ut  regi  verbo 
tenus  satisfacias :  nunquam  mentionem  auditurus  de 
caetero  deconsuetudinibus  illis,  quas  quantopere 
refugis  et  detestaris,  sed  mox  ut  regem  in  com- 
muni  audienlia  verbo  tantum  honoraveris,  omnis 
indignatio  et  inimicitia  obliterabitur  ;  etplena  pax 
et  dilectio  inter  te  et  ipsum  reformabitur.  Haec  tibi 


cundo  eos  consolabatur,  dicens  talia  decere  veros      in  verboveritatisfideliter  promittimus  et  de  haec  re 

nosmetipsos  fidejussoreset  obsides  damus  :  ani- 
masque  noslras  aeternae  damnationi  obnoxias  ob- 
testamur,  si  rex  a  te  deinceps  contra  voluntatem 
tuam  vel  ordicemtuumaliquidrequisierit.  »  Motus 


Ecclesiae  sacerdotes  ;  qui  autem  in  clero  qui  con- 
venerant  obscurioris  erant  famae  et  nominis  huc 
illucque  diffugiunt  subducentes  se  periculo  quod 
jam  jamque  imminere  timebant.  Erant  autem  inter 
episcopos  duo  episcopi  Joscelinus  scilio.et  Salesbe- 
riensis  etRogerus  Norwicensis  quos  rex  diversis 
de  causis  exosos  habebat.  Norwicensis  enim  qui 
regem  consanguiuitatispropinquitate  contingebat, 
licet  aelate  e=sel  juvenis,  religiosus  tamen  et  ec- 
clesiasticoe  libertatis  aemulator  erat,  regemque  de 
excessibus  suis  liberius  increpando  ejus  iram  in- 
currerat ;  Salesberiensis  vero  aliis  de  causis  eum 


itaque  archiepiscopuseorumfletibusverbisquecum 
tanta  protestatione  prolatis,  videns  etiam  regem 
cum  suis  ad  sceleris  caedisque  patrationem  paratum: 
collocutus  prius  cum  episcopis  super  his  quae  au- 
dierat :  una  cum  ipsis  ad  regem  accessit  et  ita  ei 
locutus  est  :  »  Si  de  jure  proprio,  domine  mi  rex, 
inter  nos  controversia  verteretur,  statim  absque 
ullacontradictionedictocitius  me  vestrae  voluntati 


77 


VITA  II  AUCT.  ROGERIO  DE  PONTINIACO 


78 


cessisse  noveritis ;  nunc  verocum  de  ecclesiasticis  A  donec  missis  adpapamAlexandrum  nuntiisqui  ei 


negotiisnobisinterim,Deoauctore,commississermo 
quidem  gravisetperieulosusmutuo  ventiletur,  non 
debet  excellentiae  tuae  mirum  vel  indignum  videri 
si  in  Dei  causa  aliquantulum  scrupulosiorfuerim, 
sciens  quod  redditurus  sim  ei  rationem  villicationis 
meae,  qui  non  parcit  delinquenti.  Jam  vero  de  pru- 
dentia  et  mansuetudine  tua spem habens  meliorem 
libenter  ad  postulata  consentio  consuetudinesque 
regni  bona  iide  me  servaturumdico.  »  Vix  verbum 
de  ore  pontificisexieratet  rexalta  voce  respondit : 
«  Audistis  universi,  quae  mihi  archiepiscopus  sui 
gratia  concesserit,  restatnuncutepiscopi.ipso  im- 
peran  te,  idem  faciant. »  —  «  Volo,  ait  archiepiscopus, 
ut  sicut  ego  ita  et  ipsi  honori  vestro  satisfaciant.  » 


regigestae  ordinem  etmodumintimarent.abeoab- 
solutionem  mereretur.  Admiratus  etiam  dominus 
papa  zelum  illiusetconstantiam,litterasconsolato- 
rias  honoris  et  dilectionis  plenas  ei  transmisit. 

Post  haec  vcnit  ad  regem  apud  Porcestriam  Ro- 
troldusEbroicensisepiscopus,  cupiensinter  regem 
et  archiepiscopum  pacem  et  concordiam  reformare. 
Rexautem, unomodotantumpossibile  esserespon* 
dit,sividelicettamipse  quam  archiepiscopus  impe- 
trare  possent  quatenusdominuspapabullapropria 
consuetudines  suasroboraretet  confirmaret.  Ac- 
cessititaqueEbroicensis  episcopus  ad  archiepisco- 
pumrogansinstanteretconsulens  quatenus  domino 
papae  super  hoc  negotio  scriberet.  Archiepiscopus 


Tuncsurgentesepiscopiannuerunt.  Solus  Jocelinus  b  vero,cavensnealiquamjustammalignandi  occasio- 


Salesberiensisepiscopus  communitercumaliis  non 
assensit,  sed  residentibus  aliis,  quaesivit  ab  archi- 
episcopoutrumidipsumfaceredeberet;dicentevero 
archiepiscopo  sicoportere.assensil.  Movens  autem 
rex  caput,  improperavit  Salesberiensi,  qui  sem- 
per  contrarius  sibi  exstitisset.  Archiepiscopus  itaque, 
quamvis  secundum  quod  a  memoratis  templariis 
audierat  controversiam  terminatam  eestimaret, 
adhuc  tamen  trepidus  etvelutinpendulo  constitu- 
tus,  rei  exitum  prsestolabatur  incertus.  Ait  igitur 
rex:«Adomnium  credopervenisseaudientiam.con- 
cessum  mihiesseab  archiepiscopoet  episcopis  ut 
legesetconsuetudines  regni  mei  de  caetero  firmiter 
teneantur  et  observentur.  Ne  igitur  deinceps  inter 
nos  iteretur  contentio  vel  contradictio  ;  surgant 
prudentiores  et  antiquioresprocerumet  foras  cum 
clericis  meis  egressi  recordentur  legum  ctconsue- 
tudinum  avi  mei  regis  Henrici,  easque  diligenter 
conscriptas  mihi  cum  omni  celeritate  afferant.  »  Nec 
mora  factum  est  ut  imperavit  consuetudinesque 
descriptasetinmediumallatasjussit  rexlegi.  Qui- 
bus  lectis,  dixit  iterum  rex  :  «  Ecce  haeo  sunt  quae 
mihi  concessa  sunt.  Quapropterne  deinceps  super 
his  quaestiooriatur,  vel  nova  forte  emergantplacita, 
volumus  utarchiepiscopus  his  sigillum  suum  appen- 
dat.  »  Ad  haec  archiepiscopus.  «  Per  Deum,inquit, 
omnipotentemnunquam,mevivente,  sigillummeum 
his  apponetur.  »Tunc  adaliudcommentum  secle- 
rici  et  officiales  regis  convertunt.  Chirographum, 


nem  daret  rcgi,  sciensque  certissime  preces  suas 
quantum  ad  effectumnihilprofuturasregis,scripsit 
etrogavitapostolicum  super  confirmatione  consuetu- 
dinum  juxta  regisetepiscopivoluntatem.  Dominus 
vero  papa,  intelligens  petitionem  illam  non  volun- 
tatesed  de  necessitate  processisse,  abnuit  illico,  et 
legatos  qui  ad  hoc  missifuerant  ab  speimpetrandi 
repulit.  Quod  ubi  regi  innoluit,  vehementiori  indi- 
gnationeaccensus,crebracumsuisagebalconsilia, 
quid  sibiagendumesset:visumesteitandem,  quod 
si  legationem  Angliee  Rogerio  Eboracensi  archiepi- 
scopo  beativiriaemuloadominopapaobtinere  pos- 
set,  faciie  arohiepiscopum  posse  subjugari  et  con- 
suetudines  suas  firmius  stabiliri.  Duos  igitur  ex 
clericis  suis,  Joannem  scilicet  de  Oxenefordia,  et 
Gaufridum,cognomentoRidellum,proobtinendale- 
gatione  ad  dominumpapam  direxit,  quos  dominus 
papa  nec  auditudignosaestimavit,dicens:  «Atem- 
pore  beatissimi  papae  Gregorii,  quo  procurente  gens 
Anglorum  fidem  Christi  suscepit,  nusquam  legitur 
vel  recolitur  usque  ad  praesens  Cantuariensem  eccle- 
siam Eboracensifuisse subjectam ;  et idcirco a  nobis 
minimefieri  debet,  quodpraedecessoresnostrosnec 
dum  fecisse  cognoscimus.  Constat  namque  Cantua- 
riensem  Ecclesiam  dignitate  et  primatia  caeteras 
regniilliusecclesiasantecellere;justumquenonesse 
ut  quae  prima  est  secundaria  efficiatur  ;  Joannes 
autem  de  Oxenefordia,  magna  fretus  calliditate, 
flexis  antepapamgenibus,  juravit  quod  nisirex  in 


regejubenteceleriter  conficiunt;quod  permedium  n  reditu  eorum  de  petitione  sua  gauderet,  archiepi 


juxta  morem  scindentes :  partem  unam  archiepiscopo 
porrigunt.  Et  archiepiscopus  :  «  Accipio  quidem, 
inquit,  non  tamen  vel  consentiens  vel  approbans, 
sed  adcautelametdefensionemEcclesiae,  utvideli- 
cet  hoc  indicio  cognoscamus,  contra  quae  nobis 
agendumsit.  Cognitisnamquelaqueis  et  muscipulis 
quae  nobis  obtenduntur,  cautior«s  Deo  annuente 
erimus.  »  His  dictis,  iratus  surrexit  et  abscessit.  Et 
quamvis  ad  liberationem  cleri  qui  convenerat,  ita 
fieri  necessarium  f uit ;  archiepiscopus  tamen  de  ex- 
cessu  suo,  quo  quidem  deceptus  deliquerat,  consola- 
tionem  non  vecipiens,  gravissimam  sibimetipsi  poe- 
nitentiam  indixitjsequeabofticioaltaris  suspendit, 


scopurn  procul  dubio  periclitaride  vita.Timensau- 
temdominuspapasuspectamquenimishabensregis 
malitiam,necessariaususprotemporedispensatione, 
legalionem  ipsi  regi  contulit,  ita  tamen  quod  nec 
Eboracensi  eam  assignare,  nec  aliquem  legationis 
auctoritate  posset  gravare.  Litteras  namque  alias 
secreto  direxit  in  Angliam  :  quae  mox  regem  lega- 
tione  spoliarent,si  potestate  legationis  uti vel  quem. 
quam  gravare  tentasset.  Rex  aulem  litteris,  quibus 
eilegatio  conferebatur,accipiens,hujusmodilegatio- 
nem  non  multipendit  ;  lilteras  tamen  ipsas  multis 
ostendit,  sequelegatuminnotuit,  utarchiepiscopum 
de  sualegationeterreret.Taudeinverocum  aliquan- 


79 


S.  THOM-fi  CANTUAB.  ARCHIEP. 


80 


diu  litteras  illas  inutiliter  detinuisset,  uiissis  nuntiis  A  attingere,  ipsum  anathemati  etregnum  ejus  inter 

.  •  _       _•_ _.;.:»  .  1  ;  ,-. .  ,--!    _-i. «-.*-__"_«. /__._if        r.nnnrrtn._.n      nn      e  _  rn  i  I  .      nP     _^JP 


legationemdominopapaecumindignationereddidit, 
et  litteras  ipsas  ei  remisit.  Post  haec  rege  Ecclesiam 
etecclesiasticosvirossolitoacrius  infestante,  et  ar- 
chiepiscopo  nihilominus  constanter  resitente  inten- 
tor  mali  diabolus  querelam  gravem  adversus  Eccle- 
siam  snscitavit,  officialibus  namque  regis  cuncta 
infatigabiliter  pugnantibus  et  sollicitius  investigan- 
tibus,  reperti  sunt  quidam  de  clero  diversorum  cri- 
minum  rei,  quos  tenentes  vinculis  et  carceribus 
mancipaverunt.  Erant  autem  quidara  ex  eis  sacer- 
dotes  ;  aliiverodiaconiet  diversorumordinum  cle- 
rici,  quos  constabat  in  furtis  et  homicidiis  esse  sce- 
leratissimos.  Sed  nec  taleslaiceejustitiee  deferendos 
venerandus  antistes  arbitratus  est,  quinimo  eos  a 


dicto  supponeret.  Quapropter  ne  siraili  de  cae- 
tero  casui  subjaceret,  edicto  publico  prohibuit,  ne 
quis  sine  litterarum  suarum  testimonio  transfreta- 
ret.  Fecerat  quoque  rexnovamconstitutionemsuis 
utsibividebaturutilitatibus  profuturam  :  unde  uni- 
versi  proceres  regni  valde  gravati  bubmurmurando 
ingemiscebant.  Eratautem  hujusmodi  quod  consti- 
tutum  fuerat :  «  Si  quisin  curiacujuslibet  domini 
sui  causamhabens,  videret  postprimamvclsecun- 
dam  placiti  diem  non  sibi  in  negotio  prosperenec 
pro  voto  succedere,  licebatei  inde  recedere  et  ad 
superioris domini  curiam convolare,  prius  tamen  ter- 
tia  manu  praestito  sacramento  :  quod  injuste  a  causa 
dilatus  fuisset.  »  Contigit  autemut  quidam  expro- 


VeiieiclllUUb  diiiniMoimuoi.uq  v-v,    >!".".»■ ,.n 

reee  constanterrequirebat  subanathemateinterdi-  B  ceribus  teme  nomme  Joannes  Marescalluscausam 

"*"  ...  i-l- *-. !__.     _3___  -~_  :-*:    «__:    n«AUi/.T\._</.nr.i     V.  iii  il  c  nA. 


cens,  ne  quis  eos  extra  curiam  ecclesiae  judicare 
praesumeret.  Se  autem  paratum  uteos  ad  justitiam 
exhibeat,  et  de  eis  seundum  canones  et  decreta 
judicet.  Tandem  necessitate  rationiscompulsusrex 
consentitutredderentur  quidem  archiepiscopo,  ita 
tamen  ut  et  ipse  eos  meritisexigentibus  exordina- 
tos  suis  ministris  condemnandos  traderet.  At  vero 
archiepiscopusduplicimodononeos  esse  puniendos 
dicebat,  sed  sufficere  eis  ad  pcenam  si  exordinaren- 
tur.  Si  autem  postea  in  sceleribus  deprehenderentur, 
tunc  ad  se  non  pertinere  quo  eos  judicio  condem- 
naret.Diudiversisque  modispertracta  esthaec  con- 
tentio,  sed  brevitatis  causa  plura  narrare  vitamus. 
Tandemcumrexetarchiepiscopuscummultitudine 


habensincuria  dominisui  archiepiscopi.hujusno- 
vellaeconstitutionis  auctoritatesacramento  datoju- 
dicium  declinasset ;  et  a  curia  recessisset,  sacra- 
mentum  tamennon  secundum  morem  super  textum 
evangeliorum  vel  sanctorum  reliquias  praestiterat, 
sed  super  libellum  quem  troparium  vocant,  quem 
ipse  sibi  ex  industria  exhiberi  fecerat.  Hic  itaque 
Joannes,  sciens  omnem  occasionem  adversus  archi- 
episcopum  regi  fore  gratissimam,  accessit  ad  eum 
asserens  arcbiepiscopum  sibi  in  justitia  defuisse  : 
«  Et  ideo,  inquit,  quia  fidelis  vester  sum  ;  »  rex  igi- 
turacceptaoocasione  archiepiscopumvocari  jussit, 
mandans  ut  responsurus  occurreret  de  eo  quod  pro- 
ceri  suo  justitiam  in  curia  sua  denegasset,  sed  ar- 


ia[iueiuuui_ncAcioiv.uicj/«wj/_uvu____ _  -  — 

episcoporum  etprocerumdeipsaquerelacognituri  G  chiepiscopuscum  forteeotempore  infirmaretur  et 
.   .    ....  -t :_...~,  j~..,„-       nA  Aiam  n  nll  _  ton  ii  o  r.cr'1  .rrprA  r.r.sset  ra  tinnabilem . 


convenissent,  intelligensrexbeatum  virum  dejure 
ecclesiastico  flecti  omnino  non  posse,  iratus  minari 
ei  coepit,  dicens  :  «  Ego  te  humiiiabo,  et  restituam 
te  in  loco  ubi  te  inveni.  » 
Dumque  in  dies  singulos  vexationes  et  grs  vamina 


ad  diem  nullatenus  occurrere  posset,rationabilem, 
impossibilitatis  suee  excusationem  regi  mandare  cu- 
ravit.  Rexautem,qui  occasionesmalignandiadver- 
suseum  queerebat,nullam  excusationem  quin  ades- 
set  se  recipere  respondit.  «  Adhaerens   igitur  huic 


BUIIKJU.  1U  UIC-  siuguiu-  ,.auhuiiv-  -.  B-v  .  _.__.. ~- L- _.  - 

intolerabilia  circa  Ecclesiam  Dei  multiplicarentur,  occasionirex  edictopublicoconvocavit  episcoposet 

neo  esset  jam  spes  ulla  quietis  et  pacis,  necessarium  abbates,  comites  etiam  et  proceres,  et  omnes  offi- 

«stimavit  venerabilis  pontifex  dominum  papam,  qui  ciales  suos,  omnesque  omnino  qui  alicujus  essent 

tunctemporisin  Franciamorabatur,  superhiscon-  auctoritatis  vel  nominis  .  die  designato  apud  Nor- 

sulere.  Et  parata  paucis  scientibus  profeclione  et  thantonam.  Mandavit  etiam  ut  archiepiscopus  oc- 

navigio,  apud  Romenellura  mare  ingressus  est.  Et  casione  remota  adesset.  VirigiturDomini.dieprae- 

cumjam  magnum  maris  spatium  emensusfuisset,  fixainstante,  cumad  locumpraenominatum  appro- 
locuti  sunt  ad  invicem  seorsum  nautee,dicentes :  Quid 
est  quod  agimus  ?  Inimicum  regis,  quem  usque  ad 


ii..u....    >■......,.. — t  _. 

pinquasset,  servientes  suiqui  cumillucprcevenerant 
obviam  ei  fuerunt  dicentesregiosministros  omnia 


cbl  uuuu  agiuiu-   i  i_ini_i- _.-"  _v_,._,  ^i  —  _-- 1 -  -  - 

mortem  odit  et  persequitur,  de  manibus  illius  educi-  n  hospitia illius  occupasse .  Siqmdem  et hoc  ipsum  rex 
.-  _..t -t.„-  ..-,>__-«  n/.cco  latpr^  t  Nporna-      fiftri  oraecenerat in  contumeliam  e.jus. Substitit  igitur 


mus,  et  putamushoc  regem  posse  latere  ?  Nequa- 
quam  ;  quapropter  certum  est  nos  contra  animas 
nostras  agere.  Accesserunt  itaque  ad  archiepisco- 
pum,  dicentes  difficilem  nimisesse  navigationem 
ventumque  contrarium,  nec  posse  se  sine  discrimine 
vitee  terram  quam  petebant  attingere  ;  archiepi- 
scopusvero,  audiens  imminere  periculura,  et  non 
intelligens  dolum,  jussit  se  reponi  ad  littus  unde 
exierat. 

Nec  multo post  tempore,  utpervenit  sermo  ad  re- 
gem  quod  archiepiscopus  mare  ingressus  fuisset  et 
pene  transfretasset,  vehementer  anxiatus  est,  time- 
bat  namque  ne  forte,  si  ad  dominum  papam  posset 


fieri  praeceperat  in  contumeliam  ejus.  Substitit  igitur 
venerandus  antistes,  mandavitque  regi  se  ultra  non 
progressurum,  quo  usque  hospitia  suavacuari  jus- 
sisset.  Nec  mora  jubente  rege  supervenerunt  ser- 
vientes  archiepiscopi,  regiamque  familiam  cum  fe- 
stinatione  de  hospitiis  suis  expulerunt.  Ipse  vero 
archiepiscopus  inmonasterio  Sancti  Andreee  apud 
monachos  hospitatus  est.  Facto  mane,  venit  ad  cu- 
riam  j  capellamqueingressus  ubi  rex  missam  audi- 
turus  advenerat,  eum  cum  debitohonoresalutavit. 
Sedensque  juxta  regem  humiliter  et  reverenter  ei 
suggessit  quatenus  ad  dominum  papam  excurrendi 
sibi  licentiam  concederet :  habenti  multa  de  con- 


81 


VITA  II  AUCT,  ROGERIO  DE  PONTIWACO. 


silio  animae  suae  ei  intimanda.  Abnuit  illico  rex,  A  vocentadcuriam;  responsumestquodinfirmaretur 


impossibilefore  dicens  ut  vel  ipse  vel  alius  trans- 
fretandilicentiamimpetraret. Confestimitaque  post 
missam  jubet  rexarchiepiscopumresponderedeeo 
quod  ab  eo  vocatus  ad  diem  non  venisset.  Respondit 
archiepiscopus  eegritudine  detentum  se  fuisse,  ex- 
cusationemque  suamtemporecompetentijuxtamo- 
rem  regi  denuntiasse  ;  rex  autem  excusationem  illam 
audisse  quidem  se  non  negavit,  sed  eam  minime  se 
recepisserespondit.-quaproptereumdemcontemptu 
statim  judicari  imperavit.  Egrediuntur  mox  ad  ju- 
dicium,  quosrexipsejudicesexnominedesignabat, 
decernuntque  ut  archiepiscopus  quingentas  argenti 
libras  hac  de  causa  regi  persol vat.  Q  uod  ubi  relatum 
estarchiepiscopo,judiciumsprevit  et  irritum  habuit 


et  venire  non  posset.  Quo  audito,  rex  solito  terri- 
bilius  intonans  oculos  Dei  crebro  jurabat,  nullam 
occasionem vel aegritudinem  ei ad  excusationem  pro- 
ficere,  quominus  suipraesentiam  exhiberet.  Iterum 
igiturmittunturaregeduocomites,Robertusscilicet 
Leicestrensis  etRainaldus  Cornubiensis,quieum  ad 
curiam  venire  compellant  :  vel  certe  utrum  vere 
aegrotet  cognoscanl.  Putabat  enim  rex  quod  dila- 
tioniscausaaegritudinemsimulasset.  Venientes  au- 
tem  ad  eum  praefati  comites  cum  multa  reverentia 
mandatumregiseiintimaverunt;  sed  cognoscentes 
eum  gravi  dolore  vexari  usque  in  crastinum  ei  in- 
duciasconcesserunt.  Quibus  aitarchiepiscopus « Ne 
quis  me  occasiones  vel  subterfugium  ex  industria 


dicens  se  neque  a  regenequeaquoquameorumju-  b  quaerere  aestimet ;  cras,  Deo  volente,  si  vita  comes 


dicari  posse,  cum  ipse  judicandi  de  eis  a  Domino 
potestatem  accepisset,  non  illi  de  ipso.  Cum  igitur 
quod  injuste  judicatum  fuerat,  juste  dissolvere  et 
cassare  vellet,  fregerunt  eum  sermonibus  et  sua- 
sionibus  quidam  examiciset  familiaribussuis,  di- 
centes:  «  Regem  procausa  pecuniaria  nonessegra- 
vius  exacerbandum;  si  forte  vel  sic  quod  volebat 
assecutus  quiesceret.  »  Aquiescens  igitur  vir  Do- 
mini  eorumconsiliis,  statimquod  iniquajudicio  ex- 
actum  fuerat,  fidejussonbus  praestitis  solvit,  sed 
nihiladmitigationem  tyrannicifurorisprofuit.  Nam 
statimincontinenti  alia  querelainduciturde  supra- 
dicto  Joanne  Marascallo :  cui  incuriaarchiepiscopi 
justitia  negata  fuissedicebatur.  Respondit  archi- 
episcopus  se  ei  in  justitia  nequaquamdefuisse,  sed 
ipsum  Joannemin  causa  sua  penitusdefecisse,  jus- 
que  suumprobarenonpotuisse,  praestitoque  contra 
moremsacramentojudiciumsubterfugisse.  Cumque 
in  hac  causa  se  nihil  obtinere  posse  rex  intellexisset, 
ad  alia  se  convertit.  Tempora  administratae  cancel- 
lariae  revocantur  inmedium,etut  rationem  deredi- 
tibus  reguiarchiepiscopusreddat,  rexinstanterex- 
igit.  Negat  archiepiscopus  ad  ista  respondere  se 
debere  cum  abiisomnibus  liber  prorsus  et  expe- 
ditustemporeelectionis  suae  a  curiasecessisset.  Va- 
riis  igitur  querelis  et  contentionibus  protrahitur  dies 
iu  vesperum,regesatisimprobe  instanteetapropo- 
sitonon  recedente.  Tandem  maudavit  eirexutoc- 
casione  cessantemaneparatus  esset  ad  objectare- 
spondere;virautemDominipraeterjus  esse  etmorem 
respondit  utquis  in  crastino  derecenti  querela  placi- 
tare  cogeretur.  Sed  rex  a  proposito  non  recedens 
terribilibusvocibusetjuramentonegotiumjamultra 
differri  non  posse  vociferabatur.  Soluto  tandem 
concilio  revertuntur  singuli  adpropria.  Sed  et  ar- 
chiepiscopus  insuo  se  recepit  hospitio.  Et  eccecitra 
noctis  medium  cum  vir  Domini  post  anxietatemet 
laborem  quieti  se  dedisset,  vehemens  dolorlateris 
eum  arripuit,  et  tota  nocte  illa  cum  diei  sequentis 
parte  non  modica  graviter  afflixit.  Frequenter  namque 
ita  paticonsueverat,  sedettuncpropteranxietatem, 
quam  die  preeterita  pertulerat,dolorejusrenovatus 


fuerit,  praesens  adero;  etiamsi  feretro  me  gestari 
oportuerit.  «Ipsoautemdieintimatum  est  beato  viro 
a  duobus  proceribusqui  amici  etfideles  ejus  erant, 
occulti  autem  propter  metum  regis,  quod  si  se  in 
crastinocuriaecommitteret,  procul  dubiocapiendus 
esset,  et  aut  oculis  erutisaut  linguaabscisa  carceri 
mancipandus,autcerteexabruptooccidendus.  Hoc 
audiens  virsanctus totus, nec mirum, intremuit,sur- 
gensque  sine  mora  ante  altarese  prostavit,  ibique 
cum  multa  devotione|etlacrymis  diutissime  stratus 
permanens  omnipotenti  Domino  causam  Ecclesiee 

suaeattentiuscommendavit.  Indeconsurgensraisitet 
vocavit  quemdam  virum  religiosum,  cum  quo  diu 
super  statu  suocollocutus,  tale  abeoconsiliumac- 
cepit.  «Mane,inquit,consurgensantequamprocedas 
ad  curiam,  missam  de  beato  Stephano  protomartyre 
solemniter  celebrabis.  Ibique  ante  sacrosanctaDo- 
minici  corporis  et  sanguinis  mysteria,  causam  san- 
ctae  suae  Ecclesiae  Jesu  Christo  commendabis  simul- 
que  etiam  et  beatae  semper  Virgini  Mariaa  et  ipsi 
beato  Stephano  necaon  etbeatissimo  apostolico  no- 
stro  Gregorio  et  sancto  Elfego  caeterisque  sanctae 
Cantuariensis  Ecclesiae  patronis  :  quod  cum  feceris 
confidens  de  Dei  misericordia  et  sanctorum  patroci- 
niis  securus  procede,  et  fiducialiter  age :  neque  enim 
tuumest  negotium  sed  Dei,  quitibi  inomnibusad- 
erit.  Scimus  enim  quam  faciilime  te  ab  omni  peri- 
culo  eximere  possis,  si  velis,  et  non  solum  regem 
non  habere  iratum,  verum  etiam  placatum  et  ad 
omnesvoluntates  tuasparatum.  Undeindubitanter 
D  credimusdivinumtibinon  defuturum  favorem ;  cu- 
jus  intuitu  humanam  gratiam  contempsisti.  » 

Fecit  itaque  vir  Domini  secundum  quod  vir  ille 
religiosus  eum  docuerat:  etcelebrata  summomane 
cum  devotione  missadebeato  Stephano  pontificali- 
busquesicuteratindutus,  adcuriamire  disposuit, 
seddissuadentibussuissacerdotaliadeposuitorna- 
menta.  Solitoitaquemodo  indutus  stolam  tantum 
collo  et  humeris  innexuit,  sicque  ascenso  equo  et 
cruce,  quas  eum  semper  ex  more  praecedebat,  in 
manudexterasumpta.coepitvelleire.  Cumquemul- 
tos  haberet  socios  mensae,  habebat  enim  in  comitatu 


est.Mane  facto,mittunturaregequiarchiepiscopum     fermequadragintaclericosinlitteratura  nominati*. 


83 


S.  THOMjE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


84 


sinios :  exceptis  cappellanis  suis  etviris  religiosis,  A  magis  placari.  »  Ut  autem  cognovit  rex  archiepi- 


vix  tamen  inhoc  articuloinventusestunus  quieum 
sequeretur.  Egredienti  itaque  de  hospitio  suo  et 
dextera  manu  crucem  bajulanti,  occurrit  plebis  in- 
numera  multitudo,  quorum  pars  maxima  ubertim 
lacrymas  fundens  benedictionibus  illiusse  supplex 
humiliabat.  Eratque  videre  pium  et  raiserandum 
spectaculum,qualiterplebsdevotapastorissuiquasi 

ad  agonem  properantis  vestigia  stipatim  ejulando 
prosequeretur.  Jam  enim  apud  universos  percre- 
puerat  quod  ipsa  die  esset  occidendus ;  appropin- 
quante  itaque  eo  ad  castellum,inquo  rexerat,cum 
magna  festinatione  portae  patuerunt,  nec  minori 
celeritate  eo  ingresso  iterum  clausre  sunt,  et  vecti- 
busimmissis  diligenterobseratae.Prosilitmoxetcon 


scopum  venisse,  coepit  cum  suis  disponere  quam 
eicalumniamprimoobjiceret,  visumqueesteiprimo 
agendum  de  clericis  quos  in  homicidiis  et  furtis 
aliisquesceleribus  deprehensos  superius  diximus. 
Sed  dictum  est  ei  de  consilio,  quia  si  inde  aggres- 
sionis  faceretexordium,  statimomnesepiscopi.qui 
ei  modo favebant,  audito  hoc  verbo,  ab  eo  resilirent 
et  cum  archiepiscopo  starent  :  quippe  cum  causa 
clericorumomnibusepiscopisessetcommunis.Qua- 
propter  aliunde  agere  statuit.  Rex  enim  et  archi- 
episcopus  seorsum  et  non  in  uno  loco  constituti 
erant  ;  mediatoresque  verbiinter  eos  erant  epi- 
scopi,  qui  frequenter  huc  illucque  discurrebant. 
Variis  itaquequerelarumet  objectionumassultibus 


curritundiqueprocerumetmilitum,diversisquegene-  B  rex  iniquus  venerandum  antistitem  tota  die  appe 

*  r  ..«.__ 'i  _  _.         *ll-  -___.--_*_-_        _>«      /.AntAptfinf. 


rishominummultitudo,  quseconveneral,  spectatura 
virum  ineestimabilis  constantiae  ;  ipsi  etiam  qui  ei 
inimicabantur,  obstupescentibuset  mirantibusejus 
magnanimitatematque  confidentiam.  Adjanuasigi- 
tur  regiee  equo  desiliens,  uno  tantumse  comitante 
clerico,  crucem  manubajulans,  aulam  ingressus  per- 
transiit,  et  in  ulteriorem  domum  pervenit.  Porro 
rex  cum  familiaribus  suis  in  remotioricameracon- 
sistebat.  Veneruntitaqueadarchiepiscopumquidam 
ex  episcopis,  e  quibus  unus  erat  Gilbertus  Folioth 
Londoniensis  episcopus,  qui  sic  locutus  est :  «  Do- 
mine,  inquit,  archiepiscope.malum  habes  consi- 
lium  quoditaevaginato  gladio  ausus  fuisti  ad  re- 
gem  ingredi.  Noverisproculdubio  et  ipsum  regem 
suumadversumteexemissegladium,illumqueinte 
cum  multaindignationevibrare:quapropter  quan- 
diu  ita  vos  ad  invicem  habueritis,  spesnullapacis 
esse  poterit :  meo  igitur  usus  consilio,  crucem  de 
manu  tua  deponas.  »  Et  archiepiscopus  :  «  Crux, 
inquit,  protectio  fortis  est,  et  signum  pacis  :  et  ideo 
eamminimedepono.  »  Itern  Londoniensisadeum: 
«  Ego,  ait,  decanus  tuus  suum  et  debeo  tibi  mini- 
strare  :  trade  eam  mihi.  —  Nequaquam,  ait  ar- 
chiepiscopus,  eam  dimittam  :  non  est  enim  mihi 
oneri .  »  Tunc Londoniensis,  inj ectis  manibus,  voluit 
eam  vi  de  manibus  illius  extorquere,  sed  archiepi- 
scopoviribus  praevalente,nonpotuit  eam  evellere. 
Tunc  Wirgoniensis  episcopus  ad  Londoniensem  : 
«  Cessa,  inquit,  ab  irreverentia  tua,  et  dimitte  do- 
minonostro  archiepiscopo  crucem  suam,  non  est 
enim  nimis  bonus  qui  portet  crucem  domini  sui.  » 
Et  Londoniensis  ad  eum  :  «  Et  tu,  inquit,  contra 
teipsum  locutus  es  ;  nam  verbum,  quod  ex  ore  tuo 
modo  jaculatuses,  graviterlues.»Eboracencis  vero 
archiepiscopus  qui  his  intererat  etpraesensastabat, 
ait  ad  Cantuarienseml:  «Nedominus  rexgravisad- 
versum  teinflammeturetexacerbetur.meo  consilio 
gladium  tuum,  hoc  est  crucem  tuam,  demanu  tua 
depones ;  nam  gladius  regis  multo  acutior  est  quam 
hic  tuus.  «Cuivenerandusantistesrespondit :«  Gla- 
dius  regis  carnali  quidem  viget  acumine,  meus  au- 
tem  spirituali,  nec  debet  rex  hoc  indignari,  si 
crucein  Domini  mei  et  sui  in  manibus  tenuero,  sed 


D 


terenon  cessavit  ;  at  ille,  sancto  se  confortante 
Spiritu,  universasejus  objectiones  et  cavillationes 
validioribusrationumetassertionumresponsionibus 
elusit  et  confutavit.  Interimnuntiatur archiepiscopo 
aquibusdamamicisetfidelibus  suis  qui  erant  de 
consilio  regis,  quia  rex  jam  de  morte  ejus  tracla- 
ret.  lpsi  etiam  episcopi,  cognoscentes  quod  rex 
ageredispoueret,  vultulugubriet  demissoadvirum 
Dei  venerunt  nihilque  penitus  dicentes  velut  stu- 
pidi  et  amentes  eum  circumsteterunt.  Tunc  vir  ve- 
nerabilis,exeorumvultusimmutationecertiorfactus 
dehis  quae  sibi  nunliatafuerant,ait  adeos  :«  Sen- 
tio  me  a  curia  ista,  vobis  tacentibus  etnonrecla- 
mantibus,  modis  inauditis  preegravari,  et  causam 
Ecclesia.  in  detrimentum  vergi,  qua  necessitate 
magnacoactus  ad  dominumpapamappello.  »Tum 
Londoniensis  episcopus : «  Me,  inquit,  rogo  ut  ab  hac 
appelatione  relaxes. »  Cuiarchiepiscopus:  «Necte, 
inquit,  nec  alium  absolvo  ;  sed  in  periculo  anima- 
rumvestrarum  et  ordinis  vestri  incommuni  omni- 
bus  pracipio,  quatenus,  ut  dicitur,  siego occisus  vel 
captus  fuero,  nemini  parcentes  debitam  justitiam 
faciatis.»  Wintoniensis  vero  episcopus  anxius  nimis 
et pavidus  archiepiscopo  dixit : «  Obsecro,  domine,  ut 
verbismeis,qua_  tibibonafidedicturus  sum,  acqui- 
escas.  Archiepiscopatuin  in  manu  et  dispositione 
dominiregisreconsigna  ;hoc  enim  videtumecessitas 
inevitabilis  ad  prsesens  exposcere,  donec  ex  gratia 
etindulgentia  ejushonori  tuo  restituaris.  »  Archi- 
episcopus  vero  adeum  :  »  Frustra,  inquit,  talemihi 
consilium  dedisti  ;  nam  episcopatumet  vitamuna 
dies  eademque  hora  termiuabit.  »  Ad  ista  Hilarius 
Cicestrensisepiscopussubintulit  :  «  Utinam,  inquit, 
fieres  et  remaneres  Thomas  tantum  absque  alia 
dignitate  !  »  Igitur  episcopi,  quibus  mens  sanior 
erat,  convocantes  Eboracensem  archiepiscopum  et 
Londoniensem  atqueipsumCicestrensem  episcopos 
dicunteis  :  «  Si  contigerit  archiepiscopum  nobis 
preesentibus  capi  vel  occidi,  quid  restat  nobis,  nisi 
ut  ab  officiis  et  honoribus  nostris  ignominiose 
projecti  perpetuo  anathemati  et  opprobrio  quod 
nulla  delebit  oblivio,  subjiciamur  ?siautem  nobis 
hoc  timemus,  quid  de  illis  fiet,  quibus  ut  dicitur 


85 


VITA  II  AUCT.  ROGERIO  DE  PONTINIACO. 


86 


procurantibusetinstigantibustantum  nefas  patrari  A  potest  averti  quin  judicium  regis  audias  ?  homo 


eontigerit:  monemus  igitur  ut  pari  consilio  videa- 
mus  et  decernamus:    qualiter  eum    ab  instanti 
periculo  valeamus  eripere.  »  Cumque  aliquandiu 
qualiter  id  fieri  posset  ad  invicem  tractassent,  tan- 
dem  simul  omnes  regem  adeuntes,   dixerunt  ei : 
«   Prospicientes,    domine,  honori  tuo,  quem  in 
negotio  isto  periclitari  timemus,  rogamus  ut  nobis 
copiam  agendi  cumarchiepiscopo  concedas:habe- 
mus  namque  multa,   quae   ei  juste   objiciamus  : 
maxime  illud  quod  cum  in  praesentia  vestra  apud 
CJarendonam  praecepto  obedierit,  nos  ad  observatio- 
nem  consuetudinum  vestrarum  compulerit:  nunc 
autem,  sibi  ipsi  contrarius,  ne  eas  observare  de- 
beamus  contradicit.  Quapropter  si  tibi  videtur  et  si 
placet,  ad  dominum  papameum  appellare  decre- 
vimus.  »  Et  ait  rex  :  «  Placet.  >  Regressi  igitur  ad 
archiepiscopum  ad  dominum  papam  appellaverunt. 
Et  archiepiscopus :    «   Audio,   inquit.  »  Rex,    etsi 
appellationem  fieri  permiserit  a  proposito  tamen 
quo  euminterficeredecreverat,  non  destitit.  Mittens 
namque  ad  eum  milites   suos,  jubetut  rationem 
reddatde  negotiis  et  reditibus  regni,  maxime  au- 
tem  de  triginta  millibus  libris  argenti  quas  tempore 
cancellariae  de  pecunia  regia  minus  caute  expen- 
disseaquibusdamdeferebatur.  Archiepiscopus  vero 
regem  sajpe  de  omnibus  rationem  audisse  respondi  t : 
nec  jam  se  ad  ista  quae  ad  se  non  pertinebant 
respondere  debere,  prassertim  cum  tempore  elec- 
tionis  suoe  ex  mandato  regis   coram  filio  ejus  et 
officialibus  regni  ab  omni  ratione  adminitrationis 
suae,  et  ab  omni  omnino  occasione  quae  inde  quo- 
quomodo  emergereposset,  absolutus  fuisset: «  Sic- 
ut,  inquit,  vos  ipsi  vidistis  et  audistis.  »  Quae  ejus 
responsio  postquam  regi  renuntiata  est,  furore  et 
iracundia  plenus,  dixit  ad  suos :  «  Iste  homo  meus 
est;  etrationem  mihi  reddere  non  dignatur!  »  Et 
dixerunt  qui  ei  assistebant:  «  Est,  domine,  et  alia 
causa  qua  eum  jure  gravare  poteris:  nam,  cum 
homo  tuus  sit,  ut  dicis,  et  jure  fidelitatis  honorem 
tuum  peromniaetin  omnibusconservareteneatur, 
ipse  tamen,  spreto  honore  tuo  et  reverentia  con- 
temptoque  judicio  curiae  tuae,  ad  aliam  curiain  ap- 
pellarepraesumpsit :  unde  si  judicari  meretur  tuum 


enim  regis  es  ;  et  viiias  atque  castellapossessiones- 
que  infinitas  de  eo  in  feodo  et  baronia  tenes.  Et  id- 
circo  judicium  in  curia  ejus  audire  et  sustinere  te 
oportet. » — «  Absit,  inquit archiepiscopus :  nihil pror- 
sus  in  feodo  etbaronia  de  eo  teneo,  sed  quidquid 
habet  Ecclesia,  in  perpetualibertate  possidet,  non 
in  feodo  velbaronia,  vel  in  aliqua  terrenae  domina- 
tionis  subjectione.  »Nam  quidquid  Ecclesiae  Dei  a 
regibus  antiquis  seu  modernis  collatum  est  perpe- 
tua  eleemosyna  est,  libera  prorsus  et  immunis  ab 
omni  terreni  principatus  nuncupatione  vel  subje- 
ctione,  sicut  etiamipse  rex  in  suisprivilegiisdecla- 
ravit  et  confirmavit.  Quapropter  auctoritate  et  pa- 
ternitate  qua  nos  vobis  divina  ordinatio  lege  Chri- 

B  stianitatis  praetulit  et  praefecit,  interdicimus,  ne  de 
mejudiciumfaciatis,velfactumretractetis.>  Respon- 
dit  comes  Robertus  :  «  Absit  a  me  ut  tanlae  aucto- 
ritatisimperiumcontraanimammeamtransgrediar, 
sed  potiussilentiummihi  indicensamodotaceo,  te- 
que  quantum  ad  me  liberum  relinquo.  »  Et  conver- 
sus  ad  comitem  Rainaldum,  dixit  :  «  Audis  archi- 
episcopali imo  divina  auctoritate  silentium  mihi  im- 
positum ;  amodo  tu  quae  restant  prosequere,  et  quae 
a  rege  deiiuita  sunt  edicito.  »  Et  ille :  «  Quod  mihi, 
ait,  injunctum  non  est  non  praesumam.  Tu  autem 
si  qua  dicere  volueris,  dicito;  quia  in  hac  causa  ego 
tibi  penitus  deficio.  »  Dixit  ergo  iterum  archiepi- 
scopo  comes  Robertus  :  «  Obsecro,  domine,  ut  ex- 
spectes  donec  responsio  tua  renuntietur.  »  Et  archi- 

G  episcopusad  eum.«  Ergone,  inquit;captus  sum  ?  » 
Et  comes  ad  eum:  «  Nequaquam,  ait,  domine,  per 
sanctum  Lazarum  ;  sic  enim  consueverat  idem 
comes  jurare.  Recedentibus  itaque  comitibus  etre- 
gredientibus  ad  regem,  dixit  archiepiscopus  :  «  Re- 
cedo  et  ego,  nam  hora  praeterit ;  »  et,  elevata  cruce 
quam  manu  tenebat,  coepit  abire.  Cumque  aulam 
ingressusfuisset,  multitudo  militum  ctdiversigene- 
ris  hominum,  quee  ibi  convenerant,  ccepit  viso  eo 
clamare  etimproperiosis  atque  contumeliosis  voci- 
buseiinsultare,  garrula  etinjuriosaprocacitatevo- 
ciferantes.  Cum  veropaululum  surda  aure  proces- 
sisset,et  ad  lignaquae  ad  praeparationem  ignis  forte 
in  mediojacebant  pedem  offendes  paululum  nutas- 


est  decernere.  »   —  «  Patet,  inquit  rex,  quia  de      set:  vox  insultantium  vehementius  extoilitur,  quae 
ihis  vindicandus  est.  »  Misitigitur  statim      etiamaproculpositispossetaudiri:  occurrens  quo- 

que  viro  Dei  quidam  Randulfus  de  Broco  : 


cum  festinatione  qui  eum  judicarent.  Relatum  est 
aulem  de  j  udicio  quod  capi  debeat  archiepiscopus  et 
carceri mancipari, donecde objectis  sive objiciendis 
regis  voluntatiomnibus  satisfaceret.  Jubeute  itaque 
rege,  Robertus  comes  Leicestrensis  el  Rainaldus 
Cornubiensisarchiepiscopumadeunt,formamjudicii 
ei  ex  parteregisintimaturi;  locutus  estigitur  comes 
Leicestrensisarchiepiscopo,  dicens  :  «  Audijudicium 
c-uod  tibiin  curiaregisjudicatumest,  quodquerex 
ipse  pernostibi  mandat.  » Tunc  virsanctus  torvo 
eum  intuensvultu:  «  Ego,  inquit,  nulliusjudicium 
audiam.quippequijamaddominurapapamappel- 
lavi. »  Et  comes  ad  eum :  *  Et  quomodo,  inquit, 
Patrol.  CXC. 


Ut 

proditor,  inquit,  recedis.  »  Quem  reverendus  anti- 
stes  responsione  indignum  reputans  pertransibat. 
Comes  quoque  Humelinus  fraterregis  nothus  casu 
occurens  ei,  velut  proditorem  eum  recedere  dice- 
bat.  Cumvir  sanctus :  «  Siliceret,  inquit,  ut  miles 
essem,  propria  manu  te  mentitum  probarem.  » 
Tandem  ascenso  equo  ad  portam  castelli  pervenit, 
quamdiligenterobseratamreperiens,  stupefactus  et 
perterritussubstitit.  Sedquidame  famulis  suis.no- 
mine  Petrus  deMortorio,  fasciculum  clavium  emi- 
nus  dependentem  conspiciens,  celeriter  claves 
arripuit  ;  et  quod  quasi   miraculum   quibusdam 


87  S.  THOMjE  CANTUAR.  ARCHIEP.  ^8 

visum  est    inter  tam  multas  claves  illam,   quam  A  petentem  sub  familiari  custodia  sunt  detenti.  Sed 
visum  esi,  _  tamrm=Pt  Imm .  hp.ati  v  r  fueae  auasi  divi- 


volebat  ct  quae  necessaria  erat,  absque  mora  et  im 
pedimento  reperiens  portam  cum  celeritate  nullo 
contradicente  vel  resistente  aperuit.  Exeuntem  au- 
temdeoppidobeatumvirumpopulus.qui  rei  exitum 
prffistolabatur,gaudensexcipit:supplexbenedictio- 
nem  exposcit.lpse  vero  dextera  laevaque  benedictio- 
nem  incessanter  f  undens,re  tardantibus  eum  aliquan- 
tulum  turbis,  tandem  ad  monasterium,  in  quo 
hospitabatur,  pervenit.  Statim  igitur  ante  altare 
in  orationem  se  prostavit,  ubi  cum  aliquandiu  la- 
crymans  orasset,  mox  quaesivit :  audiens  autem 
utrum  adhuc  nona  esset  quaesivit ;  audiens  autem 
quod  hora  praterisset,  nonam  simul  et  vesperas 
decantavit,  et  illico  mensamponi  jussit.  Cumque 


et  ipsum  tempus  et  hora  beati  viri  fugae  quasi  divi- 
nitus  adminiculari  et  cooperari  videbatur.  Nam 
tanta  imbrium  vehemeutia  tota  nocte  illa  erupit. 
ut  nullus  ostium  domus  suae  egredi  praesumeret. 
Tantus  etiam  tenebrarum  horror  tam  ex  nubium 
imbriumdensitatequamexnaturaii  noctis  caligine 
invaluerat  ut  nec  in  medio  positus  quis  videri  posset. 
Cum  autem  omnes  portae  oppidi  diligenter  obser- 
varentur,exploratum  est  per  quamportarum  com- 
petentiusettutiusvir  Dominielabi  posset.  Inventum 
est  vero  quod  nondum  ad  aquilonarem  portam 
custodire  adessent.  jEstimantibus  igitur  universis 
quod  archiepiscopus  in  loco  quem  ei  in  ecclesia 
post  altare  paratum  cognoverant  quiesceret,  ipse 


*-:: ^.™d  iJ^t::=;  B  =;— *  •*-  «*■ — ->»-  *«»• 

ex  maximo  suo  ouimiatu      _  k nnrtam  anuilonarem  eressum  din 


pavore  namque  territi  universi  diffugerant,  im 
peravit  iterum  refectorium  monachorum  pauperi- 
bus  impleri,  eisque  ciborum  copiam  apponi  po- 
stea  sedit  ipse  cum  suis  ad  mensum  satis  morose, 
seque  hilarem  et  affabilem  eis  exhibuit.  Interim  au- 
tem,  dum  adhuc  sederetad  mensam,  jussit  lectum 
suum  in  ecclesiam  deferri,'  ibique  locum  quietis 
sibi  parari.  Sublatus  est  itaquelectus  ejus,  cunctis 
videntibus,  in  ecclesiam,  et  ibi  retro  majus  altare 
locum  dormituro  paraverunt.  Positus  est  etiam  ibi, 
ipso  disponente,quidam  minister  familiaris,qui  vo- 
lentes  accedere  prohiberet,  dicens  archiepiscopum 
diurno  labore  fatigatum  non  esse  inquietandum. 
Ipse  vero  vir  Domini  surgens  a  mensa  in  loco  se 


dium  castri  ad  portam  aquilonarem  gressum  diri- 
git  :  fueruntque  ei  divino  nutu  tenebree  noclis 
pro  velamento  :  et  aquarum  vehemens  inunda- 
tio  equorum  celabat  strepitum  sicque  nullo  peni- 
tus  sentiente  per  portam  septentrionalem  egressus 

est. 

Tota  igitur  nocte  illa  negotium  fugae  accelerans 
tandem  appropinquante  die  Lincolinum  pervenit. 
Tantum  autem  laborem  ipsa  nocte  ex  abundantia 
pluviarum  pertulerat,  quod  pondus  aquarum  non 
sustinens  cappamsuamallevationis  causa  bisante- 
quam  dilucesceret  praecidi  fecerit.  Ingressus  vero 
Lincolinumapudquemdamcivem,cuinomineerat 

Jacob.qui  fratrum  qui  eum  comitabantur  familiaris 


r«r.™r;r=^^^^ 


quid  in  articulo  instantis  necessitatis  pro  causa 
EcclesieeDeicommodiusfieri  posset.  Constansenim 
erat  quod,  si  crastinum  exspectaret  diem,  procul 
dubio  capiendus  esset  et  carceri  mancipandus  : 
quatenus  rex  ita  levius  delinquere  videretur  si 
sub  carceralis  custodiae  mora  aliqua  occasione  quasi 
regenescientejugularetur.  Et  quamvisvir  sanctus 
pro  libertate  ecclesiastica  mori  paratus  esset,  ne 
tamen  causa  Ecclesiae  in  suo  casu  pariter  occum- 
beret,  non  quidem  evadere  mortem  sed  interim 
differe  consilium  habuit.  Mutabatur  dies  iterum  in 
noctem,  slquidem  usque  in  crepusculum  ccena 
protracta  fuerat  et  vocavit  ad  se  vir  Domini  duos 


sis  episcopus,  ignorans  quod  acciderat,  cum  archie- 
piscopo  locuturus  advenit.  Cui  occurrens  Osbernus 
beati  viri  camerarius,  quiipsanoctelectum  ejusin 
ecclesia  custodierat  et  interrogatus  ab  eo  quidnam 
ageret  archiepiscopus :  «  Bene,  inquit,  agit,  nam 
sero  praeteri  to  a  nobis  recessit  et  nescim  us  quo  abie- 
rit.  j.Quodcumepiscopoinauredixisset,  illealtum 
trahenssuspiriumlacrymisquesuffusis  :  «CumDei, 
inquit,benedictione!  »Rexautemut  archiepiscopum 
recessisse  cognovit,  illusum  seintelligens,  interna- 
que  cordis  anxietate  tactus,  ex  nimia  indignatione 
et  furore  obmutuit,  sed  post  paululum  respirans  : 
«  Nondum,  ait,  finivimus  cum  isto. »  Tunc  mittens 


^3»^      ^.alus^aoe^     ceW.enussUo.u.au^oeoaaHsLmorad.Hgeo.er 
~  oosvUa^Hooec.usdeCa^vero  D  *«^~— '£1SS™ 


Scai!mannus,etquemdamfamulumsuumproprium, 
nomine  Rogeriumde  Brai,  strenuum  valde  etfide- 
lem  ;  et  his  tribus  tantum  consilium,  quod  de  pro- 
tectione  sua  inierat,  secretius  intimavil :  praeci- 
piens  ut  sine  mora  parati  essent.  Ad  majorem  quo- 
que  cautelam,  ne  scilicetde  sua  profectione  suspi- 
cio  aliqua  saltem  in  suos  oriretur,  nullum  de  suis 
equis  ducere  secum  statuit,  sed  quatuor  equos 
aliunde  sibi  exhiberi  fecit.  Procurantibus  itaque 
praefatis  tribus  quos  ad  hoc  negoti  um  quasi  fideliores 
vir  Domini  praelegerat,  adducti  sunt  statim  quatuor 
dextrarii  optimi  et  praelecti:  et  extra  januam  do- 
mus,  ac  si  hospitumessent,  usqueadhoram  com- 


domo  Jacob  die  ipsosecreto  permansit.  Et  ut  me- 
liustutiusquesecundumquod  imminens  necessitas 
exposcere  videbaturpossetlatere,  tunicam  conversi 
induit,  et  calceamenta  grossiora  pedibus  suis  apta- 
vit,  jussitque  sociis  ut  eum  de  caetero  non  Thomam 
vocarent,  sed  Christianum.  Et  hoc  quidem  elegan- 
tissime,  ut  scilicet  et  mutatio  fieret  in  nomine,  et 
veritatis  assertio  maneret  in  nuncupalione.Circa  cre- 
pusculumveronaviculamingressusest,  ettota  nocte 
perfluviumnavigandoaddomumquamdamreligio- 
nisquaediciturSempignebam  pervenit.  Ibialiquot 
diebus  in  granchiisejusdemdomus  delitescens,  tan- 
dem  clam  nocturnis  horis  ad  mare  properavit.  ln 


80 


VITA  II  AUGT.  ROGERIO  DE  PONTINIAGO. 


90 


transitu  vero  suo  apud  Chikesand  reperit  quemdam 
capellanum.nomine  Gilebertum,  virum  religiosum ; 
ejusdem  videlicetordinis  cujuserant  etfratresqui 
erant  cum  eo  :  quem  secumvenire  praecepit.  Cum 
autem  ad  mare  pervenisset,  et  ibi  circa  littus  paucis 
diebus  latuisset,  paratum  sibi  tandem  a  quodam 
sacerdote  navigium  nocte  conscendit,  et  prospera 
divino  nutu  fretus  navigatione,  cum  adhuc  magna 
noctis  pars  restaret,  inpartibusFlandriae,non  qui- 
demin  portualiquosedinsabulo,  proptercautelam 
applicuit.  Exigebat  igitur  necessitas  ut  pedes  iter 
faceret  ;  quem  laborem  insuetum  et  intolerabilem 
graviter  ferens,  saepiusinlittorelubrico  et  arenoso 
vacillans  corruebat.  Comites  vero  itineris  videntes 
tantum  virum  insoiito  labore  fatigari,  jam  enim 
saepius  corruendo  manus  laeserat  et  vulneraverat, 
non  se  facilea  lacrymiscontinebaut;  dieautemfa- 
cto  apparuit  eis  puer quidam,  cui  occurrentes  roga- 
bant utequitaturam  quamlibet eis  salva  mercedesua 
quaereret  et  adduceret.  Qui  currens  in  proximam 
villam,  et  multam  ibi  moram  faciens,  multum  eos 
sollicitos  ac  pavidosreddidit,  ne  forte  explorator  esset 
aut  delator.  Tandem  tamen  rediit  adducens  in  manu 
jumentum  instratum,  cui  tantum  pro  freno  funis  ex 
feno  confectus  a  colJo  dependebat.  Sed  quoniam 
necessitas  non  eligit, nec  quodvultfacit,  superjecta 
eidem  jumento  cappa  beatum  virumdesuper  sedere 
fecerunf,  talique  equitatura  perduo  fere  milliaria 
usus  est.  Tolerabilius  vero  et  honestius  aestimans, 
si  pedes  incederet,  iterum  coepit  cum  suis  ambulare, 
cumque  quemdam  vicum  ingrederetur,  videns  eos 
quemdam  mulier  mirata  est,  venerabilemque  virum 
dilligentius  intuens,et  nescio  quid  speciale  magnifi- 
cumque  in  ejus  vultu  perpendens,  labori  illius 
compatiens,  et  volens  ei  beneficium  praestare,  fes- 
tina  cucurrit  in  domum  suam  ut  baculum  quaereret, 
quem  ei  ad  sustentandum  porriguret.  Arripiens  au- 
tem  veru  quoddam  fumo  et  fuligine  sordidum,  nec 
non  et  adipe  picium,  qui  ex  eo  dependerant,  ma- 
didum  atque  confectum  eiporrexit.  Cujusille  circa 
se  benevolentiam  non  spernens,  quasi  pro  magno 
munere  gratias  egit.  Et  quod  oblatum  fuerat  sus- 
cepit.  Cum  vero  paululum  processissent,  stabat  miles 
quidam  in  foribus  domi  suae  accipitrem  manu  te- 
nens,  qui  videns  quatuor  viros  religionis  habitum 
praeferenles  praeterire  etdilligentius  intuens  eos,ait 
ad  circumstantes  :  t  Unus  ex  istis  aut  archiepisco- 
pus  est  Cantuariensis,  aut  ei  simillimus.  »  Cui 
respondit  frater  Scailmannus :  «  Verene  aliquando 
tu  vidisti  Cantuariensem  archiepiscopum  ita  gra- 
dientem  ?  »  Pervenerunt  autem  ad  fluvium,  ubi  re- 
perta  navicula  usque  Clarum  Mariscum  navigio 
pervenerunt.  Abbas  autem  et  fratres  loci  illius 
cognoscentes  venerandum  antistitem  inestimabih 
gaudio  repleti  sunt,  eumque  cum  omni  honore  et 
reverentia  officiosissime  susceperunt.  Mansit  igitur 
occultus  apud  eos  paucis  diebus.  Interim  quidam 
ex  clericis  suis  quibus  ipse  a  Northamptona  f ugiens 
ut  se  sequeretur  mandaverat,  ad  eum  venerunt. 


A  Interim  venit  Richardus  de  Luci  ad  Flandrensem 
comitem,  missus  arege  Anglorum.  Hic  audiens  ar- 
chiepiscopum  apud  Clarum  Mariscum  morari,  si- 
quidem  jam  de  eo  sermo  circumquaque  percre- 
puerat,  accessit  ad  eum  suadens  diligenter  quidem 
sed  frustra,  quatenus  una  secum  in  Angliam  ad  re- 
gem  reverteretur,  sed  intelligens  ex  responsionibus 
beati  viri  se  inaniterlaborare,  coepit  ei  minari,  dicens 
se  de  caetero  futurum  inimicum.  Cui  cum  vir  sanctus 
diceret  :  «  Homo  meus  es,  et  talia  mihi  loqui  non 
debes  ;  »  ille  contra  :  Hominium,  inquit,  meum 
tibi  reddo.  Cuiiterum  archiepiscopus  :  «  Tu,inquit, 
illud  a  me  mutuo  non  accepisti.  »  Misit  itaque  ve- 
nerandus  antistes  duos  abbates  ad  comitem  Flan- 
drensem,  petens  ut  ei  conductum  preebeat,  donec 

B  transeat  terram  ejus.  Comes  vero,  qui  regis  An- 
glorum  erat  consanguineus  et  partes  ejus  fovebat, 
responditconsiliumsesuprahochabiturumjaddens 
etiam  se  satis  potentem,qui  unumarchiepiscopum 
in  sua  dominatione  et  terra  detineat.  Quo  audito, 
archiepiscopus  suspectam  habuit  hujuscemodi  res- 
pensionem  ;  timens  ne  forte  comes  aliquiderga  se 
violenter  ageretut  exinde  gratiam  sibi  majorem 
apud  regem  pararet.  Quapropter  retulit  verbum 
istud  adMilonem  Carvanensemepiscopumqui  tunc 
forte  visitationis  gratia  ad  eum  venerat.  Erat  enim 
idem  Milo  de  Anglia  oriundus,  vir  prudens  valde  et 
magnificus  ;  quique  archiepiscopum  summa  devo- 
tione  et  intima  dilectione  colebat.  Communi  igitur 
amborum  consilio  etindustria  protractum  est  con- 

.,  silium  inter  eos  usque  in  noctem,  cumque  jam 
noxesset,  et  tenebrae  cuncta  occupassent,  surgens 
episcopus  coepit  vel  recedere  ;  quem  archiepisco- 
pus  praeeuntibus  cereis  usque  ad  portam  persecutus 
est.  Tuncjussitarchiepiscopusluminariaadmoveri 
et  quasi  aliquid  secretius  cum  episcopo  locuturus 
paululum  a  circumstantibus  avulsus  est,  sicque 
ascenso  equo  albo  quem  ei  episcopus  praepara- 
verat,  una  cum  eodem  Carvanium  usque  nocte 
ipsa  pervenit  :  in  crastino  mandavit  suis  ut 
ei  apud  Suessionem  occurrerent.  Tali  itaque 
modo  Flandriensis  comitis  minas  evasit  et  us- 
que  Suessionem  sine  impedimento  cum  suis,  Deo 
protegente,  pervenit.  Cognito  igitur  rex  Anglorum 
quodarchiepiscopusinFranciampervenisset,  misit 
nuntios  ad  regem  Francorum  Lodewicum,  Gilbertum 
videlicet  Folioth  Londoniarum  episcopum,  et  Ri- 
cardum  de  Ivelcestria,  qui  erat  clericus  regis,  et 
unum  ex  summis  regni  judicibus,  Willelmum  quoque 
illustrem  comitem  Arundelli,  qui  venientes  ad  re- 
gem  Francorum  apud  Compendiuminvenientes  ita 
ad  eum  iocuti  sunt  :  «  Meminisse,  inquiunt,  potest 
excellentiatua.domine  rex,  quod  cum  pax  inter  te 
et  dominum  nostrum  regem  Anglorum  postremo 
reformataesset,hocinterc33teraconstitutumfuisse, 
utsi  quis  ex  hominibus  vestris  tam  hinc  quam  tnde , 
aliqua  occasione  ditfugiens,  in  regnum  alterius  deve- 
nerit  ,  continuo  sine  contradictione  requisitus  do- 
minosuo  redderetur.  »  Et  ecce  nunc  Cantuariensis 


D 


91 


S.THOMjE  CAISTUAR.  ARCHIEP. 


92 


archiepiscopusjudiciumdominisuiregisdeclinans,  A  illicorex  Anglorum  alios  nuntiosad  dominum  pa- 


clanculo  et  de  nocte  furtivus  aufugit  et  in  terram 
tuam  pervenit.  Rogat  itaque  obnixe  lidelis  tuus  et 
amicus  dominus  noster  rex  ne  in  sui  contumeliam 
et  pactionum  injuriam,  praefatum  archiepiscopum 
in  regno  tuo  reoipias  vel  detineas.  Ad  haec  piissi- 
mus  rex  Francorum  Lodewicus  :  «  Pactiones,  in- 
quit,  de  quibus  dicitis  non  recolo,  quanquam  etsi 
ista  constitutum  fuisse  constaret,  nihil  hoc  ad  ar- 
chiepiscopumquominus  eum  libenter  videamus  et 
gratanter  suscipiamus  et  honoremus  ;  cum  ipse 
inter  homines  regis  vestri  reputandus  non  sit,  est 
enim  potius  dominus  regis  et  patronus.  Accedit 
etiamadhocimoet  superexcedit  quod  mansuetudo 
regni  nostri  omnibus  oppressispatetadrefugium, 


pam  sub  celeritate  destinare  curavit,  qui  archiepi- 
scopum  in  curia  praevenirent  et  domini  papae  car- 
dinaliumque  animos  ab  eo  averterent.  Haec  autem 
sunt  nominaeorum  qui  missi  sunt.  Rogerus  Ebo- 
racensis  archiepiscopus,  Gilbertus  Koliotepiscopus 
Londoniensis,  Wirecestrensis  quoque  episcopus  et 
Bartholomaeus  Exoniensis  atque  Hilarius  Cicestren- 
sis  episcopi ;  Richardus  etiam  de  Ivelcestria  et  Joan- 
nes  de  Oxenefordia  clerici  regis ;  Willelmus  quoque 
comes  Arundelli  et  Guido  Rufus,  Hugo  etiam  de 
Gundovilla  et  Rainaldus  de  sancto  Valerico,  atque 
Henricus  filius  Giroldi  familiarissimus  regis  ;  et  alii 
etiam,  quorumnominaignoramus.  Hi  omnes  Seno- 
nas  venientesetpraesentiamdominipapae  adeuntes 


nam  hoc  nobis  et  pietas  animi  indicit,  ut  regnum  B  multa  de  beato  viro  quibus  causam  ejus  deprime- 

nostrum  libertatem  quam  sonat  in  nomine  expri- 

mere  debeat  operis  attestatione.  Pervenit  enim  ad 

nostram  audientiam  quam  injuste   et  quibus  de 

causis  rex  vestervenerabilem  virum  oderit  et  perse- 

quatur,  undenonmiramursivirdiscretus,tamvitae 

suee  quam  Ecclesiae  Dei  causae  prospiciens,  regis  fu- 

rorem  declinaverit,  et  sub  noslrae  protectionis  alas 

confugerit.  Quapropter  si  scissem  ubi  inveniendus 

esset,  jampridem  ei  cum  debito honore  occurrissem.  » 

Tunc  Willelmus  comes  Arundelli  ad  ista regi  respon- 

dit :  «  Ignoras  forsitan,  orex,  quodarchiepiscopus, 

quem  tanto  studio  honorare  decernis,  semper  tibi 

infestus  fuit.  Ipse  enim  est,  cujus  calliditate  et  in- 

genio  multoties  regnum  tuum  motum  et  turbatum 

est.  Ipse  namque  terras  tuas  vastavit  et  oppida  ce- 

pit,  regnumque  tuum  et  dominationem  ex 

non  modica  detruncavit.  »  At  rex  ad  eum  :  «  Nihil, 

ait,  dicis  quominus  mihi  charus  et  honorabilis  vi- 

deatur ;  fecit  enim  juxta  tuam  sententiam  quod  de- 

buit,  nam  fidelitatem  quam  domino  suo  secundum 

tempus  debuit,  sinceriter  in  omnibus  et  per  omnia 

adimplevit.  Fecissetque  mihi  similia  si  meus  fuis- 

se.t.  Sed  ecce  pro  tantis  beneficiis  quae  mihi,  ut  di- 

citis,  inferendo  damna,  regi  veslro  contulit,  quali 

eum  remunerationedignum  aestimavit.  Nunquid  ut 

redderet  ei  mala  pro  bonis  ?  Et  a  propriis  effugaret 

qui  ei  aliena  subjugasset  ?  »  Item  locuti  sunt  nuntii 

ad  regem  dicentes  :  «  Rogat  etiam  rex  Anglorum 

amicustuus  quatenus  domino  papae  mandare  di- 

gneris,  ne  archiepiscopo  ad  gratiam  et  familiarita- 

tem suam  accessum  indulgeat ,  neque  mendaciis  il- 

lius  fidem  adhibeat.  »  Indignatus  autem  rex  super 

improbitatesermonumillorum:  «Egoquidem,  in- 

quit,mandabo,  sednonjuxtapetitionem  vestram. » 

Voscansque  rex  fratrem  Franconem  domini  papae 

cameranum,  qui  forle  tunc  apud  Compendium  prse- 

sens  erat :  «  Domino,  inquit,  meo  papa;  Alexandro  mea 

expartedicito:quatenussitantisumapud  ejus  san- 

ctitatem  cui  gratiam  aut  beneficium  praestare  velit,  ar- 

chiepiscopum  Cantuariensem,  cum  in  praesen  tiam  ejus 

venerit,benignesuscipiat,nullamqueadversuseum 

injustam  querelam  audiatvel  admittat.  »  Regressis 

gitur  nuntiis  et  quod  gestum  fuerat  referentibus, 


rent  in  medium  protulerunt ;  quae  quidem  probare 
non  potuerunt,  fuitque  eorum  allegatio  tam   inju- 
riosaetcontumeliosautcuidamepiscoporumacrius 
instanti  papa  diccret  :  a  Frater.temperate:  palam 
est  quod  virum  innocentem  gratis  oditis  et  prose- 
quimini.  »  Fuit  autem  summa  legationiseorum  ut 
dominus  papa  ad  petitionemregis  duoscardinales 
cum  plenitudine  potestatis  in   Angliam   dirigeret, 
qui  inter  regem  etarchiepiscopum  appellatione  re- 
mota  dijudicarent.  Asserebant  etiam  quod  rex  in 
multa  humilitate  et  devotione  ad    satisfactionem 
paratus  esset,  si  in  aliquo  forte  excessisset  ;porro 
rex  hoc  faciebat  insidiose,  soienscardinalium  judi- 
cia  non  esse  gratuita,   seque  facile  quod  volebat 
mediante  pecunia  obtenturum  si  sub  cardinalium 
parte  C  judicio  sibi  agere  liceret.  Quod  dominum  papam 
non  latnit  :  unde  ethujusmodi  petitioni  minime 
acquiescere  voluit,  licetmultumobnixe  cardinales 
instarent,  ut  regis  petitio  effectum  consequeretur. 
Willelmus  namque  Papiensis,quiunus  erat  ex  ma- 
joribuscardinalibus,  regi  per  omnia  favebat  caete- 
rosque  cardinales  ut  regi  faverent  induxerat,   sed 
non  gratis.  Repulsi  igitur  ab  spe  impetrandi,  regii 
legati  celeriter  regrediuntur.  Nam  episcopis,    qui 
hac  legatione  fungebantur,  non  erat  tutum  archi- 
episcopum  quem  in  proximoventurum  audierant, 
in  curia  exspectare.  Quarto  deindedie  venit  Seno- 
nas  archiepiscopus,    convocatisque  clericis  suis, 
quisnam  eorum  causam  ejus  in  praesentia  domini 
papae  competentius  posset  explicare,  ccepit  inqui- 
rere.  Et,  quanvis  essent  inter  eos   decretorum  le- 
gisque  periti  quamplures,etinperorandoeloquen- 
tissimi  et  exercitatissimi,   nullus  tamen  inventus 
est  qui  hoc  negotium  aggredi  praesumeret.  Time- 
bant  enim  regem,  scientes  certissime  cum  latere 
non  posse,  quis  eorum  in  curia  pro  archiepiscopo 
allegasset.  In  crastino  vir  sanctus,  habens  fiduciam 
in  Domino,  venitadcuriam  tenens  in  manuchiro 
graphum  illud,  inquo  regisconsuetudinescontine- 
bantur,  quod  eum  apud  Clarendonam  in  defensio- 
nem  ecclesiasticae  libertatis  de  manu  regis  suscepisse 
preediximus.  Cumque  in  prtftsentiamdomini  papae 
evnisset  etad  pedes  ejus  seprostravisset,chartam 


D 


93 


VITA  II  AUGT.  ROGERIO  DE  PONTINIACO. 


94 


ipsam  explicatam  et  expansam  ante  pedes  ejus  po-  A  multiplices  gratias  retulit,  quod  eum  tanto  honore 


suit,  dicens  :  «  Ecce,  Pater  sancte,  consuetudines 
regis  Anglorum,  canonibus  et  decretis  et  etiam 
ipsorumterrenorumprincipum  legibus  adversae,  pro 
quibus  exsilium  sustinere  cogimur  ;  ut  eas  sanclae 
paternitatituaeostenderernus  etconsilium  super  eis 
haberemus,  adveuimus  :  Jubeat  igitur,  si  placet, 
sanctitas  tua  eas  legi  etaudiri.  Quisquis  enim  ista 
audierit,  mirumestsinon  tinniant  ambae  auresejus 
audiens  a  Christianis  contra  legem  Christianitati  s  agi 
etdamnatissanctorumPatrumvenerandisinstitutis 
novas  et  inauditas  veterum  tyrannorumpraesumptas 
abusionesinEcclesiamDeiintroduci. » Haeccumge- 
nibus  flexis  dixisset,  jubente  apostolico  surrexit  et 
stetit  in  medio  circumstanteeum  turba  clericorum 
suorum.  Cumque  adpraeceptum  dominipapaecon- 
suedinesillaelegerentur,  etquilegebatprimum  pro- 
nuntiasset  capitulum,  coepit  venerandus  antistes 
contra  propositum  capitulummirabiliter  disserere, 
et  regis  in  hoc  intentionem  pleniuselucidareetde- 
tegere  ;  ostendens  et  convincens  ex  decretis  et 
legibus,  in  quibuset  quantis  quod  pronuntiatum 
fuerat,  sanctorum  Patrum  canonibus  obviaret,  quan- 
tumque  discrimen  Ecclesiae  Dei  immineret,  si  rex 
quod  intendebat  obtineret.  Similiter  fecit  ad  sin- 
gula  capitula  domino  papa  eum  libenter  audiente 
et  assertiones  ejus  diligenter  per  singula  notante. 
Cardinales  tamen,  qui accepta  a rege  pecunia  partes 
ejus  fovebanl,  multam  vexationem  beato  viro  in  sua 
causa  praestiterunt,  praecipue  Willelmus  Papiensis, 
qui  praecaeteris  regieratamicioretfamiliarior  ;hic 
enim  beatum  virum  modis  omnibus  impedire  sata- 
gens,  ad  singula  insurgebat  ;  seque  ei  objiciebat 
mullaproponens,etmultainquirens,qu8evir  vene- 
rabilis  sicutfila  aranearum  sinedifficultateetheesi- 
tatione  vel  solvebat  vel  convincebat.  Putabat  enim 
iste  Willelmusquodarchiepiscopus  oratione  uteretur 
aliena  et  non  propria  ;  et  quia  si  posset  cum  a  tra- 
mite  sui  sermonisdeflectere,  continuo  eum  irrisioni 
et  confusioni  habendum.  Sed  et  ipse  intelligens 
Willelmum  sibi  ex  directo  obniti,  aliquoties  eum 
reciproco  sermonis  excursu  ita  suis  intricavit  et 
illaqueavit  objectionibus  ut  omnibus  manifestum 
fieret,  quod  non  solum  propriis  utereturviribus  et 
disertitudine,  verum  quod  insuperabilis  esset  in- 
genii  et  eloquentiae.  Cumque  tam  in  expositione 
causae  suae  quam  in  contentione  cum  adversariis 
pars  magna diei  consumpta  fuisset,  erant  enim  sex- 
decim  capitula  consuetudinum  illarum,  ad  quae 
stando  responderat,  admirans  tandem  dominus  papa 
ejusmagnificentiamatquepraestantiam,vocaviteum 
ad  se,  jubensque  eum  juxta  sesedere,  ait  :  «  Bene 
veneris,  frater  charissime.  »  Cumque  congaudens 
eumbene  venissesaepius  repetisset,gratiaseiagere 
coepit,  quod  tantum  onus  tamque  arduum  negotium 
sibi  assumpsisset,  quod  videlicet  Ecclesiam  Dei  tam 
periculosis  temporibus.contratyrannorum  assultus 
tueri  pracsumpsisset.  Ipsequoque venerandusantistes 
cum  debita  humilitate  et  reverentia  domino  papae 


dignatus  fuerit.  Tunc  dominus  papa  consuetudines 
illas  perpetuo  damnavit,  etobservatores  atqueex- 
actores  ear  um  aeterno  anathemati  subdidit.  Vir  igitur 
Domini  aliquanto  tempore  incuriademoratus  tan- 
dem  cumlicentia  etconsilio  dominipapaePontinia- 
cum  se  contulit,  ibique  per  biennium  ferme  stetit. 
Pontiniacensesverode  adventu  tantihospitissupra 
modum  gravisi  sunt,  gratiasagentesei  quodadeos 
declinasset,  maxime  autem  domino  papae  qui  eos 
tanto  hospite  honorare  dignatus  fuerat  :  exinde  in 
multo  charitatis  et  devotionis  fervore  archiepiscopo 
et  suis  omnia  necessaria  tamin  victu  quam  vestitu 
omni  tempore  quo  apud  eos  mansit  abundantissime 
procuraverunt.  Ipse  vero  vir  reverendissimus  quam 

B  sancte,  quam  religiose  se  ibidem  habuerit  referre  su- 
persedemus,  ne  et  fratribus  nostris  notum  ingeramus 
et  brevitatis  metas  excedamus.  Illud  tamen  silentio 
praetereundum  non  est  quod  inter  caetera  sanctae 
aemulationisstudiaetiamhabitummonachilemibidem 
concupivit  et  aceepit.  Misso  autem  ad  dominumpa- 
pamtunc  temporisSenonis  commorantem  secretius 
nuntio  et  habitum  religionis  sibi  ab  eo  fieri,  bene- 
dici  et  transmitti  postulavit  et  impetravit  ;  domino 
papa  ita  inter  caetera  rescribente  :  «  Misimus  libi, 
frater  dilecte,  habitum,  nonqualem  voluimus  sed 
qualem  habuimus.  »  Cognoscens  vero  rex  Anglorum 
in  quanto  honore  adomino  papa  venerandus  pon- 
tifex  susceptus  fuisset  el  quod  in  Pontiniaco  locum 
sibi  mansionis  delegisset,  cum  jam  in  ipsum  desae- 

q  vire  non  posset,  in  suos  inaudito  crudelitatis  genere 
debacchatus  est.  Preecepit  namque  ut  ubicunque 
aliquis  de  cognatione  ejus  vir  vel  mulier  inveniri 
potuisset,  exhaereditatus  et  spoliatus  bonis  propriis 
a  regno  pelleretur,  exaelo  prius  ab  eo  sacramento 
quod  Pontiniacum  contristandi  archiepiscopum  gra- 
tia  proficisceretur.  Tunc  expulsi  sunt  senes  pariter 
etjuvenes  adcognationemillius  pertinentes.necnon 
et  muheres  cumpueris  etlactentibus  in  exsiliumire 
coactae  sunt.  Reditus  quoque  archiepiscopales  et 
totum  archiepiscopatum  rex  propriis  usibus  addidit : 
constituto  super  negotia  episcopatus  quodam  viro 
laico  sceleralissimo,  nomine  Randulfo  de  Broc  ;  qui 
et  ipse  adversum  virum  Dei  semper  pro  posse  ini- 
micitias  exercuerat.  Cum  autem  archiepiscopo  haec 
omnia  innotuissent,  in  multa  constantia  magnani- 
miteraccepit,  parvipendensdamna  terrena,  suorum 
exsilia,  dummodo  Ecclesia  Dei  quandoque  pacem  con- 
sequeretur.  igitur  archiepiscopus  lectioni  et  orationi 
caeterisque  sanctae  conversationis  studiis  propensius 
insistens  per  biennium  Pontiniaciquievit.  Sed  nec 
ibieumdiutiusquietummanereregisAnglorumma- 
lignitas  passa  est.  Excogitans  namque  callide  qua- 
liter  etiam  inde  ejicere  posset,  misit  quosdam  ab- 
bates  ordinis  Cisterciensis  ad  generale  capitulum 
ordinis  improperans  eis  bona  quae  ordini  contulerat ; 
deinde  eorumingratitudinemexprobrans  quodsci- 
licet  in  contumeliam  sui  archiepiscopum  sus  epis- 
sent,  et  necessaria  ei  jam  multo  tempore  minis- 


95 


S.  THO\LE  GANTUAR.  ARCHIEP. 


96 


trassent.Quocognito.archiepiscopuspraecavensne  A  raverat,  pacem  redderet  etcumarchiepiseopo  con 


sui  causaaliquod  detrimentum  ordoincurreret,  ad 
regem  Francorum  Ludovicum  qui  eum  multoties 
multis  et  instantissimis  precibus  ad  se  venire  roga- 
verat,  venit:  Senonisque  apudsanctam  Columbam 
reliquum  tempus  exsilii  sui  regeomnia  necessaria 
ministranteperegit.  IgiturrexAnglorum.convocato 
concilio  episcoporum  et  procerum  apud  Clarendo- 
nam,exegitabeis  sacramentumquodnulluseorum 
solatium  aliquodarchiepiscopopraestaretaut  man- 
datum  ei  dirigeret,  vel  certe  litteras  ab  eo    missas 
susciperet.  Addidit  etiam  ad    sacramentum  quod 
nullus  litteras  seununtiosdominipapae  susciperet, 
veladeuminaliquonegotioappellaret,  sed  ad  regis 
praesentiam.  Constituit  quoque  ne  quis  absqueli- 
centia  ipsius  et  litteris  transfretaret.  Posuit  etiam  b 
ad  singulos  maris  portus  custodes  qui   neminem 
transire  permitterent,  et  de  transmarinis  partibus 
venientes  diligenter  scrutarentur,  ne  quis  litteras 
domini  papae  vel  archiepiscopi  in  regnum  ejus  in- 
ferret.  Constituit  praeterea  ut  si  quis   cum   litteris 
deprehensusfuisset,vetustaequassataequenaviculae 
impositus  in  altum  pelagus  duceretur  ibique   so- 
lus  cum  ipsanavicula  sineremofluctibus  commit- 
teretur.  Episcopisverosacramentum  modis  quibus 
poterant  praestaredetractantibus.rextandem  mul- 
tum  diuque  exoratus  indulsit,  ut  verbo  tantum  pro- 
mitterent,  laici  autemjuraverunt :  Tali  calliditate  usus 
est  rex  quoniam  audieratquod  dominus  papa  uni- 
versos  episcopos regni  ad  se  vocare  disposuisset. 
Clauso  igitur  regno  iterum  universos  apudLondo-  q 
nias  rex  adesseimperat;ubicumconvenissent  cce- 
pitrexageredeconsecrationefiliisuietcummurmu- 
rantibus  episcopis  et  ad  invicem  colloquentibus  et 
dicentibus  illicitum  hoc  esse  ut  in  absentia  archi- 
episcopi  tale  quid  preesumeretur,  cum  adillius  sin- 
gularemdignitatemregisinunctionempertinerenul- 
lus  ambigeret,  inventi  sunt  trcs  episcopi,  Rogerius 
videlicet  Eboracensis  etGilbertus  Londoniensis  at- 
que  Jocelinus  Salesbiriensis,  qui  propter   ejus  ab- 
sentiam  minimedifferendum  dicerentsequeparatos 
esseutinhocvoluntatemregisexsequerentur.Igitur 
rege  dilationem  non  differente, consecratus  et  filius 
ejus  memoratis  tribus  episcopis  quae  ad  celebritatem 
consecrationispertinebant  prosequentibu?,  caeteris 


cordiamfaceret.  Aliasetiam  litteras  secretius  misit 
posuitquein  manu  cujusdam  episcoporura  Franciae 
in  quibus  de  interdictoregni  Anglorum    expressa 
continebatur  sententia,  quatenus  videlicet   si  rex 
contemneret  admonitionemapostolicam,  continuo 
regnumejusinterdicto  supponeretur.  Quod  regem 
non  latuit.  Condixeruntque  inter   se   reges   collo- 
quiumdepaceEcclesiae  tractaturi.  Occurrerunt  au- 
tem  ad  colloquium  fere  omnes  episcopiFranciaeet 
Normanniae,  maxime  illi  quibus  pondus  hujus  negotii 
dominus  papa  specialiter  imposuerat.  Tandem  igi- 
tur  vix  et  post  multa  facta  est  pax  inter  regem  et 
archiepiscopumregeomnesomninoquerelasetjura 
ecclesiasticainlibertatecanonicadimittente.  Verum 
tamen  osculum  pacis  rex  archiepiscopo  porrigere 
recusavit.  Dispositum  est  autem  ut  in    crastino  in 
celebratione  missae  archiepiscopus  a  sacerdote  pacem 
accipiens  regi  porrigeret  ;  sed  rex  hujusmodi  con- 
silium  callide  illudens  mox  utingressusest  ecclesiam 
praecepit  ut  pro  defunctis  missa  ageretur  in     qua 
pacemminime  dari  sciebat.  Hoc  solum  suspicioni 
patuitet  argumento  fuit,  quod  non  in  vero  corde 
rex  cum  archiepiscopo  pacem   fecisset.  Ipse   vero 
archiepiscopus  reversus  Senonas  ccepitdisponere 
reditum  suu  m  ad  propria  misitque  ante  faciem  suam 
Cantuariam  magistrum  Joannem  Salesburiensem 
qui  postea  Carnotensis  episcopus  fuit  ut  synodum 
solemniter  celebraret,  et  eos  qui  excommunicatis 
communicaverant  injuncta  pcenitentia  absolveret. 
Igitur  virDomini  primo  die  septimi  anniexsilii  sui 
egressusest  de  Senonensi  urbe  ad  sedem  propriam 
reversurus,  accepto  a  rege  Anglorum  in  conductu 
quodam  clericoejus  nomine  Joanne    de  Oxeno- 

fordia. 

Cumqueinfinibus  Fiandriae  ad  mare  venissetin 
loco  qui  dicitur  Witsand,  cognovit  ibi  quod  tres  illi 
episcopi  qui  coronationem  regis  junioris  sicut  prae- 
dictum  est  sibi  indebite  usurpaverant,  apud  Doveram 
eioccurrissentejusqueibipraestolarenturadventum; 

ipse  vero  citius  accito  puero  nomine  Osberno  tradidit 
ei  in  manulitterasdominipapae  praecipiens  utcele- 
riter  mari  transito  litteras  ipsas  tribus  praedictis 
episcopis  apud  Doveram  constitutisporrigeret.  Quas 
cum  episcopi  accepissent  et  ex  tenoreearum  seex- 


necsubterfugerevalentibus,  nec  manum  apponere  n  communicatoscognovissent,vehementeranimocon- 
«_,.___-  _._ : j: :i„i * — „-.       _..,_..-.._.;  roTTorci  cnnt  :  arr.hip.niscoDus  vero  naratis 


volentibus.  Exinde  diversismodis  agitata  estcausa 
Ecclesiae  Cantuariensis.  Nec  tamen  ad  effectum 
pacis  venire  potuit,  licet  rex  Francorum  Ludovicus, 
in  pluribus  colloquiis  quae  interimcumregeAnglo- 
rum  habuit  multum  institerit  qualiter  pax  et  con- 
cordia  inter  regem  et  archiepiscopum  reformaretur ; 
ipse  etiam  dominus  papa  mittens  aliquoties  legatos 
suos.regemadpacemEcolesiaeDeipaternaaffectione 
etlitterisprovocabatetverbis;  sednihil  proficiebat, 
intelligens  quod  nonnisi  manu  forti  cum  ipso  agen- 
dum  esset :  scripsit  ei  tandem  mandans  et  exhortans, 
rogansetpraecipiensquatenusEcclesiae  Cantuariensi, 
quae  jam  multo  tempore  ex  absentia  pastoris  labo- 


sternati  reversi  sunt  ;  archiepiscopus  vero  paratis 
navigiis  mare  ingressus  est  prospereque  navigans 
cum  Angliae  appropinquasset,  noluit  apud  Dorober- 
niam  applicare  ne  forte  excommunicati  illi  adhuc 
ibi  essent  quorum  vitabat  occursum  ;  divertit  au- 
temadalium  portum  qui  dicitur  Sanlwits  qui  locus 
suus  erat  proprius  ibique  applicuit.  Tres  vero  pro- 
ceres,  Raynaldus  scilicet  de  Garenna  et  Gervasius 
de  Cornhilla  et  Randulfus  de  Kroc,  qui  cum  prae- 
fatis  episcopis  Doveram  venerant,  archiepiscopo 
apud  Santwitsoccurrerunthaben.es  inpropositout 
ei  si  forte  in  aliquo  possent  adversarentur.  Con- 
questisuntautemquasiexparte  regisquod  clericos 


97 


VITA  II  AUCT.  ROGERIO  DE  PONTINIACO. 


98 


Francigenas  in  regnum  adduxisset,  dicentes  opor-  A  loqui  vellent,  ingressusest  caroeramubi  archiepi- 
tere  eum  fidejussores  vel  obsides  pro  eis  dare  ne      scopus  cum  monachis  et  clericis  suis   colloquens 


quid  forte  mali  in  regnomachinarentur.  Ipsevero, 
quamviseosresponsioneindignosreputaret.respon- 
dit  tamen  cum  voluntate  et  licentia  regis  se  eos 
adduxisse,  nihilque  ex  iis  quae  illi  fieri  exigebant  se 
facturum.  Spretis  igitur  verbis  eorum  et  cavillatio- 
nibus,  profectus  est  Cantuariam.  Processerunt  au- 
tem  ei  obviam  in  laetitia  et  exsultatione  monachi 
cumcleroetpopulouniverso,eumquegaudentes  et 
Deum  magnis  vobis  collaudantes  in  locum  suum 
introduxerunt.  Circa  viginli  vero  dies  ante  nativi- 
tatem  Domini  Cantuariara  ingressus  est.  Ipsisque 


sedebat,insinuans  ei  stare  foras  quatuor  milites  de 
familia  regis,  qui  cum  eo  loqui  desiderarent  :  et 
archiepiscopus  :  «  Fac,inquit,eos  venire  ;  >>  et  sta- 
tim  iste  Willelmus  introduxit  eos  :  cumque  ingre- 
derentur.vir  Domini  attentiusloquebatur  cum  quo- 
dam  monacho  et  non  respexit  eos  :  Ipsi  vero nemini 
quidquam  locuti  directo  gressu  usque  ante  pedes  viri 
Dei  venerunt,  ibiquenecipsi  archiepiscopo  aliquid 
sederunt  dicentes.  Ingressus  fueratcum  eis  quidam 
sagittarius  nomine  Randulfus,  qui  et  ipse  post  eos  in 
pavimento  sedit.  Expleto  tandem  vir  Domini  collo- 


diebussolitopropensiusorationi  et  eleemosynarum  quio  convertit  se  ad  eos,  et  videns  eos  tacentes  ra- 

largitioni  instabat,  faciebat  quoque  justitiam  iis  tentissimeintuitus  est  eos.  Tandem  fertur  eossalu- 
quiiniquooppressifuerantjudicio,personarumque  b  tasse.  Dicunt  tamen  quod  non  omnes,  sed  solum 

acceptione  prorsus  postposita,  nulli   contra  justi-  Willelmum  de  Traci  expresso  nomine  salutaverit. 

tiam  parcebat,  sed  in  multa  libertatespiritus  juste  Ipsi  \erosalutationem  ejusnon  curantes,  necquid- 

quod  justum  erat  prosequebatur.  Clericos  etiam  quampenitusrespondentes.sesemutuorespexerunt; 
regisqui  laica  auctoritate  ecclesias   occupaverant      ferturtamenRaynaldus,filium  Ursionisquasiexcon- 


admonebat  et  eas  pristinis   possessoribus  resti- 

tuebat.  Interimepiscopiilliquosapostolicaauctori- 

tate  apud  Doroberniam  excommunicatos  paulo  ante 

memoravimus,  mare  celeriter  transeuntes  regem 

adierunt  prostratique  pedibusejus  satis  invidiosa 

et  maligna  relatioue  qualiter  cum  ipsis  egerit  Can- 

tuariensisarchiepiscopus  insinuaverunt,  asserentes 

nonesse  pacificum  ingressum  ejusinregnum;ad- 

dentes  etiam  non  tam  eum  fecisse  ipsorum  causa 

quam  in  contemptum  regis.  His  auditis,  rex   furi- 

bundusinpenetraliasua  ingressus  est  circumstan- 

tibusqtie   militibus  et   ministris   ignaviam  eorum 

vehementer  eis  coepit  improperare,    quod  scilicet 

illudi  sibi  a  vilissimo  clerico    tanto  jam    tempore 

patienter  tulissent.Erantautem  inter  astantes  qua- 

tuor  milites  quorum  hsecsuntnomina  :  Raynaldus 

filius  Ursionis,  Willelmus  de  Traci,  Hugo  de  Mau- 

revilla,  et  Richardus  Brito,  qui  cognoscentes  ver- 

bum  regis  ex  multa  animi  indignatione  prolatum 

credentesque  quodquidquiddearchiepiscopo  fieret 

gratum  ei  foret,  jam  de  animadversione  in  virum 

Dei  cogitare  coe.perunt.  Collocuti  suntigitur  mutuo 

sicque  pariconsensua  curia,nemine  sciente,reces- 

serunt,  iterque  in  Angliam  cum  magna  festinatione 

direxerunt.   Venientes  autem   in  fines  Cantuariae 

congregaverunt  turbam  militum  secum,  dicentes 

regis  esse  voluntatem  etpraeceptum  utarchiepisco- 

pus  vel  capiatur  vel  interficiatur.Milites  veroveri- 

tatem  ignorantes  et  regemtimentes,  simulcum  eis 

Cantuariam  profecti  sunt;veneruntqueilluc  quinto 

dieanativitateDominicircahoram  nonamcum  jam 

archiepiscopusamensasurrcxisset ;  quatuor  autem 

milites  qui  cseteris  ducatum  proebebant,  relictis  aliis 

extra,  venerunt  ante  palatium  archiepiscopalein- 

gressique  aulam,  servientesqui  ad  mensam  ministra- 

verant,  adhuc  comedentesrepererunt.  Videns  au- 

tem  eos  et  cognoscens  quidam  Willelmus  filius 

Nigelli,  occurrit  eis,  salutavitque  eos   et  allocutus 

est ;  qui cum  audisset ab eis quod cum  archiepiscopo 


temptudixisse  :  «  Deus  teadjuvet.  »VirautemDo- 
mini  videns  facies  eorum  alteratas  ipsosque  perseve- 
rantes  in  taciturnitate  mirabatur  in  aspectu  eorum. 
TandemRaynaldusfiliusUrsionis  irato  vultu  erupit 
in  vocem,  etita  locutus  est  :  «Verba,  inquit.man- 
dat  tibi  rex  per  nos  de  partibus  transmarinis  ;  dic 
utrum  ea  velis  audire  secrelius  an  in  omni  audien- 
tia.  »  Et  archiepiscopus  : «  Sicut,  inquit,  vultis. »  — 
«Imo,aitRaynaldus,sicuttuvis.»Tuncpraecipiente 
eo  egressi  suntclerici  extradomum  in  aliam  came- 

r  ram  nullusquesuorumremansit  praeter  ostiarium. 
Raynaldus  itaque  coepit  proponere  qusedam  quasi 
mandata  regis,  sed  statimininitio  sermonis  intelli- 
gensvirDominiquotenderetetquiddicturus  esset: 
«  Verba,  ait,  ista  non  sunt  occultanda.  »  Dixit  ad 
ostiarium  :  «  Dimitte  ostium  et  revoca  eos  qui 
egressi  sunt,  neque  enim  debeo  eos  a  consilio  meo 
separare.  »  Dum  autem  solus  esset  in  camera  cum 
mililibus,  occasione  solitudinis  cogitavcrunt  eum 
interficere  ;  sed  cum  non  haberent  gladium  nec 
aliud  qui  unde  id  perticerent,  cum  baculo  crucis 
quae  ex  more  semper  ante  eum  erat  eum  proster- 
nere  meditabantur.  Hoc  postea  ipsis  contitentibus 
ita  fuisse  innotuit.  Regressis  itaque  clericis  in 
cameram,  coepit  iterum  Raynaldus  verbum  propo- 
nere  et  dicere  :  «  Mandat  dominus  rex  se  tecura 

®  pacem  bonam  et  plenam  corde  perfecto  fecisse,  te 
autem  eam  non  bene  servasse;  nam  per  ci  vitates  suas 
et  castella  cum  raultitudine  arrnalorum  te  transisse 
audivit  :  necnon  et  archiepiscopum  Eboracensem 
cumepiscopis  qui  incoronatione  filiisuiei  obsecuti 
suntexcommunicasseetaliospluresdesuisfideliori- 
bus  de  ecclesiis  expulisse.  Omnia  ista  non  carent 
suspicione,  quin  potius  manifestum  est  te  filii  sui 
coronam  velle  auferre,  teque  ei  in  omnibus  et  per 
omnia  adversari.  Scire  igitur  vult  dominus  noster 
rex  utrum  de  hisresponsurus  curiam  illiusingredi 
velis.  »  Tunc  archiepiscopus  :  «Habes,  inquit.am- 
plius  aliquid  dicere  ?  si  habes  dic  :  »  —  «  Prius, 


99 


S.  THOMjE  cantuar.  archip. 


100 


ait  Raynaldus,  audiemus  responsum  tuum.  »  — 
<  Non,  inquit  archiepiscopus,  coronam  filio  regis 
auferre,  vel  honorem  ipsius  in  aliquo  deprimere 
volo  ;  sed  potius  regnum  ejus  et  gloriam  exaltare 
in  omnibus  desidero.  Regnum  vero  ejus  et  Eccle- 
siam  nostram  cum  licenlia  ipsius  et  conductu  in- 
gressus  sum,  nec  debet  mihi  dominus  rex  inde 
calumniam  praestruere,  si  homines  Ecclesiae  nostrae 
honorem  nobis  debitum  impedentes  nos  per  ali- 
quantulum  itineris  spatium  comitati  sunt;  episcopos 
vero  de  quibus  locutus  es,  non  ego  sed  dominus 
papa  excommunicavit,  tuum  quia  quod  suum  non 
erat  in  coronatione  filii  regis  usurpaverunt,  tum 
quiapost  perpetratam  praesumptionem  ad  satisfa- 
ctionem  vocativenirecontempserint.  Verumtamen 
si  aliquo  excessi,  in  curia  dominiregisvel  ubicun- 
que  ei  placuerit  quod  justum  fuerit  exsequi  pa- 
ralus  sum.  »  Imo,  aitRaynaldus,  perte  excommu- 
nicati  sunt  episcopi,  et  idcirco  vult  et  mandat 
dominus  rex,  ut  tu  eos  celeriter  absolvas.  «  Non 
nego,  inquit  vir  sanctus,  per  me  id  factum,  sed 
non  a  metamen.  Unde  nisi  prius  domiaumpapam 
qui  sententiam  dedit  cum  debita  humilitate  et  sa- 
tisfactione  adierint,  per  me  minime  absolvi  pote- 
runt.  »  Tunc  Raynaldus  cum  furore  ait  : «  Mandat 
igitur  rex  quatenus  de  terra  sua  celeriter  et  sine 
moraexeascum  clericis  tuis  alienigenisetomnibus 
ad  te  pertinentibus  ;  ne  unus  quidem  remaneat, 
quoniam  de  caetero  nec  teipsum  tueri  poteris.  »Ad 
haec  archiepiscopus  :  «  Nunquam,  ait,  ab  hac  hora 
et  deinceps  inter  Ecclesiam  meam  et  me  mare  in- 
terveniet,  nisi  perpedesillius  tractus  fuero  ;  neque 
enim  ut  fugerem  veni,  semper  hic  me  invenire 
poteritis  ;  vos  quoque  talia  mihi  ex  parte  regis  di- 
cerenon  debuistis  :  cognosco  enimego  prudentiam 
et  modestiamilliusquodista  mihi  nonmandaret.  » 
Responderunt  omnes  una  voceasserentes  quod  rex 
ita  mandasset :  «  Item,  ait  vir  sanctus,possem  ego 
et  deberem  juste  conqueri  de  hominibus  regis  qui 
multas  mihi  dehonestationes  et  gravamina  postquam 
ingressus  sum  sedem  meam  intulerunt.  Nam  inter 
caetera  homines  meos  percusserunt,  summarium 
meumabscisacaudadehonestaverunt;doliaquoque 
cum  vino  quod  rex  ipse  mihi  contuleratet  huc  ad- 
vehi  fecerat  vioienter  rapuerunt.  »  Ad  haec  Hugo 
de  Maurevilla  :  «  Si  homines,  inquit,  regis  erga  te 
vel  tuos  in  aliquo  excesserunt,  quare  non  hocprius 
intimatum  est  regi,et  non  tu  propria  auctoritate  in 
eos  vindicasses,  eosque  excommunicasses?  »Etvir 
sanctusad  eum:  »Hugo,  inquit,  quam  erecto  capite 
incedis  !  Si  quisin  aliquojuraecclesiastica  temera- 
verit,  et  satisfacerecontempserit,nulliusexspectata 
hcentia  justitiam  faciam.  »  Ad  haec  Raynaldus  : 
«  Nimis,  inquit,  magnte  sunt  minae  istae.  »  His  di- 
ctis,  exsihentes  cum  impetu  milites  surrexerunt  et 
steterunt  ante  virum  Dei,  dixitque  Raynaldus  : 
«  Thoma,  ex  parte  regis  te  diffiducio.  »  Id  ipsumet 
caeteri  milites  una  voce  conclamaverunt.Tunc  dixit 
eis  vir  sanctus  :  «  Scio  quia  ad  me  occidendum 


A  venistis,  sed  Deum  facioclypeum  meum.  »  Percu- 
tiensque  manu  sua  crebro  cervicem  propriam:  *  Hic, 
ait,  hic  me  invenietis.  »  Tunc  egressi  sunt  milites 
archiepiscopovehementercomminantes,etpraecipien- 
tes  ex  parte  regis  ut  diligenter  servareturne  forte 
effugeret.  Ministris  etiam  quos  in  aula  repererunt, 
ex  nomine  regis  terribiliter  comminati  sunt  di- 
centes  quia  quisquis  cum  archiepiscoporemaneret 
regis  inimicus  et  morte  dignus  haberetur.  Au- 
diens  autem  vir  sanctus  minas  eorum,  surrexit  et 
usque  ad  ostium  camerae  secutus  est  eos,  commi- 
nantique  sibi  militi  dixit  :  «  Quiddicis  ?  dic,  dic.  » 
llli  vero  non  attendentes  verbum  illius  pertransie- 
runt,  Reversus  itaque  vir  sanctus  ad  suos,  sedit 
supra  lectum  suum.  Cui  Joannes  Saresbiriensis  : 

B  «  Haec,  inquit,  consuetudo  tua  semper  fuit  et  est,  ut 
quod  tibi  soli  videtur  illud  semper  et  dicas  et  facias. » 
Et  vir  sanctus  ad  eum  :  «  Quid  vis,  ait,  domine 
Joannes  ?  »  et  Joannes  :  «  Consilium,  inquit,  tuum 
debuisses  vocasse,  sciens  certissime  quod  miiites 
isti  nihii  aliud  quaerant  adversum  te,  nisi  tantum 
occasionem  ut  te  morti  tradant.  »  Cuivir  sanctus  : 
«  Omnes,  inquit,  mori  habemus,nec  timore  mortis 
ajustitia  flecti  debemus :  paratior  sum  pro  Deo 
et  justitia  Ecclesiaeque  Dei  hbertate  ad  mortem 
excipiendam,  quam  illi  ad  inferendam.  »  —  «  Nos, 
inquit  Joannes,  peccatores  sumus  et  nondum  ad 
mortemparati,neminemquevideoquigratismorive- 
litpraeter  te.  »  Et  ille  inquit  :»Dominivoluntasfiat.> 
Interim  egressi  milites  armi  semunierunt  inermem 

q  aggressuri.  Caeteri enim milites,qui foris exspectave- 
rant,  dumillicum  viro  Dei  loquerentur,  sub  tunicis 
suis  loricati  venerant.  Quod  cum  nuntiatum  fuisset 
ei  dixerunt  monachi  ad  eum  :  «  Domine,  veni  in 
ecclesiam,  nam  homines  isti  vel  ad  captionem  vel 
ad  interfectionem  tuam  se  praeparant.  »  Et  ille  ait : 
«  Non  timeo  eos  :  hicexspectabo  quidquidDeo  pla- 
cuerit.  »  Milites  vero  jam  paraticum  terroreet  stre- 
pitu  ad  januas  aulae  accesserunt,  quas  obseratas 
reperientes  nulla  vi,  quanquam  id  totis  nixibus  ten- 
taverunt  effringere  potuerunt.  Erat  autem  cum  eis 
quidam  Robertus  de  Broco  quiomnes  aditus  etdi- 
verticula  domus  noverat :  qui  ait  ad  eos :  «  Sequi- 
mini  me,  introducam  enim  vos  alia  via.  »Eo  igitur 
ducente  venerunt  perporaarium  et  usque  ad  came- 

rj  ram  pervenerunt.  Sed  cum  nec  ibi  ingressuminve- 
nirent,  aseendit  praedictus  Robertusperdeambula- 
torium,  quod  lbi  de  veteri  tunc  renovabatur,  ut 
aperiretostia;quosadesse  sentientesqui  intus  cum 
viro  Dei  erant,  omnes  fugerunt  praeter  aliquot  mo- 
nachos  et  unum  clericum  cui  nomen  magister  Ed- 
wardus.  Hi  apprehendentes  venerabilem  virum, 
adhuc  enim  sedebat,  coeperunt  eum  reluctantem  et 
renitentem  atque  contradicentem  inter  manus  suas 
ad  ecclesiam  portare.Circumspicientes  autem  vide- 
runt  curiam  plenam  armatis  et  pomarium  viasque 
quibus  adecclesiam  pergebatur,  praeoccupatas  mi- 
htibus  et  obstupuerunt.  Tunc  diverterunt  ad  aliud 
ostium  secretius  quod  mulio  tempore  clausum  et 


101 


VITA  II  AUGT.  ROGERIO  DE  PONTINIACO. 


402 


obseratum  nulli  transitum  prsebuerat.  Praecucurrit  A  bus.operuitoculossuos  caputque  inclinans  percus 


autem  unus  ex  monachis  volens  tentare  si  forte  se- 
ram  viribus  effringere  posset,  sed  moi  ut  eam  te- 
tigit,  divino  nutu,mirante  ipso  et  omnibus  qui  ad- 
erant,  ita  in  manus  ejus  collapsa  est  ac  si  ostio 
minime  adhaesisset.  Tunc  monachus :  «  Apprehen- 
dite,inquit,eum  et  apportate. »  Qui  accipientes  eum 
coeperuntportarenecdimiseruntdonecinecclesiam 
eum  introduxerint.  Substiterunt  tamen  antequam 
in  ecclesiam  venirent  ;  bis  in  claustro,  et  semel  in 
capitulo.  Nam  ipse  irascens  eis  reluctabatur  et  ela- 
bebatur  demanibus  eorum  molens  seportariab  eis. 
Ingresso  igitur  viro  Dei  in  ecclesiam,  respicientes 
monachi  viderunt  milites  jam  ingredi  claustrum  : 
clauserunt  contra  eos  januas  ecclesiae  ;  videns  au- 


soridedit.«  Deo  et  beato  Dionysio  sanctoque  Elfego 
me  commendo  !»haeccumdixisset,accessitRaynal- 
dus  et  percussit  eum  ex  obliquo  fortiter  in  capite 
amputavitque  summitatem  coronae  ejus  pileumque 
dejecit.  Lapsus  est  ensis  supra  laevam  scapulam» 
inciditqueomniavestimenta  illiususque  ad  nudum, 
Magister  vero  Edwardusqui  jnxtavirumDeistabat. 
vidensictumimminere.jecitbrachiumecontraquasi 
eum  protecturus,  quod  fere  penitus  abscissum  est. 
Tunc  accessit  Willelmus  de  Traci,  grandique  ictu 
percussit  in  capite,  qui  tamen  adhuc  minime  ceci 
dit.  Item  percussit  idem  Willelmus  enixius,  et  ad 
illum  ictum  corruit  vir  sanctus  pronus  in  pavi- 
mento.  Richardus  vero  Brito  jam  in  pavimento 


tem  vir  Dei  claudi  januas  dixit :  «  «  Per  sanctam  jj  prostratumpercussit,  fregitqueensemsuumperme- 


obedientiam  praecipio  ut  sine  mora  aperiantur  : 
non  enim  debemus  facere  castellum  de  domo  Dei.  » 
Iterum  arripuerunt  monachi  virum  Dei,  et  coepe- 
runteumper  gradus  in  chorum  deducere.  Quibus 
ipse  ait :  «  Dimittite  me,  et  recedite  :  nihil  hic  ha- 
betis  facere :  permittite  Deum  secundum  voluntatem 
suam  disponere  de  meo  negotio.  »  Interim  venerunt 
milites  in  ecclesiam  terribiliter  clamantes  et  vocife- 
rantes:  «  Ubi  est  Thomas  proditor  regis  ?  »  Vir  au- 
tem  Domini  ad  ista  nihil  respondit.  Clamaverunt 
igitur  iterum  et  dixerunt : «  Ubi  est  archiepiscopus  ?  » 
Tunc  vir  sanctus  :  «  Et  sacerdos,  inquit,  et  archie- 
piscopus  sum  :  et  si  me  quaeritis,  ecce  invenistis.» 
Haec  dicens  descendit  obviam  eisdegradibusquos 
ascenderat,  divertensque  in  partem  ecclesiae  aqui- 
lonarem,  ibi  ad  murum  prope  altare  beati  Benedicti 
substitit.  Accedentes  igitur  ad  eumquatuor  milites 
memorati,  et  quidam  clericus  quem  secum  adduxe- 
rant  cui  nomen  Hugo  Malus  clericus  :  dixerunt  ei : 
«  Absolve  celeriter  episcopus  regis,  quos  excommu- 
nicasti.  »  Quibus  ille  :  «  Non  faciam,  inquit,  aliud 
nisiquodjamdixi  et  feci.»Tunc  coeperuntei  minari 
mortem.  Quibus  ille  respondit :  «  Minas  vestras  non 
timeo,  nam  mori  pro  Deo  paratus  sum  ;  verumta- 
menhominesmeosdimittitenequecontingatiseos.» 
Injecerunt  igitur  manus  ineum,  coeperuntque  eum 
fortiter  trahere,  nitentes  eum  imponere  humeris 
Willelmi  et  de  ecclesia  ejicere.  Sec  vir  sanctus  fir- 
miter  stabat  in  gradu  suo  nec  loco  moveri  potuit, 
magister  namque  Edwardus,  quisolus  ex  omnibus 
suiscum  eoremanserat,  validissime  eumcontraeos 
retinebat.  Cumque  Rainaldus  filius  Ursionis  qui  pri- 
mus  injecerat  manus  in  eum,  vehementius  instaret, 
excutiens  se  vir  Dei  impegit  eum  a  se :  ita  quod  fere 
corruitsuperpavimentum,dicensilli:«Recedehinc, 
homo  meus  es :  contingere  me  non  debes. »  Et  Ray- 
naldus  ait :  «  Nec  fidem  nec  hominium  tibi  debeo, 
contra  fidelitatem  regis.  »  Videns  igitur  Raynaldus 
quod  a  loco  moveri  non  posset,  timensque  ne  a  po" 
pulo  qui  adaudiendas  vesperasconvenerateripere- 
tur,evaginatogladiojampercussurusappropinqua- 
vit.  Videns  vero  vir  sanctus  martyrium  suumimminere 
jamque  cominus  stare  percussorem :  junctis  mani- 


diumadlapidemoppositum.DumhaecaganturHugo 
de  Maurevillo  in  abigendo  populo  qui  imminebat  oc- 
cupatus  erat,  et  ita  contigit  quod  manu  sua  non  per- 
cussit  eum.  Hugo  vero  Malus  clericus  omnium  homi- 
num  sceleratissimus  accedens  ad  jacentem  posuit 
pedem  supra  collum  ejus,  gladiumque  defigens  in 
capite  spargebat  cerebrum  ejus  suprapavimentum, 
clamans  et  dicens : «  Eamus,  mortuus  est  enim  prodi- 
tor.  »  His  igitur  gestis,  egrediuntur  mihtes  de  eccle« 
siaper  viam  qua  venerant,  gladios  habentes  in  ma- 
nibus  et  vociferantes ;  «Regales,  regales.  »  Dimise- 
rantauteminterimincameraarchiepiscopaliRober- 
tum  de  Broco,  et  quosdam  alios  ad  custodiam  rerum 
quae  ibi  erant.  Quoiterum  reversi,statim  fregerunt 
rj  arca  et  scrinia,  accipientes  aurum  et  argentum  et 
vestes  et  libros,  etiam  privilegia  et  universa  quae  ibi 
reperta  sunt :  diripuerunt  quoque  etiam  equos  omnes 
et  universa  omnino  quae  in  domibusarchiepiscopali- 
bus  usui  apta  invenire  potuerun  t.  Monachi  vero  emis- 
samultitudinepopulideecclesiaclauseruntostia:col- 
ligentesque  super  pavimentum  fusum  sanguinem  et 
cerebrum  novi  martyris  reposuerunt  in  vasa.  Tule- 
runt  quoque  corpus  sanctissimum  et  exposuerunt  an- 
temajusaltareubietpernoctavit,  circumsedentibus 
monachis  in  magna  tristitia  et  mcerore :  subposuerunt 
autemetvasaadsusceptionemsanguinisdefluentis: 
nonignorantespretiosissimumessemartyrissangui- 
nem  qui  pro  Dei  amore  et  Ecclesiae  libertate  fusus 
fuerat.  Mane  facto,  venit  quidam  ostiarius  regis 
Robertus  scilicet  de  Broco,  missus  a  Randulpho  de 
Broco qui con vocatis monachis  dixit :  « Terra vacuata 
est  a  proditore,  qui  sicut  vivus  ita  etiam  et  mortuus 
meruisset  inhoneste  tractari.  Nunc  igitur  tollite 
eum  de  medio,  et  projicite  in  locum  ubi  nesciatur, 
alioquin  noveritis  eum  vilissime  per  pedes  extra- 
hendum  et  per  frusta  discerptum  porcis  et  canibus 
projiciendum . »  Timentes  igitur  monachi  acceperunt 
corpus  sanctumet  exueruntillud  vestimentis  suis. 
Cumque  vestimenta  illa,  quae  ususnecessarius  exi- 
gere  videbatur,  sustulissent :  invenerunt  subtus  ha- 
bitum  monachi,  id  est  cucullam,  et  sub  cuculla  ad 
carnemci..  amasperrimum,  demumetiam  subfe- 
moralibus  lineis  femoralia  cilicina  nihilominus  as- 


D 


103 


S.  THOMjE  cantuar.  archiep. 


104 


perrima.  Ipsaquoquevestimentaita  artequadamet 
nodis  aptata  erant  ut  facile  possent  exui  et  indui 
propterdisciplinam.Crebrosiquidemflagellabatur; 
ipsa  etiam  die  qua  passus  est,  tertio  flagellatus  as- 
seritur.  Passus  est  autem  ab  incarnatione  Domini 
millesimo  centesimo  septuagesimo  primo,  quinto 
die  anativitate  Domini,  feria  vero  tertia.  Dicendum 
etiam  quod  feria  tertia  natus  est  et  baptizatus  idem 
vir  beatissimus  ;  feria  tertia  de  Northamptona  fugit, 
feria  tertia  mare  transiit,  feria  tertia  nihilominus 
in  reditu  suo  transfretavit,  etferia  tertia  sicut  prae- 
dictum  est  martyrio  coronatus  occubuit.  Porro 
monachi  videntes  virum  beatissimum  omniasancti- 


A  tatis  et  religionis  insignia  in  occultis  suis  habentem 
inaestimabilitergavisi  sunt,  etadmirantesdicebant 
mutuo:  «  Ecce  vere  monachum  etvere  eremitam  ; 
ecce  vere  martyrem,  qui  non  solum  in  morte  sed  et 
in  vita  tormenta  passus  est.  «  De  dolore  igitur  quem 
demorteilliusconceperant.inenarrabiliterconsolati 
gaudentes  et  exsultantes  in  Domino  securique  de 
patrociniis  ejus  eum  cum  maxima  honore  et  alacri 
devotione  in  crypta  abditissima  sepelierunt.  Ubi 
crebra  et  imnumera  sanitatum  et  miraculorum 
beneficia  per  ipsius  merita  tidelibus  conferuntur. 
Praestante  Domino  nostro  Jesu  Christo,  qui  cum 
Patre  et  Spiritu  regnat  sancto  in  saecula.  Amen. 


SAINCTI    THOMiE 

CANTUARIENSIS  ARCHIEPISCOPI  ET  MARTYRIS: 

VITA  TERTIA 

AUCTORE  WILLELMO  FILIO  STEPHANI  (1) 


PROLOGUS- 


Ad  Dei  omnipotentis  gloriam,  et  perpetuam  beati  B 
Thomae  memoriam,  et  ad  omnium  legentium  vel 
audientium  profectum  et  aedificationem ,  ipsius  boni 
archipraesulis  et  martyris  Thomae  vitam  et  passio- 
nem,ego  Willelmus,filius  Stephani.scribere  curavi : 
ejusdem  domini  mei  concivis  clericus  et  convictor  ; 
etad  partem  sollicitudinis  ejus  oris  ipsius  invitatus 
alloquio,  fui  in  cancellariaejusdictator  ;  in  capella, 
eo  celebrante,  subdiaconus  ;  sedente  eo  ad  cogni- 
tionem  causarum,  epistolarum  et  instrumentorum 
quae  offerebantur,  lector  ;et  aliquarum,  eo  quando- 
que  jubente,  causarum  patronus  :  concilio  Nor- 

(1)  Libellis  Ed.  Grim  et  Rogeri  Pont.  e  mss. 
Paris.  et  Lond.  transcriptis  et  nunc  primum  vul- 
gatis.nihilnecnotarumnecvariantiumhicadjiciam. 
AtWill.fil.Stephanitextum,  editumolima  Sparkio, 
totum  conluli  cum  cod.  ms.  qui  in  biblioth.  Bodl. 
[Douce  sub  n.  287]  servatur  :  et  pleraque  quae  in  eo 
codice  habentur,  in  codice  Sparkiiomissa,  ut  su- 
spectae  auctoritatis  uncinis  inclusi.Godex  Doucianus 


thamtoniae  habito,ubi  maximum  fuitrerum  momen. 
tum,  cum  ipso  interfui ;  passionem  ej us  Cantuariae 
inspexi^caeteraplurima.quae  hicscribuntur,  oculis 
vidi,  auribus  audivi,  quaedam  a  consciis  didicire- 
latoribus. 

Plato  rem  publicam  oratione  formavit ;  situm 
Africae  in  historia  sua  Sallustius  descripsit,  occa- 
sione  Paenorum  Romanis  rebellium,et  Romanorum 
ad  eos  subjugandossaepius  transmissorum;  et  ego 
situm  et  rem  publicam  Londoniae  occasione  beati 
Thomae. 


in  initio  imperfectus  est,  scilicet  ubi  occurit  famosa 
ista  urbis  Londoniensis  descriptio  ;  quocirca  usus 
sum  editione  istiustractatuli,quee  in  Lelandi  Itine- 
rario  impressa  est.  Praeter  ea  quae  codex  Doucianus 
indubie  meliora  habet,  pauca  sunt  quae  ne  pereant, 
imo  ne  meo  judicio  nimis  fidere  cogantur  lectores, 
textui  subjeci. 


DESCRIPTIO 

NOBILISSIM/3  CIVITATIS  LONDONLE 
Inter  nobiles  orbis  urbes  [quas  fama  cekbrat,      civitas  Londoniee,  regni  Anglorum  sedes,  una  est, 


105 


VITA  III  AUCT.  WILLELMO. 


106 


quae  famam  suilatiusdiffundit,  opesetmerceslon-  A  juventutis  in  serotinis  aestivis  ad  auram  exeuntis. 

Urbs  sane  bona,  si  bonumhabeatdominum. 

Urbs  ista  viris  esthonorata,armisdecorata,multo 
habitatore  populosa  ;  ut  lempore  bellicae  cladis,  ju- 
bente  rege  Stephano,  bello  apti  ex  ea  exeuntes  os- 
tentuihaberentur,  et  vigintimillia  armatorumequi- 
tum,  sexaginta  milliapeditumaestimarentur,  Cives 
Londoniae  ubicunque  locorum  pree  omnibus  aliis 
civibus  ornatu  morum,  vestium  et  mensaelautioris 
spectabiles  et  noti  habentur.  Habitatores  aliarum 
urbium  cives,  hujus  barones  dicuntur.Eis  est  finis 
omnis  controversiae  sacramentum. 

Urbis  matronae  ipsae  Sabinae  sunt. 

In  Londonia  tres  principales  ecclesiae  scholas  cele- 
bres  habent  de  privilegio  et  antiquadignitate.Ple- 
B  rumque  tamen  favore  personali  alicujus  notorum 
secundum  philosophiam  plures  ibi  scholae  admittun- 
tur.Diebus  festis  adecclesiasfestivas  magistri  con- 
ventus  celebrant.  Disputant  scholares,quidam  de- 
monstrative,dialectice  alii ;  hi  rotant  enthymemata, 
hi  perfectis  melius  utuntur  syllogismis.Quidam  ad 
ostentationem  exercenturdisputatione,quaeestinter 
colluctantes;  alii  adveritatem,eaquaeest  perfectio- 
nis  gratia.Sophistae  simulatores  agmineet  inunda- 
tione  verborumbeatijudicantur  ;  alii  paralogizant. 
Oratores  aliqui  quandoque  orationibus  rhetoricis 
aliquid  dicuntappositeadpersuadendum.curantes 
artis  praecepta  servare,  et  ex  contingentibus  nihil 
omittere.Pueridiversarumscholarumversibusinter 
se  conrixantur  ;  autde  principiisartis  grammaticae, 


gius  transmittit,  caput  altius  extollit.  Felix  est 
aeris  salubritate,  Christianareligione.firmitate  mu- 
nitionum,  natura  situs,  honore  civium,  pudicitia 
matronali,  ludis  etiam  quam  jucunda  et  nobilium 
est  fecunda  virorum  :  qute  singula  semotim  libet 
inspicere. 

lbisiquidem  emollit  animoshominum  clementia 
cceli,  non  ut  sint  in  Venerem  putres,  sed  ne  feri  sint 
et  bestiales,  potius  benigni  et  liberales. 

Est  ibi  in  ecclesia  Beati  Pauliepiscopalis  sedes  : 
quondam  fuit  metropolitana,  etadhuc  futura  credi- 
tur,  si  remeaverint  cives  in  insulam  :  nisi  forte 
beati  Thomae  martyris  titulus  archiepiscopalis,  et 
praesentia  corporalis,  dignitatem  illam  Cantuaria?, 
ubi  nunc  est,  conservet  perpetuam :  sed  cum  utram- 
que  harum  urbium  sanctus  Thomas  illustraverit, 
Londoniamortu,  Cantuariam  occasu;  ipsiussancti 
intuitu,  cum  justitiffiaccessu,habetaltera  adversus 
alteram,  quod  amplius  alleget.  Sunt  etiam,  quod 
ad  Christianae  fidei  cultum  pertinet,  tum  in  Lon- 
donia  tum  in  suburbio,  tredecim  majores  ecclesiae 
conventuum,  praster  minores  parochianas  centum 
viginti  sex. 

Habet  ab  oriente  arcem  palatinam,  maximam  et 
fortissimam,  cujus  et  area  et  muri  a  fundamento 
profundissimo  exsurgunt;  caemento  cum  sanguine 
animalium  temperato  :  ab  occidente  duo  castella 
munitissima  ;  muro  urbis  alto  et  magno,  duplatis 
heptapylae  portis,  inlercontinuante.turritoab  aqui- 


lone  per  intercapedines.    Similiterque  ab  austro  q  velregulispraeteritorumvelsupinorum,contendunt. 


Londonia  murata  et  turrita  fuit ;  sed  fluvius  maxi- 
mus  piscosus,Thamesis,mari  influo  refluoque,qui 
illac  allabitur,moenia  illatractutemporis  abluit,la- 
befactavit,  dejecit.  Item  sursumab  occidente  pala- 
tium  regium  eminet  super  fluvium  eumdem,ffidifi- 
cium  incomparabile,  cum  antemurali  etpropugna- 
culis,  duobus  millibus  ab  urbe,  suburbio  frequenti 
continuante. 

Undique  extra  domos  suburbanorum  horti  civium 
arboribus  consisti,  spatiosi  et  speciosi,  contigui  ha- 
bentur. 

Item  a  boreasuntagri,pascuee,etpratorumgrata 
planities,  aquis  fluvialibus  interfluis;  adquas  moli- 
norumversatilesrotaecitanturcummurmurejocoso. 
Proxime  patet  iugensforesta,saltusnemorosi,  fera- 
rumlatebrae,  cervorum,  damarum,aprorum,ettau- 
rorum  sylvestrium.  Agri  urbis  sationales  non  sunt 
jejunae  glareae,  sed  pingues  Asiae  campi, 

Quifaciant  Ixtas  segetes, 
et  suorum  cultorum  repleant  horrea 
Cerealis  mergite  culmi. 
Sunt  etiam  circa  Londoniam  ab  aquilonesubur- 
bani fontes praecipui,  aqua dulci, salubri,perspicua, 
et  per  claros  rivo  trepidante  lapillos  :  inter  quos 
FonsSacer,  Fons  Clericorum,Fons  sancti  Clementis 
nominationeshabentur  ;  et  adeuntur  celebriore  ac- 
cessu  et  majore  frequentia  scholarium  et  urbanae 


Sunt  alii  qui  in  epigrammatibus,rhythmis  et  metns, 
utunturvetereillatriviali  dicacitate;  licentiaFescen- 
ninasocios,  suppressisnominibus,liberiuslacerant; 
lcedorias  jaculantur  et  scommata;  salibus  Socraticis 
sociorum,  vel  forte  majorum,  vitia  tangunt  ;  vel 
mordacius dente  roduntTheonino audacibus dithy- 
rambis.  Auditores, 

Multum  ridere  parati, 
Indeminant  tremulos  naso  crispante  cachinnos- 

DE  DISP0S1T10NE  URBIS. 

Singulorumofficiorumexercitores,singularumre- 
rumvenditores,singularumoperarumsuarumloca- 
tores,  quotidiano  mane  per  se  suntlocis  distincti- 
omnes,  ut  officiis.  Praeterea  est  in  Londonia  supra 
^  ripam  fluminis,inter  vina  in  navibus  et  cellis  vina- 
riis  venalia,  publica  coquina.lbi  quotidie  protem- 
pore  est  invenire  cibaria,fercula,  assa,  pista,  frixa, 
elixa,  pisces,  pisciculos,carnes  grossiorespauperi- 
bus,  delicatiores  divitibus,venationum,avium,avi- 
cularum.Si  subitoveniantadaliquem  civiumamici 
fatigati  ex  itinere,nec  libeat  jejunis  exspectare,  ut 
novi  cibi  emantur  et  coquantur, 

Dantfamulimanibuslymphas,panesquecanistris. 
Interim  ad  ripam  curritur,  ibi  praesto  sunt  omnia 
desiderabilia.  Quantalibet  militum  vel  peregrino- 
rura  infinitas  intrari  turbem,qualibet  diei  velnoctis 
hora,vex  dburbeexitura,nevel  hi  nimiumjejunent, 


107 


S.  THOMjE  gantuar.  ahchiep. 


108 


vel  aJii  impransi  exeant  ;illuc,  siplaceat,  divertunt,  A  hanc  urbem,ex  omninationequeesub  ccelo  est,na 

et  se  promodo  suo  singuli  reficiunt.  Qui  se  curare 

volunt  molliter,  acipenserem,  vel  Afram  avem,  vel 

attagenem  lonicum  non  quaerant,appositis,quaeibi 

inveniuntur,deliciis.IIaec  equidem  publica  coquina 

est,  et  civitati  plurimumexpediens,  etadcivitatem 

pertinens.  Hinc  estquod  legitur  in  Gorgia  Platonis, 

juxtamedicinamessecocorumofficium,simulacrum 

et  adulationem,  quartae  perticulae  civilitatis.  Estibi 

extra  unam  portarum  statim  in  suburbio  quidam 

planus  campus  re  et  nomine.Omni  sextaferia,  nisi 

sit  major  festivitas  praeceptae  solemnitatis,  est  ibi- 

dem  celebre  spectaculum  nobilium  equorumvena- 

lium  :  spectaturi  vel  ernpturi  veniunt,  qui  in  urbe 

adsunt,  comites,  barones,   milites,  cives  plurimi, 


valia  gaudent  institores  habere  commercia. 

Aurum  mittit  Arabs  ;  species  et  thura  Sabceus  ; 
Arma  Scythes  ;  oleum  palmarum  divite  silva 
Ptngue  soiumliabylon  ;  Nilus  lapides  preliosos  ; 
Seres  purpureas  vestes  ;  Galti  sua  vina  ; 
Norwegi,  Russi,  varium,  grysium,  sabelinas, 

UrbeRoma,  secundum  chronicorum  fidem,  satis  an- 
tiquior  est.  Ab  eisdcm  quippe  patribusTrojanishaec 
prius  a  Bruto  condita  est,  quam  iila  a  Remo  et  Ro- 
mulo  :  unde  et  adhuc  antiquis  eisdem  utuntur  le- 
gibus,  communibus  institutis.  Haec  etiam  similiter 
illi  regionibus  est  distincta  ;  habet  annuos  pro  con- 
sulibus  vicecomites;  habet  senatoriamdignitatem, 
et  magistratus  minores  ;  eluvies  et  aquaeductus  in 


.  '  ,  '      .         '  .  „„    ■*„.+*»    „„„:    t>  vicis;adgeneracausarumdeliberativa3,demonstra 

Juvat  videre  gradanos  succussaturanitente  suavi-  R  .......  ,         .       ,      .    . 


ter  ambulantes  ;  pedibus  lateraliter  simul  erectis, 
quasi  a  subalternis  et  demissis:hincequos,quiar- 
migeris  magis  conveniunt,  durius  incedentes,  sed 
expedite  tamen,  qui  quasi  a  contradictoriis  pedes 
simul  elevant  et  deponunt :  hinc  nobiles  pullos  ju- 
niores,  qui  mondum  freno  assueti. 

Altius  incedunt,et  mollia  crura  reponunt. 

Hinc  summarios  membris  validis  et  vegetis  :  hinc 
dextrariospretiosos,  elegantisformae,  staturae  hone- 
stae,  micantes  auribus,  cervicibusarduis,  clunibus 
obesis.  In  horum  incessu  spectant  emptores,  primo 
passum  suaviorem,  postea  motum  citatiorem,  qui 
est  quasi  a  contrariis  pedibus  anterioribus  simul  ~ 
solo  amotis  et  admotis,  et  posterioribus  similiter. 
Cum  taliumsonipedumcursus  imminet,  etaliorum 
forte,  qui  similiter  suntin  generesuo  ad  vecturam 
validi,  ad  cursuram  vegeti,  ciamor  attollitur,  vulga- 
res  equos  inpartem  irepraecipitur:  sessores  alipe- 
dum  pueri  tres  simul,  aliquando  bini  ex  condicto, 
et  bini  certaminise  praeparant,  docti  equis  imperi- 
tare,  indomitorum  lupatis  temperant  fremis  ora  : 
hoc  maxime  praecavent,  ne  alter  altericursum  prae- 
ripiat.  Equi  similiter  pro  modo  suo  ad  certamen 
cursus  illius  attollunt ;  tremuntartus,  moraa  impa- 
tientes,  stare  loco  nesciunt ;  facto  signo,  membra 
extendunt,  cursum  rapiunt,  agilitate  pervicaci  fe- 
runtur.  Gertant  sessores  laudis  amore,  etspe  victo- 
riae,  equis  admissis  subdere  calcaria,  etnecminus 
eos  urgere  virgis,  et  ciere  clamoribus.  Putares  om- 
nia  in  motu  esse,  secundum  Heraclitum,  et  falsam 
omnino  Zenonissententiam,dicentis,quoniamnon 
contingit  moveri,  nequestadium  pertransire.  Parte 
alia  stantseorsim  rusticorum  peculia,  agrorumin- 
strumenta,  sues  longis  lateribus,  vaccae  distentis 
uberibus. 

Corpora  magna  boum,  lanigerumque  pecus. 

Stantibi  aptae  aratris,  trahis,  et  bigis  equae  :  qua- 
rumdamventresfetibus  protument;  aliaseditifetus 
obeunt,  pulli  lasciviores,  sequela  inseparabilis.  Ad 


D 


tivae,  judicialis,  loca  sua,  fora  singula  ;  habet  sua 
diebus  statuis  comitia  (2).  Nonputo  urbem  esse,in 
qua  sint  probabiliores  consuetudines,  in  ecclesiis 
visitandis,ordinatis  Deihonorandis,  festis  feriandis, 
eleemosynis  dandis,  in  hospitibus  suscipiendis,  in 
desponsationibusfirmandis,matrimoniiscontrahen- 
dis,nuptiiscelebrandis,conviviisornandis,convivis 
hilarandis,  etiam  inexsequiis  curandisetcadaveri- 
bus  humandis.  Sohv,  pestes  Londoniae  sunt  immo- 
dica  stultorum  potatio,  et  frequens  incendium.  Ad 
haec  omnesfereepiscopi,  abbates,et  magnatesAn- 
gliae,  quasi  civesetmunicipes  sunturbisLondoniae; 
sua  ibihabentes  aedificiapraeclara.ubiserecipiunt, 
ubi  divites  impensas  faciunt,  ad  concilia,  ad  con- 
ventus  celebres  in  urbem  evocati,  a  domino  rege, 
vel  metropolitano  suo,  seu  propriis  tracti  negotiis. 

DE  LUDIS. 

Ampliusetadludosurbisveniamus,quoniamnon 
expedit  utilem  tantum  et  seriam  urbem  esse,  nisi 
dulcisetiam  sit  etjucunda:  unde  et  in  sigillis  sum- 
morum  pontificum,  usqueadtemporaultimiLeonis 
papae,exaliapartebullae,sculptorperimpressionem 
piscatore  Petro,  et  supra  eum  clave,  quasi  manu 
Dei  de  coelis  ei  porrecta,  et  circa  eum  versu, 

Tu  pro  menavem  liquisti,  suscipe  clavem. 
Ex  altera  parte  impressa  erat  urbs.et  scripturais- 
ta,  Aurea  Roma.  Item  ad  laudemAugusti  Ceesaris 
et  Romae,  dictum  est. 

Nocteptuit  tota,  redeunt  spectacula  mane: 
Dioisum  imperium  cum  Jove,  Caesar,  habes. 

Londonia  pro  spectaculis  theatralibus,  pro  ludis  sce- 
nicis,  ludos  habetsanctiores,  repraesentationes  mi- 
raculorum,  quae  sancticonfessoresoperatisunt,  seu 
repraesentationespassionum,quibusclaruitconstan- 
tia  martyrum.  Praetereaquotan.us,  die  quae  dicitur 
Carnilevaria,  ut  a  puerorum  Londoniae  ludis  inci- 
piamus ;  omnes  enim  pueri  fui mus ;  schlolarum  sin- 
guli  pueri  suos  apportant  magistro  suo  gallos  galli- 
naceos  pugnaces,  et  totum  illud  antemeridianum 
daturludo  puerorum  vacantium  spectareinscholis 
suorum  pugnas  gallorum.  Post  prandium  vadit  in 
suburbanamplanitiem  omnisjuventusurbisad  lu- 


(2)  Commercia,  eod.  Douc. 


109 


VITA  III  AUGT.  WILLELMO 


110 


cum  pilae  celebrem.  Singulorum  studiorum  scholares 
suam  habent  pilam  ;  singulorum  officiorum  urbis 
exercitores  suam  fere  singuli.  Majores  natu,patres, 
et  divites  urbis,  in  equis  spectatum  veniunt  certa- 
mina  juniorum,  et  modo  sua  juvenantur  cumjuve- 
nibus  ;  et  excitari  videtur  in  eis  motus  caloris  natu- 
ralis,  contemplatione  tanti  motus  et  participatione 
gaudiorum  adolescentiae  liberioris.  Singulis  diebus 
Dominicis  in  quadragesima,  post  prandia  exit  in 
campos  « juvenum  recens  examen  »  in  equis  belii- 
cosis,  in  equis  certamine  primis  ;  quorum  quisque 

Aptus  et  in  gyros  currere  doctus  equus 

Erumpunt  a  portis  catervatim  filii  civium  laici,  in- 

structi  lanceis  et  scutis  militaribus  :  juniores  has- 

tilibus,  ferro  dempto,  praefurcatis,  simulacra  beili- 

cient,  campestria  preelia  ludunt,  et  agonisticam 

exercentmilitarem.Adveniunt  et  plurimi  auiici.rege 

in  vicino  posito,  et  de  familiis  episcoporum,  consu- 

lum,etbaronumephebi;nondumcingulodonatimi- 

litiae,  gratia  concertandi.  Accendit  singulos  spes  vi- 

ctoriee  ;  equi  feri  adhinniunt,  tremunt  artus,  frenos 

mandunt ;  impatientes,  morae  stare  loco  nesciunt ; 

cum  tandem  sonipedum  rapit  ungula  cursum,  ses- 

sores  adolescentes,  divisi  agminibus.  hi  praeceden- 

tibus  instant,nec  assequuntur ;  hi  socios  consequun- 

tur,  dejiciunt  et  praetervolant.  In  feriis  paschalibus 

ludunt  quasi  praelia  navaha :  in  arbore   siquidem 

mediamna  scuto  fortiter  innexo,  navicula,  multo 

remo  etraptu  fluminis  cita,  celsa  in  puppi  stantem 

habet  juvenem  scutum  illud  lancea  percussurum; 

qui  si  scuto  illi   lanceam  illidens  frangat  eam,  et 

immotus  persistat,  habetpiopositum,  voti  compos; 

si  vero  lancea  integra  fortiter  percusserit,  in  pro- 

fluentum  amnem dejicitur : navis  motu suo  acta prae- 

terit. SunLtamen  hincinde  secusscutum  duaenaves 

stationariae,  et  in  eisjuvenes  plurimi,  ut  eripiant 

percussorum  flumine  absorptum,cum  primo  emersus 

comparet,  vel  summa  rursus  cum  bullit  in  unda. 

Suprapontem.etin  solariissupra  fluvium,sunt  qui 

talia  spectent,  multum  ridere  parati.  In  festis  tota 

eestate  j  uvenes  ludentes  exercentur,  arcu,  cursu,  sal- 

tu,  lucta,  jactulapidum,amentatis  missilibus  ultra 

metamexpediendis,  parmis  duellionum.  Puellarum 

cithara  choros  ducit  usque  imminente  luna,  et  pede 

libero  pulsatur  tellus.  In  hieme  singulis  fere  festis 

ante  prandium,  vel  apri  spumantes  puguant  pro 

capitibus,  et  verres  fulmineis  accinti  dentibus  ad- 

dendi  succidiae,  velpingues  tauri  cornupetae,  seu  ur- 

si  immanes,  cum  objectis  depugnant  canibus.  Cum 

est  congelata  palus  illa  magna,  quae  moenia  urbis 

aquilonaliaalluit.exeuntlusumsuperglaciemdensae 

juvenum  turmae:hi  ex  cursu  molu  captato  citatio- 

re,  distantia  pedum  composita,  magnum  spatium 

latere  altero  praetenso  perlabuntur.  Alii  quasi  ma- 

gnos  lapides  morales  de  glacie  sedes  sibi  faciunt ; 


A  sessorem  unum  trahuntplurimi  praeeurrentes,  ma- 
nibus  se  tenentes.  In  tanta  citatione  lubrici  motus 
aliquando  pedibus  lapsicaduntomnesproni.  Sunt 
aliisuperglacieoiludere, doctiores,  singulipedibus 
suis  aptantes,  et  sub  talaribus  suis  alligantesossa, 
tibias  scilicet  animalium  et  palos  ferro  acuto  sup- 
posito  tenentes  in  manibus  ;  quos  cum  aliquando 
glaciei  allidunt,  tanta  rapacitate  feruntur,  quanta 
avisvolans,velpilumbalistse.  Interdum  autem  ma- 
gnaproculdistantia,  ex  condicto,  duo  aliquiita  ab 
oppositis  veniunt  ;  concurritur  ;  palos  erigunt ;  se 
invicem  percutiunt;  velalter  velambo  cadunt,  non 
sine  laesione  corporali  ;  cum  post  casum  etiam  vi 
motus  feruntur  ab  invicem  procul  ;  et  qua  parte 
glacies  caput  excipit,  totum  radit.totum  decorticat, 

B  Plerumque  tibia  cadentis,  vel  brachium,  si  super 
illud  ceciderit,  confringitur ;  sed  aetas  avida  gloriae, 
juventus  cupida  victoriae  ;  ut  in  veris  praeliis  fortius 
se  habeat,  ita  in  simulatis  exercetur.  Plurimi  ci- 
vium  delectantur,  ludentes  in  avibus  coeli,  nisis, 
accipitribuset  hujusmodi,  etincanibus  militanti- 
bus  in  silvis.  Habentque  cives  suum  jus  venandi, 
in  Middelsexia,  Hertfordsira,  et  tota  Chiltra,  et  in 
Cantia  usque  ad  aquam  Crayae.  Londonienses,  tunc 
Trinovantes  dicti,Caium  JuliumCaesarem  qui  nullas 
nisis  sanguine  fuso  vias  habere  gaudebat,  repule- 
runt.  Unde  Lucanus : 

Territa  qusesitis  ostendit  terga  Britannis. 

Civitas  Londonia  peperit  aliquot,  qui  regoa  plu- 

rima,  et  Romanum  sibi  subdiderunt  imperium  ;  et 

"  plurimosalios,quosmundidominosvirtusevexitad 

deos,  utfueratin  Apolhnis  oraculo  Brutopromissum ; 

Brute,  sub  occasu  iolis,  trans  Galtica  regna, 
Insula  in  oceano  est  undique  clausa  mari ; 

Ha?ic  pete,  namque  tibi  sedes  erit  illa  perennis 
Hic  fiet  natis  attera  Troja  tuis. 

Hic  de  stirpe  tua  reges  nascentur ;  et  ipsis 
Totius  terrae  subtitus  orbis  erit. 

Et  temporibus  Christianis  nobilem  illum  ediditim- 
peratorem  Constantinum,  Helenae  reginae  filiuni,  qui 
urbem  Romam,  et  imperialia  insignia  omnia  Deo 
donavit,et  beato  Petro,  et  Sylvestro  papae  Romano, 

D  cui  et  statoris  exhibuit  officium,  et  se  non  amphus 
imperatorem,  sed sanctae  Romana?  Ecclesiae  defenso- 
rem  gavisus  est  vocari ;  et  ne  pax  domini  papae, 

D  occasionepraesentiaeejus,saecularis  strepitus  tumultu 
concuteretur,  ipse  ab  urbe  domino  papae  collata  om- 
nino  discessit,  et  sibi  civitatem  Byzantium  aedifica- 
vit.  Londonia,  et  modernis  temporibus,  reges  illu- 
stresmagniticosquepeperitjimperatricemMatildem, 
Henricum  regem  tertium,  et  beatum  Thomam  ar- 
chiepiscopum,  martyrem  Christi  gloriosum. 

. . .  Quali  non  candidiorem 
Terra  tulit,  nec  quo  fuerit  devinctior  atter 

omnibus  bonis  totius  orbis  Latini. 


111 


S.  THOM.E  CANTUAR.  ARCHIEP. 


112 


VITA  ET  PASSIO  SANGTI  THOM^l 

ARCHIEPISCOPI  ET  MARTYRI8 

EDITA  A  MAGISTRO  WILLELMO  FILIO  STEPHANI. 


Beatum  Thomam,antequam  exiret  de  ventre.no 
vit  Dominus  et  praedestinavit ;  et  qualis  quantus- 
quefuturusesset.matriper  revelationemdeclaravit. 
Siquidem  illa  praegna  ns  adhuc  vidit  per  somnium, 
quod  archiepiscopalem  Ecclesiam  Cantuariensem 
totam  in  utero  haberet :  eumque  in  lucem  editum 
obstetrixin  manibus  tollens,ait:  Archiepiscopum 
quemdam  a  terra  elevavi  »  Dum  in  cunis  jaceret 
infantulus,  una  nocte  visum  et  matri  suae,  quod 
nutricem  alloqueretur,  questa  quod  puer  cooperto- 
rium  non  haberet :  cui  nutrix  :  «  Imo,  domina,  opti- 
mum  habet.  »  Cui  illa:  «  Ostende  mihi.  »  Nutrix 
illud  afferens  et  ostendens,  et  totum  explicare  vo- 
lens,nec  valens,  ait :  « Tantum est,  quod non possum 
in  hoc  thalamo  totum  evolvere.  »  Cui  mater  :  «  In- 
tra  in  aulam,  et  ibi  explica.  »  Nutrix  hoc  facere 
elaborans,  ait  :  «  Sed  nec  hic  quco  totum  expli- 
care :  »  Mater  mirata,  ait :  «  Exi  a  domo  in  plateam 
fori  modo  vacantis,  ibi  nimirumpoteris.  »  Sed  nec 
ibi  nutrix  potuit,  et  dixit  :  «  Tantum  est  cooperto- 
rium,  quod  tinem  ejus  nequeo  invenire;  videtur 
operire  totam  Angham  explicationiejus  angustam, 
et  ultra  extenditur.  » 

Igitur  Thomas  natus  est  ex  legitimo  matrimonio, 
et  honestis  parentibus  ;  patre  Gilberto,  qui  et  vice- 
comes  aliquando  Londoniae  (3)  fuit ;  matre  Matilda  ; 
civibus  Londoniae  mediastinis,  neque  fenerantibus, 
nequeofficiosenegotiantibus,sed  deredditibussuis 
honorifice  viventibus. 

Quod  patri  suo  fuerit  aliquod  indicium  de  eo  di- 
vinitusrevelatum,  hincscimus  :  puerum  eumpater 
inreligiosa  domo  canonicorum  Mertoniae,  priori  Ro- 
berto,  aliquandiu  nutriendum  commiserat.  Venit 
aliqua  die  pater  filium  videre  :  introducto  puero 
coramprioreetpatre,paterprocidensfiliumpronus 
adoravit.  Indignatus  ob  hoc  prior,  ait  illi :«  Delire 
senex,  quid  agis  ?  Procidis  ad  pedes  filii  tui  ?  quod 
honoris  ei  facis,  tibi  ille  facere  deberet.  »  Cui  pater 
in  secreto  ait  :  «  Domiue,  scio  quid  facio  :  erit  iste 
puermagnus  coram  Domino.  » 

Depueritia  ejus. 

Annis  igitur  infantiae,  pueritiae  et  pubertatis,  sim- 
pliciter  domi  paternae  et  in  scholis  urbis  decursis, 
Thomas  adolescens  factus  stud  uit  Parisiis :  reversus, 
receptus  et  in  partem  sollicitudinis  reipublicae  Lon- 

(3)  al.  Lond.  om.  ed.  Spark. 


A  doniensis,  et  vicecomitura  clerius  et  rationalis  ef 
fectus  ;  ubi  laudabiliter  se  habens,  didicit  pruden- 
tiam  hujus  saeculi,  qua  postmodum  probe  noverat 
communia  Ecclesiae  Anglorum,  et  publica  totius 
regui  egregie  et  munifice  tractare  negotia  :  quem- 
admodum. 

(Cervinam  pellem  postquam  latravit  in  aula 
Militat  in  silvis  catulus) 

Quomodo  venit  ad  curiam  Theobaldi  archiepiscopi. 
Subinde  prodeuntibus  annis  et  meritis,  adhaesit 
Theobaldo  bonae  memoriae  Cantuariensi  archiepisco- 
po,  per  duos  fratres  Bolonienses,  Balduinum  archi- 
diaconum,  etmagistrumEustachium,hospites  ple- 
rumque  patris  ejusT  et  familiares  archiepiscopi,  in 
ipsius  notitiam  introductus  :  et  eo  familiarius  quod 
B  praefatus  Gilbertus  cum domino archiprapsule de  pro- 
pinquitate  et  genereloquebatur ;  utilleortuNorman- 
nus,  et  circa  Tierrici  villam  de  equestri  ordine,  na- 
tu  vicinus.  Horum,  inquam,  et  patris  inlroductu  ar- 
chiepiscopus  sui  gregis  scripsit  Thomam  :  postea 
fortem  expertus  bonumque.  Ad  villam  de  Herges 
(4)  primum  venit  ad  curiam  archiepiscopi,  cum  uno 
solo  armigero,  Radulpho  de   Londonia. 

Ipsa  nocte  sequente  visum  est  hospitae  suae,  quod 
super  tectum  ecclesiae  sederet  ille,  et  totam  vesti- 
mentis  suis  dependentibus  cooperuisset  ecclesiam. 
In  crastino  somnium  viro  suo  narravit  illa,  ei  inter- 
pretata  est,  quod  alter  illorum  juvenum,  adhuc 
enim  ignorabat  uter  esset  Thomas,  eeclesiae  illius 
villae  esset  futurus  dominus. 

De  nobilate  clericorum  curice. 

In  curia  illa  archiepiscopi  magni  et  apprimelit- 
terati  clericierant ;  quorum  plurimos  adepiscopatus 
Angliae,  Rogerum  vero  de  Ponte  Episcopi  ad  archi- 
episcopatum  Eboraci  ipse  archicpiscopus  postea 
promovit.  Horumrespectu  Thomas  minuslitteratus 
erat;sedlongequidem  altiorestratio  morum  quam 
litterarum  :  et  ipse  studuit  moralitati  et  prudeutiae 
intendere ;  ut  inter  eos  adhuc  inferior  litteris,  mo- 
ribus  conspectior  et  acceptior  apareret  :  postmo- 
dum  enim  litteratissimus  fuit. 

De  persecutione  Rogeri  postea  archiepiscopi. 

Rogerus  ille  Thomae  successibus  et  favoris  ejus 
primitiis  invidens  apud  archiepiscopum,  bis  obti- 


s 


(4)  Harwe  ed.  Spark. 


113 


VITA  III  AUCT.  WILLELMO. 


H4 


nuit,  quod  a  curiaj  ussus  est  semigrare .  Thomas  vero  A 
rudis  et  pudoratus,  etnulliussibi  admissi  conscius, 
utraque  vice  refugium  habuit  apud  fratrem  archi- 
episcopi  Walterum,  tuuc  archidiaconum  Cantuariae, 
postea  episcopum  Roffensem,  qui  et  in  ipsa  curia 
morabatur ;  et  ejus  interventu  ad  gratiam  archiepi- 
scopi  et  pristinum  locum  est  revocatus. 

Intellecta  mox  ipsius  industria,  mittebat  eum 
archiepiscopus  aliquoties  Romampro  nogotiis  Ec- 
clesiee  Anglorum  ;  ubi,  Domino  favente,  sapienter 
se  gerens,  in  plurimam  summorum  pontificum  et 
sanctee  Romanae  Ecclesiae  gratiam  receptus  est. 

De  statura  illius  et  moralitate. 

Erat  siquidem  placido  vultu  et  venusto  ;  statura 
procerus  ;  naso  eminentiore  et  paruminftexo;  sen-  B 
sibus  corporeis  vegetus  ;eloquio  comptus;  ingenio 
subtilis  ;  animo  magnus  ;  virtutum  iter  jam  allius 
ingrediens,omnibus  amabilem  seexhibens;  oppres- 
sis  et  pauperibus  erat  compatiens  ;  elatis  resistens ; 
sociorum  promotioni  intendens.bonorumomnium 
venerationi  ;  munificus  et  facetus  ;  fallere  vel  falli 
preecavens  ;  statimprudens  huius  seeculifilius,  lu- 
cisfuturus. 

Qualiter  primum  crevit  in  reditibus. 

Primum  reditum  habuit  de  dono  Joannis  Wigor- 
niensis  episcopi,  ecclesiam  videlicet  Beatae  Mariee 
Littoream.  Postmodum,  de  donatione  archiepisco- 
pi,  ecclesi.im  de  Ottefordia.  Posteahabuit  preeben- 
dam  Londoniae  in  ecclesia  Sancti  Pauli,  et  aliam 
Lincolniae.  J 

Tunc  impetrata  a  domino  suo  archiepiscopo 
transfretandi  licentia  per  annumstuduit  inlegibus 
Boloniae,  postea  Autissiodori.  Processu  temporis  et 
meritorumejus,ordinavit  eum  archiepiscopus  dia- 
conum,  et  fecit  Cantuariensis  ecclesiee  archidiaco- 
num  :  post  episcopos  et  abbates,  in  ecclesia  An- 
glorum  hic  primus  et  dignior  est  personatus,  et  ei 
valebat  centum  libras  argenti. 

Qualiter  factus  est  cancellarius. 

Consecrato  igitur,  per  manum  ejusdem  archie- 
piscopi.secundo  Henricorege  Anglorum;commen- 
datione  et  obtentu  archiepiscopi,  et  hortatu  actu- 
que  nobilis  Henrici  Wintoniensis  episcopi,  regis 
factus  estThomascancellarius,quasiomnibusaliis 
praeelectus :  vir  industrius,  animo  magna  volvens, 
multar umque  et  magnarum  rerum  experiens ;  cuj  us 
obsequii  et  honoris  vices  ita  operosus  exsolvit  ad 
Dei  laudem,  et  regis  honorem,  et  totius  regni  utili- 
tatem  ;  ut  in  incerto  sit,  utrum  aliquis  nobilior, 
magnificentior,  et  regi  utilior  fuerit,  in  pacis  et 
bellicis  negotiis. 

Cancellatii  Angliae  dignitas  est,  ut  secundus  a 
rege  in  regni  habeatur  ;  ut  alteraparte  sigilliregii, 
quod  et  ad  ejus  pertinet  custodiam,  propria  signet 
mandata ;  ut  capellaregis  in  ipsius  sit  dispositione 


et  cura  :  ut  vacantes  archiepiscopatus,  episcopa- 
tus,  abbatias  et  baronias,  cadentes  in  manu  regis, 
ipse  suscipiat  et  conservet ;  ut  omnibus  regis  adsit 
consiliis  ;  ut  etiam  non  vocatus  accedat  (5)  ;  ut 
omnia  sigilliferi,  regii  clerici  sui  manu  signentur, 
omnia  cancellarii  consilio  disponantur :  item  ut, 
suffragantibus  ei  per  Dei  gratiam  vitaa  meritis, 
non  moriatur,  nisi  archiepiscopus  aut  episcopus, 
si  voluerit.  Jnde  est  quod  cancellaria  emenda  non 
est. 

De  pace  reddita  Anglise,  ejectis  Flandrensibus. 

Et  cum  tempore  regis  Stephani  regnum  Angliae 
profanis  decertatum  odiis  guerree  tempestas  invol- 
visset;  beliica  undique  clades  desaevisset ;  inuna- 
quaque  fere  tertiavillaspeluncee  latronum,  hostilia 
videlicet  castra,  firmata  essent  ;  exhaeredatique 
fuissent  nobiles  indigenee:  et  alienigenee  Flandren- 
ses,  et  marticolee  (6)  viri  Cantiam,  et  plurimam 
regni  partem,  occupassent ;  cumque  diuturnitate 
guerree  fere  vicennalis  ita  turbata  essent  omnia,  ul 
impossibile  videretur  Flandrenses  ejici,  et  regnum 
in  statum  pristinum  et  antiquam  dignitatem  et  pa- 
cem  reformari,  maximenovo  regeadolescente;  mi- 
seratione  Dei,  consilio  cancellarii,  et  cleri  etbono- 
rum  regni,  qui  pacis  bonum  ,volebant,  infra  tres 
primos  menses  coronationis  regis,  Willelmus  de 
Ipra,  violentus  incubator  Cantiee,  cum  lacrymis 
emigravit  :  Flandrenses  omnes,  collectis  impedi- 
mentis  et  armis,  ad  mare  tendunt:  castellaomnia 
per  Angliam  corruunt,  preeter  antiquas  pacis  con- 
servandee  turres  etoppida:  corona  Angliee,  revoca- 
tis  defectionibus,  redintegratur  :  exheeredatis  jura 
paterna  restituuntur  :  desilvarum  latibulisadvillas 
prodeunt  latrones,  et  communi  gaudentes  pace  te- 
neri,  conflant  gladios  in  vomeres,  lanceas  infalces. 
Territi  a  furcis  fures,  similiter  agriculturee,  alia- 
rumve  artium  mechanicarum  fiunt  exercitatores. 
Pax  ubique  est ;  clypei  importantur,  caulee  expor- 
tantur :  exeunt  securi  ab  urbibus  et  castris  ad 
nundinas  negotiatores,  ad  creditores  repetendos 
Judeai. 

Hujus  cancellarii  industria  et  consilio,  adnitenli- 
bus  ordinatis  Dei.etcomitibusetbaronibus,  nobile 
illudregnumAngliee,tanquam  vernovura,  renova- 
tur,  ecclesiasancta  honoratur,  vacans  episcopatus, 
velabbatia,honesteepersonee  sinesimoniadonatur : 
rex,  favente  Rege  regum,  in  omnibus  negotiis  suis 
prosperatur :  Angliae  regnura  ditatur  ;  pleno  replet 
illud  copia  cornu:  colles  culti  sunt ;  valles  abun- 
dant  frumento,  pascuee  pecoribus,  ovilia  quoque 
balantibus. 

Cancellarius  Thomas  regnisedem,  palatiumLon- 
doniae,  prius  fere  ruinam,  repararifacit ;  mira  cele- 
ritate  tantum  opus  perficiens  intra  quoddam  Pascha 
et  Pentecosten,  tot  fabris  lignariis,  elaliis  operariis 
tantee  instantiae  motu  et  sonitu  operantibus,  ut  vix 


(5)  Se  inareat  cod,  Douc. 


(6)  Maricola  ed.  Spark. 


U5 


S.  THOMiE  CAN.TUAR.  ARCHIEP. 


116 


alter  alterum  proxime  admotum  posset  audire  lo-  A  Qualiter  nutriebat  filios  nobilium. 

quentem.  Cancellario,  et  regni  Angliae  etregnorumvicino- 

Cancellarii  summus  erat,  in  clero,  militia  et  po-      rum  magnates  liberos  suos  servituros  mittebant, 
pulo  regni,  favor.  Omnes  vacantes  parocbianas  ec-      qUOs  ipse  honesta  nutritura  et  doctrinainstituit,  et 


clesias  villarura  et  castrorum  posset  habei  e  :  nul- 
lus  enim  ei  advocatus  negare  auderet,  si  rogare 
vellet;  tanta  tamen  animi  magnitudine  vicit  ambi- 
tionem,  ut  pauperibus  sacerdotibus  et  clericisper- 
quirendiecclesiasillaslocum  tollerepraeoccupando 
dedignaretur.  Magnanimus  magna  potius  perquire- 
bat  scillicetpraeposituram  BeverlacLetdonationem 
praebendarum  de  Hastinges  a  comite  Augensi  ;  et 
turrimLondonieecumservitio  militum  addictorum ; 
castellariam  Eye,  cum  honore  septies  viginti  mili- 
tum  ;  et  castrum  Berkhamstediae. 


cingulo  donatos  militiae,  ad  patres  et  propinquos 
cum  honore  remittebat;  aliquos  retinebat.  Rex  ipse, 
dominus  suus,  filium  suum,  haeredem  regni,einu- 
triendum  commendavit :  quem  ipse  cum  coaetaneis 
sibi  multis  filiis  nobilium,  et  debita  eorum  omnium 
sequela,  et  magistris,  et  servitoribus  propriis,  quo 
dignum  erat  honore,  secum  habuit. 

In  qua  tamen  tantorum  saecularium  honorum 
pompa  ipse  saepe  disciplinam  secretam,  nudatoad 
flagella  dorso,  recipiebat ;  cum  erat  in  vicinia  Lon- 
doniae,  a  Radulpho  priore  Sanctae  Trinitatis ;  in  vici- 


Ludebat  plerumque,  sedperfunctorie,non  dedita  B  nia  Cantuariae,  aThomapresbytero  Sancti  Martini. 


opera,  in  avibus  cceli  nisis  et  accipitribus,  et  cani- 
bus  venaticis,  et  in  calculisbicoloribus 

Insidiosorum  ludebat  bella  latronum. 

De  honore  et  mensa  domus  concellarii. 
Cancellarii  domus  et  mensacommuniseratomni- 
bus  cuj  uscuinque  ordinis  indjgentibus  ad  curiani  re- 
gis  venientibus,  qui  probi  vel  essent,  velesse  vide- 
rentur.  Nulla  fere  die  comedebatabsquecomitibus 
et  baronibus,  quos  ipsemetiuvitabat.  Jusserat  qua- 
que  die,  novo  stramine  vel  feno  in  hieme,  novis, 
scirpis  vel  frondibus  virentibus  in  aestate,  sterni 
hospitium  suum,  ut  militum  multitudinem,  quam 
scamma  capere  non  poterant,  area  munda  et  laeta 
reciperet,  ne  vestes  eorum  pretiosae,  vel  pulchrae 
eorum  camisiae,  ex  areae  s 


Humilis  erathumilibus,  elatisferusetviolens;  quasi 
innatum  erat  ei : 

Parcere  subjectis  et  debellare  superbos. 
Cancellario  homagium  infiniti  nobiles  et  milites 
faciebanl ;  quos  ipse,  salva  fide  domini  regis,  reci- 
piebat ;  et  ut  homines  suo  patrocinio  eos  ulteriore 
fovebat. 

Transfretaturus  interdum  sexautpluresnaves  in 
sua  habebat  veliticatione  ;  nullumque,  qui  trans- 
fretare  vellet.remaneresinebat :  appulsus  guberna- 
tores  suos  et  nautas  adplacitum  eorum  remunera- 
bat,  Nulla  feredies  effluebatei,  quanonipse  aliqua 
magnalargiretur  donaria,  equos,  aves,vestimenta, 
aureamvel  argenteam  supellectilem,  velmonetam. 
ordemaculam  contrahe-  G  Sic  nimirum  scriptum  est,  quidamerogantpropria 


rent.  Vasis  aureis  et  argenteis  domus  ejus  renitebat 
ferculis  et  potibus  pretiosis  abundabat ;  ut  si  quae 
esculenta  vel  poculenta  commendaret  raritas,  em- 
ptoresejus  nulla  eorum  comparandorumrepellere 
debefet  charitas.  Summe  tamen  sobrius  erat  in  his, 
utdedivitemensadivescolligeretur  eleemosyna.  Et 
quod  a  confectionis  ejus  auditore,  Roberto,  venera- 
bili  canonico  de  Merilona,  audivi ;  ex  quo  cancella- 
rius  factus  est,  nulla  eum  polluit  luxuria.  Super  quo 
etrex  ipse  diurnas  ei  et  nocturnas  tendebat  insi- 
dias  :sedtanquamvir  timoratusetaDeo  praecinctos 
praedestinatusmunditiae  carnis  intendens,  lumbos 
habebat.  Et  quidem  vir  sapiens  regni  moderamini, 
ettantarum  curarum  publicarum  etprivatarumin- 


et  semper  abundant ;  alii  rapiunt  aliena, 

Et  curta?  semper  abest  rei ; 
tantamque  habebat  cancellarius  donandi  gratiam, 
utamor  et  dehciae  totus  orbis  Latini  reputaretur. 
Ut  cuique  erat  aelas,  ita  quemque  facetus  adopta- 
bat. 

Dei  omnipotenlis  instinclu,  et  cancellarii  suasu, 
dominus  rex  vacantes  episcopatus  et  abbatias  non 
diu  retinebat,  ut  fisco  suo  patrimonia  crucifixi  in- 
ferrentur  (quod  postea  fecit ;  quod  amplius  absit  ab 
eo) ;  imo  sine  magnamorahonestis  illas  dabat  per- 
sonis,  et  secundum  Deum. 

lterum  cancellariiconsilio  dominusrexcanonica- 
lem  ecclesiam  Meritonre,  ubi  morantes  Deum  me- 


tentus  occupationi,  rarius  illecebris  tahbus  attenta-  D  renturill  gratiamet  familiaritatemrecepit;  et  eam 


batur.  Quoniam, 

Otia  si  tollas,  periere  cupidinis  arcus. 
Vir  pudicus  cancellarius,  osor  turpitudinis  et  impu- 
dicitiae,  quemdam  cleri  cum  suum  magnae  prosapiae, 
Ricardum  de  Ambli,  pro  eo  quod cujusdam socii sui, 
dum  louginquo  aberatin  transmarinis,  uxorem  se- 
duxerat  et  accubuerat ;  facta  ei  persuasione  quod 
vir  ejus in  fata  concessisset ;  a  domo  et  amicitia  sua 
projecit,  et  in  turri  Londoniae  incarceratum  et  in 
compedibus  diu  afflictum,  teneri  fecit. 

(7)  Confirmavit  ed  Spark. 


apresbyteriosusceptamsumptibussuisconsumma- 
vit  (7),  et  perpetuis  ditavit  reditibus :  ibique  ali- 
quando,  cum  religioso  conventu,  poenitentiae  tri- 
duanasautediemPaschaecelebrabat  excubias.  Post 
nocturnum  vero  obsequium,  quod  dicilur  tenebra- 
rum,  sed  est  lucis,  die  parascevae  usque  ad  horam 
nonam,  vicinarum  villarum  pauperes,  oralionum 
gratia,  visitabatecclesias,pedes  incedens,  incappa 
absconditus,  uno  solo  comitatus  socio,  viarum 
duce. 


117 


VITAIII  AUCT.  WILLELMO. 


118 


Ilem  cancellario  Thoma  suggerente,   pauperes  A  visitare  Aschetinus,  prior  Legecestriae,  veniens  a 


Angligenas  morantes  inGalliis,  quos  fama  celebra 
bat  bonos,  vel  monachum  in  religione,  vel  magi- 
strum  in  studio,  rex  revocabat,  et  tales  in  regno 
suo  plantabat  personas  ;  ut  magistrum  Robertum 
de  Meliduno  in  episcopaliecclesiallerefordiae;  Wil 


curiaregis,  qui  tunceratin  Gasconia:  qui  liberius 
eum  allocutus,  ausu  familiaritatis,  ait :  «  Quid  est 
hocquodcappamanicalautimini?Haecvestismagis 
illorum  est,  qui  accipitres  portant ;  vos  vero  estis 
persona  ecclesiastica,  una  singularitate,  sed  plures 


lelmum  monachum  Sancti  Martini  de  Campis  in  ab-  dignitate  :  Cantuariae  archidiaconus,  decanus  Ha 

batia  Rameseiae.  stingae,  prtepositus  Beverlaci,  canonicus  ibi,  et  ibi ; 

Ita  ob  ipsius  dotes  virtutum,  animi  magnitudi-  procurator  etiam  archiepiscopatus;et,sicutrumor 

nem,  meritorum  insignia,quae  animo  ejus  inhaese-  incuriafrequensest,archiepiscopuseritis.  »Cancel- 


rant,  cancellarius  regi,  clero,  militiae,  et  populo 
erat  acceptissimus.  Pertractatis  seriis,  colludebant 
rex  et  ipse.  tanquam  coaetanei  pueruli,  in  aula,  in 
ecclesia,  in  consessu,  in  equitando.  Una  dierum 
coequitabant  in  strata  Londoniae,  stridebat  defor- 
mishiems:  eminus  aspexit  rex  venientem  senem,  g 
pauperem,  veste  trita  et  tenui,  et  ait  cancellario  : 
«  Videsne  illum  ?  »  Cancellarius  :  «  Video.  »  Rex : 
«  Quam  pauper,  quamdebilis,  quamnudus  !  Nun- 
quidne  magna  esset  eleemosynadare  eicrassamet 
calidam  cappam  ?  »  Cancellarius  :  «  Ingens  equi- 
dem,etad  hujusmodi  animumetoculum,  rex,  ha- 
bere  deberes.  »  Interea  pauperadest  :rex  substitit, 
et  cancellarius  cum  eo.  Rex  placide  compellat  pau- 
perem,  et  quserit  si  cappam  bonam  vellet  habere. 
Pauper  nesciens  illos  esse,  putabat  jocum,  non 
seria  agi.  Rex  cancellario  :  «  Equidem  tu  hanc  in 
gentem  habebis  eleemosynam;»  etinjectisadcapi- 
cium  ejus  manibus,  cappam  novam  et  optimam 
de  scarleta  et  grysio  qua  indutus  erat,  rex  can- 


larius  respondit,  inter  caetera,  ad  verbum  illud  . 
« Equidem  tres  talespauperes  agnosco  in  Anglia  sa- 
cerdotes,  quorum  cujuslibet  ad  archiepiscopatum 
promotionem  magis  optarem  quam  meammam  ego, 
si  forte  promoverer,  ita  dominum  meum  regem, 

intus  et  in  cute  novi, 
necesse  haberem,  aut  ipsius  gratiam  amittere,  aut 
Domini  Dei,  quod  absit,  servitium  postponere  ;  » 
quod  et  post  ita  contigit. 

Rex  Angliae  ad  suam  transfretationem  navem 
suam  propriam  solet  habere.  Cancellarius  ei  fieri 
fecit  non  unam  solam,sed  tres  simul  naves  optimas, 
et  omnibus  necessariis  instructas,  utnihil  deesset ; 
et  eas  regi  domino  suo  dono  dedit. 

Venerunt  aliquandoin  Angliam  nuntii  regis  Nor- 
wegiae  :  quo  audito,  cancellarius  misit  obviam  eis, 
qui  eos  ad  curiamdominiregis  duceret,  eteis  sum- 
ptus  necessarios,  nomine  cancellarii,  ministraret. 

NicolausarchidiaconusLondoniaeincidit  semel  in 
offensam  regis, unde  domus  ejus,  familia  ipsius  ex- 


-  -  ....  *-&»">  ""^  uutuua  cjua,  icumiiaipsiUS  ex- 

celLmo  auferre,  ille  retmere  laborabat.  Fit  ibi  mo-  c  pulsa,  ex  regis  preecepto  serata,  et  regi  subhastata 

tus  et  tumultus  magnus  :  divites  et  milites,  qui  eos  fuit.  Non  destitit  bonus  cancellarius,  quin  ipsa  die 

sequebantur,  mirati  accelerant  scire  quaenam  esset  archidiaconum  regi  reconciliaret,  et  ad  possessio- 

tam  subita  inter  eos  causa  concertandi  :  non  fuit,  nem  revocari  suam  impetraret. 

qui  diceret:  intentus  erat  uterque  manibus  suis,  Eodemque  modoofficiosus  fuit  quandoque  epi- 

ut  ahquando  quasi  casuri  viderentur.  Aliquandiu  scopo  Cenomannensi,etGiloni  archidiaconoRotho- 

reluctatus  cancellarius,  sustinuit  regem  vincere,  magensi:  nam  cum  inschismate  Romanae  Ecclesiae 

cappam  sibi  inclinato  detrahere,  etpauperidonare.  hinc  Octavianus  et  imperator  Fredericus  qui  eum 

sociis  suis  acta  narrat :  risus  fovebant :  inde  catholicus  papa  Alexander  consilio 


omnium  ingens  ;  fuerunt,  qui  cancellariocappas  et 
pallia  sua  porrigerent.Cum  cappa  cancellarii  pauper 
senex  ,abit,  praeter  spem  locupletatus,  laetatus,  et 
Deo  gratias  agens. 

Aliquotiesque  ad  hospitium  cancellarii  rex  come- 
debat,  tum  ludendi  causa,  tum  gratia  videndi  quae 
de  ejus  domo  et  mensa  narrabantur.  Rex  veniebat 


suorumcardinaliumnuntiossuosmisissentadregem 
Francorum,etregemAnglorumtunctransmarinum; 
illi  autem,convocatisepiscopisplurimisetsumma- 
tibus  regnorumsuorum,  apud  Novum  Forum,  cum 
congregati  essent,  nuntios  illos  et  rationes  eorum 
audituri,  et  de  merito  electionis  eorum,  utriusque 
obedientiae  se  subderent,  tractaturi:  placuissetque 


nii«„nr,^^  n  j     ■        •     ,        ■■ n  OC3UUUC1BUl'  '^^'"r^P^cuissetqu» 

ahquando  equo  admisso  in  hospitium  cancellarii  D  tandem  eis  Alexandri  electio  quae  jusfior  eis  etsan 


sedentis  ad  mensam  ;  aliquando  sagitta  in  manu, 
rediens  venatu,  vel  iturusinnemus  :  aliquandobi- 
bebat,  et  viso  cancellariorecedebat  ;aliquandosa- 
liens  ultra  mensam,  assidebat  et  comedebal.  Magis 
unanimes  et  amici  nunquam  duoaliifuerunt  tem 
poribus  Christianis. 

Fuit  aliquando  gravi  tentus  infirmitate  cancella- 
rius  Rothomagi  apud  sanctum  Gervasium .  Venerunt 
eum  duoreges  simul  videre,  rex  Francorum,etrex 
Anglorum,  dominussuus.Tandemdispositusadsa- 
nitatemetconvalescens,unadierumseditadludum 
saccorum,  indutus  cappa  manicata.  Intravit  eum 
Patrol.  CXC. 


ctior  non  immerito  visa  est ;  pro  eo  quod  archiepi- 
scopus  Rothomagensis  Hugo  eam  approbavit,  etper 
Gilonem  nepotemetarchidiaconumsuum  suffraga- 
neis  suis  recipiendam  mandavit;  rex  vehementer 
commotus,  domos  archidiaconi  dirui  praecepit  quo- 
niam  in  ipsum  archiepiscopum  grandae  vum,et  virum 
magnanimum  palam  excandescere  rex  veritus  est. 
Tunc domino regi  supplex  ai t  cancellarius: «  Domine 
mi  rex,  equidem  domus  illa  quam  ruere  praecipitis, 
archidiaconi  Gilonis  est ;  sedhospitium  meum  esl.  » 
Et  hujusmodi  dixitapposite  ad  persuadendum,  ut 
tandema  regedelinito  etsuaso,  archidiaconi  pacem 


119 


S.  THO.NLE  CANTUAR.  AHCHIEP. 


120 


cum  domusipsius  integritateobtiueret.  In  crastino  A  suum  attendens,  et  se  tantae  rei  cominetiens,  juxta 
audivit  rex,  quod  episcopus  Cenomanensis  Alexan-      Ulud  poeticum  : 


drum  papam  recepisset  exemplo  domini  Rothoma 
gensis,etnuntiisejusobedientiampromisissetpapae 

servendam.  Rex  iratus  est,  quod  ejus  sine  jussu  et 
licentia  et  sententia  hoc  fecisset.  Marescalli  regis, 
commotione  ejusvel  fortepraeceptioneintellecta.ad 
hospitia  episcopi  vad  unt,  chamis  succisis,equos  eji- 
ciunt.sarcinas  epis  copi  in  vicos  exportant,eum  hospi- 
tio  privant:  acuriaepiscopusturpiterrecederecom- 
pulsus  est.  Facit  rex  breves  scribi,  ut  domus  ejus 
Cenomanni  diruantur.  Signatasbreves  rexin  manu 
tenens,et  ostendens  publice,  ait  astantibus  :  «  Equi- 


Metire  quod  audes  ;  nuptialiter  se  instruit, 
Quinuptias  mittitur  concitiare  futuras. 

Parat  ostendere  et  effundere  luxus  Anglicani  opu- 
lentiam;  ut  apudomnes  et  in  omnibus  honoretur 
persona  mittentis  in  misso,  etmissi  sua  in  se.  Cir- 
citer  ducentosin  equissecumhabuitdefamiliasua, 
milites,  clericos,  dapiferos,  servientes,  armigeros, 
nobiliumfilios,  militantesei,  et  armisomnesinstru- 
ctos  (8).Omnes  isti,etomniseorumsequela,novofe- 
stivofulgebantornatuvestium.quisquepromodosuo. 


tenens,ei  OSienueilS  uuunue,  au  asiaunjju.j  .  »  »^~.  --  a  ...  .„(„„;„  „«climon 

dem  Cnomannenses  audient  de  episcopo  suo  rumo-      Habuit  etiam  vigint,  q^uor  mu  ato "a  vesUmen- 
rem  .  Omnis  clerus,  qui  aderat  in  tanta  duorum      torum  (9),  omnia  feredonanda  et  in  transmar  ms 
"um  curia,  doluit     cancellarius  supra  omnes  :  B  relinqnenda,  et  omnem  eleganUam  van. ,  gry..,,  et 
icD      i  »  '  i  _„n: „.v.;„„,>.,™  r.oiiir>pnm minmieet taoetum. 


intelligens  autem  regem  in  tanta  ira  frustra  com 
pellendum  et  rogandum,praecepit  cursoribus  regis, 
bajulis  litterarum  illarum,  ut  non  festinarent ;  et 
cum  itinere  duorum  dierum  Cenomannis  venire 
possent,  non  illuc  venirent,  nisi  quarto  die,  acquie- 
verunt  illi.  ln  crastino  ad  dominum  regem  episco- 
pos  ire  suasit  cancellarius  pro  Cenomannensi  ro- 
gaturos:  ierunt  aliqui,  regeminexorabileminvene- 
runt;  ierunt  alii,  suggerentecancellario,  repulsam 
passi  sunt.  Tandem  cancellarius  ipse  regem  adiit, 
pro  episcopo  oravit ;  in crastino  similiter  :  instautia 
cancellarii  rex  compulsus,  tandem  acquievit  ;  pu 


pelliumpereginarum,palliorum.quoqueettapetum, 
quibus  thalamus  et  lectus  episcopi  hospitio  recepti 
ornabantur.  Habuitsecumcanes, aves omne genus, 
quo  reges  utuntur  et  divites.  Habuit  in  comitatu 
suo  octo  bigas  curules;  unamquamque  bigam  quin- 
que  equi  trahebant,  dextrariis  corpore  et  robore 
similes :  quisque  equus  suuni  sibi  deputatum  habe- 
batfortemjuvenemnovatunicasuccinctum,euntem 
cumbiga;ipsaquebigasuumveredumetcustodem. 
Duae  bigae  solam  cervisiam  trahebant,  factam  in 
aquae  decoctione  ex  adipe  frumenti,  in  cadis  fer- 
ratis,  donandam  Francis,  id  genus  liquidi  plasmatis 


WK=a5=_5£=  ===s^r^: 


ex  parte  corruisset.  Statim  litteras  regis  de  pace 
episcopi  cancellarius  misitpraefectoCenomanniper  G 
nuntium  proprium,  cui  et  in  amicitiae  su*  obser- 
vantis  injunxit,  ut  die  vel  nocte  non  quiesceretpes 
ejus,  donec  Cenomannum  veniret.  Ule  continuato 
diplomate  Cenomannum  venit,  intactis  domibus 
episcopi,  ipso  die,  quo  priores  nuntii  domini  regis; 
qui  tamen  prius  veneranl,  et  litteras  regis  de  do- 
mibus  episcopi  diruendis  ostenderant.  Et  hoc  qui- 
dem  dolo  bono  consellarii  se  delusum  rex  postea 
gavisus  est;  sicut  legitur  in  Timaeo  de  illa  nuben- 
tium  saluberrima  sortis  fraude. 
Quinquagintaduosclericoscancellarius  in  obse- 

quio  suo  habebat :  quorum  plurimi  in  suo  erant 
comitatu,  curabant  episcopatus  et  abbatias  vacan- 
tes,  aut  ejus  proprios  honores  ecclesiasticos. 

Deliberavit  quandoque  rex  Anglorum  cum  can- 
cellario,  et  aliis  quibusdam  reg 
petere  a  rege  Francorum  fdiaui  ejus  Margaretam 
matrimonio  copulandam  filio  suo  Henrico.  Placuit 
consilium.HEecsiquidemregnumetmagnorumviro- 

rum  magna  est  confoederatio. 
Hsecresetjungitjunctosquoqueservatamicos. 

Ad  tantam  petitionem  tanto  principi  faciendam  quis 
mittendus  erat,  nisicancellarius  ?  Eligitur  :  assen 


vineo,  sapore  meliori.  Habebat  cancellarii  capella 
bigamsuam,camerasuam,expansamsuam,coquinam 

suam ;  portabant  aliae  esculentor  um  et  poculentorum 
aliquid  aliae  dorsalia  tapeta,  saccos  cum  vestibus 
nocturnis,  sarcinas  et  impedimenta.  Habuit  duode- 
cimsummarios.Octoscriniacancellariicontinebant 

supellectilem,  auream  silicet  et  argenteam ;  vascu- 
los,  cullulos,  pateras,  ciphos,  cuppas,  urceolas, 
pelves,salina,  cochlearia,cultellas,  paropsides.  Aliae 
coffrse  et  clitellse  cancellani  continebant  monetam, 
aes  plurimum  quotidianis  ejusimpensis  et  donis 
sufficiens,  et  vestes  ejus,  et  libros  aliquot  et  hujus- 
modi.Unus  summarius  capellae  sacravasa,  etalta- 
ris  ornamenta,  etlibrosportabat,  caetorumprajam- 
bulus.Quisque  summariorum  suumhabebat  agaso- 
nem,qualem  et  qualiter  decuitinstructum.  Quaeque 
etiam  biga  habebat  canem  alligatum  vel  supra  vel 
nfsni  magnahbus,  D  sabtus,  magnun,  fortem  et  terribdem  ,  qm ^ursum 


vel  leonem   domiturus    videretur.   Sed  et  supra 
quemque  summarium  erat  vel  simia  caudata,  vel 

humani  simulalor  simius  oris. 

In  ingressu  Gallicanarum  villarum  et  castrorum, 
primi  veniebant  garciones  pedites 

fruges  consumere  nati 
quasi  ducenti  quinquaginta,  gregatim  euntes  sex 


;r^r«r<= ^-s->  ^  ^  ^, «.  pi™  *»•.  ****  *,** «» p» 


(8)  Equisadspeciem  venustis,  advecturamvalidis 
et  militum  ejus  dextris  trahebanlur  etscuta  et  arma 
portabantur,  addit  cod.  Douc. 


(9)  Muricibus  Tyriis  iteratasvellerelanas,  plures 
vestes  holosericas,  add,  cod.  Donc. 


121                                                         VITA  III  AUGT.  WILLELMO.  122 

more  patriae  suae  cantantes.Sequebantur  aliquo  in-  A  ronem,  militem,  servitorum  regis,  vel  reginaeregis 

tervallo  canes  copulati  etleporarii  in  loris  et  laxis  Francorum,magistrosscholarum,scholares,civium 

suis,  seuquo  alio  dignentur  nomine,  cum  concura-  nobiliores,  muneribus  suis  explebat.   Omnia  sua 

toribusetsequacibussuis.Post  rnodicutn  stridebant  vas  aurea  et  argentea  donavit,  omnia  mutatoria 

ad  lapides  platearum illae  bigee ferratae,  magnis coriis  vestimentorum :  illi  pallium  ;  1111  cappam  griseam  : 

animalium  consutis  cooperlae.Sequebantur  ad  mo-  illi  pelliciam ;  illi  palefridum  ;  illi  dextrarium  :  quid 

dicam  distantiam  summarii  agasonibus,  positis  plura?  Supraomnem  homincmsuam  gratiam  ade- 

genibus  super  clunes  summarorium,  equitantibus.  ptus  est.  Legatione  sua  feliciter  functus  est :  propo- 

Aliqui  Franci  a  domibus  suis  egressi  ad  tantum  situm  assecutusest :  quodpetiit,  ei  concessum  est. 

strepitum  quaerebant,  quis  veniret,  cujus  esset  illa  In  reditu  suo  Guidonem  de  la  Val,  regis  Angliae  im- 

familia  ?Aiuntilli,quod  cancellariusregisAnglorum  pugnatorem,  patriae  strataeque  publicae  depraedato- 

ad  dominum  regem  Franciae  missus  veniret.  Dicunt  rem,  cepit,  et  conjectum  in  vincula  apud  castrum 

Franci  :  «  Mirabilis  et  ipse  rex  Anglorum,   cujus  Novi  Fori  incarceravit.  Hoc  modo  se  cancellarius 

cancellarius  talis  et  tantus  incedit.  »  Sequuntur  ad  Thomas  in  pacis  studio  et  tempore  habuit,  quid  de 

aliquam  intercapedinem  post  summarios  armigeri,  eo  in  bellicis  negotiis  occupato  loquar  ? 

militum  portantes  scuta,  et  trahentes  dextrarios  :  B  Qualitercancellariusregi  servierit  insuaguerra  de 

inde,  alii  armigeri ;  dehinc  ephebi ;  deinde,  qui  aves  Tolosa. 

portabant ;  postea,  dapiferi,  et  magistri,  et  ministri  ia  exercitu  et  obsidione  Tolosee.ubi  tota  Anglia, 

domuscancellarii;deindemilitesetclerici,omnes  Normannia,Aquitania,Andegavis,Britannia,Scotia 

bmietb.niequitantes;prostremo,cancellarius,et  inpraesidiumregisAngli^militaremmanum.etfor- 

ahqui  famihares  ejus  circa  eum.  titudinem  bellicam  emisit ;  cancellarius  de  propria 

Appulsusin  transmarinis,  statim  praemiserat  do-  familialectammanummilitumseptingentos  milites 

minoregiFrancorumcancellariusmandansquodad  habebat.  Etquidem,  si  ejus  paritum  esset  consilio, 

eum  veniret.  Venit  per  castrum  Meldeuti.  Rescripse-  urbem  Tolosam,  et  regem  Franciee,  qui  favore  soro- 

ratei  rex  Francorum,  quod  oceurreret  ei  Parisiis,  ris  coniilissae  Constanciae  se  immiserat.sed  etimpro- 

et  qua  die.  Rex  itaque  volens  cancellarium  procu-  vicie  sine  exercitu  et  manu  forti,  invasissent  et  ce- 

rare,  sicut  nobilitatisetconsuetudinisGallicanorum  pissent;  tantus  erat  regis  Anglorum  exercitus.  Sed 

regum  est  omnem  mortalem  ad  curiam  Franciae  vana  superstitione  et  reverentia  rex  tentus  consilio 

venienlem,quandiuin  curia  f  ueri  t,procurare ;  edicto  aliorum,  super  urbem,  in  qua  essetdominus  suus  rex 

Parisiis  datoprohibueratnequis  aliquid  cancellario,  Franciae,  irruere  noluit,  dicente  in  contrarium  can- 

vel  suis   emptoribus  venderet.   Quo   preecognito,  G  cellario,  quodpersonamdomini  rex  Francorumibi 

cancellariuspraeiniseratsuosadforavicina,  Lamaci,  deposuisset,eo  quod  supra  pacta  (10)  conventa  hos- 

Corboili,    Pontis  Isarei,   Sancti  Dionysii ;  qui  sibi  tenQ  seeiposuisset.Nonmultopost,vocataetcongre- 

emerent  panes,  etcarnes,  etpisces,  vina,  et  cibaria,  &ata  ^enitin  urbemmilitiaregis  Francorum  ;etrex 

inabundantia,  mutato,suppressisquenominibusha-  Anglia3,cum  regeScotiae  etomniexercitusuo,inops 

bitu .  Et  cum  Parisiis  domus  Templi  hospitium  ha-  vou et  iaefficax,  propositi  rediit ;  capta  tamen  prius 

bilurus  ingrederetur  ;  occurrerunt  ei  sui  dicentes,  urDe  Cadurcio,  et  plurimis  castellis,in  vicinia  Tolo- 

quodhospitiumomnibusbonisinstructumadmoram  see>  °IU£e  eiant  comitis  Tolosae,  et  suffraganeorum 

triduanam  inveniret,  quaque  die  mille  hominibus  eJus>  velquD3comes  Tolosaeregis  Angliae  fautoribus 

procurandis.Equidem  in  divitiisregis  Salomonis  le-  Prius  abstulerat.  Ad  quae  omnia  retinenda,  post  re- 

gitur  quot  animalium  carnes  quolidianis  ejus  im-  ditum  regis  Angliae,  comitibus  omnibus  recusanli- 

pensissufficerent;  etequidem  una  die.anguillarum  Dus'  soluscaucellarius  cumsuafamilia,  etsoloHen- 

unum  solum  ferculum  cancellarii  centum  solidis  rico  de  Essexia,  constabulario  et  barone  regis,  re- 

sterlinguorum  emptum  fuit  :  quod  omnis  patriae  oaansit.  Et  postea  tria  castra  munitissima,  et  quae 

notum  etiam  loco  proverbii  multo  tempore  multis  inexpugnabilia  videbantur,  ipsemet  lorica  indutus 

inore  erat  de  aliis  ejus  ferculis  et  impensis  sileo.  D  et6aiea>  cum  suis  in  manuforticepit.  SedetGarun. 

Ex  hoc  uno  intelligi  potest,  quod  mensa  cancella-  nam  cum  militari  manutransiit  suprahostes;  con 

rii  sumptuosa  etsuffieiens  fuit.  firmataque  in  regis  obsequium  tota  illa  provincia, 

Qualiter  eum  dominus  rex  Francorum  et  nobiles  Sratiosus  et  honoratus  rediit. 

illi  Franci  honoraverunt ;  qualiter  ipse  vicissim  eos  •  Item  qualiter  se  habuit  in  guei-ra  Francorum 

et  praterea  qua  comitatesusceperitscholares  Pari-  Postmodum  autem  in  guerraregis  Francorum  et 

sienses  et  magistros  scholarum,  et  cives  scholarium  domini  sui  regis  Anglorum  iu  Uarchia,  ad  commu- 

Anghgenarum  creditores,  dicere  non  sufflcio.  Legi-  nem  terminum  terrarum  suarumiuter  Gisorcium  et 

urde  Hannibale,  quod,  postinterfectum  llasdruba-  Triam  et  Curcelesjcancellarius.praalerproprios  fa- 

lem,  Romam  nuntios  miserit,  dicens  eis  : « lte,etom-  miliae  septingentos  equites,  alios  mille  ducentos  sti- 

nem  mortalem  expletepecunia.  »  Idem  fortelegitet  pendarios  mihteshabebat,quatuor  milha  servien- 

Ouravitcancellarius,omnemnobilemFrancum  ba-  tiura.  per  unam  quadragenam.  Et  cuique  mUit- 

(10)  Pacta  om  .  e.  Spark. 


123 


S.  THOMjE  cantuar.  archiep. 


124 


ouaauedie  dabantur  adequoset  armigerosprocu-  A  tonia  fronte  sua  prseferebat  inscriptum.  Duailiueae 


randos  tres  solidi  illius  mooetee  ;  ipsique  milites 
omnes  ad  mensamcancellarii  erant.  Ipsemet  cleri- 
cus  cum  esset,  cum  valente  milite  Francorum  En- 
gelramnodeTria.eregione  subditisequo  calcaribus 
veniente  armato,  lancea  demissa  et  equo  admisso 
congressus,  ipsum  equo  dejecit,  et  dextrarium  lu- 
crifecit.  Et  in  toto  regis  Anglorum  exercitu  semper 
primierantmilitescancellarii,  sempermajora  aude- 
bant,  semperpraeclarefaciebant.eodocente,  ducen- 
te,  eohortante:  canereeductui,canere  receptui,  in 
lituis  suis  ductilibus.quosinexercitu  suoproprios, 
seduniversohincindeexercituihabebatnotissimos. 
Unde  ipse  hostis  etiam  et  expugnatorregisFranco- 
rum,  et  terrae  ipsius  in  igne  et  gladio  depopulator, 


propendentes  sunt  duse  leges,  Christi  passionem 
praeferentes,  spiaulae  sunt  clavi,  quibus  corpus 
Christi  cruci  figitur.  Ia  ordinatione  sua,  unctione 
misericordiae  Deivisibili  et  invisibiliperfusus,exuit 
saecularem  hominem,  et  Jesum  Christum  induitur : 
evacuavit,  quae  erant  saecularia  cancellarii  ;  sat- 
agens,  quae  sunt  boni  archiepiscopi. 

Itaque  omni  custodia  excubabat  animum  suum. 
Sermones  ejus  serii  erantadaediticationem  audito- 
rum:  opera  ejus,misericordiaeet  pietatis:  sententiae 
ejus,  justitiae  et  aequitatis.  Ciliciousquead  poplites 
asperrimo  et  vermibus  scaturiente,  et  parco  cibo 
carnem  edomabat,  et  consuetopotu  aquse,  in  qua 
coctum  erat  feniculum.  Vinumtamenpraegustabat, 


K^^Wr^  B  et  dabat  cousidentibus ;  et  carnium  appositarum 

rum  et  magnatum  toL  Galliee,  suffragaatibus  ei  aliquid    comedebat    sed  pane  refie.eba .   Omn.a 

meritisfidefpraestantisetnobilitatis  suasnotissimae:  tamen  munda  mundis  ;  et  n  culpa  non   e  t  c  bus 

auam  gratiam  postmodum  tempore  opportuaosibi  sedappetitus.Verbenbus  d.sc.pl.nal.busfrequenter 

res :  «mbutt   VWus  quippe  et  inhoste  laudatur.  dorsum  audumexpoaebat.Prox.me  supra  cl.cium 

^^^can^U^inarc^pUcoinm.  habuithabitummoaachalem^quon.ammonachoruu, 

luter  m  d  em  suum  postremum  clausit  archiepi-  erat  abbas  Caotuar.eos.um:supremo,caooo,calem, 


scopus  Theobaldus.  StatuitergorexAoglorumcaa- 
cellarium  suum  in  archiepiscopatum  promovere, 
intuitu  meritorum  personae;  confidens,quod  sibiad 
placitum  et  nutum,  ut  cancellarius  fecerat,  archie- 
piscopus  obsequeretur.Praecedeate  itaque  ootaque 
omoi  clero  Aaglieeregis  voluatate,quodsolum  ele- 
ctioois  illius  meritis  derogavit  (H),  caacellarius 
archidiacoaus  Caatuariae,  ejusdem  ecclesiae  archi- 


ut  clericis  coaformaretur.  Stolam  tauieo,  jugum 
Christi  suave,  circa  collum  et  diebus  et  uoctibus 
habebat.  Facies  ejus  exterior  similis  erat  multitu- 
diai,  intus  omnia  dissimilia.  Sancti  Sebastiani  et 
sanctae  Ceciliae  imitator,  quorum  ille  sub  absconso 
chlamidis  Christi  militemgerebatabsconditum:illa 
cilicio  carnem  domans,  desuper  auratis  vestibus 
tegebatur.  ln  esu  et  vestitu  religiosior  studebat  esse 


—^Z^^^^^^C^^    Oratiooiioteotus    Spir.tui   creatori 
reLXauUtposteatranslatusestinLondoniam,      s  suum  creatum  recooc.hare,  et  quodam 

hab  tu ^  mrachus  vmum  vel  carnemnon  gustans,      modoumre vacabat.  Deiethom.num  quas.qu.dam 
hab.tu  monacnus  vraum  v  »  interpres,  commendabat  orat.one  Deo  hom.nes, 

ralSnetsed  l,reSla:UarsPrreeZ     ,JU»  De-  ho.min;bu,  **.  htatfe- 


et  pro  se  laborare  credebatur.  Postmodum  enim 
dixit,  mirum  fecisseregera,qui  de  homine  saeculari 
et  de  milite  quodam  feceral  archiepiscopum. 

Annogratiaemillesimocentesimo  sexagesimo  se- 
cundo,  octava  die  Pentecostes,  ecclesiae  Caotua. 
rieosis  festa  die,  die  videlicet  saactae  Triaitatis,  ia 
ipsametropolitaoaecclesiacoagregatissuffraganeis 


ditus,  suum  ia  diviaa  pagioa  habebat  eruditorem. 
Iaterdum  post  praodium  cumsociis  conferebat.au- 
dieas  et  iaterrogaas  eos.  Usus  est  coovictoribus 
viris  religiosis.clericisque  houestis  etlitteratissimis. 
Familiam  habuit  similiter  electam,  bonorumque 
virorum  receptui  et  venerationi  devotam.In  dandis 
erat  eleemosynis  munificus  mittens  hospitalibus 


iDsametropolitanaecciesiacoiiKibgdus»""'^'1"^      «"— •>-  ..     .  ,     ,nm  _natlinr 

eoisclis  omnibus,  perfilium  haeredemque  regis  domibus.etpaupenbuscollegiis,  mterdum  quatuor 
EcLecundi  Hen   cum,etp.R—^Duc,      vel  quinque  marcas,  —  — -  = 

t^^J^^lZ  711  D  ipsius,sta^ 

romni  querllasLula.Vsolutus  etquietus,  Ecclesi*  °  duplicare  consuev.t  hicre =^- 
Cantuariensi  est  redditus  et  repra-seotatus,  et  per  duplum  ejus  ceusu.t  dupl.caudum.  Ad  hujus  pn 
^rHen^riilis  episcopi  Wiutoni*,ar-  operis  observaotiam,omu.um,  qu*  ex  quocunque 
manum  Mennci  v  i  H       F  {       ■      tHulo  percipiebat,  dec.mas  consecrabat.  In  secre- 


rieasem.  Archiepiscopus  coatra  illam  fasciam  pe- 
ctoralem  et  humeralem  suscipieudam  devotus,  pro- 
nus  et  nudus  pedes  ivit.  Mysterium  siquidem  grande 
est,illud  insigne.illud  archiepiscopi  singulare.  Pal- 
lium  pro  aurea  laminaest  institutum,  in  qua  sum- 
mus  pontifex  in  lege  nomenDomini  tetragramma- 

(11)  Verba  quod.s.  e.  i.  m.  d.om.  ed.  Spark. 


bus  quotidiae  abluebat,inmemoriam  Christi;  singu- 
liseorum.post  plenam  refectionem  victualium.qua- 
tuor  argenteos  largiens  :  quod  si  forte  aliquando, 
rarotamen.inpropriapersonagerereprohibebatur, 
hoc  diligentissime  per  vicarium  faciebat  impleri. 
Solitarius  agens  usque  in  miraculum  lacrymis  sui- 


125  VITA  III  AUCT. 

fundebatur :  et  sic  in  altaris  versabatur  officio,  ac  A 
si  praesentialiter  in  carne  geri  cerneret  Dominicam 
passionem.  Reverentissime  divina  sacramenta  tra- 
ctabaLut  intuentium  fidem  etmores  ipsacontrecta- 
tio  informaret. 

Amplius:  vagos  etegenosindomosua  reficiebat, 
contra  hiemem  multos  vestiebat.  Cantuariae  ple- 
rumque  in  claustrum  se  recipiebat,  et  sicut  unus 
manachorum  ibi  sedentium  sedebatstudensin  ali- 
quo  libro  diutili:  post  ibat  visitaremonachosinfir- 
mos,  ut  eorum  audiret  et  impleret  desideria.  Erat 
oppressorum  consolator,  viduarum  maritus,  pupil- 
lorum  adjutor.  Erat  praeterea  humilis  et  affabilis 
mansuetis,  se  efferentibus  severus.  Contra  injusti- 
tiam  et  insolentiam  potentumquasiturris  erecta  in 
Damascum  firmabatur,  neque  ipsius  regis  preces  b 
vel  litterae  cuiquam  apud  eum  prodesse  poterant, 
nisi  cum  justitia. 

Pudore  bono  nunc  maxime  repletus  fuit,  quijam 
pridem  etiam  cancellarius  metas  pudicitiee  nonex- 
cessit.  Alter  quodammodo  Moyses  erat,  tabernacu- 
lum  Domini  crebrointrans  et  exiens  ;  intrans  tem- 
pore  accepto  ad  Dei  contemplationem,  exiens  ad 
piam  erga  proximos  actionem.  Alter  Jacob  nunc 
copulabat  sibi  Liam  fructu  fecundam  ;  nunc  autem 
Rachelis  pulchrioris  haerebat  amplexibus.  Erat 
quasi  unus  angelorum  Dei,  qui  per  scalam,  cujus 
summitas  coelos  tangebat,  nunc  ascendebat  ad 
sublevandas  necessitates  hominum,  nunc  ascende- 
bat  ad  divinee  majestatis  et  supernae  claritatis  in- 
tuitum  :  suspensus  a  terrenis  et  transitoriis  sum-  q 
mopere  intendebatin  coelestia.  Vacabat  virtutibus, 
quae  vitam  et  praesentem  beatificant.et  promerentur 
eeternam.  Aderat  ei  primo  regina  ratio,  quae  utdo; 
mina  ancillis,  ita  illa  cupiditatibus  et  pravis  anim1 
motibus  imperat.  Itaque  ductu  rationis  progressus 
est  in  virtutem ;  quae  sese  diligens  aspernatur  con" 
traria,  et  a  se  oriens,  rursus  ad  se  revertitur,  et 
omnia  sua  complexa  nihil  quaerit  aliunde.  Aderant 
ei  virtutis  species  quatuor :  prudentia,  quae  eum 
reddidit  discretum  in  rerum  cognitione,  persona- 
rum,  loci,temporisaestimatione,  inpravorumfuga, 
in  appetendorum  electione  ;  justitia,  qua  Deo  et  cui. 
que  quodsuumerat,conservare  studebat;  fortitudo, 
quae  eum  in  adversis  vindicans,  a  malorum  prae- 
sentium  eegritudine  et  futurorummetuprotegebat; 
temperantia,  quee  eum  in  prosperis  nihilimmode- 
rate  facere  permittens,  a  libidine  omni,  et  a  cupi- 
ditate  rerum  temporalium  revocabat,  et  insolenti 
non  sinebat  alacritate  gestire.Haecestquadriga(12) 
Aminadab;  haec  est  diatessaron  prima;  haec  est  in 
homine  summa  harmonia  :  hic  est  in  homine  dul- 
cis  ille  et  suavis  concentus,  qui  Dei  etiam  aures 
replet,  et  inducit  hominem  in  vitae  beatitudinem, 
quae  est,  secretis  malis  omnibus,  cumulata  bono- 
rum  complexio. 

Hac  vitae  beatitudine  affectus  et  beatus  effectus 


WILLELMO. 


126 


D 


archiepiscopusThomas  curabat,  constanter,  splen" 
dide,  graviter,  honeste  agere  omnia  ;  ad  sapientiae 
cuncta  referre  arbitrium  ;  sibi  imperare  ;  sapientiae 
stare  judiciis,  non  populi ;  fortunee  non  timere  insi- 
dias  ;  contra  adversa  septum,  munitum,etinexpu- 
gnabilem  se  gerere;  non  sibi,  sed  omnibus  ejus 
auxilio  indigentibus  se  natum  credere,  maxime 
autem  ecclesiaesuae,quamregendam  susceperat;in 
terris  divina  contemplari,  Jesum  Christum  imitari 
natum,  et  missum  ad  passiones,  ipsumque  vere 
diligere,  et  ejus  observaremandata  ;  suametcom- 
missarum  sibi,  animarum  salutem  quaerere.  Hinc 
factum  est,  ut  consectaretur  apud  Deum  gratiam, 
apud  homines  gloriam  solidam  quidem  et  expres- 
sam,consentiente  laude  bonorum  virorum,vocein- 
corrupta  de  eo  bene  judicantium  :  heec  quidem  re- 
sonat  virtuti,  tanquam  echo  voci ;  tanquam  imago 
exemplari.  Et  quia  gloria  recte  viventium  comes 
est,  bonis  viris  sicut  nec  appetenda,  ita  nec  est 
respuenda,  sed  Deo  attribuenda.Siquidem  ait  Apo- 
stolus  :  «  Nam  etsi  voluero  gloriari,  non  ero  insi- 
piens ;  veritatem  enim  dicam.  »  Hanc  tamen  glo- 
riam  timuit  et  sprevitThomas,  neforte  subreperet 
elatio,  scriptum  esse  attendens,  quantumlibet  ju- 
stus,  nunquam  tamen  sitsecurus.  Estaliaquaedam 
falsa  et  vana  gloria,  quam  appetunt  homines  su- 
perbi  et  vani,  diviteset  hypocritee :  adumbrata  sci- 
licet  imago  gloriae,  cuinulla  virtutis,quae  laudetur, 
subest  soliditas;  sed  videtur  similitudo  queedam 
apparens  quidem  specie,  non  existens  auteminre. 
Et  sicut  boni  veree  laudis  gloriam  metuunt,  ita 
mali  falsam  gloriam  appetunt;  veletiam  siquidre- 
cte  fecerint,  appetentesindelaudem  velpreemium, 
eo  ipso  amittunt  et  nomen  et  meritum. 

Gloriosus  archiepiscopus  Thomas  contra  spem 
regis  et  oranium  ita  seeculum  deseruit,  ita  repente 
mutatus  est  mutatione,  quaeest  dexteree  Excelsi,  ut 
omnes  mirarentur. 

De  tentatione  diaboli  per  malos  et  injustos  homines 

facta 

Antiquus  hostis  talem  in  Ecclesia  Domini  erectam 
columnam,talemsupra  candelabrumDeiaccensam 
lucernam  invidit.  Inimicus  homo  seminat  zizania. 
Primo  ei  regis  tollitbenevolentiam,  quasi  indigne 
ferre  rex  debeat,  quod,  qui  eum  primo  cancellarium, 
post  archiepiscopum  fecerat ;  nunc  et  a  suo  se  re- 
trahit  obsequio,  et  id  pluribus  ei  contradicit.  Regis 
familiares  regi  placere  quaerentes,  et  ejus  prurien- 
tes  auribus,  archiepiscopodetrahebantreteumgra- 
tis  odio  habebant. 

Praeterea  quidam  aulici,  clerici  regis,  timentes 
potius  ecclesiis  suis  aliquibus,quas  male  acquisie- 
rant,  sub  archiepiscopi  justitia  destitui,  quam  aliis 
incardinari,  vel  ad  majora  beneficia  ejus  tempore 
provehi ;  et  perseetper  episcopos  aliquotregem  et 
suos  adversus  archiepiscopum  incitare  et  commo- 
vere  intendebant.  Nihil  iam  ab  eo  vel  dici  vel  fieri 


(42)  Auriga  ed.  Spark. 


127 

poterat,  quod  non  malitia  infelicium  tiominum  de- 
pravaret.  Adeo  quidem  utregi  persuaderent,  quod 
si  archiepiscopi  potestasprocederet,  regiadignitas 
esset  procul  dubio  peritura;  et  nisi  sibi  et  haeredi- 
bus  suis  prospiceret,  is  demum  futurus  erat  rex, 
quem  clerus  eligeret,  et  quam  diu  placeret  archi- 
episcopo  regnaturus. 

Nimirum  opthalmia  vel  lippitudine  laborantibus 
inimicaest  lux  ;  et  justus  injustis  gravis  erat  ad 
videndum,  et  contrarius  erat  operibusillorum.  Ipse 
soli  Deo,  et  nemini,  nisi  in  Deo,  placerequaerebat ; 
illi  magis  regis  terreni  auribus  faciebant  insidias. 
Amicus  Dei  inimicus  mundi  constituitur.  Moratum 
[morigeratum  ed.  Spark.}  morosipersequentur. 

Haec  prima  infestationis  archiepiscopi  causa. 
Adduntur  regi  et  regalibus  in  hac  dissensione  plu- 
rimi  episcopi,  timore  amittendi  terram,  etterrena, 
quae  possidebant.  Destituitur  eorum  consilio  et  au- 
xilio  archiepiscopus.  Accessit  indignationi  regis  e* 
mihtiae  regni,  quod  castrum  Tunebregiae,  et  totum 
illum  honorem,  pridem  a  Cantuariensi  alienatum 
Ecclesia,  a  comite  de  Clara  Rogero  revocare  in- 
tendebat,  quiasecundum  decretapraedecessoribus 
etoeconomisecclesiaepraedialicuitcolere  et  augere, 
non  minorare  vel  alienare.  llli  autem  comiti  de 
Clara  fere  omnes  nobiles  Angliae  propinquitate  ad" 
haerebant,  qui  pulcherrimam  totius  regni  sororem 
habebat,  quam  rex  aliquandoconcupierat.  Tamen 
prius  a  rege  petitam  obtinuerat  archiepiscopus  li. 
centiam  revocandi  praedia  Ecclesiae  Cantuariensis,  a 
preedecessoribus  suis  malealienata,  vel  a  laicis  oc- 
cupata.  Item  Ecclesiamde  Evnesfordiacuidam  cle- 
rico  Laurentio  archiepiscopus  donaverat.  Ejus  si- 
quidem  est  tam  baronumsuorura  quammonacho- 
rumCantuariensium  vacantesinvillisdonare  eccle- 
sias.  Dominus  villae  Willelmus  de  Eynesfordia  re- 
clamans.hominesLaurentii  expulit;  archiepiscopus 
eum  excommunicavit.  Rex  statim  archiepiscopo 
scripsit,  ut  eum  absolveret.  Respondit  archiepisco- 
pus,  non  esse  regis  praecipere  quemquam  absolvi» 
sicutnex  excommunicari.  Rexcontendit,  de  regal1 
sua  esse  dignitate,  quod  non  excommunicetur,  qui 
de  eo  in  capite  teneat,  ipso  inconsulto.  Tandem  ad 
regemmitigandum,  quijamineum  excandescebat, 
et  non  nisi  per  nuntios  ei  loquebatur,  archiepisco- 
pus  Willelmum  absolvit.  Et  aitde  eo  rex  apud  Win. 
desoram  :  «  Nuncei  inde  gratiam  non  habeo.» 

Praeterea  diu  ante,  tempore  scilicet  Theobaldi  ar- 
chiepiscopi,  adversusclerumAnghaegeneraliterrex 
aliqua  conceperat;  quorumdam  clericoruminsolen- 
tia  provocatus. 

(13)  Unde  aliquando  in  concilio  dominus  rex 
quaedamsatisduraproponerecoepit.Primoenimcon- 
questus  estde  archidiaconum  violenlia,quod  alio- 
rum  delicta  in  sua  verterent  lucra,  quod  peccato- 
rum  pretia  exigant. 


S.  THOM^E  CANTUAR.   ARCHIEP. 


128 


A      Et  de  his  suos  supra  modum  luxus  exereant, 
cum  tamen  peccantibusdebitamcorrectionem  uon 
impendant:dixitquese  velle,ne  archidiaconiquem- 
quamquantumcunque  infamemsuperaliquocrimi- 
ne  conveniant,  praeter  officialis  sui  conscientiam. 
Moxque ad  aliud  sermonem  vertens; « cogito,inquit, 
cogitationes  pacis  moveorque  multum  pro  bono 
pacis.quae  inregnomeo,  clericorum  malitia  pertur- 
batur.quirapinas  et  furta  perpetrant,  ethomicidia 
plerumque.  Peto  igitur  et  volo,  uttuo,domineCan- 
tuariensis,  et  coepiscoporum  tuorum  consensu  cle- 
rici  in  maleficiis  deprehensi  vel  convicti  vel  confessi 
exauctorentur  illico,  et  mox  curiae  meae  lictoribus 
tradantur,  ut  omni  defeusione  Ecclesiae  destituti, 
corporaliter  puniantur.Volo  etiam  et  peto,  ut  in  illa 
3  exauctoratione,  de  meis  officialibus  aliquem  inter- 
esse  consentiatis,  ut  exauctoratum  clericum  mox 
comprehendat,  ne  qua  ei  fiat  copia  corporalem  vin- 
dictam  effugiendi.  » 

Ad  haec,  dominus  Cantuariensis,  cum  super  pe- 
titionis  hujus  responso,nec  usquemane  impetrare 
posset  inducias,  secessitin  partem  cum  episcopis 
suis.  Moxque  hinc  inde  allegatum  est :  episcopi 
dicebant  secundum  leges  saeculi.clericos  exauctora- 
tos  curiaetradendos,etpostpc3namspiritualemcor- 
poraliter  puniendos,  quoniam  quo  digniores  sunt 
privilegio,  eo  deteriores  judicanturin  delicto  :  et 
quo  deteriores  in  delicto,  eo  graviori  sunt  afficiendi 
supplicio.Non  ergo  mirum,inquiunt,siprivationem 
ordinis  sequatur  supplicium  corporis.Id  ipsum  etiam 
non  solum  legibus,sedetiamauthenticispropabant 
exemplis  ;  Levitas  Veteris  Testamenti  proponentes 
in  medium,  quos  reos  forte  flagitii  lege  prohibiti, 
sequebatur  mors  corporis  ;  vel  juxta  similitudinem 
criminis,  multatio  in  membris. 

Dominus  vero  Cantuariensis  sacris  canonibus 
consentiens,in  contrariumallegabat,  asserens  om- 
ninoinjustumfore,etcontracanones,etcontraDeum, 
si  ob  unius  punitionem  delicti.duoquis  subebatju- 
dicia.«  Necenim  Deus  judicatbis  in  idipsum.  »  — 
«  Quod  enim,inquit,  judicat  Ecclesia,  aut  justum  est 
autinjustum  :sednondabis  injustum.erit  ergo  jus- 
tum.  Quodcum  non  contineat  absolutionem,  con- 
tinet  damnationem.  Si  ergo  damnatur  reus,  cum 
exauctoratur,  non  debetaliud  judicium  inchoari  ad 
ejusdem  condemnationem  peccati.  »  Ad  haec  quo- 
que  cavendum  est,inquit,nobis,nenostroconsensu 
opprimatur  et  pereatlibertasecclesiae.pro  qua,  cx- 
emplo  summi  sacerdotis  nostri,  ex  officio  tenemur 
usque  ad  mortemcertare.  Nondumautem  usquead 
mortem  restitistis. 

Ad  haec  episcopi  pereuntem  Ecclesiae  libertatem 
nulluiu  periculum  affere  Ecclesiae  dicebant.  «  Sed, 
aiunt,  polius  nunc  expedit,  utpereat,  netoti  perea 
mus.  Faciamuseigoquodrexpetit  ;alioquin  peribit 
fuga  a  nobis,  et  non  erit,   qui  requirat  animas 


1) 


(13)  Unde  aliquando  usque  ad  stf,col.l30,lin.33, 
om.  cod.  Donc,  sed  habet  in  alio  loco,  ubi  sub  no- 
mine  surnma  causse  occurrunt.  Habet  etiam   alius 


codex  (Lambeth.  n.  138,  f.  205)  quem  leviter  m- 
spexi.  At  procul  dubio  sensum  interrumpunt  et 
in  libro  Willelmi  maleilocata  sunt. 


l2g  VITA  III  AUGT. 

nostras.  Regivero  consentientes,  haereditate  possi-  A 
debimus  sanctuarium  Dei,et  in  possessionibus  eccle- 
siarumnostrarum  securi  dormiemus.Malitiae  etiam 
temporis  hujus  multa  indulgenda  sunt.  »  Hoc  enim 
dictum  est  propter  schisma,  quod  tunc  fuit  in  Ro- 
manaEcclesia;eratnamqueapudAlemanniamqui- 
dam  antipapa.Haec  dicebant  episcopi,  tanquam  diei 
malitia  sua  non  sufficiat,  nisi  et  ipsa  augeatur  per 
malitiam  episcoporum. 

Ad  haec  dominus  Cantuariensis  zelo  domus  Dei 
succensus  :  »  Video,  inquit,  vos  vestras  mertias  sub 
speciesustinentiaeconsolari,etdispensationisvestrae 
prsetextu,  sponsae  Christi  libertatem  suffocari.  Et 
quis  vos  fascinavit,  o  insensati  pontifices  ?  Quid 
prudentivocabulodispensationismanifestaminiqur 
tatemvestramcontegitis?Quidvocatisdispensatio- 
nem,  totius  Ecclesiee  Christi  dispendium  ?  Rebus 
vocabulaserviant;  non  cumrebus  pervertantur  vo- 
cabula.Quod  autem  dicitis,malitiae  temporismulta 
fore  iudulgenda;  assentior  certe,sed  nonobidpec- 
cata  accumulanda  esse  peccatis.  Potens  est  Deus 
Ecclesiae  suae  conditionem  facere  meliorem  ,quamvis 
non  efflciamini  deleriores.  Nunquid  impotens  est 
Deus  subvenire  sanctae  Ecclesiae,nisi  per  vitia  docto- 
rum  Ecclesiae  ?  Arbitror  voscompati  infirmitatibus 
Ghristi,  quasi  impotens  sit  sponsam  suamerigere, 
nisi  sensibus  nostris  adjuvetur.  Revera  tentat  vos 
Deus.  Quaeso  namque  quando  se  debent  episcopi 
offerre  discrimini  ?  Nunquid  in  tranquillitate  et 
non  in  discrimine?  Erubescitis  certefateri,quod  in 
tranquillitate.  Restat  ergo,  ut  cum  in  Ecclesia  est  c 
perturbatio,  pastor  Ecclesiae  opponat  se  periculo. 
Nec  enim  majoris  meriti  fuit  olim  episcopis,in  suo 
sanguine  Ecclesiam  Christi  fundare,  quam  nostris 
temponbus  pro  Ecclesiae  libertate  sanguinem  fun- 
dere.  Et  ego  quidem,  Deo  teste,  affirmo,  non  esse 
nobis  tutum  a  forma  illa  recedere,  quam  a  sanctis 
patribus  nostris  accepimus.  Nec  nos  quemquam 
morti  debemus  exponere,  cum  etiam  j  udicio  sangui- 
nis  nobis  non  licet  interesse. 

Haec  verba  mox  ad  regem  relata  sunt.  Videns 
illico  quampluresEcclesiae,  non  dico  columnas  sed 
arundines,  vento  agitari  et  trepidare,  auditoquod 
non  per  omnia  voto  regis  essent  parituri.  Et  certe 
statim  ante  minas  cessissent,  nisi  domini  Cantua-  rj 
rieusis  constantiam  persensissent.Videns  autem  rex, 
quod  inverbo  illo,  ubi  voluit  proficere,  nonvaluit, 
citius  ad  alia  se  convertit,  sciscitans  ab  eis  si  con- 
suetudinessuas  regales  essent  ei  per  omnia  serva- 
turi  Dominus  vero  Cantuariensis  cum  consilio  lo- 
cutus  :  »  Etiam,  inquit,  in  omnibus;  salvo  tamen 
per  omnia  et  in  omnibus  ordine  nostro.  »  Etcum 
postea  id  ipsum  rex  a  singulis  ex  ordine  queereret, 
eratquidera  tunc  vox  illainore  omnium.Cum  vero 
diutius  instaret,  volvens  et  revolvens,  si  consue- 
tudines  suas  regales  absolule  et  absque  apposita 
ordinis  sui   salvatione,   simplioiter  omnino  se  ei 


WILLELMO. 


130 


servaturum  promitteret  dominus  Cantuariensis ; 
a  Christi  vicario,  quod  voluit,  obtinere  non  va- 
luit.  Turbatus  est  ergo  rex  vehementer,  et  omnis 
Jerosolyma  cum  illo  :  subitoque  in  illa  spiritus 
vehementia  exsiliens,  Londonia  discessit  universis 
negotiis  suis  infectis,  et  ratiociniis  pendentibus. 
Videres  tunc  murmur  in  populo  commotionem 
in  clero.  Episcopi  turbati  et  tremuli  regem  abeun- 
tem  sunt  prosecuti  ;  metuentes,  se  non  prius  re 
gem  inventuros,  quam  audirent,  se  omnia  bona 
sua  perdituros.  Moxque  operati  suntcum  rege  oc- 
cultam  conventionem,  omni  mentione  Dei  et  ordi- 
nis  sui  postposita:  et  tam  facile  regis  petitioni  assen- 
sum  praebuerunt,  utviderenturconsensissetantum 
quantum  (14)  ille  petisse  ;  adeo  ut  qui  inter  eos 
aestimabantur  scientiores,ad  opprimendam  Ecclesiae 
libertatem  fierent  proniores.  Cantuariensis  autem 
soluspraesul  resedit,  consideransad  dextram  et  ad 
sinistram  ;  nec  fuitqui  cognosceret  eum.  Require- 
bat  in  fratribus  solatium,  at  illi  abierunt  retro,  et 
jam  cumillo  non  ambulabant.  Pacem  denique  pec- 
catorum  videns,  et  sibi  undique  imminere  discri- 
men  :  »  Unum,  inquit,  locutus  sum  ;  quod  terreni 
regis  regales  nullatenus  scrvarem  consuetudines, 
nisi  salvo  in  omnibus  ordine  meo.  Ob  id  offensam 
regisincurri;  ob  id  episcopimei  dereliqueruntme; 
ob  id  totius  orbis  oculos  offendi.  Sed  quid?  Velit , 
nolitmundus:ego  cum  mortalipaciscenshomine  , 
nullo  unquamtemporeDei  mei  et  ordinis  mei  im- 
memor  ero,  Deovolente.  Absita  me,  ut  cujusquam 
mortalis  metu  vel  gratia,  Deum  inveniar  contem- 
psisse  !  Si  angelus  de  caelo  venerit,  et  tale  mihi 
consilium  dederit,  anathema  sit.  » 

Fuitsiquidem  rex  aliquoties  Eboraci  ubi  adeum 
quidam  Burgensis  suus  de  Scardeburghe  accessit, 
questusquodquidam  decanusabstulerat  ei  viginti 
et  duo  solidos,uxorem  ipsius  in  capitulis  plurimis 
vexans,  et  deferens  sine  alio  accusatore  ream 
adulterii  :  contra  quam  consuetudinem  rex  legem 
prohibitionis  ediderat.  Jussu  regis  decanus  ille 
evocatus  et  coram  rege  conventus,  praesenti  ar- 
chiepiscopo  suo,  et  episcopo  Lincolniensi,  et  Du- 
nelmensi,  et  Joanne  tunc  Eboraci  thesaurario, 
posteaepiscopoPictavensi,responditedoctus,quod 
a  diaconoquodametaliolaico  fuerat  illa  accusala. 
Et  cum  neganti  ei  sua  fuisset  adjudicata  purgatio, 
ut  mitius  tractaretur,  hunc  virum  ejusarchidiacono 
suo  dedisse  viginti  solidos,  et  sibiduos.  Cum  haec 
decanus  ille  coram  rege  testium  astipulatione  ibi 
praesentium  probare  non  posset,  exegit  de  eo  rex 
Judicium,  dicensquod  archidiaconietdecaniregni 
sui  habitatoribus  hoc  modo  plus  pecuuiae  per  an- 
num  extorqueant,  quam  ipse  recipiat.  Icrunt  cum 
clero  illo  et  barones  ejus  ad  judicandum.  Tandem 
Joanne  thesaurarius  dixit  sibi  videri  pecuniam 
essereddendamBurgensi,et  decanum  archiepisco- 
pi  sui  subjiciendummisericordiae,deofficio  suo.Ad 
haec  Richardus  de  Luci  :»  Quidergo  domino  regi 


(14)  Ante  quatn  ed.  Spark.,  nescio  au  melius. 


131 


S.  THOMjE  cantuar.  archiep. 


132 


judicabitis,  in  cujusiste  incidit  constitutionem  ?  »  A  duorum  unuseratthesaurariusEboracensis,etalter 


Joannes  :  «  Nihil,  quia  clericus  est.  »  Richardus 
«  Huic  sententiee  non  adero.  »  Et  relictis  illis,  ad 
regem  cum  aliis  baronibus  rediit.  Clerus  postmo- 
dum  cum  hac  intrat  sententia,  qua  ab  eodem 
Joanne  formatore  pronuntiata,  rex  aversus,  ad 
archiepiscopum  Theobaldum,  diem  praestituens, 
provocavit:etfalsamessesententiam  iratusoppido 
dixit.  Sedinfra  diem,  nuntiata  sibi  morte  Gaufridi 
fratris  sui,  transfretans  appellationem  non  est 
persecutus. 

Item  erant  regis  justitiarii  itinerantes  aliquando 
apud  Dunstapulam  :  orta  estaliquaaltercatio  inter 
Simonem  filium  Petri  et  quemdam  canonicum  Be- 
defordiae  Philippum  de  Brois.  Questus  est  postea 


canonicusSarum,et  uterque  Joannes  dictus  erat, 
neinopportunitatibus  suis  archiepiscopus  illorum 
consilio  vel  auxilio  uteretur.  Alterumque  eligi  et 
ordinari  episcopum  Pictavensem  ;  alterum  vero 
exsulare  jussit.  Sed  et  episcopum  Herefordiensem 
Gilbertum  propius  ascitum  obtinuit  adominopapa 
transferri  in  Londoniensem  episcopum,  sicut  pu- 
labatur,  ut  ejus  contra  archiepiscopum  uteretur 
consilio. 

Consuetudinem  illarum  plura  capitula  erant  de 
libertatisecclesiasticaeconculcatione,  decleri  omni- 
moda  oppressione:  ut  clericus  accusatus  de  furto, 
vel  rapina,  vel  hujusmodi,  primo  veniat  in  curiam 
regis.  Item,  utpro  puantocunque  crimine  non  ex- 


Simonregi  quodeumPhilippus,in  obsequio  ipsius  B  communicetur  coines,  vel  baro,  vel  officialis  regis, 


etmagna  audientia,  turpiloquio  inhonorasset.  Co 
ram  archiepiscopo  Philippus  super  hoc  a  rege  red- 
argutus,  cum  negare  non  posset,  respondit  se 
conviciisprovocatum  calore  iracundiaedixisse,  non 
animi  judicio.  Exegit  rex  judicium.  Clerus  ad 
regem  mitigandum  decrevit,  per  annum  beneficio 
praebendae  suae  simuletregni  inhabitatione  Philip- 
pum  privandum.  Ita  factum  est  ;  nec  tamen  regi 
satisfactum  est. 

Prima  distantia  regis  et  sancti  Thomae  pro  quo- 
dam  clerico,  qui  in  Wirecestriae  territorio  dicebatur 
accubuisse  filiam  cuj  usdam  probi  hominis,  et  pro  ea 
ipsum  patrem  occidisse.  Hunc  clericum  rex  voluit 
judiciocuriae  laicae  examinari  etjudicari.  Archi- 
episcopusrenitebatur,  etclericum  lllumincustodia 
episcopifecitcustodiri,neregis  justitiae  traderetur. 
Alia,  pro  clerico,  qui,  in  ecclesia  ipsius  archiepis- 
copi,quae  in  Londoniaest  et  dicitur  ecclesia  Beatae 
Mariae  inforo.furatusestcalicem  argenteum,  quem 
comprehensum rex  voluit judicio  soeculari j udicari. 
Archiepiscopusjudicio  Ecclesiae  fecit  eum  exaucto- 
rari,  et  ex  abundanti  ad  regem  mitigandum  caute- 
riari. 

De  concilio  apud  Clarendone  habito. 

Itaque  rex,  conceptis  pridem  aliquibus  adversus 
clerum  communiter,  et  nunc  adversusThomam  ar- 
chiepiscopumpersonaliter,  crescentibusquede  die 
indiemstimulationeinimica  simultalibus,    statuit 


rege  inconsulto .  Item ne  appellationes fierent ad do- 
minum  papam,nisi  post  litem  auditam  in  foro  eccle- 
siastico  coram  decano,archidiacono,episcopo,ar- 
chiepiscopo,  ettandemin  curia  regis.  Ne  ad  domi- 
numpapamiterarriperentepiscopi,velaliiclericivo- 
cati  ab  eo,  vel  appellati,  vel  appellantes  ad eum,  nisi 
parlicentiamregis.Neomniscontroversiadefideivel 
sacramenti  transgressione  sitinforo  ecclesiastico; 
sed  tantum  defide  adacta,  pronuptiis,  veldote,  vel 
hujusmodi,  quae  non  debentfierinisi  infacieEccle- 
siae.  De  aliter  dato  fidei  sacramento,  ut  de  debitis, 
vel  sic.  statuit  rex  causam  esse  in  foro  laico.  ltem 
utepiscopiadsintomnibus  saecularibus  judiciis  re- 
gispreterquamjudiciosanguinis.etaliisinhuncmo- 
q  dum,  quae  palamcumsacris  canonum  constitutio- 
nibus  dissonantiam  resonabant.  Sed  scriptae  nun- 
quam  prius  fuerant,  nec  etiam  omnino  fuerant  in 
regnoAngliae  hae  consuetudines.  Et  etiam  si  fuis- 
sent,  ne  de  antiquitate  et  usu  potiusquam  de  jure 
niteretur,  rex,  in  illis  spuriis  statutis  firmandis,  at- 
tenderedebuisset,  quiaDominusdicit:  «Leges  meas 
custodite.  »  Item  illud  :  «  Vaequi  condunt  leges  ini- 
quas ! » Item  nusquam  invenitur  Dominum  dixisse : 
«  Ego  sum  consuetudo  ;»  sed  dixit  :«  Egosum  veri- 
tas.  »Itemconsuetudinisususvelongaevinon  tanta 
est  auctoritas;  ut  aut  rationem,  ut  ait  imperator 
paganus,  vincat  autlegem.  Imo,  revelatione  facta 
sequitatis  et  veritatis,  cedat  usus  rationi;  ut  in  de- 
cretis  scripserunt  sancti  patres:  quorum  ergo  con- 


deregalibussuis  dignitatibus  tractare.  Convocatur  D  tra  rationem  et  ecclesiaticam  libertatem  statuitet 


generale  concilium,  etcongregatur  apud  Clarendo- 
niam.  Rex  proponitet  scribit  dignitates  et  consue- 
tudines,  quas  avitasetin  regno  Angliaeesse  debere 
dixit.  RobertusarchidiaconusOxenfordensis,qui  et 
posteaepiscopusHerefordensis,  etJordanus  archi- 
diaconusCicestriae,  domestici  clerici  domus  archi- 
episcopi,  et  quidam  alii,  intellecta  domini  regis  ira, 
quae  adversus  eum  graviter  concepta  quotidianis  au- 
gebaturincrementis,acceptalicentiadiscesserantab 
eo.  Rex  etiam  statim  aprincipio,  ex  quo  iram  ad- 
versuseumaltiusconceperat,procuravitlongius  ab 
eo  amovereduosprobosethonestosclericos  nutri- 
tos  ab  adolescentia  de  bonis  ipsius  archiepiscopi, 


scripsit  rex  Christianus.  Sed  archiepiscopus  Tho- 
mas,  inleger  vitsescelerisque  purus,  aliasnon  pote- 
rat  attentari.  lmo  exquisitissimo  dolo  et  arte  ma- 
ligna  hocei  procuratum  est,  ut  velhas  traditiones 
corroborans  incideret  in  manus  Dei,  vel  respuens 
incideretin  manus  regis:  etcondemnaretur  turba- 
tor  regiae  majestatis,  inimicua  coronae,et  occidere 
tur.Dicebaturque  hoccomuaentum  fuisse  Bogeri  ar- 
chiepiscopi  Eboracensis,  et  Gilberti  Londoniensis 
et  Joannis  episcopi  Sarum.  Nam  et  postmodum 
superhocadominopapaseverissime  redarguti,  se 
purgaveruntin  facie  hominum,praestilis  sacramen- 
tis  Hilario  tamen  prius  obito,  exquirit  rex   assen- 


i33 


VITA  III  AUCT.  WILLELMO. 


134 


sum  cleri,  in  his  statutis  firmandis.  Proponitur  tan- 
dem  archiepiscopo,  et  contradicentibus  episcopis 
discrimen  a  regis  interpretibus.tanquam  regi  coro- 
nam  regni  auferre  velit,  si  heec  decreta  confirmare 
contradixerit.Archiepiscopusadnitentibusepiscopis 
diu  restitit,  diu  contradixit.  Tandem  ultimi  nuntii 
regis  venerunt,  lacrymosis  verbis  expresse  ei  seor- 
sim  tracto  significantes,  quid  futurum  erat,  sinon 
acquiesceret.  Timore  mortis.et  utregem  mitigaret, 
acquievit  ad  tempus,  assensu  et  in  verbo  veritatis 
stipuiatione,  et  sigiliorum  suorum  impressione.  Ar- 
chiepiscopus,  et  ille  Eboracensis,  et  omnes  episco- 
pis,  statutailla  firmaverunt  servanda  regi  legitime, 
sinedolo  malo,etinbonafide.Rexeademposteade- 
creta  transmisit  domino  papae  confirmanda  ;  quee 
ipse  lecta  etintellectareprobavit,  expavit,  damna- 
vit. 

Archiepiscopus  Dei  electus,  post  causam  fortior 
erectus,  spiritum  resumpsit,  poenituit,  et  seipsum 
austerioribus  alimentis  etindumentisgraviusccepit 
aifligere,  et  se  ab  officio  altaris  suspendit,  donec  per 
confessionem  etcondignospoenitentiae  fructus  a  Ro- 
manopontifice  absoJutus.meruitrelaxari.Vere  poe- 
nituit,  quia,  quantumcunque  in  eo  erat,  errata  re- 
vocare  et  corrigere  parat :  coepiscopis  revocare 
concessa  vel  nolentibus,  vel  regis  timorequi  incu- 
buit  super  eos,  non  audentibus.  Ad  familiare  regis 
domicilium,lapideomurocircumseptamindaginem 
de  Wodestoke,  ubi  audierat  esse  regem,  iter  agit 
archiepiscopus,  aliquid  ei  locuturus  ,•  sed  a  janua 
repulsus  redit  Cantuariam.  In  maritima  apud  Ru- 
meneye,  villam  suam,  archiepiscopus  recedere  deli- 
berans,  ut  regis  iram  ad  tempus  declinaret,  bis  at- 
tentavit  mare  ;  sed  ventum  vel  nullum  habuit  vel 
contrarium.  Quod  auditum,  regis  iram  maxime  in- 
llammavit. 

De  concilio  apud  Northamptonam  habito. 

Unde  rexpostmodum  aliud  generale  edicit  con- 
cilium  ;  locum  designans  apud  Northamptonam. 
Octava  sancti  Michaelis,  feria  tertia,  concilii  dicta 
dies  aderat ;  ipsa  die  venimus  Northamptonam.  Re- 
gem  ea  die  non  vidit  archiepiscopus  :  quia  rex 
circa  rivos  aquarum  et  fluenta  in  avibus  cceli  lu- 
dens  veniendo,  Northamptonam  sero  intravit.  Cra- 
stino  mane,  dicta  missa  et  horis,  archiepiscopus  ad 
curiam  venit,  ad  castrum  regis  :  in  cameram  pri- 
mam  intromissus,  sedit  regem  exspectans,  qui  tunc 
missam  audiebat :  cui  venienti  venerabiliter  assur- 
gens,  vultum  exhibuit  constantem,  placidum,  ad 
osculi  consuetam  Anglisgratiam  offerendam  vere- 
cunderecipiendam  paratumsirexpreeoccuparet.Ad 
osculum  non  estreceptus.  Primam  sumpsit  archi- 
episcopusloquendimateriam,  de  Willelmode  Curci, 
quiunumhospitiorumsuorumoccupaverat;petebat- 
que  arege.ut  illud  sibi  vacuari  praeciperet:  preece- 
pit.  Secundus  sermo  ejus  fuit,  quod  ad  vocationem 
ipsius,  pro  verbo,  quod  ei  moverat  Joannes  Mare- 
scallus,  venerat.  Siquidem  Joannes  petebat  ab  ar- 


A  chiepiscopo  terram  unam,membrum  quoddam  villee 
archiepiscopalis  de  Pagaham .  Et  aliquot diebus  pro 
causa  illa  sibi  designatis,cum  breve  regisin  curiam 
archiepiscopi  venerat :  ubi  cum  non  proficeret,nullo 
siquidem  jure munitus,quod  tunc  lex  erat ;  probavit 
tandem  defectum  curiae  archiepiscopi,  sed  super 
librum  troporum  extractum  de  sub  pallio  suo :  cau- 
santlbusjustitiariiscurieearchiepiscopi,quodneque 
librum  ad  hoc,  neque  talem  attulisse  deberet.  Re- 
versusque  ad  regem.litteras  citationis  archiepiscopi 
in  curia  regis  ei  responsuri  emeruerat :  preestituta 
liti  die  exaltationis  sanctue  crucis.  Ad  diem  autem 
illum  archiepiscopus  non  venerat ;  sed  miserat  regi 
quatuor  mililes,  cumlitteris  suisetvicecomitis  Can« 
tiee  pariter  attestantisinjuriam  Joannis,  et  imper- 

B  fectum  probationis  ejus.Sed  quid  ?  Indigne  ferens 
rex,  quod  ab  eo  citatus  archiepiscopus  in  propria 
persona  non  venerat,hoc,sivellet,allegaturus,male 
tractavit  nuntios  ipsius,molestus  eisiniraetminis; 
tanquamqui  contraregiscitationem,  incuriamejus 
excusationem  falsam  et  minus  utilem  attulerant :  et 
tandem  datis  vadibus,  eos  vix  relaxavit.  Et  aliam 
diem,  ad  instantiam  praedicti  Joannis,  rex  pro  ea- 
dem  causa  preefixit,litteris  suis  ad  vicecomitem  Can- 
tieedearchiepiscopocitandoemissis.  Nectunc  enim, 
nec  diu  ante,  ei  scribere  voluerat ;  quia  eum  salu- 
tare  nolebat.  Nec  aliam  per  litteras  sibi  directas 
solemnem  et  prirnam,ut  antiqui  moris  erat.habuerat 
archiepiscopus  ad  concilium  citationem.  Dixit,  in- 
quam,  archiepiscopus  se  ex  mandato  regis  pro  causa 

q  Joannis  venisse  ;  ad  quod  rex  ait:  Joannem  esse  in 
ejus  servitio  Londoniee ;  venturura  autem  in  proximo, 
et  tuncde  eorumcausa  cognosceret.  Eratsiquidem 
et  Joannes  ille  cum  thesaurariis  et  ceeteris  fiscalis 
regalis,  numismatis,  pecuniee,  et  publici  eerisrece- 
ptQribusLondoniee.adquadrangulamtabulam.quee 
dicitur  Calculis  bicoloribus,vulgo  Scaccarium  ;  po- 
tius  autem  est  regis  tabula  nummis  albicoloribus  : 
ubi  etiam  placita  coronee  regis  tractantur.  Eo  die 
inter  regem  et  archiepiscopum  nil  amplius  actum 
est  :  sed  dixit  rexei,  ut  adhospitium  iret,etin  cras- 
tino  ad  causam  suam  reverteretur.  Rediit.  Secunda 
die,considentibusepiscopis,comitibus,etbaronibus 
Angliee  omnibus,  Normanniee  pluribus,  preeter  Ro- 
phensem  episcopum,  qui  nondum  venerat,etquem- 
damalium  ;archiepiscopusleeseemajestatiscoronee 
regiee  arguitur.  Quia,  scillicet,  ut  supra  narratum 
est,  a  rege  citatus  pro  causa  Joannis,neque  venis- 
set  neque  idonee  se  exousasset.  Archiepiscopi  de- 
pulsio  nullum  locum  habuit  ;  allegata  Joannis  su- 
pradicta  injuria,  et  jurisdictione  hujus  causa  sua 
propria,  et  curiee  suee  integritate.  Rexexegit  judi- 
cium.Archiepiscopirationullaestapprobata.Visum 
est  omnibus  exreverentia  regiee  majestatis  et  ex  astri- 
ctioneligiihomagii.quoddominoregiarchiepiscopus 
fecerat,  et  ex  fidelitate  et  observantia  terreni  ejus 
honoris,  quam  ei  juraverat,  quod  parum  esset  de- 
fensus  vel  excusatus,  quia  citatus  a  rege  neque  ve- 
nerat.neq  toorporisinfirmitatem.vel  necessariam, 


D 


135 


S.  THOMjE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


136 


quse  differri  nonposset,  ecclesiastici  officiiadmini-  A  venire  deberet,  loco  et  tempore,  dominosuo  regi, 

strationem  per  nuntios  allegaverat:  condemnandum- 

que  eum  dixerunt  in  poenam  pecuniariam  omnium 

bonorum  suorum  mobiliumad  misericordiamregis. 

De  proferendo  j udicio  distantia  fuit  inter  episcopos 

etbarones,utrisquealterisilludimponentibus,utris- 

que  seexcusantibus.  Aiunl  barones  :  «  Vos  episcopi 

debetis  pronuntiare  sententiam  ;  ad  nos  non  perti- 

net  hoc  :  nos  laici  sumus, vos  personae  ecclesiasticae, 

sicut  ille  ;  consacerdotes  ejus.coepiscopi  ejus.  »  Ad 

haec  aliquis  episcoporum  :  «  Imo  vestri  potius  est 

hoc  officii,  non  nostri  ;  nonenim  est  hoc  judicium 

ecclesiasticum,  sed  saeculare.Non  sedemus  hic  epi- 

scopi,  sed  barones.  Nos  barones  et  vos  barones 

pares  hic  sumus.   Ordinis  autem  nostri  rationi  fru- 

stra  innitimini.  Quiasiinnobisordinationematten- 

ditis.et  inipso  similiter  attendere  debetis.Eo  autem 

ipso  quod  enim  episcopi  sumus,  non  possumus  ar- 


quod  juris  esset,  faceret.  Exegit  rex  ab  eo  super 
hoc  cautionem  fidejussoriam.  Dixit  ille,  se  opor- 
tere  superhochabere  consilium  suffraganeorum  et 
clericorum  suorum.  Rex  sustinuit.  Ille  dicessit,  et 
ex  illa  dieamplius  ad  hospitium  ejus  non  venerunt 
eum  videre  barones,  ut  alii  milites,  intellecto  regis 
animo. 

Quartadie.adhospitiumdominiarchiepiscopive- 
neruntomnes  ecclesiasticae  personaeillae.Cumepi- 
scopissemotim,cum  abbatibussemotim,  super  hu- 
jusmodi  tractatum  habuit,  consilium  captavit.Con- 
silio  nobis  Henrici  Wintoniae  episcopi,  ordinatoris 
ejus,  quieiadhocauxilium  validum  promisit,  ten- 
tatum  est,  siregem  pecuniapossentdelinire  :  etob- 
B  tulit  ei  duo  millia  marcarum.  Rex  noluit.  Fuerunt 
aliqui  de  clero  qui  dicerent  archiepiscopo  quod,  pro 
debito  officiisuscepti,EcclesiamDei  tueretur.perso- 


chiepiscopum  etdominum  nostrum  judicare.»Sed      nam  suam  et  dignitatemattenderet ; regem honori- 


quid  ?  Rex,  hac  audita  de  pronuntiando  contro- 
versia,  motus  es  ;  et  controversari  supcr  hoc  desi- 
tum  est.  Dominus  Wintoniensis  impositusdicere, 
tandem  et  invitus  pronuntiavit.Archiepiscopus  au- 
tem,  quia  sententiae  vel  recordationi  curiae  regis 
Angliae  non  licet  contradicere,  sustinuit,  consilio 
episcoporum  ;  adacta  ad  mitigandum  et  honoran- 
dum  regem  solemni  in  manum  ipsius  missione,  quasi 
concessionis  judicii,  ut  moris  est  ibi :  et  omnibus 
episcopis  datis  vadibus.praeter  Gilbertum  illum  Lon- 
doniensem  qui  rogatus  pro  eo  spondere  noluit: 
quae  eum  singularitas  notum  fecit. 

Post,  eadem  die,  conventus  est  archiepiscopus 
de  trecentis  libris  perceptis  de  castellaria  Eye  et 
Berchamstede.Archiepiscopus,litisdeclinationeprae- 
missa,  ut  qui  ad  hoc  citatus  nonfuit,  ait,  non  utin 
lite,  sehanc.pecuniamet  multo  plurem  misisse,ad 
reparationem  palatii  Londoniae  et  castrorum  prae- 
dictorum,  ut  cernere  erat.  Rex  noluit  esse  auctor 
ejus,  quod  hoc  per  eum  factum  essct.  Exigit  judi- 
cium.  Archiepiscopus  gratia  regi  reddere  aquie- 
scens  pecuniam  hanc,  quoniam  omnino  nolebat, 
ut  quantalibet  pecunia  essetirarum  inter  eoscausa, 
semotimlaicosfidejussores  comitem  Gloucestriaeet 
Willelmum  de  Einesfordia,  et  tertium  quemdam, 
homines  suos,  interposuit.  Sub  hoc  fine  die  illa 
discedebant. 

Dietertia.Cerci  condictione  [certi  conditione  cod. 
Douc.],  convenitur  archiepiscopus  per  internuntios, 
de  quingentis  marcis,  ex  causacommodatiin  exer- 
citu  Tolosae,  et  aliis  quingentis  marcis  ex  causa 
fidejussionis  regis  pro  eo,ergo  quemdam  Judreum 
ibidem.  Itemconvenituractione tutelaedeomnibus 
perceptisabarchiepiscopatu  vacante,seu  aliis  epi- 
scopatibus  et  abbatiis  tempore  cancellariae  ejus  va- 
cantibus  :  jubeturque  superhis  omnibus  regiratio- 
nem  exponere.  Respondit  archiepiscopus,senon  ad 
hoc  venisse  paratum  vel  citatum.  Super  hoc  si  con- 


ficaretinomnibus,  salva  Deiet  ecclesiasticihonoris 
reverentia  ;  nihiladversiesse  quod  timeredeberet, 
cum  ei  nullum  crimen,nulla  turpidoimponeretur. 
Cantuariensi  Ecclesiae  redditus  fuerat  liber  a  can- 
cellaria  et  omni  regis  saeculari  querela ;  cum  quaelibet 
etiam  abbatia  vacans  monachum  alienum  abbatem 
sibi  electum  reciperet  nolit.nisiimmunem  ab  omni 
obedentia  abbatisejussibidimissum.  Aliis,secreto 
regis  aure  et  mente  inclinatoribus,  longe  aliamens 
erat,  dicentibus,  Dominusrex  eiiniramolestus  est. 
Ex  certis  signis  animum  regis  interpretamur  hunc 
r  esse,quodDominusarchiepiscopussuperomnibus,et 
superreddendo  archiepiscopatu,omnino  misericor- 
diae  regis  se  supponat.  Inter  quos  et  Hilarius  Cices- 
trensis  in  partem  regis  inclinatior,ait  ei :  «  Utinam 
posses  esse  non  archiepiscopus,  et  remanere  Tho- 
mas.  »  Hic  etiam  alias  dixit  de  eo :  «  Omnis  plan- 
tatio,  quamnon  plantavit  Pater  coelestis,  eradicabi- 
tur.  »  Quasi  diceret,  quia  electionem  ejus  regis 
declaratavoluntaspraecessit.Dequoarchiepiscopus, 
postea  in  exsilio  suo,  alicui  dixit  :  «  Et  hic  inter 
fratres  locum  obtinuit  Judae  proditoris.  Posmo- 
dumque,anterevocationemetpacemarchiepiscopi, 
quasi  a  Deo  percussus,  expiravit.  Iste  Cicestrensis 
persecutus,  pro  seetaliis  quibusdam  complicibus 
suis,  ait:  «  Exconvictuetfamiliaritate  cancellariee, 
regem  meliusnostis  quam  nos.Indubitatumest  no- 
bis,  contendendo  an  cedendo  melius  vincatur.  In 
cancellaria  ei,  et  in  pace  et  in  guerra,  probe  et 
laudabiliter  officiosus,  non  sine  invidia  (15)  tamen, 
laudem  invenistis  :  quivobistunc  inviderunt,nunc 
regemaccenduntadversusvos.  Quisdetanto  ratio- 
ciniodetam  incerta  pecunia  posset  spondere  prc 
vobis?  Dicitur,  regem  dixisse^quod  non  amplius  ir 
Anglia  simul  eritis,  ille  rex,  vos  archiepisropus.Ac 
misericorfliam  ejusrelinquere  omniatutius  est ;  n< 
forte,  quod  absit  !  vos  tanquam  cancellarium  et  ra- 
tionalem  suum,  pro  pecunia  suaconventnm,  tan- 


b 


(lo)  Et  sine  mvidia  ed.  Spark. 


137 


VITA  III  AUCT.  WILLELMO. 


138 


quam  ream  repetundarum  et  fidejussoribus  caren-  A 
tem  retineat,   vel  manum  in  vos    mittat  :  unde 
Ecclesia  Angliee  dolorem,  etregni  facies  contrahat 
ruborem.  » 

Dicebat  aliquis.  «  Absitutsic  sibi  etcorporissui 
saluti  consulat,  et  Cantuariensem  Ecclesiam,  quee 
eum  sibi  elegit,  inhonoret !  Nullushoc  suorumfecit 
autecessorum  ;  et  tamen  persecutiones  in  diebus 
illispassisunt.Praetereabeneficiumarchiepiscopale, 
villas  et  hujusmodi  in  manu  domini  regis  forte 
posset,  salvojure  EccJesiae,  refutare  ad  tempus ; 
suum  offlcium  veronequaquam.  »  Ita  in  vanascon- 
sulti  distrahebantur  sententias  ;  aliis  sic,  aliis  vero 
non  sic. 

Quinta  dies,  quee  et  Dominica  erat,  tota  consiliis 
dedita  est.  Vix   reficiendi  hora  respirare  licebat.  B 
Archiepiscopus  abhospitio  nondiscessit. 

Sextadie,  languorrepenteut  fitortus,  eummora- 
tus  est,quo  minus  adcuriam  iret.  Siquidem  renes 
ejus  frigore  et  dolore  contremuerunt:  oportuitque 
cervicaliacalefacere, etvicissim  apponere.  Quoau- 
dito,  rex  misit  omnes  comites  suos.barones  plurimos, 
responsum  captaliconsilii  quserensab  eo,etpropo- 
nens.velletne  dereddendaratione  receptorum.tem- 
porecancellariae,  devacantibus  ecclesiis  fide  jusso- 
riam  preestare  caulionem,  et  super  hoc  curiae  suee 
stare  judicio.Respondit  perepiscopos  archiepisco- 
pus,  quod  scilicet  ei  pro  corporis  ad  versa  valetudine, 
incrastino  ad  curiam  veniret,  facturus  quod  debe- 
ret.lncrastinomane,  ad  quoddamaltaresanctiSte- 
phani  protomartyris  celebravit  missam, Etenimse-  C 
derunt  principes.  Illius  miss8e  cantationem  statim 
insidiantes  regis  delatores  einuntiant,  malignein- 
terpretautes,quod  pro se,quasi  altero Stephano pro- 
tomartyre,  contra  regem  et  suos  iniquos  eum  pro- 
sequentes,  archiepiscopus  illam  missam  celebraret. 
Post  ad  curiam  vadit.  Obiter  praecedenti  eum  ait 
Alexandro  crucis  suae  bajulo  :  «  Melius  egissem,  si 
innostrisinstrumentisvenissem,»Proposueratenim, 
quod  nudis  pedibus  incedens.et  revestitus,  et  cru- 
cem  bajulans,  ad  regem  intraret,  ei  pro  pace  Ec- 
clesiee  supplicaturus.  Sedabhocpropositoeumcle- 
rici  sui  averterunt,  neque  quod  crucem  tollere 
vellet.  lntraturus  in  aulam  castri.cumequo  descen- 
disset,crucem,quampreeviambajulaveratAlexander 
Wallensis,  in  manibus  accepit.Aderatibi  ad  ostium  D 
aula3  episcopus  praedictus  Gilbertus  Londoniensis  ; 
cui  Hugo  de  Nunant,  quidam  archidiaconus  Lexo- 
viensis,  qui  cum  archiepiscopo  venerat  etde  domo 
ejuserat;  Domine  praesul  Londoniensis,  ut  quid 
sustines,  quod  crucem  ipse  bajulat  ?  Episcopus  : 
«  Bono  homo,  semper  fuit  stultus,  etsemper  erit. » 
Omnes  enimarchiepiscopoiugressoviamcedebant. 
In  cameram  se  recepit ;  loco  solito  sedit  ;  episcopi 
juxta  eum,  Londoniensispropius.  Qui  aderant,  ob- 
stupuere  omnes,  etin  eum  oculi  omnium  intende- 
bant.  Episcopus  Londoniensis  suadebat,ut  crucem 
uniclericorum  suorumtraderet.  Paratumeumdice- 


bat,quasi  vellet  totumregnum  [turbare.  «  Crucem, 
ait  Londoniensis,  in  manibus  tenetis:  si  modorex 
gladium  suum  accipiat  en  bene  ornatum  regem, 
bene  ornatum  archiepiscopum.  »  Archiepiscopus  : 
«  Si  fieri  posset,  meum  inquit,  esset  sempereamin 
manibus  propriis  ferre  :  nunc  autem  scio  quid  fa- 
ciam.  Equidem  ut  pacem  Dei  conservem,  personae 
meee  et  Anglorum  Ecclesise.  Dicis  ul  libet,  tusi  hic 
sis,  aliter  sentias.  Si  autem  dominus  rex,  ut  dicis, 
modo  gladium  acciperet,  hoc  utique  signum  pacis 
non  esset.  >  Forte  memor  erat  archiepiscopus,  in 
quam  arcto  res  fueratapud  Clarendonam.quando, 
erumpentibuslacrymis,  nuntii  regisad  eumvene- 
runt. 

Vocati  ad  regem  omnes  episcopi,  multam  ibi  in- 
trorsus  moram  faciunt ;  et  cum  eis  Rogerus  ille  ar- 
chiepiscopus  Eboraci,  qui  ultimus  ad  curiam  venie- 
bat,  ut  conspectior  ingrederetur,  et  de  consilio  ille 
regis  esse  non  videretur :  qui  et  suam  e  regione 
anticrucem  sibi  praefern  faciebaL 

quasipila  minantia  pilis. 

Prohibitusetiamadominopapa,litterissibiemissis, 
ne  in  provincia  Cantuariensi  crucem  antesignanus 
ejus  ferret:  sed  accepta  prohibitione  de  falsa  do- 
mini  Cantuariensis  suggestione,  appellationem  in- 
terposuerat,  qua  se  tutum  gerebat.  Nec  mirum,  si 
dolor,  et  gemitus,  et  contritio  cordis  obsedissent 
archiepiscopum :  nam  audierat,  quod  ea  die,  vel 
per  sententiam  qualemcunque  caperetur,  vel  si  hoc 
evaderet,  factacontraeumpravorumcoujuratione, 
occideretur,  congressus,  quasirege  nesciente.Inte- 
rim  silentio  aitarchiepiscoposuus  indivina  pagina 
magister  Herbertus  :  «  Domine,  si  forte  miserint 
manus  impias  in  vos,  in  promptu  habeatis  excom- 
municationis  in  eos  ferre  sententiam  ;  ut  tamen  spi- 
ritussalvus  tiat  indieDomini.  »Cui  Willelmus  filius 
Stephani,  quiad  pedes  archiepiscopi  assidebat,ali- 
quantulum  clare  dixit,  ut  audiret  archiepiscopus  : 
«  Absit  hoc  ab  eo  !  non  ita  fecerunt  sancti  apostoli 
et  martyres  Dei,  cumcaperentur  et  raperentur  su- 
blimes  :  potius,  si  hoc  contigerit,  oret  pro  eis  et 
ignoscat,  et  in  sua  patientia  animam  suam  possi- 
deat  !  Si  enim  eum  pro  causa  justitiee  et  libertatis 
ecclesiasticae  pati  contigerit,  prsestante  Domino 
anima  ejuserit  in  requie.memoria  in  benedictione 
Si  sententiam  in  eos  proferret,  videretur  omnibus, 
quod  ex  ira  et  impatientia,  hoc  quod  posset,  in 
ultionem  sui  fecisset.  Et  procul  dubio  contra  de- 
creta  agcret ;  ut  scribi  beatus  Gregorius  Januario 
archiepiscopo:  «  Nil  te  ostendis  deccelestibus  cogi 
tare,  sedterrenam  te  habere  conversationem  signi- 
ficas,  dum pro  vindicta  proprioe  injuriee,  quod sacris 
regulis  prohibetur,  maledictionem  anathematisin- 
vexisti.  »  Joannes  Planeta  (16)  haec  audiens,  lacry- 
mas  erumptes  laborabat  retinere.  Similiter  et 
Radulphus  de  Diceto.archidiaconus  Londoniensisf 
postea  decanus,  plurimum  ea  die  ibi  lacrymatus 
est.  Arcbiepiscopus   talia    audiens,  conferebat  in 


(16)  Plenata  ed.  Sparck. 


139 


S.  THOMiE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


140 


corde  suo.  Post  modicum,  idem  Willelmus  filius  A 
Stephani  volens  loqui  archiepiscopo,  et  a  quodam 
marescallo  regis,quicum  virga  sua  astabat,  prohi- 
bitus,  dicente,  quod  nullus  ei  loqueretur ;  post  in- 
tervallucn,  intendens  inarchiepiscopum,  erectione 
oculorum  et  motu  labiorum,  signum  fecit  ei,  quod 
crucis  suae  exemplum,  et  crucihxi,  quam  tenebat, 
imaginem  respiceret,  et  quod  in  oratione  esset. 
Archiepiscopus  signum  illud  intellexit  bene,etfecit 
sic,  confortatus  in  Domino.  Quod,  post  plures  annos, 
archiepiscopus  in  Galliis  exulapud  sanctum  Bene- 
dictum  supra  Ligerim,  eidem  Willelmo  ad  dominum 
papam  eunti,  inter  caeteram  angustiarum  suarum 
recordationem  memoravit. 

Sed,  rex  Christiane,  quid  agis  ?  Ratione  Baro- 
niae  et  possessionis  in  curia  tua  laica  judicarefacis  B 
filius  patrem,  subditus  archiepiscopum,ovispasto- 
rem,  cum  in  curia  laica  nec  minimus  clericus  re- 
spondere  teneatur  obnoxius?»  Ais:non  sed  rexba- 
ronem.  Adquod  : «  Majus  estjn  te  quodChristianus 
es,  quod  ovis  Dei  es,  quod  filius  adoptionis  Dei  es, 
quam  quod  rex  es.  Etinillomajus  est.quod  archi- 
episcopus,  quod  vicarius  Jesu  Christi  quam  quod 
baronius  est.  Attend.  status.  Minoris  est  ejus  pos- 
sessioquamejusordo,sedpraejudicatmajusminori, 
dignius  indigniori.  Ergo  fortior  et  efficacior  debet 
esse  ordo,  ut  eumaforo  tuo  eximat,quam  baronia 
et  possessio  ut  eum  ibi  obnoxium  retineat.  Et,  si 
altius  attendas  ipsam  ejus  possessionem,  non  est 
ejus  sed  Ecclesiae.  Fuit  saecularis  :  data  Deo  facta 
estecclesiastica.  Absorpta  est  in  ea  saecularitas  a  C 
titulo  divini  juris.  Unde  necratione  ejus  seeculari 
judicio  tenetur  archiepiscopus  obnoxius.  Itaque  nec 
ralione  personae  nec  ratione  rei  quam  possidebat, 
tenetur  judicio  curiae  judicandus.  Archiepiscopus 
reservandus  est  judicio  solius  papas  ;  papa  solius 
Dei.  Si  quid  habebas  adversus  eum  quod  concor- 
diae  et  charitatis  interventu  non  posset  mitigari, 
domino  papae  segregasse  debueras  :  juri  ab  eo  avo- 
catus  nuntiisnostrisepiscopis  et  clericisibi  respon- 
deret :  vel  a  latere  domini  papae  in  regnum  vestrum 
impetrasses  mitti  legatos|cum  judiciariaepotestatis 
plenitudine.  »EpiscopusHerefordensis,magisterRo- 
bertus  de  Melidono,  qui  amplius  quam  quadra- 
gintaannos  Parisiisdocueratdialecticam]etdivinam 
paginam,  una  dierum  in  quodam  concessu  episco-  rj 
porum  aliquot,  et  plurium  clericorum  lacrymabi- 
lemquaestionemproposuit : « Sicontingat,inquiens, 
quod  absit !  dominum  archiepiscopum  in  hac  causa 
pro  libertate  Ecclesiae  occidi,  nunquid  martyrem 
eum  habebimus  ?  Pro  matre  fide  occumbere  est  esse 
martyrem. » Adquodaliquis:  «Proculdubiosiquid, 
quodabsit!itacontingeret,dicendumesseteummar- 
tyriicoronamgloriosissimeadeptum.  Nonsolafides 
est  causa  martyrii,  sed  plures  suntcausae,  veritas, 
libertas  Ecclesiae,  charitas  patriae  vel  proximorum, 
unaque  sufficiens  causa,  dum  Deus  sit  in  causa.  » 
Beatus  Joannes  Baptista  de  fidei  articulis  cum  He- 


rode  velHerodiadeno.il  tractaverat,  sed  pro  veritate 
occubuit,  quia  dixit :  «Non  licet  tibi  habere  uxorem 
fratris  tui.  »  Similiter  et  istedicit ;  «  N"on  licet  tibi, 
rex,  Ecclesiam  hac  opprimere  servitute,  ut  constitu- 
tionibus  tuis  quaesunt  contracanones.ecclesiastici 
viri  ordinati  Dei  teneantur  obnoxii.  »  ltem,  septem 
fratres,inspectanteet  hortante  matreut  starentvi- 
riliter,  martyrii  genera  diversa  passi  sunt,  quia  de 
esu  carnis  porcinae  mandatum  Dei  et  observantias 
patrum  nolueruntpraevaricari.Beatusquoque  Lan- 
francus  archiepiscopus  sanctum  Anselmum,  tunc 
abbatem,  consuluitdesancto  Alphego,  siinter  mar- 
tyres  Dei  esset  habendus,  proponens  quod  ideo  ab 
alienigenishostibus,  Angliamnavigio  ingressis,  es- 
set  occisus,  quia  aurum  quod  filiis  et  hominibus 
Cantuariensis  Ecclesiae  indixerant,  noluerit  dare. 
Beatus  Anselmus  :«  Inillopraecipuusesthabendus. 
qui  pro  vitae  suee  defensione  vel  prolongatione  nolui  t 
filios  et  proximos  suos  vexari  in  aeris  quod  hostes 
indixerant,solutione.Pro  libertate  quidem  et  salute 
proximorum  occubuit.Majorem  hac  charitatem  nemo 
habet,  quam  ut  animam  suam  ponat  quis  pro  amicis 
suis.  Et  titulus  innocentiae,  ubi  nullum  certamen 
praecessit,martyrem  facit.  Unde  et  Abel  dicitur  pri- 
mus  coronatus  in  martyrio.Sane  etiam  paganorum 
haec  sana  fuit  sententia: 

....  acerba  fata  Romanos  agunt 

Scelusque  fraternoe  necis  : 
Ut  immerentis  fluxit  in  terram  Remi 
Sacer  nepotibus  cruor.  » 

Deus  bone,  quam  multi  clericorum  et  militum, 
quiaderantjverasetluculentasdecontemptumundi 
proferebant  sententias,cumsolus  ibicrucem  tenens 
sedebat  archiepiscopus  et  omnes  suffraganei  epi- 
scopi  ejus,  et  comites  et  barones  ad  regem  evocati 
essent,  et  elongati  ab  eo  !  Dicebat  aliquis  :  «  0  sae- 
culum  captiosum  !  cujus  tanquam  maris  tranquilli, 
quamvis  aliquandoserenasit  superficies,  intus  ta- 
mentempestates  habetabsconditas.  »  Alius  aliqni : 
<  Omnium  rerum  vicissitudo  est.  Amor  Domini 
feudum  (17)  non  est.  0  honores  mundi  !  inquibus 
etiam  quae  sperantur  timenda  sunt.  » 

Episcopi  introrsus  cum  rege  colloquentes,  inter 
caetera  dixeruntei,  quodipsadie  cum  venissentad 
archiepiscopum.malaetractalionisredargutisuntab 
eo,  quodscilicet  nuper  eum  inimicitius  tractassent 
cum  baronibus,  et  severius  justo  judicassent,et  in- 
audito  more,quoniam,et  si  pro  una  absentia,  quam 
supersisam  regisdicunt.non  tamen  contumaciaju- 
dicarideberet,  non  deberent  eum  condemnassead 
misericordiam  regis,  in  pcenam  pecuniariam  om- 
nium  bonorum  mobilium.  Hoc  enim  modo  destrui 
posset  Cantuariensis  Ecclesia,  si  rex  immisericors 
eum  obdurare  vellet.  Et  ipsisepiscopis  baronibus- 
que  captiosum  tale  in  talicasu  posetesse  judicium. 
Sed  constitutum  esse  in  singulis  comitatibus  sum- 
mam  unam  pecuniae,  condemnatisinpoenampecu- 
niariam  admisericordiamregissolvendam.In  Lou- 


(17)  Feudum  om.  ed.  Spark. 


141 


VITA  III  AUCT.  WILLELMO. 


142 


donia  siquidem  centum  solidi  constituti  sunt.  In  A 
Cantia.quae  mari  propriusadmota,  piratas  alittore 
Angliae  habet  areere,  et  primum  sibi  ictum  in  bellis 
contrahostes  alienigenas  vindicat ;  quo  majus  est 
ei  onus,  major  est  ei  data  libertas  :  et  tibi  quadra- 
gintasohdiconstituti  sunttalitercondemnatis.Ipse- 
que  domicilium  et  sedem  suam  habens  in  Cantia, 
saltem  ad  legem  Cantiaejudicari  el  taxari  deberet. 
Dicebant  etiam  episcopi,  quod  adhuc  ipsa  die,  infra 
decem  dies  datae  sententiae,  eos  ad  dominum  papam 
appellaverat  ;  et  ne  de  caetero  eum  judicarent  pro 
saeculari  querela  quae  de  tempore  ante  archiepisco- 
pum  ei  moveretur,  auctoritatcdomini  papaeprohi- 
buerat. 

Motus  rex,  misitei  comites  suos  et  barones  pluri- 
mos,  quaerere  abeo,  sihujusappellationis  etprohi-  b 
bitionis  se  gereret  auctorem  ;  maxime  cum  homo 
ejus  ligius  esset,  tenereturque  ei  et  communi  sacra- 
mento  et  speciali  apud  Clarendonam  stipulatione  in 
verbo  veritatis,  quod  regales  suasdignitates  in  bona 
fide,  sine  dolo  malo  et  legitime  conservaret.  Inter 
quas,  haec  unaest,  ut  episcopi  ejus  omnibusadsint 
judiciis,  praeterquam  judicio  sanguinis.  Quaerere 
etiam  ab  eo,  si  vellet  cavere,  datis  vadibus,  de  ra- 
tiocinio  cancellariae  reddendo,  et  super  hoc  curiae 
ejus  stare  judicio.  Ad  quod  ille,  respecta  crucifixi 
imagine,  animumet  vultum  firmans  etresidens,ut 
suam  archiepiscopi  conservaret  dignitatem,  lucu* 
lentam  etrequalem,  utnecin  unoverbo  subsisteret, 
orationem  habuit  hujusmodi: 

«  Viri  fratres,  domini  regis  comites  el  barones,  c 

ego  equidem  domino  nostro  regi,  ligio,  homanagio, 

fidelitate  et  sacramento  astrictus  sum  :  sed  sacra- 

mentummaximesacerdotalecomiteshabetjustitiam 

et  eequitatem.  Honori  et  fidelitati  domini  regis  te- 

neor,tam  devotaquam  debita  subjectione,  propter 

Deum,  obsequium  in  omnibus  praestare,  salva  Dei 

obedientia,  et  dignitate  ecclesiastica,  et  personae 

meae  honore  episcopali,  litem  declinans,  ut  qui  ne- 

que  ad  exponendum  ratiocinium,  neque  ad  causam 

aliquam,praeterquamad  causam  Joannis,  vocatio- 

nem  habui,  nequealiiin  causa  responsioni  faciendae 

vel  judicio  audiendo,  teneorhic  obnoxius.  Fateoret 

recolo,  meplurimasadministrationesetdignitatesa 

domino  rege  suscepisse;inquibus  eifideliterdeser- 

vivi,  citra  et  ultra  mare  :  et  etiam,  reditibus  meis  q 

propriis  omnibus  in  servitio  ejus  expensis,  gaudeo 

quod  aeris  plurimi  debitorem  me  creditoribus  obli- 

gavi.  Cum  autem  ex  permissione  divina,  et  domini 

regis  gratia,  archiepiscopus  electus  consecrari  de- 

berem,ante  consecrationemaregeimmunis  dimis- 

sus  sum,  et  Ecclesiae  Cantuariensi  redditus,  liber, 

quietus  et  solutus  ab  omni  regis  querelasaeculari, 

licetmodohociniradiffiteatur;  quod  probe  plurimi 

vestrum  noverunt,  omnesque  ecclesiasticas  regni 

hujus  personae.Vosquehujus  veritatisconsciosoro 

et  obtestor,  ut  domino  regi  haec  suggeratis,  contra 

quem,  etiamsi  est  licitum,  non  est  tutum  testes  no- 


minare  :  nec  modo  opus  est,  quia  nonlitigo.  Post 
consecrationem,  disposui  honorem  et  onus  susce- 
ptum  opera  et  opere  excolere,  et  Ecclesiae  Dei  ali- 
quatenusprodesse,  cui  conspiciebar  praeesse.  Qua 
in  re  si  non  datur  prodire,  si  nequeo  proficere,  re- 
flante  adversitate,  non  domino  regi,  non  alii  cui- 
quam,  sed  principaliter  peccatis  meis  id  imputo. 
Potensest  Dominus  augere  gratiam  cui  et  cum  vo- 
luerit. 

«  De  reddendo  ratiocinio  fidejussores  dare  non 
possum .  Omnes  episcopos,  et  opitulares  amicos  meos 
jam  hic  obligavi :  neque  ad  hoc  cogi  debeo ;  quia 
mihi  hoc  adjudicatum  non  est.  Neque  in  causa  sum 
ratiocinii,'quiaadcausam  illam  non  vocatus  fui,ne- 
que  aliquam  habui  ad  causam  citationem,  praeter- 
quam  ad  causamcum  JoanneMarescallo.  Quod  au- 
tem  de  prohibitione  facta  hodie  episcopis  seu  ap- 
pellatione,  mihi  instatis,  recognosco  equidem  me 
coepiscopismeisdixisse,  quodprounaabsentia,non 
tamen  contumacia,  severius  justo  me  condemnave- 
runt,  et  praeter  morem  et  exemplum  longe  retro 
vetustatis.  Unde  et  eos  apellavi,  prohibens  ne  de 
saeculariquerela  temporisantesusceptum  archiepi- 
scopium,  meiterum,  hacpendenteappellationeju- 
dicent;  et  adhuc  appello  ;  et  tampersonam  meam 
quam  Cantuariensem  Ecclesiam  sub  Dei  etDomini 
papae  colloco  protectione.  » 

Finierat ;  proceres  alii  cum  silentio  ad  regem  re- 
vertebantur,  verbaejus  pensiculantes  et  examinan- 
tes.  Alii  dicebant:  «  Ecce  prohibitionis  ex  ore  ejus 
audivimus  blasphemiam.  »  Aliqui  baronum  et  stipa- 
torum  lateris  regii,  obtorto  collo  incedentes,  et 
obliquis  oculis  respicientes  eum,  loquebantur  inter 
sealiquantuluraclare,  et  ut  ipse  audiret : «  Rex  Wil- 
lelmus,  qui  subegit  Angliam,  novit  clericos  suos 
domare.IpsumfratremsuumOdonem,  Baiocensem 
episcopum,  rebellem  sibiccepit.  Stigandum  Cantu- 
ariensem  archiepiscopum,  nigranti  injectum  puteo 
perpetuocarceridamnavit.  Pater  etiam  dominino- 
stri  regis  Goffridus,  comes  Andegaviae,  qui  etNor- 
manniaminmanu  fortisibisubdidit,  Arnulfum  (18) 
Sagiensem  eleclurn  et  plures  clericorum  ejus  fecit 
ejurari,  et  ennuchatorum  ante  se  in  pelvi  afferri 
membra ;  quia citra  assensum ejus  electioni  Sagien- 
sis  Ecclesiae  de  se  factae,  assensum  praebuit,  et  se 
electum  gerebat.  » 

Rex,  responso  archiepiscopi  accepto,  instat  epi- 
scopis,  praecipiensetobtestansper  homanagium  et 
fidelitatem  sibi  debitam  et  juratam,  ut  simul  cum 
baronibus  de  archiepiscopo  sibi  dictent  sententiam. 
Illi  se  excusare  coeperunt,  per  interpositam  archi- 
episcopi prohibitionem. Rex non  acquievit ;  asserens 
quod  non  teneat  haec  ejus  simplex  prohibitio  contra 
hoc  quod  Clarendonae  factum  et  juratum  fuerat. 
Econtra  regi  ingerunt  episcopi,  quod  apponere,  et 
in  quo  super  eos  manum  aggravare  possit  archiepi- 
scopus.siab  eisprohibitionietappellationiparitum 
non  f uerit :  et  pro  bono  regis  et  regni,  velle  et  de« 


(18)  Arnulfum  ed.  Spark. 


143 


S.THOMiE    CANTUAR.    ARCHIEP. 


144 


bere prohibitioni  factae  acquiescere.  Tandem  rege  A  candoarchiepiscopuinexcusatiabaronibussubmoti 

suaso,  episcopi  captato  consilio  suo,  ad  archiepisco- 

pum  intrant.  FlebatRobertus  Lincolniensis,  et  qui- 

dam  alii  lacrymas  vix  continebant.Tunc  praefatus 

Cicestriensis  sic  orsus  est  :  «  Domine  archipraesul, 

salva  gratia  vestra,  habemus  quod  de  vobis  pluri- 

mum  queramur.  Plurimum  nos  episcopos  vestros 

otfendistis ;  in  angiportu  magno  nos  inclusistis,  quasi 

inter  malleum  et  mcudem  nos  misistis,  hac  prohi- 

bitione  vestra ;  cui  si  non paruerimus,inobedientiae, 

si  paruerimus,  constitutionis  et  oflensae  regiae  vin- 

culis  illaqueamur.  Nuper  enim  apud  Clarendonam 

vobiscum  congregati,  a  domino  rege  conventi  fui- 

mus  de  observandisregalibus  suis  dignitatibus ;  et 

ne  fortehaesitare  possemus,  ipsasdequibus  loque. 


seorsum  sedent;  nec  minusa  comitibus  et  baroni- 
bus  suum  exigit  rex  de  archiepiscopo  judicium. 
Evocantur  quidam  vicecomitesetsecnndae  dignita- 
tis  barones,  antiqui  dierum,  ut  addantur  eis  et 
adsint  judicio.  Post  aliquantam  raoram  ad  archi- 
episcopum  redeunt  proceres.  Comes  Legecestriae 
Robertus,  qui  maturitate  aetatis  et  morum  aliis 
prominebat,  quibusdam  aliorum  imponensutpro- 
nuntiarunt,renitentibuscoepitnegotiumClarendonae 
habitum  articulatim  coramemorare,ut  superius  fe- 
cit  ;  et  archiepiscopo  minus  (19)  hilaris  Hylarius 
Cicestrensis  episcopus,  quasi  inde  manifesta  erat 
regiae  majestatis  laesio,  et  promissionis  in  verbo  ve- 
ritatis  ibi  factae  transgressio  :  dicebatque  archiepi- 


batur  consuetudines  suas   regales  scriptas  nobis  g  scopo,  quodsuum  audiret  judicium.  Sednonplura 


ostendit.Tandem  illis  spopondimus  assensum,  pro- 
misimus  observantiam ;  vos  primo  loco,  nos  suffra- 
ganei  vestri  postmodum.  ex  vestro  praecepto.  Ad 
haec  cum  super  hoc  exigeret  a  nobis  dominus  rex 
cautionem  juratoriam,  etper  sigillorumnostrorum 
impressionem,  diximus  suflicere  sibi  debere  pro 
sacramento  sacerdotali,quod  dicebamus  ei,in  verbo 
veritatis,  regales  suas  illas  dignitates  nos  observa- 
turos  in  bona  fide,  sine  dolo  malo,  et  legitime,  Do- 
minus  rex  persuasus  acquievit.  Quo  contra  nuuc 
nos  venire  compellitis,  interdicendo,  ne  ei,  quod  de 
nobis  exigit,  adesse  possimusjudicio.  Ab  hoc  gra- 
vamine,  et  ne  quid  ad  laesionem  nostram  addatis, 
dominum  papam  appellamus,  et  hac  vice  prohibitioni 
vestrae  praestamus  obedientiam.  » 

Archiepiscopus :  «  Quod  dicitis,  audio,  et  Deo  pro- 
pitio  appellationis  prosecutioni  adero.  Clarendonae 
autem  nihil  concessum  est  a  me,  vel  a  vobis  per 
me,  nisi  salvo  honore  ecclesiastico.  Ut  enim  vos  ipsi 
dicitis,  has  tres  ibi  retinuimus  determinationes,  in 
bona  fide,  sine  dolo  malo,  et  legitime  ;  per  quas 
salvae  sunt  Ecclesiis  nostris  dignitates,  quas  e  jure 
pontificio  habemus.  Quod  enim  contra  fidem  Eccle- 
siae  debitara  et  contra  leges  Dei  est,  non  potest  in 
bona  fideel  legitime  observari;  item,  non  estChri- 
stiani  regis  dignitas,  ubi  ecclesiastica,  quam  ob- 
servandam  juravit,  perit  hbertas.  Ad  haec,  easdem 
quas  dicitisdignitatesregalesscriptas,  dominusrex 
eummo  pontifici  confirmandastransmisit:  et  repor- 
tatae  sunt  ab  eo  potius  lmprobatte  quam  a^yfobatae. 
Exemplum  nobis  dedit  in  doctrmam,  ut  et  nos  ita 
faciamus,paraticum  EcclesiaRomanarecipere  quae 
recipit,  respuere  quae  respuit.  Praeterea  si  lapsi  su- 
mus  Clarendonae,  caro  enim  infirma,  spiritum  re- 
sumere  debemus,  etin  virtute  Spiritus  sancticontra 
hostemantiquum  eniti;  qui  utrumqueprocurat,  ut 
et  qui  stat  cadat,et  qui  cecidit  non  resurgat.  Si  sub 
stipulalione  in  verbo  veritatis  ibi  concessimus  vel 
juravimus  injusta,  notis,  quia  illicita  jurantes  nullo 
jure  obligantur.  » 

Redeunt  adregem  episcopi,  et  ejus  pacea  judi- 


D 


passus,  ait  archiepiscopus :  «  Quid  est  quod  facere 
vultis  ?  Venistis  me  judicare  ?  non  debetis.  Judi« 
cium  est  sententia  lata  post  controversiam.  Ego 
hodie  nihil  dixi,  ut  in  causa.  Ad  nullam  causam 
huc  vocatus  fui  ,praeterquam  ad  causam  Joannis,  qui 
mecumnonestexpertus.Adhaecraejudicarenonpo- 
testis.Egoqualiscunquepatervestersum;  vosautem 
proceres  palatii,laicae  poteslates,saeculares  personae. 
Judicationemvestram  non  audiara. »  Receduntpro- 
ceres.  Post  intervallurn  surgens  arohiepiscopus,  et 
crucem  suam  bajulans,  ostium  petebat,  quod  tota 
die  obstrictissime  observatum,  quasi  ultro  apertum 
est  ei.  Aliquis  maliloquus  prosequens.eum  ut  per- 
j  ur um  regis  exire  dixit :  ahquis  tanquam  proditorem 
eum  recedere,  et  domini  sui  regis  judicium  aspor- 
tare. 

0  quantum  sustinuit  in  illa  die  in  spiritu  marty- 
rium  !  sed  felicior  rediit  a  conspectu  concilii ;  quo- 
niam  dignus  habitus  estpro  nomineJesu  compati. 
Illeinaulahominibusplenaadfascemlignorumnon 
visum  sibi  offendit,  sed  non  cecidit.  Ad  ostium,  ubi 
equi  sui  erant,  venit.  Suum  ascendens,  magistrum 
Herbertum,quiequum  proprium,propter  pressuram 
nimiam,  tam  cito  habere  non  poterat,  secum  ad  ho- 
spitium  transvexit,  ad  monasteriumsancti  Andreae. 
Facta  oratione  ante  altare,  crucem  postea  secus 
aram  Beatee  Mariee  deposuit.  Sedit, et  domestici  ejus 
circa  eum :  tunc  ait  ei  Willelmus  filius  Stephani : 
«  lstaequidem,  ista  fuitamaradies.»  Cuiille:  «Ul- 
timaeritamarior. »  Et  postmodicum,  suos  hortatus 
ait :  «  Quisque  vestrum  in  silenlio  et  pace  sua  se 
habeat.Amareverbumdeorevestro  non  exeat.Nulli 
maledico  quidquam  respondeatis.  Sinite  eos  convi- 
ciari.  Superioris  personse  est  hoc  pali ;  inferioris, 
hoc  facere.  Ut  illi  suarum  linguarum,  ita  nos  no- 
strarum  aurium  dominisimus.  Nonmihi  maledici- 
tur;  sed  ei  qui,  quod  mali  dicitur,  in  se  recogno- 
scit.  » 

Rex,  auditoipsiusarchiepiscopi  discessu,et  quod 
eum  sui  auhci  turpiloquioprosequerentur  rogatus 
a  Roberto  de  Melidono  Herefordiensi  episcopo  vel 


(19)  Ut  superius  fecit,  et  minus  cod.  Dom. 


145 


VITA  III  AUGT.  WILLELMO. 


146 


forte  ab  aliquo  alio  edoctus,  dum  adhuc  non  per-  A  state,  ut  Londoniae  episcopus  capam  et  cucullam 
rexisset,  misit,  praecipiens,  utpost  eum  voce  pree-  exueret,  appulsi  sunt;  archiepiscopus  secretius  ad 
coniaper  vicos  clamaretur,nequiseum  turpiloquio      Graveningas.  IndepeJes  ivit,etpaupercumduobus 


vel  convicio  laederet,  ne  quis  omnino  ei,  vel  alicui 
suorum,in  aliquo  molestusesset  articulo.  Archiepi- 
scopus  ille  sero  inter  suos,  ubi  solebat,  comedit. 
Post  coenam,  milites  ejus  omnes  qui  aderant,  red- 
dito  ei  homanagio  suo,  et  impetrata  licentia,  cum 
lacrymis  ab  eo  discesserunt.Posteatresepiscopos, 
Walterum  Roffensem,  capellanum  suum,  et  duos 
quos  ordinaverat,Robertum  Herefordiensem,Roge- 
rum  Wigorniensem,  misit  regi  archiepiscopus, 
quaerere  abeolicentiam  et  conductumpraestarisibi 
incrastinorecessuro.Regemilliinvenerunthilarem; 
seddistulitincrastinummaneeisrespondere.Respon- 


tantum  conservis  usque  ad  quoddam  horreum  Ci- 
sterciensiummonachorumde  Claro  Marisco.Magni- 
tudine  tamen  animi  spretorerat  fortunaemodorin- 
gentis,  utprius  ridentis.  Obiter,  agnovit  eum  ali- 
quis,et  dixit :  «  Hic  quidem  est  illeolim  cancella- 
rius  Angliffi,modo  Cuantuariensisarchiepiscopus. » 
Respondit:  «  Solentne  sic  ire  Cantuariae  archiepi- 
scopi  ?  »  In  villula  quadamconduxitequum,  cum 
ulterius  pedes  ire  non  posset ;  quem  ascendit  absque 
sella.O  Jesu  bone,  multae  quidemsunttribulationes 
justorum  et  passiones  hujus  temporis,  nec  tamen 
condignae  praemiis,  quee  reservas  tuis  ad  tempora 


so  nuntiorumaccepto,archiepiscopusmoramillam  g  retributionis?  Ecce  hic  servus  tuus  archiepiscopus 


responsi  regis  aliquid  sibi  afferre  periculi  veritus  est. 

Noxerat :  horaadcomplendumdicta.  Dixitsociis 

archiepiscopus  sevellein  ecclesia  vigilare.  Unam 

quidem  praeteritarum  noctium  in  vigiliis  etoratio- 

nibus  pernoctaverat  in  ecclesia  cum  clericis  suis, 

facta  afflictione,  positisque  genibus,  ad  invocatio- 

nem  uniuscujusque  sancti  vel  sanctae  in  litania  sua 

nominatae.  Aiunt  ei  quidam  de  clericis  suis:  «  Vo- 

lumus  et  nos  vobiscum  ih  ecclesia  vigilare.  «  Ille  : 

«  Ne  utique  :  nolovos  vexari.  » Innoctis  intempe- 

stae  silentio  tertius  recessit,  nullo  clericorum,  nullo 

militum  suorum  comitatus.  Quod  cum  in  crastino 

rexetomne  concilium  cognovissent,  captato  quid 

lactu  opus  esset  consilio,  omnes  possessiones  Can- 

tuariensisEcclesiaearchiepiscopoin  paceremanere 

dimisit,  nullo  ejusofficialium  amoto,  qui  in  appel- 

latione  hinc  inde  erant.  Et  qui  causas  istas  prose- 

querentur,  ad  dominumpapam  misit  incontinenti 

posteumad  calces  ejus,archiepiscopumEboracen- 

sem  et  episcopos  quatuor,  Gilbertum  Londonien- 

sem,  Hilarium  Cicestrensem,  Bartholonoaeum  Exo- 

niensem,  Rogerum  Wigorniensem,et  comitesduos 

et  barones  duos,   clericos  domesticos  domus  suae 

tres.  Reliquum  diei  et  concilii  insumitur  in   tra- 

ctando  de  copiis  pedestribus  in  Walliam  rebellem 

et  regemResim  foederifragum  ducendis  :  scribitur- 

que  a  singulis  personis,  tam  ecclesiasticis  quam 

seecularibus,  in  regis  rogantis  auxilium  promissa 

bellatorum  peditum  multitudo.  Solvitur  consilium. 


reliquit  omnia :  et  pauper,  et  inops  et  indignus 
secutus  est  te.  Pace  sanctorum  omnium  dixerim, 
si  tantum  quisque  Deo  immolat,  quantum  pro  ipsius 
amore  relinquit,  non  facile  invenitur,  qui  Thomam 
antecedat.  Nam  pro  Christo  et  Ecclesiae  libertate, 
sua  et  suos  contempsit  :  contempsit  clericorum, 
officialium,  suorum  propinquorum proscriptionem. 
Quid  amplius  ?  contempsit  mundum,  contempsit  et 
se  ipsum.Sedhsec  omnia  vir  Dei  inmulta  patientia 
sufferebat,  malens  non  modorerum,  sed  et  salutis 
subire  jacturam,  quam  justitiam  Dei  et  Ecclesiae 
libertatemabsque  subventione  velsaltem  reclama- 
tione  periclitari. 

"Ventum  est  ad  horreum  illud.  Inde  cymba 
vectus  est  ad  Clarum  Mariscum.  Inde  ad  sanctum 
Audomarum.  Ubi  ab  abbate  sancti  Bertini  et  con- 
ventu,  piis  erumpeutibus  lacrymis,  cum  gaudio 
uberiore  suscipitur.  A  Philippo  filio  Tierrici  illu- 
stri  comite  Flandriae  rogato,  conductum  ei  et  secu- 
ritatem  eundi  ad  dominum  regem  Francorum,prse- 
stare,  cum  debita  compassione  et  veneratione  su- 
sceptus  (20),desiderataimpetravit.  Moram  aliquam 
faciens  cum  abbate  Sancti  Bertini,  suo  consacer- 
dotes  et  clericos  et  laceri  agminis  sui  aliquid  ibi 
exspectabat.  lbi  equi,  capella,  vestimenta  et  omnia 
necessaria  sibi  et  suis,  qui  ad  eum  ibi  venerunt, 
munificentia  comitis,  liberalitate  abbatis  et  vicina- 
rum  personarum  ad  plenum  ministrantur.  Ibi  Ri- 
cardusde  Luci  nuntius  reeisAnglorum  a  domino 


Crastino  mane  nuntii  tot  et  tanti    ad  portum  D  rege  Francorum  rediens,  ei,  factaprius  multaper 


maris  Doveram  tendunt,  ocius  accelerantes,etpu- 
tantes  quod  archiepiscopus  eospraevenire  deberet. 
Archiepiscopus  intertimoratos  Deiet  suos  necessa- 
rios  latitando,et  nocturnum  quandoque  iter  agendo, 
a  decimo  quinto  die  post  sancti  Michaelis,  usque  a 
secundam  diem  mensis  Novembris  in  Anglia  est 
moratus  ;  usque  dum  navis,  cujus  gubernatori  et 
nautis  se  crederet,  sibi  pararetur.  Eademque  die, 
commemorationis  scilicet  tidelium  defunctorum.et 
ipse  et  nuntii  coutra  eum  missi  transfretaverunt  : 
illa  ad  Portum  Magnum,  multa  tamen  acti  tempe- 


suasione  repatriandi,  homanagium  suum  reddidit. 
Inde  cum  prosequeretur  iter  ad  domiuum  regem 
Franciae,  jam  quadraginta  equos  ad  praebendam 
suam  habebat.  Significato  clericis  suis,quos  plures 
in  Galiis  habebal, ejusadventu.festinant  et  addun- 
tur  ei.  Occurrunt  undique  ei  Stratam  venerabiles 
personae  Galliarum  Ecclesiae.  Ipse  etiam  archiepi- 
scopus  RhemensisfraterregisFrancorum  Henncus, 
episcopi,  abbates.archidiaconi,  praepositi  Ecclesia- 
rum,  qui  tanto  exsuli  debita  veneratione  aggra- 
tulantur,  et  ei  se  et  sua  liberaliter  exponunt,  et  re- 


(20)  Conventus  ed.  Spark. 


147 


S.  THOMAS  CANTUARIAR.  ARCHIEP. 


148 


cipere  necessaria  a  quadam  devotse  chavitatis  in- 
stantia  compellunt. 

Innotuitadventus  ipsius  dominoregiFrancorum 

LudovicoLudovici  regis  filio,  qui  pie  in  domino  et 

compassusest  contumeliampasso  et  congaudebat 

elapso.Tandemrumorhic domino papae  Alexandro 

tertio  divulgatus  est ;  qui  erat  Senonis.   Schisma 

siquidem  erat  in  sancta  Romana  Ecclesia.proh  do- 

lor  1  et  Fredericus  strenuus,  si  Deum  amaret,  im- 

perator  cum  tota  sequela  omnium  terrarum  sua- 

rum  schismaticos  unum,  aliumet  tertium  fovebat. 

Sed  et  nuntiorum  regis  Angliae  adventus  domino 

papae  innotuit ;  qui,   debita  compassione  condo- 

lens  archiepiscopo   exsuli,   et   congratulans  pro 

libertate  Ecclesiee  decertanti  scripsit  ei,  quod  pau- 

saturus  et  respiraturus  scorsum   secederet,  donec 

ad  eum  vocatus  veniret.   Pietate  mota  universa 

Gallia  archiepiscopo  compatiebatur ;  et  contra  re- 

gis  Anglorum  nuntios  spiritus  omnium  incitaba- 

tur,  maxime  contra  episcopos.  Quod  intelligentes 

omnes,  Eboracensis    archiepiscopus   et  quatuor 

episcopi  et  alii  comitem  Arundelli  Willelmum  de 

Albenni  ducem  suum   faciunt  ;  et  interrogati  obi- 

ter  cujus  esset    tanta  familia,    tantus  comitatus, 

dicunt  comitis  Arundelli  ;  suppressis  nominibus 

episcoporum,  pro  pudor  !  veniunt  tandem  ad  do- 

minum  papam.  Affluxere  undique  quicunque    ad 

curiam  domini  papae  venire  poterant,   de  regno 

Franciae,  de  Burgundia,  videre  et  audire  tot  et  tan- 

tos  nuntios  regis  Anglorum  ;  quodgenus  causae  ha- 

berent,quid  essentdicturifacturive.  In  consistorio 

celebriarchiepiscopusEboracensisetomnes  episco- 

pi  praeter  Roger  um  Wirgoniensem ;  sed  et  comes  Ar  un- 

deli  et  Reginaldus  de  sancto  Walerico,  isti  omnes 

coram  domino  papa  locuti  sunt.  Omnium  fere  erat 

unasententia  de  commendatione  illustrisregis  An- 

glorum,  tanquam  catholiciprincipis,  devoti  filii  et 

benefactoris  domini  papae.et  sanctae  Romanse  Eccle- 

siee  proparte  sua  patroni,  honestiviri,amatorispa- 

cis,  magnificiprincipis,  veneratoris  personarum  ec- 

clesiasticum,  et  donatoris   ecclesiarum  regni   sui 

secundum  Deum  etsine  simonia.  Et  si  modo  esset 

inter  eum  et  archiepiscopum  suum  distantia,  non 

esse  culpam  regis.  Deus  pacis  etdilectionis,  adni- 

tente  domino  papa  et  Ecclesia  Romana,  cum  place- 

ret  ei,  ipsam  bene  sedaret,  et  nubilum  eorum  sere- 

naret.  Aliquis  eorum,inter  caetera,  regis  Anglorum 

potentalus  et  divitias  diligenter  commemorabat. 

Nullus  omnino  contra  personam  archiepiscopi.vel 

quod  eam  vel  causam  regis  et  ejus  tangeret,  aliquid 

dicebat.  Singulis  eodem  modo  respondit  dominus 

papa: « Placetnobisregem  Anglorumessetalem.tam 

bonum.  Utinam  augeat  ineo  Deus  increraenta  vir- 

tutum.  »  Erant  ibi ad  pedes  domini  papae  in  uno  con- 

sessu  tres  vel  quatuor  clericorum  archiepiscopi, 

quos  valentes  pro  domino  suo  loqui  dominus  papa 

repressit,  dicensnonesseopus,cum  adversus  archi- 

episcopum  nihil  diceretur. 

ComesArundelliefficacius  ceeteriset  magisretho- 


A  rice,  prosequenteomni  favore.locutus  est,  et  omne 
tulit  punctum.In  secreto  domini  papae  auribus  im- 
murmurabantde  archiepiscopi  depositione,  tentan- 
tes  papam  maximis  promissis;  tandem  etiam  adjecto 
quoddenarium  annuumbeatiPetri,qui  nuncasolis 
ascriptisglebae,nectamen  ab  omnibusdaturinAn- 
glia,  rex  faceret  et  confirmaret  in  perpetuum,  ab 
omni  habilatore  terree,ab  omni  domoa  qua  fumus 
exil  in  urbibus,  castris,burgis,villisdonari;cresce- 
ret  quidem  Romanae  Ecclesiae  redditus  in  Anglia  an- 
nuus.praeterquod  modoest,ad  mille  libras  argenti. 
Sed  cura  dominum  papam  immotum  et  rigidi  serva- 
toremhonesti  invenirent,  uteis  jussum  fuerat  ul- 
tra  triduum  non  morari  in  curia,  neque  archiepi- 
scopumadcausasprosequendasexspectare.accepta 
B  licentia  et  benedictione  redeunt. 

Cum  ecce  una  dierum  ex  altera  parte  fluminis 
cujusdam,  vident  pluresquam  trecentosin  equis  de 
comitatuarchiepiscopi  addominum  papam  euntes ; 
consilioque  communi  remittunt  unum  clericorum 
regis,  Widonem  decanum  de  Waltham,  videre  et 
audire,  quomodo  acceptus  debeat  esse  in  curia  Ro- 
mana  ipsius  Cantuariensis  adventus.  Cantuariensi 
archiepiscopo  Senonim  appropinquanti  obviam  exiit 
in  equis  magna  pars  cardinalium,  ad  eum  cum 
gaudio  recipiendum. 

Dominus  papa  intranti  ad  se  ei  assurrexit  in  os- 
culoetlacrymisetbrachiiseumpaternaimiseratione 
suscipiens,  et  plurima  eum  veneratione  et  exhorta- 
tione  consolans.  Ad  vigiliam  sequentis  NatalisDo- 
c  mini,  rex  Anglorum  nuntios  suos  apud  Merleberg- 
J  hamrecepit.et  quemdam  nuntiumproprium  domini 
papae.  Rex  vero  propositi  sui  inefficax  jubet.incra- 
stino  natalis,statim  archiepiscopum  omnibus  posses- 
sionibus  destitui,  et  Ecclesiam  Cantuariensem.cum 
omnibus  terris  et  accessionibus  ej  us,et  omnes  eccle- 
sias  etreditusomnium  clericorum  ipsius,inmanum 
suam  recipi ;  omnesquepropinquosarchiepiscopi  et 
clericos  seu  laicos  de  ipsius  familia  proscribi,  et  a 
regno  suo  ejici.  Secundo  die  natalis,  veniunt  Lon- 
doniam  apparitores  et  officiales  regis  inter  quos 
quidam  Randulphus  de  Brock, 


scelere  ante  dlios  immanior  omnes. 

cuietiam  laico  crudelissimoet  archiepiscopi  inimi- 
n  cissimo,  sanctam  illam  Ecclesiam  Cantuariensem, 
primariam  Anglorum  sedem  custodiendam,  imo 
potius  destruendam  commisit.  Iste  cum  aliis  qui- 
busdam  regii  mandati  est  exsecutor  :  faciunt  impe- 
rataetpejoraimperatis.Evocati  extra  urbem,apud 
Lambetham,  in  ipsa  domo  archiepiscopi,  jurantin 
exsiliumomnes  ejuspropinquiinurbeLondoniain- 
venti.ad  primumventum  aterra  venientem.aportu 
maris,  et  a  natali  solo  exituri,et  ad  ipsum  archiepi- 
scopum  directo  itinere  ituri,  scilicel  ut  et  ipsi  caro 
ejus  carnem  ejus  macerent,  doloris  ejus  dolores 
addant;  etquotsuorumproipsoejecti  ei  appareant, 
totanimamejusejectioniseorumgladiipertranseant. 
Non  tam  cumulus  bonorum  jucundus  esse  potest, 


149 


VITAIIIAUCT.   WILLELMO. 


150 


quam  molesta  discessio.  Emigrant  utriusquesexus  A 
propinqui  ipsius,  et  infautes,  in  cunis  alii,  alii  pen- 
dentes  ab  uberibus.  Ouanes  etiam  inventi  clerici 
ejuset  servientes  similiter;  sed  et  qui  eum  vagum 
in  Angliaafacieregiset  profugum  uua  nocte  hospi- 
tio  susceperant.  Sed  quid  ?  nobilis  illa  Gallia  mise- 
rata  omnes  recepit  :  rex  ipse  Francorum  aliquos, 
archiepiscopi,  episcopi,  abbates,  priores,  comites, 
baroues,preepositi,castellani,singuli,aliquos.Sancti- 
moniales  femineum  sexum  et  cunabala  recipiunt. 
Partiti  sunt  nobiles  viri  inter  se  inopes  Jesu  Christi 
eoexsules,boniarchiepiscopilacerum  agmen,fami- 
liam  desolatam,nec  quisquam  eorum  egens  erat  inter 
illos  nobiles  Francos,  beneficentiae  et  communio- 
nis  non  oblitos.  Qualibus  hostiis  promeretur  Deus. 

Bonus  exsul,servusJesuChristiThomasarchiepi-  g 
scopus  in  secreto  confessus  domino  papae,  se  pec- 
casse,  quod  preecedente  voluntate  regisAnglorum 
electus  est ;  ltemquod  Clarendonee  consensitinip- 
sius decreta,  decretis  divinis  contraria ;  dicitur archi- 
episcopatum  in  manum  domini  papae  refutasse,  qua- 
siobhaeceoindignumjdomininumquepapamitatri- 
duo  sustinuisse,  posteaque  eiresignasse.  Intellecta 
quein  confessione  vita  archiepiscopi  et  pcenitentia 
interiore  et  duriore,  eum  in  ulteriorem  et  sincerio- 
rem  dilectionein  admisil,  scienseam  virum  justum 
etsanctum,  et  ad  sumraumperfectionis.gratiaDei, 
et  domesticarum  virtutum  enitentem  suffragiis. 

Post  aliquantam  cum  clomino  papa  moram  factam 
archiepiscopusdeconsilioetvoluntateejusPontinia- 
cummoraturusdescendit,ad  abbatiam  scilicet  Cis-  p 
terciensisordinismonachorum.quieietclericis  suis 
plurimisetfamiliaenecessariae.innecessariorumad- 
ministratione  hospitales  fuere  et  liberales.  Archi- 
episcopus,toto  temporesui  exsiliifere  septennis  va- 
cans  poenitentiae  suae  excolendee,  conscientiaamun- 
dandae,  vitaesanctificandae,post  missarum  celebra- 
tionem  etdivinorum  contemplationem.etiam  studio 
Iitterarum et maxime  divinee paginae operam dabat- 
libris  etiamconscribendisetperquirendis  adomino 
papaprivilegiis.Inquarumcunque  Ecclesiarumom- 
nibus  armariis  nullumaudiebat  in  Galliis  esseanti- 
quitatis  vel  approbatae  auctoritatis  librum,  quem 
transcribi  non  faceret.nullumprivilegiumquod  Ec- 
clesiae  suee  non  perquireret,  ut  omni  retro  tempore 
optimisvoluminibusetprivilegiisEcclesiaCantuari- 
ensisita  ditata  et  nobilitatanon  fuerit,  sicuttandem  D 
eam  refersit.  Archiepiscopus  exsilii  sui  et  suorum 
necessitatem  aequanimiter  ferre  studuit,bouis  omni- 
bus  suis  destitutus,  et  alienae  misericordiee  manum 
exspectans;anteponensexsiliilibertatemdomestics3 
servituti,  patienter  tulit.  Jactabatin  Domino  curam 
suam,  et  ipse  eum  enutriit.  Dedit  ei  Dominus  gra- 
tiam  in  conspectu  omnis  carnis.  Archiepiscopi 
exsuhs  eadem  quee  Teucri  fuit  sententia,  patria 
est,  ubicunquehomini  bene  est :  eodemque  Naso- 


nis. 


Omne  solum  forti  patria. 

0  Anglia,  quanti  aestimanda  es,  ex  qua  boni  et 
Paxrol.  CXC. 


religiosi  pelluntur;  cum  bonispraelatis  debitanega- 
tur  libertas,emigrandi  seeva  imponitnrnecessitas  ? 
Albucius  aequissimo  animo  Athenis  exsul  philoso- 
phabatur.  Id  ei  non  accidisset,  si  in  republica 
quiescens,  Epicurilegibusparuisset.  Archiepiscopo 
exsuli  cum  nuntiabatur  alicujus  vel  nepotum  vel 
propinquorum  ipsius  mors,non  movebatur  ;  cum 
alicuj  us  clericorum  suorum,nuntiorum  ad  dominum 
papam,  maledissumalabat;  ibiconsolabatur  com- 
muninecessitateferendaeconditionishumanae,vitam 
omnibus  metendam  esse  ut  fruges,reddendam  esse 
terrae  terram,  hic  propriam  cujusque  virtutem  col- 
laudabat,  fatum  deplorabat. 

[Clericorum  ejus  alii  cum  eo  coexsules  extra  so- 
lum  nataleerant.  lllorumpatres,  matres,  fratres  et 
ditiores  propinqui  post  eos  coacti  sunt  jurare  in 
exsilium  et  quod  archiepiscopo  se  repreesentarent. 
Alii  remanserunt  eum  non  secuti;  quorum  Willel- 
mus  deSalesberia  sacerdos  captusetin  castro  Crof 
tentus  est  anni  dimidio.  /Tres  ditiores  de  redem- 
ptione  constituerunt  ;  Stephanus  de  Elratoria  cen- 
tum  libras :  post  alia  vice  Aluredus  de  Watheme- 
stede  centum  libras:  Turstanus  de  Cromdona  cen- 
tum  marcas.et  etiam  uno  die  integro  in  uno  etsor- 
dido  latronum  carcere  fuit  Londoniee.  Alii  vagi  et 
profugi  habitabantinAnglia,quorumpropinquis  et 
amicis  diu  fuit  eos  videre  formidolosum  ;  cum  eis 
loqui  periculosum ;  eos  hospitio  vel  cibo  juvare 
nefas.  Pro  eo  exsulibus  ejus  junioribus  vel  inediae 
manus  immerito  proscriptis  plurimi  Franci  pia 
compassione  regem  rogaverunt.  Rex  Francorum 
aliquibus,imperatrix  regis  Angliee  materahquibus, 
comes  Flandrensis  aliquibus,  alii  quidem  episcopi 
et  comites  Galliee  aliquibus. 

Willelmus  fihus  Stephani  per  orationem  unam 
quam  fecerat,  et  regi  in  capella  de  Bruhulla  dede- 
rat,pacemhabuit.  Haec  autem  est  illa  oratio,  pro- 
priadomini  regis  Anglorum. 
Rex  cunctorum  saeculorum,  rex  arcis  etheriee, 
Rector  poli,  rector  soli.regum  Rex  altissime : 
Qui  et  maris  dominaris,  conturbas  et  excitas, 
Et  cum  placet,  stratum  jacet;motum  ejus  mitigas 
Tu  creasti,  tu  formasti,  ccelos,  terras,  maria  : 
Quee  fecisti,  condidisti,  tu  gubernas  omnia. 
Omne  bonum  tuum  donum,  Omnipotentissime. 
Cuncta  grata  tua  data,  dominoruniDomine. 

De  beatitudine  bonorum. 
Hos  coronas  atque  donas  gloria  multiplici, 
Qui  in  mundo,  cordemundo,vitavivuntsimplici. 
Hibeantur,  coronanturin  superlunaribus 
Quorum  mentessuntferventes  igne  sancti  Spiritus. 

De  malis  pcenis  7nalorum. 
Peccatorum  adjutorem  qui  non  ponitDominum 
Exaltatum,  elevatum,  super  cedros  Libanum ; 
Infernalem,  Gehennalem  demergis  in  clibanum  ; 
In  Averni,  in  inferni  tenebroso  carcere 
Habes  clausos  reos  ausos  te  Deum  contemnere 
Ihi  rei,  jussu  Dei,  pro  forma  sententiae 

6 


151 


S.  THOMjE  cantuar.  archiep. 


152 


Lugent,  rigent,  ardent,  strigent,  et  torquentur  un- 

[dique, 
Ibi  metus,  ibi  fletus,  ibi  stridor  dentium. 
lbi  poenae  omnes  plenae  vocibus  genientium. 
Hic  dolores  acriores  aliis  doloribus, 
Hic  tortores  nequiores  aliis  tortoribus. 
Recognitio  et  adoralio  Dei. 
Deus  meus,  ego  reus  tibi  me  humilio. 
Deus  vere,  miserere  adoptivo  filio. 
Supplex  tuus,  servustuus,Deusclementissime, 
Te  adoro,  et  imploro  tuae  donum  gratiae. 
Rex  coelorum,me  Aoglorumdictumregem  suscipe. 
Regem  rege.sua  lege  qui  se  nequit  regere. 
Est  regnare  ministrare  toto  tibi  animo, 
Obedire  et  servire  tuo  subimperio, 
Tuus  miles  actus  viles  declinem  peccaminum. 
Incentiva  rediviva  exstinguam  libidinum. 
Falsa  laeta  consueta  divitem  excelsum. 

Accusatio  sui. 
Non  procuro  corde  puro  quod  te  Deum  diligam  : 
Parvipendo.vix  attendo,quomodo  me  babeam. 
Hujus  lucis  in  caducis  rebUs  nimis  glorior  : 
In  peccatis  supra  satis  immorans  immorior. 
Aberravi  et  peccavi,fateor,  mi  Domine 
Temeravi,  violavi  justa  castimonise. 
Putuerunt,  putruerunt  cicatrices  criminum 
iEstimati  simulati  in  lacum  descendentium 
Honestatis,  castitatis  legem  fregi  tutius 
Est  sopita  mea  vita  in  malis  diutius. 
Me  immundum  non  secundum  peccata  corripias: 
Qui  elatos  vulneratos  hos  et  hos  humilias : 
Sed  correcto  et  respecto  tua,  Deus,  gratia, 
Te  laudare  et  amare  da  mihi  coelestia. 
Emundare,emendare  quae  commisi  omnia. 
Spem  salutis,rem  virtutis,vitae  innocentiam, 
Castitatis,  puritatis  dona  mihi  gratiam, 

Oratio  contra  iram. 
Cum  in  ira  mente  dira  interdum  efferveo  : 
Deus  care,moderare  in  me,  quod  non  valeo. 

Contra  cupiditatem. 

Nec  sit  curamihi  jura  cuiquam  sua  tollere 
Vel  suorumvicinorum  terminos  revellere. 
Licetsensu,  armis,  sensume  queantdevincere 
In  bragnani,  in  pagani  regis  est  apicibus, 
Quod  habemus,  possidemus,  quaecunque  noncupi- 

[mus, 
Urbes  illas,castra,  villas,nisi  prius  capiam 
Non  abesse  vel  deesse  eas  mihi  sentiam. 
Regnum  turres  pauperum  res  simili  interitu 
Opum  plenus  et  egenus  aequo  caduntobitu. 

l*ro  sedibus  oratio. 
Regni  sedes  da  haeredes  meos  post  me  scandere. 
Et  pacatum  regni  statum  te  tutante  regere. 

Pro  clero  suo. 
Meum  clerum  da  sincerum  fas  et  jus  eligere, 
Et  devota  mente  tota  te  Deum  diligere. 
Vivant  ita  bona  vita  ut  tibi  complaceant ; 
Nobis  normamatqueformamvivendi  sepraebeant, 


A  Pro  populo  suo. 

Populique  meo  cuique  commissi  regimini 
Dirigantur  et  subdantur  tuo  modeiamini. 
His  intende,hos  defende,his  te  praebe  clypeum, 
Sceptrum  tuum,regnum  tuum,dominaris  gentium. 
Aufer  bella  et  flagella  tua  iracundiae 
Nobis  parce,  hostes  arce,  pacem  nobis  tribue. 
Est  humana  virtus  vana  :  scis  quid  est  in  homine. 
Nam  in  parvisnostrisarmisnonsalvamur.Domine. 
Saepe  visa  et  confisa  se  gratis  auxilii 
Retro  vadit,  in  se  cadit  vis  expers  consilii, 
Sed  de  throno  tuo  dono  virtus  adest  coelica, 
Per  quem  datur,  procuratur  de  hoste  victoria. 

Pro  frugibus  terrx. 
Nostra  sata  decuplata  nos  fruge  laetificent  : 
B  Nostra  culta  messe  multacopiammultiplicent. 
Sic  utamur  sic  fruamur  bonis  temporalibus 
Ut  laetemur,  jucundemur  tecum  in  coelestibus. 

Pro  defunctis  suis. 
Et  meorum  propinquorum  miseratus  animas 
Has  absolve  et  evolvedeliotorum  maculas. 

Pro  vivis  et  defunctis 
Vivis  cunctis  et  defunctis,  Domine,  fidelibus 
Da  pacatam  et  beatam  vitam  in  coelestibus. 

Amen  I  J 
Circaprimumelapsumexsiliisuiannum.cumjam 
deferbuisse  deberetregis  excandescentia,scripsitei 
bonus  archiepiscopus  exhortatorias  litteras  illas  : 
«  Desiderio  desideravi,  >  etc.  Vide  indicem  episto- 
larum  alphabeticum. 

Aliqui  religiosi  viri  Franciae  regem  Anglorum  in 
Northmanniam  et  partes  illas  reducem  pro  archiepi- 
scoporogabant:sedeuminexorabileminveniebant. 
Plurimas  scripsit  archiepiscopus  epislolas  coepisco- 
pis  suisjinterdumomnibuscommuniter,  aliquando 
semotim  singulis;  ut  spiritum  Dei  resumerent,  et 
pro  domo  Dei,  terreno  abjecto  timore,  murum  se 
opponerent.  Gilbertus  Londoniensis  ei  saepius  re- 
scripsit ;  saepius  pro  causa  illa  etiam  domino  papae 
persuadere  intendens,  regiumsanguinemcumvice- 
rit,  vinci,ut  in  partem  regis  papa  ferretur  inclina- 
tior,et  ne  asperum  q  uid  ad  versum  regem  loqueretur, 
occasione  archiepiscopi,  ne  forte  in  schismate  illo 
generali,rexcumomnibusterrissuis,partiadversae, 
cum  imperatore  apostatam  fovente,  adderetur  ;  et 
tunc  in  threnos,  ut  verbo  ejus  utar,  dominus  papa 
D  totusireposset.Satis  invenirentur,  qui  episcoporum 
regis  Angliae  ecclesias  et  baculos  de  manu  et  obe- 
dientia  idoli  reciperent. 

Hic  idem  episcopus  proscriptorum  clericorum 
archiepiscopi  reditus  et  ecclesias  custodiendas  de 
manu  regis  receperat  :  et  cum  plurimiseorumcon- 
solationem  plurimampotuissetimpune  impendisse, 
vel  palam  dispertiens  et  donans  sua  pauperibus 
clericis  et  destitutis,  vel  saltem  sub  absconso  chla- 
midis  eorum  animasconfortans,  neque  Laurentius 
fuit  neque  Sebastianus.  Robertus  Uscarl  clericus 
ejus  et  officialisin  reditibus  ecclesiarum  illarum 
Colligendis,frugi  homoecclcsias  adminoremdabat 


153  VITA  III  AUCT.  WILLELMO.  154 

pensionem,utmajoremperciperetsibipropterfirmas  A  Daregibusnostris;  cum  vero  discordes  dicebafDa 
donationem,  et  xenia  inde  majora  ei  provenirent,      resri  nostro.  MiliW  «ni«,i  .__._. _.  _.._  __, 


donationem,  et  xenia  inde  majora  ei  provenirent, 
quae  regis  fisco  non  inferrentur.  Archiepiscopus 
autemexcommunicaveratomnes,quivelbonaCan- 
tuariensis  Ecclesiae  vel  ecclesias  seu  bona  clericorum 
suorumpropriatemeritatevelregis  occiiparent  au- 
ctoritate.  Illi  autem,  proh  dolor!  non  se  gerebant 
excommunicatos :  posteaque  in  flore  j  uventutis  suae 
plurimi  ita  obierunt.ut  ille  Robertus  etNigellusde 
Salcavilla,regis  sigilliferi  :  aliqui  autem  excommu- 
nicatorum  archiepiscopi  in  carne  sua  gravi  ulcere 
vulnerati,  quasi  percussi  a  Deo  expiraverunt  ;  ut 
Robertus  vicearchidiaconus  Cantuariensiset  sacer- 
dosde  Chierlewda. 
Episcopus  autem  Londoniensis  ecclesiarum  illa- 


.  ----- -----_-___„..-.__  *__-      «"UBiuimuagratumtmsset.  »  Sedet  illearchi.ni 

rumcuram  suam,  adominopapaplurimum  redar-  B  scopusSenonensis  Willelmus  filiuscoJ H,^? 
eutus.  circa  anni  fine.m    r«p.  .««.i«.n„-.i.    iww»i.      _; . .-___  ..     ueimus>nimscomdisTheobal 


gutus,  circa  anni  finem,  regi  resignavit.  Archiepi- 
scopus,  inquam,  suos  suffraganeos  litteris  emissis 
studiodissime  exhortabatur,  ut  ei  et  Cantuariensi 
matri  Ecclesia.  suae  in  unitate  adhaerent,  ne  rex 
eorum  conniventia  vel  dissimulatione  ita  in  Can- 
tuariensem  desaeviret  Ecclesiam,et  ita  legibus  iniquis 
clerum  Anglia.  opprimeret. 

[Ibi  apud  Pontiniacum  cumquadam  die  missam 
idem  beatus  Thomas  celebrasset,  et  post  missam 
ante  altare  prostratusin  orationibus,  fletibus  et 
gemitibus,sicut  mosillierat.aliquandiu  moraretur, 
audivit  vocem  :  «  0  Thoma,  Thoma  !  »  Et  ille  :  «  0 
Domine,  quis  es  ?  >  Et  Dominus  ad  eum  :  «  Ego 
sum  Jesus  Christus,  Dominus  tuus  et  frater  tuus 


regi  nostro,  scilicet  seniori  regnipossessori,trium- 
phum  virtutis  tuae  scienter  excolere,  etc.  Nec  de- 
erant  qui  talia  saepe  notabant. 

Tunceumpiissimus  etDeodignus  Ludowious  rex 
Francorum,  quod  quidema  principio  voluerat,  et 
sancto  Thomae  obtulerat,in  suam  curam  recepit  et 
ei  dereditu  suo  Senonicoad  exhibendumsedonavit 
nummos,annonam,vina,quantum  servientes  ipsius 
volebant  accipere  :  sed  et  xeniis  et  muneribus  eum 
frequenter  coluit.et  in  propria.  visitationis  praesen- 
tia;  dicebatque  aliquando  ei  vel  ejus  clerici  grates 
sibi  exsolventibus  :  «  Non  reddatis  mihi  gratiam  ■ 
nunquam  alicui  vel  aliquibus  panem  meum  dedi' 
undemihntagratumfuisset.  »  Sedet  iJlearchiepi- 


dinepohsseniorisHenriciregisAnghaBjraterregina, 
et  tnum  comi  tum  Franciae,aetatem  j  uvenculus  morum 
gravitate  transgrediens,qui  meritorum  favore,duas 
nobileshaberemeruitecclesias,Senonensemtitula- 

tametCarnotensemcommendatam,archiepiscopum 
in  vera  coluit  diiectione  ;  etomnis  cl.rus  et  militia 
(.allia..  Extra  urbem  Senonicam  apud  cappellam 
sanctee  Columbae  morabatur. 

Jam  dominus  papa  regi  Anglorum  sollicitiusscri- 
bere ccepit  Pro  eo,tanto  tempore  elapso,  ut  expirasse 
jamdebuisset,  si  mortale  fuissetodiumetindigaatio. 
Postmultas  suavissimasque  exhortationes  epistola- 
res,  nunhosaliquosmittebat.  Uaalternando,re-em 
revocare  a  mentis  calore  intendebat.    Cum  au.em 


Ecclesia  mea  in  sanguine  tuo  glorificabitur  eUu  c  pu  nde_^ Z^_2^'  f™  aUtem 
gloriaberis  in  me  .  Post  modicum  exsurgens,  et  C  Lnas  add^a t?c£ ^^^^^T' 
mde  iturus.qui  solum  se  putabat  hocaudisse.vif.it      P,.m  -„ '__  8.  •         ln°ereas,quod  diutius 


_ __  _^__.0_l^,  _„ 

mde  lturus.qui  solum  se  putabat  hocaudisse,vidit 
abbatem  loci  qui  erat  eia  secretis  prope  astantem, 
et  eum  exspectantem  sub  quadam  ecclesia  illius 
columna.Etcumcognovisset  eumhoc  audiisse.exe- 
git  ab  eo  ut  nemini  diceret  se  superstite.  Post  ar- 
chiepiscoPi  martyrium  ille  haec  revelavit.] 

Leges  etiam illas Clarendonae  scriPto  damnavit,  et 
omnes.qui  eisconsenserant,ab  earum  observatione 
absolvit.Rex  his  et  hujusmodi  motus  archiepisco- 
pum  submoverit  fecit  a  Pontiniaco  ;  timentibus 
monachis,  ne  omnes  sui  ordinis,  quos  in  terris 
suisrex  Angliae  infinitos  habebat,  a  terris  suis 
ejiceret,  si  archiepiscopum  quasi  inimicum  regis 
amplius  retinerent. 

In  capella  domini  regis,  in  cantico  illo  festivo, 
Chnstus  vincit,  non  dicebant,  archiepiscopo,  cum 
ventum esset  ad  illum  versum  ;  sed  archiepiscopus, 
pax,  salus  et  vita.  Item  dominus  Londoniensis  epi- 
scopusadpreces  solemnes,post  sermones  suosvel 
m  synodis  suis,  ad  clerum,  vel  diebus  festis,  ad 
populum  ;  cumnon  erat  spes  pacis  regis,  et  archi- 
ep-scopi.nonnominabatarchiepiscopum,  ut  oratio 
fieretab  EcclesiaadDeum  pro  eo  :cum  rumorerat 
deeorum concordia.tuncfaciebatde  archiepiscopo 
memonam  ;  quodmulti  auditores  notabant.Simili- 
terquepostfecit,cumregesAnglorum,pateretfilius 
erant  concordes.  dicebant  inoratione  ad  missam ; 


eumsupportaverat,patientiaeumademendationem 

provocaverat ;  amplius  eum ita  sustinere  non  posse 

contra  animae  suas  salutem.  Interdum  etiam  et  arl 

chiepiscopoconsiliumdabatetlicentiamanimadver- 
tendnurebell-ssibi-iliossuos  :  etiam  et  archiepi- 
scopum  honoravit  et  exaltavit  legatioue  etprimatu 
Anghae.utquantumdeeratilli   iu    possessionum 

suarumamissione,suppleretureiiudignitatumac^ 
cessione;etquodminus  habeba.t  in  reditibus  re- 
cuperaretin  honoribus. 

EpiscopoLondoniensimisitlitterasdomini  papaa 
de  sua  legationeetsuasproprias  tanquam  legatus 
utrasqueprasceptorias.utepiscopis  Angiiae  eumesse 
D  domim papae legatum  tanquam ej us decanus denun- 
haret  et  quas  singulis  scribebat  episcopis  litteras 
mittebat  Episcopus  hauc  obedien.iam^ecusaT 
Itemeumdemepiscopumaliquandopriusevocaverat 
h  tensad  eum  directis  commonefaciens.mandan» 
etpraecipiens  ut  adeum  veniret,  et  tanquam  eius 
suffraganeus  et  Cantuarieusis  Ecclesiaa  professus 
eum  consilio  et  auxilio  iu  causa  Ecclesiae  juvaret 
Episcopus  noluit.  Idemepiscopus  quondam  excom^ 
municatum  archiepiscopi  Alanum  de    Nova  Villa 
Hierosolyma  iturum  absolvit  citra  Domini  papae  vel 
ipsms  archiepiscopi  conscientiam,  juratum  tamen 
quod  ob.terdominum  papam  adiret,et  ab  eo  pcem^ 
JenUae  mjungenda.  susciperet  remedia, 


S.  THOMjE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


156 


Eoiscorms  Wieorniensis  Rogerius  evocatus  et  sta-  A  etiam  correptus  infirmitate  suffocatus  effla vit extre 
Episcopus  wigormeus.»      b nnmim.sarchieDiscoDUSunaDomuncaPalma 


tutussequiarchiepiscopum.etcumpatre  et  domino 
suoin  consilio,  et  auxilio  in  causa  Ecclesiee,  et 
impetrata  semel  transfretandilicentia,quasistudio- 
rum  causa  quorum  eetate  junior  erat  morabatur  in 
transmarin  interdum  ad  curiam  regis  quod  ei  co- 
gnationi  fuit  conjunctissimus.  Hujuslaus  celebns, 
heecel  preeclara  memoria,  quisolusinterepiscopos 
Angliffi,  ausus  est  et  voluitpatriexsuli  coexsulare, 
cum  paupere  paupertatem  tolerare,  pro  libertate 
stare  Ecclesiae,  et  in  die  nubis  et  caliginis  regi  m 
erratis  resistere.  Quisquis  amico  in  errore  resistit, 
fit  resipiscentis  amicus  jucundior.  Archiepiscopus 
pro  inobedientia  seepius  correptum  et  vocatum  ar- 
chidiaconum  suumGalfridum  Ridellumtandemex- 


mum.DominusarchiepiscopusunaDomiuicaPalma- 

ruin   post  processionem  et  sermonem  episcopum 
Londoniensemprotrinainobedientiarevocatumsed 

irrevocabilem  in  multa  praesentia  religiosorum  et 
fidelium  Deiapud  ClaramVallem  excommunicavit, 
etquosdam  ahos  in  Anglia  vel  incuria  regiscom- 
morantespro  causisquas  in  litterissuis  queehaben- 
tur  manifestabat.Quoscunque  enim  excommunica- 
bat  archiepiscopus,in  litteris emissis  eorum  crimina 
exprimebat  et  excommunicationis  rationes  et  leges 
veldecreta  subjungebat.  utappareret  ex  iracundiee 
calorevel  ex  pieecipitiivelinimicitiaruincausaeuin 
nihil  agere  seventatis,  qui  super  eorum  excessibus 
potius  movebatur  pio  affectu  paternitatis.  Rumor 


nhid  aronum  suumuaiinuuuj  mucuuu.  «"""" —         «- 

communteavepat.  Significaverant  qaodhoc  regi  id  B  -tatim  in  Angha  venit :  fama 
communicdvei*i.  oi6  ■» Mnhilitate  maet   viresqw 


tamen  dissimulanti  et  non  curanti.  ltemque  episco 
pus  Wigorniensis  qui  multo  post  ad  curiam  venit,  a 
rege  benigne  susceptus  est.  Quippe  eum  hbenter 
audiebat,  licet  ejus  nonacquiesceretconsiho.  Una 
dierum  intraverunt  incapellam;rex  missam  erat 
auditurus  :  loco  suo  stetit;  Episcopus  intenus  in 
loco  suo :  non  multo  post  intravit  archidiaconus 
Cantuariensis.  Episcopus  eo  viso  exivit.  Rex  mira- 
tus  est  •  causam  tamen  intellexit  ei  in  ira  fervore 
stimulante  aclus  est.  Misit  tamen  nuntium  statim 
rediturum  dicere  ei  cur  exiisset.  Cum  episcopus 
plane  causam  dixisset,  misititerum  post  eum  rex 
qui  diceret  ei,  quod  a  terra  ejus  ocius  exiret.  Epi- 
scopus  misit  pro  sociis  pro  hominibus  suis  ut  eum 


Mobilitate  viget  viresque  acquirit  eundo. 
Episcopus  Londoniensis  audito  statim  in  urbem  ad 
cathedralem  ecclesiam  venit :  convocat  canonicos 
et  clerum  urbis  Londoniensis,  abbates  quoque  et 
priores  et  personas  vicinarum  ecclesiarum ;  rumorem 
talemdese  publicat,seexcommunicatum  praedicat, 
ettamenseexcommunicatum  non  gerebat,miranti- 
bus  sapieutibus.  Nec  multo  post  convocat  synodum 
generalem,eadem  praedicabat.sed ei  nullo  adversa- 
rio  respondente,  quasi  quia  absens  et  defensus 
et  non  vocatus  fuerat.  Sed  qui  archiepiscopi  litteras 
trinee  citationis  vel  alias  vocationisdeferret.nonfa- 
cileinveniretur.quippe  chaosmagnum  nontantum 
maris  et  terrarumsedregis  ireeetminarumintereos 


scopus  misit  pro  sociis  pro  hominibus  suis  u  eu.u      -«»  "~       Necpotuit  solemnitas  istacitationum 
^to«^^^r^^  C  DernunTumatfiNeeri,Pubi  nunUus  non  audebat  suum 


iam  pedem  habebat  in  strepa  vel  orbem  tenente  pe 
dem   seu  quo   aho  dignatur  nomine,  a  terra  sua 
exiturus  etabiit.  Sui  collectis  sarcinis  et  impedi- 
mentis  eum  jamsequebantur.Post  magnum  mter- 
vallum  cum  rex  iratus  in  verba  contumehae  et mina- 
rum  prorumperet,  fuit  qui  diceret  ei  :  «  Domine, 
quid  fecisti  ?  Episcopum  conjunctissimum  tibi  fide 
et  sanguine  a  terris  tuis  eliminasti.  Si  dicere  fas  est, 
non  bene  fecisti.  Praeterea  archiepiscopus  obsequium 
acceptissimum  et  desiderantissimum  ei  addidisti. 
Dominus  papa  non  prius  animadvertendi  in  te  mmis 
iustam  et  evidentem  causam  habuit,  nunc  utetur 
occasionenon  quajsitasedoblata.  Tuistedas  dolo- 
rem  amicis,gaudium  inimicis,qui  proscnbis  inno- 
centem,  expellisepiscopum.»  Hiset  hujus  modi  rex  D 
suasuset  revocatus  misitquiequum  urgens  calca- 
ribus  episcopum  revocaret.  Noluit  episcopus  redire. 
Rex  denuo  misit  ahos  in  dextrariis  agiUimis.etter- 
tios  nuntios,  inter  quos  et  comitem  unum.quiepi- 
scopum  vel  delinitum  recocarent,  vel  renitentem 
coactumque  reducerent.  Rediit,  et  regi  dehbenus 
locutus  est.  Et  eo  in  curia  morante,  nunquam  ar- 
chidiaconus  ille  capellamintravit,  neque  episcopo 
preesente  regis  se  ingessit  preesentiae.Sed  et  Here- 
fordiensis  episcopus  similiter  a  domino    archiepi- 
scopohtteris  evocatus  ad  mare  venit  ut  transfreta- 
ret   sed  transfretare  prohibitus,  altius  indoluit,  et 
cum  rediisset  ad  propria,  in  illa  doloris  vehementia 


per  nuntium  fieri,  ubi  nuntius  non  audebat  suum 
velarchiepiscopi  nomen  profiteri.  Insuper  et  senon 
obnoxium  vel  subjectum  Cantuariensi  archiepiscopo 
vel  Ecclesiee  contendebat.  Pridem  fuisse  sedicebat 
Herefordiensemepiscopumetnomineilliusepiscopn 
CantuariensiEcclesiaeprofessum.sedmodoillaobe- 
dientia  solutum,  quia  adLondoniensemEcclesiam 
translatus  fuerat  et  Londoniensisepiscopusnullam 
Cantuariensi  Ecclesiffi  professionem  fecerat.Adheec 
se  archiepiscopum  esse  debere  ex  Chronicorum  ra- 
tione  asserebat.  Siquidem  temporibus    Bntonum. 
antesubactam  abAnglis  insulam.sedesqmdemme- 
tropohtana  Londonia  fuit.  lta  declamabat ;  sed  causa 
assistata  est  nullo  adversario.  Eo  audito  et  sibire- 
licto,  quisque  rediit  ad  propria. 

Ipse  se  non  gerebat  excommunicatum.Fuit  tamen 
qui  ei  in  secreto  diceret  rumoribus  credi  oportere 
etnonoportere.Nondumaudieratvelvideratlitteras 

sententiae  in  eum  dataj,  et  pro  solis  rumoribus  lta 
extra  se  rapiebatur  et  in  tantum  se  jactabat  pencu- 
lum  animee  super  inobedientia  laboris  super  tahs 
causre  de  archiepiscopo  prosecutione.  Exspectaret 
doneclitterassententiaedataeaudiret.si  effugere  non 
possetne  audiret.  Et  uterim  Catholicum  se  gerens 
tunc  consilio  uteretur.  Noruntepiscopietjustitiarn 
Aogliee  quodqueerebatur  qui  taleslitteras  in  Angham 
portarent:  faciuntportusmarinosdistrictnssime  ob- 
servari  Et  priorCantuariensisEcclesiee  ab  Ecclesia 


157  VITA  III  AUCT.  WILLELMO.  158 

recedit.EpiscopusRoffensissimiliter.  Londoniensis  A     In  regis  Anglorum  offensam  Jocelinus  Salesbe- 

episcopus  similiter  et  decanus,  ne  inter  regem  et      rensis  episcopus  inciderat:ad  gratiam  ejuscaptan- 

archiepiscopum  fluctuantes  etin  neutram  partem      dam,  decanatum  Salesburiae  cuidam  clerico  regis 

fldi,  sed  tales  litteras  venientes  ad  se  recipiant....      JoanniOxeneforddonaverat;priustamenprohibitus 

eamvoraginem  noncadant;  si  nonrecipiantabsor-      litteris  dominipapae,nealicuipersonsehonoremillum 

beat  eos  Charybdis.  Unumjuvenem  non  litteratum,      donaret  citra  conscientiam  et  consensum  canonico- 

sed  laicum  invenit  archiepiscopus,  qui  sententiae 

hujus  litteras,  periculo  multo  se  exponens,  sedpro 

Deo  morinonveritus,in  Angliam  detulit.  In  celebri 

festo  die  ascensionis  Dominica3,cum  quidam  vicarius, 

Vitalis  nomine  rhomo  timoratuset  honestus  sacerdos 

celebraret  ad  magnum  altare  episcopalis  ecclesiae 

Sancti  Pauli  in  Londonia  et  cum  cantaretur  offe- 

rendaetsacerdosillehostiampanis  etviniobtulisset 

etcalicemcomposuisset.adestBerengariuselpositis 


rum  suorum  quorum  quidam  de  majoribus  Ecclesiae, 
coexsules  erant  archiepiscopi.Unde  auctoritate  do- 
mini  papae,  archiepiscopus  illum  excommunicpvit. 
[Ethocfecit  etiambeati  Anselmi  prsedecessoris  sui 
quartiroboratusexemplo.quiinexsiliopositusapud 
Cluniacum  comitem  Metlenti  excommunicavit,  quo 
consiliariorexAnglorumWillelmussecundusuteba- 
turcontralibertatemelectionisepiscoporumetabba- 
tum,sibi  usurpans  donationem  baculorum.]  Episco- 
genibus,porrexitsacerdotilitterasquasioblationem  B  pumLondoniensemproptertrinaminobedientiamin 


suam.IUe  attonitus  et  adoblationemprimomanum 
extendit  et  recepit.  Ait  ille  :  «  Non  est  hic  hujus 
sedis  episcopus,  sed  neque  decanus:  video  to  hic 
ministrum  Jesu  Christi:  tibi  ex  parte  Dei  etdomini 
papae  trado  hiclitteras  archiepiscopi  Cantuariensis 
de  sententia  data  in  episcopum  hujus  Ecclesiae,  et 
litteras  etiam  ejusdem  addecanum.utipseetclerus 
hujus  Ecclesiae  hanc  observent  sententiam.  Et  tibi 
dico  Deiauctoritateut  praeter  hancmissam  amplius 
non  celebres,  donec  episcopo  suas,  et  decano  suas 
litteras  ostenrlas.  »  Haec  dixit  et  abiit  inter  densas 
turmas  populi,  ut  moris  est,  post  evangelium  die 
festo  ad  propria  recedentes,siquidem  mane  adpa- 
rocbianas  ecclesias  missassuasaudivit.  Factum  est 
murmur  aliquod  ab  illis  qui  altaripropriusaderant 
admoti,  queerentibus  a  sacerdote  siinterdictaesse* 
in  urbe  divinorum  celebratio.Cumque  respondisset 
sacerdos  :«Non, »  siluit  populus  et  ab  iis  ille  quee- 
situs  non  est.Sacerdote  prosequente  rnissae  celebra- 
tionem,ab  officialibus  quidemregis  inurbeet  extra 
ad  transitus  viarum  illetaciteet  sollicite  quaesitus, 
sed  minime  inventus  est.  Idem  Berengarius  postea 
ad  Eboracum  venit cum  litteris  domini  papae  amaras 
historias  continentibus,  ettamen  indemnis  evasit. 
Episcopus  Londoniensisetdecanuspost diesaliquot 
in  urbera  veniunt ;  in  ecclesiara  clerus  urbis  et  ci- 
viummajoresnatuevocantur.Ibiinpublicoomnium 
aspectu  sacerdos  ille,Vitalis,  acta  narrat  episcopo: 
suasoffert  litteras,  quarnm  tenor  hic  erat  [Exces- 


litteris  notatam,  eademinvolvit  sententia  :  non  vo- 
catum  tamen,absentem  etindefensum.  Undeetipse 
Londoniensispostea  aususestpubliceet  in  synodo 
contendere,  quod  eum  illa  non  teneret  sententia. 
Sed  qui  archiepiscopi  litteras  trinae  citationis,  vel 
alias  asperum  quid  intonantes,in  Angliam  deferret, 
non  inveniretur.  Aliquos  etiam  barones  et  clericos 
laterales  regissuisexcausispropriorum  excessuum 
excommunicavit.et  publiceexcommunicatos  denun- 
tiari  praecepit.  Sic  nimirum  ante  leonem  catuli  ali- 
quando  verberantur.  Hujus  sententiae  in  Angliam 
portitor  vix  repertus  est.  A  rege  Angliae  missum 
est,  ut  absolverentur,  ad  dominum  papam  :  spem 
pacis  jam  promittebat.'Rescripsitpapa,ut  absolve- 
rentur,  et  ab  alio  quam  archiepiscopo,  extraordi- 
narie  satis  ;  sed  ut  regem  mitigaret.  [Aliquoties  rex 
Anglorum  barones  suos  aliquot  a  domino  archiepis- 
copoexcommunicatos,  missis  nuntiis  ad  dominum 
papam,  impetravit  absolvi,  quasi  pro  metu  mortis 
significans  ei  quod  eos  contra  hostes  Walenses  in 
exercitu  esset  ducturus.  Hac  occasione  apud  eccle- 
siamS.  Trinitatis  in  Londonia  aliquando  plurimi 
fuerunt  absoluti.]  Et  archiepiscopo  etiam  ad  tem- 
pus  organumdetraxit.et  potestatem  ligandi  regem 
vel  suos,  ut  vel  sic  regem  victorem  faceret,  et  ad 
consilium  Dei  et  suum  inclinaret.  Spe  illa  diu  sus- 
pensus,ettandemdelususdominuspapa,cumoleum 
suumeorumnonsanaretinfirma,iterumresolviteos 
archiepiscopi,  iterum  attentat  vinum  infundere. 


sus  v.  ],decano  etiamoffert  suas.quae  haec  contine-  n  Rex  iratus  jussit  denarium  sancti  Petri  annuum  in 

Anglia  retineri  sibi.  Iterum  jubet,  subtilius  praeca- 
vens  tandem,  ut  nullus  in  Angliam  transfretaturus 
recipiatur,nisihabeat  regis  litterasjne  forte  aliquis 
interdicti  sententiam.quamsciebatarchiepiscopum 
habere,  in  Angliam  deferret.  Ex  parte  sua,  Londo- 
niensis  et  caeteri  episcopi  Angliae,  nequidinterdicti 
in  personas  illorum  vel  in  regnum  'archiepiscopus 
statuat,annum  fere  totum  includentes,appellationes 
faciunt  etscribuntarchiepiscopo,etnon  prosequun- 
tur.Evoluto  anno  appellationes  renovant  et  archi- 
episcopo  significant,eludentes  ejus  potestatem  hu- 
jusmodifrustrationibus.Nolueruntintelligere.quod 
appellatio hominum  est adin ventio,de  j ure  civili  est: 


bant  [Vest.  n.  d.  la.  pr.  q.  f,  ]  etutraeque  litterae  in 
publico  lectae  sunt. 

Extunc  episcopus  comrauni  consilio  excommuni- 
catum  se  gessit  et  regi  actasignificat.Rex  ei  rescri- 
bitinhuncmodura[Audivigr.].  Episcopus  transfre- 
tavit,etper  domini  regis  interventumet  suis  medi- 
antibus  nuntiis  absolutionem  impetravit  sibi  dari  ab 
extraordinaria  poteslate  R.  Rotomagensis,  et  R.Ex- 
oniensis,quibus  eum  absolvendi  adominopapa  est 
delegatapotestas.Rediit  et  quidam  episcopi  etnun- 
tii  doraini  regis  et  sui  cum  eo  qui  a  domino  papi 
venerant,  et  praedicatum  estpublice  in  ecclesia  ca- 
thedrali  eum  esseabsolutura. 


159 


S.  THOMiE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


160 


introductaestadrepellendainjusta  gra\amina,im-  A  ductus  est  omnino  se  voluntati  regis  supponere.ut 


minentiapossessionibusnostrisvelcorporibus.Unde 
efiam  beatusPaulus,corporisuotimens,  cum  cape- 
retur,ait:  «  Caesarem  appello.  »ln  talibus  habetlo- 
cum,  Appello  ;  nec  videtur  sapientibus  catholicis, 
quod  extendi  debeat  ad  tollendamobedientiam,  ad 
evacuandammajorempotestatemecclesiasticam,ad 
elidendam  excommunicationem,  quae  non  de  jure 
humano,  sed  ab  ore  Jesu  Christi  est  introducta,  po- 
testatem  hanc  dantis  apostolissuis,ubi  dicit: «  quae- 
cunque  ligaveritis  in  terra,  eruntligata  et  in  coelo  ; 
quae  solveritis,soluta.  »  Absitenimutjushumanum 
praejudicetjuri  divino,  et  quod  humanae  est  adin- 
ventionis  annihilet  illud  quod  divinae  est  constitu- 
tionis  ! 


rex  ita  vicisse  videretur.  Aderant  in  illa  sententia 
archiepiscopiRhemensis,Senonensis,Rothomagen- 
sis,  rex  Francioe,episcopi  et  abbas  de  Monte  Dei,de 
ordine  Chertusae:  et  quodde  consuetudinibus  scri- 
ptis  Clarendonae  non  loqueretur.»  Quaeenim.aiunt, 
necessitas  loquendi  super  his  ?  Scripto  vestro,  au- 
ctoritatedominipapae,easdamnastis,et  ab  earumob- 
servatione  omnes.qui  assensum  praestiteras  (sorti- 
tis.»  In  crastinocolloquio  semper  retinuit ;«  salvo 
honoreDei,et  libertate  Ecclesiae.  »  Mirabantur  om- 
nes  praenominati,  Pex  Angliaeait:  »  Omnes  hae  ab- 
erunt  determinationes.  Hicnihil  erit  sophismatis.  » 
Mediatoribus  supradictis  suadentibus  haacrelinquere, 
cum  non  acquiesceret,quasi  desperati  discesserunt, 


Interea  plurimi  episcoporum  Angliae  de  medio  b  relicto  eo  tanquam  consilii  eorum  desertore.  lpse 


facti  sunt,ut  praeter  archiepiscopatum  Cantuarien- 
sem,  sex  in  Anglia  rex  in  manusua  haberetvacan- 
tes  episcopatus.  Alii  quidem  senioconfectiagebant 
in  extremis,  alii  mortui. 

Sua  pro  parte,  dominus  rex  Francorum  et  opti- 
mates  Galliae,saepius  hortatu  domini  papae,  saepius 
proprio  spiritu,doloremregis  et  regni  Angliae  atten- 
dentes,regem  pro  bono  pacis  conveniunt.  Tandem 
consensitrex  AngliaearchiepiscopumCantuariensem 
ad  colloquium  eorum  evocari.  Plurima  inter  eos 
habita  sunt  colloquia ;  sed  sufflciet  de  aliquibus 
aliquid  breviter  dicere. 

ColloquioadPlancas,  cardinalesWillelmusPapi. 
ensis,  et  Otto,  et   archiepiscopus  Rothomagensis 


adsociossuosserecipiens.dixit  inter  caetera:«  Deum 
ea  die  fecisse  summum  sibi  honorem.unde  maxime 
Deogratificarihabebant,qui,quodomnes,postpone- 
bant  alii.retinuerant  honorem  Dei  in  omnibus  sal- 
vum  fore.  »Sed  plurimi  sociorum  ejus,  reditum  in 
terram  nativatis  suae  desiderantes,  quod  pax  non 
procederet,  et  quod  a  rege  offerente  ei  reditum  et 
restitutionem,ille  in  his  determinationibus  inhaere- 
ret,  moleste  ferebant. 

Inredeundo  a  colloquio  illo,  in  ipso  comitatu  re- 
gis  Francorum,forteproxime  ante  archiepiscopum, 
quidam  clericus  ejus  Henricus  de  Hoctuna  equita- 
bat:  equus  ejus  offendit  praeceps  :  ille  clare,  ut  au- 
diret  archiepiscopus,ironice  ait  equo  suo :  «  Progre- 


maxime  archiepiscopum  tentaverunt.  »  Vetus  esl,  p  dere,  salvohonore  Dei  et  sanctaeEcclesiaeetordinis 


inquiunt,  de  providentia  querela,  etde  his  scriptis 
regiisconsuetudinibus  inter  reges  et  archiepiscopos 
Angliaesempermateria  estcorrixandi:hocest  caput 
quereloe.haec  malorum  omnium  origo.  Et  cum  di- 
cas  te  pacem  Ecclesiae  tuaesupra  omniadiligere.et 
has  exsecreris  consuetudines,  modo  parebit,  modo 
certum  dabis  indicium.  Pax  Ecclesiae  in  manibus 
tuis  est.  Visne  renuntiare  archiepiscopatui,  si  rex 
consuetudinibus  ?  »  Ille :  «  Non  haec  aequa  lance  li- 
brantur.  Ego,  enim,  salvo  honore  Ecclesiae  meae  et 
personaemeaearchiepiscopatuirenuntiare  non  pos- 
sum.Inauditumenimesthocde antecessoribus  meis 
Regis  honor  et  animae  ejus  salus  salvamagis  est  in 
renuntiandoquaminretinendoconsuetudines:quod 
exindepatet,  quia  dominus  papa  eas  dammavit,  et 
vos  cum  EcclesiaRomana.  >  Cum  in  hoc  eum  ser- 
mone  capere  'non  possent,  ut  renuntiaret,  quaesi- 
erunt.sicorameis  contra  regemsupersequerelis  ha- 
bitis  vellet  litigare.  Etsimulabant  sehabere,  quam 
tamen  non  habebant,  plenitudinem  potestatis  in 
causa.  Respondit :  »  Ita ;  si  tamen  prius  integre  re- 
stitueretur.  »  Aiunt :  »  lllud  esse  impossibile.  »  Ille 
«  Sibi  vel  Ecclesiae  Deinon  aliter  expedire.  »  Tunc 
episcopi  Angliae  totum  annum  includentes,quinde- 
cim  diebus  minus,faciuntappellationem,quam  car- 
dinales  domino  papae  scribunt. 

Colloquio  apud  Munt-Mirail,ita  bene  ei  per  inter- 
nuntios  pacis  promittebat  rex  Angliae,quod  fere  in- 


D 


mei.  »  Archiepiscopus  aegre  ferens,  tacuit.  Postin- 
tervallum,secedens  in  partem  cum  clericis  suis.ut 
equirespirarentet  stillarent,  ait  eis  :  «  Dilecti  socii, 
mecum  omnia  passi.utquidcontrameitasentitiset 
loquimini?  Reditus  et  restitutio  nostra  minimum 
quidem  est ;  libertas  Ecclesiae,de  qua  rex  non  loqui- 
tur,  longe  pluris  est.Pacem  taudem  recipiam,  qua 
meliorem  non  potero  ;  sed  nunquam  ita curtas  nun- 
dinas  vidistis.  »  Tamen  postmodum  in  sententiam 
boni  archiepiscopi  Thomae,  omnes  praefati  viri  con- 
senserunt,errorem  suum  damnaverunt.eum  virum 
sanctum,et  fortem  Dei  athletam  probaverunt,  et  in 
ipsius  amplius  confoederati  et  confirmati  sunt  di- 
leotione. 

Colloquio   apud   Montem    Martyrum,  cum    rex 

AngliaeorationuragratiaadsanctumDionysiumve- 

nisset.etpallium  optimum  et  quater  viginti  aureos 

oblationem  super  altare  posuisset ;  ubi  et  a  rege 

Franciae  etomni  cleroet  militia.qui  ei  occurrerant, 

honorifice  susceptus  est  ;  post,  cum  de  pace  ejus 

et  archiepiscopitractaretur;  etarchiepiscopussuper 

solitisarticulistentatusetinterrogatus,semper  idem 

inveniretur  etpetitionemsuam  in  schedula  scriptam 

regi  mitteret,  ut  suae  Ecclesiae  Cantuariensis  jura, 

et  sibi  et  clericis  hominibusque  suis  ablata,  et  fra- 

ternampacemetcleioAngliaelibertatemrestitueret, 

ipsequeeitanquam  dominoetregi  fidelis  foret,  et 

devotus  in  omnibus,  salvo  honore  Dei  et  sanctae 


161 


VITA  III  AUGT.  WILLELMO. 


163 


Ecclesiaeetordinissuis  :hisnonacquiescensrex  ad 
satisfaciendum  auditoribusobtulit  super  causaeo- 
rum  tractanda,  starejudicio  cleri  Frauciae,vel  scho- 
lariumParisiensium;seddepraecedenterestitutione 
facienda  non  loquebatur.  Et  recessit  reginam  et 
Philippum  regis  filium  visurus  Parisios,  quasi  ita 
spreto  archiepiscopo  et  rupto  colloquio  ;  quod  ar- 
chiepiscopus  inter  csetera  moleste  tulit,  dicens 
quod  forte  ter  vocaretur  antequam  amplius  ad  coP 
loquendum  veniret.  Cum  discordes  hoc  modo  di- 
grederentur  ab  invicem,effluxeredies.Tandemhoc 
domino  papae  nuntiatum  est,  quod  concordia  non 
procedebat. 

Aliquod  colloquium  habendum  erat  apud  Pontem 
Isare  ex  condicto.  Diedicta,  adfuerunt  archiepisco- 
pus  Senonensis  et  episcopus  Betheleemita !  rex  An- 
glorum  illuc  venire  noluit  ;  sed  mandavit  eis  per 
nuntium  illorum  conventus,  quod  si  vellent  venire 
Gisorcium,  loqueretur  eis,  Ita  delusa  est  eorumfa- 
tigatio,  et  expectatio  archiepiscopi.  Rex,  comites 
et  magnates  Franciae  aliquando  regem  Angliae  con- 
veneruntpro  clericis  archiepiscopi  majoribus,  qui 
cum  eo  remanserant,  ut  saltem  eis  reditus  suos  re- 
stitueret.Si  pro  sua  promotione  archiepiscopo  ser- 
viebant,  hoc  mirumnonerat.  Non  eos  contingebat 
causa  ipsius  et  archiepiscopi,  quod  ipsi  duo  inter 
se  delirabant,  clerici  illiimmerito  plectebantur.  Rex 
Anglise  acquievit,  ut  ad  eum  clerici  illi  accederent, 
salvo  itu,  statu,  reditu.  Venerunt  Andegavum  ad 
Pascha  sancta  Dominicain  albis :  siquidem  ibi  rex 
festivus  comederat  pascha.  Una  dierum  sedit  inter 
familiares  suos,  clericos  illos  auditurus.  Primus  ad 
eum  vocatus  intravit  Joannes  de  Salesberia  :  a  rege 
salutato  prius  petiit  pacem,et  beneficiorum  suorum 
ecclesiasticorum  restitutionem,  quoniam  regis  of* 
fensam  sciens  in  nullo  meruerat,  et  paratus  foret 
regi  esse  devotus,  subditus  etfidelis,  sicut  domino 
suo  terreno,  salvo  ordine  suo.  Dictum  est  ei  pro 
rege  ;  quod  in  terra  regis  natus,  et  nutritos  suos 
ibi  propinquos  haberet,  et  de  bonis  terrse  regis  in 
magnamfrugemmultarumprobitatumetdivitiarum 
adoleverat ;  et  oportere  eum  sicut  regni  regis  in_ 
digenam  regi  esse  fidelem  contra  archiepiscopum 
et  omnes  horaines;  propositaque  est  ei  forma  sa- 
cramenti  si  jurare  vellet,  quod  regi  fidelis  foret  de 
vita  et  membris  suis,  et  honore  suo  terreno  con- 
servando  contra  omnes  homines,  et  nominatim, 
quod  consuetudines  suas  scriptas  et  regales  suas 
dignitates  legitime  conservaret,  quidquid  faceret 
dominuspapavelarchiepiscopusvelepiscopussuus. 
Ille  omnia  alia  concedens,  in  archiepiscopi  con- 
suetudinibus,  haesit,  dicens,  se  nutritum  ab  ado- 
lescentiade  bonis  Gantuariae  Ecclesiae,  et  jnratum 
esseindomini  papae  et  archiepiscopi  sui  obedien- 
tiam  ;  neque  posse  Cantuariae  Ecclesiae  vel  domino 
sno  archiepiscopodeesse.nequeposse  quarumlibet 
consuetudinum  observantiam  suscipere  contra  do- 
minum  papam  et  Ecclesiam  Cantuariae ;  sed,  cum  do- 
mino  papa  etarchiepiscopo  seaitparatumrecipere, 


A  quae  ipsi  prius  reciperent,  respuere,  quae  respuerent, 
rex  non  acquievit.  Ille  jussus  recessit.  Vocatus 
inlravit  magister  Herbertus  de  Boseham.  Rex  suis 
ait  de  eo  :  «  En  videbitis  quemdam  superbum  in- 
trare.  »  Ipse  quidem  statura  ut  erat  procerus  et 
forma  venustus,  etiam  satis  splendide  erat  indutus, 
habens,  de  quodam  panno  viridi  Anlisiodorensi 
tunicametpalIium,abhumerismoreAlemannorum 
dependens,  adtalos  demissum,  ornatum  decenter 
contingentibus  suis.  Prsefata  regis  salutatione,  sedit. 
Conven  tus  est  simili  modo,  quo  Joannes,  respondere 
coepit  similiterJoannifere  ;  sedhaesit  archiepiscopo 
et  fidelitate,  etconsuetudinibusiJlis  scriptis.  Archi- 
episcopum  de  vitae  honestate  et  regis  fidelitate  plu- 
rimum  commendavit,  dicens  ; illum  solum esse regis 

B  fidelem.qui  regem  non  permittit  errare,  ubipotest 
revocare :  nam  qui  regi  loquitur  ad  placitum,  et 
ejus  errorem,  si  quidem  est,  dissimulat,  et  quem 
taciturnitas  addicit,  regi  fidelis  non  est,  fidem 
praeterit,  jurata  mentitur.  Ideoqueait ;  se  non  posse 
regi  illam  veram  fidelitatem  jurare,  nisi  vellet  regi 
comes  inseparabilis  adhaerere,  et  eum  ubi  esset 
juste  corripiendus,  corripere  :  sciebatque  regem 
huj us  esse  instituti  et  animi,  quod  eum  non  audiret 
nec  toleraret.  De  consuetudinibus  ait,  quod  dixerat 
Joannes;  et  adjecit,  mirum  sibi  videri,  quod  rex 
scribi  illas  fecerat.  «  Sunt  enim,  ait,  et  in  regnis 
aliis  aliquae  malae  consuetudines  contra  Ecclesiam 
Dei,  sed  non  scriptae  ;  ideoque  quia  scriptae  non 
sunt,  spes  est  major,  quod  inspirante  regibus  Deo 

q  exterminentur.  «Rexeumvolenscapere  insermone 
ait:  «Etquaenamsunt  malaeconsuetudines  inregno 
domininostri  regis  Francorum?»Herbertus  :  t  Con- 
suetudines  telonei  et  pasagii,  quae  etiam  a  clericis 
et  peregrinis  exiguntur.  »  Item,  obeunte  episcopo, 
bonadomus,  aes,  omniamobilia,  etiam  fenestraeet 
ostia  exportantur,  et  regis  fiunt.  Item  forte  similes 
vel  aliae  aliquae  malae  consuetudines  sunt,  sed  non 
scriptae  in  regnoregis  Alemannorum.  Rex:  «Quare 
innorainedignitatis  derogas  ei,non  vocanseumim- 
peratorem  Alemannorum  ?  »  Herbertus  :  «  Rex  Ale- 
mannorum  est ;  sed  ubi  scribit,  scribit  imperator 
Romanorum  semper  Augustus.  »  Rex  ait :  t  Proh 
pudor!  magna  siquidem  indignatio.  Quid  hic  filius 
sacerdotisregnummeumperturbat,etpacemmeam 

q  inquietat?  »  Herbertus  :  «  Ego  minime  ;  sed  neque 
filius  sum  sacerdotis,  quia  non  fui  genitus  in  sacer- 
dotio.licetpostea  sacerdosfuerit  pater  meus  ;neque 
filius  regis  est,  nisi  quem  pater  rex  genuerit.  »  Tunc 
aitquidamdeassidentibusbaronibus.JordanusTar- 
sun : «  Equidem  cujuscunque  filius  sit,  vellem  dimi- 
dium  terrae  meas  dedisse,  ut  filius  meus  esset.  »  Quod 
etiam  verbum  rex  amare  accepit  et  siluit.  Post 
pauca,  jussit  Herbertum  abire  ;  recessit.  Philippus 
deCalva.natuLondoniensis,  qui  duobus  annis  ante 
exsilium  archiepiscopiTuronis  studuerat.divinam  pa- 
ginamaudiens,etlegesdocens,apprimaelectionis,et 
eloquentissimussed  aegrotatus ;  eoque  neque  praesen- 
tiam  archiepiscopi  comitabatur,nequeRomammit- 


m 


S.  THOIVLE  cantuar  arghtep. 


164 


tebatur,  neque  regis  et  ej us  distantiae  se  immiscebat ;  A  ei  coronando  manum  imponerentjquia Cantuariensis 


vocatus  introiit.  Haec  autem  de  eo  dicta  regi  nota 
facta  sunt  ibi ;  habuitque  bonos  intercessores,  qui 
dicerentregi,eumdixisse,cumaudisset  seoccasione 
archiepiscopi  bonis  suisin  Angliadestitutum:Deus 
bone,  quid  a  me  quaerit  ille  bonus  hoc  rex  ?  Rex 
itaque  suasus,  ne  nihil  gratiae  faceret,  huic  sacra- 
mentum  'propositum  remisit,  pacem  suam  dedit^ 
restitutionemque  bonorum  suorum  concessit,  et 
surgens  ad  alia  se  convertit  negotia.  Tandem  hoc 
domino  papae  significatum  est,quodconcordia  non 
procedebat.  Habuit  item  a  domino  papa  archiepi- 
scopus  auctoritatem  dandae  sententiae  in  personam 
regis,  sed  melius  patientia  et  commotionibus  eum 
ad  poenitentiam  et  satisfactionem  revocare  inten- 


Ecclesiae  haec  debebat  esse  coronatio.  Nec  minus 
pridie  festum  sanctorum  Viti  et  Modesti  coronatur. 
Rex  statim  retransfretat,  sed  prius  cum  filium  suum 
rex  Angliae  disposuisset  coronari,  dixit  hoc  idem 
Wigorniensi  tunc  transmarino,  transmarinus  prae- 
cipiens  ut  repatriaret,  et  cum  episcopis,  quipauci 
admodum  supererant  in  Anglia,  cognati  sui  adesset 
coronationi.  Nec  tamen  significavit  ei  quod  per  ma- 
nus  impositionem  Eboracensis  vellet  eum  coronari. 
Episcopus  sperans  meliora,  concessit  et  ad  maris 
portum  Diepam  venit.  Rex  in  Angliam  venerat. 
Regina,  quae  in  Normannia  remanserat,  et  Ricardus 
de  Humet  justitiarus  Normannorum,  litteras  mise- 
runt  episcopo  Wigorniensi  ad  portum  praedictum  ne 


debat.Quo  audito.rex  misitdominopapae  nuntram  b,  transfretraret  ;  alias  etiam   litteras   praeposito  et 


ReginaldumLumbardum,utcum  dominopapaage- 
ret,  vel  de  transferendo  archiepiscopo  ad  aliumti- 
tulum  archiepiscopalis  ecclesiae,  cum  de  depositione 
ipsius  toties  frustra  tentatus  dominus  papa,  sem- 
per  immobilis,  et  pecuniae  spretor,  inventus  est ; 
vel  derevocandapotestateilla  commissa  archiepi- 
scopo  animadvertendi  in  eum;  vel  de  dilatione 
dandae  sententiae,  sub  spe  pacis  et  reconciliationis 
archiepiscopi,  quam  doraino  papae  rex  permisit. 
Et  quidem  ultimum  illud  Reginaldus  ille  a  doraino 
papae  impetravit.  Iterum  et  iterum  dulcibus  allo- 
quiis  et  exhortationibus  regem  dominus  papa  com- 
pellat :  «  Non  proficiens  hac  via,  minatur  securim 
ad radicem  arboris ponendam. » Quod  procul  dubio 


transvectoribus  naves  habentibus,  ne  episcopum 
illum  in  Angliam  transveherent  nec  transfretare 
permitterent.  Sane  intelligebant  quod  episcopusille 
per  Eboracensem  manus  coronando  impositurum, 
non  permitteret  illum  coronari  in  provinciaCantua- 
riensi,  vivente  Cantuariensi  archiepiscopo ;  cujus 
dignitatis  esse  debebat  regem  novum  consecrare. 
Ita  transfretare  prohibitus,  episcopus  remansit  in 
Normannia.  Post  coronationem  illam,  rex  statim 
ut  dictum  est,  retransfretavit  in  Normanniam. 
Trans  Falesiam,  Wigorniensis  (23)  episcopus,  ad 
tria  millia  extra  Falesiam  ad  eum  venit.  Rex  ei  se 
vultuosum  ostendit,  et  statim  in  verba  prorupit 
contumeliae,  dicens :  «  Nunc  palet  le  proditorem 


rex  intelligens,jurare  facit  omnemAngliama  laico  q  esse;preeceperamtibiegoipsequodcoronationifilii 


duodecim  vel  quindecim  annorum  supra,  contra 
dominum  papam  et  archiepiscopum,  quod  eorum 
non  recipient  litteras,  nec  obedient  mandatis :  et, 
si  quis  inventus  foret  litteras  eorum  deferens,  tra- 
dereturpotestatibus.tanquamcoronaeregiscapitalis 
inimicus.Tamenhoc  sacramcntum  apostasiae  nobilis 
quaedam  domina  filia  Baldewini  de  Reivers  (21-22) 
virihter  agens  et  zelum  habens  obedientiae  Dei  ne- 
quejuravitnequealiquemhominumsuorum  jurare 
permisit.ArchiepiscopusEboracensissimiliterlibere 
fecit.  Alii  episcopi,  quiin  Angliaremanserant,  proh 
dolor!  in  parochiis  suis  sacramentum  illud  jurari 
permiserunt.  Archiepiscopus,  hoc  audito,  tanto 
compatiens  errori  et  apostasiae,  missis  clam  litteris 


mei  adesses,  et  tibi  diem  praedixeram,adesse  nolui- 
sti ;  in  quo,  quod  neque  me,  neque  filii  mei  diligas 
promotionem,  plane  ostendisti.  Equidem  patet, 
quod  inimico  magis  faveas,  et  me  meosque  odio 
habeas ;  sed  reditus  episcopatus  tui  amplius  tibi 
nonremanebunt.  Eripiameosa  manibus  tuis,  quia 
et  episcopatu  et  omni  beneficio  indignum  te  proba- 
sti.  Vere  Roberti  boni  comitis  avunculi  mei  filius 
numquam  fuisti,  qui  me  et  te  in  castro  illonutrivit 
et  nos  ibi  et  prima  elementa  morum  et  litterarum 
doceri  procuravit.  Episcopus,de  suasecurus  inno- 
centia,  regi  sirapliciter  et  modeste  acta  narravit, 
quomodoadportumusque  venisset,etquomodo,ne 
Iransfretaret,  litteras  prohibitionis  accepisset.  Rex 


ad  aliquos  timoratos  Dei,  omnes  qui  inviti  jurave-  D  non  credulus  illi,  etvehementissime  accensus  ait : 

«  Regina  est  in  castro  illo  Falesiae,  et  forte  Ricar- 
dus  de  Humet  vel  adest  vel  in  proximo  aderit,  lau- 
dasne  illos  auctores?  »  Episcopus:  «Reginam  mi- 
nime,  ne  forte  si  reverentia  vel  timore  vestri  verum 
supprimat,  adversum  me  amplius  excandescas.  Si 
veroverum  confiteatur,  adversusillam  nobilemdo- 
minam  irreverenter  insanias  ;  non  esl  mihi  tibia 
tantiutprohocunumverbumaraarumaborevestro 
audiat;  malo  sicfactumesse,quam  me  coronationi 
adfuisse.quae  quidem  injusta,  etcontra  Deum  fuit, 
non  ratione  coronati,  sed  praesumptione  coronato- 


rant,asacramento  absolutos  pronuntiavit.Rexfacit 
portus  maris  districtissime  observari.  Interim  in 
Angliam  revertitur,  et  fllium  suum  Henricum  apud 
London  imponente  ei  manum  archiepiscopo  Ebo- 
racensi,  supradictoRogerio.praeter  spem  etopinio- 
nem  omniumfere  totius  regni.subitofecitcoronari 
Archiepiscopus  Cantuariensis  ad  hunc  casum  oculos 
direxerat  Providentiae,  et  a  domino  papa  litteras 
obtinueratjn  Sabbato  dominicee  coronationis  illius 
Eboracensi  et  Londoniensi  oblatas,  ne  ipsi  vel  alii 
episcopi  Anglise  citra  cum  non  ad  hoc  revocatum 


(21-22)  Byervers  ed.  Spark. 


(23)  Wig.  om.  ed.  Spark. 


VITA  III  AUCT.  WILLELMO. 


165 

ris :  et  si  adfuissem,  illum  ibi  eum  coronasse  non  A 
sustinuissem.  Dicis  me  non  fuisse  filium  comitis 
Rogeri,nescio  ;  matris  meae  vel  filius  fui,  cum  qua 
totius  consulatus,  et  honoris  jus  haereditatemque 
pater  meussuscepit  ;  sedvos  facto  condignae  retri- 
butionis  nonostenditis,quodpater  meus.ille  comes 
Rogerus,  avunculus  vester  fuit,  quod  vos  honore 
condigno  enutrierit,  quod  pro  vobis  regem  Stepha- 
numsexdecim  annisimpugnansetinimicum  impu- 
gnatoremque  sustinens  tandem  pro  vobis  in  bello 
captus  fuerit.  Si  heecet  hujusmodi  patris  mei  ob- 
sequia  ad  animum  revocassetis,  non  ita  fratres 
meos in exinanitionem  et  exterminium redegissetis. 
Fratrismeicomitis  tenuramet  honorem  mille  mili- 
tum,  quem  avus  vester,  rex  illustris  Henricus  pa- 
tri  meo  integrum  dedit,  vos  feudo  ducentorum  et  B 
quadraginta  mililum  decurtastis.  Alium  juniorem 
fratremmenmR.  strenuum,  utdicitur,  railitem,ita 
inopem  et  opis  indigum  esse  sustinuistis,quodpro 
paupertate,  relicta  seeculari  militia  et  vita.hospitali 
Hierosolymitano  se in perpetuo  serviturum dona vit, 
etschemahabitumque suscepit.  Vestros  domesticos 
propinquos,  etamicossic  nostis  beare,  benemeri- 
tos  sic  consuevistis  munerare.Quid  mihi  minas  et 
malaintentatis  quod  episcopatus  meibeneficiisme 
spoliare  velitis  ?  Ut  libet  moveor?  non  moveor,vestra 
sint.sivobisnonsufficiunt,  queeab  archiepiscopatu 
etsexepiscopatibusvacantibusetpluribusabbatiis, 
injuste  certe  et  animae  vestrae  periculo  recipitis,  et 
inususvestrosseecularesredigitis,  eleemosynas pa- 
trum  vestrorum,bonorumregum,  etpatrimonia  Jesu  q 
Christi.  »  Heec  et  hujusmodi  dicta  sunt  inaudientia 
!  omnium,quiregihincindelaterisstipatores  coequi- 
tabant  ;etait  sociissuisquidam  miles  deAquitania, 
qui  episcopum  ignorabat  :  «  Et  quis  iste  qui  sic  lo- 
quitur?  »  Dictum  est  ei  quod  esset  episcopus.Ule 
contra  :  «  Equidem  feliciter  actum  est  cum  rege, 
quod  sacerdosest  ipse.  Si  miles  esset,  duo  jugera 
terree  regi  non  relinqueret.  »  Alius  autem  quidam 
intendensregiplaoere.amariusepiscopum  objurga- 
vil.  Quod  rex  audiens.et  indigne  ferens,  conversus 
ad  illum,  maximo  eum  turpiloquio  dehonestavit, 
intercaeteradicens  :  «Putasne, pessime,siquaevolo 
dicam  cognato  et  episcopo  meo,  liceat  ideo  tibi  vel 
alii  cuiquam  eum  verbis  inhonorare,  aut  minisin- 
sectari?Equidemvixmanuscontineoaboculis  tuis;  rv 
tibi  etaliiscontraepiscopum  nefas  sitmutire.iVen- 
tum  est  ad  hospitia.  Post  prandium  rex  et  epi- 
scopus  secreti  et  placide  collocuti  sunt.et  de  pace 
archiepiscopi.  Aliqua  vice  factus  fuerat  tumultus 
magnus  in  Anglia  a  justitiariisregis  imponentibus 
quasi  crimem  quibusdam  abbatibus,  etpersonis  ec- 
clesiasticis  in  Anglia,  quod  archiepiscopo  exsuli 
regis  ut  dicebant  inimico,  pecuniam  numeratam 
transmisissent.EtquidemepiscopoWintoniensihoc 
nonaudebant  objicere,  qui  frequenti  visitatione  et 
opportuna  auri  et  argenti  transmissione,pio  com- 


166 


passionis  affectu  domini  sui  archiepiscopi,  quem 
ordinaverat,  propulsaverat  inopiam.Eorum  autem 
quibus  hocobjecium  fuerat,  alii,  qui  tamen  hocfa- 
cerent,  timore  incumbente  supereos  se  hocfecisse 
negaverunt,  ut  pacera  haberent,  eam  pecunia  sua 
emerunt.  Aliquis  ausus  est  palam  dicere  :  «  Et  quid 
nos  arguitis  opus  fecisse  misericordiae  inopi  et  ex- 
suli,et  patri  nostro  de  pecunia  nostra  donasse ? Non 
est  religiosus  nec satis  Christianus  qui  calamitosum 
negligit,afilictononcompatitur,pauperisnonmisere- 
tur.  Dicitis  eum  regis  esse  inimicum  ;  nos  nesci- 
mus,  nec  credimus.  Ettamen  si  esset  nobis  inimi- 
cus,  inimicum  diligere  jubemur  propter  Deum  ; 
esurientem  cibare,etpotaresitientem.»  Dictum  fuit 
aliquem  dixisse  vel  scripsisse  regi  Anglorum  de 
archiepiscopo  :  «  Utquid  tenetur  exclusus  ?  melius 
tenebitur  inclususquam  exclusus.»  Satisquedictum 
fuitintelligenti.  Unde  et  rex  ad  colloquiumdepace 
festinavit,etibiomniapriusnegata,quae  ab  eo  pete- 
bantur,  concessit.  Prius  tamenfilio  suo  ita  subito 
coronato,  propter  aliquod  consequens.quod  potuit 
contingere  ;  etsi  quid  mali  contigisset,non  deberet 
propter  eum  puniriregnum,  cujusipse  rex  non  es- 
set.  Istud  fuit  arcana  non  enarrabilefibraregisAn- 
glorum,novit  Deus,«quiscrutaturreneset  corda;» 
non  ego.Sedqui  ante  rem.in  re.post  rem,  operibus 
crediderunt,  hoc  de  eo  intellexerunt.  ltem  decon- 
cordia  et  pace  archiepiscopi  rex  Francorum  et  nun- 
tii  domini  papae  regem  Anglorum  subito  compellant, 
quoniam  dominus  papa  tantos  regis  excessus,tan- 
tam  archiepiscopiet  suorum  coexsulum  miseriam, 
nec  non  laborantis  AnglicanaeEcclesiee  dolores  ul- 
terius  dissimulare  non  valuit  nec  voluit. 

Acquievit  rex  (24)  rogari  in  ipsa  eestate.  Igitur 
sexto  anno  exsilii  archiepiscopi  Thomee  nondum  com- 
pleto,pridiebeateeMariee  Magdalenee  congregantur 
apud  Fonteveral  (25)  archiepiscopi  Rhemensis,  Se- 
nonensis,  Rothomagensis,  Tyrensis,  et  dominus  rex 
Francorum,  et  episcopus  Nivernensis,  et  abbas 
de  Grosso  Monte,  loco  domini  papee,  et  episcopus 
Pictavensis,etfere  omnes  episcopi  Normanniav,  co- 
miteset  magnatesfereomnes  Galliee  adpaceminter 
regem  Angliee  et  archiepiscopum  Cantuariensem 
reformandam.  iNullus  episcoporum  Angliee  ibi  fuit 
preeter  Rogerum  Wirgoniensem.  Ipsadiead  hospi- 
tium  regis  Francorum  veniens  rex  Anglorum,cum 
secreto  collocuti  essent,  post  pauca  jocaudo  dixit 
rex  Angliee  :  «  Etcrastina  die  babebit  pacem  suam 
latro  vester  ;  et  quidem  bonam  habebit.  »  Rex  Fran- 
corum : «  Quis,  inquam,latro  pro  sanctisFranciee  ?  » 
Rex  Anglorum:  «lllenosterCantuariensis  archiepi- 
scopus.  »  Rex  Francorum  :  «  Utinam  esset  ita  no- 
ster  quomodo  vester  est ;  honor  vobis  erit  coram 
Deo  et  hominibus,  si  ei  pacem  bonam  feceritis,  et 
nos  vobis  gratiam  habebimus.  »  Heec  in  audientia 
dicta  sunt,  secretius  quee  voluere  locuti  sunt.  In 
crastino  exeunt  omnes  ad  colloquium   illud.  Rex 


(24)  Mox  ed.-Spark. 


(25)  FreUevile  ed.  Spark. 


167 


S.  THOMAS  CANTUAR.  ARCHIEP. 


168 


Francorurnnon  ascendit :  forteita  convenerat  inter  A 
eos,preceregisAngliaepromittentisei  seomnia  sine 
eofactorum,qu8epostulaverat.  Siquidemfatigaverat 
prius  regemAnglorumproarchiepiscopo  precibus 
multis.Et  quoniam  nunc  adcolloquiumhoc  in  terra 
regis  Francorumrex  Angliae  venerat,  acquievit  rex 
Francorumcolloquioetconcordiaehuicspiritumagis 
et  auctoritate  adesse,  corporaliter  abesse,  et  regi 
Angliae  propriae  libertatis  et  liberalitatis  loralaxare ; 
ut  sui  juris  magis  esse  videretur;  cum  rex  eum 
Franciae  neque  prece  neque  praesentia  oneraret,  et 
conspectior  in  eo  appareret  misericordia,  pace,  et 
gratia  suaarchiepiscoporeddita,cum  suae  ibi  reli- 
ctus  esset  voluntati,  et  nulli  subjectus  necessitati  : 
sapientisiquidemdominorumprecesprecepta  sunt. 
Cumplurimi  plurimahincindedixissentprobono 
pacis  et  gratiae  eorum  resarciendae,  et  rex  acquie- 
vissetomnibusarticulispaciset  libertatis  Ecclesiae, 
et  gratiae,  et  restitutionis  reddendae  Cantuariensi 
Ecclesiae,  et  personaearchiepiscopi,  et  restitutionis 
terrarumetecclesiarumfaciendaeclericis  seu  omni- 
busproarchiepiscopospoliatis,  et  donationis  eccle- 
siarumarchiepiscopatus,  quae  interim  vacaverant, 
archiepiscopo  relinquendae  ;  siquidemrex  clericis 
suis  eas  donaverat;  nolens  bonus  archiepiscopus 
latere  regem  aliquid,  quod  postea  posset  inter  eos 
offendiculi  vel  scandalicausamgenerare  sapientis 
siquidem  est  nec  fellere  nec  falli  velle  hujusmodi 
habuit  orationem  :  «  Domine  mi  rex,  omoia  quae 
mihifecislisbeneticia  promotionis  primae  etsecrn- 
dae,  et  venerationis  plurimae,  saepe  ad  memoriam 
revocans,grataetacceptafero,etinomnibus  agens 
gratias,  tanquam  regi  et  domino  terreno  debitor 
vobis  sum  etobnoxius,  salvo Dei  honoreet  sanctae 
Ecclesiae  ;  et  nuuc  potissimum,  quia  me  modo  ad 
pacem  et  gratiam  vestram  revocatis  et  recipitis  : 
verum  inter  omnes  malorum  articulos,  quod  in  ira 
et  indignatione  vestra  sustinui.proscriptionis.spo- 
liationis  et  ejectionismeietmeorum,  vel  cujuscun- 
que  oppressionis  Ecclesiae  Cantuariensis  ;  unum 
est  quod  me  plus  movet,  et  quod  intactum  incorre- 
ctumve  omittere  neque  possum  neque  debeo ;  scilicet, 
quod  filium  vestrum  per  Eboracensem archiepisco- 
pum  in  parochia  Cantuariensi  coronari  fecistis,  et 
hacdignitateregemsacrandiEcclesiamCantuarien- 
sem  spoliasti,  quae  vos  unctione  misericordiae  Dei 
unxit  in  regem,et  quae  inter  omnes  dignitates  suas  rj 
hancsibihabuitpeculiarem,propriametspecialem, 
a  tempore  longae  retro  vetustatis,  ex  quo  primum 
beatus  Augustinus  sedem  metropolitanam  Cantuariae 
constituit.  »  Ad  haec  rex  :  «  Accepi  quidem  et  di- 
dici,  quod  inter  caeteras  regales  regni  mei  digni- 
tates,  haecquidemuna  est,quod  sirex  Angliaefilium 
suumvivensinregempromoverevoluerit,ubicunque 
et*per  cujuscunquecivitatis|archiepiscopumvelepi- 
scopum  voluerit,  licet  ei  hoc  facere.  Et  atavus  meus 
rex  Willelmus,quisubegitAngliam,abarchiepiscopo 
Eboracensisacrationem  suscepitetcoronam  Londo- 
niae.Et  avus  meusrexHenricuspermanumepiscopi 


Ilerefordiensis.»  Adhaecarchiepiscopus: «  Equidem 
verum  est,quodregesillosillicoronaverunt  ;sed  in 
illorum  coronamentis  Cantuariensis  Ecclesiae  dignitas 
non  est  imminuta  :  nam  cum  regem  unxit  Willel- 
mum  Eboracensis  ille,  quasi  vacabat  sedes  Can- 
tuariae.  Stigandus  enim,  qui  tunc  Cantuariensi 
praeesse  videbatur  Ecclesiae,  archiepiscopus  non 
fuit ;  pallium  a  sancta  Romana  Ecclesia  nunquam 
susceperat;et,vacanteEcclesiaCantuariensi,inclero 
Angliae  majoreminebat  et  proprius  impellebat  ar- 
chiepiscopus  Eboracensis.  Cum  vero  coronari  de- 
beretrex  Henricus,  sanctus  Anselmus  Cantuariae 
archiepiscopus  erat  ;  sed  longinquo  aberat  ex- 
sulans  apud  Cluniacum.  Quoniam  autem  morare- 
vocationis  ejus  maxime  posset  esse  regni  periculo 
ne  interea  guerra  oriretur  super  faciem  terrae  ; 
subiit  in  locum  et  officium  archiepiscopi  absentis 
unus  suffraganeorum  ejus,  ille  Herefordiensis,  pa- 
tris  salvans  ei  dignitatem.  »  Rex  ad  haec  :  «  Bene 
potest  verumesse.  Egoquoddixi,  in  causa  contra 
Cantuariensem  Ecclesiam  non  dico ;  ipsame  sacravit. 
ipsius  ubique  volo  salvam  fore  dignitatem.  Siquid 
in  eam  commisi,  pro  me  paratus  sum  corrigere 
domini  papae  et  Ecclesiae  Romanae  arbitratu.  Et 
vobis  liceat  ab  archiepiscopo  Eboracensi  et  epi- 
scopi  Angliae  Cantuariensi  Ecclesiae  et  vobis  illatas 
expostulareinjurias.»Satisfactumestarchiepiscopo, 
et  pro  hac  responsione  etconcessione  regigratiam 
redditurus,  equodescendit,  ad  pedesregis  se  incli- 
naturus.  Quod  rex  intelligens,  ocius  equo  desiliit, 
et  archiepiscopum  amplexatus  elevavit,  eum  reci- 
piens  vultu  hilari,  fronte  laeta,  et  pacem  spondente 
et  gratiam  sibi  referente.  Ascensuro  praebuit  obse- 
quium,orbem  tenens.quopes  ejus  dexterteneretur, 
Abomnibus  bonae  voluntatis  hominibus,  qui  ade- 
rant,  piae  erumpebant  lacrymae.  Tunc  rogatus  est 
rex  dare  ei  osculum  pacis  :  nam  diu  prius,  cum 
intereosde  concordia  tractaretur,  reversione  et 
restitutione,et  homnibus  hujusmodi  articulis  a  rege 
eoncessis,  sed  solo  osculo  negato.pax  diu  haeserat; 
dicente  rege,se  aliquando  jurasse  in  ira,quod  eum 
nunquamoscularetur.  Undeconsultusdominuspapa 
regem  a  tali  si  fecerat,  sacramento  absolvit  :  et  ei 
injunxitin  animsesuae  salutem,quod  eum  in  bona 
pace  oscularetur.  Rex  ait :  «  In  terra  mea  centies 
ejus  osculabor  os,  manus  et  pedes  ;  centies  ejus 
audiam  missam  ;  sed  modo  differatur.  Nonloquor 
captiose.  Honor  mihi  est,  ut  in  aliquo  mihi  deferre 
videatur  :  etin  terra  mea  osculum  dare,  de  raa- 
jore  videbitur  gratia  et  benignitate,  quod  hic  fieri 
videreturde  necessitate.«  Assensu  omniumarchie- 
piscopus  acquievit.  Leetati  sunt  universi,  clerus 
militia,  populus,  omnis  aetas,  omnis  ordo,  quihaec 
viderunt  et  audierunt.  Postea  soli  dominus  rex  et 
archiepiscopus,  seorsum  diu  socreto  usi  sunt  con- 
silio.  Solvitur  conventus.  Convenerat  inter  regem 
et  archiepiscopum,  quod  in  Galliain  rediret  ar- 
chiepiscopus  suisbenefactoribus  gratias  referre,et 
domino  papae,  nuntio  et  scripto  suo;  acceptaque 


169 


VITA  III  AUCT.  WILLELMO. 


170 


licentia,  et  compositis  ad  repatriandum  rebus,  ut  A 
ad  regem  rediret,  qui  vel  in  propria,  sifieri  posset, 
praesentia  eum  in  Angliae  reduceret  ;  vel  cum  eo 
archiepiscopum  Rothomagensem  mitteret,  ut  re- 
diens  postliminio,  oum  malta  veneratione,  susci- 
peretur :  et  interea,  rege  preecipiente,  ut  po-ses- 
siones  ablatae  ei  et  singulis  restituerentur  destitutis. 
De  pace  archiepiscopi  scripsit  rex  in    heec  verba 

[ ]  (26)   Celebratur  restitutio  clericis  ar- 

chiepiscopi  ;  non  tamen  satis  plenaria  :  sedneque 
ipsi  archiepiscopo.  Rex,  ut  supra  dictum  est,  do- 
naverat  in  dissentione  vacantes  quasdaroecclesias 
archiepiscopi  :  etsecundum  formampacis  revocat 
donationes  illas  et  archiepiscopo  relinquit.  Intrant 
in  possessiones  earum  officiales  clericorum,  quibus 
archiepiscopusillisdonaverat.  Sed  non  multopost  B 
perofficiales  regis  hi  expellunlur,  etreintrant  qui- 
bus  eas  rex  dederat.  Preeterea,  reditus,  et  pensio- 
nes  maneriorum  archiepiscopatus,  ad  proximum 
terminum  sancti  Michaelis,  non  archiepiscopi  sed 
regis  officiales  recipiunt.  Sapientes  plurimi  haec 
taciti  considerabant,  et  aliquid  notabant.  At  ar- 
chiepiscopus  statim  miserat  nuntium  suum  gratiam 
referens,5depace,domino  papae,  et  sanctaeRomanae 
Ecclesiae,  et  scripserat  ei  formam  pacis,  et  conces- 
sionem  regis  deulciscenda  coronationis  injuria.et 
forte  nuntium  illum  exspectabat.  Et  interea  con- 
ventibus  religiosis  et  opitularibus  amicis  suis,  se- 
motis  singulisper  Galliam  gratias  referre,  et  ab  eis 
licentiam  accipere  vacabat.Ipsi  autem  nobilesGalli 
eum  et  suos,equis,vestibus,et  omnibus  necessariis  q 
sufficientissime  instruxerunt,  ut  quos  foverant 
exsules  cum  honore  remilterent  repatriantes.  Regi 
Francoruminaccipiendoabeolicentiam  dulcissime, 
et  affectuosissime,  cum  omni  gratiarum  actione, 
inter  ceetera  dixit  :  «  Nos  imus  in  Angliam  ludere 
pro  capitibus.  »  Rex  Francorum  ait:  «  Ita  mihi  vi- 
detur.  Equidem,  domine  archiepiscope,  non  dato 
tibi  osculo  pacis,  si  mihi  crederes,  te  regi  tuo  non 
crederes.  Remane  :  rege  Ludovico  vivente,  non 
tibi  vina,  cibi,  Galliaeve  opulentia  deerit.  »  llle  : 
«  Fiat  voluntas  Dei.  »  Cum  lacrymis  extremum 
vale  sibi  invicem  dixerunt.  SimiJiter  et  episcopo 
Parisiensi  eum  deosculanti  inter  caetera  dixit  : 
«  Vado  in  Angliam,  mori.  »  In  Anglia,  cuidam  re- 
ligioso  et  honestosacerdoti  Richardo  de  Halliwella,  ^. 
quidam  serviens  de  curia  regis  peccata  confessus, 
inter  ceelera  dixit;se  manibus  suis  impressisse 
sigillo  litteras  missas  in  Angliam,  ut  occideretur 
archiepiscopus  ;  et  Nigellumde  Salcavilla  eas  scri- 
psisse  lacrymantem  ;  addidit  etiam,  se  hoc  confes- 
sum  fuisse  alicui  episcopo  Angliaj,  et  ab  eo  satis- 
factionem  sibrinjungi  postulasse.Episcopus  ilieilli : 
«  tft  quid  1  Praeceptum  domini  tui  fecisti ;  et  tan- 
quam  nihil  mali  commisissetnihil  ei  injunxit.  » 

(26)  Epistolae  quarum  hic  illic  mentio  facta  est, 
in  locis  suis  inter  epistolas  S.  Thomee  et  Gilberti 
Foliol,  iuvcnientur.  Incodice  A  omnino  abfuissent, 


Una  dierum  Reginaldus  de  Warenna  intravit  capi- 
tulum  canonicorum  de  Suthwercha,  quibus  ipse 
familiari  dilectione  ,et  fraternitatis  eorum  communi- 
catione,  et  plurima  devinctus  erat  beneficiorum 
collatione,  et  inter  caetera  cum  loqueretur  de  hoc 
mundo  immundo,  defacinorosum  malitia,  de  vitiis 
quae  a  patrum  nostrorum  nobilitate  degenerans, 
audet  et  apponit  praesens  corruptior  aetas,  ait  eis : 
«  Obsecro,  orate  Deum  pro  me  instantius;necesse 
est,  in  proximo  forte  audietis  in  Anglia  fieri,  quae 
a  saeculo  non  sunt  facta  vel  audita  ;  et  quoad  me, 
contra  me  etmeam  voluntatem  ;  sed  non  sum  mei 
juris.  »  Abhorruerunt  canonici,qui  haec  audierunt 
nescientes  qui  vel  de  quo  diceret ;  donec  Regi- 
naldoillo  servato  innocente  a  sanguinejustihujus, 
res  tandem  per  alios  facta  est.  Rex  Anglorum  inte- 
rim  archiepiscopo  litteras  scripsit  revocationis  per 
Hugonem  clericum,  dicens  illam  ejus  moram  in 
Gallia  sibi  esse  suspectam ;  festinaret  ergo  in  An- 
gliamredire  archiepiscopus  ;  paratis  omnibus,  ad 
regem  ex  condicto  revertitur.  Primum  venit  ad 
eum  apud  Turonem,  ibi  nec  rex,  nec  rogatus, 
osculum  dedit  ;  nec  archiepiscopus  rogavit,  ne 
festinus  nimium  et  praeproperus  videretur. 

Iterum  ad  curiam  venit  apud  Ambeise.  Rex  ipsa 
dieadhuc  missam  eratauditurus.Nigellus  de  Salca- 
villa,  regis  clericus  et  sigillifer,  et  cui  unam  de  bo- 
nis  ecclesiis  archiepiscopi  rex  donaverat,  quam 
modo  timebat  amittere,  regi  nuntiat  archiepi- 
scopum  esse  in  capella  ;  et  forte  tam  tempe- 
stive  et  ante  missam  venisse,  ut  ei  ad  missam 
osculum  pacis  ferat ;  sed,  si  dominus  rex  velit, 
fraudari  posse  archiepiscopum  osculo.  Rex  : 
«  Quoniam  modo  ?  »  Ille  ;  «  Dicat  sacerdos  mis- 
sam  pro  fidelibus  defunctis.  »  Rex  aquievit,  et 
factum  est  ita.  Post  illam  missam  dictum  est,  ut 
assoletinvenerationedominae  nostr®  perpetuae  vir- 
ginis  Mariae,  Salve,  sancta  parens :  quo  dictosacer- 
dos  textumEvangelii  osculatusest,  et  accedentiad 
eum,  et  osculanti  archiepiscopotradidit  regi  defe- 
rendum  ;  quo  osculato,  archiepiscopus  regi  ait : 
«  Domine  modo  in  terramvestram  ad  vosveni,date 
et  mihi  pro  tempore,  etloco,  et  condicto.pacis  os- 
culum.  »  Rex  :  «  Alia  vice  salis  habebis;»  quam 
repulsam,etarchiepiscopus,et  omnes  tacitinotave- 
runt.  Rex  et  archiepiscopus  die  illa  diu  soli  locuti 
sunt.  In  ultimo  autem  concordiae  tenore  pactuserat 
rex  Rothomagensem  contra  euin  venire,  et  omnia 
ejus  debitacreditoribus  solvere,  et  decaetera  pecu- 
nia  archiepiscopi  perceptasatisfacere.etibieum  ad 
osculum  recipere,  et  eum  in  Anglia  comitari,  vel 
Rothomagensem  cum  eo  mittere  ad  filium  suum 
regem,suppleturum,siquid  deessetplenariae  redin- 
tegrationis  archiepiscopi  vel  suorum.  Ibi  a  rege 
Anglorumcum  ultima  vice,  licentia  petita,discessit. 

nisi  in  tenuibus  membranae  laminis  intra  paginas 
libri  insr-rfis  exscriptae  essent. 


171 


S.  THOM;E  CANTUAR.  ARCHIEP. 


172 


Rex  ait  ei  :  «  Vade  in  pace,  sequar  te,  videbo  te  A 
Rothomagi,  vel  in  Anglia,  quam  citius  polero.  » 
Archiepiscopus  :  «  Domine,dicitmihi  animus,quod 
sic  discedo  a  vobis,  quasi  quem  amplius  in  hac 
vita  non  videbitis.  »  Rex  :  Habes  me  proditorem  ?  » 
archiepiscopus  :  «  Absit  a  te,  domine.  »  Et  inde 
discedens  archiepiscopus  ex  voluntate  regis  venit 
Rothomagum.  Ibi  autem  solummodo  per  nuntium 
regis,  itineris  sui  ducem,  decanum  Saresberiensem 
accepit.  Regis  erat  excusatio  quo  minus  in  Angliam 
veniretcum  eo  :  quiarex  Francorum  homines  ejus 
Arvernos  pararet  expugnare.  Audito  a  decano  Sa- 
resberiensi  ad  quid  venisset,ait  illi  archiepiscopus  : 
«  0  quanta  rerum  mutatio  !  »  ArchiepiscopusCan- 
tuariensis  :  «  Ita  secure  deberet  tibi  ducatum  prae- 
bere,  et  paulo  securius,  quam  tu  ei,  in  Angiiara  g 
ituro.  »  Archiepiscopo  autem  Rothomagensi,  per 
quem  supradicta  inter  eos  convencrant,  dixit  : 
«Ubi  sunthsec  inter  regem  et  me  conventa  ?Quare 
in  propria  persona  non  adest  rex  ?  Quid  est  de  no- 
strae  pacis  osculo  ?  quid  de  pecunia  ?  Creditores 
meos  adduxi.  Rex  non  stat  verbo  suo.  » Interroga- 
tus  itema  Cantuariensi  Rothomagensis,siregisde 
comitandoeum  in  Angliam  accepisset  mandatum, 
ait:  «  Nequaquam ;  »prosequeretureum  tamen  ex 
dilectione,sivellet,sednonoportere.  Omnia  in  tuto 
esse  ait.Pax  ejus  et  securitas,  in  tanta  auctoritate, 
et  tantorum  praesentia  formata  et  firmata  erat.  lbi 
archiepiscopus  Rothomagensis  ei  trecentas  libras 
monetae  suae  dono  dedit.  Ad  mare  Flandriae  vadit 
archiepiscopus,  solo  ductatore  comitatus  decano  q 
Saresberiensi  Joanne  praedicto,  conferens  haec 
omniain  cordesuo,et  maxime  pactum  sibiin  con- 
cordia  deesse  sibi  osculum  pacis.  Sed  tamen  in 
Spiritu  sanctosecurus  cceptum  iter  agit,  pro  Deo  et 
Ecclesia  non  timidus  mori.  Jam  autem  acceperat 
nuntium,  et  litteras  exhortationis  a  domino  papa, 
ut  ad  Ecclesiam  suam  intrepidus  redeat,  et  mini- 
sterium  suum  impleat ;  sed  et  litteras  severissimae 
justitiaede  praesumpta  novi  regis  Angliae  corona- 
tione,  suspensionisquidem  archiepiscopi  Eboracen- 
sis  et  omnium  episcoporum.qui  coronamento  ade- 
rant  ;  preeterquam  soliusRorlholomaeiExoniensis; 
sed  etlitteras  inexcommunicationem  revocationis 
episcoporum  LondinensisetSaresberiensis,  quippe 
alia  prius  vice  fuerantexcommunicati.  Cumhisde 
justitia  litteris  nuntius  praemittitur,  qui  Eboracen- 
sem  et  Londoniensem  transfretare  parantes  tem- 
pestive  apud  Cantuariam  invenit.  Lectis  de  senten- 
tiafulminante  domini  papae  litteris,inqnibus  ethoc 
ununr  verborum  erat:  «  Implemus  facies  vestras 
ignominia,  »  concidit  in  terram  vultus  eorum. 

Ad  portum  Wytsand  jam  erat  archiepiscopus  ; 
serenaerat  coelifacies  et  maris.navisarchiepiscopi 
parata,aliae  aliquae  naves  transfretabant.Archiepi- 
scopus  exspectabat.  Dicunteialiqui  de  clericis  suis 
coexsulibus,  quibus  natale  solura  desiderio  erat: 
«  Domine.eccejam  Angliam  videmus:  plurimorum 
transfretantium  vela  tument.Quare  non  ascenditis 


navem?  Nunquidnos  eximussicutMoyses,  quiter- 
ram  promissionis  vidit  quidem,  sed  non  intravit  ? 
Ille,  inter  caetera :  «  Ut  quid  festinatis  ?  non  effluent 
quadraginta  dies  ab  ingressu  vestro  in  terram.mal- 
letisesse  ubicunque  terrarum,  quam  in  Anglia.  » 
Jam  paratum  erat,  el  forte  aliquemab  Anglianun- 
tium  acceperat,  quod  si  apud  Doveram  intraret 
appulsus,obvios  eum  accipientes  grassatoresinve- 
niret,qui  subito  peragerent  rem;  etquod  ad  mare 
accessissent  Eboracensis  et  Londinensis  ad  confir- 
mandum  magis  tam  scelerati  ausus  opifices,ut  de 
illorum  invicino  positorum  praesentia  etsecuritate 
audentiores  redderentur.Navim  ingressussacerdos 
Dei  bonusThomas,gubernatorem  hortatur  portura 
Sandwici  petere,  quoniam  ille  portus  suus  erat,  et 
homines  sui  de  ipsius  laetarentur  adventu.  Igitur 
Kalendas  Decembris  feria  tertia  apud  Sandwicum 
appulsusest;quodaudientesstatimregis  officiales, 
vicecomes  Cantiae  Gervasius  de  Cornhelle,  etRegi- 
naldus  de  Warenna  et  milites  eorum  plurimi  sub 
capis  et  tunicis  loricati,  advolantin  egressumejus 
a  navi,  sed  viso  et  audito  Joanne  loco  regis  ejus 
ductatore,  discedunt  qui  armati  audiebantur  ;  sed 
ne  nihil  ageretur,  vicecomes,  et  Reginaldus  inter 
caeteraverba  quaerunt  si  alienigena  aliquiscumeo 
veniret,  ut  secundum  legem  a  rege  promulgatam 
exigant  ab  eo  litteras  regis  de  ingressu  suo  in  An- 
gliam,  vel  saltem  sacramentumde  fidelitate  regis, 
forteet  uteum  provocarent,  velseditionemsuscita- 
rent.talialoquebantur  ;sedfrustra.  Ibiarchiepisco- 
pus  pacificum  esse  ingressum  suum,  pacifice  res- 
pondit ;  et  non  cum  eo  venisse  nisi  homines  pacis, 
clericos  suos  et  domesticam  familiam  suam.  Sane 
veneratcum  eo  quidamarchidiaconusSenonensis, 
qui  ei  exsulanti  et  suis  multa  contulerat  beneficia: 
hunc  clericum  sibi  adhaesisse  dicebat.  Exactiones 
hujusmodi,  vel  litterarum,  vel  sacramenti,  ab  eis 
debere  et  solere  exigi,  de  quibus  verisimile  esset, 
quod  infirma  regni  explorarevenissent.  Inauditura 
esse  quod  aCantuariensisarchiepiscopi  clericis  ta- 
liaexigerentur,nec  ab  eo  inciperent.  Reshocmodo 
quievit,  nisiquodposteadixit  eivicecomes,quod  in 
igne,  et  gladio  terram  inlraverat  ;regem  volebat 
decoronare ;  archiepiscopum  Eboracensem  et  omnes 
episcoposexcommunicaverat,  pro  servitio  regis  :et 
nisi  in  brevi  maturum super  hoc  captaretconsilium, 
futurum  aliquid,  quod  melius  posset  remanere.Ad 
taliaarehiepiscopus  respondit ;  senonregere  coro- 
namentum  retractare  ;  quippe  qui  eiquatuor  talia 
regna,sipossetsecundumDeum,libenterperquirere 
vellet  ;sed  pro  illis,quicontra  Deum,et  Cantuarien- 
sis  Ecclesiae  dignitatem,  hanc  sacrationem  injuste 
usurpaverant,nechoc  erat  in  terram  ignem  et  gla- 
dium  mittere,debitampeccatis  episcoporum  justi- 
tiam  exercere.  Mortemei  non  minaretur  quis.para- 
tus  enim  venerat  collum  extendere  pro  justitia  et 
veritate.Scripsitstatimde  ingressu  suo  in  Angliam 
domino  papae.  Nuntiatur  Ecclesiae  Cantuariae,  etur- 
bi,  appulsum  essedominumarchiepiscopum.  Hila- 


173 


VITA  III  AUCT.  WILLELMO. 


174 


rati  sunt  oppido  omnesa  maxiruo  usque  ad  mini-  A  juratus  absolveretur ;  sedforte,nesolusrelinquere« 


mum.  Ornatur  facies  templi.  laduuntur  sericis,  et 
vestibus  pretiosis.  Parant  epulum  rnultiplex,  lecti- 
sternia  capacissima.  Recipitur  cum  processione 
celebri  archiepiscopus.  Resonatecclesiacanticiset 
organis  ;  atria  classicis ;  urbs  undique  laetitia  ube- 
riore. 

Sermonemin  capitulodixitluculentissimuniinci- 
piens  abhoc  versu  :  «  Non  habemus  hic  manentem 
civitatem,sed  futuram  inquirimus. »  Duo  archidia- 
coni,  scilicet  Galfridus  Ridel  Cantuariensis,  et  Ri- 
caidus  Pictavensis,  familiares  regis,  et  de  consilio 
ej us ;  sed quos  archiepiscopus promo verat  ad locum 
in  quoeminebant ;  quietiamhominesipsius  erant; 
jam  in  Cantiam  veneranl,  ad  regem  illac  transfre- 


tur  in  certamine,  non  sustinuil  Eboracensis,  qui 
confisus  in  thesauris  pecuniae,  dicebat  aliquando, 
se  habere  papam  et  regem  cum  servitiis  suis.  Con- 
silium  dedit  utregemtransmarinum  simuladirent, 
significarent  ei  universa. 

Bonus  archiepiscopus  Thomas  post  octo  dierum 
moram  in  sede,praemittit  nuntium  domino  regi  ju- 
niori,  significans  quod  eum  tanquam  regem  et  do- 
minumsuumveniatvidere.  Adduxeratquidemsecum 
tres  pretiosos  equos  dextrarios,  rnirae  velocitatis, 
elegantis  staturae,  formae  venustae,  ingredientes  al- 
tius,  crura  molia  reponentes,  micantes  auribus, 
trementes  membra,stareimpatientes,amictos  oper- 
toriis,  distinctis  floribus  et  coloribus,  quos  eLnovo 


taturi.  Audito  autemquodarchiepiscopus  appulsus  g  domiuo,  novum  xenium  donare  destinaverat.  Dili- 


Cantuarise  esset,  lora  statim  diverterunt,  ad  occi- 
dentalis  maris  portus  tendentes.  Quod  iter  malum 
signumfuisse  visum  est  pluribus.  Archiepiscopus 
Eboraci,  et  episcopus  Londini,  et  Saresburiae  per 
clericos  suos  nuntios  archiepiscopum  alloquuntur, 
quod  in  pace  non  venisset,  sed  in  igne,  etflamma, 
coepiscopos  suos  omnes  conculcans,et  ponens  sca- 
bellum  pedum  suorum  ;  non  citatos,  non  auditos, 
non  j  udicatos;  sed  suffraganeos  ej  us  dicebant  occur- 
risse  ei  ad  mare,  ut  in  processione  cum  ecclesia 
Cantuariae  eum  reciperent ;  sed  induti  erantpraeter 
spem  et  meritum  quasdam  tunicasnigras,et  dissi- 
dentes,  quibus exui,  antequam  ad  eum  venirent.ne- 
cesso  habcbant  si  ei  placeret.  llle  inter  caetera,  di- 
cebat  pacem  peccatorum  video  non  esse  pacem,et 
huc  usque  inhisabsentiee  meee  diebusepiscoporum 
nostrorum  [aliquijferant  quae  ad  pacem  eis  vide- 
bantur,  sed  a  domino  papa  bellum  missum  est  bo- 
num,  ut  rumpatur  pax  mala.  Adsit  regula  peccatis, 
quae  pcenas  irroget  aequas.  Uem  non  est  pax  vera 
nisi  hominibus  bonae  voluntatis.  Putabat Jerusalem, 
deliciis  aiiluens,  et  nimis  sibi  indulgens,  sibi  esse 
pacem  ;  sed  flevit  eam  Dominus  misertus,quia  di- 
vinae  ultionis  imminebat  ei  severitas,  abscondita  ab 
oculis  ejus.  »  Item  episcopidicunt,quodnon  vocati 
fuerunt,  nonauditiinjure:  sane,nou  omniacausae 
cognitionem  desiderant.  Ubi  manifesta  sunt  crimina, 
non  indigent  disquisitione,  sed  potius  debita  cor- 
rectione.Ad  haec  respondit ; «  Sententiahaec  suspen- 
sionis,  seu  excommunicationis,  non  est  mea  sed 


gebat  euim  ipsum  admodum,  ut  modo  dominum 
suum  regem,  quem  puerum  in  domo,  et  curia  sua 
ipse  cancellariuspatris  sui  regis  prius  nutrierat. 

Episcopus,  et  ecclesia  Roffensis  eum,  una  die, 
procedentes  obviamcum  debita  veneratione  susci- 
piunt.  Londoniae  tertiam  habuit  processionem,  ad 
ecclesiam  canicorum  regularium  beatae  Mari&>  in 
Suthwerca  ;  exieratqueaburbeinoccursum  ejusab 
exsilio  revertentis,  infinita  multitudo  clericorum, 
virorum.ac  mulierum,inleetitia magna,laudantium 
et  benedicentium  Deum  de  ipsius  desiderata  repa- 
triatione  ;  per  se  congregati  pauperes  scholares,  et 
clerici  ecclesiarum  Londinensiumin  occursumejus 
circiterad  triamilliaegressiab  urbe  :  archiepiscopo 
viso  et  appropinquante  ad  eos  cceperunt  canere 
altissime  et  serenissime:  TeDeum  laudamus  ;utet 
ipsi  prae  gaudio  flentes,  fere  omnes  auditores  ad 
pietatis  lacrymas  provocarent ;  quorum  ipse  devo- 
tioni  et  exsultationi  in  Domino  congaudens,capite 
inclinato  gratiam  habuit,  etinjectain  loculum  elee- 
mosynarumsuarumpalma,eismonetamextractam 
plena  compassione  et  manufecit  distribui.Adcano- 
nicalem  ecclesiam  de  Suthwerca,  ubi  in  domibus 
episcopi  Wintoniensis  erat  hospitio  recipiendus, 
cum  tandem  venissetet  descendisset,canonicireli- 
giosi  cum  omni  gaudio,  et  facta  processione  ad 
ostium  ecclesiae  eiobviantes.ipsorum  etmultorum 
piis  irrumpentibus  lacrymis,  canere  cceperunt  re- 
sponsorium:  Benedictus  Dominus  Deus  Israel;et 
infinita  ibi  multitudo,  cleri,  populi,  omnis  eetas, 


domini  papae  :  neque  nostrum  est  deejussententia  D  omnis  ordo  gaudio  uberiore,et  voce  sonora,  canti 


disputare.  Probe  intelligo  tentativa  esse  et  captiosa 
quae  per  vos  nuntios  proponunt  episcopi;utsi  con 
titear  me  non  venisse  cum  potestate  eos  solvendi, 
me  legatuminfirmumin  hacparteparvipendant;  si 
cum  hac  potestate,  absolutiouem  suam  per  laicam 
potestatem  a  me  extorqueant.  Eis  non  insidior.  Illi 
meum  sanguinemsitiunt.  Utinam  bibant ;  etbibent. 
Et  cum  tandem  sanum  dedisset  resipiscendietsa- 
tisfaciendi  consilium,  nonacquieverunt,  sedappel- 
laverunt.  Voluit  Londinensis,  postea  sicut  diceba. 
tur  optimam  partem  eligere  sibi,  ut  a  legato  et 
archiepiscoposuopcenitenshumiliatus  et  juri  stare 


cum  gratiarum  etlaetitiaecommunis  prosecuta  est. 
Ibi,  et  inter  caeterum  strepitum  quaedam  fatua  et 
inverecunda  et  dicax,  quae  curiis  et  conventibus 
publicis  se  ingerit,Matildis  clamabat,  et  repetebat 
aliquoties :  t  Archiepiscope,  cave  a  cultello  !  »  ut 
omnes  mirarentur  quidnamprodigiosumipsa  au- 
disset,  quod  ad  cautelam  ei,  sub  tali  verborum  in- 
volucro,significabat.  Ibi  in  hospitio  episcopi  Win- 
toniensis  supranominati  Henrici  moram  unius  dici 
faciens,  nuntium  regis  junioris  accepit  in  crastino 
Jocelinum,  fratrem  reginae,  de  Arundello,  quodno- 
lebat  rex  eum  ad  se  venire,  neque  eum  per  urbes  et 


175 


S.  THOMAS  CANTUAR.  ARCHIEP. 


176 


castra  regni  ire,  sed  rediret  potius  Cantuariam,  et  A 
in  sede  sua  moraretur,  inde  ne  exiret.  Admiratus 
est  archiepiscopus,  intellexitque  de  spiritu  regis 
illius  junioris  talia  non  procedere  ;  et  quaesivit  a 
Jocelino,  si  a  pacis  suae  communione  et  fiducia  eum 
submotum  esse  rex  ei  denuntiaret.  llle : «  Quodego 
dixi  mandavit  tibi ;  »etexiensvultuosus  viditquem- 
dam  civemLondinensem,notumsuum,obvium  sibi 
bominem  divitem,  cui  et  dixit :  «  Nunquid  et  tu 
venisti  adinimicumregis,  ?  redi  ocius.consulo  tibi. » 
Ille  :  «  Si  inimicumregiseumbabetisnosnescimus; 
audivimuset  vidimus  regis  transmarini  litterasde 
pace  etrestitutione  istius ;  siaiiud  quid  latet,  clam 
nobis  est. »  Et  ista  fuerant,  ante  rem,  preenuntia 
signamalorum. 


Randulphus  de  Broc,  et  Gervasius  de  Cornhella, 
regis  officiales,slatim  una  dierummalamale  dissi- 
mulantes,  quasi  exore  regis  praecipientes,fecerunt 
evocari,  et  citari  priores  ecclesiarura,  et  cives  no- 
minationes  urbis  Londoniae,  etnominaquorumcun- 
que  exeuntium  obviam  archiepiscopo  clanculo  scribi 
fecerant,  ut  ad  curiam  regis  venirent  cavere  datis 
vadibus  judicio  curiaeregis  stare.quia  in  occursum 
archiepiscopi  processerant,inimiciregis,utaiebant; 
priores  tamen,  et  personae  ecclesiasticae  nonvene- 
runt.  Cives  plurimi,  qui  venerant,  dicta  die,  re- 
sponderunt  se  non  videre  litteras  regis.quae  ita  eos 
citari  vel  cavere  praeciperent,  sed  neque  justitia- 
riorum.  Erant  regis  cives,  et  fideles,  non  eis  obno- 
xii ;  ad  regis  imperiumfacerent.quoddeberent ;  res 


ln  crastino  venit,  qui  diceret  ei  Cantuariam  redi-  q  ita  remansit.  Nec  enim  in  hoc  peccaverant,  sedpo- 


turo,quod  Randulphus  de  Broc  onerariam  navem 
ejus,  cum  vino  suo  appulsam.ei  abstulerat,  ruden- 
tes  succiderat,anchoras  tulerat,  nautas,  alios  ceci- 
derat,  alios  incarceraverat  apud  castrum  Pevene- 
seye.  Mittit  illico  adregemjuuioremabbatem  sancti 
Albani,  et  priorem  de  Dovera,  nuntians  quaenam 
circa  eum  agerentur  ;  jubente  rege  restituta  est  na- 
vis.  Archiepiscopum  Thomam  redeuntem  Cantua- 
riam,  aliqui  militum  suorum  comitati  sunt,ne  forte, 
tot  concurrentibus,et  crebrescentibus  signis  malis, 
ahqui  garciones  ab  insidiis,  secus  stratam,  in  eum 
irruerent ;  quinqueomninomilitum  scuta,  dextrarii 
etlancaein  ejus  fuerunt  comitatu,  Statim  nuntia- 
tum  est  regi  transmarino,quod  in  exercitu  grandi, 
et  armato  loricis  et  galeis  regnum  perambularet, 
urbes  expugnare,  etfiliumejusa  regno  expugnare. 
Primo  sero  reditus  ejus  Cantuariam  versus,  apud 
Wrotham,venitadeum  quidamsacerdos  Willelmus 
noinine,  pauper  ethabitu  religiosus.qui  tunc  cele- 
brarat  apud  Chidingston.  Hic  ad  secrelum  solilo- 
quium  archiepiscopi,quod  rogaverat  admissus,  ait 
ei ;  «  Domine,  ecce  affero  vobis  reliquias  sancti 
Laurentii  et  sancti  Vincentii,  etsanctae  Geciliae,  ex 
praecepto  sancti  Laurentii,  qui  mihi  in  visione  no- 
cturna  apparuit,  et  has,  quas  apud  me  habebam, 
horumsanctorum  reliquiasessedixit. » Archiepisco- 
pus : «  Frater,  et  quomodo  scis  has  horum  sancto- 
rum  esse  reliquias?  »  Willelmus  :  «  Domine,  ita  et 
ego  in  visione  mea  queesivi  a  beato  Laurentio 
signum  aliquod,dicensquodalias  mihinoncredere- 
tis  ;et  beatus  Laurentius  dixitmihi  pro  intersigno, 
quod  nuper  in  sinum  vestrum  manum  injecistis,  et 
cilicium  quo  proximo  carni  vestrae  utimini  discis- 
sum  invenistis,et  apud  vos  deliberans  utrum  illud 
refici  faceretis,  an  aliud  novum  indueretis,  post 
modicum  injecta  manu,  illud  integrum  invenistis. » 
Ad  haec,  aichiepiscopus,  inter  caetera :  «  ln  virtute 
Spiritus  sancti,in  vi  obedientiae,  tibi  praecipio,  ne 
cui  dicas,  me  superstite.  »  Sacerdos  :  «  Fiat  ;  »  et 
subjunxit:  «  Paupersum  :  inalienaministro  eccle- 
sia ;  cogitatedeme.»  Archiepiscopus :  «  Infra  qua- 
triduum  natalis  Domini  veni  ad  me,  et  providebo 
tibi.  »  Discessit  ille. 


D 


tius  praestiterant  Deo  obsequium  justitiae,  cultum 
autem  suoarchiepiscopo  legato,tamdebitam  quam 
devotam  honorificentiam.VenitbonusThomas  Can- 
tuariam,  recedunt  ad  propria  illiquinque  milites; 
et  ipse  cum  solis  sacerdotibus  et  clericis  et  familia 
domestica  ibi  remanet.Familia  illainfamisRandol- 
phi  de  Broc,  ei  vicinantes  apud  castrum  Saltwode, 
nocturnas  illi  ad  exitus  viarum  undique  circa  Can- 
tuariam  tendebant  insidias .  et  uteum  ad  impatien- 
tiam  provocarent,  ethomines  |ejus  ad  rixam,  in 
ejus  indagine  sine  licentia  venabantur,  et  cervum 
1  capiebant:  amplius ;  archiepiscopi  proprios  canes  in 
[silvis  ejus  militantes  capiebantet  retinebant.  Am- 
iplius:  una  dierum  ante  natalem  .Domini,  quidam 
Robertus  de  Broc,  qui  quondam  clericus  fuerat.et 
postea  monachusinvestibusalbis,sedpostapostata 
etadsaeculumtransfugae.summariumarchiepiscopi 
ab  una  villarum  ecclesiaecum  procuratione  ipsius 
Cantuariam  tendens  in  strata  regiaobviamhabuit, 
et  unum  equum  per  manum  Joannis  de  Brocnepo- 
tis  sui  fecit  totacauda  curtari.in  dedecus  archiepi- 
scopi.  Sed  Dei  desiderator  Thomas,  currus  et  au- 
riga  Ecclesiae  Anglorunl,  patiens  tam  in  prosperis 
quam  in  adversis,  praecipuae  virtutis  domicilium, 
omnia  haec  recolens  praecurrentia  martyrii  sibi  im- 
minentis  signa,  animum  firmans  ad  exitum  suum 
de  ^Egypto.de  die  indiem,  se  praeparat,in  eleemo- 
synis  profusior,  in  oratione  devotior,  in  omni  cura 
animae  suae  sollicitor.Aliquotiesetiaminterloquen- 
dum  cum  clericis  suis,  dicebat ;  causam  hanc  sine 
sanguinis  effusione  non  posse  terminari,  et  se  in 
causaEcclesiae  usqueadmortemstaturum.Quodsui 
non  intelligebant,verbaputantes;sedposteahujus- 
modirecoluerunt  verba,,qui  videruntopera.Et  do- 
mino  papae  scripsit  archiepiscopus,  non  imminere 
sibi  nisi  mortem  etgladium,  supplicans  ut  pro  eo 
Dominum  Deum  attentius  deprecetur. 

Venientes  versus  curiam  transmarini  regis  hinc 
Eborarencis  etLondoniensis  et  Saresberiensis,inde 
archidiaconus  Pictavensis,siquidem  archidiaconus 
Cantuariae  in  mari  laboraverat  etnondum  venerat, 
eunti  forte  videre  archiepiscopum  Tyri  regi  obvia- 
vit,  et  quaejamrex  audierat  de  excommunicatione 


|77 


VITA  III  AUCT.  WILLELMO. 


178 


seususpensioneepiscoporum,sicut  dicebatur,  acta  A 
narrant,Cantuariensi  archiepiscopo  totum  imputant, 
reuin  deferunt  leesae  niajestatis ;  accusantabsenteua 
indefensum  ;idtaiuenverentes,  ne  quandoquevoca- 
retur,  et  audiretur,  in  hoc  crudeliores  sumnis  sa- 
cerdotibusJudaeorum,  Jesu  Christi  mortem  machi- 
nantibus,  eo  quod  illi  licuit  pro  se  respondere  in 
publico,  huic  ejus  discipulo  Thomae  nequaquam. 
Causam  inquameorum,quse  eratecclesiastica,ante 
ocuios  principisseecularis  offerunt.querimoniis  suis 
regem  nimis  credulum  illis  incitant,  in  hominem 
recentis  pacis  suae,inarchiepiscopum  sanctumDei. 
Gemindntur  mala  cum  falso.  Nuntiatum  est  regi, 
quod  archiepiscopus  in  militum  armatorum  manu 
forti  regnum  perambulat.  Qusesivit  rex  ab  Ebora- 
censi,  Londoniensi  et  Saresberiensi  consilium.  Ebo-  q 
racensis:  «  Quaere  consilium  a  baronibus  et  a  mili- 
tibustuis:  nostrum  nou  est,  dicere,  quid  factoopus 
est. »  Tandem  ait  unus :  «  Equidem,  domine,  Thoma 
superstite  nonhabebisdies  bonos,  nec  regnuin  pa- 
catum,  nec  tempora  quieta.  »  Rex  itaque  tanlam  ex 
hoc  adversus  eumdem  archiepiscopum  indignatio- 
nem,  amaritudinem.et  turbationem  concepit,  etita 
cumvultuetgestuostendit,  quodejuscommotionem 
intelligentes  ct  ei  placere  quaerentes  quatuor  dome- 
stici  sui  barones  Reginaldus  Ursonis  filius,  Willel- 
mus  de  Traci,  Hugo  de  Morevilla,  Ricardus  Brito, 
ut  dicebatur,  j  urati  in  mortem  archiepiscopi,a  curia 
recedunt,  diversos  maris  portus  petunt.  Mira  res  I 
duce  diabolo,bonorumomniumantiquohoste,circa 
eamdem  horam  dici  unius  ad  famiiiam  illam  de  Rroc  r 
apud  castrum  Saltwode  congregantur,  in  crastino 
postquamacuriaregis  archiepiscopuui  interfecturi 
dicesserant.  Rex  in  camera  sua  suos  allocutus  est 
barones,  questus  eisde  archiepiscopo,  quod  quasi 
tyrannusterram  suam  essetingressus,  quodquepro 
servitio  suo  omnes  episcopos  et   archiepiscopum 
Eboracensem  suspendisset,  et  quosdam  excommu- 
nicasset,   quod  totum  regnum  turbasset,  quodfi- 
lium  suum,  et  cum  corona.  et  diademate  regniin- 
tenderet  privare,  quod  supraeum  perquisisset  le- 
gationem,  quod  privilegium  quoddam  a  summo 
pontifice  obtinuisset  sibi  et  episcopis  de  donatio- 
nibus  ecciesiarum,  sublata  et  comitum  et  baro- 
num  et  ipsius  etiam  regis  advocatione.  Primus 
respondilcomesLegecestriaa:"  Equidem,  domine, 
amicissimi  sibi   fuerunt   ipse  archiepiscopus,    et  D 
dominuspatermeus  comes,  sed  pro  vero  habeatis, 
quod  postquam  a  terra,et  dilectione  vestra  disces- 
sit  archiepiscopus,  neque  meum  vidit  nuntium  nec 
ego  suum.«  Engelgerus  de  Bohun,quidaminvete- 
ratus  dierum  malorum,  et  patruus  Sarisberiensis 
episcopi,  qui  excommunicatuscharacterem  beslue 
habebat  iu  fronte,  ait  :  «  De  tali  homine,  nescio 
quomodo  vindicarepossitis,  nisisi  patibuloappen- 
datur  virgis  rigentibus  in  funem  intortis,  actus  in 
crucem.  «  Willclmus  cognomento  Malus  Vicinus, 
nepos  Eudonis  comitis  Britannite,  tertius  fuit,  qui 
loqueretur.  «  Olim,  inquit,  Jerosolymis  redii,  Ro- 


mam  transii,  de  pontiflcibusRomanis  ibi  hospitem 
meum,  inter  caeterum,  sermonem,  interrogans,  au- 
divi  quod  aliquis  papa  ibi  interfectus  fuit  propter 
insolentiam  et  proterviam  lutolerabilem.  »  Finitis 
his,  statimmisit  rex  Willelmum  comitem  de  Magua 
Villa,  Seierum  de  Quinci,  Ricardum  de  Humet,post 
illos  quatuor  in  Angliam.  Fama  fuit  ut  archiepisco- 
pum  caperent.  Comes  Willelmus  et  Seierus  usque 
ad  portum  maris  venerunt,  sed  non  transfretave- 
runt.  Ricardusad  alium  portumtendenstransfreta- 
vit.  Rex  filius  erat  Wintoniae ;  misit  Ricardus  ad 
magistros  ejus  Hugonem  de  Gundevilla  et  Willel- 
mum  filiumJoannis.utclamregecum  militibus  do- 
musregiaeCantuariamirent.  Ipse  circa  maritimam 
insidiabatur,  ut  si  fortearchiepiscopus  fugae  praesi- 
dium  attentaret  ad  aliquem  portum  maris,  capere- 
tur ;  quod  et  faciebant  in  transmariuis  comes  Wil- 
lelmus  et  Seierus,  ut  si  forte  transfretasset,  ibi  ca- 
peretur. 

Mira  res  et  stupenda  accidit.  Nam  illi  quatuor 
barones  superius  nominati.  Regiualdus  Ursonis  fi- 
lius  et  ejus  socii,  qui  diversos  maris  portus  petive- 
raut  duce  diabolo,  bouorum  omnium  hoste  anti- 
quo,  circa  eamdem  horam  diei  unius  in  Angliam 
apud  castrum  de  Saltwode,  ad  familiam  de  Broch 
congregantur :  tamen  ante  adventum  eorum  beatus 
archiepiscopus,  de  immiuente  occisorum  ejus  in- 
gressu  certissime  fuit  edoctus,  et  magis  conforta- 
batur  in  Domino,  viriliter  agens  et  induens  se  ar- 
maturam  Dei,  ut  fortiter  stare  posset  in  die  Domi- 
ni:  sed  secretum  habuit  ne  in  tanto  festo  tumultus 
fieret ;  quantum  in  eo  erat. 

Nocte  Dominicae  nativitatis  legitevangelicam  le- 
ctionem,  librum  generationis,  et  missamnoctis  ce- 
lebravit.  Ante  maguam  missam in  die,  quam  et  ipse 
celebravit,  sermonem  luculentum  fecitinpulpitoad 
populum,  sumpta  inde  materia,  circaquam  pluri- 
mum  versatus  est,  quod  in  terra  est  pax  hominibus 
bonae  voluntatis.  Et  cum  de  sanctis  patribus  Can- 
tuariensis  Ecclesiee,  qui  ibi  suntconfessores,loque- 
rentur,  ait,  unum  eos  habere  martyrem  archiepi- 
scopum  sanctum  Elphegum  ;  possibile  esse,  ut  et 
alterum  in  brevi  ibi  haberent.  Sed  et  post  tam  pro- 
brosaminjuriamdeequopauperis  coloni  sui  cur- 
tato  in  obsequio  Cantuariensis  Ecclesiae,  sententia 
excommunicationis  innodavit  Robertum  de  Broch, 
sicut  ei  prius  denuntiaverat  per  nuntios,  invitans 
eum  ad  satisfactionem :  ipseque  contumaxei  renun„ 
tiarat  per  militem  quemdam,  David  de  Ruminel, 
quod  si  eum  excommunicaverit,  faceret  sicut  ex- 
communicatus.  Alios  quoque  duos  ecclesiarurn  de 
Herges  et  Thierlewdaviolentos  incubatores,  qui  of- 
ficiales  ejus  venientes  non  admiserant,  eadem  in- 
volvitsententia.  Die  quoque  Sancti  Stephani  ,ma- 
gnam  missam  celebravit ;  sed  et  die  Beati  Joannis 
apostoli  et  evangelistae.  Ipso  die  emisit  secreto  ia 
Galliam  duos  clericos  suos  magistrum  Herbertum 
etAlexandrum  Gualensemcrucis  suae  bajulumter- 
tium  Gillebertum  de  Glanvilla  ad  dominum  papam 


(79  S.  THOMAS  CA^TOAR.  ARCHIEP.  180 

it„r„m.  M.si.  d„os  a.ios  Hicardom  capeUaaum  et  A  ^^^'f^^T^Z^Z. 


Joannem  Planetamadepiscopum  Norwici  absolvere 
ad  tempus  excommunicatos  sacerdotes  de  terra 
comitis  Hugonis,  qui  excommunicatis  scienter  di- 
vina  celebraverant,  accipienda  prius  a  sacerdotibus 
illis  securitate,  quod  infraannumaddominum  pa 
pam  irent,  vel  pro  omnibus  communiter  duos  ex  se 
mitterent,  poenitentiae  satisfactionem  ab  ipso  papa 

accepturi. 

Jam  memor  archiepiscopus  sacerdolis  sui  Willel- 
mi,  qui  ad  eum  venerat  apud  Wroteham,  cum  per 
Willelmum  Beivin  notumejusquaerifecerat.si  forte 
in  curia  vel  in  urbe  inveniretur.  Et  non  invento 
eo,  chartam  fecit  scribi,  in  qua  donavit  et  confir- 
mavit  iUi  capellam  de  Penesherst,  subscripta  ex 


uachos,  ante  eum  consederunt.  Reginaldus  Urso- 
nis  filius  sic  orsus  est :  Mittit  nos  ad  te  dominus 
rex  transmarinus,  ut  excommunicatos  in  ingressu 
tuo  in  Angliam  episcopos  absolvas,suspensos,officio 
suorestituas,etposteaadfiliumsuumregem,quem 
decoronare  intendis,  eas  Wintoniam,  de  tanto  ex- 
cessu  salisfacturus,  etjudicio  curiae  ipsius  paritu- 
rus.  «  Archiepiscopus:  «  Ego  quidem  excommuni- 
catos  hos  non  excommunicavi,  suspensos  non  sus- 
pendi;  sed  dominus  papalitteris  suis,hoc  modo  fi- 
lios  suos  corripiens,  et  male  uieritos  puniens  :  ar- 
chiepiscopumEboracensem.quiameabsenteetnon 
vocato  nec  scientenecconsentiente,inprapjudicium 
ecclesiae  meae,  debitam  Ecclesiee  Cantuarie3  etmihi 


mavit      i  capellam  de  Fenesnersi,  suu&cwpia  ca-      .  „r:arr,  \n 

mavit  im  caP*"ldI?  ,,       piailferreDr8esiime.  B  novi  regis  coronationem  in  parochiamea.etiam  jp 

commumcatione,si  quis,  llam eiauterrepr«s.ime  5  ni.nh.hituS  usuroavit :  epi 


ret.  Et  chartam  illam  tradidit  Willelmo  Beivin,  tra- 
dendam  sacerdoti,  quando  eum  videret.  Quis  hunc 
non;fuissemartyriisuipraesciumdicet?Perchartam 

illam  postea  sacerdos  ecclesiam  suam  iu  pace  ha- 
buit  rege  juniore;  qui  dixit,  audita  charta  et  mi- 
raculo,  se  nolle  in  sancti  archipreesulis  incidere  ex- 
communicationem 


sius  doniini  papae  litterisprohibitus  usurpavit :  epi- 
scopos,quia,cumsintGantuariensisEcclesiaesuflra- 

ganei  et  professi,  hoc  sustinuerunt,  pro  jure  matris 
Ecclesiffinonreclamantes.Desententiaautemdomini 
papeenonestmeumretractaredigatosejusnonpotest 
minor  potestas  solvere.Verumtamencum  in  archi- 
episcopo  nulla  sit  mihisolvendi,  sicut  nec  ligandi 


^roevruaderao.adeae.aciccacan.      ^^^~l^Z^t 


tuariam,  Dovre,  Rophe,  Saltwode,  Blechingelee, 
milites  deputati  custodiis  castrorum  illorum:  forte 
ut  se  includendo  .infra  ecclesiam  Cantuariensem 
archiepiscopus  et  sui  se  vellent  retinere.  Illorum 
militum  in  viciniopositorumadveniensquicunque 
multitudo  obsidione  eos  expugnarent  forte  si  f  ugere 
velletbonus  archiepiscopus,  quacunque  veniret,  in  C 
hostes  incideret.  Forte  si  ad  ultionem  detruncatio- 
nis  ejus  zelo  Deicives  Cantuarienses  vel  vicini  po- 
puliin  grassatoresillosvellent  insurgere  iuiqui  illi 
veladahquodcastrorumillorumhaberentrefugium 

Yel  se  defensuri  a  castris  illis  illico  sibi  mitti  pete- 
rent  militare  praesidium]. 

Quinto.igitur  natalis  die,  praedicti  quatuor  baro- 
nes  regiscum  suis  omnibus  et  cum  illa  familia  de 
Broch  a  castro  Saltwode  Cantuariam  veniunt.  Ad- 
ditisunt  ad  eos  militesplurimi,  quosde  castellis  et 
vicinia  Cantuariee,  quasi  ad  servitium  regis,  edicto 
evocaverant,  quorum  quasi  duodecim,  cum  illis 
quatuor  ad  curiam  archiepiscopi,  suaviter  directo 
tendunt;aliis  intereaindicentibusper  urbem  praefe 


riensi  concessi  requisitus,  quod  eos  anathemate  ab- 
solverem,  et  alios  omnes  suspensos  restituerem,  si 
modo  vellent  vel  cum  humilitate  invocare  misericor- 
diam,  vel  cumdatasecuritate  ecclesiastico  stare  ju- 
dicio;  sedrenueruntquimeconvenerunt.Adhuc  ad 
id  paratussum.Dominiregis  novi  coronatio  firma, 
stabilis  et  inconvulsapermaneat;  etsalvacoronati 
dignitate,dominuspapapunitcoronatorisinjuriam; 
quod  is  qui  non  debuit  et  ubi  non  debuit  nostri 
preeoccupavit  officii  dignitatem  :  et  pro  silentio  et 
sufferentia  sua,  nostri  plectuntur  episcopi.  Ettotum 
istud  de  permissione  domini  regis  est,  et  de  ejus 
licentia  concessa  mihi  in  die  pacis  nostrae.  Neque 
regem  novum  ideoquaero  exhaeredere.quin  potius 
ei  multa  regna  mundi  salvo  si  fieri  posset  possi- 
dentium  jnre,  optarera.  Ad  ipsum  nuper  iter  arri- 
pueram,  non  ei  satisfacturus,  qui  in  nullo  eum  of- 
fendi,  sed  promotioni  ipsius  domini  mei  debita  ve- 
neratione  congratulaturus.Sed  apud  Londoniam  ejus 
nuntium  et  praeceptum  suscepi  reversionis,  quod 
doleo.  •  Tunc  illi  in  minas  statim  laxis  habenis  pro- 


tendunUains  lniereaiuuiuouujjuspei  uiuoui  p»«^       -^ ,    .„ 

S  S**-  ciiatis,  ete,  par,  re^  pr?ci-  D  ^««CT 


pientibus.utomnes  cives  armaticumeis  veniant  ad 
domum  archiepiscopi  ad  servitium  regis.Cumque  ci- 
f itas  eorum  furorem admirata  contradiceret,statim 
praecipiunt,  ut  in  pace  sehabeant,  non  se  moveant, 
quidquid  audiant  vel  videant.  Haec  erat  istorum 
opera,  ut  vel  civitatis  habitatores  eis  ad  facinus 
suum  adderentur,  vel  si  minus,  non  eos  impedi- 
rent,  neque  pro  archiepiscopo  suo  decertarent. 

Prajambuli  illi  praedicti  barones  et  milites  in  tha- 
lamum  interiorem  ad  archiepiscopuminlroducuntur. 
Hora  diei  erat  quasi  decima.  Comederat  archiepi- 
scopus,  sed  adhuc  comedebat  servitorum  familia. 
Jntroeuntes  eos  ipsesalutationepreevenitiresponsio 


pitis,  quod  minas  et  mala  intentatis.  Scitis  quod 
recepit  me  dominus  rex,in  die  Magdalenae.ad  pacem 
et  gratiam  suam ;  et  aliquot  vestrum  ibi  praesentes 
vidi  ;  et  quantum  intellexi,  placuit  vobis,  et  cuu 
litteris  et  conductu  regis,  terram  ingressus  sum.  > 
Tunc  ait  ei  magister  Joannes  Saresberiensis  :  c  Do 
mine,  loquimini  secretius  super  verbo  isto.  - 
Non  expedit,  ait  archiepiscopus.  Talia  propo 
nunt  et  postulant,  quae  omnio  facere  non  possun 
nec  debeo.  «Reginaldus  Ursonis:  «  A  quo  ergo  ha 
bes  archiepiscopatum?»  Ille:  «  Spiritualia  a  Deo  t 
domino  papa,temporaliaet  possessiones  adomin 
rege.  »  Reginaldus  :  Nonne  totum  te  a  rege  ha 


181 


VITA  III  AUGT.  WILLELMO. 


182 


bere  recognoscis  ?  » llle :  »  Nequaquam ;  sedhabe-  A 
mus  reddere.quae  sunt  regis  regi,  et  quae  sunt  Dei 
Deo.  »  Reginaldus  et  alii,     quasi   aliquid  mirum 
dixisset  amplius  fremebant  et  accendebantur,  et 
stridebant  dentibus  in  eum. 

Sed  Thomas  justus,  quasi  leo  confidens  absque 
lerrore  erat,  paratus  projustitia  etlibertate  Eccle- 
siae  suae  usque  ad  mortem  agonizari,  pro  anima 
sua  ;  et  ait  :  »  Frustra  mihi  minamini  :  si  omnes 
gladii  Angliaacapiti  meo  immineant,  ab  observa- 
tionejustitiaeDei  et  obedientia  domini  papae,  terro- 
res  vestrimedimovere  nonpoterunt.Pedead  pedem 
me  reperietis  in  Domini  pralio.Semel  recessi  timi- 
dussacerdos  jrediiin  consilioetobedientia  domini 
papae:  amplius  in  sempiternumnon  eamdeseram. 
Silicet  mihiin  pace  fungisacerdotio  meo,  bouum  B 
est  mihi  ;  si  minus,  fiat  de  me  voluntas  Dei.  Praeter 
haec.nostis  quid  inter  me  etvos  sit  ;  unde  et  magis 
miror.quodaudetisarchiepiscopoindomo  sua  mi- 
nari.  »  Hoc  autem  dicebat,  commemorans  quod 
Reginaldus  ille  et  Willelmus  de  Traci  et  Hugo  de 
Morvilla,ejus  dumadhuc  cancellarius  erat.propria 
deditionehominesfactisunt,  salva  fide  regis,  quis- 
quetriumipsiusjusimperiumque  susceperat,  geni- 
bus  minor.  Illi,  unde  mansuescere  deberent,  jam 
furentes,  et  prae  ira  se  non  ferentes,  aiunt  :  «  Nihil 
quidem  inter  nos  est  contra  regem.  »  Ait  Reginal- 
dus:«  Bene  audemusarchiepiscopo  minari,  et  plus 
facere:recedamus.  «  Stabatautemibimagna  pars 
familiae  archipiscopi,  cum  clericis  et  multis  et  mi- 
litibusaliquot.qui  affluxerant  ;  audito  quod  altius  c 
loquerentur.  Quos  intuensReginaldus,ait :  »  Dici- 
mus  vobis  exparteregis,  cujus  homineset  fideles 
estis  ,  ut  abhomineistorecedatis. »  Fortesicutsocii 
eorumin  urbe  decivibus,itaethi  introrsum  de  fa- 
milia  metuebant,  ne  pro  domino  suo  decertarent, 
ne  contraeosinsurgerent.  Cumque  omnes  immoti 
starent,  contrarium  statimdat  Reginaldus  ille  praa- 
ceptum  :  »  Pnecipimus  vobis,  uthominem  istum 
custodiatis,  ne  recedat.  »  Archiepiscopus:»  Facilis 
sumcustodiri:nonrecedam.  »  Uligrassatoresinter 
caeterosintuenturmilitemquemdam  dapiferum  ar- 
chiepiscopi,Willelmum  filium  Nigelli,  qui  a  camera 
suaquadamdequodamratiocinioaccurrerat.  Hunc 
apprehensum  abducunt,  dicentes  :  «  Venies  nobis- 
cum.  »  Miles  ille  archiepiscopo  :  »Domine,  vides 
quid  de  me  faciunt  ?  »  Archiepiscopus  :  «  Video.  D 
Haec  quidemviseorumest  et  potestas  tenebrarum. » 
Et  exsurgens  archiepiscopus,  eosnondumthalamo 
egressos  sequebatur  passibus  paucis,  ut  militem 
suumsibi  dimittant.rogans  satismodeste.Illiobsti- 
natirecedunt,  et  obviumsibi  quemdam  alium  mili- 
tem  archiepiscopi,  Radulphum  Morin,  simiiiter  ca- 
piuntsecum  educentes,  etpermedium  aul*  et  atrii 
adsequelam  suam  procedentes,  terribilibus  oculis 
et  minis  omnia  penetrant,  et  clamant  :  »  Arma 
arma,  viri.  «  [Intereain  quadam  magna  domo  cu- 
jusdam  Qilberti,  quae  erat  e  regione  janute  archi- 
episcopi,  omnis  manus  hostilis  congregabatur.  Qui 
Patrol.  CXG. 


tandem,accepta  significatione,erumpentes  unoim- 
petu.intraveruntjanuamarchiepiscopalemeisaper- 
tam,  et  statimacclusam,et  vociferantes  terribiliter 
clamabant : «  Regalesmilites  I  Regales !  Regales  ! » ] 
Quidam  enim  socii  eorum,  praemissis  notioribus 
suaviter,  ne  ad  strepitumjanuaclauderetur,  infra 
archiepiscopi  januam  erant:  janitorem  archiepi- 

scopiamoveraut,suumadmoverant,nequisdeurbe 
ad  archiepiscopi  auxilium  ingrederetur;  ne  quis 

derebusarchiepiscopialiquidexportaturusegrede- 
retur.  Ante  januamclausam,posticotantu'maperto 
erant  infra  atrium  aulae,  in  equis  Willelmus  filius 
Nigelli,  ad  prandium  homoetmiles  archiepiscopi, 
modo  contra  eum,  huic  addictus  est  officio,  et 
Simon  de  Crioil,  quidam  miles  abbatis  Sancti 
Augustini  vicinus.  Reginaldus  in  ipso  proaulo 
seorsum  se  armat,  et  scutellarium  archiepiscopi 
Robertum  Tibiam  compulitsibi  auxilium  prastare 
et  obsequium  Reginaldus  ille  cuidam  fabro  ligna- 
rio  gradus  quosdam  ibireparanti  securim  abstulit. 
Nosinterimdominoarchiepiscopo  in  eodem  tha- 
lamo  commorati,  recordabamur  conferentes  eorum 
dictaetminas,  cum  archiepiscopi  responsis;  sentie- 
bamus  diversi  diversa  :  alii,  non  esse  timendum  ; 
ebrii  venerant :  impransi  talianondicerent.Nativil 
tas  Domini  est;  paxregis  nobis  pactaest.Alii  aiunt, 
timendum  esse  ne  minas  opere  compleant.  Multa 
praevisa  erantsignacrudelitatis.Interea  audimusa 
parte  ecclesiae  clamorem  lacrymabilem  utriusque 
sexus  etomnis  fere  aetatis  hominum,  compatien- 
tium  nobistanquam  ovibus  occisis,  qui  in  urbe  eos 
armatos,  et  ad  archiepiscopum,  edicto  dato,  pro- 
perantes  viderant.  Audimus  hinc  nostros  homines 
per  gradus  cursim  in  ecclesiam  per  medium  aulaj 
descendere,fugientes  afaciearmatorum  aperta  eis 
januaatrium  introeuntium.  [Osbertus  et  Algaret 
quidam  alii  servientes  archiepicopo,viso  quod  Trrue- 
rentarmati,ostiumaulaeclauserunt,  elrepagula  au- 
lae  firmaverunt.Quod  vidensRobertusde  Broch  coe- 

pitsecuridiruereparietemquemdam:etillacingres- 
sus  per  interioradomus.aulae  ostium  illisparricidis 
aperuit ;  etillos,  qui  ostium  aulaj  obfirmaverant 
gravissime  cecidit  et  vulneravit.]  Audimus  etiam 
nos  clerici  introrsus  cum  archiepiscopo  ictus  illos 
Robertide  Broch  parietem  diruentis.  Quid  nisi 
timor  ettremorveneruntsupernosmonachos,  cle- 
ricos  et  socios  archiepiscopi  ?  Ecce  completum  est, 
quod  superius  sanctus  Dei  dixerat :  «  Iu  brevimal- 
lent  esse  ubiqueterrarum.quam  in  Anglia.  Sed  bo- 
nus  ille  Thomas  contemptor  mortis  erat  :  quippe 
quae  est  sanctis  viris  portus,  et  ad  reternitatem  in- 
gressus  et  aeternum  nihil  mali  sentienti  receptacu- 
lum.  Insuper  et  securumse  sanctus  homo  gerebat, 

quasigaudens,senactumhonestamcausamraorien- 
di  pro  justitiaetlibertate  et  causa  Ecclesice  sua? ;  et 
quasi  cupiensdissolvi  etessecura  Christo.  Tanta  ei 
erat  libertatis  ecclesiasticae  charitas,  ut  eam  non 
occasu  suo.scd  resurrectione  et  salute  ipsiusmeti- 
retur.  Tunc  monachi,  qui  plurimi  aderant,  dicunt, 


183 


S.  THOMjE  cantuar.  archiep. 


184 


•  »    htte««*r«.1«ffl   »llle-«  Absit  ;  A  Robertumcanonicumet  WillelmumhliuniStephan1 
ei  :  •  Dorne;m?Pa*^  etEdwardum  Grim,qui  novusadeam  venerat.pre- 

ne  tt™u.:pl«ique^  s.dia  et  l  ^  tutQ  collQcare  curantes> 

tCS    ^  i  1  e  "m  e-faciunt.  AUi  per-      relicto  ipso,  petiverunt  alii  altaria.alii  latibula. 
jectis  manimis  er'Suu  mnnachi  vesperasdice-  Et  quidemsi  velletarchiepiscopusdechnare.etse 

suadenteundumesse.quiamonachi^^^  q  uUposset.nonqua.- 

rent,etillehoramnonametvesp  erase «^^  _.«    sPed  oblata  occasionetemporisetloci.  Yespera 

Jubetergocrucem  ^^'^Z^Tn  rat  Nox  longissima  instabat,  Crypta  erat  prope, 

ejus,  Henncus  ™™£™™^*^nLnt  *  quamulta  etpleraquetenebrosadiverUcula.ltem 

^u.trummonachorumo™  eraUbUhudostmmpropcquopercochleamascen- 

monaohio.Uumpo.teumoccl^  adcameras  ettestitudinesecclesi*  supenons: 

sustinmt,  et  lento  Pasf  ^^^^^!'    °uidem  forte  non  inveniretnr.velinterim  aliquid  fieret.Sed 

agens  ante  se  ^™^^™^^  nihil  horum  voluit.Non  dechnavit,  non  percussori- 

timor.quemchantasDe lo ras  m .  ^'  e  us  bug        plicavit,  non  murmur  edidit  ;nonquerimo- 

gestu  nec  mincessu  poteia tno ta  "•£*  P™  .^       suaagonia  fecit ;  sedextremamhoram 

rat  abomnieju.eontmenUaexten^^  n.                           8                ^  ^  ^^  ^ 

tis  arce  mteriori ^Sem  q^^^u.  B  Lter  exspectans,fortitudine  et  constantia  mentis, 
ocnl08retom;  forte,  *lJ^™^™*X*™  Pes-  corporis  et  sermonis,  qualemdealiquo  martyrium 
gio  eju.  imminentes;  forte,  neahquis  rehotus  pes       m^opemnunquamaudivimU8Ugusest>doIiectotum 

snlumostn  obderet.                         FMonachieccle-  consummaretur.  Ecce  jam  illi  spiculatores  furia 

Intratum  est  in  ecclesiamipsam.LMonacni. c  uraterspem  apertum  cernentes  cursimos- 

Slffi  pro  tah  ettanto  tmnidtu    - ^qu^n ^Uo-  J^^^ia.  P                 ^.  ^ 

niti ,  relictis  et  non  percan  a  *  J^™  Quig  ^        0  miscri ,  qux  lania  licentiaferri ! 

archiePi.copoinec^  V     ^          monachis  dixit>  quicumeoastabant: 

eiobviam :  gauden te  Jt Deo  ««Uamh ^^  yos  mQye^  „  Et  quldemquasi  coufusiet  at- 

BT^^^IZ^^^A  timore  toniti.a  reveren.ia  vultus  ejusilligrassatoresprimo 

f^^-^^^Tnt  Petrn.  Do-  retulerunt  pedem.visoarchiepiscopo.Po.teaclama- 

flerent,  ahi  hoc,  aUi  lUud  suaderent,  «xr  proditor  ?  .  Archiepiscopus 

minodicen.:«Propitiuse.otibi,  »^^.10  T  t q                         J p0ssidens,adverbumillud 

Dei  Ubertate  et  oausa  nonU ^"^^o'  ^n  /e^ondit. Aliquis  alius  :  .  Ubi  est  arohiepi.co- 

^^.L^^^^^^c^^^  eg°'non  prodUor'  sed,  ^' 

nem  ejus,  quam  futuram  praeaixerai  e  c  f  habiiu  ecclesiam  Dei 

videbat.]  Ituru.  ad  aram  supenus,  ubi  m  ssas  f ami       Dei    e m  1  or  q  ^        ^  ^ = 

liares  et  horas  solebat  ^^^^.     ^U  m    ilis  "impossibile  est  ut  vivas  ulteriu,  .  Al 
asoenderat,  cumecce  ad  os  t^^  ^ustr ,  ^  ™e  mine  Domini  mortem  suscipio> 

ratpnmus, adest  Re gina  dus ^™  to^^£      «*&*! meam  et  Ecclesi*  causam Deo  et beat* 
evaginato,  et  vociferans  : .  Nunc huc  ad  m  ,  homi  g  ^^  commeIldo. 

nes  regis. » Nec  multo  post  adduntur  ei  tres  pr*a  ^  &ij_ 

cti  socii  *»  ^"Zo7^^^.  SSl  ne  quempiam  meorum  tan- 

capita.pmterquamocu  0   .0  o  *>*£™*>™  nua  ^   „  AU     is  eorumbisacutam et  gladium simnl 

Plunmi  etiam  ahi  sine  lo^"m^^^  Lbuit,  ut  insecun  et  bisaouta,  siei.obfirmaretur, 

rttrum^hS^  ostium  dejicerent  ecolesi,;sed  retento    gladio, 

caeterorum,  ut  prasdiotum  est,  erant  mihtes  haben  u      ^^  _  ^  ^  _  ^^  ^  ^  ^  .^^ 

tes  custodias. 

Ad  portus  transmarinos  regis  erant  domestici ;  Q 
comes  Willelmus  ad  Witsant,  Saierus  de   Quinci 
alibi,forte  si  mare  attentassetarchiepiscopus,  ap- 
pulsus  hic  velibi  caperetur.  Visis  ilhs,  inquam,  ar- 
matis  volueruntmonachi  ostiumecclesiaeobfirma- 

n^dp:~^ert  T^Z^X  e^eptu^aemanibus  •ora».^ad«.: 

rasimXum     gra  ibusdescendit  regressus,pro-  «  Nusquam  ibo;  hic  facietis  quod  facere  vultis  et 

tias  impiorum,  e  grauuju       .an,1prptnr   el  dicens  •  quod  vobis  pra^ceptum  est. »  Quod  poterat,  renite- 

rXi^rdte^,  sT  D  U     etLe^ael:rP-  batur  et  JnacJeuo,  retioeban, ,  eum  quibus  e, 

miuueutareomuesecele^  magisterEdwardusGrim.qu.et  pnmurn  aW.llelmo 

^  vollo  asUe"  Arehiepiscopoagradibosdeseen-  deTraeiio  caputejosvibratom  gladn  .ctumbraeh  o 

^^,«iu»,trS.«dLtat.t«neJoU.»«  objectoe.cep.t^eodemqueic.ue.arch.ep.seoposm 

Sar    ber   u  is  et  al  i  ejus  c.erici  omues,  pr^.er  cap.te  indinato,  e,  .pse  m  braeb.o  grav.ter  es, 


perstitit,  etcervicempr8ebens,seDomino  commen- 
dabat ;  et  sanctos  archiepiscopus  martyres  in  ore 
habebat,  beatumDionysium  et  sanctum  Elphegum 
Cantuariensem.  Aliqui  dicentes :  «  Captuses;venies 
nobiscum ;  »  injectis  manibus.eum  ab  ecclesia  ex- 
trahere  volebant,nisi  timerent  quod  populus  eum 


185 


VITA  III  AUGT.  WILLELMO. 


VliA  111  AUL.1.    WlLLbLMU.  186 

yulneratus,  «  0,  ut  ait  sanctus  Basilius,  besliarum  Mpatrem  in  utero  malris  sute :  equidem  floribus  Ec- 


feritasin  Dei  virtute  mansuescit  ;  humana  rabies 
nec  ferarum  mitescit  exemplo  ! » 

Archiepiscopus  a  capitedefluum  cumbrachiode- 
tergens  et  videns  cruorem,  gratias  Deo  agebat,  di- 
cens : «  ln  manus luas:  Domine, commendo spiritura 


clesiae  nec  lilia  desunt,nec  rosaeet  inbeati  Thonite 
passione  cum  sasvo  extrahitur  mucrone  etcere- 
brum  candens  et  sanguis  rubens.  Vera  nempe  et 
certissimasigna,quod  ovium  Christi  pastor  et  pro 
eis  animam  poneret  archiepiscopus   et  agonista, 


,„v_____u_,_  _!,„„_.„_  _ic  ttuimam  puueiet  arcniepiscopus   et  agonista 

nieum  .  Datur  in  caput  ejus  ictus  secundus,quo  et  confessor  et  martyr,  duplicem  stolam  a  Domino 

Hle  m  faciem  concidit,  positis  primo  genibus,  con-  percepturus,  et  de  archiepiscopatu  fideliter  admi- 

junclis  et  extensis  ad  Deum  manibus,  secus  aram,  nistrato  candidam  et  de  martyrio  feliciter  consum- 

quae  lbi  erat,  sancti  Benedicti ;  et  curam  habuit  vel  mato  purpuream. 

gratiam  ut  honeste  caderet,  pallio  suo  coopertus  In  vilahabuerat  columbas  simplicitatemoperum 

usqueadtalos,quasiadoraturusetoraturus.[Super  innocentia,serpentis   astutiam  sancta  prudentia 

dextram  cecidit.ad  dextrara  Dei  iturus.J  Eum  pro-  Eadem  htec  et  in  morte  retinuit.  Columba    morti 

cumbentem  B.cardus  Brito  percussit  tantavi,  ut  et  non  repugnavit.Occisoribusnihilimpedimenti  pro- 

ttZ  f  °T?  USuet  fdKeCclesi8e  P^imentum  curavit :  serpens,  percussoribus  coJpus  exposuit  : 

2TwT>'      f    ;  •  Hochabe5sProamoredoraini  B;non  caputsedanimam  suam  velEcclesiamconser- 

me,  Willelm.,  fratns  reg.s.  ,  Hic  siquidem  Willel-  vavit.  Etiam  per  visionesetprssagia  ejus  mors  est 


musappetiverat  conjugiumcomitissae  do  Warenna; 
sed  archiepiscopuscontradixerat,quoniam  hicWil- 
lelmus  ex  matre  imperatrice  Mathilde,  ille  comes 
Warennee  Willelmus  ex  patre  rege  Stephano,  con- 
sobrinorum  fuerantfilii.  Unde  Willelmus  frater  re- 
gis  Henrici  inconsolabiliter  doluit;  et  omnes  sui 
archiepiscopo  inimicifacti  sunt. 

Quatuor  omninohabuitictussanctusarchiepisco- 
pus,  omnes  in  capite  ;  et  corona  capitis  tota  ei  am 


pluribus  revelata.MagisterBadolphus  Londoniensis 
ecclesiae  canonicus  etsacerdos,virmagnae  honesta- 
tatis,  in  divina  pagina  doctor  prtecipuus,  vidit  per 
somnium,  quod  ipse  intuitum  figens  in  sole,  viderit 
incorpore  solisepiscopum  episcopalibus  ornatum. 
Item  visum  est  honestae  cuidam  mulieri,quodvide- 
ret  lunam  de  ccelocadentem,etquorumdamgladia- 
torum  gladiis  totam  detruncari.] 
Exsaturatipio  cruore,quem  impii  sitierant  parri- 


*       '                        f -«-«•«__  ---.aciiui-aiipiu  cruore,quem  lmpn  sitierant  narri- 

puta  taest.Tunc  vraere  erat,  quoraodo  artus  spintui  cid»,  exeunt,  et  queradara  Francig  nam  puerura 

famulabantur  Nara  sicut  nec  mente,  ita  nec  mera-  archidiaconi  Senonensis,  eo  quod  plaXefiZ 

^TiSi        7       J6CtU  m°rti  ViSUS  GSt  d6PU-  epiSC°PUm'  graV1  iQflict0  ™lQere    crue„ It  t- 

Cr  mortem  excepitraagis  exDei  desiderio  terea  alii  depradationi  vacant  :  totara  domum  ar- 

voiuatar  ara,  quara  de  gladns  railitum  violentam.  chiepiscopiperarabulant :  thalamosrimanSr  ditS 
Qmdam.  ugo  de  Horsea,  cognomento  Malus  Cleri-  <*  lasetscriniafrangunt:  vasaaure" et^to"^'. 


cus,sancli  martyris  procumbentis  collum  pede  com- 
pnraeus,  a  concavitate  coronae  amputatae,  cum 
mucrone  cruorem  et  cerebrum  extrahebat.  0  triste 
spectaculum!  0  crudelitas  inaudita,  eorum  qui 
Christiani  esse  debuerant !  Sed  pejores  sunt,  qui 
sub  nomine  Christiano  opera  agunt  paganorum, 


tamet  aureos,  bullasdomini  papae,  annulos,libros, 
pallia  pretiosa.exquibus  cappce,tunicce,dalmaticae 
in  ornatum  ecclesiae  fieri  deberent.tollunt.  Clerico- 
rum  cameras  intrant;  eorum  vestes.libros,  argen- 
tum,  sarcinas,  cum  omni  supellectiliasportarunt. 
Astabulis  alii  equos  abducunt,ut  nihil.omnino  de 


=r=— ™=  i^ssss- 


sunt  infideles.Overefelicem  etconstantem  sanctum 
Dei  martyrem  Thomam  !  Occidi  potuit,  sed  flecti 
non  potuit.Et  quidem,  sicut  quondam  Christo  pa- 
tientein  proprio  corpore,  ita  et  eodem  nunc  pa- 
tiente  in  milite  suo  Thoma,  avertit  sol  oculos, 
abscondit  radios.obtenebravit  diem,ne  videretsce- 
lus  hoc ;  et  horrida  tempestas  coelum  contraxit  ; 


relinqueretur,  quod  in  manibus  raptorum  incidis. 
set.  Estimo  pluris  erant  ablata  et  rapta  ibi  quam  d uo 
millia  marcarum.Quee  omnia,  ut  crucifixores  Jesu 
Christi  vestimenta  ipsius,  ita  htec  inter  se  partiti 
sunt  illi  scelerati.  Sed  privilegia  et  bullas  domini 
papae  inventas  transmarino  regi  miserunt,  ia  hoc 
regis  gratiam  captantes  :  in  caeteris  ejus  perfidi. 


=:  =.—.=  ^-  =• °  3"="  »'C« 

~=^~  SS5SS5S5 

causa  ___ n.  eso^e.e  taa T  ""f  "  „™      ^0'™  m^ram  Mcrfec.oribus  ZSbS 
...erunt,  exosa  et  exula  onin.  natur«  hn-     res.  Nam  et  Domtai  nostri  Jesu  Christi  crucifixores 


manoe  mansuetudine. 

[Tam  veloces  pedes  eorum  adeffundendumsan- 
guinem  :  tam  impia  corda;  tam  torvosoculos ;  tam 
crudeles  dextras.tamcruentos  gladios.  Scelus  hoc 
omues  audientes  et  attendentes  illud  exerapli  ra- 
ntate  transmittit,  horrore  reverberat,  singularitate 
percelht,  immanitate  frustratur.    Occiderunt  filii 


simpliciterhominemputanlesetdicentessolventem 
Sabbata,  paternas  eorum  traditiones  evacuantem 
Filium  Dei  se  facientem,  cum  esset  Mariceet  putare- 
tur  abi  is  fabrifilius,  legis  Mosaica?  zelumhabentes, 
suspenderunt  euminligno,nonintelligentes  quem 
ita  tractarent.  «  Si  enim  cognovissent,  nunquam 
Filium  Dei  crucifixissent. »  Unde  et  ipse  Dominus 


187 


S.  THOM/E  CANTUAR.  ARCHIEP. 


188 


••       •  p«»Ar    ia-nosee  illis,  quia  A  fecit  incarcerari;  et  post,  non  auditum  non  judi- 

sasrasK^ip*  _£i____j-~-.  -*  -_-_• 


DUK-Ui,   uuciv-o    __-.-.. _ 

putantes  se  in  hoc  Deo  gratiticari,  ut  praedixerat 
discipulis  suis  dicens  :  «  Venit  hora  ut  omnis  qui 
interficit  vos,  arbitretur  obsequium  se  praestare 
Deo.  »  Sed  grassatores  isti  beato  Thomae  conchri- 
stiani  erant,  et  ejus  filii  et  ejus  homines.  Conchn- 
stiani  inquam,  sacramentis,  sed  non  re  sacramen- 
torum.  Ejus  filii  sed  filiiperditionis.Ejus  homines, 
sed  omnemexutihumanitatem.Adhaec  etiam  apud 
paganos  et  J  udeeos  magna  er  at  sacrorum  et  locor  um 
et  temporum  reverentia. 

veto  quisquam  faxit  oleum. 

....  pueri  sacer  est  locus :  extra 

Mejite, 
in  pagano  scriptum  est,  cum  triste  bidental  reve- 

rendum  est  et  venerabile. 
Diesquoquefestosferiabaturpaganus,etnatalem 

suum  meliore  numerabat  lapillo.  Judeeus  simihter 
Sabbata  sua  et  festivitates  alias  :  et  intra  urbem 
sanguinem  humanum  fnndi  non  sineret  :  unde  et 
extra  portam  passus  est  Dominus.  Isti  autem  gla- 
diatores  sanctum  archiepiscopum  gladiis  transver- 
beraverunt  tempore  sanctissimo,  quinto  natahs 
Domini  die,  loco  sanctissimo  totius  Anghae,  in 
prima  sede  metropolitana  ecclesiae  S.  Trmitatis, 
ause  et  plurimorum  sanctorum  ibi  quiescentium 


adhucablatolumineadsanctasejusexsequiasOsbe- 
tus  cubicularius  ejuscum  quodam  cultello  de  pro- 
priasua  sciditcamisia,undesemiputaticapitis  ejus 

treliquum  contegeret.J 

Cum  cognitum  esset  recessisse  occisores,  adsunt 
circasanctum  archiepiscopum  sui  clerici  et  monachi 
servientes  et  de  urbe  infiniti.Solvitur  silentium,  et 
latiuserumpunt  omnes  in  gemitus  et  lamenta.quae 
prius,incumbentesicariorumtimore,continuerant. 
ln  noctem  plurimam  fletus  et  ejulatum  producunt. 
B  Placuit  tandemferetrosuperpositumcorpusdomini 
archiepiscopi  per  medium  chorum  ante  altare  mferre. 
cranii  vacuitate  cooperta  cum  lineo  mundo,  pileolo 
desuper  astringente.Ille  etiam  adhuc  animi  dulce- 
dinem  et  constantam  in  vultu  preeferebat.  ltem  lbi 
fletur  plurimum.Frater  Robertus  sacerdos  et  cano- 
nicus  religioste  domus  de  Meritona,  vir  honestus, 
quiet  ei  a  primo  die  ordinationis  suae  capellanus  et 
comes  inseparabihs  adhaeserat,  postcommendatio- 
nem  verae  religionis  et  honestatis  domini  archiepi- 
scopi.cujus  ipse  erat  conscius,  utconfessionis  ejus 
auditor,inter  caeteraostendit  monachis.quod  pnus 
omnes  ignoraveramus,  quod  in  cilicio  esset  archi- 
episcopus,  injecilque  manum  in  sinum  ejus,  osten- 
dens  proximum  carni  ejus  cilicium,  et  supra  cih- 


qua.  et  plurimorum  sanctorum  ibi  quiescent.um      ueu_  ^  tr^~^  a  em  Quoaiam  enim  mona- 
Lolhtur^patrocinio,. ^=—  C  —  S^L.s  erat  abbas, 


ibi  Deo  servientiumincolitur  habitatu.  Occisus  est 
a  talibus,  tali  tempore,  tali  loco,  tahs  persona, 
Pater  spiritualis  totius  regni,  ipsius  Cantuanensis 
Ecclesiae  archiepiscopus,  totius  Anglue  pnmas, 
apostolicaesedis  legatus,  servus  Christi  Jesu,  san- 
ctorum  Patrum  imitator,  et  sequipeda,  vir  reh- 

giosus, 

Virtutis  verse  custos  rigidusque  satelles, 
curans  melior  esse  quam  videri,   sancti  Spiritus 
babitaculum.virtutum  sanctarum  domicihuni. 

Passus  est  hac  causa  pro  justitia  quidem  et  ven- 
tateet  Ecclesisehbertate.Namlegesdefendens  eccle- 
siasticasetregisevacuanscontrarias,adtempusreg.s 
sui  terrcni  ira.  locumdans  et  Ecclesiae  suae  causam 


chorum  Ecclesiae  illius  Cantuanensis  erat  abbas, 
cum  clericus  esset  electus,  et  ipse  sub  absconso 
chlamadis  canonicalis,  Christi  et  beati  Benedicti 
monachum  gerebat  absconditum.  Tunc  vero  mo- 
nachi  gaudio  spirituali  adn_odumhilarati,e_tollunt 
in  coelum  mentes  manusque  magnificantes  Deum; 
convertunt  luctum  in  gaudmm  spirituale.lamenta 
in  voces  laetitiae  ;  et  de  utroque  martyrio  ejus,  et 
viventis  voluntario  etoccumbentis  violento.adocu- 
lum  edocti,  ad  terram  procidunt.pedes  ejus  et  ma- 
nus  osculantur  :  eum  sanctum  Thomam  invocant, 
omnes  eum  sanctum  Dei  martyrem  gloriosum  pro- 
testantur.  Omnes  accurrunt,  visuri  illum  in   ci- 
licio,  quem  cancellarium  viderant  in  purpura  et 


sui  terrcm  u-_  iwumua>.o  -. 

Deocommendans,inexsiliolongoproscriptionesa3va  Q  bysso  quidammonachus  Ecclesia.  Arnal- 

___   -. .lin^mmnllarumhaUSltpasSlonum:  FOStmOQlCUU-.quiu-  ^artvrii 

dus  aurifaber,  et  ahquicum  eo,ad  locum  martyru 
ej  us  redeunt :  sanguinem  ej  us  et  ccrebrum  per  aream 
ecclesieeeffusum,mundissimeinpelvimrecolligunt; 
et  ne  conculcareturlocusillepedibustranseuntium, 
scamnaportabiliatransponunt.  Vigilia  noctis  illius 
pia,  sancta  et  sobria  fuit.  Tantum  commendatio- 
nem  animaein  silentio  dicunt  monachi. 

Crastino  manerumor  perstrepitin  ecclesia,  quod 
paravissent  familia  illa  de  Broch  cum  suis  compli- 
cibus  eum  ab  ecclesia  extrahere,  dolentes  quod 
ipsum  in  ecclesia  trucidassent ;  quod  timentes 
monachi,  ocius  accelerant  sanctum  corpus  illud 


sui  etsuorum.calicemmultarum hausitpassionum: 
aspera  multa  pertulit  adversus  rerum  innumerabi- 
lium  undas.Nullium  genus  supplicii  veladversitatis 
deprecatusest.Ad  ultimum  annoseptimo  revocatus, 
pacta  sibipacesed  male  servata,  quasi  incarcera- 
tus  est  jussus  a  sede  sua  non  exire,ubi  post  paucos 
dies  reauisitusmilitibus  seobtulit,  et.utdictumest, 
gladiis  ceesus  calicem  bibit  martyrii  sui,  non  audi- 
tus  in  jure,  non  judicatus,  quia  in  judicando  eo 
nullacausamortisinveniretuiymod  probe  noverunt 
quihoceiprocuraverunt]ejUS8emulimalifihiipsius, 
fratres  Herodiadiscrudeiissimae.quaesimiliter  quon- 
dam  beatum  Baptismam  Joannem  pro  veritate  primo 


189 


VITA  III  AUGT.  WILLELMO. 


190 


sepelire  et  sepulcro  inferre.  Adfuit  illi  obsequio  A 
abbas  de  Boxlea  et  prior  de  Doura,  vocati  prius 
ab  archiepiscopo,  quia  eorum  consilio  priorem,  qui 
in  Cantuariensinon  erat  ecclesia,  unum  de  mona- 
chis  voluit  facere.  Decreverunt  ipsum  non  esse  la- 
vandum  aliter  quam  lotus  erat  iu  sanguine  suo  ;  et 
amotis  distributisque  ejus  quotidianis  vestibus  su- 
perioribus,  sepultu9  est  in  ipso,  in  quo  inventus  est 
cilicio,  et  familiaribus  interius  cilicinis,  exterius 
lineis,  et  in  eisdem  caligis,  et  in  ipso  quo  erat 
habitu  monachali :  et  supra  haec,  in  ipso  eodem  in 
quo  ordinatus  fuit  vestimento,  albaquae  Greece  po- 
deris  dicitur,  superhumerali  simplici  chrismatica, 
mitra.stola,  mapula;  quee  omnia  reservari  praece- 
perat,  forte  in  diem  sepulturae  suae  :  supra  quae 
habuit  archiepiscopalitertunicam,  dalmaticam,ca-  b 
sulam,  pallium  cum  spinulis.calicem,  chirothecas, 
annulum,  sandalia,pastoralem  baculum  rquocon- 
suetum  est  more,  quo  dignum  est  honore. 

Rex  filius,  audita  morte  sancti  Thomae,  vehe- 
mentissime  contristatus  et  corde  perculsus,  teten- 
dit  manus  incoelum  et  oculos  cordis  et  corporis  ad 
Deum  :  dicens:  «  Proh  dolor,  sed,  Deus,  tibi  gra- 
tias  ago,  quod  clam  me  factum  est  hoc,  et  quod 
nullusmeorum  ibifuit.  »  Namilliquatuorinfelices 
grassatores  peregerant  rem  antequam^supradictus 
Hugo  de  Gundevilla  et  Willelmus  filiusJoannis  ve- 
nissent  Cantuariam.  Peractis  compositisqueomni- 
busad  sepulturam  pertinentibus,  sine  missa,  quia 
ecclesia in ingressu  armatorum  violata erat,  in  mar- 
moreo  sarcophago  novo,in  crypta  anteduo  altaria,  q 
sacrumcorpusarchiepiscopimulto  ploratu  concla- 
mati  reconditur. 

Statim  autem  post  tumulationis  obsequium,  in 
ipsa  nocte  et  in  ipsa  hebdomada,  divinae  virtutis 
adfuit  operatio,et  tanti  martyrii  condigna  declara- 
tio  :  [Siquidem  unus  civium  Cantuariensium,  qui 
martyrio  ejus  inter  caeteros  spectator  adfuit,  san- 
guinis  ipsius  aliquid  camisiae  suae  intinxit.Habebat 
enim  domi  suam  uxoremjampridemparalyticam. 
Quae  cum  a  viro  suo  domum  reverso  de  passione  et 
constantia  sancti  martyrisexordinedidicisset,quod 
quidem  in  tumullu  et  flentium  lacrymiset  narran- 
tium  voce  incondita  audierat,  cumque  sanguinem 
sanctum  in  viri  veste  oculis  aspiceret :  fide  ad  Do- 
minumdevota,  spead  salutem  erecta.votoad  mar-  n 
tyrem  supplica,  petivitlavari  et  recipitin  aqua  san- 
.guinem,  ut  hauriret  salutem.Ita  factum  est,et  illa 
illico  curataest.  HocfecitDeus  primum  signorum 
pro  martyre  suo  statim  in  ipsa  nocte.  Hinc  credo, 
Deo  inspirante  tractum  fuisse,  ut  in  aqua  aliquid 
sanguinis  sanctiThomae  contingeretur;  etillud  san- 
guinis  et  aqua  mistum  peregrinis  S.  Thomae  distri- 
bueretur  in  ampulis  stanneis  reportandum  ad  in- 
firmorum  suorum  salutem.  Vidi  ego  in  phialisplu- 
rimis  inscriptum  monostichon  : 

Fertur  in  ampullis  aqua  Thomse  sanguine  mista  : 
Et  quidem  operante  Deo  ad  fidelium  votum,etsuf- 
fragantesanctomartyreetpromerentefide  cui  nihil 


est  impossibile,  illud  aqua  mistum  non  solum  in- 
firmisinfinitisprofuit  ad  curationem,  sedet  aliqui- 
bus  morientibus,  ne  morerentur :  plus  dico,  sed 
sanum  credi,  aliquibus  profuit  mortuis  ut  resurge- 
rent  redivivi.  A  passione  ejus  nocte  quarta,  ex 
qua  Sabbatumilluxit,  revelatum  est  cuidam  cle- 
rico  Londoniensi,  quod  quidam  sacerdos  Londo- 
niensis  Willelmus  de  Capella,  qui  obmutuerat,;iret 
ad  sepulcrtim  sancti  Thomae  et  ibi  curaretur. 
Et  factum  esl ita.  Cuidam  viro  religioso  in  nocturna 
revelatione  ostensus  fuit  Jesus  Christus  crucifixus 
in  ea  parte  cryptae  ubibeataeThomee  repositus  erat 
mundanus  homo.  Vere  quidem  ;  quia  ipse  in  sin- 
gulis  martyribus  suis  patitur,  qui  beato  Petro  Ro- 
mam  ad  martyrium  eunti  occurrit,  et  quaerenti 
Domino:  «Quovadis?»respondet : «  VenioRomam 
iterum  crucitigi.  »  Erat  aliqua  mulier,  anachorita, 
laica,  quee  litteras  non  didicerat;  nihil  eloquii 
Latini  noverat,praeteraliquospsalmosetorationem 
DominicametSymbolum.  Haec  in  illa  novitate  il- 
lius  martyrii  diebus  et  noctibus  condoles,  anxia, 
et  aliquando  in  exstasi  posita,  una  dierum  misit 
monachis  Cantuariensibus  scripta  verba  haec  dicta 
sibi  a  venustissima  Domina  quadam,  quae  sibi  in 
visu  noctis  apparuit  :  «  Noli  flere  pro  archiepi- 
scopo  :  caput  ejus  in  gremio  Filii  mei  requiescit.  » 
Inita  miraculorum  haec,  ut  Thomam  martyrem 
sanctum  Deus  revelaret:  siquidem  sanctus  ille, 
cujus  vita  virtutibus,  mors  miraculis  declaratur. 

Sed  demiraculisejus  in  Anglia  sacerdotum  el 
bonorum  virorum  testimonio  declaratis,  et  in  ca- 
pitulo  Cantuariensis  Ecclesiae  publice  recitatis  ma- 
gnus  codex  conscriptus  exstat,  praeter  alia  quae 
longe  lateque  in  Gallia,  in  Hibernia,  et  ubique 
terrarum  operatus  est  sanctus  Thomas,quibus  me- 
moriae  commendandis  defuit  qui  scriberet] 

Sed  imminentibus  in  die  illis  de  Broch,  et  ad 
parieteshospitiorum  Cantuariae  denocte  stantibus, 
ut  loquentembona  de  archiepiscopo  sublimem  ra- 
perent,  et  ad  tribunal  judicii  sui  pertraherent ; 
primomagnaliaDeinonnisiinsilentioloquiaudebant 
fideles,  donec  a  Deo  in  virtute  Spiritus  sancti,per- 
crebuit  ibi  gratia  sanitatum  et  concursus  populo- 
rum  ut  charitas  foras  mitteret  timorem  :  dicenti- 
bus  insidiatoribus,qui  prius  ac  pontes  et  transitus 
viarum  conscribebant  eum  vivum  vel  martyrio  con- 
summatum  visitantes  :  «  Nihil  est  quod  agimus: 
Non  est  consiliumcontra  Dominum.  Ecce  tota  An- 
glia  ad  illum  abit.  »  Ibi  siquidem  Deus,  ad  no- 
minissuis  gloriam.ad  Ecclesiae  suae  consolationem, 
ad  fidei  nostrae  corroborationem,  sanguinem  inno- 
centem,  qui  effusus  est,  de  pavimento  ecclesiae  ad 
eum  clamasse  ostendit,  ita  miraculorum  gratia 
martyrem  suum  glorificans  et  causam  ejus  justi- 
ficans.Ceeci  visum  receperunt,  contractis  membro- 
rumlineamentaextensaet  directa  sunt,surdisaudi- 
tusredditur,  paralyticamembraglutinantur.daemo- 
niaci  liberantur,  evaduntincarcerati.  Plurimaealiae 
infirmitatcs,  cancri,  hydropisis,  fistulae,  tu  morum 


191 


S,  THOMiE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


192 


epiltasiae  strangalidesve  curantur.  Leprosi  septem  A 
infra  primuni  annumibi  suntmundati.Sed  et  mor- 
tui  plures  per  Angliam  sunt  resuscitati,  infusa  in 
eorum  ora  aqua  beati  Thomae  sanguine  mista, 
quam  in  phialis  stanneis  ad  peregrinationis  suse 
signum  et  infirmorum  suorum  remedium,  fideles 
Christi  adpectorasuadependentemindereportant, 
et  inecclesiissuis  pro  reliquiissanctis  suspendunt, 
nutu  quodam  divino,ut  ubique  gentium  beati  Tho- 
mae  martyris  gloria  inferatur,  et  in  omni  Eccle- 
sia  pro  libertate  Ecclesiae  sanguis  ejus  ad  Deum 
clamare  videatur.  Et  justo  quidem  Dei  con- 
tigit  judicio,  ut  ubi  superabundavit  iniquitas, 
supra  quam  de  aliquo  passo  apostolo  vel  martj^re 
auditum  sit,ibi  supra  cujuslibet sanctigloriammi- 
raculorum  superabundet  gratia,  Domino  operante,  g 
et  fide  Christiana,cui  omnia  possibilia  sunt,|suffra- 
gante.[Quee  quidem  omnia  digna  et  pia  sunt  credi 
de  sancto  Domini :  ipsa  confirmat  auctoritas  Jesu 
Christi  dicentis  de  sancto  suo  :  «  Opera  quee  ego 
facio  ipse  faciet,  et  raajora.horumfaciet.  »]  Sedet 
in  strata,  ubi  steterunt  pedes  ejus,  dum  parvulos 
ablatos  consignaret,non  deestfidelibusChristi  gra- 
tia  virtutum  operatrix.ubi  fidelium  vicinorum  de- 
votio  capellas  exstruit. 

Jurandasque  suum  per  nomen  construit  aras. 
In  maris  periculo  summo  constituti,eo  patrocinante 
liberati,  ad  ipsius  sepulcrum  gratias  agere   redie- 
runt,  et  miraculi  tanti  et  ereptionis  suae   signum 
reliquerunt. 

Multi  (27)  illa  anima  sancti  Thomae  martyris  ita  -, 
affectuose.  ita  gratiose.in  omnium  piarum  anima- 
rum,in  omnium  hominum  bonae  voluntatis  inhaesit 
desideriis  et  dilectioni,ut  a  pueris,  qui  colludentes 
inviisejus  narrant  passionem,  cantant  gloriam, 
perficiunt  laudem,usque  ad  senes.decrepitos,gau- 
dentessead  haecDeimagnaliavidenda  durasse  su- 
perstites ;  omnis  aetas.omnis  ordo  eum  veneretur, 
ejus  requiratpatrocinatum,ejushabeat  amorem  in 
corde,  nomen  in  ore  ;  ejus  habeat  memoriam  in 
gloria,  gloriam  in  memoria. 

Excitavit  in  Dei  devotionem,  quae  in  Anglorum 
mentibus  jampridem  tepuerat,  et  in  pia  desideria 
vitae  meliorandae,  peregrinationis  sanctae,  et  elee- 
mosynae  faciendee,  omnem  Angliaehabitatorem,  et 
comites  et  barones,  et  vicina  undique  regna.pere- 


grinisejus,  priusquam  ad  sepulcrum  ipsius  acce- 
dant,  peccataconfitentibus  et  se  discalceantibus,ut 
de  tanto  utriusquesexus  concursu.et  tam  pia  visi- 
tationisejus  instantia.inter  magnaliaDeihocunum 
sit  de  maximis. 

Vir  sanctitate  etgratia  plenus,  martyr  Dei.terra 
marique  celeberrimus,promptusinopportunitatibus 
adjutor,  ut  credere  piumesteo  ampliore  a  Deo  ho- 
noratursignorum  frequentia,quo  ampliorin  ipsius 
detruncatione  saevit  malitia.  Dum  pro  libertate  et 
causa  Ecclesiae,ipse  Christi  minister  a  Christianis, 
sednominetantum,archiepiscopusafiliis,  dominus 
ab  hominibus  suis,  in  pace  sibi  pacta,  in  Ecclesia 
Dei  sancta  metropolitana  sua,  et  io  sancta  Domini 
nostri  Jesu  Christi  nativitate,  crudeliter  est  in  co- 
rona  capitis  transverberatus. 

LSanctoruminnocentiumS.Thomasmartyrmente 
innocens  et  vita  innocuus  comes  est  et  socius,  et 
ipse  sub  altare  Dei  occisus,  unus  quidem  fratrum 
illorum  de  quorum  implendo  numero  innocentes  ac- 
ceperunt  responsum  sustinendimodicum  tempus. 
Unde  et  congrueNadsanctorum  Innocentium  trans- 
latus  gloriam  illorum  memoriae  suam  continuatme- 
moriam.  Sed  et  de  Domioo  Jesu  Christo  et  beato 
Thoma  apostolo  et  de  hoc  beato  Thoma  martyre 
aliquisclericusnonimprobabiliter  intellexit  et  dixit 
beatus  Thomas  apostolus  passus  in  Indiatide  illu- 
minavit  orientem.  Hic  beatusThomas  martyr  pas- 
sus  in  Angliatotum  illuminavit  occidentem.  Jesus 
Christus  passus  est  Hierosolymis,  et  extremitatem 
mundi  lux  communis,  lux  vera,  illuminans  omnem 
hominemvenienteminhuncmundum,quasi  medio 
termino  conjuncturus  extrema  :  etquaeestlocorum 
eadem  estcontemplatiofestivitatum  eorum;  Nativi- 
tatemDomini  mediara,  quinto  die  festivitate  apo- 
stoli  praecedente,  martyris  consequente. 

De  tempore  passionis  sancti  Thomae  martyris 
quidam  hoc  distichon  edidit : 

Annus  millenus  centenus  septuagenus 
Et  primus,  primas  quo  cadit  ense  Thomas] 

Ipse  pro  pace,  libertate  et  unitate  Ecclesiae,  et 
pro  omnium  fidelium  salute  vivorum,  requie  defun- 
ctorum,  intercedat  apud  Deum,  qui  in  martyribus 
suis  victoriosus  et  omnibus  sanctis  suis  exstat  glo- 
riosus  per  infinita  saecula  saeculorum.  Amen. 


(27)  DulcisZcod.  Douce.  Ubi  Douce  in  margine  adnotavit  multis  legi  in  cod.  C  otton.Jul.  A.  xi  Mus. 
Britan. 


193 


VITA  IV  AUCT.  ALANO  ET  JOANNE  SALISB. 


194 


SANCTI  THOM^ 

CANTUARIENSIS  ARCHIEPISCOPI  ET  MARTYRIS, 

VITA  QUARTA  KT  QUINTA 

AUCTORIBUS  JOANNE  DECANO  SALISBURIENSI  ET  ALANO  ABBATE 

TEWKESBURIENSI  (28). 


PROLOGUS  ALANI. 


Honor  et  gloria  beati  martyris  Thomee  per  se  satis 
elucescit  ubique  terrarum,  cujus  splendor  orbem 
illuminans  quatuor  mundi  clirnata  in  ipsius  excitat 
devotionem.Adipsiusmemoriamundiqueconcurri- 
tur.  Sexus,  aetas,  conditioomnis  se  devovetad  ejus 
obsequium.  Fama  pervolans,  in  idipsum  attrahit 
barbaras  etiam  nationes,  quibussitibundequaeren- 
tibus  viri  vitam  et  conversationem,martyrii  insuper 
causam  ei  occasionem,  satisfacere  possunt  quee 
scripsit  super  hoc  vir  vitee  venerabilis  et  eximi» 
virtutis,  ipsius  martyris  clericus  et  exsilii  comes, 
tribulationis  quoque  per  omnia  particeps,  poslea 
vero  Carnotensis  episcopus,  Joannes  Salisburien- 
sis,  qui  Christi  athletam  et  ipsius  agonem  bre- 
viter  et  succincte  depinxit.  Verum  quia  id  operis 
rem  ipsam  pertingens,  rei  formam  non  explicat 
per  omnem  modum,  placuit  et  oportuit  illi  scri- 
pto  epistolas  succedere,  inquibus  continetur  series 
et  ordo  universorum,  ut  qui  desiderat  et  ad  id  suf- 
ficit,  totum  habeat,  si  quis  vitam  viri  modum  exsi- 
lii,  causae  processum,  vel  ipsius  rei  requiritexitum 
Epistolee  vero  vario  et  disperso  per  schedulas  col- 
lectae  corpus  rediguntur  in  unum,  sicut  pro  modo 
suo  fieri  potuit,  singulee  locum  suum  retinentes  et 
ordinem.  Si  tamen  generales,quee  minus  ipsumex- 
primunt  negotium,  quaedam  videantur  aliter  posiUe 
quoad  rei  seriem  non  multum  attinet.  Sane  si  quis 
exquisitas  etdiscussas  plenius  ipsas  epistolas  dili- 
gentiori  manu  poterit  reformare  in  melius,nonerit 

(28)  De  opere  Alani,  quod  nunc  primum  integrum 
exstat,  non  dubitabit  lector  quin  recte  illud  una 
cum  brevi  tractatu  Joannis  Sal,  intersertoconjun- 
xerim.  Praeterea  mihi  opus  relegenti  non  dubium 
manet  Alanum  fuisse,non  Joannem  Saresberiensem 
qui  primusepistolassancti  Thomaein  unum  corpus 
coegit.  Alani  libellus  separatim  exstatin  codice  qui 
apud  YHotel  Soubise  Parisiis  conservatur,  sed  re- 
centioris  aevi  et  cum  additamentis  nonnulis.  In 
quadrilogo  Lupiduo  tantum  fragmenta  sunt,  quae 
in  opere  Alani  nondum  comparent.  Utrum  ea  recte 


A  qui  invideat.  Distinctae  sunt  vero  per  partes  secun- 
dumprocessumnegotii.  Quarum  prima  pars  con- 
tinet  ab  initio  exsilii  usque  ad  adventum  Wil- 
lelmi  et  Ottonis  cardinalium.  Quid,  quando,  ubi, 
vel  per  quos  actum  fuerit,  per  ipsas  epistolas  ple- 
nius  innotescet.  Secunda  pars  ab  illis  cardinalibus 
usque  ad  Gratianum  et  Vivianum.  A  quibus  tertia 
pars  usque  ad  Simonem  priorem  de  Valle-Dei  et 
Bernardum  de  Corilo.  Ab  illis  etiam  quarta  pars 
usque  ad  Rotrocum  Rotomagensem  archiepiscopum 
et  Rernardum  Nivernensem  episcopum:  demum 
etiam  Willelmum  Senonensem,  nunc  Remensem 
archiepiscopum.  Quinta  continet  concordiam  et 
passionem  ipsius  martyris  et  cononizationem  et 
Ecclesiee  Christi  reconciliationem. 

g  In  quibus  sedulus  lector  et  devotusviri  Dei  ima- 
ginem  inveniet  plenius  depictam.  Insuper  operum 
ejus  vestigiasi  libet  perscrutari,ibi  inveniet  digito 
Dei  fabricatam  armorum  copiam.  Ibi  poterunt  sa- 
cerdotalis  dignitas  et  auctoritas  episcopalis  insuae 
militiae  speculo  sese  recognoscere,  ut  obsequium 
reddant  Caesaridebitum,et  Deohonorem.Necopus 
erit  amplius  longius  evagari,  ut  queeratquis,  quo- 
modo  Ecclesiae  libertas  debeat  defensari.  Per  epis- 
tolas  ipsius  martyris  iter  recenseat,  et  statim  oc- 
curret  quidqualiter  fuerit  agendum.Joannisitaque 
opus  primo  perlegatur,  per  quod  iter  aperietur  ad 
caelera  quae  sequuntur. 


Alanum  habeant  auctorem,  incertum  valde  est. 
Quorum  secundum  quidem  inter  epistolas  a  Lupo 
editas locum epistolae  87  in libro  quinto sibi  usurpat, 
el  unam  varietatem  habet  quam  hic  dabo  col.  000, 
epistola  87, 1. 10,habetZ)ommica;H,proximam  vide- 
licet  ante  ascensionem  Domini. 

Praeter  Vitam  S.  Thomee,  exstant  Alani  duo  ser- 
mones,  nullius  pretii,  in  codice  Bodleiano  servati : 
etiam  in  cod.  Cantab.  epistolae  quaedam,  ut  puto, 
omnes  ad  sanctam  Thomam  spectantes.  Quas  mihi 
curee    erit  transcribere  et  in  lucem  proferre. 


195 


S.  THOftLE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


196 


PROLOGUS  JOANNIS  SALISBURIENSIS. 


Sacrosanctam  Ecclesiam  jugiter  impugnat  hostis  A 
antiquus,  sed  qui  ipsam  cruore  proprio  redemit 
Dei  Filius,  eam  sanguine  membrorum  suorum  in 
veram  asserit  et  provehit  libertatem  ;  in  quibus 
praeeminent  gloriosus  apostolorus  chorus,  et  san- 
ctorum  martyrum  purpuratus  exercitus,  quorum 
doctrina  compacti,quorum  exemploroborati.quo- 
rum  sanguine  velut  caemento  etquasiglutino  quo- 
damconsolidatisuntvivilapidesinaedificiocorporis 
Christi,  ut  proficiens  Ecclesia  dilatetur  et  crescat 
numero  fidelium,etvirtutein  templum  sanctum  in 
Doraino.  Sed  cum  omnes  martyres  praerogativam 
habeant  gloriae  sempiternae,  titulus  taraen  illorum 
illustrior  est  creteris,  et  corona  clarius  radiat,  qui 
duplici  honore  digni  doctorum  funguntur  officio 
formagfegis  exanimo  facti,  ettemporenecessitatis  g 
ponentes  animam  proovibus  suis.  Sicut  enim  stella 
a  stella  differt  in  claritate,  sic  in  resurreclione 


sanctorum  singuli  in  ordine  suo  justi  fulgebunt  ut 
sidera  :  et  qui  ad  vitam  erudiunt  multos,  erunt  ut 
firmamenti  splendor  in  perpetuas  aeternitates.  Qui- 
bus  jure  et  merito  sanctus  Cantuariorum  archi- 
episcopus  Thomas  associandus  est,  ut  qui  exstitit 
pro  Christo  socius  tribulationis  et  patientiae.siteis 
in  ipso  cohaeres  consolationis  et  gloriae.  Cujus  ut 
merita  clarius  elucescant,  summam  conversationis 
ejus  succinctus  et  admodum  brevis  sermo  percur- 
rat.  Nam  gestorum  ejus  seriem  nosse,si  cui  fortein 
voto  est,  a  magnis,  quae  ab  illo  et  de  illo  scripta 
sunt,  voluminibus  erit  mutuanda.  Ut  constet  ad 
commendationem  gratiae  Dei,  quae «  ubi  vult  spirat,» 
quam  brevi  intervallo  variarumoccupationum  ex- 
pleverittempora  multa,  indicanthoc  epistolae  ejus, 
et  scripta  aliorum,  plena  et  digna  relatu,  quae  tam 
praesentes  quam  posteros,  si  diligenter  inspiciantur, 
ad  virtutem  poterunt  animare. 


INCIPIT  VITA  SANCTl  TEOMM, 

AUCTORE  JOANNE  SALISBURIENSI. 


Praedictus  igitur  beatissimus  Thomas   Londo-  C 
niensis  urbis  indigena.parentum  mediocrium  proles 
illustris,  a  primis  adolescentiae  annis  gratia  multi- 
plici  ditatus  est.  Erat  enim  statura  procerus,  deco- 
rus  forma,  ingenio  perspicax,  dulcis  et  jucundus 
eloquio,  et  venustate  morum  pro  aetate  amabilis, 
tantoque  rationis  vigebat  acumine  ut  prudenter 
inauditas  et  difficiles  solveret  quaestiones,  adeoque 
felici  gaudebat  memoriaut  quae  semel  in  sententiis 
aut  verbis  didicerat,  fere  quoties  volebat,  posset 
sine  difficultate  proferre.  Quod  multi  litteratiores 
assequi  non  valentes,  tantam  mentis  alacritatem» 
praesertim  in  homine  variis  occupationibus  dedito, 
miraculis  ascribebant.  Sic  enim  nutrix  gratia  futu- 
rum  prosequebatur  antistitem,  ut  ei  in  collationibus 
aut  cursusermonis,utdicisollet,  admanum  neces-  q 
saria  ministraret. 

Ab  ineunte  autem  aetate,  sicutreferre  solitusest, 
didicit  a  matre  timorem  Domini,  et  beatam  Dei  ge- 
nitricem  Mariam,  tanquamducem  viarum  suarum 
et  vitee  patronam,  dulcius  invocare.etin  illam  post 


Christum  totam  jactare  fiduciam.  Plubice  mendi- 
cantibus  pleno  campatiebatur  affectu  et  subveniebat 
effectu,  ut  cum  beato  Job  dicere  posset:  «  Ab  initio 
ooaluit  mihi  miseratio,  et  pietas  de  utero  matris 
meae  egressa  est  mecum.  » 

Liberahum  verodisciplinarum  scholas  egredicns 
ad  curarum  se  transtulit  occupationes,  et  in  seriis 
earum  et  nugis,  prout  ferebat  spiritus  cito  praeva- 
luit:  et  sic  commilitonjs  et  coaetaneos  suos  facile 
antecessit.  Licet  autem  studiis,  prout  aetatis  urge- 
bant  stimuli,juvenilibus  ageretur,vigebant  tameu 
in  eo  fidei  zelus  et  magnificentiaanimi.Erattamen 
supra  modum  captator  aurae  popularis  et  quod  de 
beato  Britio  Turonensi  legitur,  de  ipso  non  dubi- 
taverim  affirmandum,  quod.  etsi  superbus  essetet 
vanus  et  interdum  faciem  praetenderet  insipienter 
amantium  et  verba  proferret,  admirandus  tamenet 
imitandus  erat  in  corporis  castitate. 

Cum  vero  in  curiis  procerum  plurima  contra 
honestatem  cleri  geri  conspiceret,  et  convictum 
eorum  proposito,  cni  addictus  erat,perniciosus  ad 


197 


VITAIV  ET  V  AUGT.  ET  JOANNE  SALISB. 


198 


versari,  instinctu  potius  gratiae   et  ducatu  quam  A  auram,  nisi  eum  gratia  et  industria  conservarent, 


consilio  amicorum  aut  interventu,  se  ad  patrem  piae 
recordationis  Theobaldum  Cantuariensem  archi- 
episcopum  contulit,et  promerente  industria  in  brevi 
inventus  est  dignus  ut  familiarissimus  ejus  inter 
paucissimos  ascriberetur.  Quot  autem  et  quantos 
ibi  pro  Ecclesia  Dei  labores  pertulerit,  quotiesque 
pro  expediendis  necessitatibus  ecclesiasticis  aposto- 
lorum  limina  visitaverit,  quam  felici  exitu,  quae 
sibi  injuncta  fuerant,  expedierit,  nequaquam  dictu 
facileest,  praesertim  compendiario  non  singula  ex- 
primenti,  sed  colligenti  summam  rerum  etcausam 
martyrii  ejus  exponere  gestienti. 

Ut  vero  in  causisperorandis  et  decidendisetpo- 
pulis  instruendis  a  Deopraedestinato  facilitaspara- 


ruina  et  praecipitium  imminebant. 

Fungens  autem  cancellarii  officio  in  palatioregis, 
tantam  in  oculisipsiusinvenitgratiam.ut  eumpost 
decessumpraefatiCantuariensisarchiepiscopiprimee 
Britanniarum  sedi  praefici  procuraret,  quo  totam 
facilius Ecclesiam  regeret  Anglicanam. 

In  multis  enim  expertus  magnanimitatem  ipsius 
et  fidem,  tando  quoque  fastigio  bene  sufficientem 
credidit,  etadsuasutilitates  facile  inclinandum,  et 
ad  nutum  ipsius  in  negotiis  ecclesiastici  et  saecula- 
ribus  universa  gesturum  ;  si  vero  dies  suos  mors 
immatura  praecideret,  haeredibus  suis  tutorem  fi- 
delissimumprovidebat.Vir  enim  experientissimus, 
et  bene  solitus  plus  quam  facile  dici  posset  futura 


rctur  antistiti,  juri  civili  operam  dedit,  et  quo  per  b  metiri,  tantae  curae  periculum  satis  acute  pondera- 


experientiam  rerum  facilius  dispensationis  eccle- 
siastic83  usum  consequeretur,  a  praefato  archiepi- 
scopo  sanctae  Cantuariensis  Ecclesiae,  a  cujusube- 
ribus  coaluerat,  archidiaconusinstitutus  est  [ut  sic, 
Deo  ordinante,tempore suo,gradu suo, locoque suo, 
archidiaconus  in  archiepiscopura  promoveretur] . 

Post  modici  temporis  intervallum,  cum  dux  Nor- 
manniaeet  Aquitaniae  HenricusGaufridi  comitisAn- 
degavensisetMathildis  imperatricisfilius,regi  Ste- 
phano  in  regnum  Angliaesuccessisset,  elaboratum 
est  ab  antedicto  archiepiscopo,  ut  archidiaconus 
suus  regni  cancellarius  efficeretur.  Eratenimeisu- 
specta  adolescentia  regis,  et  juvenum  et  pravorum 
hominum,quorum  consiliis  agividebatur,insipien- 
tiametmalitiam  formidabat;  etne  instinctu  eorum 
insolentius  ageret  jure  victoris,  qui  sibi  videbatur, 
etsi  aliteresset,  populura  subegisse,  cancellarium 
procurabat  in  curia  ordinari,  cujus  ope  et  opera 
noviregis,  ne  saeviretin  Ecclesiam,  impetum  cohi- 
beret,  et  consilii  sui  temperaret  malitiam,  etrepri- 
meret  audaciam officialium,qui sub  obtentu  publicae 
potestatis  etpraetextujuris,tam  Ecclesiaequampro- 
vincialium  facultatesdiripere  conspiraverant. 

In  primis  autem  cancellariae  suae  auspiciis  tot  et 
tantas  variarum  necessitatum  difficultates  sustinuit, 
tot  laboribus  attritus  est  et  tot  afflictionibus  fuit 
oppressus,  tot  insidiis  appetitus.totlaqueis  in  aula 
expositus  a  malitiainhabitantium  inea,uteum,sic- 
utarchiepiscoposuoetamicissublacrymarumtesti- 
monio  referre  soli  tus  erat,saepe  in  dies  singulos  taede- 


vit,  utpote  qui  longo  usu  didicerat,  quid  sedes  illa 
haberit  oneris,  quid  honoris.  Noveratetiam  mores 
regisetofficialiumejusimprobitatemetpertinaciam, 
et  in  curia illa quam  efficax esset delatorum  malitia. 
Ex  quibus  veracissime  colligebat  quod.si  oblatum 
subiret  officium,  Dei  gratiam  amissurus  esset  aut 
regis.  Non  enim  Deo  adhaerere  poteratregiis  mori- 
bus  obsequens,  aut  regem  non  habere  inimieum, 
ei  sanctorum  preeferens  leges. 

Itaque  aliquandiu  regi  et  aliis  eum  promovere 
volentibus  reluctatus  est,sed  electio  divina  tantum 
praevaluit,  ut  suadente  et  inducenteetinstanterur- 
gente  venerabili  viro  Henrico  Pisano,  presbytero 
cardinali,et  sedis  apostolicae  legato,  desiderio  regis 
acquiesceret  et  consiliis  amicorum.Maluitenimpe- 
riclitari  apud  regem  quam  desolationem  Ecclesiae, 
qune  multis  subjacebatpericulis,ulteriusprorogari: 
firmiter  in  animo  suo  statuens,  aut  eam  ^de  tantae 
servitutismiseria  liberare,aut  ad  imitationem  Chri- 
sti  animam  ponere  pro  ovibus  suis.  Potestas  enim 
publica,  Ecclesiaeprivilegium  auferens,causasindif- 
ferenter  ecclesiasticas,  sicut  mundanas,  ad  suum 
revocabat  examen  :  et  conculcabatur  ut  populus, 
sic  et  sacerdos. 

ErgoquemDeus  sibipraeelegeratantistitem  futu- 
rumetmartyrem,licetquidamaemulorum  in  primis 
promotionem  ejus,  contra  divinae  dispositionis  con- 
silium,impedire  conati  sint.unanimiter  ab  omnibus 
electus  est. 

Consecratus  autem  statim  veterem  exuit  homi- 


reteum  vitae  suae,  etpost  vitae  aeternae  desiderium  ^  nem,  cilicium  et  monachum  induit.  «  caroem  cru- 


superomniaoptaret.ut  absque  nota  infamiae  posset 
a  curiae  nexibus  explicari.Licet  enim  eimundus  in 
omnibuslenociniis  suis  adulariet  applaudere  vide- 
retur.nec  conditiouis  nec  oneris  sui  immemor  erat, 
qui  quotidie  hinc  pro  doruini  sui  regis  salute  et  ho- 
nore,  inde  pro  necessitateEcclesiaeet  provincialium 
tau»  coutraregemipsumquam  contia  inimicosejus 
contendere  cogebatur  et  variis  artibus  varios  elu- 
dere  dolos.  Sedhocpraecipueperurgebatquodinde- 
sineuteroportebateumpugnare  ad  bestias  curiae  et 
velut  cum  Proleo,  ut  dici  solet,  negotium  gerere.et 
quasi  in  palaestra  exercitari.  Nam  fere  ad  oninem 


cifigens  cum  vitiis  et  concupiscentiis  suis. »  Reco- 
lens  etiam  quam  susceperat  doctoris  et  pastoris 
officium  ;  praedicationis  munus  implebat;  quidquid 
temporissubtraherepoteraturgentioribusnegotiis, 
orationi  et  lectioni  fere  semper  impendens.  Solita- 
riusagens  usque  inmiraculum  lacrymis  suffunde- 
batur,  et  sic  in  altaris  versabatur  officio,ac  si  pree- 
sentialiter  in  carne  geri  cerneret  Dominicam  pas- 
sionem.Reverentissimedivinasacramentatractabat, 
ut  intuentium  fidem  et  mores  ipsa  contrectatioin- 
formaret.  Manus suas  excutiebatab  omni  munere, 
et  a  domo  sua  sordes  avaritiae  prorsus  eliminabat. 


199 


S.  THOMiE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


200 


Eratquoque  providusin  consiliis,et  in  ventilatione 
causarum  diligens  et  modestus  auditor,in  interro- 
gationibus  subtilis  :  in  responsionibus  promptus 
justus  injudiciis.etpersonarumprorsus  acceptione 
deducta,jurisperornniarectissimusexsecutor.Sub 
honestate  vestium  Christi  militem.no  merita  vana 
gloriaminueret,  studiosius  occultabat,  ut  juitasa- 
pientis  edictum  fronsejus  conveniretpopulo  :cum 
intus  essent  fere  omniadissimilia.  Nec  inpalatium 
ad  mensamingrediebatur,  nisi  pauperibus  praein- 
ductis,  et  ad  hoc  ditius  et  refert  us  nobilitari  men- 
sam  voluit.ut  ex  reliquiis  plenius  et  gratius  conso- 
laretur  egenos.  Ostiatim  mendicantium  nullus  ab 
ejusjanuisvacuusrediit.Laresaegrorumetdebilium 
per  suos  diligentius  scrutabatur,  et  beneficiisvisi- 
tabat,  quamplurimoseorum  quotidiano  victuvesti- 
tuque  sustentans.  Cum  enim  piae  memoriae  Theo- 
baldus praedecessor  ipsius  statutas  praedecessorum 
suorum  eleemosynas  duplicare  consueverit.hic  reli- 
giosa  eemulatione  etiam  duplum  ej  us  censuit  dupli- 
candum.  Ad cujus pii operis observantiam,  omnium 
quss  exquocunque  titulo  percipiebat,  decimas  con- 
secravit.  In  secretiori  cellula  tredecim  pauperum 
pedes  curvatis  genibus  quotidie  abluebat,  in  me- 
moriam  Christi  singulis  eorum  post  plenam  refe- 
ctionem   victualium  quatuor  argenteos    largiens. 
Quodsiforte  aliquando,raro  tamen.inpropria  per- 
sona  gerere  prohibebatur,  hoc  diligentissime   per 
vicarium  faciebat  impleri.  Religiosos   viros  tanta 
reverentia  excipiebat,  ut  credi  posset  se  in  eis  di- 
vinam  praesentiam  aut  angelos  venerari.  In  exer- 
cenda  hospitalitate  etaliis  liberaiitalisoperibussic 
pollebat.ut  quidquid  erat  in  facultatibus  ejus,  com- 
munepatrimoniumomniumbonorum  crediposset. 
Etquamvisdomusejus  promoregentis  utensilibus 
pretiosis  et  gerendorum  variis  instrumentis  nobili- 
taretur,  divitias  tamen  et  opes  et  omnem  mundi 
supellectilem  pro  Christo  contemnebat.ut  stercora ; 
transitoriis  potius  utens  ad  expediendas  necessitates, 
quamfruensad  explendas  concupiscentiae  volupta- 
tes.In  cibiset  potibustemperantiae  medium  tenuit, 
ne  prorsus  abstinens  argueretursuperstitionis.aut 
immodice  sumens  crapula  gravaretur.  Notam  enim 
criminosi  et  hypocritae  fere  pariter  vitans,id  opti- 
mum  jejunii  genus  arbitratus  est,  sobrietatis  tenere 
mensuram.  Et  quidem  in  veste   pretiosa  spiritu 
pauper,in  facie  laeta  corde  contritus.in  mensalauta 
penuriam  eligens.nonnunquam  ventre  magis  vacuus 
quam  refectus.saepius  magis  refocillatus  quam  ple- 
nus,  semper  enim  sobrius  permanens,  se  cohabi" 
tantibus  conformabat,apostolum  sequensquisalu- 
berrimadispensationeomnibusomniafactusest.ut 
lucrifaceret  universos.  Liberabat  pauperem  a  po- 
tente,ut  qui  reveraeratdatus  a  Domino  pauperum 
pater  et  moerentium  consolator.  Arguebat  libere 
quarumcunquevitiapotestatum,sciensquodubispi- 
ritusDomini,  ibi  consequenter  est  etiam  libertas. 
Pensabat  tamenvirdiscretusmoreshominum  quos 
arguebat  aut  monebat,  ne  sanctum  daret  canibus 


A  autmargaritasspargeretanteporcos.Et  quia  eum 
coelestis  docebat  unctio,  sive  litteratis  sive  illittera- 
tis  colloquebatur :  mirum  in  modum  eruditus  et 
eloquensapparebat,etpraedicatio  ejus  tam  pondere 
sententiarum  quam  puritate  verborum  placens  erat 
et  efficax.  Post  epulas  autem  et  somnum  ubi  neces- 
sitas  poscebat  exactum,  denuo  praeter  pensum 
horarum,  autnegotiis,  aut  scripturis,  authonestis 
colloquiis  insistebat,  otium  summopere  fugiens,ne 
viderent  eum  hostes,  et  deriderent  Sabbata  ejus. 
Quodautem  nocturnosommosinegrandidispendio 
corporis  deducere  poterat,  lacrymis  et  orationibus 
indulgebat.et  meditationibus  sanctis,  castimoniam 
sectans  in  corpore.servans  incorde  pudicitiam,mo- 
destiaminsermone,  in  opere  justitiam  utquoserat 

B  eruditurus  verbo,  sanctitatis  suee  potentius  move- 
ret  exemplo.Haereticos  schismaticosque  infatigabi- 
liter  expugnabat,et  nunquam  induci  potuit.ut  cum 
excommunicatiscommunicaret.Quisquissanaedoc- 
trinae  adversabatur,  eum  sibi  hostem  futurum  in 
Christo  nondubitabat.  Justitiae  quoque  zelofervens, 
quod  suum  erat  cuique  servare  nitebatur,  persona- 
rum  prorsus  et  munerum  acceptione  diducta. 

Videns  autem  hostis  antiquus  tantum  virum  Ec- 
clesiae  Dei  plurimumprofuturum,  invidit,etne  spe- 
rata  pace  terra  diutiusfrueretur,  multoset  magnos 
elegit  discordiae  concitatores  :  per  quos  in  corde 
regis  et  curialium  odii  seminarium  sparsit.  Orta 
siquidem  his  procurantibus  quaestione  super  regni 
consuetudinibus  et  jureecclesiastico,  filiosperditio- 

r  nis  in  perniciem  sancti  viri  excitavit  qui  subver- 
teremoliebanturEcclesiaelibertatem.Sedcumomnes 
opprimerentur.CantuariensisEcclesiaipsummagis 
angebat,  cujuspotestatihonori  etutilitat  plurimum 
derogabatur.insurgentibus  in  eum  primum  Rogero 
Eboracensi  archiepiscopo,deinde  proceribus  multis, 
et  his  qui  ndelitate  et  beneficiis  Ecclesiae  tenebantur 
obnoxii  et  ipso  rege  prohibente  saepius  et  per  tinacius 
ne  in  subditos  cuJpis  exigentibus  canonicam  j  ustitiam 
exerceret.  Potestasenim  laica  in  res  et  personas 
omniumprolibito  ecclesiastico  jure  contempto.ta- 
centibus  aut  murmurantibus  episcopis.potius  quam 
resistentibus  usurpabat.Conatusestergo  rexarchi- 
episcopumpromissisetblanditiisadsuuminclinare 
consensum.  Sed  vir  Domini,  fundatus  in  petra  et 
solidatus,  nec  blanditiis  emolliri  potuit,  uta  cultu 
justitiae  deviaret,  nec  minis  terreri. 

Hanc  itaque  mutationem  dexterae  Excelsi  maligna 
interpretatione  conatisuntimpii  offuscare,  super- 
stitioni  ascribentes,quod  vitam  duceret  arctiorem. 
Zelum  justitiae  crudelitatem  mentiebantur  ;  quod 
Ecclesiaeprocurabatutilitates,avaritiaeattribuebant: 
contemptum  mundani  favoris  discebant  essa  vena- 
tionem  gloriae  :  curialis  magnificentia  fingebatur 
elatio;  quoddivinitus  edoctam  voluntatem  seque- 
batur  in  plunmis.nota  supercilii  inurebatur  ;  quod 
antecessorum  me tas  in  tuendo  j  ure  saepe  videtu  r  ex- 
cedere,  temeritatis  arbitrabantur  indicium.  Nihi) 
jain  ab  eo  vel  dici  vel  fieri  poterat  quod  non  mah- 


201 


VITA  IV  ET  V  AUCT.  ALANO  ET  JOANNE  SALISB. 


202 


cia  infelicium  hominum  depravaret ;  adeo  quidem, 
utregi,persuaderent,quod,siarchiepiescopipotestas 
procederet,  regia  dignitas  esset  procul  dubio  per- 
itura  ;  et  nisi  sibi  et  hoeredibus  suis  prospiceret,  is 
demumfuturus  essetrex,  quem  clerus  eligeret,  et 
quandiu  placeret  archiepiscopo,  regnaturus. 

Convenientibus  autem  episcopis  et  proceribus  ex 
mandato  regis,  ad  expediendas  regni  necessitates 
orta  forte  contentio  est  inter  regem  et  ecclesiara,  quae 
protractadiutius,instigante  diabolo,magis  ac  magis 
augebaturindies.Etquiaepiscopicumarchiepiscopo 
suo  unanimiter  omnes  in  eo  erant  proposito,ut  regi 
in  his  quoe  Dei  sunt  devotissime  parerent,  nec  ali- 
quam facerent  promissionem  aut  obligationem  cum 
eo  inirent,  nisi  quatenus  possent  salvo  ordinesuo, 
multimodisprocuratum  est  ut  initaEcclesiseunitas 
scinderetur ,  per  quosdam  pontifices  qui  fidei  et  reli- 
gionis  columnae  videbantur,  utaut  cum  iis  perver- 
teretur  archiepiscopus,  aut  si  solus  staret,  facile 
contereretur.  Nitebantur  plurimi  supplantare  virum 
Dei;  sed  hostes  familiares  perniciosissimeperurge- 
bant.  Recolit  vir  invictae  constantise,  hominem  cui 
Deus  assistit  non  esse  solum,  eteoinspirante  secu- 
rus  ascendit  ex  adverso  opponens  se  murum  soli- 
dissimum  pro  domo  Israel,  qui  nec  minis  frangi  po- 
terat  nec  blanditiis  emolliri.  Maluit  enim  pauper 
pauperemsequiChristum,quamderelinquerelegem 
Christi,  quo  consolanteadjutus  estpauperum  com- 
patientium  brevi  numero. 

Cum  vero  post  innumeras  vexationes  et  injurias 
tandem  apud Clarendonamregiavoluntateepiscopi 
etproceres  convenissent,exegitrexinstantiusutre£» 
niconsuetudinesquassecundamassentationempro- 
cerum  avus  suusobservasse  videbatur,  publicere- 
censerentur,  etexpresso  etabsolutoomniumepisco- 
porumassensufirmarentur,nullaomninoconditione 
adjecta.  Quodarchiepiscopiet  episcopi  attendentes 
quantum  licuit  impedire  aut  saltem  differre  conati 
sunt  metientes!periculum  quod  hiuc  inde  inevitabi- 
liter  imminebat.  Si  enim  vitiis  pravitate  inolitis 
consentirent,  sequebatur  sine  dubio  fidei  salutisque 
discrimen.  Sivero  adversarentur,  pax  Ecclesiee  et 
incolumitas  vitte  cerlis  erat  objecta  periculis.  Nec 
justa  timendicausa  deerat,cum  secundum  Salomo- 
nem  :  Sicut  fremitus  leonis,  ita  etira  regis.  Pondus 
autembelliinarchiepiscopumversumest,sinecujus 
tanquam  sinecapitissuiconsilio  nihilaudebantepi- 
scopi  et  ei  ut  acquiesceret  consulere  formidabant. 
Is  autem  de  quorumdam  episcoporura,quibus  dis- 
pendiummembrorumetsalutisabantiquoregisodio 
impendere  videbatur,  magis  quam  depropriislicet 
plurimaetgravissimaimminerent,anxiabaturperi- 
culis,  et  tam  pro  instanti  necessitate  quam  pro  sua- 
sibilibus  magnorum  virorum  religionis  habitum 
proferentium  verbis  deceptus.petitionem  regis  verbo 
tenus  fieri  annuit.  Etsic  et  ipse  et  episcopi,  quibus 
timebatur,licet  cum  dispendio  causae.corporis  eva- 
sere  periculum.  Sed  episcopus  in  hac  liberatione 
corporumruinam  metuensanimarum,seipsumaus- 


A  terioribus  alimentis  et  indumentis  gravius  ccepit 
affligere,  et  se  ab  officio  suspendit  altaris, donecper 
confessionem  et  dignos  pcenitentiee  fructus  a  Romano 
pontifice  absolutus  meruit  relaxari. 

Porro  nec  sic  regis  quievit  indignatio,  sed  minis 
et  terroribus  ampliorem  intentabat  stevitiam,  nisi 
consuetudines,quascontraEcclesiamnitebaturindu- 
cere,  archiepiscoporum  et  episcoporumauctoritate 
firmarentur  etscriptis.  Cujusconatibusquia  confes- 
sor  Christi,  futurus  martyr,  se  opponere  ausus  est, 
multis  interira  appetitusdamnis,contumeliis  laces- 
situs  et  aflectus  injuriis,  tandem  Northamptonam 
jure  iniquotractus,  selicetperiniquam  sententiam 
inquadam  causa  pecuniariasatis  patientersustinuit 
condemnari,  et  regi judicatum  solvi  sufficientissime 

B  cavit.  Inde  in  eum  non  ad  hoc  utique  citatum  sub 
preetextu  de  commissis  sibi  tempore  administratse 
cancellariee  negotiis  reddendee  rationis  alias  calum- 
nias  intorserunt,  quibus  contra  jus  et  fas  adeo  vexa- 
tus  est,  ut  eum  oportuerit  adversus  episcopos,  ne 
eum  injusto  judicio  condemnarent,  ut  sic  regi  blan- 
direntur,  sedem  apostolicam  appelare,  et  abeis  iti- 
dem  sitad  domini  papaeaudientiamappellatus. 

Proceres  tamen,  licet  adversus  eos  processerit 
appellatio,  et  sub  anathemate  prohibiti  sint  in  pa- 
trem  etjudicem  suumferre  sententiam.nihilominus 
tamen  in  eum,nec  confessum  nec  convictum,  sed 
privilegiu  m  Ecclesiae  et  suum  duntaxat  protestantem 
et  invocantem  publici  juris  auxilium,  preesumpse- 
runt,  ad  cumulum  damnationis  suae,  non  tam  dictare 

q  sententiam quam conceptifurorisinsaniam vomere. 
Quamcum  in  publicum  proferrevellent,  vir  sanctus 
crucemChristi,  quam  manutenebatetquamjugiter 
circumferebatincorde  et  corpore  suo  inaltum  eri- 
gens,  afunestadiscessit  curia,  succlamantibus  im- 
piiseuracapiendumutproditorem.etmeritosuspen- 
dendumetuttitulumDominisuifidelisservusagno- 
sceret,  fore  undique  audiebat :  «  Crucifige,  crucifige 
eum.»Ipseautemtransienspermediumillorumibat. 
Cum  autem  sein  hospitium  recepisset,  duomagni 
et  fidelissimiproceresadeumin  ipsanoctiscontici- 
nio  accesserunt,vultumiserabiles  etlacrymosi,tun- 
dentes  pectora  sua,  et  confitentes  ac  protestantes 
pertremendumjudiciumDei.quodindubitanterscie- 
bant  viros  magnos,  et  malefactis  insignes,  utpote 
multispollutos  facinoribus,  in  illius  necem  conspi- 
rasse,  et  se  ad  eum  occidendum  mutuis  invicem 
astrinxisse  juramentis.Ne  ergocausaEcclesiae,  quae 
nondum  plene  innotuerat,  in  morte  ejus  pateretur 
occasum,  eadem  nocte  fugam  aggressus  est,  etuno 
duntaxat  fratre  sibi  ferente  solatium,  diebus  deli- 
tescens  et  noctibus  iter  peragens,  post  diem  deci- 
mum  sextum  ad  portum  Sandvici  pervenit,  et  cum 
potiores  vectoresnon  haberetad  manum,  in  fragili 
cymbula  a  duobus  sacerdotibus  transvectus  est  in 
Flandriam.paucisaliisnavigiumpotiusimpedienti- 
bus  quam  aliquam  solatii  vel  auxilii  ferentibus  opem. 
Actus  crgo  inexislium  Christi  confessor,  a  domino 
papa  Alexandro  Senonis  honorificesusceptusest,et 


203 


S.  THOMjE  cantuar.  archip. 


204 


abeoinmonasterioPontiniacensicommendatusest.  A  tiplicatisergoinjuriisetperversishominibuspatien 


Sed  rex  Anglorum episcopos et  proceres  suos ad Ro 
manamdestinavitEcclesiam,multaproinittensdum- 
modo  legati  mitterentur.qui  causam  Cantuariensis 
archiepiscopi,quaminstantissimeremittipostulabat, 
omniappellationeremotadetinirent.Videbaturenim 
quod  cardinales  flecti  possent,  et  testium  copia  in 
omni  causae  articulo  facillimeprocurari.  Sed,  cum 
-se  in  hac  petitione  redeuntibus  nuntiis  didicisset 
fuisse  repulsum,  ecclesiam  et  omnia  bona  archiepi- 
scopi  et  suorum  praecepit  confiscari ;  et  quod  in 
nullius  historiae  serie  legitur,  totam  cognationem 
ejus  etomnesquieumfamiliaritateautquovistitulo 
contingebant,proscriptosaddixitexsiliosinedelectu 
dignitatis,  aut  ordinis,  conditionisaut  fortunae.aeta- 
tis  autsexus.Nametmulieresin  puerperio  decum- 
bentes,etparvuli  vagientesin  cunis,in  exsilium  acti 
sunt.  Processit  ulterius  furor  immanis  et  piisauri- 
bus  horrenda  crudelitas.  Cum  enim  Catholica  etiam 
pro  haereticis  etschismaticis  et  perfidis  Judaeis  oret 
Ecclesia,  prohibitum  estne  quis  eum  vel  orationum 
suffragiis  adjuvaret.Ministriquoque  publicaepotes- 
tatisomnes  adultosjurare  cogebant,quodPontinia- 
cum  contristandi  archiepiscopi  causa  peterent.  Ibi 
enim  sc  vir  sanctus  diu jejuniis  etorationibus  mace- 
ravit,  orans  jugiter  pro  Ecclesia,  pro  rege  el  regno 
Anglorum.donec  eum  inde  rexper  abbates  Cister- 
cienses,  qui  de  terra  sua  ad  capitulum  generale  con- 
venerant,  proturbare  curavit.  Sed  antequam  inde 
progrederetur,  divina  revelatione  confortatus  est 


tia  Chrisli  semper  abutentibus,  magis  ac  magis  in 
regem  et  suos  multiplex  et  certa  et  cita  comminatio 
procedebat.  Instabatque  peremptoriusdies,  utsen- 
tentia  ulterius  differri  non  posset.  Arctatus  itaque 
rex  severitate  canonica,  tandem  acquievit  ut  pax  An- 
glicanaeEcclesiaereformaretur.Regnaitaque  gavisa 
sunt,  cunctis  credentibus  negotium  potius  veraciter 
agi  quam  concipi  simulate ;  sedquid  ageretur  a  qui- 
busdam  rei  exitusdeclaravit.  PontifexenimChristi 
ex  fide  sua  metiens  alios,de  contrahentibus  secum 
meliorasperabat.Et  licet  multi  dissuaderent  ne  re- 
dire  praesumeret,  nisi  pax  certius  firmarentur  ,pericu- 
lum  lamen  metuens  animarum,  ad  Ecclesiam  suam 
rege  sibi  praestanteconductum,  septimoexsilii  anno 
g  reversus  est  et  a  clero  et  populo  receptus  tanquam 
angelus  Domini.  Cum  vero  dominus  papa  praefa- 
tamjamdictiEboracensisetepiscoporumquieiasti- 
terant  praesumptionem,sancto  Thoma  conquirente 
audiisset,  tam  Eboracensemarchiepiscopumquam 
faventes  ei  episcopos  ab  episcopali  suspendit  officio, 
etGilbertum  Londoniensem  etJocelinum  Saresbe* 
riensem  in  sententiam  anathematis  revocavit.  Quae 
severitas,  in  sancti  Thomae  ingressu  publicata,   re- 
gem amplius  exacerbavit  et  linguas  toxicatas  detra- 
hentium  efficaciores  reddiditad  nocendum.Iterum 
ergo  damnis,  iterum  atrocioribusinjuriissupramo- 
dum  et  numerum   athleta  Christi  affectus  est  et 
edicto  publico  prohibitus  ecclesiae  suae  septa  exire. 
Quisquis  ei  vel  alicui  suorum  faciem  hilarem  prae- 


ccelitussibiostensoindicio,quodadEcclesiamsuamC  tendebat,hostispublicuscensebatur.Sedhaecomma 


rediturus  erat  cum  gloria.etindepostmartyriipal- 
mam  migraturus  ad  Dominum.  Et  sicutbeata  Virgo 
cuj  us  animam  in  Filii'passione  doloris  gladius  trans- 
verberavit,  plus  quam  martyr  legitur  exstitisse,sic  et 
Christi  confessordumin  se  et  suismulta,  magnaet 
inaudita  et  longa  supplicia  pertulerit,  meritum  et 
coronam  martyrii  gloriosus  illustravit.  Timens  au- 
tem  occasione  sui  juris  sanctis  imminere  dispendium, 
sponte  discessit,  etad  Francorum  christianissimum 
regem  Ludovicum  se  contulit,  qui  eum  reverenter 
excipiens,  donec  pax  reformaretur,  humanissime 
necessaria  ministravit.  Sollicitavit  etiara  summum 
pontificem  in  virtute  amoris  et  sub  impensi  protesta- 
tione  obsequii,  ne  ulterius  dilationes  frustratorias 


vir  Dei  in  multa  patientia  sufferebat,  malens  non 
modo  rerum,  sed  et  salutis  subire  jacturam  quam 
justitiam  Dei  et  Ecclesiae  libertatem  absque  sub 
ventione  vel  saltem  reclamatione  periclitari.  Pacc 
omnium  sanctorum  dixerim,  sitantumDeoquisque 
immolat,quantum  pro  ipsiusamore  relinquit,  nor 
facile  invenitur,  qui  Thomam  antecedat.  Nam  prc 
Christosuaetsuoscontempsit.contempsitmundum 

contempsit  et  se  ipsum.  Et  quia  stylus  ad  confesso 
ris  properatpassionem,  cujus  auctores  et  causa  e: 
multis  et  magnis  patent  indiciis,  in  ea  mihi  noi 
censui  diutius  immorandum  ;  praesertim  cum  jan 
fere  per  orbem  Latinum  ex  relatione  plurimorun 
sit  nota  et  divulgata  materia.  Hoc  tamen  in  tant 


prorogaret :  sicut  regnum  Francorum  diligebat  et  D  divinae  dispensationis  munere  silendum   esse  no 

F  ..  ..       ...  ..  .t  i:j:  .  ~,-.„A  *A  r\ni  ot  mai-lur-is  «ni  rrlnriam  nni 


honorem  apostolicae  sedis.  Miseratus  etiam  Angli 
canae  Ecclesiae  desolationem,  Willelmus  Senonensis 
venerandus  antistes,  sedem  apostolicam  petiit  et  a 
RomanaEcclesia  impetravit,'utrex  Anglorumomni 
appellationecessantesubjicereturanathematietreg- 
num  interdicto,  nisi  pax  Cantuariensis  Ecclesiae 
redderetur.Interimprocurantibus  his,qui  Ecclesiae 
pacem  oderant,  Rogerus  Eboracensis  archiepiscopus 
inprovinciaCantuariensipostprohibitionemdomini 
papae  contra  dignitatem  Cantuariensis  Ecclesiae  et 
antiquam  consuetudinem,  Henricum  filium  regis 
coronare  praesumpsit.assistentibus  sibi  suffraganeis 
nec  protestantibusjusDorobernensis  Ecclesiae.Mul- 


credidi :  quod  ad  Dei  et  marlyris  sui  gloriam  uni 
versi  mirantur,  quia  sicomnes  circumstantiae  con 
currerunt  in  agone  pontificis,  ut  patientis  titulur 
perpetuo  illustrarent  et  persequentium  revelarer 
impietatem,  et  nomen  sempiterno  macularent  o\ 
probrio.  Si  enim  personas  hinc  inde  intueri  < 
metiri  placuerit:  occurrit,  hinc  religiosus  archiep 
scopus,  Britanniarum  primas,sedis  apostolicae  h 
gatusjudex  incorruptissimus,  ut  pote  nec  accept( 
personarum.nec  munerum,  assertor  ecclesiastic 
libertatis.etquasi  turris  erecta  in  Jerusalem  cont) 
faciemDamasci,  malleus  impiorum,  sedpauperu 
et  mcerentium  consolator.  Viderit  qui  volueril  qu 


205 


VITA  IV  ET  AUCT.  ALANO  ET  JOANNE  SALISB. 


206 


e  regione  procedat.  Et  si  causa  martyrem  facit,  A  tione  sacrilegasmanusevaderet,nongentilium,non 


quod  nulli  rectum  sapienti  venit  in  dubium,  quid 
justius,quid  sanctus  causaejus?quiopesetomnem 
mundi  gloriam,qui  amicorum  et  totius  cognationis 
affectionem  pro  Christi  amore  contemnens,  exsi- 
lium  subiit^se  et  suos  omnes  exposuit  periculo  et 
paupertali,  qui  prolege  Deisui  tueoda  etevacuan- 
dis  abusionibus  veterum  tyrannorum  certavit  usque 
ad  mortem,  nec  inaliquaobligatione  postquam  se- 
mellapsus  est  captusinsidiantium  dolo,inducipo- 
tuit  ut  aliquid  eorumqueeexigebanturabipso  pro- 
mitteret:  quin  in  omnibus  adjiceret  honorem  Dei 
et  honestatem  Ecclesiee  salvam  fore.  Nec  ad  modi- 
cumet  quasi  ad  horam  credens  etinarticulotenta- 
' tionis  recedens  adversa  perpessus  est ;  sed  exsilium 


hostium.sed  eorum  qui  legem  Dei  profitebantur  et 
amicorum  fidem.  Sane  mira  Dei,cuncta  sapienter 
et  salubriterordinantis,dispensatione contigit.quod 
qui  haec  tam  male,  tam  imprudenter  permisit  fieri, 
eadera  non  est  passus  abscondi,  ut  hic  etiara  tem- 
poraliter  impleatur  quod  veritas  protulit  :  «  Nihil 
scilicet  esse  occultum,  quod  non  reveletur.  »  Nam, 
quod  de  signiferoproditorumJudasermonecelebri 
vulgatum  cst,pari  jure  trahendumest  adcomplices 
suos.eo  quod  de  similibus  rebus  idemconstet  esse 
judicium,  ut  Christianis  omnibus  ex  fide  liqueat, 
quod  coeli  revelabunt  iniquitatem  ipsorum,  et  ad- 
versus  eos  terra  consurget.Quis  autem  fidelium  au- 
deat  dubitare,quod  Deus  auctores  et  perpetratores 


etacerbamproscriptioneminannumseptimumpro-  B  tanti  sacrilegii  aut  converteret  aut  contereret  ? 


telavit,  tanta  quidem  virtute  constantiee  regia  via 
incedensetChristi  et  apostolorum  sequens  vestigia 
ut  invictus  ejus  animus  nec  fortunae  saevientis  im- 
petu  posset  frangi,  nec  blanditiis  emolliri.  Sed  et 
ubi  sit  imraolatus  advertite.  Certe  in  Ecclesia,  quae 
caput  regniest,  et  aliarumomnium  mater  in  Chri- 
sto.coram  altari,  inter  consacerdotes  etmanus  re- 
ligiosorum,  quos  armatorum  carnificum  tumultus 
fecerat  ad  stupendum  et  miserabile  spectaculum 
concurrere.  Qui  ergo  seipsum  amultotempore  ex- 
hibuerat  hostiam  vivam,  sanctam,  Deo  placentem, 
qui  carnem  suam  in  orationibus  et  vigiliis.jejuniis 
et  asperioris  usu  cilicii  conviciis  et  concupiscentiis 
crucifixei  at,  quidorsum,  quod  soli  familiares  ejus 


Passurus  autem  in  ecclesia,ut  dictura  est,  coram 
altari  Christi  martyr,  antequam  feriretur,  cum  se 
audiissetinquiri  a  militibus,  qui  ad  hoc  venerant 
inturbaclericorumet  monachorum  vociferantibus: 
«  Ubi  est  archiepiscopus?  »  occurrit  iis  ex  gradu 
quem  ex  magna  parte  ascenderat,  vultu  intrepido 
dicens  :  «  Ecce  ego  :  quid  vultis  ?  »  Cui  unus  fu- 
nestorum  militum  in  spiritu  furoris  intulit  :  «  Ut 
modo  moriaris  :  impossibile  enim  est  ut  amplius 
vivas.»Respondit  archiepiscopus  non  minori  con- 
stantia  verbi  quam  animi,  quia  (quod  omnium  mar- 
tyrium  pace  ex  animi  mei  sententi  a  fidenter  dixerim) 
nullus  videlur  isto  constantior  fuisse :  «  Et  ego  pro 
Deo  meo  paratus  sum  mori,etpro  assertione  justi- 


noverant,  tanquam  Christi  puerulus  exponere  con-  q  tiae  et  Ecclesiee  libertate.Quod  si  caput  meum  quae- 


1  sueveratadflagella,  quiChristicorpusetsanguinem 
•  solitus  erat  offerre  in  altari,  coram  altari  prostra- 
j  tus  effusum  manibus  impiorum  obtulit  proprium. 
|  fCui  unquam  martyrii  titulus  exstitit  gloriosor  ?] 

Nec  licuit  ministris  Satanee  in  immolatione  disci- 
\  puli  etservi.quodpreeatnbuliseorumin  crucifixione 
I  magistri  et  Domini.  Christus  enim,  ne  foedaretur 
I  civitas,  ne  pollueretur  Sabbatum,  et  judicio  licet 
iniquo  praedamnatus,qualemcunque  allegandi  pro 
se  acceperat  facultatem,  et  ab  urbe  eductus  extra 
portam  crucifixusest,  ministerio  utique  gentilium, 
qui  Deum  non  noverant.et  auctoritate  publicae  po- 
testatis,  his  reumdeferentibusquorum  legem  visus 
est  impugnare,  discipulo,  filio  perditionis,  prodi- 
tionis  peidiam  proficurante.  Ad  iste  non  modo  in 
urbe,  sed  intraecclesiam.nontemporeprofano.sed 
diequemnativitatis Dominicse  solemnitas  consecra- 
bat.  Et  omni  jure  decuit  ut  natalis  ejus,  qui  inno- 
center  et  sanctissime  vixerat,  natalem  sanctorum 
Innocentium  sequeretur.  Et  quidem,  ut  creditur, 
necem  ipsius  traditores  procuravere  discipuli,  sa- 
cerdotum  principes  formaverunt,  tanto  in  malitia 
Annam  ct  Caipham,  Pilatum  et  Herodem  amplius 
preecedentes,  quanto  diligentius  prascaverunt.ne  in 
judicium  traheretur.ne  conveniretur  ab  accusato- 
ribus,  ne  appareret  ante  faciem  preesidis,  ne  privi- 
legio  sacri  loci  vel  temporis.aut  dignitatis.aut  gra- 
dus,  aut  reformatae  paciset  datae  securitatiscondi- 


ritis,  prohibeo  ex  parte  omnipotentis  Dei,  et  sub 
anathemate,  ne  cuiquam  alii,  sive  monacho,  sive 
clerico,  sive  laico,  majori  vel  minori,  in  aliquo  no- 
ceatis,  sed  sint  imrnunesapoenasicutexstiterunt  a 
causa ;  non  enim  illis,  sed  mihi  imputandum  est, 
si  qui  eorum  laborantis  Ecclesiee  causam  suscepe- 
runt:  mortem  libenter  amplector.dummodo  Eccle- 
sia  ineffusionemeisanguinispacemconsequatur  et 
libertatem.  »  Quis  istoconstantior,  quis  videtur  in 
charitate  ferventior  ?  qui  dum  pro  lege  Dei  suiper- 
secutoribus  se  offerebat,in  sid  solum  sollicitus  fuif, 
ne  commissi  sibi  gregis  in  aliquo  detrimentum  pa- 
teretur.  Verbaejus  nonne  Christum  expriraere  vi- 
denturin passione  dicentem :  «  Sime  queeritis.sinite 
hos  abire  ?  » 

His  dictis,  videns  carnifices  eductis  gladiis,  in 
modum  orantis  inclinavit  caput,  heec  novissima 
proferens  verba :  «  Deo  et  beatee  Mariae  et  sanctis 
hujus  ecclesiee  patrouis.et  beato  martyri  Dionysio 
commendo  me  ipsum  et  Ecclesiae  causam.  » 

Ceetera  quis  sinesuspiriis.singultibus  etlacrymis 
referat  ?  Singulaprosequi  pietasnonpermittitquae 
carnifioes  inimanissimi,Dei  tiraore  conteuipto,et  tam 
fidei  quam  totius  humanitatis  immemores,commise- 
runt.  Non  enim  suflecit  iis  sanguine  sacerdotis  et 
nece  profanare  ecclesiam  et  diem  sacratissimum 
incestare,  nisi  corona  capitis,  quam  sacri  chrisma- 
tis  unctio  Deo  dicaverat,  amputata,  quod  et  dictu 


207 


S.  THOMjE  cantuar.  archiep. 


208 


horribile  est,  funestisgladiisjam  defuncti  ejicerent  A 
cerebrumetperpavimentum  cum  cruoreet  ossibus 
crudelissime  spargerent,  immaniores  Christi  cruci- 
fixoribus  qui   ejus  crura,  quem  obiisse  viderant, 
sicutadhuc  viventium.non  censuerunt  esse  frangen- 
da.  Sedin  his  omnibus  cruciatibus,  invicti  animiet 
adinirandae  constantiae  martyr,  nec  verbum  vel 
clamorememisit,nonediditgemitum,necbrachium 
autvestem  opposuit  ferienti,  sed  caput  quod  in- 
clinatum  gladiis  exposuerat  donec  consummaretur 
tenebatimmobile.Deniqueinterramprocidensrecto 
corpore,  non  pedem  movit  aut  manum  sicariis  in_ 
sultantibus  se  in  strage  proditoris  pacem    patriae 
prodidisse.Carnificesautemnonminuscupidiquam 
crudeles,  inde  tam  inregiaepotestatisquam  divinee 
majestatisinjuriamadecclesiaepalatiumredeuntes,  q 
universam  suppellectilem  etquidquidinscriniisaut 
clitellis  archiepiscopi  etsuorum  potuit  inveniri.sive 
in  auro,sivein  argento,autvestibus,autvariisorna- 
mentis,autlibris,autprivilegiis,aut  aliisquibuscun- 
que  scriptis  aut  equitaturis,insatiabili  avaritia  et  stu- 
pendo  ausu  diripientes,  ea,  utlibuit,inter  se  divise- 
runt,  imitatores  eorum  facti,   qui  inter  se  Christi 
vestimenta  partiti  sunt,licet  eosquodammodo  prae- 
cedebant  in  scelere.  Etut  pontifici  jam  per  marty- 
rium  coronato,  hominum  gratia  auferretur,  omnia 
scripta.quae  sacrilegus  praedo  subripuit,  ad  regem 
in  Normanniam  transmissa  sunt.  Sed  nutu  divino 
contigit  quod  quanto  magis  athletee  fortissimi  gloriam 
offuscarenitebaturhumanatemeritas,tantoamplius 
eam  Dominus  illustrabat  in  ostensione  virtutis  et  ( 
miraculorum  manifestis  indiciis. Quod  viri  impii  qui 
eum  insatiabiliter  oderant  intuentes,  inhibueruat 
nomine  publicae  potestatis,nemiraculaquaefiebant 
quisquam  publice  publicare  praesumeret.  Caeterum 
quis  frustra  obnubilare  desiderat,quod  Deusclarifi- 
care  disponit.Eo  enim  amplius  percrebuere  mira- 
cula,  quo  videbanturimpiisstudiosius  occultanda. 
Horao  videt  in  facie  :  solus  Deus  est  qui  renes  et 
corda  scrutatur.  Nam  cum  beati  martyris  corpus 
sepulturae  tradendum  esset,  et  de  more  pontifica- 
libus  indueretur,  quod  admodum  pauci  familiares 
ejus  noverant,  inventum  est  cilicio  pedunculis  et 


vermibusrefertoinvolutum :  ipsaquefemoraliaejus 
interiora  usque  ad  polites  cilicina,  quod  antea 
apud  nostrates  fuerat  inauditum,reperta  sunt. 

Quis  referat  quos  gemitus,quantos  lacrymarum 
imbres  sanctorum  coetus  qui  aderat  in  revelatione 
sic  adumbraten  religionis  emiserit?  Et  quis  quod 
sequitur  sine  lacrymis  referre  poterit  vel  audire  ? 
Ecclesia  quidem  quae  sacro  cruore  violata  fuerat, 
vel  potius  consecrata,  se  non  tam  sine  haesitatione 
et  deliberatione  multa  proptermetumimpiorumad 
protestandam  injuriam  Dei,  suspendere  ausa  est  a 
divinis  ;sed  tantus  terror  ex  signis  patentibus  pro- 
vinciales  invasit,  ut  nullus  omnino  aut  perrarus, 
quiauderetadiviniscessareproexhibitionejustitiee 
autpro  humanitatis  officiodebitum  in  Christo  de- 
functis  munus  solemniterexhibere.In  hisomnibus 
persecutorum  non  quievit  furor  dicentium  corpus 
proditoris  intersanctos  pontitices  nonessehuman- 
dum,sed  projiciendum  esse in  paludem  viliorem  vel 
suspendendum  patibulo.  Unde  sancti  viri  quiade- 
rantvim  sibi  timentes  inferri  eum  in  crypta,  ante- 
quam  satellites  Satanse,  qui  ad  sacrilegia  perpe- 
tranda  convocati  fuerant,  convenirent,  ante  altare 
sancti  Joannis  Baptistae   et  sancti  Augustini  An- 
glorum  apostoli  in  sarcophago  marmoreo  sepe- 
lierunt. 

Ubi  ad  gloriam  omnipotentis  Dei  per  eum  multa 
et  magna  fiunt  miracula  catervatim  confluentibus 
populis,ut  videant  in  aliis  et  sentiant  in  se  poten- 
tiam  et  clementiam  ejus,qui  semperin  sanctissuis 
,  mirabilis  et  gloriosus  est.  Nam  et  in  loco  passionis 
1  ejus.et  ubiante  maiusaltarepernoctavithumandus 
et  ubi  tandemsepultusest,paralyticicurantur,ceeci 
vident.surdi  audiunt,  loquuntur  muti,  claudi  am- 
bulant,  leprosi  mundantur,  evadunt  febncitantes, 
arrepticii  a  daemonio  liberantur,  et  avariis  morbis 
sanantur  aegroti,  blasphemiadaemonio  arrepti  con- 
funduntur.  Et  quod  a  diebns  patrum  nostrorum 
non  est  auditum,  mortui  resurgunt,  illo  heec  et 
plura,  quae  referre  perlongum  est,  operante,  qui 
solus  est  super  orania  benedictus  in  saecula  Deus. 
Amen. 


Ita  explicit  tractatus  Joannis  Salisburiensis  de  Vita  sancti  Thomae 


INGIPIT  VITA  EJUSDEM  SANGTI 

PER  ALANUM,  PRIOREM  CANTUARIENSEM,  POSTEA  ABBATEM  TEWKESBURIENSEM. 


GloriosusDei  martyr  Thomas,  qualis,  cujus  vitae  D  siae  passus  fuerit  angustias,ipsiusmartyrisclericus 
etconservationis,quantasetiamprolibertateEccle-      et  familiaris.posteaCarnotensisepiscopusmagistei 


1209 


VITA  IV  ET  V  AUCT.  ALANO  ET  JOANNE  SALISB. 


210 


Joannes  Saresberiensis  eleganter  descripsit.  Quia 
veroquaedani  ibi juxta  brevitatem  historiae  ex  in- 
dustriaomissasunt,quaesiappositafuerint  legentis 
etaudientis  potuerunt  excitaredevotionem,maxime 
cum  ea  pertineant  ad  epistolarum  quae  sequuntur 
explanationem.eaduximussummatimadjicerequas 
!a  consilio  de  Clarendona,  usque  ad  discessum  do- 
mini  papae  Alexandri  de  Francia  etipsius  martyrij 
,'consummationemjuxtahistorieeveritatem  dicuntur 
con  tigisse.  Caetera  suis  in  locis  epistolae  ipsius  plenius 
persequuntur. 

DumigiturbeatusThomas  apudCIarendonam,ad 
suggestionem  fratrum  suorum,  invitus  pro  certo 
in  verbosacerdotali  promisissetsecumcaeteris  con- 
suetudines.quas  Avitasvocant,  adnutum  regis  ob- 
servaturum.ad  mentem  sedulorevocavit,quantaex 
his  potuerint  contraecclesiasticamlibertatem  oriri 
dispendia.  Eoque  recedente  a  regis  curia,  obiter 
inter  familiares  ipsius  ortaest  murmuratio,  his,  ut 
assoletsuggerentibus  sic  fieri  oportere  proptertem- 
poris  instantiam,  aliis  indignantibus  ecclesiasticae 
hbertatis  auctoritatem  ad  unius  hominis  libitum 
deperire.  Inter  quos  unus  acrius  institit  dicens: 
1«  Publica  potestas  perturbatomnia  ;  in  ipsum  Chri- 
jstum  delirat  iniquitas  ;  synagoga  Satanae  profanat 
«!sanctuarium  Dei ;  sederunt  principes  et  convenerunt 
jinunumadversusChristum :  nemotutusquidiligit 
?8equitatem;mundojudicesolisapiuntet  venerantur 
jhodie  qui  principi  obsequuntur  ad  libitum  :  Con- 
;cussit  hffic  tempestas  etiam  columnas  ecclesiae  et 
jdum  pastor  desipuit,  oves  dispersae  latitant  sub 
flupo :  de  caetero,  quis  erit  locus  pnnocentiae,  quis 
stabit  ex  adverso,  vel  qui  triumphabit  in  praelio, 
'principe  devicto  ?  » Haec  quidem  is  raurmurabat  qui 
crucemferebatante  archiepiscopum  :caeteriobmu- 
jtuere  prae  angustia.  Et  adjecit  audacius  assumens 
parabolamin  hunc  modum  :  «  Quorsum,  aitarchi- 
episcopus,haec,fili  ?  quid,  inquit,  virtutis  sibi  reti- 
nuit,quiconscientiamprodiditetfamam?Teipsum, 
inquit,idrespicit,quihodie  oranino  prodidisti  con- 
jscientiametfamam,Deoodibiliethonestaticontrario 
^exemplo  in  posterumrelicto,  cum  manus  tuasDeo 
sacratasadexsecrandasconsuetudinesobservandas 
|extenderes,etinconfusionemlibertatisecclesiasticae 
jcum  nefariis  Satanae  ministriscommunicares.  »In- 
gemuit  igiiur  archiepiscopus  et  suspirans  ait: « Pce- 
jniteoetgravitermeumperhorrescensexcessum.me 
ipsumindignum  judico  decaeteroadeum  accedere 
in  sacerdotio,  de  cujus  ecclesia  tam  vile  contraxi 
commercium  :  silebo  itaque  sedens  in  mocrore, 
donec  me  visitaverit  oriens  ex  alto,  ut  per  ipsum 
Deum  et  dominum  papam  merear  absolvi.  » 

Statimqne  proinde  nuntium  destinavit  ad  sedem 

apostolicam.  Innotuit  interim  id  ipsum  regi,  quod 

.  archiepiscopus  ab  illa  supradicta  compromissione 

i  vellet  resilire  :  in  eo  praecipue  dum  palam  restitit, 

ne  scriptum  illarum  consuetudinum,sicut  condictum 

fuerat,  suosigillo  corroboraret.  Exinde  rexaspera- 


A  tusgravioribusetexquisitis  coepit  archiepiscopum 
vexare  exactionibus,itaut  palam  fieret  inteliigenti- 
bus,  sanguinem  ejus    et  vitam  requiri. 

Id  igiturpertimescens  fugamconsulit  et  veniens 
ad  manerium  suum  Aldintonam  nomine,caeteris  dor- 
mientibussecretosesubripuit,duobustantumcomi- 
tatus.inventoquenavigio  raarise  commisit.  A vento 
vero  contrario  diufatigatus,vix  est  diluculo  cum  vita 
ad  terram  re  versus.  Denique  comperta  ej  us  discessio 
familiares  ejusetfamulos  singulos  dispersit.Caeteris 
tamen  unus  audacior,veniens  Cantuariam,in  came- 
ram  ipsam  archiepiscopi  sequenti  nocteserecepit. 
Et  postccenamsollicituscaepit  contristari  de  casuet 
angustia  domini  sui.  Plurima  itaque  parte  noctis 
transacta,volenti  quiescere  :  «  Vade,inquit  puero.et 
claude  ulterius  ostium  aulae,  ut  securius  dormiamus. » 
Veniens  autem  illuc  puer  accenso  lumine,  aperto 
ostio.viditarchiepiscopuminangulosedereetsolum. 
Quo  viso,  territus  aufugit,  putans  se  phantasma 
vidisse.  Eo  suggesto,  clericus  ille  nullatenus  voluit 
fidemadhibere,donecinsuapersona  verum  proba- 
ret.  Et  veniens,  sicut  dictum  est,  sic  et  invenit. 
Convocatis  igitur  adse  archiepiscopus  quibusdam 
fratribus  Ecclesiae  Cantuariensis,  exposuit  iis  quid 
sibi  acciderit,  et  quod  nondum  fuerit  voluntas  Dei 
ut  recederet. 

Recreatus  igitur  breviori  coena    quievit :  mane 
autem  facto  irruerunt  ministerialesregis,  ut  archi- 
episcopo  fugiente  confiscarent  omnia ;  sed  audita 
P  et  visa  ejus  preesentia  confusi  siluerunt. 

Proinde  aggravabat  rex  manum  suam  in  archi- 
episcopum,  eum  citari  faciens  peremptorie,  utdie 
statutoregi  responderetdehis,quae  sibi  f  uerint  ob- 
jecta. 

Adveniente  termino  veniunt,  etvocati  factaquo- 
queconcioneapudNorthamptonamdominusnoster 
trahiturin  causam.  Seorsum  itaque  in  conclavi 
sedentibus  domino  Cantuariensi,  eum  coepiscopis 
suis.ex  edictoregis  seris  objectis,ne  pateretexitus, 
propositum  est  ex  parte  regia  adversus  dominum 
Cantuariensem,  quod  cum  haberet  vacantes  epis- 
copatus,  abbatiasetmultosreditusdominiregisper 
annosplurimosinmanusua,nullameisuperhisred- 
didit  rationem,  quam  modo  sibi  rex  requirit  exhi- 
D  beri.  «  Super  his,inquitCantuariensis,prudentiores 
volumusconsulere,etdeconsultorespondere.»Dum 
igitur  medium  silentium  tenerent  ad  invicem,  do- 
mino  Cantuariensi  id  requirente,Gilbertus  Londoni- 
ensisepiscopus,decanusutiqueCantuariensisEccle- 
siae  et  idcirco  post  Cantuariensem  in  consilio  primus : 
«  Si,pater,  inquit.recolis  unde  te  dominusrex  sustu- 
lerit,quidtibicontulerit,consideratatemporumma- 
litia,quam  ruinam  Catholicae  Ecclesiae  et  nobis  om- 
nibusparaveris,siinhisregiresisterevolueris  ;non 
solumarchiepiscopatuiCantuariensi,sedindecuplo 
sitanti  fuisset  cedere  deberes.  Et  forsitan,  si  hanc 
in  te  rex  viderit  humilitatem,te  in  universum  resti- 


211 


S.THOMiE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


212 


tuet.  »-  «  Satis,inquitCantuariensis,innotuitquid  A  his,dequibusnosdominusrexconvenit,contulimus. 


consulto  responderis.  » 

DeindeHenricus  Wintoniensis  episcopussubintu- 
lit:  «Haec.ait,  fonuaconsilii  CatholicaeEcclesieepe- 
nitus  perniciosa  nos  omnes  obligat  et  conf  undit.Quod 
si  archiepiscopus  noster  et totius  Angliae  primas no- 
bis  id  reliqueritexemplum.ut  ad  nutumetcommi- 
nationem  principis  auctoritati  et  curee  animarum  sibi 
commissae  quisque  episcopus  debeat  cedere,quis  erit 
de  caetero  status  Ecclesiae,  nisi  ut  nulla  agantur  de 
jure  sed  omnia  confundantur  pro  libitu,  et  sic  erit 
sacerdos  sicut  et  populus  ?  »  Hilarius  itaque  Cices- 
trensis  episcopus,  nam  et  ipse  gloriosus  in  verbis, 
subj  unxit : «  Nisi,inquit,temporis  instantia  et  Catho- 
licae  Ecclesiae  perturbatio  aliud  exigerent,standum 
utique  esset  verbis   sententiae.  Verum 


Et  quia  non  habemus  ad  praesenseos,  [quibus  res 
ipsa  magis  innotuiUdeo  usquein  crastinum  petimus 
inducias.tunc  responsuri,  sicut  Deus  nobis  inspira- 
verit. »  Ad  haec  regi  deferenda  missi  sunt  Londonien- 
sis  et  Roffensis  episcopi.  Londoniensis  autem  sub 
vulpe  latens  injunctum  sibi  pervertitnegotium,  di- 
cens  regi  archiepiscopum  apud  eum postulare  indu- 
cias  ad  praeparanda  instrumenta,quasi  statutodie 
rationemredditurussuperobjectis,utsicmagisobli- 
garetur  archiepiscopus  ad  executionem  regiae  vo- 
luntatis.  Direcli  sunt  igitur  duo  comites  ad  archi- 
episcopum,  postulalas  ex  parte  regis  deferentes ;  si 
tamen  ratum  haberet,  quod  ex  parte  sua  per  epi- 
scopos  fuerat  regi  suggestum.  Quo  audito,  ait  ar- 
,,stanaum  chiepiscopus  se  ia-  in  mandatisnon  dedisse.neque 
ubi  nutat  &         *     ,r    .    .__ .__. .. _„j 


canonum  auctoritas,  plurimum  subtrahendum  est 
severitati,ut  ineo  perficiat  dispensalio,quod  posset 
destruere  severa  correctio.Censeo  igitur  cedendum 
regiae  voluntati,  sed  atempus,ne  praepropere  pro- 
cedamus  id  statuere,  unde  sequatur  durior  retracta- 
tio. »  Nec  sine  rubore  episcopus  deinde  Lincolniensis 
Robertus,simplexquidemhotnoetminusdiscretus» 
«  Patet,  inquit,  vitam  hominis  lstius  et  sanguiuem 
quaeri,  et  necessario  alterum  horum  erit,aut  archi- 
episcopatui  aut  vitee  cedendum.  Quis  ergo  fructus 
de  archiepiscopalu  proveniet,siproinde  vitaecesse- 
rit?  nec  id  video.»  Exoniensis  autemepiscopus  Bar- 
tholomaeusait:«  Palamestquoniamdies  malisunt, 
et  sipossimus  subdissimulationisumbrahujustem- 
pestatis  impetum  pertransire  illaesi.id  praecipue  pro-  C 
curandum  est,sed  nec  ad  id  de  facili  perveniendum 
nisi  subtrahaturplurimum  severitati.  Temporis  in- 
stantia  id  requirit,  maxime  cum  nonsit  generalis 
sed  personahs    haec  persecutio.  Satius  est  igitur 
uhum  caputin  parte  periclitari,quam  totamAngli- 
canam  Ecclesiam  inevitabilidiscriminiexponere.  » 
Wigorniensis  episcopusRogerius  requisituset  ipse 
quid  inde  sentiret,  ita  lemperavit  responsum,ut  et 
negandopalamfaceretquidanimihaberet.«Nullum 
ait,  in  hac  parte  dabo  consilium,  quia  si  dixero  a 
Deo  susceptamanimarumcuramadregiam  volun- 
tatem  et  comminationem  oportere  relinqui.conlra 
conscientiam  meam  etin  capitis  mei  condemnatio- 
nemloqueturosmeum.Sisentiamregiresistendum, 
eccequisui  sunt,  audiunt  per  quos  id  ipsum  inno-  _ 
tescit  regi,  statimque  ejiciarextra   synagogam,  et 
erit  sorsmeadecoetero  cum  publicis  hostibus,  et 
condemnatis.  Idcirco  nec  hoc  dico,  nec  illud  con- 
sulo.  » 

His  ita  gestis,  sederunt  aliquandiu  sub  silentio  : 
nec  erat  qui  amplius  his  aliquid  adjiceret.  Et  arte 
quaesita  ut  pateret  eis  exitus,  inclusis  enim  erant ; 
«Volo,inquitdominusCantuariensis,loquicumduo- 
bus  comitibus.qui  cumrege  sunt.»  Quos  et  nomina- 
vit.Vocatiilli  apertis  ostiis  introierunt  properanter, 
credentes  aliquid  audire,  quod  regiam  satiare  t  volun- 
tatem.  Astantibus  his  ait  archiepiscopus  :  «  Super 


id,  quod  regi  suggestum  fuerat.ratum  habere  ;  sed 
die  sequenti,  Deo  auclore  se  venturum  et  sicut 
datum  fuerit,  desuper,  responsurum.  Erubuitergo 
Londoniensis,dum  videret  se  incidisse  in  laqueum 
quemjecerat  adpatremsuum  decipiendum.Soluto 
itaque  concilio  ea  die  dicesserunt  ab  invicem,mul- 
titudo  vero  militum,  et  aliorum  qui  cum  domino 
Cantuariensi  illuc  convenerant,  regio  metu  perter- 
rita  secessit  in  partem,et  amplius  cumeo  non  ste- 
tit.  Quo  comperto,  circuiri  sepes  et  vicos,  et  ad  se 
vocari  pauperes,claudos  etdebiles.dicensper  talem 
militiam  provenire  posse  celeriorem  victoriam, 
quam  per  eos  qui  tempore  tentationis  turpius  re- 
cesserunt. 

Impleta  est  igitur  domusejus  discumbentibus,et 
peracta  dies  illacumlaetitia  in  Domino.nulla  men- 
tione  palam  habita  de  perturbatione  pristina. 

Sequenti  vero  die,  summo  diluculo,  percussus 
estdominusnosterpassione  iliaca.nam  eteamulto- 
ties  vexabatur,  eatenusquod  non  potuit  se  delecto 
erigere.  Unde  longiori  mora  interposita,  ut  crede- 
retur  ab  invidis  ad  curiam  regis  nolle  descendere: 
missi  sunt  qui  eum  citarent  acrius  ad  respondendum 
t  Dum,  inquit  dominus  Cantuariensis,  quieverit 
ista  passio  crastino  die,  Deo  auctore,  apparebo. » 
Transeunte  vero  die  illa  et  nocturnis  vigiliis  cum 
summa  devotione  demum  peractis  mane  consurgens 
ad  missarum  solemnia  sacris,pro  more  indutusve- 
stibuset  perbeatimartyrisStephanimeritadivinum 
sibi  invocans  auxilium,  introitum  missae  jussit  in 
choari  :  Et  enim  sederunt  principes,e\c,  totumqm 
officium  cum  adid  pertinentibus  complevit  devotius 
ministralibus  regis,  qui  ibi  aderant,  id  tacite  con 
siderautibus,  quibus  visum  est  rem  ipsamaliquk 
portendere  speciale.  Is  siquidem  annus  centesimu: 
erat  et  ea  dies  secundum  annorum  curricula  qui 
Normanni  Angliam  intraverunt.  Expleto  itaque  mi 
nisterio.amoto  ab  humeris  pallio  cum  infula,caete 
ris  indutus  vestibus  sacris.cappaclericali  super  in 
jecta  processit  ad  regiscuriam.  Intraturus  came 
ram  regis,  ibi  enim  rex  praestolabatur  ad  ostiuc 
ipsum,  crucem  bajulat  propria  manu.sequentibu 
episcopiset  id  aliter  quam  decuitinterpretantibus 


213  VITA  IV    ET  V  AUCT.  ALAflO  ET  JOANNEjSALISB.  214 

Occurrit  autem  RobertusHerefordiensis  inquiens  :  A  Et  diem  statuit.  Archiepiscopus  inquit :  «  Audio.  » 


«  Pater,sustine,ut  ego  vice  capellani  crucem  defe- 
ram  ante  praesentiam  vestram  :  sic  enim  condecet: 
Archiepiscopus  ait:  «  Justius  est  me  ipsam  deferre 
sub  cujus  protectione  tutus  maneo,  et  ejus  viso 
vexillononestmihi  dubitandum,sub  quo  principe 
militem.  »    Londoniensis  ad  haec  :  Si  viderit  rex 


Subtrahentes  se  ipsi  seorsim  sedere  ex  adverso, 
diutius  in  summo  silentio.  Tandem  a  rege  proces- 
serunt  comites,  barones,  et  plurima  turba  ad  ar- 
chiepiscopum,quorumprimusRobertuscomesLei- 
cestriae  ait:  «Mandat  tibi  rex,  ut  venias  redditurus 
rationes  super  objectis,  sicut  pridie  promisisti  te 


~-r~*    v^jv/^vu,  wout  pnuie  prumisisn  ie 

te  armatum  intrare,  gladium  suum  fortiorem  exe-  facturum.  Alioquin'audi  judicium. «  Archiepiscopus 
ret  in  capuL  tuum  ;  et  tunc  videbis,  quid  proderunt  inquit :  «  Judicium  ?  »  Et  surrexit  dicens :  «  Imo 
tibiarmatua.  »  Archiepiscopus  inquit:  «  Haec  Deo  fili  comes,  et  tu  prius  audi.  Non  telatet,  fili,quam 
committimus.  «EtLondoniensis  :«Stultushactenus  familiaris  domino  regi,  et  quam  fidelissecundum 
fuisti,  et  ab  hac  stultitia,  ut  video,  de  caetero  non  statum  hujus  mundi  fuerim.  Cujus  rei  gratia  pla- 
recedes  :  »  et  processum  est.  Audiens  autem  rex  cuit  ei,  ut  promoverer  in  archiepiscopum  Cantua- 
archiepiscopumarmatumvenire,oblitovel  deposito  riensis  Ecclesice,  Deus  scit,  me  id  non  volente.Nota 
gladio  illo  de  quo  dixerat  Londoniensis,  citius  re-  enim  mihi  fuit  infirmitas  mea.  Et  magis  pro  suo 
cessitinconclavemulteriorem ;  sedente  hic  seorsim  b  quam  pro  Dei  amore  acquievi.Id  satis  hodie  palam 
archiepiscopo  solo  cum  suis  et  paucis  episcopis  ex  est,  dum  Deus  etse  mihi  subtrahit,et  ipsumregem 
adverso,  et  loco  et  animo  adunatis.  Verumtamem  in  mea  promotione/dum  electio  fie- 

Denique  vocati  sunt  episcopi  ad  regis  consilium  ret  praesente  Henrico,  regis  filio  et  haerede  cui  et 
Cantuariensi  sub  jugulo  relicto.  Protrahitur  tempus  hoc  ipsum  mandatum  fuit,  quaesitum  est  •  qualem 
dum  quaeritur  innocentis  damnatio.  Cantuariensis  me  redderent  Cantuariensi  Ecclesiaa  ?  Et  responsum 
verofirmafacieinduitconstantiam.ExiensRogerius  est :  Liberum  et  quietum  ab  omni  nexu  curiali 
Eboracensis  archiepiscopus  ait  clericis  suis  quos  ibi  Sic  igitur  liber  et  absolutus  super  his,  a  quibus  sum 
invenit,  erant  enim  ibi  magister  Robertus,  Grandis  liberatus,  nec  teneornec  volo  de  caeiero  responde- 
cognomine,  et  Osbertus  de  Arundel :  «  Recedamus  re.  »  Comes  inquit :  «  Et  hoc  aliler  se  habet  quam 
hinc  non  oportet  nos  videre  quae  hic  habent  fieri  Londoniensis  regi  suggesserat.  »  Adjecit  archiepi- 
citodeCantuanensi.  »  Magister  Robertus  ad  haec :  scopus:  «  Adhuc,  fili  comes,  id  attende  Quanto 
«Non.inqmt.hinc  recedam,  donecvidero  quid  Dei  dignior  estanimaquam  corpus,tanto  ma^is  Deoet 
voluntas  super  his  judicaverit:  si  pro  Deo  et  ejus      mihi  teneris  obedire,  quam  terreno  regf.  Nec  lex 

nec  ratio  permittit,  ut  filii  patrem  judicent  vel  con- 
G  demnent.     Unde    regis,    et     tuum,    et    aliorum 

declino  judicium,  sub  Deo  a  solo  domino  papaju- 


justitiadimicaveritisusqueadsanguinem.pulchrius 
vel  melius  vitam  finire  non  poterit.  »  Recedente 
itaque  Eboracensi  archiepiscopo  a  camera  regis, 
veniens  Bartholomaeus  Exoniensis  episcopus  proci- 
dit  ad  pedes  domini  Cantuariensis  et  ait :  «  Pater 
mi,  miserere  tui ;  miserere  et  nostri  :  omnes  enim 
hodie  perimus  odio  capitis  tui.  »  Exiit  namque 
edictum  a  rege,  ut  qui  amplius  cum  Cantuariensi 
staret,  publicus  hostis  judicarettir  in  capite  punien- 
dus.»  Dictum  estetiamquod  Jocelinus  Saresberien- 
sis  episcopus,  et  Willelmus  Norwicensis  episcopus 
qui  adhuc  restiteruut,  traherentur  statim  ad  sup 


dicandus,  cujus  coram  vobisomnibus  praesentiam 
appello,  Ecclesia  Cantuariensi,  ordine  et  dignitate 
mea,  cum  ad  haec  pertinentibus,  sub  Dei  et  sua 
protectione  positis.  Nihilominus  vos,  fratres  et  co- 
episcopi  mei,  quia  magis  homini  quam  Deo  obedi- 
tis,  ad  domini  papae  audientiam  et  judicium  voco : 
et  sic  Catholicae  Ecclesiae  et  apostolicse  sedisaucto. 
ritate  munitushincrecedo.  » 
Abeuntem  iilum  prosequuntur  curiales  et  invidi 


...  .-,,...  r  "iuiu  piuscnuuumr  cunaies  et  mvidi 

pliciumraraerabnsraut,  andi.qui  et  ,pslpro  salute      contumehiset  injuriistraditoreraillum  et  perjurum 

suaC.antiiaHP.nsftm  monhant  (ncn^lQnc^it,,»*1^  i .        „.  '^juium 


suaCantuariensem rogabant.  Inspiciens  igitur  Can 
tuariensis  in  Exonienseme  piscopum:  «  Fuge  hinc 
ait,  quianonsapiseaquaeDei  sunt.  »  Exieruntdeni 
que  a  consilio  regisomnes  simul  episcopi  cum  tu 
multuad  Cantuariensem.  Quorum  unus  eloquens, 


acclamantes.  Ei  autem  venienti  ad  ulteriorem  por- 
tara,  clausa  et  janua,  nec  potuit  exire,  nullo  ibi 
invento  custode.  Et  dum  res  ageretur  in  metu  et 
D  dubio,  nutuDeicontigitclavesplurimasinfasciculo 
pendere  a  muro,  quas  arripiens  familiaris  auidam 

HUarius  Cicestrensis  episcopus,  prorumpens  in  vo-      archiepiscopi,  unam  post  alterara  attentavit  done^ 

cem  ait :  «  Quondam  noster  fuisti  archiepiscopus,      aperiret  januam. 


et  tenebamurtibi  obedire,sed  quiadominoregiju 
rasti  iidelitatem,  hoc  est  vitam,  membra.terrenam 
dignitatem  sibi  per  te  salvam  fore,  et  consuetudi- 
nes  quas  ipse  repetit  conservandas,  et  tu  niteris 
eas  destruere,  praecipue  cum  spectent  ad  terrenam 
ejus  dignitatem  et  honorem,  idcirco  te  reum  per- 
jurii  dicimus,  et  perjuro  archiepiscopo  de  caetero 
nonhabemus  necesse  obedire.Nos  itaque  etnostra 
sub  domini  papae  protectione  ponentes,  te  ad  ejus 
praesentiam  appellamus  super  his  responsurum.  » 
Patrol.  CXC. 


Exeuntibus  lllis  occurrit  multitudo  morbo  regio 

laborantiumpauperumetinfirmorum,acclamantium 
et  dicentium:  Bmedictus  Deus,  qui  eripuit  el  sal- 
vumfecitservum  suum  afacie  inimicorum  suorum. 
Putabatur  enim  jara  fuisse  exstinctns.  Prrecedente 
igitur  et  subsequente  turba  pauperum,  cum  clero 
et  populo,in  gaudioetlfctitia  perducitur  ad  hospi- 
tium  [ad  ecclesiam  videlicetBeati  Andreaa  religioso- 
rummonachorumconventualsmonasteriumJ.Videns 
autem  exsultationem  plebis  sequentibus  se  dixit : 

8 


215 


S.  THOM;E  CANTUAR.  ARCHIEP. 


216 


.  Ouam  doriosaprocessionosconducit  a  facie  tri-  A  domo  cujusdam  feloms.  Est  ibi  aqua,  qu»  flmt  per 

«  Quam  ^orosaP™ce        ,   •  u  etnostr{fitribula-  civitateinintrans,adlocum  quemdamsohtarium  m 

bulant.s.  Smite  paupe  es  C  ™*£™£*  medioaquarum  situm.quidicitur  Eremitorium  per- 

lionwparuc  Pe.,omne mtrarenob scum         P  tingens4ad  domum  deSimplingeham ;  Per  aquam 

mur  m  Dommoadmv ,cem. . Et  mpleU  suntdomus  t    g                            quadraf>inta.  Ubi  propter  loci 

e\al:  TZZZlZt^oZ^  et  Cices-  solitudinem,  et  propter  difficultatem  accessus,  eo 

tibi  citius  restituet. .  Ad  h®°  "^^^ Eccle.  venitj  qui  dicitur  Haverolot,ad  Simplingeham  per- 

chammanermm  '«t  quondamCan  ™«™Eocto  ^                  vero  nQcte  solum  proficisceba 

siaa.ut  accepi,quod  rex  ™od°  ^e™  B  tur,veritus  deprehendi.  Jam  siquidem  versus  on- 

licet  ad  ^^Xf°^^^^Z  en  temadCantiamtendebat,  ubiapopulo  terr^facie 

competitrexvindicatio.tamen.dfienhistempoi vm  et  die  ^.1 

omninononspero.Nih^  ^0Td  ^conflcien.n;etibu.iter,doneoad 

juslibetturbationissedandaB.velrecuperanaaeregiap.  '                 >    t  ad  pagum  supra  mare  8itum, 

grati*causa,antiquojuri,quodm  womaneno  Can-  Cant lam  perv eniret,  axl      g P                     ^ 

tuariensis  Ecclesiahabere-dicitur  renunt.arem  cm-  qu    d,citur  Es t  re   ub,  tra                     P 

libetpericulo veldiscriminieapntistudopponerem u>>  q-dem  m-S  ' ,  0°  ^    de  mensa  sacr,  conve^ntus 

Et  caput  tetigit.  ^f^Z^^  SS .  ™  meio  oLn*,  octo  tantum  milharibus 

sunt,  h*c  regi  renuntiantes .  et  accensa  est  .istans.Latnit  autem  iux  mundi  futura  in  pago  hoc 

regis  mdignatio.  usque  &d  diemanimarUm,  ubi  factoin  pariete  fora- 

Missi  sunt  etiam  duo  episcopi  ad  regem  pelere  miQe)  fuit  enim  prope  eCclesiam,  audivit  missarum 
salvum  conductum  domino  Cantuariensi  in  redeundo 


adecclesiam  suam.  Ait  rex  se  in  crastino  famihares 
suos  super  hoc  consulturum,et  sic  ex  consulto  re- 
sponsurum.lntelligens  itaque  Cantuariensis  moram 
sibipericulosam  esse,  et  per  eam  sibi  paran  posse 
insidias,  coepit  cogitare  de  fuga,  jussitque  in  ipsa 
nocte  in  ecclesia  Sancti  Andreaj  parari  sibi  lectum 

inrdU°  tL^^SS      -SEta  illucquedepulsus  vix  tandem  in  summo 
gulorum  sanctorum_ ^ZZlolomdeteli^      disPdio  Flandria3  appulit.  Pedes  igitur  quia  sic 

sionem. 


solennia  cum  plebe  id  ignorante  presbytero  etiam 
sacramentiperceptioneperfruente.  Quidam  autem 
clericus  hujusrei  conscius  osculum  pacis  adarchi- 
episcopumdeferebat:  recedenti  quoque  post  servi- 
tiumpopulo  nec  id  scienti  episcopalem  devotius  pon- 
tifex  impertivit  benedictionem. 

Demum  vero  Procurato  transitu  cum  angustia 


Deinde  secreto  se  subtrahens  et  Per  Post,cum 
exiens,  uno  familiari  et  fideli  comitatus  soco,  dis- 
paruit.  Mane  autem  facto  subitus  rumor  et  sm.ster 
dec\andestinaarchiPraesulisfugahos,quieiadhaBse- 

rant  invadens,  omnes  comPulit  latitando  sibi  con- 
sulere  Verumtamen  Publico  edicto  denuntiatum  est 
nemineminCantuariensemmanus  injicere.  Dum 

imtur  ista  turbatio  circumquaque  diseurreret  Ar- 
chiepiscopus.ul  diximus,clamdenoctefugiens  fra- 

trem  unum  de  ordine  de  Simplingeham  secum  habens . 
viffiducem,  versus  aquilonem  ad  nobilemillam  civ. 


super  scapulas  posita,in  tempestate,  pluvia  et  luto 
non  ex  solito  iter  peragit.etdum  pertransiretobiter 
accidit  juniores  stare  et  eorum  aliquem  accipitrem 
tenere  in  manu.  Visaque  ave  Cantuariensis  eo  in- 
tendit,memorpristina3conditionis  et  oblitus  exsilii. 
Quo  viso  inquit  unus:  «  Ni  fallor,  ecce  hic  est  Can- 
tuariensis  archiepiscopus.  »  Alter  ait:  «  Fatuuses, 
D  quid  opus  est  Cantuariensiarchiepiscopo  ut  sic  in- 
cedat?  »  Expavit  Cantuariensis.timens  detegi  et  forU 
timor  ille  hu  j  us  vanitatis  culpa  m  ipso  tempore  potui 
diluere. 


Veniens  autem  usque  Celarum  Mariscum  oPPid< 

vueducem,  versus  aquilonem  aonuun^.a^,,  vemen                  4                                        ^  & 

tatem  Lincolimam  «^£^^£  PSa— actusfatigLserat^einmodi 

miumcarpen.nouv.am       ^^     2;  LscaPhatransvectus,diupedesirenonpotuit.Und 

mitterentur l*™™i0™'eSa*"*™^  p0st  modicum  iter  reclinavit  in  terra,  non  valen 

naret.Et  nocte  -n>tad  pagum^  ^ced^etd.itfratribus  qui  cum  eo  eranf. .  Hin 

et  viginti  quinque  crciter  milha  bu s  ^°™a  £      recedam,  nisi  vehar  a  vobis,  aut  quaeratis  mib 

distantem.  Ubi  postquam  T*™£*™£  S  vecturam.  »  Et  quaasierunt  ei  jumentum  pro  un 

'^^^X^^XX  ar6enteo  :  et  quidem  hoc  non  frenum,  sed  tantur 


. 


217 


VITAIIV  ET  V  AUCT.  ALANO  ET  JOANNE  SALISB. 


218 


iprolectam  circa  collum  habebat.Et  posuerunt  vesti- 
menta  super  dorsum,  et  eum  desuper  sede.re  fece- 
runt.]  Deinceps  paulisper  procedens  hospitatus  est 
iapud  cellulam  quamdambeatiBertiniprope  ipsam 
abbatiam.  Ubi  occurrerunt  ei  quidam  familiares, 
Iqui  jam  exierant  de  Anglia.  Et  eum  inde  dedu- 
centes  navigando,  erat  enim  illis  iter  per  aquam, 
usque  absanctum  Bertinumproperabant.  In  eundo 
veroaitquidam  :  «Domine,fatigatus  es  ex  itinere  et 
venturi  sumus  hodie  ad  eximiaehumanitatis  viros 
qui  plurimum  congratulabuntur  tibi  in  Domino  quod 
illaesus  evasisti:  fac  igitur  charitatem  iis,  ut  in  ad- 
ventu  tuo  hodiecomedant  pinguia.  »  —  «  Quarla, 
inquit  dominus  Gantuariensis,  est  feria  et  oporte 
noshodie  a  talibus  abstinere  ;  »etsubintulitalter  : 


A  oppressus  fere  fuissetetexstinctus.  Enarraverunt 
itaque  libenter  audienti,  et  paterno  compatienti  af- 
fectu,  filii  sui  archipraesulis,  pessimas  angustiaset 
dolores,  pericula  etiam  in  pugna  illa  apud Norham- 
tunam  ad  bestias,  pericula  in  falsisfratribus,  peri- 
cula  in  fuga,  pericula  in  via,  pericula  in  mari,  in 
ipso  etiam  portu  pericula,  laborem,  egestatem, 
aerumnamet  ad  declinandasinsidiashabitus  suiet 
nominismutationem.Etaudiens  haec  pateromnium 
patrum,  commota  paternae  pietatis  viscera  super 
filio,  etpaternum  nonvalensdissimulare  affectum, 
lacrymatus  est.  Et  ita  compunctus  inquit  eis  : 
«  Dominus  vester  in  carne  adhuc  vivit,  ut  dicitis? 
Magis  tamen  jam  sibi  incarne  vivens  martyrii  glo- 
riamvindicat.  «Etquiajam  valde  seroerat,nuntios 


»  Domine,  forsitan  non  abundant  piscibus  etopor-  b  ex  itinerefatigatos.data  benedictioneetcunsolatio- 


tebit  nos  eis   condescendere.  »   —  «  Domini  est, 

inquit  Cantuariensis,  id  providere.  »  Interloquen- 

idum  igitur  adnutum  Dei  exsiliensdeaqua  grandis 

piscis  projecit  se  cum  impetu  ingremium  viri  Dei, 

Piscis,  inquam,quamBrenhamvocant  etfactusest 

eis  transitus  ille  jucundus  in   laude   Dei.   Ductus 

itaque  ad  sanctum  Bertinum  et  illic  comiter  excep- 

tus  duxit  ibidem  suos  exspectare.   Interim  rerum 

statum  exagitabat  horrida  perturbatio  unuquoque 

sibimet  consulente,  et  ad  regis  voluntatem  quae- 

reuteoccasiones  quomodo  christum  Domini  per- 

derent.  Directi  sunt  igitur  ad  dominum  papam  a 

regis  latere  Eboracensis   archiepiscopus,   Londo- 

niensis,    Cicestrensis,  Exoniensis,    Wigorniensis, 

]  Luxoviensis  episcopi,  et  cum  iis  comitum  et  ba- 

'ronum  multitudo  copiosa  in  raagno  apparatu   in 

idonisetmuneribusquibusproviribusjudiciumper- 

verterent  et  sapientum  oculos  excaecarent.  Hoc  si- 

quidem  modo  credebant  curiam  Bomanam  in  hac 

,  parte  quandoque  vacillantem  inclinari  posse  ad  id 

:quod  queerebant.Dederantenimquidam  pontifices 

jContraCantuariensemhocconsilium.Saneineorum 

adventu  hinc  timor  publicseperturbationis  quaB  ex 

iraregispossetoriri,indespesquaestusquamplures 

cardinalium  nutare  compellit,  etfacta  estintereos 

dissensio,  dum  diceretur  ab  his  Cantuariensem  ec- 

clesiasticae  libertatis  defensorem,etidcirco  justam 

fovere  causam :  abillispacis  et  unitatis  perturba- 

torem  et  ideo  ejus  praesumptionis  impetum  potius 

refrenandum  quam  fovendum.  Eo  usque  etiam  in 

valuit  inimicorum  suggestio,  quod  nuntii  domini 

]  Cantuariensis,  prasmissi  enimerant  eximiaevirtutis 

|  et  sententiae  viri,  nec  promerueruntacardinalibus 

jvelinosculo  recipi.  Angustiantur  et   illi  videntes 

j  causam  domini  sui  imminere  discrimini. 

[Eademtamendieinvesperaaddominum  papam 

habentes  accessum.ipsum  nomine  archipraesulis, 

tanquampatremetdominum,quadecebatdevotione 

i  ethumilitate.salutaverunt,  dicentesquodilli  essent 

j  duotantum,quievaseruntdecaloredomusBechap, 

j  et  ad  Sanctitatis  Smepedesvenerant,  utnuntiarent 

ei,  quodfiliusJosephadhuc  viveret,sed  nondomi- 

I  naretur  in  terra  ^Egypti,  quin  potius  ab  jEgyptiis 


ne  apostolica,  adhospitium  citius  remisit.J 

In  crastino  tamen  sedente  domino  papa  pro  tribu- 
nali,  facto  consessu  cardinalium,  advocata  con- 
cione,  adsunt  etiam  nuntii  Cantuariensis,  ut  vel 
finem  viderent.  Consurgentibus  igitur  ex  adverso 
nuntiis  regis.primus.et  caetetorum  signifer.inhunc 
modiiminchoatLondoniensis:«Pater,advosspectat 
Catholicae  Ecclesiae  cura  et  sollicitudo,  ut  qui  sa- 
piuntper  vestram  foveantur  prudentiamad  exem- 
plummorum.etquidesipiuntapostolicaauctoritate 
corripiantur  etcorrigantur,  ut  sapiant.  Sed  apud 
vestram  sapientiamnon  creditur  sapere,  qui  in  sua 
sapientia  confidens,  et  fratrum  concordiam,  et  Ec- 
q  clesiaepacem,  regisquedevotionemperturbare  con- 
tendit.  Nuper  siquidemin  Anglia  orta  est  dissensio 
inter  regnum  et  sacerdotium  exlevi  et  minus  utili 
occasione,  quaefaciliuspotuissetexstingui,  si  adhi- 
bita  ei  fuisset  moderata  curatio.  Verum  quia  do- 
minus  Cantuariensis  suo  et  singulari  in  hac  parte, 
et  non  nostro  usus  consilio,  acrius  aequo  institit, 
non  considerata  temporis  malitia,  quod  vel  quale 
dispendium  extali  impetupossetprovenire,  et  sibi 
et  fratribussuis  contexit  laqueos.  Et  si  ei  in  pro- 
posito  suonosterfavissetassensusjam  resipsaad 
deteriorem  calculum  devenisset.  Verum  quia  nos- 
tramconniventiam,  sicut  nec  debuit,  ad  id  quo 
tendebat,  habere  nonpotuit,  visus  estin  dominum 
regeni,  et  nos,  imo  in  totum  regnum,  temeritatis 
-  ~  suae  culpamretorquere.Quocircaad  decolorandam 
mutuae  fraternitatis  infamiam,  vim  nemine  infe- 
rente,  vel  minas  intentante  fugam  inivit,  sicut 
scriptum  est:Fugit  impius  nemine  persequente. » 
Ad  haecdominus  papa  inquit :  «Parce,frater.  «  Et 
Londoniensis  : «  Domine,  parcam  ei  ?  »  Et  dominus 
papa  :  «  non  dico,frater,quod  parcasei,  sed  tibi.  » 
Adhancigitur  apostolicam  vocem  et  tubam  sensus 
Londoniensis  infatuatus  est  a  Domino,  ita  demum 
quodamplius  mutire  non  potuil.  Excepit  illum 
proinde  sermonem  facundus  Hilarius  Cicestrensis 
episcopus,  magis  de  suaconfidens  eloquentia,  quam 
dejustitiaet  veritate  :  quodex  postfacto  innotuit. 
«Domine  pater,  inquit,  interestbeatitudinisvestree, 


219 


S.  THOMjE  cantuar.  archiep. 


220 


quodperperamactumestinperniciemuniversitatis  A  omnia  vestree  penitus  exposuit  voluntati:  et  pro 


ad  pacis  et  coneordiee  debitum  statum  citius  revo- 
care,  ne  unius  hominis  immoderata  preesumptio 
multorumstragem  etCatholicaeEcclesiee  scissuram 
possitprocreare.  Id  parum  attendit  dominus  Can- 
tuariensis,  dumrelicto  maluriori  consilio  se  solum 
consuluit,  et  sic  sibi  et  suis,  regi  et  regno,  populo 
et  clero  graviores  labores  procrearet  et  angustias. 
Et  certe  virum  tantee  auctoritatis  idnon  deouit.nec 
oportuit,  nec  aliquando  oportuebat.  [Itagrammati- 
zabat  Hilarius  Cicestrensis  dicendo:  Oportuebat.] 
Insuper  suos,  si  saperent,  non  oportuebat  sibi  in 
talibus  preebuisseassensum.»  Auditoigitur,qualiter 
facundusille  grammaticee  prosiliret  de  portu  in 
portum,  soluti  sunt  in  risum  universi.    lnter  quos 


certo  sub  catholicee  fideli  unitate,  qnam  habes  in 
Christo  regere,  ut  credimus,  tidelior  eo  non  est.vel 
Deo  devotior,  seuad  eam,  adqnam  assumptus  est, 
pacis  conseivationem  modeiatior.  Nihilominus  et 
dominusCantuariensisarcbiepisoopusin  suogradu 
et  ordine  eeque instructus,  in  his,  quee  ad  eum  perti- 
nent,providusetdiscretus,licetutquibusdamvisum 
est  nimis  acutus.  Et  nisi  ista,  quae  nunc  est  inter 
dominum  regem  et  dominum  archiepiscopum  esset 
dissensio,  regnum  et  sacerdotium  mutuo  congau- 
derent  ad  invicem  paci  et  concordiee  sub  principe 
bono,  etpastore  optimo.  Est  igitur  hflRC  nostrasup- 
plicatio,  ut  ad  tollendamistam  dissensionem,etad 
pacis  et  amorisreformationem   velit  Vestra  Gratia 


unus  prorumpens  in  vocem  inquit  :  «  Male  tandem  b  invigilare  attentius.  ■  Hrec  ltaque  comes  eleganter, 


venisti  ad  portum.»  In  quo  verbo  episcopum  illum 
ita  infatuavit  Dominus,  quod  de  ceetero  factus  est 
mutus  et  elinguis. 


Eboracensis  autem,  priorum  ruinam  attendens, 
animi  impetum  studuit  temperare.  «  Pater,  inquit, 
mores  Cantuariensis  et  studia  nemini  innotuere 
plusquam  mihi.  Et  id  animi  ejus  novi  propositum 
ab  initio,  ut  quod  semel  arripuerit  ex  sententia, 
ab  eo  facile  non  possit  avelli.  Quare  facilius  credi 
oportet  ipsum  in  hancobstinationem  de  sua  levitate 
de  more  incidisse.Et  aliam  non  video  viam  ad  ejus 
correctionem,  nisi  ut  veslra  discretio  ad  id  efficien- 
dum  manum  apponat  graviorem.  Intelligenti  satis 
dictum  puto.  » 

Episcopus   Exoniensis  subjunxit :  «  Pater,  non 

oportet  multum  in  his  immorari.   Causa  ista  in 

Cantuariensis  absentia  non  habet  terminari.  Peti- 

mus  igitur  legatos,  qui  inter  dominum  regem   et 

Cantuariensem  possint  causamistam  aLidire,et  au- 

ditam  definire.  »  Etsubticuit.Nec  post  eum  aliquis 

episcoporum  amplius  addidit.   Id  autem  videns  co- 

mes  de  Arundel,  stabat  enim  in    ordine   suo  cum 

multitudinemilitum,  postulat  audientiam.  Etfacto 

silentio  inquit :  «  Domine,  quod  locuti  fuerunt  epi- 

scopi,  nos  lllitterati  penitus  ignoramus.  Ideo  opor- 

tet  nos edicere,  quomodo  possumus,ad  quod  sumus 

missi:non  ad  hoc  utique  ut  contendamus,  vel  cui- 

quam  faciamuscontumelias,  in  conspectu  rnaxime 

tanti  viri  cujus  nutui  et  auctoritati  se  de  jure  totus  D 

inclinat  mundus,  sed  ad  hoc  procul  dubio  venimus, 

ut  domini  regis  nostri  devotionem  et  amorem,quem 

circavos  gerereconsuevit.etadhuc  gerit,  in  preesen- 

tiavestraet  tolius  Romana?  Ecclesiee  vobis  pree- 

senlemus.  Per  quos,  inquam  ?  Per  majores  et  no- 

biliores,  quos  habere  potuit  in  omnibus  terris  sub- 

jectis  sibi,  hoc  est,  per  archiepiscopos,  episeopos, 

comites  et  barones.  His  superiores  in  sua  potestate 

non  invenit;  et  si  invenisset,utique  destinasset  ob 

reverentiam  vestram,  et  sanctee  Romanee  Ecclesiae. 


sedin  sualingua  proposuit.ita  quod  communiter 
ab  omnibus  plurimum  commendaretur  ejus  mo- 
desta  discretio. 

His  etiam  dominus  papa  invigilanter  intendens 
respondit: «  Scimus,  fili  comes,  et  memoriter  reco- 
linms  ex  quanta  devotione  rex  Angliee  plurima  et 
largiora  nobis  contulitbeneficia,  cui  dataopportu- 
nitate  quantum  poterimus  in  desiderio  animae  ha- 
bemus  pro  meritis  respondere.  Sed  quia  legatos 
postulastis,  habebitis  et  legatos.  »  Osculato  pede 
dominipapaeproinderecesseruntcredentesseobti- 
nuisse  in  causa,  eo  quidem  quod  spem  sibidabant 
cardinales  posse  corrumpi  ;  ideo  exconsulto  rediit 
Londoniensis  inquirens  adomino  papa  in  qua  po- 
Cctestate  venirent  cardinales.  «  ln  debita,  inquit  do- 
minus  papa.  —  lmo,  ait  dominus  Londoniensis, 
id  petimusutpossintcausam  decidere,appellatione 
remota.  —  Heec  est,  inquit  dominus  papa,  gloria 
mea,  quam  alteri  non  dabo,  et  certe  cum  judican- 
dus  fuerit,  a  nobis  judicabitur  quia  nulla  permittit 
ratio,  et  eumin  Angliam  remittamus  ad  adversa- 
rios  et  inter  inimicos  judicandus.» 

Hsec  audiens  pars  adversa,  frustrata  spe  quam 
acceperat,  recessit  indignans  quid  receperit  in  re- 
sponsis  domino  regi  renuntiatura. 

His  ita  gestis  Senonis,  ibi  enim  domiuus  papa 
fuiLetil-isredeuntibus,  dominusCantuariensiscum 
suis  accessit  ad  curiam,  tepide  quidem  exceptus  a 
cardinalibus,  quorum  nares  odor  lucri  queestus 
causa  infaecavit,  ad  domini  tamen  preesenliam  est 
intromissus  [qui  venientem  ad  se  paternasuscepit 
benignitate,  super  vexatione  ipsius  multimoda,  et 
peregrinatione  tam periculosa  etdura  paterne  com- 
patiens].  Dumque  heec  et  illa  verbo  tenus  ibi  age- 
rentur,  demum  recepit  in  mandatis  in  crastinum 
exsilii  sui  causas  coram  fratribus  exponere.  Sequenti 
ergo  die  demandatur  sui  pr eesentiam  coram  dominc 
papa  exhibere,  et  dum  queereretur  inter  sodales, 
quis  eorum  causam  hanc  exponeret,  singulis  sest 


H_sadjicimus,quamPatern_tasVestrasatisexperta  excusantibus,  verbi  pondus  apud  archiepiscopuui 
est  in  novitate  sua.  promotionis,  domini  regis  fideli-  resedit.  Doctus  igitur  a  Deo,  et  per  se  ™Pram«* 
tatem  et  devotionem,  dum  se  ipsum,  suos,  et  sua      tatus,  dum  primus  a  domino  papa  sederet,  et  pro 


221 


VITA  IV  ET  V  AUGT.  ALANO  ET  JOANNE  SALISB. 


222 


)ter  reverentiam  vellet  surgere,  jussus  residendo  A  adhuc  esses  in  Anglia,  anobis  quaesisti  etinvenisti 


causam  edisserere,sic  incoepit :  «  Licet  non  multum 
sapientes,  nec  tamen  usque  adeo  sumus  fatui,  ut 
regem  Anglise,suos  et  sua  pronihilorelinqueremus. 
Nam  si  vellemus  suae  peromniaplacere  voluntati, 
in  sua  potestate  vel  regno  non  esset  qui  nobis  non 
obediret  pro  libito.  Et  dum  sub  hac  conditione  ei 
militavimus.quid  fuit  quod  nobis  non  successit  ad 
votum  ?  Ex  quo  vero  aliam  ingressi  sumus  viam, 
et  facti  sumusmemoresprofessionis  et  obedientiee, 
quam  pro  Deo  suscepimus,  quem  ad  nos  habuit, 
tepuit  profecto  prior  affectus.  Adhuc  autem  si  ab 
istoproposito  vellemus  resilire,  ad  ejus  recuperan- 
dam  gratiam  nullius  personae  egeremus  interventu. 
Verum,  quia  Gantuariensis  Ecclesia   sol  solet  esse 


de  clementia  nostra  absolutionis  beneficium.Unde 
et  dignum  est,  ut  nos  tibi  indulgeamus,aut  in  tuis 
adverhisclementieenostraeconsolationemetgratiam 
prae  caeteris  personis  ecclesiasticis  tanto  plenius  et 
affectuosius sentias,quanlo  pro libertate Eeclesiae,et 
pro  fideetdevotione  vestramajorareliquisti,et  gra- 
vioraperpessus  es.  »Etita  virapostolicusarchiprae- 
sulem;primo  paterna  severilate  obj  urgans,et  mater- 
nae consolationis dulcedinem  reparans  tunc  dimisit. 
Postera  vero  die  in  secretiori  thalamo  cum  do- 
minopapacardinalibusresidentibus,adfuitetdomi- 
nusCantuariensis,haecinquiens  :  «Patres  mei  etdo- 
mini.menliri  nemini  licetalicubi,nedum  coram  Deo 
et  vestripraesentia,unde  volens  sed  etgemens  fateor 


occidentis.etinnostristemporibusoffuscataestcla-  g  quodhasAnglicanaeecclesiaemolestias  meamisera- 


ritas,  quodlibet  tormentum,  sedet  miles  mortis  ge- 
ner,  si  tota  occurrerent,  libentius  exciperemus  in 
Domino,quamsuslineremussubdissimulatione  his 
diebus  mala,  quae  patitur.  Porro  ne  videar  curiose 
vel  obtentu  vanse  gloriae  haec  inchoasse,expedit  ut 
oculata  fide  constet  de  affectu.  »  Et  producens  scri- 
ptum.in  quo  continebantur,  consuetudines  illae,de 
quibuscontendebatur.cum  lacrymisinquit :  «  Ecce 
quae  statuit  rex  Angliae  contra  libertatem  Ecclesiae 
Calholicae.  Si  haec  licet  dissimulare  sine  dispendio 
animae,  vos  videritis.  » 

Quibus  perlectis  motisuntomnesusqueadlacry- 
mas.  Nec  ii  se  continere  poterant,  qui  prius  pro 
viribusadversabantur,communivoceDeumlaudan- 
tes,  dum  vel  unum  sibi  reservarit,qui  pro  Ecclesia  c  impares,  negregiinveniarpreeesse  ad  ruinam,  cui 


bilis  culpa  suscitavit.  Ascendi  in  ovile  Christi,  sed 
non  per  ipsum  ostium.velut  quem  non  canonica  vo- 
cavit  electio,sedterror  publicae  postestatis  intrusit. 
Et  licet  hoc  onus  susceperim  invitus,tamen  ad  hoc 
me  induxit  humana,  et  non  divina  voluntas.  Quid 
igitur  mirum,  si  mihi  cessit  in  contrarium.  Verum 
si  adregiscomminationem,  ut  coepiscopi  mei  per- 
suasere  instantius,  renuntiassem  episcopalis  aucto- 
ri  tatis  mihi  indulto  privilegio,ad  principum  votum  et 
voluntatem  catholicae  Ecclesiae  perniciosum  relinque- 
retur  exemplum.Distulitigiturusquead  vestriprae- 
sentiam.Nuncautemrecognoscensingressummeum 
minus  canonicum,  et  timens  proinde  exitum  mihi 
provenire  deteriorem ,  videns  etiam  vires  meas  oneri 


Dei  in  illa  tempestate  ausus  fuit  ex  adverso  ascen- 
dere.  Etqui  ante  videbantur  super  hac  causa  varie 
disceptare,  jam  in  unam  convenere  sententiam,  in 
persona  Cantuariensis  archiepiscopi  universali  Ec- 
clesiae  succurrendum.  [Verumdominus  papa,lectis 
et  relectis,  et  diligenter  et  attente  auditis  et  cogni- 
tis  singulis  consuetudinibus,acerrime  motus  statim 
excanduit  in  archipra;sulem,  arguens  eum  et  dure 
increpans,quodin  illarum  non  consuetudinum,sed 
tyrannicarum  usurpationum  assensu  ipse,  ut  ibi 
confessus  est,  caeterique  episcopi  sacerdotiosuore- 
nuntiaverinl.etDei  Ecclesiam  ancillaverint  :asserens 
multo  satiusomnesustinuissediscrimen,quam  tan- 
tis  legis  Dei  subversionibus  praebuisse  assensum.Et 
adjecit:  «  Verum  inter  abominabilia  haec,  quae  hic 
lecta  sunt  et  audita,  nulla  quidem  bona,  sed  quae- 
dam  tolerabilia  sunt,quae  utcunque  potest  Ecclesia 
tolerare.  Sed  horum  major  pars  reprobata,etab  an- 
tiquis  quidem  et  authenticisdamnata  est  conciliis, 
utpote  directe  sacris  sanctionibus  adversa.»Ethaec 
quidem  dominiis  papa  inaudientia  oniniumrepro- 
bavit.et  abEcclesiain  posterumdamnandaoensuit. 
Etad  archiepiscopum  seconvertensinquit:  «  Tecum 
fraler,  etsi  tuus  et  coepiscopornm  tuorum  grandis 
fuerit  excessus  et  enormis,  agendum  est  parcius. 
Qui  etsi.ut  confiteris  ipse  ceeidisti.mox  post  casum 
tuumresurgereconatusesproptercasum  multajam 
gravia  etdura  perpessus.el  statimutcecideras,cum 


D 


datus  sumqualitercunqueinpastorem,inmanu  tua 
pater,  archiepiscopatum  Cantuariensem  resigno.» 
Et  flevit  cum  singultu,  sed  et  dominum  papam  et 
omnesqui  aderant  flere  compulit. 

Imo  et  haec  audiens  quis  poterit  se  continere  a 
fletu  ?  Seorsum  igitur  archiepiscopo  sedente  cum 
suis  in  hoc  verbo  scandalizatis,  nimirum  qui  jam 
cceperant  desperare.dominus  papa  super  hiscum 
cardinalibus  coepit  conferre.  Hinc  inde  varia  et 
diversa  est  orta  sententia.  His  visum  est  oblata 
occasione  regis  iram  sedari  posse  facilius.dum  in 
alia  persona  ecclesiae  Cantuariensi  conciliaretur,  et 
beato  Thomae  possitalias  competentius  provideri. 
His  siquidem  erant  exphariseeis.  Aliis  autem  qui 
apertos  habebant  oculos  visum  est  in  diversum. 
Quasi  is  qui  pro  tuenda  Ecclesiae  libertate  summo 
periculoet  discrimini.nonsolumdivitiasetgloriam, 
dignitatem  et  auctoritatem,  sed  etvitam  exposuit, 
adregislibitumdeberetsuojureprivari:  sicutforma 
fieret  aliis  in  consiinili  causa  regibus  resistendi,si 
ei suajustitia  servaretur  ilkesa.Sic  eo  cadente  cade- 
rent  universi  episcopi,  ut  nullis  futuris  temporibus 
auderetquisobviare  principis  voluntati:  etsicvacil- 
laretstatus  catholicae  Ecclesiae,et  Romani  pontificis 
deperiretaucloritas.«Expeditigitur,inquiunt,hunc 
restitui  etiam  invitum,  etei,  quipronobis  dimicat, 
omnimode  siiccurrendum.  »  Placuit  omnibus  haec 
scntentia  praeterquaui  pharisaeis. 


223 


S.  THOMiE    CANTUAR.  ARCHIEP. 


224 


Vocato  igitur  beato  Thoma  cum  suis,   dominus  A  dumsacris  vestibusinduereradmissarum  solemnia, 


papa  haec  ait  ex  sententia  :  «  Nunc  demum,frater, 
nobis  liquet,quem  habuistiet  habes  zeium  pro  domo 
Domini,  quoniam  sinceraconscientiate  ipsum  sta- 
tuisti  murum  ex  adverso.  De  tuo  ingressu  cum  pu- 
ram  feceris  confessionem,  resignatione  facta,  qua 
potuit  et  debuit  dilui  culpa  delicti,  jam  secure  de 
novo  poteris  de  manu  meapontificalis  oficii  curam 
recipere.dumteinintegrumducimusrestituendum. 
Et  merito.quem  multiplicigenere  tentationisvirum 
probatum  novimus,  providum  et  discretum,Deo  et 
hominibus  carum,  nobis  et  sanctse  Romanae  Eccle- 
siae  per  omnia  fidelem.  Etsicut  nostrae  persecutio- 
nisfactusesparticepset  consors  individuus,ita  tibi, 
Deo  auctore,in  nullo  deesse  poterimus  quandiu  in 
hoc  corpore  vitalis  duraverit  spiritus.  Verum  hacte- 
nus  deliciis  affluens,  ut  de  caetero  discasesse.quod 
debes  pauperum  consolalor,necid  doceri  poteras 
nisi  docente  religionismatre,  ipsa  paupertate,pau- 
peribus  Christite  duximus  commendandum,huic, 
inquam,abbatiPontiniacensi(eratenim  ibi  praesens 
ex  condicto),  et  suis  fratribus  educandum.  Non, 
inquam,  educandum,splendide,sed  simpliciter,  ut 
decet  exsulem,  el  Christi  athletam,inter  quoscum 
paucis  et  necessariis,reliquis  sociis  per  amicos  divi- 
sis,  oportet  te  ad  tempus  conversari,  donec  aspira- 
verit  diesconsolationis,  et  tempus  pacis  desuperad 
nosdescenderit.  Interim  autem  forti  animoesto,  et 
hisqui  pacem  perturbantresiste  viriliter.  » 
Acceptaitaque  benedictione.beatus  Thomascum 


et  zona  praecinctus  viderer  suffarcinalus,  requisi- 
visti :  Unde  posteriora  mea  inflata  fuissent  ?  Si  igi' 
tur  a  scapulis  dependens  capucium  maj  us  et  ibi  pree- 
tenderet  formam  inflationis,nihilominus  posses  de- 
ridere  gibbosum.  Idcirco  cautius  mihi  est  contra 
talium  insultationes  provisum.»  Utebaturrevera  ar- 
chiepiscopuscilicio  ad  nudicollousque  adpoplites 
clamipsius  etiam  familiaribus  ;  et  dum  cingeretur 
arctius,rigorciliciiseextendebat,etvidebatur  gros- 
sior,  qui  fuit  macilentus,  sed  jucundus  facie. 

Discurrentibusinterim  hinc  inde  nuntiisadpacis 
reformationem,tandemplacuitutrobiquedominum 
papam  et  regem  statuto  die  et  loco  ad  invicem  con- 
venire,utper  mutuum  eorum  colioquium  viapacis 
B  possit  facilius  inveniri.  Rex  ait  ad  id  se  venturum. 
sed  inarchiepiscopi  absentia  ;quiaeopraesentede- 
mandat  nec  domini  papae  faciem  se  visurum.  Do- 
mino  papae  archiepiscopus  significat  nulla  ratione 
regis  uti  colloquio  sine  sui  praesentia,  cui  jmores 
illius  hominis  noti  fuissent : «  Sed  et  citius  poterit, 
ait,apostolica  circum  veniri  religio  ex  varietate  ver- 
borum  regis,  si  non  adsit  sedulus  interpres,  qui 
regiae  mentispropositumex  ipsiusanimi  possitla- 
tebris  elicere  :  et  si  rex  infirmiora  domini  papae 
praenoverit,exitus  viarum  suarum  obstruet  offendi- 
culis.  »  Quo  accepto,moderataresponsione  regi  re- 
nuntiatdominus  papahocinauditum  asaeculis.Ro- 
manam  Ecclesiam  ad  alicuj  us  principis  nutum  quem 
quama  suoconductu  rejicere,maximepro  justitia 


paucis,  familiaribus,  caeterisutdictumestaliasdes-  q  exsulantem;  sed  et  id  privilegii  et  actontatis  esse 

linatis,Pontinicumingressus,judicavitsenondigne 

curam  pastoralem  de  manu  apostolica  accepisse,nisi 

etiam  ethabitum  religionis  reciperet :  nimirum  qui 

in  episcopali  sede  primogenitos  filios  suos  monachos 

haberet  regere,  etaprimafundationeCantuariensis 

Ecclesiae  ipsius  pastores  et  episcopos  didicerit  fere 

omnesmonachosfuisse,necsecundumveterumhis- 

torias  aliquam  regni  scissuram  vel  translationem 

accidisse,nisi  dumquis  alterius  professionis  Cantu- 

ariensi  Ecclesiee  praefuerit.  Missis   igitur  proinde 

nuntiis.remisit  ei  dominus  papa  habitum  monacha- 

lem,  quem  ipse  benedixit,  de  laneo  utique  panno 

grosso  et  crudo.  Unde  et  nuntiis  injunxit  dicens  : 

«  DicitedominoCantuariensi,quodhabitumeimisi- 

mus,qualemhabuimus,nonqualem  vellemus.»Pon- 

tiniacensisveroabbas.dumcumpaucisbeatumTho- 

mam  illo  indueret  habituseorsimet  secreto.astans 

etiamibidem  quidam  farailiaris,isutique  qui  pridie 

illudproblemaproposuitapudClarendonam,scilicet: 

Quidvirtutissibiretinuit,qui  conscientiamprodidit 

etfamam,dumviditinipso  habitu  capuciummino- 

ris  quantitatis,  quam  ut  toti  congrueret.ait :  »  Fuit 

tamen  id  serio  factum,  utrum  reguraliter  nescio. 

Liquet  tamen  dominum  papam  minus  congrue  aiu- 

nissecucullae  capucium.»  Subridens  autem  beatus 

Thomas  inquit :  «  Pro vide.ne et tu  possis  iterato  mihi 

illudere,sicutfecisti  pridie.»  Etille  :  «Ubietquando, 

domine  ? » Etarchiepiscopus  inquit : « Nudius  tertius, 


D 


indultum  apostolicae  sedi,ut  exsulibus  et  oppressis 
subveniat,etiam  contra  principum  iras,et  violentos 
irapetusmalignorum.  Indignantes  igitur  nuntii  re- 
cesserunt,  haec  regi  nuntiaturi.Dominus  vero  papa 
Romamreversurus  iteringreditur.quem  proseque- 
batur  archiepiscopus  usque  Bituricum.Ubiaccepta 
licentiaet  benedictione  regreditur  Pontiniacum, 
amplius  domini  papae  faciem  in  carne  ista  non  vi- 
surus. 

Haec  itaque  prosecuti  sumus  historialiter  a  con- 
cilio  de  Clarendona  usque  ad  domini  papae  recessum 
de  Francia.ad  eaquae  interim  facta  sunt  dilucidanda, 
quia  epistolae  interea  scriptae  non  ita  expresse  rem 
gestam  explicant.  Subsequentes  vero  epistolae  sin- 
gulae  suis  locis  ita  sunt  manifestae  usque  ad  exitum 
[otiusnegotii.quodminusvideanturegere  historiali 
adminiculo,  eo  excepto  quod  factum  est  in  regum 
colloquio,quando  Domini  Cantuariensis  causae  ex- 
secutio  a  domino  papa  Simoni  priori  de  monte  Dei 
et  Bernardo  de  Corilo  commissa  est.  Alias  enim 
turbata  est  pacis  reformatio,  quianoluit  Cantua- 
riensis  verbumhocsubsilentio,«  salvoordinemeo» 
preeterire,  aliquaudo  quia  noluitrex  osculum  dare 
Cantuariensi  sub  pacisfoedere  :  sicut  per  epistolas 
suisinlocis  ordinatas  pleniusinnotescit.  Ibi  autem 
sic  accidit.  Suggestum  fuit  regi  Angliae  dominum  Can- 
tuariensem  suo  se  arbitrio  omnino  velle  commit- 
tere  ideoque  gratius  ej  us  praesentiam  ibi  acceptabat 


225 


VITA  IV  ET  V  AUCT.  ALANO  ET  JOANNE  SALISB. 


226 


Iiritur  multis  utriusque  regni  ad  id  convenieutibus  A  negotiis  dominus  Gantuariensis  solitus  fuit  a  regia 

o  _._.•_  1:1 i:i-.i„ „..„„_„•     r.A.t   .ll___4     <-r_ll_-i_-innim   PT  npP 


adpedesregisAngliaeprociditdorninusCantuanen 
sis  dicens  : « Totamcausam,  unde  inter  nos  orta  est 
dissensio,  tuo committo  arbitrio,  honore  Dei  salvo. » 
Audito  hoc  verbo,  rex,  statim  excanduit  inquiens 
regi  Franciee :  «Dominerexattende,  si  placet.  Quid- 
quid  Cantuariensi  isti  displicuerit,  dicet  honori 
Dei  esse  contrarium,  et  sic  sua  et  mea  omnia  sibi 
vindicabit.  Sed  De  videar  honori  Dei,  vel  sibiin  ali- 
quo  velle  resistere,  haec  offero.  Multi  fuerunt  reges 
in  Anglia  ante  me  majoris  vel  minoris  auctoritatis. 
quam  ego  sum.  Multi  fuerant  ante  eum  archiepis- 
copi  Cantuariae,  magni  et  sancti  viri.  Quod  igitur 
antecessorum  suorum  major  et  sanctior  fecit  ante- 
cessorum  meorum  minimo,  hoc  mihifaciatetqui- 
csco.  »  Acclamabatur  undique  :  «  Satis  rex  se  hu-  B 
miliat.  »  Dum  archiepiscopus  aliquantulum  subti- 
cuissel,rex  Franciae  adjecit: «  Domine  archiepisco- 
ipe,  vis  esse  major  sanctis  viris?  velmeliorPetro? 
Quid  dubitas?  Ecce  pax  prae  foribus.  »  Ad  heec  ar- 
chiepiscopus  regi  Franciae  ait:  «  Verum  est,  ante- 
cessores  nostri  multo  me  meliores  fuerunt,  et  ma- 
jores.  Singuli  autem  suis  temporibus,  etsi  non  om- 
nia  se  adversus  Deum  extollentia,  quaedam  tamen 
resecarunt.  Et  si  omnia  radicitus  tunc  exstirpassent, 
quis  nunc  adversum  nos  ignem  tentationis  hujus- 
modi  excitaret?  Quo  cum  iliis  probati,  digni  inve- 
niamuretiamcumillis,  laudeetgloria.  Multomelius 
nobis  Deo  consulente  actumest,  ut  sicutin  eorum 
sorte  et  numero  laboravimus,  ita  et  illorum  laboris 
et  praemii  simus  participes.  Nec  si  aliquis  eorum  £ 
forte  tepuit  vel  excessit  in  aliquo,  ejusin  hoc  tepo 
ris  vel  excessus  exemplurn  sequi  tenemur.  Pelrum 
etenim  Christum  negantem  arguimus,  sed  Petrum 
usque  in  capitis  sui  periculum  Neronis  impetum 
arguentem  omnibus  modis  comniendamus.  Sane 
quia  Petrus  ei  consentire  noluit  in  eo,  quod  etdis- 
simulare  sine  animae  sun.  periculo  non  potuit, 
idcirco  inimicorum  victor  in  carne  occubuit.  Ex 
talibus  pressuris  catholica  surrexit  et  crevit  Eccle- 
sia.  Patres  nostri  passi  sunt,  quia  noluerunt  nomen 
Christi  subticere,  et  ego,  ut  hominis  gratia  mihi 
restituatur,  Christi  honorem  deberem  supprimere? 
Absit !  ait.  »  Insurrexerunt  itaque  magnates  utrius- 
que  regni,  imputantes  arrogantiam  archiepiscopi 
impedimentum  pacis :  uno  inter  alios  comitepalam  _ 
protestante,  quia  archiepiscopus  utriusque  regni 
consilio  et  voluntati  resistit,  de  ceetero  neutrius 
dignus  erit  auxilio,  sed  ejectutu  ab  Anglia  Francia 
non  recipiat. 

Soluto  colloquio  non  sine  multorum  murmure, 
reditur  ad  propria,  coexsulibus  Cantuariensibusin 
summadesperationepositis.Consueveratautemrex 
Franciaepostsiugula  hujusmodi  colloquia  ad  Can- 
tuariensis  hospitium  descendere  consolationis  ob- 
tentu  et  reverentias.  Tunc  autem  eum  nec  per  se 
nec  per  suos  vel  respexit.  Tres  igitur  dietas  in  regis 
Franciae  comitatu  ita  transiit  quod  nec  ad  eum  rex 
vel  alius  ex  sua  parte  accessit,  et  cum  in  talibus 


liberalitate  procurari,  post  illud  colloquium  et  per 
id  quod  diximus  spatium  exindenihil  omnino  sibi 
fuit  exhibitum.AliquandoenimistranseundoSeno- 
num  archiepiscopus,aliquando  Pictaviensis  episco- 
pus,velaliquisaliussuperejusmiseriaafflictuscum 
exhibuit  ut  mendicum,  quod  plurimum  suos  per- 
terruit  quasi  jam  omni  humano  auxilio  destitutos. 

Tertiaverodieperactoilliusitinere,  dum  sedentes 
in  hospitio  super  his  confabularentur  ad  invicem  et 
secum  quaererent  quo  possent  divertere,  dominus 
Cantuariensisjucundovultu,quasinihiladversitatis 
habens,  et  ad  omnes  fortunae  impetus  invincibilis, 
moderato  risu  condolentibus  allusitdicens:  «Solus 
impetor.etmecedentenon  eritqui  vos  persequatur 
acrius,  nec  adeptis  amicorum  beneficiis,  vos  qui 
destituat  amplius.  Confortamini  igitur,  et  nolite 
expavescere. »  Cui inquiunt : «  Miseremur  tuis  magis, 
dum  nescimus  quo  possis  divertere,  vir  tantee  au- 
ctoritatis,  a  summis  et  ultimis  derelictus  amicis.  » 
Archiepiscopus  inquit:  «Deonostri  curam  commit- 
timus.Et  ex  quo  utriusque  regni  nobis  praecluditur 
aditus,ncc  ad  Romanos  latrones  consolationis  gra- 
tia  nos  expedit  recurrere,  quippe  qui  miserorum 
spoliaet  sine  delectu  diripiunt:  alia  est  nobisvia 
procedendum.  Audivimus  siquidem  circa  Ararim 
fluvium  Burgundiae  usque  ad  partesprovinciaelibe- 
raliores  esse  homines.  Ad  hos  ego  etunus  mecum 
pedites  ibimus,  qui  visa  afflictione  nostraforsitan 
nostri  miserebuntur,  victualia  ministrantes  ad  tem- 
pus,  donec  nos  visitaverit  Deus.  Potensest  Deus  et 
in  ultimo  miseriae  calculo  suis  adesse :  et  infideli 
deterior  est,  qui  de  Dei  desperat  misericordia.  »  Et 
statim  adfuit  prae  foribus  Dei  miseratio.  Accurrit 
enim  quidam  serviens  regis  Franciae,  qui  diceret: 
«  Dominus  rex  vos  ad  curiam  vocat.  »  Ad  hoc  ait 
unus  eorum  :  «  Ut  ejiciamur  a  regno.  »  Archiepis- 
copus  inquit  :  «  Non  es  propheta,  nec  prophetae 
filius,  noli  vaticinari  sinistra.  » 

Venientes  ergo  invenerunt  dominum  regem  cum 
tristi  vullu  sedentem,  et  non  assurgentemde  more 
archiepiscopo.  Quod  factum  est  in  principio  triste 
praesagium.  Considentibus  illis  etadhuc  tepide  vo- 
catis,  diutius  facto  silentio,  rex  inclinato  capite 
quasi  dolens  et  invitus  cogitaret  ut  eos  de  regno  eji- 
ceret,et  illis  idipsum  timentibus,  obortis  lacrymis 
prosiliens  cum  singultu  projecit  sead  pedes  archi- 
episcopi,  obstupentibus  his  quiadherant.Archiepi- 
scopo  vero  se  inclinante  ad  erigendum  regem.vix 
taudemrex  ad  se  reversusprae  angustia  ait:  «  Vere, 
domine  mi  pater,  tu  solus  vidisti.  » Et  suspirans  prse 
moerore  repetiit  : «  Vere,  patermi,  tu  solus  vidisti. 
Nos  omnes  caeci  fuimus,  qui  contra  Deum  tibi  dedi- 
mus  consilium  ut  in  causatua,  imo  Dei,  ad  nutum 
hominis  honorem  Dei  remitteres.  Poeniteo,  pater, 
et  graviter  poeuiteo.  Ignosce  ergo,  et  ab  hac  culpa 
me  miserum  absolve.  Sed  et  Deo  et  tibi  me  ipsum 
et  regnuiu  meum  expono,  et  abhachora  promitto, 
quod  tibi  vel  luis  non  deero.  quandiu  Deo  auctore 


227 


S.  THOMjE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


228 


vixero.  »Regeigiturabsoluto,dataqueeibenedictio-  A 
ne  archiepiscopus  Senonis  ingressus  est  cum  suis 
in  gaudio,  ubi  eum  rex  Franciae  regaliter  exhibuit 
usque  ad  regressum  ejusin  Angliam.] 

Quo  audito,  rex  Angliae  regi  Franciae  demandat  se 
mirari  plurimo  quomodo  vel  qua  ratione  de  jure 
posset,  contra  eum  fovere  archiepiscopum,  cumin 
ipsius  regis  praesentia  ipse  se  ita  humiliarit,  ad  om- 
nem  paratus  justitiam,  nec  per  ipsum  steterit,  quo- 
minus  archiepiscopus  pacem  h aberet,  quam  ipse  ar- 
roganter  et  contumeliose  rejecit.  Quocirca  ait  regem 
Franciap  tali  de  caetero  in  suo  regDO  non  debere 
praestare  subsidium,  in  sui  fideJis  ignominiam  et 
ruborem.  Ad  haec  rex  Franciae  inquit  nuntiis: «  Ite 
regi  vestro  nuntiantes,  quod  si  rex  Angliae  consue- 
tudines  avitas  quos  vocant,  licetminus,  ut  dicitur,  B 
legi  divinse  congruas,  tamen  ut  ad  regiam  dignita- 
tem  spectantes  non  sustinet  abrogari,  multo  minus 
mihi  licet  jus  iilius  liberalitatis  subvertere,  quod 
cum  corona  regni  mihi  jure  competithaereditario. 
Censuevit  siquidem  Francia  ab  antiquis  tempori- 
busomnes  miseroset  afflictos,  maxime  pro  justitia 
exsulantesrecipere,  etdonecpacemhabuerit,fovere 
et  tueri,  Cujus  honoris  et  excellentiae  gratia,  Deo 
propitio,  me  vivente  ad  nullius  personae  suggestio- 
nem  in  Cantuariensis  exsilio  derogabitur. » 

Haecitaque  idcircohic  exposuimus,  ne  series  epi- 
stolarum  interrumperetur,  cum  ventum  fuerit  ad 


eum  locum  ubi  epistolae  idem  tanguntsedobscurius. 
Hoc  est  in  quarta  parte,  ubi  prior  de  Monte-Dei  et 
Bernardus  de  Corilodomini  papae  mandati  fuerunt 
exsecutores  designati.Reliquae  veroomnesepistolae 
ordine  suoetloco  rem  gestam  lucidius  declarant, 
ut  ad  legentis  intelligentiam  per  se  satis  sufficiant. 
Praemittuntur  tamen  quaedam  epistolae  quarum 
obtentu ,  dum  con tentio  ageretur  inter  regem  et  bea- 
tum  Thomamet  archiepiscopum  Eboracensem.co- 
gnito  et  perspecto  quod  Cantuariensis  prosperitas 
defacilivinci  non  potuit:  studuit  Eboracensisarchi- 
episcopusregisanimumadversusCantuariensemex- 
asperare.  Unde  et  avitis  illis  consuetudinibus  con- 
servandis  facilius  cessit,  ut  sic  regiam  gratiam  sibi 
conciliaret  in  Cantuariensis  confusionem.  Ascivit 
etiam  sibi  in  socium  Gilbertum  Londoniensem  epi- 
scopum,  qui  et  ipse  diutius  aspiraverat  ad  archi- 
episcopatum  Cantuariensem.  Quocircadum  exqui- 
sitis  doiis  et  insidiis  frustra  conatus  est  Cantuarien- 
sem  dejicere,  sategit  propensius,sedversute,si  quo 
modo  posset  a  Cantuariensi  Ecclesia  Londonias 
pallium  transferre.  Isti  ergo  duo  caeterorum  signi- 
feri  et  totius  perturbationis  incentores  his  de  cau- 
sis,  ut  dictum  est,regis  animum  iuduxerunt,uthas 
quae  sequuntur  consuetudines  contra  ecclesiasti- 
cam  libertatem  statueret  etstatutasinregno  Anglo- 
rum  promulgaret. 


Ila  explicit  opus  Alani  ^de  sancti  Vita  Thomx,  prout  separatim  habetur  in  codicibus  manuscriptis. 
Sunt,  vero  duo  fragmento,  in  Quadrilogo  Lupi  reperta,  quibus  in  opere  prxcedente  non  bene  locum 
dare  potut,  eorum  priusad  legationem  super  Angliaim  a  domino  papa  concessam  ;  secundum.  vero  ad  pce- 
nitentiam  regis  Henrici  spectat. 


Frag.  I. Delegationeapostolica.  Obtinueratsiqui- 
dem  a  viro  apostolico  apostolicae  sedis  legationem 
super  Angliam,  etquidemad  cautelam,ut  videlicet 
firmioretmagisauthenticaecclesiasticaquaevissen- 
tentia  haberetur,  si  deinceps  ab  eo  aut  in  regnum, 
aut  inregnipersonasferretur.  Et  inprimis  quosdam 
de  aulicis  clericis,qui  ratione  ordinis  seu  beneficii 
ecclesiastici  obligati  sibi  fuerant,  et  obedientiam 
exhibere  tenebantur  distinctissime  citavit,ut  ad  ip- 
sum  venire  non  differrent.  Quibusdam  etiam  in 
virtute  obedientiae  sub  ordinis  sui  et  beneficiiperi- 
Culo  nonnulla  praecepit,  sed  non  venerunt  ii,  nec 
parueruntilli.  Unde  appellationi  non  deferens  ip- 
sos  publice  anathematizavit  et  anathematizatos  de- 
nuntiari  fecit.  Et  non  solum  de  aulicis  clericis,  sed 
et  de  laicis  aulicis:  et  ob  varias  causas.  Quosdam 
quia  invasores,quosdam  tanquam  rerum  ecclesiasti- 
carum  violentos  detentores.  Et  non  solum  ex  his  et 
ihis,  sed  etaliquos  etiam  ex  ipsis  propterinobe- 
dientiam  manifestam,  etmaximequia  inter  regem 
et  ipsum  totius  dissensionis  incentores  exstiterant, 
quam  et  foverein  dies  non  desistebant. 

De  anathematizatis  sic  Londoniensis  et  Saresbe- 
riensis  primi  erant.  Anathematizavit  etiatn  Joan- 
nem  de  Oxenfordia,  et  Richardum  de  Ivelcestria, 
qui  in  haeresim  damnatam  inciderunt,  praestando 


C  juramentum  schismatis.  Richardum  etiam  de  Luci 
et  Joselinum  de  Baillolio,  qui  parvitum  illarum 
auctores  et  fabricatores  exstiterunt.  Ranulphum 
etiam  de  Broc,  qui  bona  Ecclesiae  Cantuariensis, 
hominesque  tam  clericos  quam  laicos  cepit,  et  in 
captione  detinuit.  Hugonem  quoque  de  Sancto 
Claro,  et  Thomam  filium  Bernardi,  qui  bona  ejus- 
dem  et  possessiones  absque  conniventia  sua  occu- 
pantes  detinuerunt.  Omnesque  qui  de  caetero  in 
possessiones  et  bona  Ecclesiae  contra  voluntatem 
suam  et  consensum  manus  violentas  extenderant. 
Et  hi  quidem  anathematizati  ex  aulicis  de  magis 
familiaribus  et  consiliariis  regis  erant.  Undeetfere 
jam  quotquot  in  aula  erant,  aut  nominatim  ex- 
communicatierant,autexcommunicatisparticipan- 
P  do,  quos  evitare  nec  poterant  nec  licebat,  adeo  ut 
J  vix  in  capella  regis  esset,qui  in  missa  pacis  illud 
osculum  sacramentale  regiofferret.nisiexcommu- 
nicatus  ex  notnine,  vel  ex  participatione. 

Frag.  II.  De panitentia  regis.  Rex  autem  et  legat1 
primo  convenerunl  apud  Gorham,die  Martis  ante 
Rogationes,  ubi  invicem recepti  sunt  in  osculo pacis. 
In  crastino  venerunt  Saviniacum,  ubi  archiepisco- 
pus  Rothomagensis.et  multi  episcopi  et  proceres 
conveuerunt.  Cmnque  ibidem  de  pace  Domini  tra- 
ctatum  esset,  quamrexsecundum  mandataeorum 


229 


VITA  IV  ET  V   AUGT.  ALANO  ET  JOANNE  SALISB. 


230 


absolutae  jurare  renuit,rexabeis  cum  indignatione  A  omnes  malas  consuetudines,  quae  in  diebussuisin 


recessit  in  haec  verba  :  «  Redeo  in  Hiberniam,  ubi 
multa  mihi  incumbunt.  Vos  autem  in  pace  ite  per 
terram  meam.ubi  vobis  placuerit:  et  agite  legatio- 
nem,sicut  vobis  injunctum  est.  »  Sicqueab  eis  dis- 
cessum  est.Tunccardinales,habito  arctiori  consilio, 
revocarunt  episcopum  Lexoviensein,et  archidiaco- 
num  Pictaviensem,  et  archidiaconum  Saresberien- 
sem,  et  per  eos  laboratum  est,  quod  sexta  feria 
sequentirexet  cardinales  apud  Abrincas  convene- 
runt,  ibique  omnino  conventum  est  inter  eos,  ita 
quod  rex,quidquid  expartecardinalium  ei  proposi- 
tum  est,  benigne  suscepit  et  concessit.  Sed  quia 
rex  filium  suum  voluit  adesse,  ut  quae  pater  permit- 
teret,ille  etiam  asseveraret,  terminus  eidilatus  est 


ecclesias  Dei  inductae  sunt,  penitus  dimitteret.  Si 
quae  autem  fuerunt  malae  ante  tempora  sua,  illas 
juxta  mandatum  domini  papae,et  consilio  religio- 
sorum  virorum  temperaret. 

Tertio,  quodEcclesiae  Cantuariensi  omnemsuam 
integiitatem  in  terris  et  in  aliis  rebus  restitueret, 
sicutfuit  anno,antequam archiepiscopusiramregis 
incurreret.  Et  quod  omnibus,  quibus  offensus  fue- 
ratpropter  archiepiscopum,pacemet  amorem  red- 
deret,et  possessionum  suarum  plenitudinem. 

Quarto.quod  si  necesseesset,et  dominus  papaei 
mandaret,  iret  in  Hispanias  ad  liberandam  terram 
illam  a  paganis. 

Injunxerunt  etiam  ei  secretius  jejuniaet  eleemo- 


usqueadsequentemDominicamproximam.videlicet  b  synas,et  alia  quaedam,quae  ad  communem  audien- 
ascensionis  Domini.  Tunc  in  publia  audientia  rex      tiam  non  pervenerunt. 


manusuatactissacrosanctisEvangeliisjuravit,quod 
nec  mandavitnec  voluit  quod  archiepiscopus  Can- 
tuariensis  interficeretur  ;  etquod  audita  morteejus 
plus  inde  doluit,  quam  laetatus  est.  Addidit  etiam  ex 
propria  voluntate,quod  de  morte  patris  vel  matris 
suae  nunquam  tantum  doluit.  Juravit  etiam,  quod 
quantamcunque  poenitentiaineicardinalesinjunge- 
rent  pro  satisfactione,  plenarie  exsequeretur.  Dice- 
bat  enim  coram  omnibusse  intelligere.quodcausa 
esset  mortis  archiepiscopi,et  quidquid  factum  fuit, 
propter  eum  factum  esset,non  quia  ipse  mandave- 
rit,  sed  quia  amici  et  familiares  videntes  turbatio- 
nem  vultus  ejus  et  oculorum,  cognoscentes  etiam 


Ad  haec  omniarexbenignissimeassensumpraesti 
tit,  ita  quod  coram  omnibus  diceret :  «  Ecce,  do- 
mini  legali,  corpus  meum  in  manu  vestra  est. 
Scitote  pro  certo,  quiaquidquidjusseritis,  seu  pro- 
ficiscendo  Hierosolymam,  sive  Romam,  sive  ad 
Sanctum  Jacobum,vel  quidquidid  sit,paratus  sum 
oblemperare.  »  Unde  fere  cuncti,  qui  aderant,  vi- 
dentes  humilitatem  et  devotionem  ejus,vixpoterant 
lacrymas  continere.  His  expletis,  ne  quid  ad  boni 
consummationemdeesset,deduxerunteumlegatiex 
propriaregis  voluntate  extraostiumecclesiae,ibique 
flexis  genibus,  non  tamen  exutis  vestibus,  neque 
verberibus  appositis,  est  in  ecclesiam  introductus. 


dolorem  cordis,  et  saepe  audientes  querula  verba  q  Et  ut  aliqui  deregno  Francorum  haecitaprocessisse 


ejus  de  archiepiscopo,  injuriam  ejus  absque  cons- 
cientia  ipsius  ulcisi  parabant.  Et  ideo  cum  omni 
humilitate  et  devotione  ad  omnia,  quae  legati  jube. 
rent.se  expositum  asserebat. 

Tunc  injunctum  est  ei  a  legatis,  quod  inveniret 
ducentos  milites  per  annum  integrum  sumptibus 
suis,  videlicet  unicuique  militi  trecentos  aureos  in 
terra  Hierosolymitana  conlra  paganos,  secundum 
dispositionem  Templariorum. 

Secundo,  quod  prava  statuta  de  Clarendune,  et 


cognoscerent,  statuerunt  quod  archiepiscopus  Tu- 
ronensis,  et  suffraganei  ejus  coram  rege  et  legatis 
praesentiamsuamexhiberentapudCadomumprima 
die  Martis  post  ascensionemDomini. 

Quod  rex  juravit,filius  ejus  manu  suafirmavit  in 
manu  domini  Alberti  cardinalis,  se  ex  parte  sua 
observaturuni,  et  si  rex  pater  morte  vel  alia  causa 
ruanifestaproepedituspcenitentiampraedictam  com- 
plerenon  posset,quod  ille  perficeret. 


ADDITAMENTA  DUO 
Ad  libellos  Alani   Teok.   et  Joannis  Salisb.,  quorum  prius  in  cod.  msto  biblioth.  Mus. 
Bnt.  sub  numero  addit.  11586,  f°  66  :  posterius  in  alio  cod.  eiusd.   bibliot.  (addit.  10050) 
occurnt. 


ADDIT.  I. 

Quin.ad  stabiliendam  hujus  historise  fidem  certo 
quodam  argumento  hic  inserendum  visum  est  ve- 
tus  super  controversia  divi  Thomse  pro  Ecclesise 
libertate  fragmentum. 

QuintadieNatalis  Dominicirciterhoramvesperti- 
nam.dumarc.hiepiscopuscumclericissuisresideret 
in  thalamo,  Willelmus  de  Tracy,  Reginaldus  filius 
Ursi,  Hugo  de  Morevilla,  Ricardus  Brito,  de  Nor- 
mannia  venientes  tanquamfuria  invecti.subitotha- 


D  lamumirruperunt,denuntiantesex  parte  regis  mo- 
ram  in  Normannia  facientis,ut  episcopos  Angliae, 
suspensosofficiorestitueret.excommunicatosabsol- 
veret.Quibusrespondit  non  esse  judicis  inferioris, 
ut  superioris  sententiamsolvat  etquod  nulli  homi- 
num  liceatinfirmare  quod  apostolica  sedes  decreve- 
rit.  Attamen  si  Londoniensis  et  Saresberiensis 
episcopisuomandato  separiturosjuramentofirma- 
rent,  eos  pro  pace  Ecclesiae  et  reverentia  domini 
regis  absolveret.  Illi  ira  incandescentes  et  scelus 
nefarium  quod  in  mente  conceperant  ad  effectum 


231 


S.  THUMAS  CANTUAR.  ARCHIEP. 


232 


perducere  properantes  cuin  impetu  recesserunt.  A 
Archiepiscopusvero,monentibusclericissuisethora 
diei  vespertinaurgente.majoremintraviteeclesiam, 
vesperas  decantaturus.  Quatuor  itaquenefandi  sa- 
tellites  supradicti,  interim  militaribus  armis  induti 
e  vestigio  subsecuti  sunt  archiepiscopum.Qui  cum 
venissent  ad  ecclesiam,  ostia  ipsiusecclesiae  (sicut 
praeceperat    archiepiscopus),  invenerunt    aperta. 
«  Nequeenim.,ait,EcclesiamDeiquaecunctisuniver- 
saliter  debet  esse  refugium  turbatoordine  coramu- 
tabimus in  castellum. » Turbis  undique  confluentibus 
praedicti  quatuor  ecclesiam  irreverenter  ingressi, 
co3perunt   clamare :  t  Ubi  est  proditor  regis  ?  Ubi 
est  proditor  regis  ?  Ubi  est  archiepiscopus  ?  »Cum 
autem  archiepiscopus  nomen  audiisset  archiepisco- 
pi,a  tertio  gradu  presbyterii  velquarto,quem  jam  3 
conscenderat,iis  obviam  regressus  est  dicens :  «  Si 
qu3eritisarchiepiscopum,ecceme  inpromptu  habe- 
tis,  »  quibus  acerrima   proponentibus  ait :  «  Ego 
mori  paratus sum, vitae preeferens assertionem justi- 
tiae,  libertatem  Ecclesiae ;  rogo  tamen  ut  mei  non 
sint  obnoxii  pcenae,  sicut  nec   fuerunt   incitatores 
causae.  •> Dum  autem  nefandi satellites  strictis  insur- 
gerent  gladiis,  ait:  ><  Deo  et  beatae  Mariaeet  sanctis 
hujus  ecclesiae  patronis  et  beato    Dionysio  com- 
mendo  me  ipsum  et  Ecclesiae  causam.  » Immolatus 
itaque  coram  altari,  lethale  vulnus  accepit  ea  cor- 
poris  parte  quam  oleisacri  perfusio  specialius  Do- 
minoconsecraverat,  etqui  pro  libertate  cleri  toties 
caput  exposuit  et  oculos  erexit  ad  ccelum,inclinato 
capite  percussus  ocoubuit.  q 

Robertus  de  Broc  et  sui  complices  archiepiscopi 

supellectilem,clericorumvestesetministrorum,offi- 

cinarum  etiam  utensilia  diripuerunt.Equos  omnes 

quos  in  stabulo  repererunt  dominicodatos  in  rapi- 

nam  celeriter  abduxerunt.  Corpus  autem  archiepi- 

scopi  quod  adextris  sancti  Benedicti  decubuerat  in 

pavimento  ante  majusaltaresub  ipsius  dieicrepu- 

sculo  deportatum  est.Ubiquodad  uotitiamcubicu- 

larii  solius  devenerat  astantibus  venitin  lucem.Li- 

cetenimarchiepiscopushabitummonachalem.quem 

a  tempore  multo  satis  occulte  susceperat,canonicali 

habitu  suppressisset.carnem  attritam  cilicio  femo- 

ralibus  cilicinis  edomarecurabat.Et  ut  breviter  ali- 

qua  complectamur,quaedivinitus  ordinata  concur- 

rerant,  quae  archiepiscopus  ob  tuendam   Ecclesiae 

libertatem,  laborem,  exsilium,  propinquorum  pro- 

scriptionem,  mortem  etiam  sustinere  decreverat  ; 

ut  negotium  tale  suo  Marte  discurreret,die  Martis 

recessita  curiaregis  apudNormanniam.utsuperius 

diximus.Die  Martis  iransfretavit^exsilium  subiturus 

in  Gallia.  Consilio  domini  papae  revertens    in  An- 

gliam  die  Martis  appulsus  est.  Die  Martis  occubuit 

manibusimpiorumconfossus.SequentidieMercurii 

summo  mane  nefandus  rumor  increbruit  quodne- 

fandi  carnifices  archiepiscopi  corpus  abstrahere  a 

sacro  lococondixerant  etcanibus  decerpendum  vel 

avibus  extra  muros  projicere.Abbas  itaque  de  Bo- 

xeleia,  prior  et  conventus  Cantuariensis  Ecclesiae 


prudentum  consilio  statuerunt  ut  id  maturiori  tra- 
derentsepulturae,quodnecaquisabluendum  aliqui- 
bus  videbatur,  praesertim  cum  longa  abstinentia 
fuerit  clarificatum,abstersumcilicio,  proprio  puri- 
ficatum  in  sanguine. 

Postquam  rex  Anglorum  appulitin  Normanniam, 
statim  cum  festinationeaccessitad  dominum  Alber- 
tum  etTheodwinum  cardinales,etapostolicae  sedis 
legatos  ad  partes  illasa  dominopapa  transmissos. 
Post  longos  tamen  etimmensostractatusprimoha- 
bitosapud  Saviniacum,  apud  Abrincasin  praesentia 
legatorum  juravit  dominus  rex  mortem  gloriosissimi 
martyris  Thomae  nec  voluntate  suanec  conscientia 
perpetratam  fuisse,  nec  suo  artificio  perquisitam  : 
Sed  quam  malefactoresexverbisquaeiracunditeca- 
lore  succensus  minus  cauteprotulerat,occasionem 
sumpserantvirum  sanctum  interficiendi,cumomni 
humilitate  absolutionem  ab  iis  petiit  et  impetravit. 
Infacie  igitur  Ecclesiae  solemniter  absolutus,  juxta 
voluutatem  et  mandatum  cardinalium  promisitquod 
ab  instanti  f esto  Pentecostes  usque in  annum  tantam 
pecuniam  daret,  undead  arbitrium  fratrum  templi 
ducenti  milites  ad  defensionem  terraeHierosolymi- 
tanae  per  annum   perquirerentur.  Promisit  etiam 
quse  licebit  appellationes  libere  fieri,  et  quod  con- 
suetudines  quae  suis  temporibus  contra  libertatem 
Ecclesiae  fuerant  introductae  revocabuntur  in  irri- 
tum,  et  quod  possessiones  Cantuariensis   Ecclesise 
quod  post  egressum  sanclae  recordationis  archiepi- 
scopi  fuerant  ei  ablatae  restituerentur  in  integrum. 
Et  quod  clericis  et  laicis  utriusque  sexus,  qui  pro 
archiepiscopoThoma  de  regno  exierant,  cum  pace 
regis  libere  redire  licebit  et  bona  sua  recipere,  et 
hoc  totum  promittere  et  facere  ex  parte  domini 
papae  regi  injunctum  est  in  remissionem  omnium 
peccatorum  suorum. 

Rex  filius  regis  idem  quod  pater  suus  juraverat 
et  promiserat,juravit  etpromisit.  Et  de  hac  re  hac- 
tenus. 

ADDIT.  II. 
Miles  quidam  nobiligenere  ac  dives  Walterus  no- 
minedeEnicurt,percussuslepra,Cantuariamvenit : 
acceptaque  licentia  a  priore,  tribusnoctibus  sepuf- 
crum  sancti  Thomae  frequentavit.  Cui  in  somnis 
sanctus  apparuit,  et  caput  ejus  utraquemanu  am- 
plexatus  est  ac  disparuit.Miles  vero  evigilans  ab  ec 
qui  fuerat  omnino  alium  se  senuens,  gratias  egil 
Deoet  ejus  sancto  martyri,  et  mane  monachoruoc 
capitulum  ingressus,  audientibus  cunctis,  se  totc 
corpore  melioratum  claravoceasseruit,acceptaqu( 
fratrum  societate,  in  sua  gaudens  et  exsultans  es1 


Mulier  quaedam  cujus  oculi  diutina  caligaveran 
caecitate,  oculos  linivit  sanguine  sancti,  lumenquc 
recepit. 

Alia  mulier  languore  gravi  biennio  pressa,  lectu 
lumfoverat:  quaemodicumsanguinissanctiThoma 
aquae  immiscuit,  qua  haustacontinuototammorb 
sui  materiam  evomuit. 


233 


VITA  VI  AUCT.  WILLELMO  CANTUAR. 


234 


Csecus  et  mutus  natus.eadem  usus  medicina,  cum  A  Caecusquidam  in  civitate  Cantuariae  bene  notus 
oculorum  acumine  integram  perfectamque  recepit  quem  et  ipse  vidi,panniculosanguine  martyrisin- 
loquelam.  tincto  oculos  fricuit;eademque  hora  est  illuminatus. 


SANCTI  THOMiE 

CANTUARIENSIS  ARCHIEPISCOPI  ET  MARTYRIS 

VITA  SEXTA 
AUCTORE  WILLELMO  CANTUARIENSI. 

(Ilujus  tractatus  fragmenta  tantum  habemus,  ea  sciticet  quoe  in  Quadrilogo  exstant) 


Frag.  i.  Thomas  Londoniensis  urbis  indigena, 
parentum  mediocrium  proles  illustris,  quasi  ex  mi- 
ricis  cedrus  excrevit,  et  majores  radice  sua  ramos 
expandit.Quem  secundum  utrumque  hominem  mul- 
tiplici  naturalium  gratia  bonorum  bonitas  ditavit 
diviua,  ut  in  ministerium  magnum  vas  videretur 
excisum.et  exnaturaebeneficiisfuturus  praedicere- 
turantistes.  Nam  sermoue  jucundus  erat  et  mode- 
stus,quem  blandum  pueri.comem  juvenes,gratum 
senes  mirarentur.  Procerus  ad  elegantiam.morige- 
ratus  ad  exemplum,  prudens  ad  sapientiam,  facie 
juvenilera  venustatem  praeferebat,  et  viriJem  gravi- 
tatem.  Postquam  vero  litterarum  studiis  traditus 
liberales  artes  attigit,  quatenus  lascivia  aetatis  et 
angustia  temporis  permisit,  in  illis  profecit. 

Frag.  2.  Matre  vero  defuncta,  sibi  patrique  reli- 
ctus.quem  incendiacrebra  attenuabant, vicesimum 
secundumsetatis  annum  otio  impendit.  Ettandem 
uni  civiumvice  tabellionis  adhaesit.  Liberaliumde- 
nique  disciplinarum  scholas  egressus,  ad  curiales 
se  transferensoccupationes,  ccepit  inflorem  saeeu- 
laris  prudentiae  pubescere,  et  fructum  discretionis 
polliceri. 

Frag.  3.  Qui  videntes  eum  in  necessitatibus  ex- 
pediendis  prudenter  agentera,et  inconsilio  provi- 
dum,  cum  eo  sociale  foedus  inierunt,  condicentes, 
utdeimpetendissibiecclesiasticis  beneficiis  suffra- 
giumsuum  communicarent.  Erant  autem  tres:  Ro- 
gerius  Neustriensis,  Joannes Cantuariensis,  Thomas 
Londouiensis.  Itaque  primas  pauca  agebat,quibus 
omnes  vel  unus  ex  istis  non  inteiesset. 

Frag.  4.  Quomodo  cancellarius  factus  est.  Succe- 
dente  itaquepost  modicum  Henrico,  duce  Norman- 
nios  et  Aquitaniee,Stephano  Anglorum  regi  in  re- 
gnum,  elaboratum  esl  abantedicto  archiepiscopo, 
suspectam  habente  noviregisadolescenliam.quem 
pravorumhominumconsiliaperverteremoliebantur, 
ut  archidiaconus  suusregiscollateralis  et  cancella- 
rius  efficeretur,  cujus  ope  et  opera  novi  regis,  ne 
saeviret  in  Ecclesiam,impetum  cohiberet,etconsilii 


B  sui  temperaret  malitiam,  et  reprimeret  audaciam 
officialium,  qui  sub  obtentu  publicae  potestatis,  et 
praetextu  juris,  tam  Ecclesiae  quam  provincialium 
facultatesdiripere  conspiraverant.Cernebat  quippe 
pontifex  j uvenem,  cuj us  mores  et  industriam  in  va- 
riis  jamrerum  eventibusexpertus  fuerat.inagendis 
strenuum,  in  consillis  fidum,in  dubiis  securum,in 
adversismognanimum,in  apparatu  magnificumjn 
largiendo  munificum,  ad  jussapromptum,inobse- 
quio  sedulum  in  omni  denique  opere  providum  et 
circumspectum.Unde  et  talem  aula  dignum,  et  aulae 
gratum  futurum,  nec  immerito  arbitrabatur,  spe- 
rans  exinde  nihilominus  eo  procurante  inter  regnum 
et  sacerdotium  deinceps  pacis  gratiam  et  unitatis 
vinculum  firmius  observari.Agente  igitur  etprocu- 

q  rante  pontifice  Thomas  aulam  ingreditur,  et  tri- 
buente  rege  offlcium  cancellariae  suscepit. 

Frag.  o.  Qualis  fuit  in  cancellaria.  Archilevita 
igitur  aulam  ingressus,  et  in  aula,  ut  diximus,can- 
cellariee  officio  mancipatus,  levitam  pro  tempore 
exuit,  et  cancellarium  induit.  Regis  siquidem  se 
conformans  moribus,  pariter  nugisvel  seriisinten- 
dere  pariter  venari,  et  idem  prandendi,  dormien- 
dique  tempus  observare  satagebat.Ad  haec  curiales 
facetias  amplecti,  numerosaclientela  gaudere.glo- 
riam  quaerere,  popularis  aurae  latibus  delectari. 
Nam,  ut  desupellectili  taceam,  frenis  utensargen- 
teis,  spumosis  thesaurum  lupatisinferebat,mensas 
ex  expensas  comitum  antecebat,  ut  ex  altero  pa- 
rum  archidiaconi  videretur  reminisci,  ex  altero  ma- 

q  leficiis  putaretur  uti.  Verumtamen  licet  ei  mundus 
in  omnibus  lenociniis  suis  adulari  et  applaudere 
videretur,  tamen  quod  rarius  accidere  solet,  in 
affluentiarerummirandus  etimitanduseratcorporis 
castitate,  utsecundura  vanitatem  et  castitalem  de- 
risorem  beati  Martini  Bricium  videretur  exhibere. 
Et  quia  tempus  adraonet,libet  interim  quod  occur- 
rit  expedire.Erat  in  villa  Staffordiae  usque  regales 
delicias  mulier  pulchra.ad  quam  rex  consuetudinem 
habuisse  dicebatur.  Quse  quia  cancellario  eo  loci 


234 


S.  THOM>E  CANTUAR.   ARGHIEP. 


236 


adventantixenia  fransmittebat>aepeet  multa,  eesti-  A  a  quodam  ccEnobita  CantuariensisEcclesiassanctis- 
mabatoppidanus,quieutnhospitiosusceperat,quod  simae  conversationis  acceperat,  cui  Dominus  in 
muliereumprovocaretadamplexum,novumquesibi      visione  locutusfuerat,quodsi  monachumindueret, 


procuraretamatorem,  qu;e  propecontemptum  mi- 
nus  solito  fruebatur  amore.  De  quo  volens  certio 
rari,  intempestae  noctis  silentio,  sumpta  lucerna, 
clam  adhospitis  sui  cubiculumingressusest.  Quem 
videns  immotum,  suspicabatur  quodadeam  trans- 
isset.  Et  extollens  lumen  vidit  ante  lectum  virum 
procumbentem,  pedesque  et  tibias  discoopertum, 
quipostgeniculationesetorationes  lapsus  fueratin 
somnum:et  factum  est,ut  religiosus  inveniretur, 
quiluxuriosusputabatur.forsanostendenteDomino 
temeritatemnostram.quifacilejudicamushominem 
nescientes  quid  sit  inhomine. 


Dominuminnegotiispropitium  et  coadjutoremme- 
reretur.Gaudensque,quod  per  hujushabitus  susee- 
ptionem  duorum  praedecessorum  suorum  vitaret 
excidium  :  Stigandi  scilicet  et  Elfini,  ex  quibus 
Stigandus  in  clericali  habitu  apostolica  censura 
dignitate  privatus  vitaui  in  carcere  finivit,  alter 
autem  Alpino  frigore  congclatus,  et  scissi  jumenti 
stercore  pedes  involutus,  non  est  permissus  sacra 
patrummonachorum  sede  nonmonachusinsidere. 
Frag.  10.  Et  inde  seminarium  sumpsit  :  nam 
cuni  primas  onere  pastoralis  cur®  premeretur, 
mittens  regem  rogavit  cancellarium  sibi  providere 


Frag.  6.  Quibus  obsequiis  regis  graliam  sit  ade-  B  quia  ipse  vix  uni,  ne  dum  duobus  officiis  poterat 


ptus.  In  omnibus  autem  lenociniis  mundi  blandien 
tis,  etproperatis  arridentis  applausu  memorTho- 
mas  conditionibus  suae,et  oneris  sibi  impositi,quoti- 
die,hinc  pro  domini  suiregis  salute  et  honore,inde 
pro  necessitate  Ecclesiae  et  provincialium  contra 
bestias  curiae  pugnavit,et  quatenusregia  severitas 
et  reverentia  permisit,  contra  regem  contendens 
tanquam  quodam  futurorum  praesagio  sub  pacis 
tempore  dimicabat  in  acie. 

Frag.  7.  Rex  autem  videns  eum  officium  suum 
prudenteragentem,etfidelissimumsibi,prima9sedi 
Anglorum  praeficere  cogitavit,  credens  ipsum  tauti 
quidem  honoris  fastigio  bene  sufficientem,  quem 
toties  magnanimum  in  magnis  periculis  expertus 
erat,  speransque  suishaeredibus  ad  adeundum  re- 
gnum  eum  profuturum,si  se  fatalis  dies  rebus  hu- 
manis  immaturae  eximeret,  se  vero  per  eum  eccle- 
siastica,  ut  saecularia,  negotia  pro  hbitu  gesturum 
si  vita  dmturniori  frueretur. 

Fbag.  8.  Solus  tamen  episcoporum  Londoniensis 
oblocutus  est.  Sed  qui  nullis  juvabatur  studiis,  et 
sua  non  quae  Jesu  Christi,  quaesisse  videbatur,  ea 
facilitatesententiaplurimorumconvincimeruil,qua 
contradicere  praesumpsit. 

Frag.  9.  Consecratus  igitur  beatus  Thomas,  ut 
cum  sacramentorem  sacramenticonsequeretur,ve- 
terem  hominem  renovare  disposuit.Uude  tanquam 
jam  transformatus  in  virum  alterum,  factus  est 
abstinentior,  vigilantior,  frequentior  in  oratione, 


sufficere.Secundam  verocausamiraededitmampu- 
blicae  potestatis  ministri  perregionem  Anglicanam 
consuetudinesibi  de  singulis  hidis,  utverbis  com- 
provincialium  utar,  pecuniam  collingunt,  tanquam 
laboris  mercedem,  quem  tutioni  patriae  impendunt. 
Quampecuniain  cum  rex  tanquamreditum  nitere- 
tur  in  fiscum  redigere,  obstitit  primas,  dicens  non 
oportere  pro  reditu  computari.quodsuo  etaliorum 
arbitriodaretur.Sed  et  tertiumfuit,  quod  iram  regis 
accendit. 

Frag.U.  Accidit  postmodicum  episcopum  Lexo- 
viensemreconciliandi  gratia  regem  et  transmarinis 
adiisse.  Nam  ab  amicitia  ejus  exciderat:  cui,  for- 
san  ut  recuperaret  gratiam,quam  perdiderat  con- 
silium  dedit,  utinam  non  in  laesionemnominis  sui, 
ut  ad  se  partem  cleri  converteret,  ne  praevalerent 
adversus  eum,  dum  simul  quasi  conserta  acie  sta- 
rent  et  communicato  consilio  atque  suffragio  sibi 
subvenirent.  Igitur  elaboratum  est,  ut  inita  unitas 
Ecclesiae  scinderetur,  et  m  partes  regis  episcopi 
converterentur,quatenus  et  archiepiscopus  conver- 
teretur,  aut  si  solus  staret  facile  conteretur.  Con- 
versis  igitur  episcopis,  quibus  ab  antiquo  regis 
odio  dispendium  membrorum  et  salutis  imminere 
videbatur,  conversi  suntet  alii,  qui  domum  suam 
super  arenam  posuerant,  et  fluminis  impingentis 
impetum  non  sustinebant. 

Frag.  12.  Sed  etquadam  die  praesul  Herefordien- 
sis  Robertus,  et  comes  Vendomiae,  abbasque  de 


sollicitior    in    praedictione  :  aetismanques  rectum  D  Eleemosyna  super  praedictis  consuetudinibus  cum 


renovationis  progressum  a  se  ipso  incipere,  tunc 
recte  se  aliis  dominari  posse,si  sibi  ipsi  prius  didi- 
cisset  imperare,  corpus  suum  servituti  subjiciens 
docuit  ancillari,  spiritum  dominari.habituque  mo- 
nachali  cum  cilicio  suscepto  spiritualem  hominem, 
quem  subhonestate  tamenvestium  oculishominum 
eximebat,  meritisimplebat,  Paucisqueconsciis  sub 
lorica  fidei  militabat  gaudens  quodin  triplici  veste 
triplicem  personam  gereret  :  exteriori  clericum 
exhiberet,  interiori  monachum  occultaret,  intima 
eremitae  molestias  sustineret ;  gaudens  quod  exle- 
riori  mundum  falleret,  interiori  fratribus  suis  se 
conformaret,  intimamotusillicitostemperaret.Xam 


primate  sermonem  diutius  habuerunt.  Asserebat 
autem  abbas  se  a  Romano  pontifice  directum  qui 
regis  eum  voluntatibus  obtemperare  persuaderet, 
dicensdominis  cardinalibus  dominum  regem  jure- 
jurando  cavisse,quianihilin  praejudicium  EcelesiaB 
postularet,  sed  honorari  coram  optimatibus  suis 
duntaxat  exoptaret,  et.  perhoc  postulationibus  ejus 
vel  umbratilem  et  qualemcunqueconsensum  suffi- 
cere  ad  reformationem  pacis.  Si  quid  sic  praesu- 
neretur,  dominum  papam  sibi  malle  imputari, 
quam  pacem  non  reformari.  Non  credimus  ambi- 
gendum  viros  bonos  bonum  ecclesiasticae  pacis 
optasse,  minus  tamen  cauti  parum  attendebant, 


237 

quia  in  modestia  postulationis  rex  excederet,  et  in 
locum  praesumptionis  germinapromissionis  dege- 
nerarent. 

Frag  13.  De  vocatione  archiepiscopi  apud  Cla- 
rendonam.  Rex  igitur  regni  et  sacerdotii,  ut  vi- 
debatur,  pacem  zelatus,  sed  sibi  et  archipra.suli 
suo  minus  providens,  apud  Clarendune  regnum 
convocat  universum.Quocumpraesules  et  proceres 
convenissent,  exegit  rex  instantius,  ut  promissa 
sibi  solverentur.  Verum  archiepiscopus,  licet  regi 
asseDtire  promisisset,  suspeotam  tamen  habens 
regis  promissionem,etquiafrequenterprincipes  ad 
indebitamanusextendunt,modumiguorantes,elegit 
potiusapud  regem,  quam  in  iege  Dei  periclitari, 

8eneumqueserpentemconterere,priusquampravitas 


238 


VITA  IV  AUCT.  WILLELMO.  CANTUAR 

turus  bona  fide,  verbo  illo  suppresso,sci!icit,salvo- 
ordinesuo.Etquasi  juratoriam  adjicienscautionem 
hoc  se  facturumin  verbo  veritatis  spopondit:  pec- 
catum  peccato  adjiciens. 

Et  id  ipsum  in  eadem  forma  singulatim  universi 
pontificesjurarunt.  Et  incontinenti  facta  obliga- 
tione  mformahac.perquosdam  regui  proceres  qui 
has  nosse  debuerant.facta  et  regiamm  consuetudi- 
num  recognitio,  et  sicut  publice,  ita  et  expressim 

recensentur.  Verumcumpleraequejamfuissenlex- 
pressae.  et  multo  plures,ut  videbatur,  forent  expri- 

mendaeadhuc,archipa3sulinterlocutusest,dicensse 
nec  esse  ex  antiquioribus  regni,  ut  pristinas  regni 
constituhones  sciret,  nec  in  archipraesulatu  diu 
fuisse  :  unde  et  dicebat  se  nescire  de  his.   Et  prae 


=r_:^^^ 

carcerem  metueret,  Deum  tamen  pluns  aestimans      difffirfinrlnm  m  ,n,c; n.„_„ 6       m 


carcerem  metueret,  Deum  tamen  pluris  aestimans 
exadversoascendit.  Ille  minatur,isterefragatur  •  ille 
delirat,  iste  tacita  prece  suspirat.  Intereaepiscopi 
Salesberiensis  et  Norvicensis,quos  ab  antiquoodio 
pcenamanebat,  timentessibi  ex  impacati  temporis 
occasione,  verbis  lacrymabilibus  archiepiscopum 
exorabant,quod  sui  misereretur  cleri,  quod  animi 
pertinaciam  relaxaret,  ne  ipse  carcerem,  clerus 
exterminium.ipsi capitis  damnationem  incurrerent 
Sed  et  comitesduo,  potentissimi  in  regno,  ipsum 
aggressi  dicebant,  quod  nisi  ille  voluntati  regis 
acquiesceret,  ex  regis  jussioneipsi  ad  violentiam 
cogendi  erant,  quae  regi,  sibique  perpetuam  eroga- 
retinfamiam.  Vir  igitur  invictae  constantiaB,  etin 


terronbus  concussus,tandem  a  gremio  veritatis  et 
sinu  matris  avellitur,  cujus  libertati  adha.rebat.  Et 
ne  victor  in  lite per  superbiam  tumesceret  in  mente, 

indedeerescensundeproficeredeberet,derelinqui- 
tur  ad  horam  sibi,  ut  cadat,  post  casum  resurgat  ■ 
cadeushumanam  fragilitatem  agnoscat,  resurgens 
circase.hvinammiserationem  intelligat.  Sic  ne 
qms,  de  virtute  sua  confidat,  princeps  apostolorum 
Hetrus,  et  David  sanctus  cecideruut.  Non  tamen 
cadendi  propouimus  exemplum,  sed  si  ceciderit 
qu1S  resurgendi.Cecidit  siquidem  Petrus,  sed  respi- 
ciente  in  eum  Domino,  flens  amarissime  fortior 
resurrexit.Cecidit  David,  sed  propheta  eum  redar- 
guente,  lapsus  culpam  plene  pomitendo  delevit  et 


differendum  in  crastinum.Placuit  sermo,  etin  sua 
receperunt  hospitia,  in  crastino  revertentes  in  id 
lpsum.  Et  quae  pridie  intermissae  fuerant  consue- 
tudines  regiae,  recognitae  sunt  et  express»,  et  in 
scnptum  chirographi  modo  confectum  redacta?,et 
regiarum  consuetudinum  nomine  censitce.Quarum 
tamenmultae,  ut  perhibebatur,nequaquamregiee, 
sed  odio  archipraesulis  ad  ancillandam  Ecclesiam 
evomitum  aemulationisetinvidia.  virus  :  ipso  etiam 
rege  iguorante,quod  homines  inter  ipsum  et  archi- 
praesulem  suum  hac  astutia  dissensionis  zizania 
seminare  intenderent.  Nec  enimrex,  quiadhuc  ju- 
venis,  sicut  nec  archipraesul  novus,  pristinas  regni 
consuetudines  nisi  ex  aliorum  relatu  cognoscebat. 


=s?  ^s=— -=E  c  ==s =JSaas 


quituradhoram,utpostmodumfragiliiatispropria3 
memor,  fortior  resurgat   ad  pugnam.  Igitur   cum 

ertio  per  R,chardum,  magni  nominis  virum,  qui 
templo  H.erosolymitanotunc  prceerat,  sibi  cavere 
rnoneretur  et  clero  misereri,  non  tulit  eorum  sup- 
phcationes,  non  geniculationes.  Nam  tamquam  in 
■psius  verticem  vibratos  gladios  viderent.plangere 
videbantur  et  tanquam  funus  prasens  futurum 

aetau    ugebant.  Unde  potius  super  clerum,quam 
juper  se  motus  miseratione,  annuit  de  consilio  il- 
lorum  reg,ee  voluntati  parere.  Primus   igitur  ante 
omnes  arclnpr.sul  in  pra.tacta  forma  se"  obligat 
quod  vuiehcet  regias  consuetudines  foret  observa- 


.  .  .  .»v.mi,oi    UU13 

plenius  scire  desiderat,  eas   in  fine  hujus  iiistorice, 
scriptas  inveniet. 

Frag.  14.  Qualiterarchiepiscopusadse  reversus 
facti  pcenituent.  Scriptis  igitur  consuetudiaibus 
et  ad  formam  chirographi  redactis,  postulat  rex  ab 
archiepiscopo  et  coepiscopis,  ut  ad  cautionem  ma- 
jorem  etfirmitatem  sigiila  sua  appendant.  Verum 
archipraesul.etsi  vehemeuter  contrislatus,  dissimu- 
lat  tamen,  regem  contristare  tuuc  nolens.  Et  caute 
quidem  de  planonon  negabat.sed  differendum  adhuc 
dicebat.  Etsi  parati  essent  ad  faciendum,  dicebat 
tamen  propter  negotii  magnitudiuem  decere  dila- 
honem  vel  modicam,  cum  juxta  sapientem  ahsque 
consiho  mhiifaciendumgrave,et  exinde  post  deli- 

_-___M*_   *  1  _-_  _-_   __ -_._'_  _  1 


p-nam  r-asit.  Sic  bealus  Thomas  tentadoni  ,'tin       i"  *™°<im_ grave, et  exinde  post  delt- 

ouituradh„ra_,u.  p^^tS.  D  __^SS_»!  ''*"*'- 


i ■  «»  -p 'o-<_^__  aiias 

super  hoc  decentius  requirendos.  Scriptuui  tamen 

dictasconsuetudinescontinensrecepit.praameditate 
quidem  et  provide,ut  causam  videlicet  suam  secum 
scnptam  haberet.  Aham  vero  scripti  partem  susce- 
pit  Eboraeensis  arohiepiseopus.  Rex  vero  ipse  ter- 
ham,  in  regni  archivis  reponendam,  et  sica  curia 
recedens  versus  Wintoniam  archipraasul  proficis- 
cebatur. 

Frag.  to.  Et  poenitentiae  ductus,  quod  temerarie 
consensissetillicitis^quamvisexmagnorumvirorum 
persuasioneculpamexcusaret,quamvisexclericausa 
causam  suam  justificaret,tamen  a  seipso,tanquam 
pro  seipsocommisisset,  poenas  exegit,  jejunio  et 


239                                                    S.THONME    CANTUAR.    ARCHIEP.  240 

asperitate  vestimentorum  se  affligens,etse  interim  A  gressa  est  super  alterutum   siDe  mensura  caput. 

ab  altaris  officio  suspendus.  Rex  enim  clericos  homicidas,  fures,  latrones,  sica- 

Frag.  i6.De  zelo  archiprxsulis  pro   dignitate  rios,  aut aliis flagitiis  deditos,adsascularejudicium 

Ecctesue.Intereaelaboratum  est  ab  episcopo  Ebroi-  trahebat,  ut  confessi  vel  convicti  de  crimine,officio 

censi,  ut  rex  et  archiepiscopus  in  gratiam  revoca-  suo  privarentur,  privati  curiae  traderentur.  Archi- 

rentur.Rex  autem  ad  gratiam  sine  suarum  legum  episcopus  vero  quid  cui  judici  liceret  in  causis 

confirmatione  compelli  non  poterat.non  attendens  considerans,  nihil  invenit  quod  habeat  in  ecclesia- 

legislatorem  dicentem  :  «  Vaequi  conduntleges  ini-  stica' causa  criminali  potestas  saecularis,  quae  de 

quas.et  scribentes  scripseruntinjustitiam,utoppri-  divinis  rebus  definire  non  potest,juxta  constitutio- 

mantpauperesin  judicio  et  vimfaciant  humilibus  nem  illam  :  Si  crimen  ecclesiasticum,    est,  tunc 

populiDei !  »  Unde  cum  episcopusad  paceminsta-  secundumcanonesab  episcopossuocausarumexa- 

retetarchiepiscopusEcclesiaeprofectumdesideraret,  minatio  et  pcena  procedat,  nullam  communionem 

qui  sine  pace  provenire  non  poterat,  mittit  adRo-  aliisjudicibushabentibusinhujusmodicausis.«Haec 

manumpontificem,tanquamrogans  consuetudines  et  bis  similia  considerans,  archiepicopus,  clericos 

illas  confirmari.  Quae  tam  subita  viri  mutatio,quae  infamesnonnisiapud  ecclesiasticosjudicespermit- 

tantaconstantisinconstantia.ut  modo  rogaret  enor-  g  tebatconveniri,ubiconvicti  propriae  dignitatis  offi- 

mia  confirmari,  ad  quorum  consensum  prius  non  cio  spoliarentur,  non  mutilarentur ;  quia  non  judi- 

potuit  inclinari  ?  Nimirum  majoris  arbitrio  reliquit,  cat  Deusbis  in  id  ipsum,  vel  ne  forte  duplici  pcena 

quod  per  senon  pra?sumpsit,ut  a  seculpam  trans-  multati,  laicis    infamibus  conditione  viderentur 

ferret,  et  domino  suo  satisfeceret,  sed  beati  papae  inferiores.  Sed  si  post  degradationem  relaberentur 

religio  circumveniri  non  potuit,  qui  regis  et  archi-  in  consimile  fiagitium  secundum  publicas  leges  a 

praesulis  certamen  ex  ordine  cognovit.  saeculari  judice  punirentur.  Non  enimdecebat,  ut 

Archipraesulitaque  fultusapostolicaauctoritateet  dicebat,  quamvis  inordinatos,inordinate  judicari. 

exhortatione,  sicut  erat  spiritu  fervens,moxexcus-  Haec  et  hujusmodi  iram  regis  ascendebant.  Et  jam 

sit  se,  cum  prophetico  sarculo  evellens,  destruens.  irapraeceps  ferebatur,etperdiuturnitatemtemporis 

dissipans,  et  eradicans  quidquid  in  horto  Domini  invalescensinodiumvergebat.Quapropterepiscopi 

male  plantatum  reperisset.  Non  quiescebat  manus  nonreminiscentessesuper  gentesetregna  ad  evel- 

ejus,  non  parcebat  oculus.Quidquid  etiam  pravum,  lenda  vitiorum  plantaria  constitutos.non  modo  non 

quidquid  asperum.quidquid  distortum,  non  jam  sumpserunt  scutum  fidei,  utstarent  pro  domo  Do- 

cum  prophetico  sarculo,  sed  in  evangelica  securi  mini  in  die  belli,  sed  et  posuerunt  corpus  suum  in 
dejiciens  ;  regias  quidem  et  ecclesiasticas  consue-  c  terra,ut  fieret  via  transeunti.   Nihilominus  tamcn 

tudinesbonas  conservans,  alias  vero  in  Ecclesiae  vir  Dei,  acceptaepotestatis  memor,  Deo  sibique  re- 

detrimentum,velcleridedecusintroductas,tanquam  lictus.immobilis  permanebat.  Egeratin  altumabies 

spuria  queedam  vitulamina  resecans,  ne  mitterent  radices  suas  :  et  licet  defluentibus  foliis  ramisque 

radices  altas.  Et  tanquam  de  silvestri  nimis  silva  et  suis,tamen  ad  turbinem  ventorum  dejici  non  pote- 

veprosa,sicnitebaturproviribusquidquidasperum,  rat. 

incompositum,  in  locorum,obviumve  foret,  totum  Frag.  18.  Subtanta,  inquit,partis  utrinque  dis- 

de  populo  suo  delere  et  exstirpare,  ut  faceret  prava  sonantia  pax  perpetuum  relegatur .  Nec  spes  qui- 

in  directa,  et  aspera  in  vias  planas.  dem  gratiae  poterit  aestimari. 

Frag.  17.  Videns  itaque  rex,  quia  in  his,   quae  Frag.  19.  Ille  autem  gaudens  ibat  a  conspectu 

tentabat.non  procedebat.adid  ex  consilio  malevo-  concilii,  quoniam  dignus  habitus  est  pro  nomine 

lorum  diverlit,ut  ad  aemulumdominiCantuariensis  Jesu  contumeliam  pati.Hamelinumtamencomitem 

legationem  apostolicae  sedis  transferret.Quod  cum  et  Ranulfum  quemdam,  prae  C33teris  ei  maculam 

missis  nuntiis  postulasset,  et  non  impetrasset,  eo  proditionis  improperantes,tanquam  mentientes  re- 

quod  ab  antiquo  Cantuariensis  Ecclesia  legationis  fellit,vicissim  improperans,  quod  refellere  non  po- 
privilegiogaudere  dignoscitur,  cognovitet  conjecit  D  terant,  alterum  garcionem  et  spurium,nec  viri  re- 

Romanuspontifex,cumexnuntiorumprotestatione,  prehensionedignum ;  alteriusverocognatum,quod 

tum  ex  nota  curialium  crudelitate,  quod  vindican-  in  sua  minime  cognatione   contigisset,  ob  cnmen 

dumessetinarchiepiscopum,nisiregi  permitteretur  laqueo  suspensum. 

de  voluntatesualegalionemcuiquam  suorumcon-  Frag.  20.  Ecce  fugitivus  ericius,  de  quo  diaco- 

ferre.  Unde  litteras  censuit  regi  dirigendas,  quasi  nus  quidam  vidit  in  visione.  Nam  rege  Anglorum 

legationem  et  legationis  officium  concederent,  et  cumuniversitatesuorumarchiepiscoporum,episco- 

gravamen  archiepiscopo  inferre  prohiberent.  Igitur  porum,  comitum,  procerum.abbatum,  et  priorum, 

qui  missi  fuerant,  cum  sanctitatem  viri  ad  aliud  in  lucoqui  dicitur  Waberghe,exsiliitericiusde  me- 

inclinare  non  possent,  cum  umbratiliet  vana  lega-  dio  eorum,tamquam  tumultu  venantium  excitatus 

tionereversisunt.Quamrex  suscipiens  gloriabatur,  Quemcuncti  videntes  agitare cceperunt,vociferatio- 

ut  fertur,  in  nominis  umbra,  tanquam  in  archiepi-  nibusetinsultationibusinsectantes.lpse autem  mul- 

scopum  protestatem  accepisset.  titudinem  praecurrens,  non   in  directum,  sed  per 

Sed  nec  in  his  finibus  lis  et  ira  subsedit,  sed  pro-  flexuosos  calles ad  mare  festinabat,portans  in  dorso 


241 


VITAIV  AUGT.  WILLELMO.  CANTUAR. 


242 


suo  librum  intitulatum,  Actus  apostolorum.  Nemo  A  quorum  miseriae  causa  erat.etquibus  preeter  com 


autem  eorum,qui  sequebantur,  erat  sine  vitio  cor 
poris,  sed  aut  caecus,  aut  luscus  videbatur,  aut 
claudus,  aut  labiis,  aut  naso  mutilatus.  Cumque 
tandem  venisset  ericius  ad  mare,misit  se  in  illud, 
et  ulterius  non  emersit.  Quod  videntes,  qui  eum 
persecuti  fuerant,  reversi  sunt.  Etecce  suborta  est 
nebula  densa  et  tenebrosa,occupansfaciem  terrae, 
quam  sequebatur  imber  sanguinis.  Divertit  autem 
rex  in  salam  regiam  fundatam  in  praedictoloco,et 
sedit  in  ea  indutus  veste  candida,  linea,  et  lata, 
caudisquevulpinistanquamsertocaputcinctus.Non 
cessabat  autem  sanguis  super  eum  distillare,  quia 
domus,  utpote  deserta  in  loco  deserti,  sarta  tecta 
non  habebat,per  quaedependentes  caudas  vulpinas 


passionem  parum  vel  nihil  conferre  poterat,  nimi- 
rum  inter  incudem  etmalleum  versabatur,et  totin 
se  persecutiones  excepit  !  Hinc  ante  martyrium 
martyr  factus  est,  ante  tunsioneslatomorumangu- 
lari  lapidi  conquadratus,  ante  fornacem  ex  aere  in 
argen tum.ante molam  ex palea in frumen tum  trans- 
formatus,  et  citra  fracturam  alabastri  nardi  suavi- 
tatem  redolevit.  Vir  itaque  apostolicus,  et  fratrum 
potentatus,  nationes  et  regna,  audientes  haec  mox 
obstupuerunt,  et  factum  admodumprofanantes,ar- 
chipraesuli  et  tali  ac  tantae  ejectorum  turbae  totis 
pietatis  visceribus compassi  sunt.Unde  archiepisco- 
pus,eo  quod  tantam  turbam  secum  ferre.non  pos- 
set,  ipsos  per  diversas  nationes  et  provincias,acdi- 


defluebatin  sinum  ejus.Cumque  sinum  et  sinuosa  g  versas  personas   cum  litteris    suis  supplicatoriis 


vestis  ejus  volumina  implesset,refluere  ccepitetos 
ejus  etiam  abundans  implevit. 

Frag.  21.  Et  paululum  progressus  quosdam  de 
moregentis  illiusarmatos  obviam  habuit.  Quibus 
percunctantibus  an  ipse  esset  Cantuariensis  archi- 
episcopus.  verbo  respondit :  «  Siccine  Cantuarien- 
sis  phaleratus  incedit  ?  »  Etnon  est  agnitus  ab  iis, 
quamvis  de  se  ipso  testimoniumperhiberet. 

Frag.  22.  Contigit  eodem  tempore  Ricardum  de 
Luci,  familiarem  regis,peregreredeuntem,adcum- 
dem  locumdevenire.Qui  audito  archipraesulis  egres- 
su  a  Britannia,  accessit  ad  eum,  promittcns  se  ei 
gratiam  regis  redditurum.si  rediret.  Praesulverose 
non  credebat  ei,timens  laqueos  quos  evaserat.Ille 


transmittebat.Qui  omnesabeis,ad  quos  missisunt, 
tum  tantaemalitiaeodio,  tum  favore  mitlentis.beni- 
gne  suscepti  sunt.  Omnibus  itaque  sic  propitiante 
Domino  provisum  est  in  brevi,ut  inter  ipsos  egens 
nullus  esset,  plurimi  etiam  feliciusinexsiiio  quam 
in  patria  degerent. 

Frag.  24.  Quomodo  archiepiscopuscoepit  arctius 
vivere.  Verum,  elsi  proscriptis  Deo  miserante  sic 
provisum  fuerit,  archipraesul  tamen  attendens  in 
tanta  proscriptorum  multiludinesuumaggravatum 
exsilium,  et  pcenam,  exasperatam,disposuit  una  et 
pcenitentiae  suae  aggravare  districtionem,  ut  preeter 
iliud.quod  quotidie  portabat,  cilicium,  et  crebras, 
quas  flagellatusfurtivasaccipiebatdisciplinas,  ipse 


vero,  quem  reducere  non  potuit,  diffiduciatum  di-  „  quoque  districtius  solito  viveret.  Unde  et  uni  fra- 
misit,  etdebitamdominoDatridiie  snn  i-ftvAT-Antiam       fmm     /-•...-_,;;..-_ __.•_  :_t 


misit,  etdebitamdominopatrique  suoreverentiam 
non  exhibuit. 

Frag.  23.  De  proscriptione  totius  cognationis  ar- 

,  chiepiscopi.  Rex  autem  cumredeuntibus  nuntiis  se 

*in  suis  petitionibus  didicissetrepulsum,res  omnes 

archiepiscopi  suorumque  confiscari  praecepit ;  to- 

tam  ejus  <  ognationem,omnesqui  eumfamiliaritate 

j  vel  quovis  titulo  contingebant,  proscriptos  addixit 

exsilio.  Non  infanti  vagienti,  non  decrepito  seni, 

non  inpuerperiomulieridecubantiparcebatur.Pro- 

cessilulterius  furor  inanis,etpiisauribushorrenda 

crudelitas.  Nam  compulsi  sunt  adulti  jurare,  quod 

contristandi  causa  archiepiscopum,  ubicnnquere- 

periretur,    expeterent.  Prohibitumque  est  ne  pro 

eo  oraretI.cc.esia,  quodprohaereticis  et  schismati 


trum,  qui  ipsi  in  mensa  ministrare  consueverat, 
una  dierum  instillavit  secretius,  ut  inter  alios  lau- 
tiores  cibos,  quibus  uti  solitus  erat,  caute  quidem, 
ita  ut  nullusadverteret,  quotidie  conventuales  sibi 
apponeret  cibos,quibus  solis  utidisposuerat.  Quod 
ut  cautius  fieret  et  secretius  mensa  ipsi  soli  seor- 
sim  a  suis  ponebatur  quotidie.  Et  ita  quidem  per 
aliquot  dies  solis  pulmentariis  aridis  el  insipidis, 
juxta  quod  Cisterciensis  ordinisregularis  institutio 
habet,vescebatur.Verum  per  aliquot  tempus  sic  se 
mortificans,  sic  contrasolitum  vivens,post  aliquot 
dies  gravi  decretus  valetudine  decubuit.In  deliciis 
enim  a  primaeva  aetateenutritus,absquesalutisde- 
trimento  grossioribus  uti  non  poterat.  Verum  ad 
cujusdamfamiliaris  sui  admonitionem,cui  aegritu- 


.  •  ^ ' ,o  ^"  *v,ma__au-      -ujusuaiu  idujmans  sui  aamoniuonem,cui  a.£ntu 

cisfacere  consuevit.  Quotidie  igitur  ad  eum  nova  D  dinis  sua.  causamhanc,nec  tamen  sine  iinpoiiuni 

OTCH    nm    nnnflnnknl^ li:i..J_    .    _  •     •  »        .        .  .       .  f_»  ._«_* 


exsulum  confluebatmultitudo  :  nisi  quod  plerique 
a  praefato  juramentoauctoritateapostolica  absoluti 
in  Flandria  remanserint.Hi  praeserlim  qui  propter 
aetatis  vel  sexus  infirmitatem,  et  multam,qua3  tunc 
erat,  inclementiam  temporisabsquemulto  sui  dis- 
pendio  ad  archipraesulem,  sicut  juraverant,  profi- 
cisci  non  valebant.  Caeterivero  quotidie  glomerati 
veniebantad  eum  ejulantes  et  plangentes,quodes- 
sent  sic  a  natali  soloexpulsi,  bonis  suis  proscripti, 
et  ab  amicis  et  proximis  suis  elongati.  Etitaquoti- 
dievirum  Dei  movebant.  Quanta  igitur  anxietate, 
putas  premebatur,  cumassiduepraeoculishaberet, 


tatis  mstantia.secretiusjudicavit,  congruis  sibiali- 
mentis,  sobrietate  comite,  utebatur.  Unde  Deo  fa- 
vente.in  brevirestitutus  est  incolumis... 

Frag.  25.  Quomodo  rex  Archiepiscopum  amoverit 
a  Pontiniaco.  Invidit  ergo  tantis  profectibus, 
qui  zizania  superseminat  in  agro  Dominico, 
et  quia  vir  Dei  tribulatione  profecerat,  et  ipse 
machinationesua  corruerat,bile  majori  motus  ho- 
spitem.tanquam  de  loco  crevisset.hospitio  protur- 
bare  contendit.  Cujus  instinctu,  ut  credi  fas  esf, 
direxitrex  Anglorumlitteras  adgeneraleistud  capi- 
tulum  Cisterciense,ordinieorumplurimum  commi- 


243 


S.  THOMiE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


24  4 


natus  si  ulterius  adversarium  suum  apud  sereti-  A  inquit :  «  Ergo  martyrio  interibis?  Quidesculento, 

*.  ,•      _  _p     • j.  *- ..  1 i  -,       ~  *    ™  ,.  «•««.'    O  M^n    V»  _-__*__-_   nr»nTfflni  iint      nnA 


nerent.Quod  cuin  archipraesuli  nuntiatum  fuisset, 
habito cnm suis consilio mox respondit  nulla  ratione 
se  velle,  quod  sui  occasione  ordo  laesionem  ullam 
caperet.velmodicum  aliquiddamnihospitibus  suis 
eveniret,  qui  in  tam  arcto  et  sibi  et  suis  tantam 
exhibuisset  humanitatem.Etaddidit.quod  quocun- 
que  diverteret,ubicunque  caput suum  reclinaret,ab 
eis  se  citissime  amoveret :  «  Domino,  inquit,  si 
placet,  mihi  et  coexsulibus  meis  providente,  qui 
volucres  coeli  pascit  et  vestit  lilia.  »  Misit  igitur  ad 
gloriosum  illumFrancorum  regemLudovicumnun. 
tium,  qui  de  recessu  suo  a  Pontiniaco,  et  causam 
recessus  ei  nuntiaret.  Quodcumaudisset  rex,pluri- 
mum  admiratusest.etmox  suis,qui  aderant,totum 


temulento,  et  martyri  ?  Non  bene  conveniunt,  nec 
in  una  sede  morantur  calix  vini  quem  potas,  et 
calix  martyrii.  »  Archiepiscopus  inquit :  »  Fateor, 
corporeis  voluptatibus  indulgeo,  bonus  tamen  Do- 
minus,qui  justificat  impium,  indigno  dignatus  est 
revelare  mysterium.  » 

Frac.  27.  Beato  igitur  Thoma  Senonis  sic  resi- 
dente,rex  Anglorum  indignissime  ferens,  quod  in 
petitionibus  suis  ipserepellereturaquo  suus  prote- 
geretur  adversarius,  presbyterorum  bona,per  dice- 
cesim  Cantuariensem  decedentium,  et  vacantes 
ecclesias  occupavil,et  pro  voluntate  personas  insti- 
tuit,etse  ab  Alexandropapa,  quem  jam  Dominus, 
Romanae  miseratus  Ecclesiae,in  sedem  suam  revo- 


retulit  quod  audierat.  Etiterando  sic  omnibus  au.  b  carat.abalienavit.  Unde  dolorem  suum  m  hde  vin 

^-  ...  _      .  f\  _!'_ i _1 :_____  .  1   .  ,   ~   —  l,.ol.n  _-.«-_-_  TTl/l___lli-.__»f         rii 


dientibus  inquit  :  «  0  religio,  o  religio,  ubi  es  ? 
Ecce  enim,quos  credebamus  saeculo  mortuos,  sae- 
culi  minas  timent.  Et  pro  rebus  caducis,  quas  se 
propter  Deum  contempsisseprofitentur  aDeiopere, 
quod  cceperaDt,  convertuntur  retrorsum,  Dei  cau- 
sam  et  Dei  causa  exsulantem  ejicientes  a  se.  »  Et 
convertens  sermonemad-eum,  qui  missus  fuerat, 
inquit  :  «  Saluta  dominum  tuumarchipr_esulem,et 
fiducialiter  ipsi  meo  nomine  nuntia,quod  si  mundus, 
et  etiam  qui  videnturmundomortuieumdeserant, 
ego  tamen  eum  non  deseram,  sed  quantacusique 
rex  Anglorum  etsi  dominicus  homo  meus  sit,  ad- 
versus  ipsum  moliatur  et  exerceat,  ego  tamen  sus- 
cipiam  propter  Deumexsulantem,  et  propter  justi- 


dicaturus,  clericos  duos,  Joannem  videlicet  de 
Oxenefordia,  et  Ricardum  de  Ivelcestria,  misit  ad 
itnperatorem  Alemanniae  Fredericum,  qui  coacto 
consilio  de  pace  Romanae  Ecclesiae  tractabat,man- 
dans,  quod  si  nomen  et  obedientiam  Alexandri 
papae  abjuraret,  participem  se  schismatis  haberet 
cum  episcopis  et  archiepiscopis  suis.  Ille  cum 
schismatis  fautores  haberet.de  consilio  Coloniensis 
archiepiscopi,qui  Octaviano  exstincto  successorem 
jam  suscitaverat  consensit.  Jurantibus  itaque  cum 
imperatorebptimatibus,et  episcopisquibusdam  vo- 
lentibus,  quibusdam  obtrectantibus,  et  usque  in 
lacrymas  renitentibus,  nuntii  quoque  regis  ex  per- 
sona  ipsius  in   consimilem   formam  jurarunt. 


ClUiaLU  UIUUICI    _jcu_i_c__3uiu.iii-.-xm  v/v^.^^wv..  j _  m 

tiamadversapatientem.N-untietergonobisadquem-ctanquamsiminus  adhuc  peccavisset,  rex  portus 
....     .  .       , j:_._- i„«v.h  „.       rHli.o-fintissime  custodin  DraeceoitJeraha  in  eos  sta- 


cunque  ditionis  nostrae  locumdivertere  maluerit.et 
paratum  inveniet.  »  ln  brevi  igitur  reverso  eo.qui 
missus  fuerat,  archipraesulinomineregis  reportata 
sunt  haec.Qui  adcomplendum  cum  suisperegrina- 
tionis  suae  tempus  residuum,  praeclaram  illam  et 
regiam  civitatem  Senonis,  a  Pontiniaco  duodecim 
miliaribus  distantem.elegit,  tum  propterloci  pluri- 
mamcommoditatem.tumpropterciviumlaudabilem 
moralitatem.etdevotametpraesertimadvenisdapsi- 
litatem,  dulcemque  afTabilitatem,  et  jucundam  so- 
cialitatem.Biennio  ergo  peregrinationis  suae  Pon- 
tiniaci  jam  expleto,a  Pontiniaco  discessit. 


diligentissime  custodiri  praecepit,feralia  in  eos  sta- 
tuens  edicta,qui  vel  papae  mandata,  vel  litteras  in 
Angliam  deferrent,  veldelatas  reciperent.  Praecepit 
etiam  publice,et  compulit  per  vicos,  per  castella, 
percivitates,ab  homineseneusqueadpuerumduo- 
dennem  beatiPetri  successoremAlexandrumabju- 
rare.  Omnibus  igitur  capiti  suo  renuntiantibus  sic, 
revelabantur  ex  multis  cordibuscogitationes.Tunc 
erat  videre  miseriam.DathanetAbironquamplures 
per  fines  Anglicanos  passim  emergere,  et  in  late- 
ribus  aquilonis  Luciferum  sedere. 

Fhag.  2S.De  appellationepontificumcontraa?'chi" 
episcopum.  Postmodicumtempusconvenientibusad 
.  ,.  urbem  Londonias  ex  mandato  regis   episcopis  et 

Frag.  26.  De  discessu  a  Pontimaco,et  revelatione  abbatibus  noanullis,  visum  est  contra  archiepisco- 
marlyrii sui.  CumqueitaqueterritoriumSenonense  D  ^^  appellari.  Timebatur  enim,  ne  ipse  in  enor- 
petens,  vale  jam  se  deducentibus  facturus  esset,  miaqU8e  per  regnum  praesumebatur,  manum  cor- 
erupitinlacrymas,quasincrepansvenerabilisabbas  reclioDis  extenderet.Appellarunt  itaque  primi  Lon- 
loci  inquit  :  «  Quid  agis  ?  Miror  viruminvictae  con-  doniensis  et  Saresberiensis,  provocationis  et  prae- 
stantiaefemineaminmollitiemdegenerare.xNunquid  varicatiouisfomites.Exoniensisadappellandumcogi 
rei  familiarisnecessitasmajoresexpensasexposcit?  non  poterat.  Episcopus  vero  Rofiensis  per  simula- 
An  comitatus  rarior,  et  famulatus  minor  lacrymas  tam,  ut  dicebatur,  infirmitatem  excusavit  suano 
istasexcutiunt?Siquidtuaposcit,ostendatur,etfiet.»  absentiam.  Sicut  et  suam  Wintoniensis.per  litteras 
Respondit  igitur  archiepiscopus  :  «  Nihil  istorum,  dicens:«  Vocatusasummopontificenecappellonec 
sed  qufe  deme  sunt,  finem  habent.  Dominus servo  appellare volo.» Etexambiguitatenominispulabatu) 
tuo  vitee  finem,finisque  modum  in  visu  praeteritae  ad  summi  pontificis,  id  est,  domini  papae  vocatus 
noctis  praeostendere  dignatus  est.Gladiumspicula-  audientiam.  Ipse  vero  summum  pontihcem,  sum 
toris  subterfugere  non  potero.  >  Subridens  abbas      mumjudicem  intelligebat,  ad  cujus  tnbuqal  jan 


245 


VITA  VI.  AUCT.  WlLLELMO  CANTUAR. 


246 


jamque  trahebatur  examinandus,  tanquamquiin  A  Acceperunt  autem  plenariam  potestatemdecidendi 
multis  diebus  processerat,  et  vitae  metis  appropin-  quaestiones,quae  vertebantur  inter  regem  et  archi- 
quaverat.  episcopum  ,et  debitum  eis  finem  imponendi  ,remoto 

At  archiepiscopus  regem  saepe  paterna  charitate      appellationis  obstaculo.Archiepiscopus  vero  sciens 

(mmnnilit   tlim  npr  «r>rir.ta     .nm  rwi'  virr\c    mii  nrn         rAcric    nminl.-.-imnm     -W~ _:    : i i :        i      • 


commonuitjtum  per  scripta,  tum  per  viros,qui  pro 
suareverentiameruerantaudiri,  utab  ecclesiasticae 
libertatis  oppressione  desisteret.  Sed  et  eumdem 
super  eodem  Romanus  pontifex  per  Rothomagen- 
sem  archiepiscopum,etper  imperatricem  quondam 
Romanorum,  matrem  ejus,  et  per  Herefordensem, 
et  Londoniensem  multa  prece  sollicitavit.  Dumque 
singulis  circamandalasuamdiligentiam  adhibenti- 
bus,  Herefordensis  ipsumusqueinfines  Walliarum 
ductantem  exercitum  cum  litteris  prosequerentur, 
nihil  impetrarunt,  nisi  ut  archiepiscopus  repatria- 


regis  amicissimum  alterum,  ei  instanter  ab  ipso 
petitum,  alterum  autem  ex  aliis  causis  suspectum 
habens,  recusavit  utrumque.  Dicebat  enim  nequa- 
quam  se  Willelmijurisdictioniincausa  debere  sub- 
jici,  quis  regis  iustantia  potius  mittebatur,  quam 
ipse  coactus  et  missus  veniebat  :  et  quia  non  erat 
juri  consentaneum  subireejusjudicium.quidesan- 
guine  suo  sibi  commercium  facere  quaerebat,  et  de 
pretio  nomen  et  gloriam.  Adeo  autem  recusabat,  ut 
excommunicationi  subjici  mallet,  quam  ejus  judi- 
cium  subire  in  aliquoextracuriam  Romanam.  Nam 


-  i  i  --i .  .««.-nuvv/Aiiuvuuauj  uuuiaiiouiilldUl 

retultroneus,  sicutultroneus  abscesserat.Credeba-  B  ad  judiciariam  potestatem  obtinendam  supereum 


turtamenLondoniensensemminusfidelitermandata 
prosecutum,quia  cum  domino  papae  rescripsisset  su- 
perexsecutione  mandati  sui  et  responsione  regis, 
ecclesiasticae  severitatis  animadversionem,  quamin 
praevaricatores  inlendebat,dehortari  non  erubuit,ut 
Ecclesia  Cantuariensis  perpetuum  sui  pastoris  exsi- 
lium,  suumquelugeretAnglicananaufragium.  Sed 
successorapostolorum  et  columna  Ecclesiae  non 
movebatur.  Noverat  siquidem  qui  esset  qui  ioque- 
batur.  Unde  eum  modo  non  audivit  sed  et  archi- 
episcopi,  etecclesiae,  cuipraesidebat.juriset  digni- 
tatis  providebat  indemnitati,  sicut  ei  ante  exsilium 
promiserat  dicens:  «  Sane  indubitanter  credere  te 


multipIicilaboraveratingenio.Dominuspapatamen 
considerans  malitiam  temporis,  utmitigaret  polen- 
tiam  eorum,  qui  turbare  poterant  Ecclesiam,  ad 
tempuseispotestatemjudiciariam  duxit  conceden- 
dam.  Unde  cum  in  Franciam  venissent,  jactabat 
Willelmus,  se  in  damnum  et  confusionem  domini 
Cantuariensis  venisse  ad  faciendam  voluntatem 
regis.  Hinc  Gallicana  verebatur  Ecclesia  :  et  qui 
bonum  pacis  exspectaverant.dejectione  Cantuarien- 
sisauditadejiciebantur.  Sedquiconfusionem  inten- 
tabat,  confusus  etinutilis  factus  est,  minus  exsecta 
fronte  ventilando  metuendus  adversario.Nam  ante 
cognitionemcausae  ab  officiisusceptapotestatereci- 


.  _  --o ~  v,-._.„_v/  _.^  vy___i^ii_iu_n_Cpla  i_(_ne_>icue_t:u_- 

volumus,  et  firmiter  tenere,  quod  nunquam  in  ani-      derunt  scribente  rege  Francorum  domino  papae 
mum  nostrum,  Deo  volente  descendet,  ut  te  vel  c  quod  maximumingerereturEcclesiae  scandaWsi 
ecclesiam  tuam  alinni    nPKnn»    .r_>i;m,,_.  ;,->  ,.--i~        j-.p„„ r?~~i-  •_ _  • 


ecclesiam  tuam  alicui  personae  velimus  in  eccle- 
siasticis  subesse,  nec  nisi  tantum  Romano  pontifici 
obedire :  »  Nam,  quia  audierat  Eboracensem  archi- 
episcopum  crucem  suam  in  stipite  elationis  extu- 
lisse,  et  contra  consuetudinem  per  provinciam  Can- 
tuariensem  deferre,  prohibuit  ne  id  de  ceetero  facere 
praesumeret.  Eboracensis  igitur  a  temeritatis  ausu 
prohibitus,  et  in  cruce  sua  cruciatus,  associatis 
sibiLondoniensiet  Saresberiensi,  una  cum  episco- 
pis  Angliae  congregatis,  sicut  dictum  est,  appella- 
vit  adversus  Cantuariensem,  scriptamque  ei  ap- 
pellationem  et  appellationis  terminum  innotuit. 
Ille  vero  in  omni  patientia  et  mansuetudine  re- 
scribens,  et  increpans,  et  objurgans  animos  in- 
quietos,  ecclesiasticae  pacis   unitatem  retorquere 


defensor  Ecclesiae  innocens  deponeretur,  et  inde 
damnum  dignitatis  efficeretur, unde  praemium  pro- 
motionis  promerendumesset.  Undedominus  papa, 
quamvis  in  medio  Charybdis  et  Scyllae  constitutus  : 
hinc  enim  rex  Angliae  donis  et  promissis,  et  minis 
instabat,  inde  rex  Franciae  precibus  et  admonitio- 
nibus  obstabat.  Hinc  lurbatioEcciesi83,  et  reprime- 
retur  arrogantia,  inde  infamiae  nota  si  damnaretur 
innocens.  Sententiam  suam  revocavit,  scribens 
legatis,  ne  ordine  judiciario  interregem  et  archi- 
episcopum  praesiderent  sed  plenae  inter  eos  paci 
componendaeomnimodis  intenderent,  ita  quod  ar- 
chiepiscopo  et  Ecclesia_  suae  antiqua  jura  integra 
et  illibata  servarent,  nec  in  terra  regis  aliquid  ma- 
gnum  facerent,  vel.in  regnum  ejus,  si  eos   intrare 


-  -.....-..*..__.  i-eiorquere  gnum  lacerent,  vel.in  regnum  ejus,  si  eos  intrare 
frustra  satagebat.  Oportebat  enim  pati  Christum  D  vellet,  intrarent,nisi  archiepiscopus  regi  primitus 
Denm.  et  lnim.ifatpc  Amnr-l. «_«-,,  m  -,---~i .- ....  r  D      " 


Deum,  et  iniquitates  Amorrhaeorum  compleri. 

Frag.  29.  De  legatis  missis  a  domino  papa.  In- 
terea  ad  i  nstantiam  regis  missi  sunt  a  Romano  pon- 
tifice  legati  duo.  Quorum  unus  erat  Willelmus  pre- 
sbyter  cardinalis,  regis  amicissimus,qui,sicut  ipse 
archiepiscopus  de  eo  dicit,  potius  elegit  esse  mallea- 
torclericorum,principibiisobsequendo,qi.amregum 
offensio  divinam  gratiam  consequendo.  Aiter  dia 


integre  reconciliaretur,  quia  super  his  sibi  etillis 
plurimum  detraheretur,  et  ipse  communi  voce 
cunctoium  sinistra  detractione  laceraretur.  Quae 
cum  in  mandatis  accepissent,legationis  tamen  reli- 
quiasprosequentes,  regem  aditum  tanto  minus 
laetificaverunt,  quanto  minus  potestatis  habuerunt ; 
qui  jam  sciobat  et  gravissime  ferebat,  quodpotes- 
tas  eor  um  exspirasset  ex  parte.  Sed  ne  nihil  ageretur , 


*  — —  •— — — .  «--_»v/__l-j^iiUijoul^a  Maiic.ocuuc  Ululi  ac  crcillr 

conuscardmahsOthonuncupatus.  Etplus  avariti*      ad  colloquium  archiepiscopum  vocarunt   °et  pra3- 
quam  jushtia  studiosi,  et  nisi  delegarentur  a  do-      fixum  est  tempus  et  locus  ' 

minopapa,potmsrelegatione,quamlegationedigni.         Igitur  conveniunt.hinc  exsul  cumexsulibussuis, 

"ATROL.   LX.C.  - 

0 


247 


S.  THOM/E  CANTUAR.  ARCHIEP. 


248 


inde  legati,  adjunctis  sibi  archicpiscopis,   episco-  A  eo  jure  et  libertate  teneret,  quo  Pr«.decessores  sui 
pis  et  abbatibus  quamplurimis.  Nocte  vero  pro-      tenere  consueverant. 


xima  ante  colloquium  archipraesul  vidit  somnium, 
sicut  ipse  suismane  secumad  colloquium  euntibus 
retulit,  quod  videlicet  propinaretur  ei  venenum  m 
calice  aureo.  Et  quidem  accidit  sic.  Alter  quippe 
cardinalium,praefatusvidelicetWillelmus,elegantis 

eloquii,  et  verba  habens  persuasibilia,  pacis  qui- 
dem  suaves  et  blandos  sermones  ei  obtulit :  et  vi- 
debantur  in  superticiebonaverba  etpacifica,  quae 
tamen  si  quis  interius  aspiceret,  ecclesiasticae  paci 
et  libertatinonmodicumderogabant.  Unde  et  sin- 
gula  fere,  quae  a  cardinalibus  de  pace  proponeban- 
tur,  archiepiscopoet  suis  suspecta  erant,  metuen- 
tibus  capi  in  sermonibus,  qui  molliti  et   meluti 


Frag.33.  Rex  autem  Anglorum  cito    postsupra- 
dictumcolloquium  in  Angliamtransfretavit.  lmmi- 
nente  vero  solemnitate  beati  Joannis  Baplista.,  sub 
pra.textu  ordinancii  regni  convocatisregni  proceri- 
bus,  primogenito  filio  suo  regnisui  commisithabe- 
nas.  Et  erantqui  dicerent,quia  successuro  sibi  rei 
praecaverit  haeredi,  asseverantibus  aliis,  quia  in 
odium  archipraesuliset  in  laesionem  dignitatis  Ec- 
clesia.  Cantuariensis  hocfecerit.  Imposuitautem  ei 
manum  archiepiscopus  Eboracensis  in  Cantuariensi 
dioecesi,  in  ecclesia  videlicet  beati  Petriapud  West- 
monasterium,  contra  dignitatem  Ecclesiae  Cantua- 
riensis  et  antiquam  consuetudinem,  assistentibus 


tibus  capi  in  sermonibus,  qm  mo  Iiti  et   meuiu      ™- -\- ra»ntibus  praesulibusLondoniensi,  Sa 
erant,ettamenipsinihi_ommuSJacu_a ; ^™^  *  ^^^T^I nec  ius  Ecclesiae  Cantua 


turetinaniter  protracto  colloquio,  tandem  mfecta 
pace  imoetiam  absque  omni  spepacis  per  ipsos 
deinde  faciendae,  archiepiscopus  et  legatiabinvi- 
cem  discesserunt,  legatis  quidem  ad  regem  confes- 
tim  revertentibus.  In  Cenomanniavero,  m  civitate 
ipsa  Cenomannis,  nonnullae  personnae  regni  jam 
convenerant  :  et  videntes   sic  pacem  nequaquam 
per  cardinales  posse  fieri,  in  audientia  ipsorum 
suas  appellationes  renovar unt,  pro  rege,  pro  regno, 
propersonispropriis,  et  proecclesiissuis  ad  sedem 
apostolicam  reappeUantes.  Post  aliquantum  vero 
temporis  cardinales,  a  rege  multum  honorati,  et 
ambitiosis  onerati  donis,  archiepiscopi  et  Eccle- 
siae  pace  infecta,  ad  Romanam  reversi  sunt   Eccle- 

siam.  ,.  . 

Frag.  30.  Archiepiscopus  vero  audiens  novas  et 
sciens  enormitatescumveteribus.quae  in  pessimos 
fructus  excreverant,  per  diaecesim  suam  quotidie 
pullulare,  sciensaprophetamaledictum,  qui  gla- 
aiumasanguineprohibuerit,  etquiopus  Dei  ne- 
gligenter  fecerit,  nenon  amputatis  putndis  ramis 
vinea  Domini  corrumperetur,accinxitse,  etfalcem 
ecclesiastica.  severitatis  in  multos  exercuit. 

FrAG  3 i .Hinc enim ingratitudinem  timens,regem 
respiciebat  qui  in  se  beneficia  congesserat,  dum 
schismaRomanorumdeclinaret.illiucperichtantem 

Ecclesiam  dum  transgressionem  impunitamrehn- 
queret  Tentaturusque  si  vel  adhuc  sine  incisione 
vulnenbus  medicari  posset  etcitrarigorem  severi- 
tatis  regis  emollire  duritiam  missis   duobus  vins 

.  _.  ._  i-  j:  -  -«._-_  _-_  /_t    nAforin 


resberiensi,  et  Roffensi,  nec  jus  Ecclesiae  Cantua- 
riensis  protestantibus,  ad  cujus  dignitatem  et  jus 
regum  Anglorum  coronatio  ab  antiquo  pertinere 
dignoscitur.  Post  coronationem  celebrato  convivio 
rex  regi,  pater  filio  dignatus  est  ministrare,  et  se 
regemnon  esse  protestari.Poenituiteum  dicti  pro- 
cessu  temporisetfacti,  didicitquerei  comprobatio- 
ne.nontantumCantuariensem  Ecclesiam  laesisse, 
quantumin  vindictam  eorum.quospersecutus  est, 
adversariumsibiipsidesuofemoresuscitasse. 

Audiens  ha?c  archipraesul  in  primis  vix  credidit. 

Ipse  siquidemtanquamvirprovidus,  etcuide  suis 

adversariis  suspecta  erantomnia,  a  Romano  ponti- 

fice  litteras  impetraverat,  ad  Eboracensem  archi- 

episcopum  et  alios  Anglorum  episcopos  ante  corona- 

C  tionem  directas,  quibus  auctoritate  apostohca  10 

virtute  sancta.  obedientiae  erant  inhibiti,  De  m  prae- 

j  udicium  archiepiscopi  Cantuariensis.qui  pro  j  ustitia 

exsulabat,  regisfilio  diadema  imponerent.  Et  dire 

ctashassibilitterasquidamepiscoporum  ante  coro 

nationem  susceperunt.  Aliidemandato  praemumt 

recipere  noluerunt.   Unde  et  contra  inhibitionen 

apostolicam  coronationi  interf  uerunt.  Sed  modicun 

attenderelibeat.quam  profana  unctio.quam  odiosa 

quam  inimica  fuerit  ha.c  consecratio  ;  si  tamei 

consecraticmagisquamexsecratiodicidebeatapo 

stolica  benedictione  destituta,  imo  in  transgression 
contra virum  apostolicumfacta ;  quae  etiam ex  mer 
odio,  ira,  et  indignatione  processit  :  odio  patr: 
spintualis  a  patre  carnali  excogitata.  Probant  ha 

._?_x :_  -_-«.______.  _J__+__-_T_-r_n 


tatis  regis  emollire  duritiam  missis   duobus  viris      spimua^ 

litteratis  et  discretis,  altero  subdiacono  et  no tano      ^b^t0JDsecra?ione  pr0venerunt,   eventu, 


suo  altero  Romanae  curiae  advocato,  rogavitatten 
tius' ut  archiepiscopo archiepiscopatum  suumcum 

sua  gratia  redderet. 
FRAG.32.Subeatempestaterex  Anglorum  orandi 

gratia  profectus  est  inGallias,  ubi  rogatus  a  rege 
Francorum,  et  regni  optimatibus,  apud  Montem 
Martyrum,divin_e  majestatisinluitu,  sanctorumque 
quos  adorare  veneratmemorias.archiepiscopo  suo 
gratiam  suam  reddere,  omni  deposita  simultate, 
quamvis  primo  conqueretur  quod  sibi  non  occur- 
risset  concessit  ut  in  paceet  securitate  repatnaret, 
possessionesetarchiepiscopatumsuumreciperet.et 


qui  ex  hac  consecratione  provenerunt,  eventus 
sacerdotum  videlicet  suspensioet  anathematizatn 
archipraesulis  occisio.semeletiterum  interpatrei 
et  filium  rebellio,  et  in  fine  egregii  illius  puen  coi 
secratisicin  adolescentia  omnibus  postfutuns  si 
culis  praematurae  mortis  detestandaprsventio.  Un( 
etplangendum.etexclamandum  :  «  0  mors  tu 
Henrice,  o  mors  quam  dira !  Quam  dura  et  qua 
amaramemoria  tua,  quae  talem  et  tantam  muD 
gloriam.dum  adhuc  ordiretur,  succidistil  Qua 
inconsiderata.quaminhumana,  quaetam  certam, 
putabatur,mundispem,dumadhucfructusinflo 


249                                              VITA  VI  AUCT.  WILLELMO  CANTUAR.  250 

essettampraeclaro.una  etbreviflatus  tui  vehemen-  A  enim  quodmagis  hominibus debeatur,quam  utsu- 

tiaexsufflasti !  Sit  morstua  ille,  qui  mors  mortis  prema  voluntas,  postquam  aliud  velle  non  possint 

est,  utvelper  te  transeat  ad  vitam,  quinonsibi  adimpleatur,  quatenus  adEcclesiam,aqua  arceor 

sed  mundo  sperabatur  victurus.»PIuraquidem  de  vivens,  vel  mortuum  ferre  non  graventur.» 

actibus  Henrici  hujus,etsi  eetastenera,  strenuis  ta-  Frag.  37.  Conspiraverant  siquidem  adversus  ar- 

menetdemodo  ejus  exitus  a  vita  inseruissem  hic,  chiepiscopumvel  exalienavoluntate, vel  ex  propria 

nisiquiaquamscribendamsuscepimuslexhistoriae  malignitate  cum  praedictis  episcopisReginaldusde 

obviat.  Igiturad  coeptum  ordinemrevertamur.  Warenna,  vicecomesque  Gervasius,  et  Ranulphus 

Frag.  Zk.Desuspensione  episcoporum. Sciensita-  de  Broc,  quem  pridem  anathematizaverat,  et  cum 

quetandemprocertosanctusThomas  coronationem  armata  manu  littus  obsidebant. 

factam  sic,  per  nuntios  suos  quatenus  pax  proces-  Frag.  38.  Et  ingressus  monasteriumtoto  corpore 

serit  etin  quibus  finibus  steterit,  et  de  coronatione  prostratus  formam  humilitatisexhibuit.Deinde  fra- 

facta.Romanopontificitotum  et  verbo  etscriptoin-  tres  omnes,  a  minimo  usque  admaximum,  cumla- 

timavit,  humillime  et  lacrymabiliter  supplicans,ut  crymis  inosculo  pacis  suscepit.Namquiaquosdam 

velnunc  se  excuteretexcussorum  filius  etinfalsos  exeisexcommunicatiscommunicasse  audierat,cum 

fratres  maximeinsurgeret,  qui  tantaleesione  patris  B  peregreesset,  permagistrumJoannemSaresberien- 

sui,  propteripsos  exsilium  etproscriptionem  susti-  sem  et  coexsulem  mense  uno  prae  se   praemissum 

nentis,  et  matris  suee  Cantuariensis  Ecclesiae,  tam  fratriThomee  venerabili  viro   potestatem  solvendi 

manifesti  erant  e  tiam  apostolici  mandati  transgres-  inj  unxerat,  ut  quod  contagionis  in  grege  fratrum  ex 

sores.  Vir  autem  apostolicus  audiens  universa,  et  scabieschismaticorumcontractumfuerat,  antidoto 

quaeet  qualiter  fuerant  gesta.etinregemetin  epi-  reconciliationis  eraderat. 

scoposvehementermotusest,  etarchipreesulimulto  Frag.  39.  Fertur   enim  dixisse  Eboracensem  : 

plus  quam  prius  paterno  compassus   est  affectu.  «  Octo  millialibrarumnumerataepecuniee.Deo  gra- 

Sollicitavit  etiam  eum  rex  Francorum   in  virtute  tias,  adhuc  apotheca  nostrareservat.quee  si  tanta 

amoris,  et  sub  impensi  protestatione  obsequii,  ne  dispendia  necessitas  exegerit,  ex  asse  demolienda 

ulterius    dilationes  frustratorias  prorogaret,  sicut  erit  ad  reprimendam  contumaciam  Thomae,  dissi- 

regnumFrancorumdiligebat,ethonoremapostolicae  pandamquearrogantiam,quaemajorest  quam  for- 

sedis.  Miseratus  etiam  Anglicanae  Ecclesiae  desola-  titudo  ejus.  Ne,  quaeso,fratres,  religionem  vestram 

tionem  Willelmus  Senonensis  antistes  sedem  apo-  circumveniat.Adeamuspotiusdominumregem,qui 

stolicampetiit.etaRomanopontifice  impetravit,  ut  usquein  hodiernum  diem  causam,quae  inter  noset 
rexAnglorum.omniappellatione  cessante,subjice-  c  ilmm  diutius  vertitur,  fideli  patrocinio  consecutus 

returanathemati  et  regnum  interdicto,  nisi  Cantua-  est,  et  de  caetero,  nisi  per  nos  steterit,  ad  consum- 

riensi  Ecclesiae  pax  redderetur.  mationem  expediet.  Si  resilieritis  adherentes   ei 

Frag.  35.  Et  aitrexad  archiepiscopum  :  «Optas,  quemhabetadversarium(nunquamenimposttantas 

ut  dicis,  in  Gallias  repedare,  sed  arbitror  expedire  inimicitias,  et  inexorabiles  redintegrabitur  gratia) 

tibimecumdiesaliquotcommorari,  utpalamvidea-  nos  de  ratione  tanquam  transfugas  judicabit.Et  si 

turquodnondumexistimatur.Sciuntomnesinimici-  districte  egerit  vobiscum,dejuriseequitate  a  vestris 

tiasnostras,paxinitapaucis  innotescit.  »  Archiepis-  possessionibus  vos  dejiciet.  Quidergo  facturi  estis  ? 

copus  inquit:  « Ingratus  non  immerito  reputabor,si  Dicite,  quibus  in  terris,inopes  rerum  familiarium, 

benefactoribus  meis  vel  vale  non  fecero.  lbo  etre-  mendicabitis  ?  Si  veroeconverso  steteritis  cumquo 

vertar-8  stetistis,quid  amplius  facturus  est  qui  vos  damna- 

FRAG.36.Una  verodierum  deambulans  archiepi-  vit  ?  Fecit  quod  potuitinvos  :  sententiam  per  pra- 

scopus  inlittore  maris  cum  suis,  dum  qualitatem  vam  suggestionem  extorsit.  » 

elementorum,  sicut  transfretaturis  moris  est,  con-  Frag.  40.  Et  ait  Eboracensis  :  «  Domine  rex,  mihi 

sideraret,Milonem  quemdamBoloniaedecanumad-  soli  mutire  permittitur.duobus  sociis  meis  hi's,qui- 
venientem  prospexit.  Quem  tanquam  ad  naulum  D  bus  aquaetigniinterdictumest,confabulari  nemo 

exigendumproperantem  subridendoprior  occupa-  potest,  nisi,  sententia  damnationis  eadem  qua  fe- 

vit.EtinquitMilo:«Non  adnaulum  exigendum,sed  riuntur,  et  ipse  colloquensinvolvatur,quamingra- 

admandatumdeferendumfestinamus.Haectibiman-  tus  ille,  perinisseereversionis  immemor,  in  illoset 

datdominusmeuscomesBoloniensis  :  provide  tibi.  omnes  coronationi  filii    tui  consentientes  effudit. 

Paratisuntquiquaeruntanim;imtuam,portustrans-  Nunc  autem  patriapotitus  preecavens  ne  decaetero 

mannos  obsidentes,ut  exeuntem  te  a  navi  rapiant  proscribatur,multo  comitatu  equitum  peditumque 

et  trucident,  vel  in  vincula  conjiciant.  »  Cui  archi-  praeeuntium  et  subsequentium  stipatusiucedit.cir- 

episcopus  :Crede,  fili,  necsi  membratim  decerpen-  cuiens  et  quaerens,  ut  in  prasidia  recipiatur.Non 

dus  sim.ab  incoeptoitineredesisterem.  Nonmetus,  nos,  domine  rex,  usque  adeo  vexationes  assidue 

non  vis,non  cruciatus  de  caetero  revocabit  ulterius.  movent,  non  labores  frangunt,  non  damna  enormia 

SufriciatDominicumgregempastorissuiabsentiam  sollicitant,  quaepro  minimo  ducimus,    dummodo 

luxisse  septennem.  Hancveroextremampetitionem  tibi  domino  regi  fide  servata  placeamus,  sed  fre- 

a  meis  obtinere  votis  omnibus  exposco,  nihil  est  quentesexactiones,sedofficiinostri  mutilatadigni- 


S.  THOM/E  CANTUAR  ARCHIEP 


2.52 


•     ,■  .•      n.^.i  fla<»i-  A  rerit    tamen  eius  conversationis  fuit,  ut  exigenti- 


xas  seu  lauioc   fv>iiv... - 

tium  perpetraverimus,  spectaculum  facti  sumus 
reique  judicamur,cum  de  puritate  conscienhaenon 
dubitemus.»Respondit  rex  :  «Si  omnes  excommu- 
nicationi  subjacentcoronationifilii  mei  consentien- 
tes,  ego,  per  oculos  Dei,  non  excludor.  >»  Sed  intu- 
lit  Eboracensis  :  «  ^quanimiter  ferenda  tempestas 
est  quam  declinare  non  potes,  ut  ex  quieta  mente 
et  modestiatolerantieelacessituset  passus  injunas 
videri  merearis.  Quod  facile  fieri  potest.si  dissimu- 
lare  potesimpraesentiarumirrogata,et  injunantem 
quasi  securum  dimittis  ad  tempus.» 

Frag  41  Cujus  vero  efficaciae  fuerit  in  eo  senten- 
tia  impraesentiarum  absolvemus.Gum  enim  prasfa- 
tus  Robertus  indomo  sua,  quam  de  nemonbus  ar-  g 
chiepiseopi  pro  voluntate  sua  passim  succisisin 
Cantuaria  construxerat.quibusdam  commumcanti- 
busei  conviviumfecisset,  canes  panem,qu*  manus 
ejus  contrectaverat,  recusabant,  qui  de  manibus 
aliorumquidlibetporrectumavide  sumebant:  mit- 
tentibus  cunctis  etreliquias  ejus  fragmentis  ahorum 
commiscentibusab  utrisquetanquamtactu  conta- 
minatis  visi  sunt  canes  abstinere. 

Frag  42.  Et  adjecit :  «  Unushomo,  qui  mandu- 
cavitpanemmeum,  levavit  contrame  calcaneum 
suum.  Unus  homo,  beneficiis  meis  insultans,  deho- 
nestat  totum  genus  regium,  totum  sine  vmdice  con- 
culcat  regnum.  Unus  homoquimanticato  jumento 
etclaudo,primo  prorupit  incuriam,  depulso  regum 
stemmate,  videntibus  vobis  fortunfe  comitibus.tn-  ^ 
umphans  exsultat  in  solio.» 

Frag  43.  Quorum  nomina  haec  sunt.  Pnmus, 
Reginaldus,  nullius,  sicut  asseverabant,    scelens 
metuens,etab  Urso  patre  belluinam  feritatem  tra- 
hens. Secundus.Hugo de More-Villa, mortis  scihcet, 
vel  mortium  Villa.  Quocunque  modo  dicatur.mortis 
virum  exprimit.Hujusuxor,  utfertur,cumjuvenem 
quemdam  Lithulf  um  nomine  ardenter  amaret.e  t  llle 
stuprum  recusaret,exquisitamuliebri  versutia,pe- 
tiit  ut  vel  educto  gladio  coram  se  ludentis  speciem 
agens  admitteret  equumsuum.  Quod  cum  faceret 
propria  voce   exclamavit  ad  praeeuntem  virum  : 
«  Huwe  of  Morevile,  war,  war,war,Lithulf  haveth 
his  swerdydrawen  ...  »  Quod  Latine  sonat:  «Hugo 
de  More-Villa,cave,cave,cave,  Lithulfus  eduxitgla- 
diumsuum.  »  Quamobrem  juvenis  innoxms.tan- 
quam  qui  ad  fundendum  sanguinem  domini  sui  ma- 
num  extendisset,morti  addictus.et  aqua  ferventi  de- 
coctus,  martyrium  complevit.   Quid  de  genimine 
viperarum  speremus  ?  Nunquid  de  tribuhs  uvam, 
aut  de  spina  ficum  colligimus  ?  Si  arbor  mala  fru- 
ctus  bonos  facere  non  potest,  teste  veritate,  conse- 
quens  est  utex  radicemalaet  virosagermen  inno- 
cuum  non  surgat.  Tertius,  Willelmus  de    Tracy, 
qui  quamvisin  congressu  militari  seepe  fortiterfe- 


1-1,1  11.     lO.lilt.1»    ^-J""    — — —  ■ 

bus  peccatis  ad  parricidium  velaliud  flagitiumde- 
volvi  meruerit.  Quartus  Richardus  Brito,  qui  ob 
pravitatem  vilte  ex  Britone  brutus  effectus  est: 
dumque  praeliatur  in  ecclesia,  pro  nomine  tironis 
notam  traditionis  incurrit. 

Frag.44.  Unde  satellites  Satan8e,ccelum  terram- 
que  suo  sceleri  putantes  arridere,  proniores  et  ani- 
mosiores  effecti,  in  blanditiis  elementorum  sibi 
blandiebantur.  Abierat  Ranulfusde  Broc  in  occur- 
sum  eorum,  totaque  commota  regione  mantima, 
multo  milite  stipatus  adventabat. 

Frag  45.  Praecurreranl  jam  per  medium  fratrum 
vesperascantantium  duo  pueri,  plus  terrore  quam 
voce  hostilem  invasionem  nuntiantes. 

Frag.  46.Valvisigitur  apertis,  ecce  lictores  per- 
scrutato  palatio  Ecclesiae,  conglobati  per  claustra 
ruunt.Exquibus  tres  in  laavis  secures,  unus  bis- 
acutam  deferebat,  omnes  vero  in  dextris  gladios 
acutos  vibrabant. 

Frag.  47.  Quibus  verbis  sicarius  repercussus 
duos  vel  tres  passus  resiluit,  similis  factus  llhs, 
qui  in  passione  Domini,  Domino  dicente  ego  sum, 
abierunt  retro  et  cecideruntin  faciem  suam. 

Frao.  48.  Accelerans  igitur  Ursidesdepnmo  ictu 
referretropaaum.etdefestinaproditionesualucrum 

prosiliit,  et  toto  conamine  suo  capiti  protenso  vui- 

nus  inferre  nitens,  clerici  cujusdambrachiogladio 

grave  vulnus  inflixit. 

Frag  49.Hic  autem  qui  percusserat,  exclamavit 

:  tanquam  devicto  hoste  triumphans  : :    «    Percute, 

percute.  »  Protinus  quidam  stanles  adhuc  ad  ora- 

iionem  dispersi  sunt,  secundum illud  evangehcum  i 

«  Percutiampastorem.etdispergentur.oves  greg.s.»» 

Non  enimlevem  omnibus  timorem  Dominusincus- 

sit,  sed  magnum,  etquiposset  cadere  in  quemvis 

etiam  constantissimum.Timens  autem  clericusille 

postvulnusvulnera,postgraviagraviora,  adaltare 

proximum  divertit,  quo  plures  ex  fratnbus  vit» 
metuentes  confugerant,nescientes  aquopercussus 
faerat.Seddeauctore.vulneris  inde  conjicimus 
auod  Willelmusde  Traci  cooperatoribus  suisapud 
castrum  Salwode,  quantum  quisque  sffivisset .  in 
martyremreferentibus,scelusquesuumjactantibus 

dixerit  se  etiam  brachium  Joannis  Saresbenensis 
D  praecidisse.  Sed  et  unus  de  fratribus,  circa  pa trem 
studiocompassionis  obversatus,ictum  pertuht.  Ve- 
rum  oratio  bonipastoris  obtinuit,  ut  grege  nondi- 
minuto,  ipse  solus  occumberet.  Unde  plano  gladi) 
percussus  caput  attonitum  reportavit. 

Frag.  50  Servata  namque  vultus  venustate  lr 
morte  specie  tenus  quamdam  exhibebathilantaten 
et  sanctitatem,  quam  gerebat  in  mente,  ut  nonex 
spirasse  videretur,sed  vivido  colore  clausisoculise 
ore  potius  somnum  capere. 


253 


VITA  VII  AUCT.   E.  DE  EVESHAM.  254 


SANCTI  THOM/E 

CANTUARIENSIS  ARCHIEPISCOPI  ET  MARTYRIS 

VITA  SEPTIMA 
AUCTORE  E.  DE  EVESHAM. 


Venerabili  domino  et  patri  Henrico  Dei  gratia  A  scopusCarnotensis.Alanus  abbas  Teokesbiriensis, 

abbati  Croylandi*,E.humiliter  dictus  monacbus  de  Willelmus  subprior  Cantuariensis,  et  magister  He- 

Evesham,  salutem  in  salutis  auctore.  rebertus  de  Boseham.Benedictusen.mabbas  Burgi 

Virorum  illustrium  etprfesertim  sanctorumvitam  de  fine  tantum  et  de  his  quaepost  finemcontigerant 

et  exitum  litteristradere,  satis  etprovide  majorum  scripsit. 

nostrorum  sanxit   auctoritas.   Hinc  enim  et  Deus         Haerebam,  fateor,  ad  jussionem  vestram  et  licet 

laudatur,  qui  gloriosus  estin  sanctis  suis.etposteri  commendabile  esset.opus  tantumcum  vmbusme- 

ffidificanturlaudabilipraecedentiumexemploprovo-  tiens  manum  continui ;  sedimpuht  cunctantemdi- 

cati  lnter  hos  quasi  quidam  Lucifer  in  finedierum  gnatio  vestra  una  mecum  opus  aggrediens. 
istorum  malorum,  tanquam  infinecujusdam  tene-         Jussus  igitur  etauxilio  vestropanterfretus,parui 

brosffi  et  tffidiosse  noctis,  effulsit  beatus  neomartyr  ut  potui :  vos,anvobissatisfecenm,  judicate;  caten 

Thomas,  cujus  vita  quam  fuerit  laudabilis  et  mors  ut  volunt,  eestiment.Si  quis  melius  ordinarepotent, 

quampretiosa.virorumauthenticorum^quisuperhis  non  invidebo.Ego  quidem  exemplo  dedi,  et  quasi 

scripserunttestanturvolumina.Quiquoniamplures  viam  ostendi.Opusculum  illud  in  tres  partes  divi- 

erant.  nec  poterat  fieri  quin  aliqui  aliquid  deesset,  sum  est:primaprimordiavinsanctietcaeterausque 
quod  alter  forte  haberet,  jussit  paternitas  vestra  B  ad  exsilium  continetsecundain  exsilio  gesta;tertia 

utin  scriptis  singulorum  codicibus  ea  tantum  ab  martyrium  et  quee  post  martyrium  gesta  sunt.  Ut 

unoquoqueexcerperemet  excerpta  seriatimordina-  autem  sciatur  quid  de  unoquoque  assumptum  sit, 

rem  qus  ad  historiam  de  martyre  continuandam  ubicunque  stylusvariatur,nomen  auctons  capitulo 

sufficerent.  Tale  aliquid  exipsis  evangeliis  legimus  illo  preenotatur.   Valeat  paternitas  vestra  m  Do- 

factum  ab  eo  qui  nobis  ex  quatuor  unum  fecit.  mino 
Nam  ethic  quatuor  fuerunt  auctores,  Joannes  epi- 

(Ita  explicit  prologus ;  sed  ipsum  opus  idem  est  cum  Quadrilogo  a  Lupo  edito  ;  quocirca,  quoniam  de 

isto  Quadrilogo  infra  dicturi  sumus  festinemus  jam  ad  translationem  beati  Thomos,  quam  idem  h.   de 
Evesham,  quicunque fuerit,  qui  hanc  Vitam  compilavit,  adfinem  operis  sui  adjecit.) 

INGIPIT  TRANSLATIO  BEATI  THOMvE  MARTYRIS. 

Annoquinquagesimopassionisgloriosisismimar-  C  marmoreum,  quo  sepulcrum  martyris  tegebatur, 

tyrisThomaeCantuariensisarchiepiscopi,venerabilis  amoveri  fecerunt.  Omnibus  itaque  qui  aderant  m- 

pater  Stephanus  successor  ejus,quartus  scilicetab  tuenlibus,  inventum  est  illud  organum  quondam 

eo,etconventusEcclesiaeCantuariensis,corpuspre-  Spiritus  sancti  in  vestibus  sacerdotaiibus,licet  ex 

liosi  martyris  praenotninati  transferre  satagentes,  vetustateproparteconsumptis.etcaeteris  insignibus 

omnia  quae  adtantatnsolemnitatem  credebant  esse  qure  summi  sacerdotis  dccuerantsepulturam. 
necessaria  studiosissime   procurabant.  Praemissis         Lacrymantibus  igitur  prae  gaudiocunctisetoran- 

siquidem  ut  decetjejuniisetorationibus,jamdictus  tibus,  monachi  ad  hoc  deputati,  corpus  pretiosum 

archiepiscopuset  RicardusepiscopusSalesberiensis  manibus  assumentes,  archiepiscopo  incapsarepo- 

etEcc!esiaBCantuariensisconventus,quintoKalendas  nendum  tradiderunt.Cceterisitaque  cosptisorationi- 

Julii  in  principio  noctis,  in  crypta.ubi  corpusbeati  bus  insistenlibus,  archiepiscopus  a  praedictis  fra- 

martyris  jacebat.sicut  constituerant,  convenerunt,  tribus  corpus  excipiens.totum  in  feretrosuismani- 

etpostquamaliquandiuvacaverantorationi,lapidem  bus  collocavit.exceptis  paucis  ossiculis,  qua?  extra 


255 


S.  THOMAS  CANTUAR.  ARCHIEP. 


256 


capsamretinuit.magnisvirisetecclesiisadhonorem 
ipsius  martyris  distribuenda.Corporesiquidemper 
manusarchiepiscopidecenterdisposito,capsafirmis- 
sime  clavisferreisobserantur.etmanibusmonacho- 
rum  ad  locum  honestum  et  feretrum  deportata, 
usque  ad  diem  translationis  solemniter  faciendae 
secretius  etconservata. 

Miraculum.  Celebrandaetranslationisinstante  die, 
confluit  populus  innumerabilis  Cantuariam,  ut  et 
martyri  debitum  honorem  impendat  et  ejusdem 
suffragia  in  suis  necessitatibus  consequatur.  Inter- 
erant  siquidem  huic  solemnitati  venerabilis  pater 
Pandu)fus,apostolicae  sedis  legatus,Stephanus  Can- 
tuariensis,WillelmusRemensisarchiepiscopus,Heo- 
ricus  rex  Angliae  cum  omnibus  suis  et  proceribus, 
episcopi  quoque,  abbates  et  priores,  caeterique  viri 
ecclesiastici  diversarum  regionum,quossingillatim 
enumerare  praetermittimus,ne  multitudofastidium 
inferat  auribus  audientium.  Populus  autem  tantus 
ad  hoc  festum  confluxerat,utcivitas  Cantuariensis 
et  villae  vicina?  cum  adjacente  regione  multitudinem 
vix  capere  potuissent. 

Miraculum.  Instabat  hora  tertia  Nonarum  Julii, 
cum  rex,  archiepiscopi,episcopi,  abbates,principes 
et  magnates,qui  convenerant,praefatumthesaurum 
de  crypta,  ubi  reconditum  erat,  ad  altare  sancti 
martyris  bajulantes,  in  conspectupopuliin  locoad 
hoc  praeparato  reposuerunt,  et  hunc  ibidem  secu- 
rissime  obsignantes,quod  de  diesupereratinlaudi. 
bus  martyrisetlaetitiacordisinDominodeduxerunt. 
Quod  igiturdevotiofideliummartyridebuitfideliter 
impendit.  Sed  et  martyr  suae  gratiae  solatia  suis 
fidelibus  non  subtraxit,  nam  cumarchiepiscopuset 
conventus  caeterique fideles  et praecipue  Londonien- 
ses  opes  suas  et  operam  effunderent  ut  honori 
martyris  nihil  deesset,  quodpereorum  industriam 
posset  explicari,  ipse  martyr  quasi  inesse  devotis 
rependens,praeambulis,comitantibus  et  sequentibus 
signis  et  miraculis  totam  solemnitatem  suaetransla- 
tionis  adornavit. 

Miraculum.  Modicum  tempus  ante  translationem 
beati  Thomaerestat  venturum,  etecce  muher  quas- 
dam  Kembella  filiolam  unam  tantum  habebat  su- 
perstitem  de  quatuor,quos  devirosuo  susceperat, 
quae  graviter  incipiens  aegrotare  et  in  gremio  matris 
mortua  est.  Mulier  ergofiliam  plangens  lacrymis  et 
gemitu  modum  excedere  videbatur.  Accurrens  au- 
tem  matrona  nobilis  viduaquidem,  illius  videlicet 
domina  villae,  mota  plangentis  lacrymis  et  morte 
puellae  docta  divinum  auxilium  invocare,  arripuit 
fiham  et  ad  matrem  ejusdem  subsidium  invocans 
defunctae  mensuravit  et  surrexit  puella.  Mater  et 
ejus  cum  candelam  fecisset,  et  eam  ad  sanctum 
Thomam  mittere  cogitaret,  puella  rursus  aegrota- 
vit,  et  ut  mater  testata  est,  iterum  expiravit.  llla 
vero  recolens  se  minusgratamet  devotam  martyri 
exstitisse,  vovit  se  fpuellam  ad  sanctum  Thomam 
ducturam  si  eam  secundo  de  mortuis  revocaret. 
Gloriosus  igitur  martyr  rigorem  j  ustitiae  temperans, 


A  per  gratiae  suaelenitatempuellammortuam  iterum 
vivam  matri  resignavit. 

Miraculum.  Quidam  vir  Devisis  cum  multis  aliis 
orationiscausaliminabeatiThomaeinipsiustransla- 
tione  volens  visitare,  ad  pontem  Branfordiae  prope 
Londoniasvenit.Circamediumigiturpontisobvians 
carro.in  aquam  projectus  est.  Ille  vero  non  imme- 
mor  sui  sanctum  Thomam  jugiterinvocavit.petens 
ne  suum  peregrinum  perire  permittereUQuinquies 
igitur  ad  aquaefundum  immersusettoties  ad  aquae 
summitatem  reversus  ad  aridam  rejectus  est.  Qui 
cum  magna  admiratione  contestatus  est,  se  nec  in 
ore,  nec  in  naribus,  vel  in  auribus  aliquam  aquae 
molestiam  sensisse.  Eumdem')  quoque  virum  alius 
quidam  comitans  pallium  amisit  in  eodem  loco 

B  ubi  prior  in  aquam  ceciderat.etin  amnempannum 
submersum  non  potuithactenus  quisquam  invenire. 
Miles  quidam  de  comitatu  Northamptunae  viduam 
quamdam  duxit  in  uxorem  ;  cujus  filius,puer  trien- 
nis,  quem  de  viro  suo  pnore  suscepit,ante  mihtem 
jam  dictum  prandentem  quadamdiestansadmen- 
sam  de  manumilitis  buccellamcarnisoresuscepit. 
Puer  autem  morsellum  glutire  volens,  strangulatus 
et  mortuus  est.  Mater  igiturprimumsuspectumha- 
bens  militem  de  morte  filii  sui,  clamans  et  lacry- 
mans  pluries  geminandohomicidamappellavit.Mi- 
les  vero  quamvis  sanam  habens  conscientiam,tamen 
quia  victus  erat  primum  vehementer  confessus  est 
et  surgens  argenteum  super  puerum  complicuit, 
vovens  sepuerumad  sanctumThomamducturum, 

c  si  eum  vita  redonaret.  Paululum  igitur  post  votum 
illisquid  Dominus  facturus  esset  exspectantibusde 
gutture  pueri  buccella  carnis  quae  vitae  viam  prae- 
cluserat,  in  os  resiluit.  Puer  vero  paulatim  revi- 
viscens  ad  plenum  per  merita  martyris  est  vitae 
redditus  et  amicis. 

Miraculum.  Miles  quidam  comitissae  Elugi,  Ro- 
bertus  nomine,  cum  filio  suo  duodenni  Robertulo 
nomine,  iter  arripuit  versus  Cantuariam,  ut  beati 
Thomae  limina  orationis  causa  visitaret.  Qui  in- 
gressus  mare  apudWythsand  fere  usque  ad  medium 
maris  prospere  navigavit.IUe  vero  praedictus  filius 
ejus  somno  gravatus  ut  vel  urinam  vel  quidpiam 
faceret,  ad  proram  navis  perrexit ;  etdum  incaute 
staret,  inmare  lapsus  est.Quodcum  vidissetpater, 
exclamavit    dicens  :  »   Sancte  Thoma,    miserere 

D  mei,  et  conserva  mihifiliummeum  ;  »  puerveroin 
mare  paululum  mersus  et  statim  ad  superficiem 
aquae  revectus  ait :  «  Sancte  Thoma,  si  vis,  potes 
me  adjuvare.  »  Interim  navisimpulsu  venti  a  loco 
ubi  puer  cecidit  avulsa  est,  quantum  arcus  bis  vel 
ter  sagittam  jacere  posset.  Tunc  nautae  ad  clamo- 
rem  militis  velum  dimiserunt  et  navem  licet  cum 
difficultate  ad  quaerendum  p  uerum  retrorserunt.Ela- 
pso  itaque  unius  horae  spatio  vel  sicut  miles  ipse 
protestatus  est,  quantum  posset  in  equomoderate 
ambulando  duas  leugas  vel  tresGallicasperfecisse, 
ad  puerum  pervenerunt,invenientes  eum  sedentem 
super  aquas  et  nihil  mali  habentem,  excepto  quod 


257 


VITA  VIII  AUCT.  HENRICO  ABB.  ET  ROGERIO  MONACHO. 


258 


in  casu  suo  parum  aqu*  salsas  hauserat.  Cum  au-  A  mare,  ut  citius  interiret.  Aasumptus  igitur  puer  m 
-   em  puer  vidisset  navem  a  se  recedentem,  nimio      navem,  hawpatrisciscitautiretulit,  adjecitquequod 

dolore  et  desperatione  vitaa  absorptus,  ut  dolorem  cum  se  ipsutn  mergere  vellet  quidam  episcopus 
!  cordis  morte  corporis  terminaret,  caput  mersit  in      eum,  ne  mergi  posset,  supportavit. 


SANCTI  THOM.E 

CANTUARIENSIS  ARCHIBPISCOPI  ET  MARTYRIS 

VITA  OCTAVA 

Auctoribus  Henrico  abbate  et  Rogerio  monacho  Croilandiae 


EPISTOLA  HENRICI  ABBATIS 

AD  STEPHANUM  LANGTON  CANT.  ARCHIEP. 


B 


Reverendissimo  patriet  dominoinChristo  dilectissi- 
mosanctoStephanoDeigratiaCantuariensiarchie- 
piscopo,  totius  Angliceprimatiet  sanctae  Romance 
Ecclesice  cardinali,  devotus  filius  suus  H...  per- 
missione  divinaabbas  Croilis,  salutem  ettamde- 
votamquamdebitam  in  omnibus reverentiam. 

Simihi,prout  adjacet  velle,  suppeteret  et  posse, 
sanctampaternitatem  vestram  quam  in  Christo  sin- 
ceree  dilectionis    amplector  affectu....  Exigit  enim 
et  gradus  vestri  sublimitas  et  vitse  vestrse  sanctitas, 
ut  ab  omnibus  omnis  vobis  impendatur  honor  ac 
reverentia,  cordemagnoetanimovolenti.Vos  nam- 
que  tanquam  novus  Beseleel  tabernaculum  Domini 
mysticum,idestsanctam  Ecclesiam.insigniteraedi-  c 
ficatis  et  ornatis.  Unde  divinae  gratife  gratias  exsol- 
vimus  uberes  et  devotas,  quee  nobis  inpersona  ve- 
stra  idoneum  procuravit  archipraesulem  ac  primatem 
habentem  jugiter  penes  secum  tintinnabulis  sacrae 
preedicationis  malogranata  fruetuosae  operationis. 
Doctrina  vero,   cujus  prserogativa   preeminetis  ad 
bene  vivendum,  efficaciter  vos  informat  et  sobrie 
etjusteetpio  juvamine.  Opera  siquidem  vestra, 
reverendissime  Pater.testimonium perhibent  de  vo- 
bis  quod  beatissimo  martyri  Thomae  preedecessori 
vestro  conformes  fueritis  et  sitis,non  solum  per  ex- 
pressam  morum  similitudinem,  verum  etiam  per- 
exsiliicaeteraruniquetnolestiarumfortemetaequani- 
mam  perpessionem.  Unde  credendum  estquodsic- 
ut  participes  exstitistis  tribulationum,  sic  eritis  et  ^ 
consolationum,  et  sicut  compassi  estis,  ita  favente 
Domino  et  conregnabitis.ln  hujusrei  argumentum 
fidei  nostras  solidati  spei  anchoram  infigentes,et  glo- 
rise  gloriosis  martj-ris,  qua  gaudet  in  coelis.in  terris 
adjicere  quodammodo  volentes,  lucernam|corporis 
ejus  super  candelabrum  ponere  statuistis.ut  de  sub 
modio  teme  translatum  luceat  apertius  his  qui  ad 
eatndem  gloriam  suspirant.  Hinc  est  quod  et  par- 


vitatem  meam  inter  alios  ad  illam  gloriosam  trans- 
lationem  nostri  gratia  litteratorie  dignati  estis  invi- 
tare.  Unde  dignationiac  dominationi  vestree  devo- 
tissimas  rependo  gratiarum  actiones,  et  quia  non 
ambigo  quin  insigni  solemnitate  multi  multas  ut 
dignumestfacturisintoblationesadhonoremsacra- 
tissimi  martyris  et  ob  reverentiam  vestri,  ego  ali- 
quid  pro  modulo  meo  cupiens  offerre  librum  de 
sanctitate  et  magnificientia  ejusdemmartyris  apud 
vos  compilatum  excellentiae  vestrae  dignum  duxi  de- 
stinare.Cujus  quidem  compilationismodum  necnon 
et  totius  voluminis  seriem  prologus    subscriptus 
evidenter  declarat,qualitervidelicetipsa  compilatio 
sumpta  sit  ex  scriptis  quinque  historiographorum, 
contineatque  gloriosi  martyris  originem  et  vitam, 
studia  et  gesta,  exsilium  et  agonem,  passionem  et 
cononizationem  :  qualiter  etiam  ex  epistolis  dicti 
martyrisquasvidelicetvelillealiis.velaliiillivelpro 
illo  vel  contra  illum  vel   alii  scripserunt,  ;locis. 
competentibus  congruenter  insertispraafata  compi- 
latio  non  modicae  robur  habeat  auctoritatis.  Licet 
ergo  pretiosi  martyris  vita  et  passio  luculenter a  no- 
bis  tradita  sit,   fortassis  memoriae  litterarum  hoc 
tamen  volumen,  cum  vobis  vacaverit,  plenius  in- 
spectum,  ut  opinor,  habebitis  acceptum.Humiliter 
igitur  et  devote  vestrae  supplico  sanctitati.quatenus 
librum  hunc  ad  laudem  etgloriam  beatissimi  mar- 
tyris  necnon  ad  eediticationem  fidelium  studiose  et 
ut  credo,  fructuose  compositum,  vice  munusculi 
dignanter  suscipere  velitis.   Cujus  primarium  ac 
primicialem  usum  vestrae  reservam  paternitali  ro- 
gans  aftectuose  quatenus  eidem  siplacet  correctio- 
nis  vestrse  limam  apponatis,  ut  sic  deinceps  aliis 
acceptior  Qat  et  gratior  ad  legendum.  Cum  sicut  ex 
sapientia  vestra  commendationem,itaex  excellentia 
vestra  non  mediocrem  apud  posteros  assequi  me- 
ruerit  approbationem  :  ad  honorem  martyris   et 
multorum  utilitatem.  Bene  valeat  in  Domino  sancta 
paternitas  vestra. 


259 


S.  THOMjE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


260 


[Inter epistolam  Henriciabbatiset  Roqeriimona-  A  tia  reverenterassumens,utpotui,consummavi,con- 


chi,  qui  opusin  secundam  editionem  ampliavit ,co- 
dex  Parisiensis  habet  notam  quae  sequitur. 

Incipit  prologus  in  Vitam  sancti  Thomae  archiepi- 
scopi  Cantuariensis  et  martyris,ex  diversis  opuscu- 
lisexcerptam :  scriptusanno  Domini  millesimoqua- 
dringentesimo  undecimo,  finitus  in  profesto  Luciae 
Virginis  per  me  Joannem  Waningde  Almania. 

Serve  pie  Dei,  recordamini  mei  1] 
EPISTOLAROGERII 

SIVE  PROLOGUS  1N  VITAM  S.  THOIUE. 

Amantissimo  domino  suo  et  patri,  Henrico  Dei 
gratia  abbati  Croylandiae  suus  Rogerius  humilis  ejus- 
dem  loci  monachus,  quod  domino  et  Patri.Glorio- 
sum  gloriosi  martyris  Christi  Thomae  triumphum  eo 


specialius  sanctaveneraturEcclesia,  quoseperejus  B  distinguitur. 


summatumquevestraediscretionisexaminicommit- 
to,  ut  si  quid  in  hac  parte  laudabiiiter  actum  fuerit, 
vestrumsitquijussistis  ;  sin  aliter.quod  timeo.hoc 
imperfectioni  meae  imputetur.  In  quo  Jectorum  be- 
nevolummonuerimetmoneatur,sicubiepistolasnon 
integras  offenderit,  sed  recisas  vel  forte  intercisas. 
Noverit  enim  hoc  de  industria  factum,  ut  quando 
resplures  epistolaris  tenor  complectebatur,reliquis 
omissisilla  tantumcapitula  assumerentur,quae  rem 
ipsam,  quae  tunc  in  manibus  erat,  contingere  vide- 
rentur.  Verum,  quia  tot  epistolarum  insertio  pro- 
lixitatem  non  generare  non  potuit,recreationis  gra- 
tia,  ut  habeat  lector  ubi  ex  intervallo  respiret,opus 
ipsum  in  septem  libros  secundum  processum  negotii 


sanguinemnobiliusrecolittriumphasse.Abapostolo- 
rum  etenim  temporibus,quodpace  sanctorum  om- 
nium  dictum  sit,  non  est  in  unius  hominis  morte 
majoraut  utilior  Ecclesiae  Christi  collata  victoria. 
Ipse  enim  licet  Anglicanae  duntaxat  Ecclesia  vide- 
retur  propugnare,  universalis  tamen  Ecclesiae  vide- 
retur  propugnare,  universalis  tamen  Ecclesiae  cau- 
sam  egisseexpost  facto  probatur.  Quoniam  exquo 
locum  tabernaculi  sui  dilatavi  t,et  in  superbiam  saecu- 
lorum  posita  est  civitas  Dei  de  qua  gloriosa  dicta 
sunt,  gloriam  secuta  est  aemulatio,  ccepitque  partes 
ejus  laicapotestas,  quasi  alter  Ismael  nunc  palam 
nunc  occulte  deprimere.  Hinc  est  illa  vetus  et  in- 
veterata  interregnum  etsacerdotium  de  investitura 
quaestio:  hinc  aliae  quas  enumerare  longum  esset 
controversiae,  quae  omnes  aut  fere  omnes  in  hujus 
noviZachariaemartyrioautsopitae  sunt  autsedatae. 
Hujus  igitur  sancta  ct  vero  Deo  digna  tametsi  per  se 
satis  emineat  luceatque  omnibusqui  in  dorao  sunt 
iucerna  super  candelabrum  erecta,  conati  sunt  ta- 
men  plures,quasi  oleumcaminoaddendo,suis  eam 
scriptis  reddere  clariorem.  Et  in  hoc  multorum  et 
magnorum  sudarunt  ingenia,  et  quae  viderunt  et 
audierunt,posterorummemoriae  bonafide  manda- 
rent,  devita  viri,  de  moribus,  de  exsilio  pariter  et 
martyris  fide  plena  et  relatu  digna  relinquentium 
volumina.  Idattendens,prudens  et  vigilans  discre- 
tio  vestra,ne  in  diversis  de  eodem  auctoribus  repe- 
riri  vel  reprehendialiquidpossetdissonumautpro- 
lixitate  vel  inculcationetaediosum,specialiquadam 
in  martyrem  devotione,dudumex  diversis  diverso- 
rum  voluminibus  compendiosam  excerptionem  et 
dulcequodam  et  gratum  confici  fecit  temperamen- 
tum.  Ubi  sic  omnium  elegantiora  omniain  unum 
compactasuntcorpus,  ut  et  historiae  veritati  nihil 
detrahatur  el  brevitati  nihilominus  consulatur.Sed 
quoniam  restabant  epistolae  ab ipso  viro  Domini, vel 
ad  eum  veldeeoaviris  authenticisscriptae,advertit 
prudentiavestra,quodsi  ipsae  locis  competentibus 
praedicto  insererentur  compendio,  exhinc  et  pluri- 
mum  auctoritatis  historiae  et  non  parum  utilitatis 
procuraretur  legentibus,placuitque  id  muneris  par- 
vitatimeae  imponere,quod  proimponentis  reveren- 


D 


Primusviribeatimoreset  actususqueadexsilium 
continet.  Septimus,  qui  et  ultimus,  de  reditu  ejus- 
demet  his  quaepost  exsilium  gestasuntcontexitur. 
Quidquidmedii  illius  temporis,quodin  exsilioegit, 
scilicet  sex  annorum  etmensis  unius  acta  comple- 
ctentur.  Quod  omne  tempus  quoniam  in  illo  com- 
pendio  vestro  brevitatis  gratia  breviter  tetigistis, 
nonnulla  ibiomissahicadjicere.necnonet  aliter  ibi 
posita  transmutare  quaedamrerum  seriatim  expli- 
candarum  necessitas  coegit.Primus  ergoetsecun" 
dus  necnon  et  ultimus  historica  narratione  res  gestas 
plenius  explicant.  In  reliquis  quoniam  crebro  in- 
terveniunt  epistolae,minus  laborathistoria.  Et  quo- 
niamadsingulosrerumgestarum  articulospraetitu- 
latumauctorisnomeninmarginesupracharaxatum 
habet  compendium,  placuit  idem  in  opere  praesenti 
observari,  ut  si  quid  in  quaestionem  venerit  si  fides 
penes  auctores.  Fuerunt  autem  quinque  magister 
Joannes  Saresberiensis  postea  Carnotensis  episco- 
pus,  Alanus  Teokesberiesis,  Willelmus  subprior 
Cantuariensis,  Benedictus  abbas  Burgi  et  magister 
Herebertus  de  Boscham,  qui  post  omnes  alios  ab 
aliis  omissa  adjiciens  stylo  veraci  quae  vidit  et  au- 
divit  haec  testatus  est. 

His  ergo  fides  adhibeatur  :  hi  intersertis  epistolis 
loquantur.  Nam  demeonihilinterveniet  nisi  forte 
pro  continuatione  vel  epistolarum  insertione  breve 
aliquid  adjici  necessitas  compulserit.Facta  et  au- 
temprima  illo  compilatiohortantibus  votispariter 
et  cooperantibus  apud  Croylandiam  anno  regisRi- 
cardi  ultimo,  et  haec  ejusdem  compilationisadjec- 
tio  itidem  apud  Croylandiam  anno  regni  regis 
Joannis  quarto  deeimo.qui  fuitannusabincarnatio- 
ne  Domini  juxta  Dionysium  millesimus  ducentesi- 
mus  tertius  decimus. 

[Duo  vel  triafolia  hic  desunt  in  codice  Parisiensi : 
qua?  reliqua  sunt,  omniacum  quadrilogo  Lupi  satis 
congruere  videntur  ,ideoque  quatuor  tantum  capitula 
una  cum  conclusione  operis,quo3  cum  ante  dicto  qua- 
drilogo  non  congrunt,  ex  hoc  libro  excerpsi  ]. 
Pro  capitulo  XI    habentur  sequentia. 

Itaquearchiepiscopus  ad  dominum  papam  Seno- 
nisvenit:tepidequidem  exceptusacardinalibus,ad 


261 


VITA  VIII  AUCT.  HENRICO  ABB.  ET  ROGERIO  MONACHO. 


262 


dominipapfflpreesentiamestintromissus,quivenien- 
tem  adse  paterna  suscepit  benignitate.super  vexa- 
tione  ejus  multimoda  et  peregrinatione  tam  peri- 
culosa  et  dura  paterne  compatiens.  Post  aliquot 
vero  dies  placuit  archipraesuli  de  suo  et  suorum 
consilio  totius  dissentionis  inter  regem  etipsumin 
Anglia  et  exitus  sui  aterra  causam  domino  papae 
et  cardinalibus  exponere.Nec  tamen  dominus  papa 
adhuchoc ab  ipso  requisierat,  exspec tans  forte  quod 
archipraesultanquamprovidus  non  requisitus  hoc 
faceret:  placuit  itaque  archipreesuli  sic.  Nam,  etsi 
per  proprios  nuntios  fuisset  prius  significata  totius 
mali  origo  et  causa,  et  sparsim  per  alios  hinc  inde 
commeantes  relata,  consultius  tamen  videbatur,  ut 
ipsemet  causae  suae  merita  exponeret,  et  gestorum 
referretveritatem,et  quas  in  ipsum  praefati  regis 
Angliae  nuntii  imprimere  conati  sunt,  ipsemet  per 
se  ipsum  dilueret  notas.  Igitur  post  aliquot  dies 
adventus  sui  ad  curiam  domino  papae.venerabilibus 
viris  cardinalibus  praesentibus,  non  quidem  publice 
in  consistorio,  sed  in  thalamo  secretius  grata  qua- 
dam et succinctabrevitate enarravit :  grata  inquam, 
utpote  eloquentia  cujus  modesta  erat  et  elegans  et 
lingua  semper  inoffensa  ;  dumque  primus  a  domi- 
no  papa  sederet  et  propter  reverentiam  vellet  sur- 
gere,  jussus  residendo  dicere,peroravit  et  produ- 
cens  scriptum,  etc. 
Inter  copitula  XI  et  XII  insertumest  quod  sequttur . 

QUALITER     SAPIENTIBCS     CURliE  EUM    SUPER    GESTIS     SUIS 
ARGUENTIBUS     SATISFECERIT 

Verum  in  crastino  die  a  quibusdam  cardinalium 
et  plerisque  aliis  de  curia  viris  magnis  et  eruditis 
qui  in  scripturis  multum  poterant  (talibus  quippe 
curia  abundare  et  florere  consuevit),  archipraesul 
tanquam  familiaribus  suis  et  f  aventibus  sibi  benigna 
quadam  et  amicabili  est  asperitate  objurgatus,quod 
diebus illis tam malis tempore videlicet schismatis  et 
interruinasEcclesiee,contraprincipemsuum,contra 
potestatem  tantam  se  erexerit  :  parendum  potius 
tempori  et  sustinendum  dicebant,  cum  hora  esset 
tuncetpotestas  tenebrarum,quando  Petrus  gladium 
suum  non  exserere  sed  jubetur  reponere.  Et  sicut 
addebant,zizania  ab  inimico  homine  superseminata 
evangelicis  servis  nequaquam  tunc  colligenda,  ne 
forte  eradicando  ea  eradicarent  simul  et  triticnm. 
Unde  et  juxtapatrisfamilias  praeceptum  usque  ad 
tempus  [messis]  utraque  simul  sinuntur  crescere- 
Quod  et  idem  ipsum  est  magistri  consilium,  qui 
propter  dierum  malitiamtempusredimendum  sua- 
det:  «  Redimentes,  inquit,  tempus,  quia  dies  mali 
sunt. »  Et  prophetasimiliter:  «  fdeo,inquit,prudens 
in  tempore  tacebit.quia  tempus  malum  est.  »  Audi- 
tisverohisethujusmodi,  archipraesul,  qui  tanquam 
providus  a  magnis  et  sapientibus  curiae  haec  sibi  in 
curiaobjicienda  arbitrabatur.undeet  cum  suis  per- 
tractaverat  super  hoc  et  sermones  suos  in  judicio 
jam  disposuerat,  secundum  sapientiam  et  gratiam 
sibi  datam  mox  respondit  ad  objecta  prudenter  et 
objicientibus  satisfecit  sufficienter. 


A  Qu3esequuntur,spectantad  colloquiumquoddein- 
de  habuit  sanctus  Tkomas  cum  papa,et  ad  commo- 
rationem  quam  apud  Pontiniacenses  fecit. 

Cumque  ad  aliquod  monasterium  Cisterciensis 
ordinis  declinare  decrevisset  archiepiscopus,elegit 
inter  caetera  Pontiniacum  in  Burgundia  situm,  eo 
quod  praefataecivitatiSenonis,inqua  dominus  papa 
propter  schisma  morabatur  tunc,  vicinum  crat,  so- 
lum  per  duodecim  leucas  distans:et  adhuc  quia 
amplaeerant  et  abundantes  monasterii  facultates  et 
multa  charitas  inerogando.Unde  adejuspetitionem 
dominus  papa  abbatem  loci  et  potiores  de  fratribus 
vocanseis  virum  Dei  Thomamcommendat  exhiben- 
dum.  Qui,  tum  exdomini  papae  relatu,  tumex  cele- 
britate  famee   viri  cognati  probitate,Deo   gratias 

B  agunt,  quo  inspirante  palaestrita  suus  talem  locum 
velut  quamdam  agonis  palaestram  elegit.Cumigitu 
tres  circiter  septimanas  in  curia  egisset,  apostolica 
licentia  et  benedictione  accepta  Pontiniacum  pro- 
fectus  est  cum  tanta  alacritate  et  jucunditateatoto 
commeatu  susceptus,quantam  hostiae  ccelitus  missae 
vix  impendere  possent.Quiomnemhumanitatemei 
etsuis  exhibentes,  praeter  institutionem  ordinis  et 
esum  carnium  et  alia  quaedam  animo  prompto  et 
voluntario  indulserunt.  Etquidem  supra  quam  di- 
cere  nunc  tempussit,  apparuitbenignitas  et  huma- 
nitas  ordinis  circa  illos.  Tertio  igitur  quartove  ad- 
ventusejus  dieingressus  capitulum,  causam  Eccle- 
siae  quam  agebat,  Deo  etipsorumorationibuscom- 
mendavit. 

q  Quarium  excerptum  est  de  ira  regis. 

QUALITER  REX  TAM  1N    1PSUM     PAPAM     QUAM  iN  SANCTUM 
THOMAM   EXCANDUERIT. 

Verum  dum  in  multa  quiete  et  otio  erudiretur  et 
exercitaretur  apud  Pontiniacum  archipraesul  cum 
suis,  ecce  post  dies  aliquot  venit  ab  Anglia  rumor 
sinister  et  duri  nuntii  bajulus.  Rex  enim  Anglorum 
a  redeuntibus  cuminse  omnibus  petitionibus  con- 
tra  archiepiscopum  didicissetrepulsumetadversa- 
rium  suum,  ut  dicebat,  asedeapostolicanonsolum 
foveri  sed  exhibericomperisset,primoindominum 
papam,deindeinarchiepiscopumvehementerexcan- 
duit  et  in  utrumquequantumpotuitetirasuggessit, 
ultionem  exercuit,  potestate  jubens  regia,  ut  dena- 
rius  sancti  Petriper  Angliam  in  fiscumconferretur 
et  ut  omnes  archiepiscopi  suorumque  possessiones 
confiscarentur,  necnon  et  omnis  ejus  cognatio  om- 
nesque  qui  eum  familiaritate  vel  quovis  titulo  con- 
tingebat  exsilio  addicerentur,  sicut  litterae  ejus  te- 
stantur.  [  Vide  litteras  de  hacre  scriptas. 

Ejecti  sunt  itaque  proscripti  hi  et  illi,  cognatio 
et  cognitiosimul,  inunum  dives  et  pauper,  sapiens 
et  insipiens,  vir  et  uxor,  juvenes  et  virgines,  senes 
cum  minoribus,  parvuli  in  cunabulis  et  ad  matris 
ubera  pendentes.  Processit  ulterius  furor  inimicus, 
et  piis  auribus  horrendacrudelitas.  Nam  cum  quo- 
tidie  ab  ecclesia  pro  archipraesule  suo  exsulante 
oratio  fieret,  edicto  inhibitum  est  publico.neidpro 
illo  de  caetero  fieret  quod  pro  haereticis  et  schisma 


D 


263 


S.  THOIVLE  cantuar.  archiep. 


264 


ticis  etiam  pro  perfidis  Judaeis  facere  Ecclesia  con- 
suevit.  His  vero  omnibus  perpetrandis  et  huic  ex- 
secutioni  poenali,  quidam  aulicorum  satellitum  mero 
archipraesulisodiopraefectusest,  qui  inveteratoodio 
archipreesulem  oderat.  Ad  exsequendum  malitiae 
opus  talisestpraeelectusutarchiepreesul  eoamplius 
exacerbaretur  et  de  quo  satis  fidebatur  quod  nec 
unum  poenaliummandatorumistapraeteriret.  Ran- 
dulfus  cognomento  de  Broc  hic  erat,  qui  etiam  de 
suo  superadjecissecrediturultra  mandatum  dolo- 
rem  super  dolorem  apponendo. 

CONCLUSIO  OPERIS 

Sed  ut  ad  martyrem  redeamus,  exemplo  princi- 
pum  confluebant  ad  tumbam  hujus  neomartyris 
nostri  juvenes  et  virgines,  senescum  junioribus  et 
ipsi  inter  alios  et  prae  aliis.quicausaquacunque  ad 
ipso  adhuc  viventedissidebant.  Quotidie  illud  pro- 
photicum  adimpleri  videres  :  «  Venient  ad  te  qui 
delrahebant  tibi  et  adorabunt  vestigia  pedum  tuo- 
ruin.  »  Felicemse  judicabatquisquis  autsanguinis 


A  aliquid  aut  vestium  ejus  memoriale  posset  acqui- 
rere.  Et  primo  quidem  sanguinem  aqua  mistum 
adventantibus  dispertiebant  monachi,  sedcumille 
multitudini  sufficere  non  posset,  aqua  ejus  reliquia- 
rum  contactu  sanctificata  in  ampullis  stanneis 
per  universum  orbem  portabatur  ;  factumque  est 
quasi  insigne  peregrinorum  beati  Thomae  ut  unus 
quisqueampullam  suam  reportaret.  Constitueban- 
tur  oratoria  ;  erigebantur  altaria  ;  ut  vix  etiam  in 
transmariniscivitatemreperias  autoppidum,  quod 
non  beati  Thomae  habeat  memoriam.Nam  in  Anglia 
quot  ecclesiee,  tot  fere  in  ejushonorem  erecta  sunl 
altaria.  Videbatur  memoriam  raartyris  sequi  virtu- 
tum  operatio,  ut  nonjam  in  loco  passionis  tantum 
vel  a  daemoniis  vel  a  variis  mundarentur   aegroti 

B  languoribus:sed  passimubi  velreliquiaehabebantur 
vel  ubi  pedes  ej  us  steterunt,  ipso  nimirum  ad  sancti 
sui  gloriam  faciente  mirabilia,  qui  mirabihs  est  in 
sanctis  suis.  Cui  honor  et  gloria,  laus  et  imperium 
per  omnia  saecula  saeculorum.  Amen  ! 
Servepie  Dei,  recordamini  mei ! 


SA3XCTI  THOM^E 

CANTUARIENSIS  ARCHIEPISCOPI  ET  MARTYRIS 

VIT4N0NA 

AUCTORE  ANONYMO  QUI  SE  DECIMUM  APPELLAT. 


Jesus  Christus,  heri  et  hodie  ipse,  et  in  saecula  C 
manens,  quae  a  prima  origine  profunda  caligine 
mortalibus  incomperta  sunt,  in  diebus  nostris  reve- 
lavit  condensa  usque  ad  cherubin  gloriae  obumbran- 
tia  propitiatorium,  imo  usque  ad  ipsam  superemi- 
nentem  scientiae  charitatem  Christi ;  nobis  enim, 
inquit,  revelavit  Deus  per  Spiritum  sanctum  dum 
paulatim  et quasi  gradatim  mundo  innotescit  manna 
absconditum,  mel  silvestre,  multitudo  dulcedinis 
ejus,  benignitas  scilicet  et  humanitas  Salvatoris 
nostri  quae  ob  initio  per  prophetarum  oracula,  in 
fine  vero  per  martyrum  constantiam  et  miracula, 
non  sophistica  non  phantastica,  at  infidelium  ple- 
rique  sensere,  fuisse  comprobatur.  Fuit  olim  fal- 
sitas  in  ccelo  reperta  :  post  haec  nobis  veritas  de 
terra  est  exorta,  veritas  quae  est  Christus.  Christo  d 
denique  in  carne  passo  velum  templi  scissum  est, 
revelata  sunt  mysteria  et  beato  Thoma  per  mar- 
tyrium  consummato,  fractum  est  alabastrum,  et 
domus  Dei  id  est  ecclesia  catholica  impleta  est  ex 
odore  unguenti.O  unguentum  in  capite  quod  descen- 


dit  in  barbam  a  Christo  in  Thomam,  in   barbam 

Aaron  !  Ecce  sacerdos  magnus  de  populo  barbaro. 

Ecce  vere  Israelita  saeculi  populique  sui  honor  et 

gloria  a  lateribus  Aquilonis,  ut  illustret  Occidens 

totum  Orientem.  Quocirca  operae  pretium  duxi  di- 

versa  quidem  nec  adversa  quae  de  ipso  scripta  sunl 

volumina,  in  unam  compingere  historiam  tam  mo- 

derate  repressam,  ut  nec  prodiga  sit  in  ea  copis 

nec  damnosa  concinnitas,  ut  saltem  varietas  ipss 

legentium  fastidio  medeatur,  donec  studiosus  effi 

ciatur,  antea  fastidiosus.  Hoc  enim  modo  apud  Tul 

lium  statuarius  ex  virginumformis  aliis  atque  alii: 

excogitatum   singulari    venustate  legitur  excul- 

psisse  simulacrum.  Sanctus   quoque   Hilarius  d< 

synodis  edidisse  libellum  ex  variis  ingeniis  excel 

lentissima   quaeque  suis  interserens  :  non  operis 

utipseait  auctorsed  ordinator.  Sic  etille  tripertifc 

compilator  historiae  :  «  De  auctoribus,inquit,singu 

lisdefloratacolligimus.  »Adcommendationem  grf 

tiae  Dei  spiritus  veritatisnoninspiret,quosinenila 

tum  mens  concipit,ut  pura  et  fide  plena  prosequa 


55 


VITA  IX  AUCT.  ANONYMO. 


266 


ar  oratio  quae  pia  pro  viribus  aggredimur  inten-  A 
one.  Certo  certius  est  penes  eos  esse  constantiam 
eritatis  quos  imitati  sumus,  inter  quos  brachii 
orammartyreimmolandopraecisipraecellitdextera 
uae  nobis  ista  reliquit  transcribenda.  Vidi  homi- 
;em  puerulus  senem.  Voientibus  igitur  et  valen- 
ibus  praecedentium  opera  legere,  prout  quisque 
uum  digessit  tractatum,  libellus  istenullum  facit 
reejudicium.  Illiscuraefuitinnarratione  ordinanda 
,c  per  hoc  ordinanda  nonnulla  de  competentibus 
mittere  :  mihi  vero  simpliciter  historiae  texere 
eritatem,  et  sic  etiam  ab  aliis  omissa  repetere 
perae  pretium  visum  est,  cum  reperiantur  kata 
,eucam  de  gestis  quaedam  et  verbis  Domini  a  reli- 
[uis  intacta  capitula,  quae  fidei  nostrae  sunt  vali- 
issimapropugnacula.Cum  vero  sit  difficilelineas 
asequi  alienas  nec  alicubi  excedere,  si  et  hic  con- 
ngat  a  narrandi  serie  leviter  exorbitare,  veniam 
abitignorantiaculpae.Verum  quia  ingenuipudoris 
lenum  est,  ut  Plinius  ait,  fateri  per  quos  perfe- 
eris,  in  prooemio  breviter  arbitror  recensendos 
rimos  hujus  operis  auctores. 

Dignitate  priorest,  quia  episcopus,  JoannesCar- 
lotensis;  secundus  Herbertus  de  Bosan  doctor  et 
pseinsignis,  Sequens  vero  Edwardus  cognomento 
Irim,  in  martyris  immolatione,  ut  diximus,  bra- 
hio  mutilatus.  Sed  et  quartus  nihilominus  ej  usdem 
lominis  Edwardus.  Alii  quoque  vita  et  eruditione 
larissimi,  Benedictus  scilicet  et  Alanus  abbates, 
orumque  abbreviator  abbas  de  Clai.Monachi  vero 
Villermus  atque  Bogerus,  quorum  prior  Cantua-  C 
iensis,  Pontiniacensis  erat  alter,  viri  sancti  pro 
Ihristo  exulantis  in  Pontiniaco  minister.  Quibus 
dem  non  habere  infidelis  est. 

Posttales  decimus  ego  vindemiator  acinos  et  de- 
identia  grana  collegi,  ut  quasi  ex  myrrha  et  aloe 
>igra  conficiatur,  habeatque  in  aceto  passionum 
ihristi  ubi  buccellam  suamintingat  ButhMoabitis 
x  ipsius  beati  martyris  epistolis,  velut  apis  e  flo- 
cuIismelplusquamAtticum  dulcedinis  habenseli- 
iens.Ad  hoc  enitn  locisillas  per  historiam  oppor- 
jnis  duximus  inserendas,  nt  et  scriptis  coronetur 
uis  qui  quod  jussit  hoc  gessit,  et  ut  ab  ipso  mu- 
jeturomnis  ordo  gradus  conditio.hinc  quod  imite- 
jr  inde  quod  miretur,  cum  sit  mirabilis  in  singu- 


lis,  in  mirabilius  singularis.  Styli  remedio  resti- 
tuendi  sunt  mundo  quibus  dignus non erat  mundus 
et  beatorum  martyrum  diligentius  audienda  certa- 
mina,  ut  qui  Christi  calicem  bibimus  nacta  felici- 
teroccasionepro  Christosanguinemfundere  parati 
simus. 

[Post  multa  similia,  quse  omisimus,explicit  prolO' 
gus  verbis  quae  sequuntur.] 

His  etiam  acceditquoda  viroegregio  abbate  sci- 
licet  ^Egidio  de  Alna,  lerritorii  Leodinensis,ut  scri- 
berem  sum  rogatus,  qui  mihi  hanc  praetexuit  di- 
cendi  seriem  :  expostulans  ut  adnotato  in  margine 
auctoris  nomine  intitularem  quis  hoc  quis  illud 
enarret,  et  de  communi  quidsinguli  sibi  specificent 
operis  e  regione  parathesis  nomen  loquatur  opificis, 
maxime  ubi  excellentiora  tractantur.  Quae  igitur 
exFrancorum,FIandrensium,Anglorum,Britonum, 
Scotorum  atque  sub  occiduo  soleHibernensium  ar- 
mariis  exactissima  diligentia  indagatisnon  celanda 
accepi,communico  universis,sancto  martyri  ad  glo- 
riam,  lectori  ad  gratiam,  mihi  ad  veniam.Nihil  hic 
quod  non  prosit  autdelectetut  credimus;  ideoque 
ut  memoriae  facilius  inhaereat  certo  praenotata  nu- 
mero  in  capituladuodevigintiopus  omne  distinxi- 
mus  :  singula  fere  omnium  !qui  materiae  huic  ante 
nos  stylum  applicuerint,incensentes  virorum  dun- 
taxatillustrium,quorumnostrisobtutibusestcollata 
facultas.  Personam  denique  propriam  post  paululum 
inter  anonyma,  ut  ait  Ecclesiastes,  oblivione 
delendam  paginis  expressius  inserere  posteris  ad 
notitiam  supersedimus,  metuentes  illud  Jeremiae : 
«Becedentes  a  te  in  terra  scribentur,quia  in  libro 
vitae  censeri  minus  sunt  solliciti,  dummodo  quod 
optant  obtineant ;  hoc  est  ut  vocentur  Babbi,  cum 
sola  sit  voluntas  in  crimine,  dicente  Deo :  Nolite 
in  sublime  attolli.  »  Sedhactenus  haec,  etsi  prolixe 
non  tamen  supervacue  praelibata,procemii  vice  suf- 
ficiant.  Non  enim  commendatione  privata  eget 
virtus  religione  publica  consecrata,  cujuslux  et 
laus  evidens,  cujus  fama  non  occidens,  licet  sub 
occidente. 

[Post  hcecincipit  tractatus  de  Vita  sancti  Thomce, 
quem,quoniam  exaliis  scriptoribus  compilatus  esse 
videtur,  prwtermisimus.] 


267 


S.  THOMjE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


268 


SArVCTI  THOM.E 


CANTUARIENSIS  ARCHIEPlSCOPI  ET  MARTYRIS 

VITA  DECIMA 

AUCTORE  BENEDICTO  ABBATE  PETRIBURGENSI. 
(Hujus  tractatus  fragmenta  tantum  exstant,  a  Lupo  in  secundo  Quadrilogo  edita.) 


Frag.  1 .  Qualiter  milites  ad  archiepiscopum  \acce- 
derunlet  eumconvenerunt. Dieigitur  natalis  Domini 
quinto,  sedente  archipraesulein  thalamo  suo  circa 
horam  diei  undecimam,  considentibus  hinc  etinde 
clericis  et  monachis  nonnullis,  de  negotiis  et  utili- 
tatibuscum  archiepiscopoagentibus,ecce  satellites 
quatuorpraenominati,  cumpatre  suoSatanaa  facie 
Domini  egressi,  thalamum  archipraesulis  ingressi 
sunt.  Salutati,  ut  moris  est,  anonnullis  in  introitu 
considentibus  resalutatis  eis,  sed  voce  submissa, 
usque  ad  archiepiscopum  progrediuntur.Et  consi- 
dentes  ante  pedesejus  in  terra,  ipsum  nec  suo  nec 
regis  nomine  salutantes,utpote  aquibuslongeerat 
salus,  mors  et  perditio  prope,  venenum  aspidum, 
quod  sub  labiis  gerebant,  ut  postea  impetuosius 
erumperet,per  moram  aliquantulam  compresser  unt 
silentio,innocentissimo  Christo  Domini  nihilominus 
iacente. 

Cum  ita  sub  silentio,  non  sine  considentium  ad- 
miratione,  modicum  temporis  intervallum  attrivis- 
sent,  Reginaldus  filius  Ursi,  mente  potius  ursinus 
quam  genere.sic  sanctum  affatus  est :  «  A  domino 
nostro  rege  de  partibus  transmarinis  ad  te  directi 
regia  tibi  mandata  deferimus.  Volumus  igitur  scire, 
utrum  ea  malis  secretius,  an  publice  dici.  »  At  vir 
Dei  necprospera  mundisperans,nec  adversa  refor- 
midans,simplicietsupplici  vocerespondit,dicens: 
«  Hocvestroarbitrio,vestraequerelinquovoluntati.  > 
Reginaldus  ait : «  Secretius  ergo  dicantur.iis  qui  prae- 
sentessunt  interim  absentatis.  »  Sanctusvero,  nec 
suorum  multitudine  confisus,  nec  solitudinem  veri- 
tus,omnibus  suis  indixit  egressum.Quibus  egressis 
et  solis  illis  quatuor  satellitibus  in  thalamo  cum 
archiepiscoporemanentibus  accurrensostiarus  os- 
tium  patefactum  dimisit,  ut  qui  extra  jam  conse- 
derant,  addominum  suum,  christum  Domini,ocu- 
los  refiectentes.tamipsumquam  illos  Dei  inimicos 
intueri  valerent.  Cumque  Reginaldus  praedictus 
regia  quaedam  explicuisset  mandata,etvir  Dei  pru- 
dentissimus  luce  clarius  perpendisset,quodnec  pacis 


A  nec  alicujus  boni  speciem  praetenderent,  recolens 
etiam  illius  evangelici  quodam  praesagio  futuro 
rum,  Jesus  non  credebat  semetipsum  eis,  eo  quoc 
ipse  nosset  omnes,  accersito  ostiario,  tam  clericof 
suos  quam  monachos,  qui  forte  ibi  aderant,  laici: 
omnibusexclusis,  adessepraecepit  Quibusingressi 
aitsanctus  ad  satellites  :  «  Ecce,domini,quae  vestra 
placent  voluntati  potestis  his  praesentibus  loqui.  i 
Reginaldusadhaec:  «  Ex  quo  ea  in  publicum  potiu 
venire  delegisti,  quam  secretateneri,  etnos  nihilo 
minusea,tuaesuperhocsatisfacientesvoluntati,pra 

sentibus  pubhcabimus.  Mandatum  tibi  a  domin 
rege  deferimus,  qui  inpartibuscommoraturtrans 
marinis,  ut  ad  filium  suum  novum  regem  cismar 
num  pergas,  facturusei  quod  domino  et  regi  facei 
B  debes.  »  Sanctus  ait :  «Et  quid  est  quod  ei  facere  di 
beo?  »  Et  Reginaldus  :  «  Hoc  in  tuam  potius  deh 
venisse  notitiam,quam nostram.»  Atille  inquit.»! 
illud  scirem,me  profecto  nullatenus  id  ignorared 
cerem :  verum  existimo  me  prorsus  ei  fecisse,  qui< 
quid  eifaceredebeo.»Reginalduscontra:  «Nequ 
quam:multaadhucfaGienda,multasuntcorrigenda 

Asseverante  igitur  archiepiscopo  se  nescire  quid  er{ 
majestatemregiamemendaredeberet,nisi  illud  e< 
rum  benevolentia,  quae  utique  nulla  erat,  edicerc 
ait  Reginaldus : « Cum  te  rei  huj  us  penitus  confiteai 
ignarum.nos  tibi  quid  agere  debeas  explicabimu 
Mandattibidominus  rex  noster.ut  ad  filium  suu 
regem,in  finibus  cismarinis  commorantem.quant 
cius  eas,  fidelitatemei  interpositojuramento  fact 
r  rus,  et  quae  in  regiam  peccasti  majestatem  eme 
daturus.  »  Respondit  vir  Domini,  et  ait:  «  Undei 
fidelitatem  tactis  sacrosanctisdebeoconfirmare?a 
inquo  majestatis  regiae reus  effectus  sum  ?  »Satell 
autem  posteriori  quaestionis  parte,quam  solvere  m 
latenus  poterat,omissa,sic  denodavit  anteriorei 
« De baronia,quam de domino  meo rege  tenes,  exi 
tur  a  te  cum  juramento  confirmata  fidelitas.  Et 
clericis  quos  in  terram  suam  add  uxisti.si  in  terra  s 
remanere  voluerint,  securitatis  juramentumnihi 


19 


VITA  X  AUCT.  BENEDICTO  ABBATE. 


270 


dnus  exigitur.»  Archiepiscopus  ad  haec :  «  De  ba- 
>nia  domino  meoregi,quidquidjusautratiodicta- 
jrit,  facere  paratus  sum.Verum  omni  ambiguitate 
imota  pro  certo  teneat,  quod  nec  a  me,  nec  ab 
liquoclericorum  meorum  juramentumaliquod  po- 
:rit  extorquere.Multa  super  modum  extorta  sunt, 
;  jam  perjuri  et  excommunicati  nimirum  videntur 
icedere.Sed  jam  plurimos,Deo  gratias,  tam  a  cri- 
line  perjurii,  quam  anathematis  vinculo  colligatos 
bsolvi,  reliquos  cum  Dominus  annuerit,  abeisdem 
ericulis  ejecturus.»  Reginaldus  inquit :  Intelligimus 
uod  nihileorum,  quae  tibi  proposuimus,  facturus 
is.  Praeterea  praecepit  dominus  rex,  ut  episcopos 
uos  a  te  absque  licentia  sua  vel  excommunicatos 
el  suspensos  tam  a  damnationis,  quam  a  silentii 


Aper  me  suspensos  asseritis  vel  excommu  nicatos ,  pro 
certo  noverit  vestra  discretio,  quidquid  actum  est, 
regio  actumconsensuatque  consilio.  Cum  enim  in 
festo  beatee  Mariae  Magdalenae,  reformata  inter  nos 
pace,  in  pristinam  gratiam  merecepissem,et  super 
injuriis  et  violentiis  mihi  meisque  illatis,  maxime 
verosuperepiscopis,quiin  matris  suae  Cantuarien- 
sis  EccIesiaedespectum,quod  mei  erat  officii  usur- 
pare  non  timuerunt,querimoniam  apud  ipsum  de- 
posuissem,ille  sua  gratia  ut  a  domino  papa  juris  et 
sequi  vindictam  qualemcunque  possem  impetrare 
concessit,  adeo  ut  non  solum  ad  consensum  incli- 
nari.sedetiamsponderemihi  dignareturauxilium. » 
Exclamans  autem  Reginaldus,tam  facetae  curialitatis 
vacuus,  quam  furore  plenus,  inquit :  «  Audi,  quid 


bsolvas  sententia,tamsuperhis,  quamsuper  aliis  g  est  tudicis?Inexempliflcataet  inaudita  proditio  :si 


uae  tibivoletobjicere,  juri  pariturus.  » 

Et  archiepiscopus :«  Episcopos  quidem  nec  suspen- 

linecanathematiza\i,seddominusnosterpapa,cui 

lignoscitur  esse  a  Domino  collatapotestas.Si  super  his 

ausam volueritis instaurare,inter vos et ipsum  cau- 

aversetur:Meanihilinterestsuperhis  vobisrespon- 

lere.  »  Reginaldus  dixit :  Etsi  idinpropriapersona 

ionfeceris,perte  tamenettuo  factumestinstinctu.» 

;t  Sanctus  inquit : «  Si  dominus  papa  nimiam  eccle- 

iaemeaeiniqueillatamrespiciens  injuriam  vindica- 

erit,fateormihinon  displicere.  »  Impietatis  autem 

ilius,qui  huc  usque  totis  insisterat  viribus,  quibus 

aptiose  loquens  prudentissimum  agnum  Dei  vel 

n  sermone  caperet,vel  contra  Dei  et  Ecclesiae.cujus 

>ropugnalor  erat  invincibilis,  honorem  a  statu  re- 

ititudinis  averteret,  eumvidisset  quiaante  oculos 

>ennati  frustra  rete  jecisset,convictiosis  eum  insi- 

nulationibusaggreditur.dicens  :  «  Hoc  tibi  placere 

nanifestisprobasindiciis.quodinregiae  majestatis 

ledecus  atque  despectum,episcopos  suos  ab  episco- 

•alibus  arces,eta  sanctaematrisEcclesiaesequestras 

iminibus,eo  quod  dominum  nostrum  no  vum  regem, 

id  quem  de  jure  spectat  haereditas,  utpote  regis 

ilium  etreginae,signum  etiam  in  humero  ferentem 

mperii,  ausi  fuerint  coronare.  Et   cum  adversus 

lancejusexaltationem   insurgens  rex  talem  pree- 

mmpseris,  credibile  satis  est,  verique  simillimum, 

pjod  coronam  suam  velis  subripere,  et  reguo  in vaso 

ex  terrae  nominari  et  esse.  Sed,  annuente  Deo,  ne- 

piaquainusqueaddignitatisregiaenomenproficies.» 

panclus  aulem  non  immemor  sententiae,  qua  dici- 

tur :  Vir  iracundus  suscitat  rixas,sapiens  autemmi- 

(igat  suscitatas  :  amaricato  satellitis  animo  mitis 

(responsi  apposuit  medicinam,  dicens  :  «  Nequa- 

quam,  Reginalde,  nequaquam  ad  regis  nomen  vel 

dignitatem  aspiro.neccoronam  suam  ab  eoavellere 

icupio ;  tres  ei  potius  vel  quatuor  coronas  tales,  si 

jmihi  pro  voluntate  facultas  responderet,  libenter 

limpositurus.  Nec  restimo  quemquam,solopatre  suo 

idomino  meo  rege  excepto,  in  mundo  esse,  qui  te- 

nerius  meillum  diligat,  vel  plus  eiboniexoptet.  Et 

hoc  ei,  vita  comite,  si   Dominus  annuerit,  opere 

comprobabo.Porro  super  episcopis,  quos  a  me  vel 


dominus  rex  episcopos  suos  excommunicandi  vel 
suspendenditibicontulisset  licentiam.quipraecepto 
suo  filii  sui  coronationi  interfuere.  Porro  nunquam 
et  in  mentem  venit.  Tc  vero  immensi  malinoveris 
auctorem,quidominum  nostrumregem  tali  prodi- 
tioneinsimulas.  »  Archiepiscopus  inquit:  «  Regi- 
nalde,Reginalde,nequaquam  regem  proditionisac- 
cuso.  Verumtamen  reformata  internos  concordia, 
et  habitae  inter  nos  conventiones  nequaquam  ita 
latenterfactaesunt,quoniamarchiepiscopi,episcopi, 
viri  multi  sublimes,  viri  valde  religiosi  quingenti 
etiam  et  eo  ampliusmilites  eis  interfuerint,  easque 
audierint.  Sed  et  tu  ipse,  domine  Reginalde,  inter- 
fuisti.  »  Respondit  veritatisinimicus.et  dixit : « Vere 
q  nequeibi  praesens  adfui,  nec  haec  vidi,vel  audivi.» 
Sanctus  autem,  utpote  tam  in  verbo  quam  in  voce 
temperatissimus,suppliciter  et  simpliciter  affirmans 
ait:  «  Imo  Deus  scit;  certus  sum  enim,  quia  te 
viderim  ibi.  »  Ait  ille  rursus,  quod  ibi  non  fuisset 
pejerando,seque  pejerandoinficiatus  ait:  «  Mirum 
est  et  inauditum,  quod  domino  nostro  regi  tantae 
proditionis  notamimponis.  Nec  hoc  poterit  de  te 
ullatenussustinere,necnos,quihominesejussumus 
fideles,ulterius  sustinebimus.»  Exclamaverunt  au- 
tem  tunc  etalii  milites,  in  minas  easdem  prorum- 
pentes.quodeumsupramodumsustinuissent.Turba- 
ti  sunt  igitur  insipientes  corde,  et  iniquitateminex- 
celso  locuti :  convitia  convitiis,  minas  minis  accu- 
mulant. 

q  Vir  autem  Domini,  qui  non  solum  minis  et  convi- 
tiis  venerat  affligi,  sed  et  caput  gladiis  pro  tuenda 
libertate  Ecclesiae  libenter  exponere,  juxta  illud 
ethici. 

Dum  furor  in  cursu  est,  currenti  cede  furori. 

mitius  responditdicens:«Exquo  in  finesistoscum 
Dei  regisque  plenaria  pace  per  ipsius  conductum 
deveni,  multas  satis  comminationes,  multa  oppro- 
bria,  multa  damna  sustinui.  Verbi  gratia,  de  ho- 
minibus  meiscaptis,etrebuseorum  violenter  abla- 
tis  ;  de  equis  meis,  quos  Robertus  de  Broc  mutila- 
vitcauda;de  vinis  meis,  quae  Ranulphus  de  Broc 
violenter  detinuit,  quae  etiam  dominus  rex  per  me- 


271 


S.  THOMjE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


272 


dium  terrae  suae  Iransmarinse  deduci  fecit  in  An-  A 
gliam.  Aliis  etiam  injuriis  et  opprobriis  multis  af- 
fectus  sum,  cum  dominus  noster  rex  filio  suo  regi 
tam  per  brevia,  quam  nuntiorum  vivavoce  man- 
daverit  atque  praeceperit  mihi  meisque  firmam  pacem 
haberi.  Et  super  omniahaec  mihi  comminari  venis- 
tis.  Noveritis  quia  talia  valde  moleste  fero.  » 

Reginaldus  ad  haec  : «  Si  quis  aliquid  forte  prae- 

sumpserit,quodin  tuam  videbaturredundare  inju- 

riam,  quare  non  illud  exposuisti,  et  quidquid  jus 

dictaret  aut  ratio,reportasses  ?»  Archiepiscopusin- 

quit:  t  Apud  quem  querelam  meam  deponerem  ?  »  Et 

satelles  ; «  Apudregem  cismarinum.  »  Archiepisco- 

pusinquit:  «  Amice,satisconquestussum,satisilla- 

tas  mihiinjuriasexposui.satisad  satisfactionemim- 

petrandam  incassum  laboravi.  Praeterca  tot  mihi  in  g 

dies  cumulantur  injuriae,  totettam  ta?diosis  malis 

affligor,totin  auribus  meis  tam  noctibus  quamdie- 

bus  pauperum  meorum  hominum  resonant  queri- 

moniae,  quod  ad  singulas  necessitates  singulos  ne- 

queamnuntiosinvenire.Sedetinjuriasmeasquam, 

vis  exposuero,juris  mihi  et  rationis  beneficium  de- 

negabitur.  Rex  enim  cismarinus,  ejusque  justitiae, 

ex  domini  regis  in  finibustransmarinis  commoran- 

tispendentesconsilio,nihileofaciuntinconsulto:mi- 

hi  juris.et  aequitatis,meistransfretandi  et  regemad- 

eundi  copia  denegatur.  Unde  et  male  nimis  mecum 

agitur.  Verum  ex  quonec  hincnecillinc  recti  quid- 

quam  seu  justitiaeinvenio,ego  qualempotest  et  de. 

betarchiepiscopusexercebo,  pro  nullo  mortalium 

id  dimissurus.  >  Adhanc  vocemunus  illorum  excla-  ^, 

mavit :  «  Minae,  minae:  etiamne  totam  terram  inter- 

dicto  subjicies,  et  nos  omnes  excommunicabis?  » 

Etalius  :  «Sic  mihi  Deussit  propitius,  nequaquam 

id  efficiet  :  multos  supra  modum  in  anathematis 

vinculaconjecit.  »  lllisigitur  exsilientibus,  et  irae  et 

convitiisfrenalaxantibus,  chirothecas  contorquen- 

tibus,  brachia  furiosejactantibus,  et  tam  gestibus 

corporum  quam  vehementia  clamorum  manifesta 

insaniae  indiciadantibus  archiepiscopus  etiam  sur- 

rexit.  Jam  vero  prae  nimietate  tumultus  et  conf  usione 

nemo  facile  noverat  discernere,  quat  verborum  ve- 

nena  quisque  illorum  in  Christum  Domini  spargeret. 

Tandem  vero  filii  Belial  ad  monachos,  qui  forte 

aderant,  conversi,  his  eos  verbis  in  proprium  et  to- 

tius  patriae  patrem  armare,  casso  licet  labore,  co- 

nati  sunt:  «  Ex  parte  domini  regis  praecipimus  vo-  D 

bis,  ut  hunc  hominem  ne  quoquam  divertat,   dili- 

genter  custodiatis,  rursusillum  regi,  cum  ei  placi- 

tum  fuerit,  repraesentaturi.  Eumdemquesermonem 

iterumiterumquereplicantibusresponditpiuspater 

pro  filiis:  v  Quid  est  hoc  ?  Nunquid  me  fuga  labi 
velle  putatis?Necpro  rege,  nec  pro  aliquo  viven- 
tium  fugam  inibo.  Non  veni  ut  fugerem,  sed  ut 
grassantium  rabiem  et  impiorum  malitiam  exspe- 
ctem.  «  —  «  Vere,  inquiunt  satellites,  vere,  volente 
Deo,  non  effugies.  »  Nec  administraverat  verbum 
istud  viro  sanctissimo  in  regis  despectum  inflata 
superbia,  sed  in  virtutis  exemplum  fundatainChri- 


sto  perfectaque  constantia:  illis  itaque  in  tumultu 
maximo  etcontumeliis  egredientibus,  plurimumque 
comminantibus,secutus  est  eos  archiepiscopus  us- 
que  ad  ostium  thalami,Hugonem  de  Morevilla,qui  cae- 
teris  sicutnobilitate  generis,  ita  et  virtute  rationis 
debebat  praeeminere,  utsecumreversus  loqueretur, 
inclamitans.  Verum  illo,  reliquisque,utpote  qui  jam 
seipsos  prae  furore  capere  non  poterant,  cum  su~ 
perbia  et  indignatione  abeuntibus,  reversus  vir  Do- 
miniresedit,  etdehujusmodi  regis  mandatis,  acsa- 
tellitum  contumeliosis  verbis  coram  suis  conquestus 
est.  Unus  autem  clericorum  suorum,  videlicet  ma- 
gisterJoannesSaresberiae,virlitterarummultarum, 
eloquentiae  magnae,  profundique  consilii,  et  quod 
his  majus  est,  inDeitimoreetamorefundatus,  con- 
querentitale  dedit  responsum  :  «  Domine,  inquit, 
resuimisadmirabilis  est,quodnullius  admittis  coa 
silium.  Et  quae  necessitas  fuit  tantae  excellentia 
viro  ad  ampliorem  malignorum  illorum  exacerba 
tionem  surgere,  et  posteos  ad  ostium  usque  proce- 
dere  ?  Nonne  satius  esset,communicato  cum  his,qu 
praesentes  sunt,  consilio,mitius  eis  dedisserespon 
sum,  qui  tibi  quidquid  possunt  machinantur  mali 
et  ut  te  ad  iracundiam  provocatum  in  sermone  sal 
tem,  capiant?»  Sanctus  autem,quipro  justitiaetli 
bertate  Ecclesiae  ad  mortis  angustias,  tanquam  a< 
quietis  delicias  suspirabatinquit :  «  Consilium  jan 
totum  acceptum  est.  Novi  satis  quid  agere  debeam. 
Et  magister  Joannes  :  Utinam,  annuente  Deo,  bo 
num  sit !  » 

Egressi  igitur  militesprofani,etadsociosetcom 
plices  suosin  curiam  acelerantes,  et  se  velocius  ai 
mantes,  reversi  sunt  in  loricis,  cum  gladiis  et  se 
curibus,  arcubus  et  sagittis,  et  bisacutis,  etcaeteri 
instrumentis,  vel  ad  seras  et  ostia  demolienda,  vel  ai 
excogitatum  flagitium  mancipandum  efiectui.  Prs 
currentes  vero  aliqui  ad  archiepiscopum  clamabant 
«Domine,  domine,  armant  se.  »  At  ille  :  «  Qua 
cura  ?  sinite  armare.  »  Erat  in  detestanda  illorun 
societate  perditionis  ille  filius  Robertus  de  Broc 
quem,  utdiximus,  propter  sceierum  suorum  enoi 
mitatem  die  natalis  Domini  anathematizatum, 
communione  fidelium  praesciderat  vir  sanctus,  qi 
introituset  exitus  curiae  noverat  universos,  utpot 
qui  dum  exsularet  archiepiscopus,  sub  domino  su 
RandulphodeBroctotiusdrchiepiscopatushabuera 
custodiam.  Dum  igitur  ostium  aulee  occupare  fest 
narent,  praecaventibus  famulis  exclusi  sunt.  Cum 
que  ostio  clauso  et  objectis  obicibus  prorsus  ei 
denegatus  esset  introitus,  ducatu  praefati  Rober 
ad  gradus  quosdam  secretiores,  per  quos  de  ithc 
lamo  exteriori  in  pomaerium  erat  descensus,quar 
tocius  diverterunt,  proximaque  fenestra  demoliU 
etiamostium  reserarunt.  Cumque  fortissimo  Di 
athletae  apraecurrentibus  famulisundique  acclam; 
tumesset  utfugeret,  ille  cui  nihil  vilius  eratquai 
mortem  timere  proChristo,necloco  necanimo  m< 
tus  est.  Instantibus  etiam  tam  clericis  quam  mon; 
chis,  et  oppido  illum  adfugam  hortantibus,  nihilc 


273 


VITA  X  AUCT.  BENEDICTO  ABBATE. 


274 


minus  sedebat  intrepidus,nesciens  cum  his,qui  ad  A  perdidi  ex  eis  quemquam.  »  Tandem  verofiliorum 


tempus  credunt,  in  tcmpore  tentationis  recedere. 
Monachi  vero,  qui  forte  pauci  aderant,  seram  ostii, 
quod  ad  Ecclesiam  per  claustrumducebat,confrin- 
gentes,patremsuum,licet  invitum,induceresatage- 
bant,honestiorem  ei  discedendi  causam  proponentes, 
horam  videlicet  esse,  qua  eumin  ecclesiavesperti- 
naslaudesoporteretexsolvere.TuncSanctus.Domi- 
nicum  illud  preeceptum  etiam  ad  litteram  non  imme- 
mor  observare  :  «  Qui  vult  venirepostme,  abneget 
semetipsum,et  tollatcrucemsuam,et  sequatur  me,» 
crucempreeferri  sibi  preecepit.Egressus  autem  cum 
a  commeantibus  accelerare  cogeretur,  quasi  fugam 
erubescens  gradumfixit.Instantibus  autem  nihilo- 
minus  monachis,et  ut  procederet  oppido  compelleu- 


suorem  instantia  violenter  inde  abstractus,hostibus 
jam  prope  positis  ostia  patefacta  reliquit,  ne  impe- 
ditoillorumitinereejusimpedireturmartyrium.quo 
se  scierat  et  preedixerat  futurum  esse  beatum.  In 
finibus  enim  transmarinis  adhuc  positus  duobus  ab- 
batibus,  Pontiniaci  scilicet  et  Vallis-Lucentis,  sicut 
preescripsimus,passurum  se  esse  martyrium,  et  in 
ecclesiaoccidendummanifeste  praedixerat.  Utrique 
etiam  preedixerat  in  Angham  se  esse  iturum,  non 

tampropterdominipapeepreeceptum,quampropter 
martyrii  sui  revelationem. 

Frag.  3.  Et  cum  vir  Domini  illam  mortis  horam 
satis  declinasse  potuisset,  si  vellet,  intrantibus  in 
monasterium  praedictis  satellitibus,  et  alliis  :  «  Ubi 


tibus,  sive  quia  irreverentius  solito,  sive  ut  suos  g  est  ille  proditor?  »  aliis  :  «  Ubiest  archiepiscopus?» 


confirmaret  et  consolaretur,  heec  eis  verba  seepius 
replicabat :  t  Quid  est  hoc,  domini,  quid  formida- 
tis?»  Cumque|adostiumclaustriappropinquassent, 
jst  nec  illud  confringere  possent,  nec  clavem  pree 
manibushaberent,eccecellerarii  duo  Cantuariensis 
Ecclesiae,  Ricarduset  Willelmus,qui  audito  tumultu 
et  collisioue  armorum  perviam  ciaustriillo  prope- 
rabant,  ostium  idem,  avulsa  sera,  venienti  archiepi- 
scopo  patefecerunt. 

Frag.  2.  De  ingressu  archiepiscopi  in  ecclesiam. 
Audito  igitur  armatorum  superventu,quidam  ex  fra- 


vociferantibus,sciensSanctusinspirituomnia,qu83 
ventura  erant  super  eum,  occurrit  iis  e  gradibus, 
quorumaliquosjamconscenderant,vultu  intrepido 
dicens :  «  Ecce  ego  non  proditor,  sed  archiepisco- 
pus ;  »Dominumvidelicetimitatus,qui  queerentibus 
se  Judeeis  processit  obviam,  dicens:  «  Ego  sum.  » 
Accedens  autem  primus  illorum  dixit  sancto : « Fuge, 
mortuus  es  I  »  Ait  sanctus  :  Nequaquam  fugiam.  » 
Sacrilegus  autem  satelles  manu  in  eum  conjecta, 
pileumque  mucrone  dejiciens,  inquit :  «  Veni  huc, 
captus  es.  »  At  sanctus:  «  Hic  mihi  facietis  quee 


tribus  ad  orationem  adhuc  persistebant.quidam  ti-  facerevultis; »  palliique  suilasciniamde  manuejus 

mentesdiverticulapetebant.  Quibusdam  vero  sub-  excussit. 

venirevolentibus,exivitquidamexfratribusdicens:  Fbag.  4.  Et  ad  alterum  loricatum,  quem  gladio 

«lngredere,  pater,ingredere,mane  nobiscum,ut  si  p  nudato  appropinquare  videbat,  conversus  dixit : 

necesse  est  una  compatiamur  et  glorificemur.  Ex-  «  Quid  est,  Reginalde  ?Multatibi  contuli  beneficia  ■ 

animatos  absentia  tua  preesentia  consoletur. »  Re-  et  adme  in  ecclesiam  armatus  accedis?»  Nonnehis 

spondit:  «  Ite,divinee  servitutis  pensum  implete.  »  verbis  videbatur  imitator  Christi  Christum  expri- 

Et  subsistensadostium  inquit  :«Quandiu  tenebitis  mere  Judaeis  dicentem:  «  Tanquam  ad  latronem 

introitum,  non  introibo.  »  Cedentibus  illis  ingressus  exiistis  cum  gladiis  et fustibus  comprehendere  me  ?» 

monasteriumsubstititinlimine.repellensquepopu-  Cui  satelles  spiritu  furoris  plenus  inquit:«Jam 


lares  circa  se  quasiad  spectaculumconstipatos,in- 
quit :  «  Quidnam  metuit  gens  ista  ?  »  Responsum 
est  :  «  Armatos  in  claustro.  —  Ad  ipsos,  ait, 
exeo.  »  Prohibentibus  autem  fratribus  eum  exire 
coepit  circa  limen  observari,  et  cum  procedere  mo- 
neretur,  etadSancta  sanctorum  se  conferre,  utde- 
ferretur  ei  ex  reverentia  loci,  non  acquievit. 

Tumultuantibus  interea  clericis,  quibusdamque 
fratribus  vectem  ferreum  obducentibus  inquit  : 
«  Abite.pusillanimes,  sine  miseros  et  ceecos  delira- 
re :  preecipimus  in  virtute  obedientiee,  ne  ostium 
claudatis  ;non  enim  decetecclesi.im  incastellari.  » 
Omissis  igiturvesperisaccurruntquidammonacho- 
rum,  pastoremque  suum.licet  renitentem,introdu- 
centes,clausis  ecclesiee  valvis  hostes  festinant  ex- 
cludere.  Regressus  autempater  sanctusquantocius 
increpabat  eos  dicens :  «  Dimittite  meos  intrare.  » 
Et  accureus  ostium  aperuit,  et  hos  et  illos  avalvis 
removens,  suosquideforisluporummorsibusrelicti 
fuerant,  sacratissimis  manibus  suis  trahebat  in  ec- 
clesiam,  dicens  :  «  Introite,  introite  citius.  »  Ut  di- 
cere  posset  cum  Domino:  «  Quosdedisti  mihi.non 


scies ;  mortuus  es.  » 

Frag.  5.  Et  inclinato  capite  secuadi  vulneris 
preestolabatur  adventum.  Secundovero  vulnere  ca- 
piti  ejus  inflicto,recto  corpore  quasi  ad  orationem 
prostratus  in  terram  corruit.  Tertius  autem  pluri- 
mam  testee  portionem  amputando  vulnus  preecedens 
horribiliterampliavit.  Quartus  autemab  unoeorum 
quod  ferire  tardaret  correptus,  in  idem  vulnus  in 
manu  gladium  vibravit,  gladioque  in  pavimento 
D  marmoreo  confracto,  tam  cuspidem,  gladii  sui 
capulum  reliquit  ecclesiee.  Satisque  veritati  con- 
gruum  esse  videretur,  quod  non  nihil  res  ista  por- 
tenderit.Quidenimgladiiadversariorumconfractio, 
nisipotestatisadverseedejectionemveram,ettrium- 
phaturee  per  sanguinem  martyris,  Ecclesiee  signare 
videtur  victoriam  ?  Nec  sufficere  videbatur  eidem 
filio  Sataneein  Dei  sacerdotem  tantum  perpetrasse 
flagitium,nisietiam,quoddictu  horribile  est,injecto 
in  sanctissimum  caput  ejus  gladio,  jam  defuncto 
cerebrum  ejiceret,  et  perpavimentumcrudehssime 
spargeret,  sceleris  ejusdem  participibus  clamans: 
«  Mortuus  est,  quantocius  eamus  hinc  «  Unde  ti- 


275 


S.  THOM/E  GANTUAR.  ARCHIEP. 


276 


muisse  illosconjici  potest,ne  supervenientes  aliqui  A  scenderat.  Cumquo  etiam  signo  multisposteanihil 


de  sancti  martyris  militibus  vel  famulis  domini  sui 
sanguinem  vindicarent.  Exeuntes  autem  de  mona- 
sterio,  sicutinpraeliofierisolet,  in  insignis  victoriae 
signum  clamabant :  «  Regales  milites,  regales  !  » 
Alii  auteminsultabant  dicentes:  «  Voluit  esse  rex  ; 


inde  prorsus  scientibus  per  visionem  apparuit,  qui 
non  aliter  illud  referendo  descripserunt,  quam  si 
corporeisidoculisinspexissent.Jacenteautemadhuc 
inpavimentoinsanguine  aliioculossuos  liniebant, 
alii  vasculis  allatis,  quam  poterant,  partem  subri- 


voluit  esseplus  quam  rex;  modo  sit  rex,  modo  sit      piebant,  aliicertatim  praecisas  vestes  intingebant: 


rex.  »  Et  in  hoc  similes  illis,  qui  Domino  in  cruce 
pendentiinsultabant,proetereuntesetcapitasuamo- 
ventes,et  intercaetera  dicentes:  «  Dixit  enim,  quia 
Filius  Dei  sum.  » 

Frag.  6.  Cuiunquam  martyrii titulus  exstitit  glo- 
riosior?Cum  enim  singuli  martyrum  singulas  causas 
agentes  singulare  ob  salutem  propriam  certamen 
inierint,iste  universalis  Ecclesiae  causa  suscepta  con- 
tra  principes  et  tyrannos,  contra  ecclesiae  sanctae  B  anima  ipsius  minus  discreta  pietate  collata  sunt 


nec  sibi  quisquam  postea  visus  est  satis  f  uisse  beatus, 
quinonde  pretiosoillo  thesauro  quantulamcunque 
reportasset  portionem.  Et  quidem  conturbatis  et 
confusis  omnibus,  licuit  singulis  quidquid  libuit. 
Pars  autem  cruoris,  quam  ecclesiae  dimiserant,  in 
vas  mundissimum  mundissime  collecta  in  ecclesia 
reponitur  conservanda.  Pallium  ejus  et  pellicia  ex- 
terior,  sicut  erant  cruore  infecta,  pauperibus  pro 


mercenarios  potius  quam  pastores  decertans,ut  eam  ■- 
evinceret,  satellitibus  de  corpore  suo  triumphum 
reportare  permisit.   Illos  alterius  sectae  homines, 
istum  Christicolae  et  filii  proprii  peremerunt. 

Frag.  7  De  spoliis  et  vestimentis  quce  partiti  sunt 
miiites  interse.  Iniquitatisigitur  operarii,nonminus 
cupiditatissitilaborantes.quam  sanguinis  innocen- 
tis  eff  usione  inebriati,  ad  palatium  archiepiscopi  cum 
complicibus  suis  quantocius  recurrerunt.  Et  aliis  a 


satis  quidem  feiicibus,  nisi  ea  statim  inconsuite  ven- 
dentes  parvum  eis  pretium  praetulissent. 

Frag.  9.  Transacta  est  igitur  nox  illa  lamentabi- 
liter,  in  dolore,  in  gemitibus,  atque  suspiriis,  et 
nec  admomentum  vel  conscia  laetitiae  vel  moeroris 
ignara,diem  malitia  majore  suspectum  adduxit. 

Frag.  10.  Qualiter  sancti  martyris  corpus  dedu- 
ctum  sit  ad  tumulandum.  In  crastino  vero  multa 
rursus  armatorum  manu  extra  civitatis  moeniacon- 


stabulo  equosviolenterextrahentibus,aliisfamulos      gregata,divulgatum  estundiquemajoriseos  activi- 


illius  caedentibus,aliis  revolventibus  omnem  domus 
supellectilem  et  clitellas,  et  scrinia  demolientibus, 
quidquid  auri  vel  argenti,  vestium  aut  variorum 
ornamentorum  inventum  est,inter  se  pro  voluntate 
propria  diviserunt.Sic  enim  divinae  placuit  pietati, 
potenter  et  sapienter  disponenti  omnia,  uteorum, 
qui  Christi  vestimenta  partiti  sunt.imitatores  effecti 
passionem  servi  passioniDominiplenius  assimila- 
rent :  quatenus  manifesta  rerum  similitudine  cun- 
ctis  innotesceret  fidelibus,  ita  eripiendam  esse  Ec- 
clesiam  persanguinem  martyris  a  servitute  mundi, 
sicut  per  mortem  Christi  redempta  est  a  potestate 
diaboli.Porro  scripta  omnia  et  privilegia,  quae  ma- 
litiosi  illi  repererunt,  filio  perditionis  Ranulpho  de 
Broc  traditasunt,  adregem  in  Northmanniam  trans- 
ferenda  ;  utea  videlicet,  quae  regni  sui  consuetudi- 
nibus  viderentur  adversari,  et vel  universalis  Eccle- 
siae  libertati  vel  Cantuariensis  Ecclesiae  patrocinari 
dignitatibus,  pro  libitu  suo  aut  comminueret,  aut 


tatis  intentione  confluxisse,videlicetut  sancti  mar- 
tyris  corpus  a  gremio  sanctae  matris  Ecclesiae  vio- 
lenter  abstractumvelpertotam  civitatem  equis  dis- 
traherent,autpatibulo  suspenderent,  autin  frustra 
vel  minutias  conscissumin  paludem,vel  inquemli- 
bet  locum  viliorem,  quem  nec  nominare  decet,  in 
majorem  Dei  et  Ecclesiae  despectum  projicerent,  di- 
centescorpusproditoris  nonesse  intersanctos  pon- 
tifices  sepeliendum.  Monachi  igitur  tamsibi  quam 
sancto  timentes,  ne  vel  ipse  vilius  tractaretur,  vel 
ipsi  pretiosum  thesaurum  amitterent,  eum  cum 
summa  festinatione  sepelire  studuerunt.  Unde  nec 
eis  sacratissimum  ejus  corpus  lavare  nec  balsamo, 
sicut  moris  habet  sancta  Cantuariensis  Ecclesia,licuii 
refovere.  Quodnon  tam  humana  nequitia,  quanc 
divina  pietate  creditur  evenisse.  Cui  enim  propri 
sanguinis  unctionem  procuraverat  Dominus,  qua 
erat  necessitas  odoris  vilioris  unguenti  ?  Exuente; 
autem  eum  vestibus  exterioribus,  et  pontificalibui 


nunquamvidendarecluderet.Etmilitesquidemhaec  n  induentes,  corpus  ejus  cilicio,  non  minus  aliundi 

*~  •      1  'l'  _    I   _    _   J.  _         _ __1._1„  __         -.  i    -*.--_  _-1     _-     - -.   .   .11, 


fecerunt. 

Frao.  8.  Elevato  autem  sancto  corpore  de  terra, 
utin  figura  ostenderet  quia  malis  malleus  essetfu- 
turus,et  quia  quocunque  praeterquam  ad  pceniten- 
tiamdiverterent.nequaquamultionisejussententiam 
possent  evadere,inventa  sunt  sub  eo  malleolus  fer- 
reusetbisacuta  aparricidisillis  derelicta,  quae  cor- 
ruens,quasi  vindicata  sibi  in  lllos  potestate,  occu- 
paverat.Et  cum  cruor adinstar  diadematis,  forsitan 
in  signum  sanctitatis,  capiti  circumfusus  jacuisset, 
facies tamen a cruore  prorsus immunis  apparuit,  ex- 
cepto  tractu  quodam  gracih,  qui  a  dextra  frontis 
parte  in  faciem  sinistram  per  transversum  nasi  de- 


quamsuiduritiamolesto,  involutum,etquod  anulk 
sanctorum  exemplificatumlegimus  vel  audivimus 
ipsa  ejus  femoralia  interiora  usque  ad  poplites  cili 
cina.habitumquesuperinditummonachalemflam 
mam  videlicet  etcucullam  repererunt.  Respiciente 
vero  ad  invicem,  et  in  aspectu  sic  occultata.  reli 
gionis  supraquamcredi  potestobstupefacti,multi 
plicata  pii  doloris  materia  multiplices  reno vantur  ii 
lacrymas.Quid  putandumest  in  homine  iste  fuiss 
cupiditatis,quid  proditionis  ?  Nunquid  ad  regnut 
aspiravit  terrenum,quemconstatsaeculideliciista_ 
occulte  preetulisse  cilicium  ?  Nunquid  regiae  majest. 
tis  proditor  fuit,  et  non  potius  proditus,  qui  etiai 


fT7  PASSIO  AUGT.  ANONYMO  LAMBETH.  278 

)roditoribussuis,proditionisfiliis,neccaedemvoluit,  A  Verumtamen  extra  ecclesiam  meam  non  me  occi- 

!Um  DOSSet,  nec  resistere  ?  PfitP.rat  pnim    franrtem        rlent.  »  Nnnno  of>1,'<,rai.k.Vnnn  o„1.,~> : _• 


#l  , — _ ._. .  _ „, 

!um  posset,  nec  resistere  ?  Peterat  enim  fraudem 
st  rabiem  hostilem,  si  vellet,  vel  prudenter  decli- 
lasse,  vel  vi  repulisse  majori,  ut  potens,  ut  prae- 
;cius,  utpraemunitus.Ut  potens.quiahostes,  quam- 
is  decuplati  venissent,  posset,  sivoluissel,  repulisse 
entuplicatus.Ut  praescius.quiacum  die  nativitatis 
)ominic33verbiDei  panem  populo  ministrasset,  ait 
nter  caetera  :  «  Non  alia  de  causa  rediisse  se  ab 
sxsilio,  nisi  ut  vel  eosa  jugo  inflictae  sibi  servitutis 
ixueret,  vel  inter  eos  et  pro  eis  mortis  pateretur 
upplicium.  »  Sed  et  abbatibus  transmarinis  ut 
>raedictum  est,  passionis  suae  fecerat  mentionem. 


orro  sicut  super  his  divina  pietate  edoctus,  sic  et      nicae  tanta  similitudine  respondere  videatur 
mmana  seduhtate  praemonitas  et  praemunitus  est.  Frag.  H.  Passus  est  autem  egregius  Dei  athleta 

jua  in  re  hcet  plunmorum  benevolentia  meritum  B  Thomas  CantuariensisEcclesia^archiepiscopus  toti 

1D1  QlCatUr  aCaillSlSSP    Hp  rlnnhni:  tomon  ^nntn.»         ..-*-.-.« : _.  .    ,.  ...     r 


dent,  »Nonne  ethisverbisnon  solumpassionissuae, 
sed  et  modi  et  loci  praescius  fuisse  comprobatur? 
Sed  quia  non  erat  regnum  ejus  de  hoc  mundo,  si 
enim  esset,  ministri  ejus  utique  decertassent,  ut 
non  traderetur  eis,  elegit  calicem  Domini  sponte 
cum  hilaritate  bibere,  quamvel  constantiae  prioris 
virtutem  inerti  fuga  maculare,  vel  in  defensionem 
sui  pugnaturos  in  arma  vocare.  Illum  videhcet  in 
hoc  imitatus,  qui  duodecim  legiones  angelorum, 
quas  ad  sui  defensionem  a  Patre  suo  impetrare  po- 
tuit,  noluitimplorare.  Nec  ullius  martyris  passio- 
nem  facile  credimus  inveniri,  quae  passioni  Domi- 


ibi  dicatur  acquisisse,  de  duobus  tamen  constare 
ertumest.  Ricardumenim  Cantuariensis  Ecclesiae 
ellerarium,miles  quidam  sibi  familiaris  eumdem 
anctumDomini  tertiae  diei  vesperamnonvisurum 
ub  fidei  interpositione  certificavit  ;  contra  fidem 
amen,  quia  in  patris  sui  necem  homicidis  illis  fuerat 
bligatus:  maluit  enim  fideli,  qua  tenebatur  eis,  in 


us  Angliae  primas,et  apostolicae  sedit  legatus.anno  ab 
incarnationeDominimillesimocentesimoseptuage- 
simo,  vitae  vero  ipsius  anno  quinquagesimo  tertio, 
quarto  Kalendas  Januarii,  feria  tertia,  hora  quasi 
undecima,  ut  dies  quintus  Dominicae  nativitatis  ?d 
miseriam  ejusfieret  natalis  ad  gloriam,  prajstante 
eodem  Domino  nostro  Jesu  Christo,  cui  cum  Patre 


-   '       -.-,-—        wva.^l±x  wi±iiu\j  uumiu  uesu  Linnsio.  cui  cum  Patrp 

urrere  .,  quod  erat  periculum,  quam  sub  silentio      et  Spiritu  sancto  honor,  et  virtus,  e    impermm    st 
am  detestabilishnm  <?  H    rcatnm  n,^^  ^, — 1>;.„„        .-_._•, ,  .       '        xu-ipeiium  eii 


am  detestabilishomicidiireatum.Quod  cumRicar- 
lus  praedictus  illi  beatissimo  Dei  servo  retulisset, 
ubridens  respondit :  «  Minae  sunt. »  Verum  a  cive 
lantuariensi,  Reginaldo  nomine,  certior  effectus, 
[uodjam  inAngliam  applicuissent,quiinejusmor- 
sm  conspiraverant,  seu  pro  illorum  nequitia  de- 


per  infinita  saeculorum  saecula.  Amen. 

Exc  quxpracedunt  e  quadrilogo  Lupi  excerpta, 
Benedicti  prx  se  nomenferunt  auctoris.  Utrumvero 
ea,  quge  istius  quadrilogi  compilator  subnomine  De 
gestis  post  martyrium  adnectit,  Benedictum  an 
alium  auctorem  habeant,equidem  nescio.  Omnia  ea 


_j„  '       ,    .  — ^ —      ~       """»""<«"  Bw  rtuueani,eqmaem  nescto.  umnia  pa 

*d.,  seu  pro  p.ce  Eccle^aecdum.dept.  vehe-     infra  m  istoouadrilooo  mmedUmJsiZdlalde 
aeeter  ,ll.crym..usa..:_,  Para.um  me  damortem  C  euspieor,   i„   opere  BerbeHi  de  Bo!ehZ,euZ 


avenient:  faciantquod  facere  volunt.Scio  quidem, 
ili  mi,  et  certus  sum  per  arma  me   moriturum. 


exemplar  perfectum  spero  in  measmanus  brevi 
preventurum,  reperta  fuerint. 


PASSIO  SANCTI  THOJMLE 

CANTUARIENSIS  ARCHIEPISCOPI  ET  MARTYRIS, 

AUCTORE     ANONYMO     LAMBETHIENSI. 


Quoniam  vero  multi  sermonis  prolixitatem  et  ob- 

curitatem  abhorrent,  ideo  succinctaetlevioratione 

wstringatur  de  inartyriosanctissimiThomaj  Can- 

aariensis  archiepiscopi,  quod  me  praesente,  qui 

aec  refero,  et  aliisquam  plurimis  actum  Deo  teste 

ignoscitur.  Et  quia  hoc  subito  referre,  nulla  pra- 

taissa  praefatione,  esset  non  lotismanibusadcnen- 

iam  accedere,idcirco  praecedentia  vitse  ipsius  pree- 

ibentur.  Beatusqui  audieritverbahujus  lectionis, 

t  ea  conservaverit  ad  incentivum  martyrii,  ut  si 

Jrte  res  exigat,  paratior  sit  dare  animam  vel  sal- 

sm  pronomineJesucontumeliam  pati. 

Patrol.  CXC. 


1.  QUALITER   ORTUS  SIT 

Inter  Angliae  municipia,  vicos  et  civitates,  Lon- 
doniamelioretmajor  habetur.  Adhanc,  postquam 
facta  est  sub  ditione  Normannorum,  quamplures 
indigenarum  Rothomagi  et  Cadomi,  quae  nobiliora 
Normanniae  loca  sunt,  detranstulerunt,incola3civi. 
tatisessedelegentes,  eo  quod  mercimoniis  aptior 
et  refertior  erat  quae  frequentare  consueverant.  Ex 
horum  numero  fuit  Gilbertus  quidam  cognomento 
Becchet,patriaRothomagensis,intercaeteros,genere, 
strenuitate,  facultatumque  possibilitate  benenomi- 
natus.  Honestamsiquidem,  sedexburgensibus  ori 

10 


S.  THOMjE  CANTUAR.  ARCHIEP 


280 


,  •    ™™»«M.i««iim  exercitio  vir  in-  A  sub  modio  latere  non  decuit,  in  celebriorem  Angli» 
ginem  dux.t,  et  in  <»m™™™™°*™™»  «"»      curiamnUlitaturmntransvexit.  Acciri  siquidemfecit 


curiammilitaturumtransvexit.  Acciri  siquidemfecit 
eum  in  comitatum  Theobaldi  Cantuariensis  archi- 
prasulis  Angliseque  primatis,  quasiut  ipso  conver- 
sationis  experimento  fieri   disceret  ejus  imitator, 
cujus  futurus  erat  successor.    Extunc  igitur  eva- 
cuans plurima  qute parvuli  f  uerant.  j uveniles lapsus 
virili  maturitate  redimere  studuit,  et  seriis  curiae 
quse  magna  tractabat  operam  dans,  innatamiudu- 
striammox  exercuit,  in  agendisDominisui  reper- 
tus  et  prudens  consultor  et  strenuus  exsecutor.  Ob 
hocejus  familiaritatem  sibi  magis  magisque  conci- 
lians,  inter  primos  etiam  assessorum  ipsius  locum 
adeptus  est.  De  magnae  quoque   probitatis  indicio 
multis  gradatim  auctus  Ecclesiee  beneficiis :  tandem 


dustrius,  domum  propriam  pro  vitas  genere  satis 
honorifice  rexit,  interconcives  suos  nonsolumsine 
querela  conversatus,  sedetiam  boniviri  testimonio 
notus.Habuit  autem  uxorem  nomine  Roesam,  na- 
tione  Cadomensem,  genere  burgensium  quoque  non 
disparem,  corporis  compositione  decentem,  sed 
moribus  decentiorem,  domuiquesuaebenepraeposi- 
tam,  et  sibi  sub  Dei  timore  fideliter  subditam. 

U.  PRiESAGlUM  ORTUS  EJUS. 

Hsec  cum  de  ipso  semel  haberet  in  utero,  profo- 
ribus  Cantuariensis  Ecclesiae  seper  somniumreppe- 
rit  etquasiprogrediens  ut  intraret,  prse  tumentis 

uteri  grossitudine  vix  ingredi  potuit.  Praesagium      multis  grauaum  aucius  pww,»  ^™™ ' 
hoc  uUque   fuit  futurorum  :  filium  siquidem  inter  B  etiam  Cantuariens.s  factus  est  arch.d.aconus.  Item 
viscera  tunc  gestabat,  cuj  us  plane  f uturam  magni-      gratia  divina  scalam  et  occas.onem  pont.fical.s  e 
Tdinem  uteri  dilatat  o  prasignavit.  Jam  autem      procurabat  ascensus.  Jam  enim  quantosuper.or  .1 
l^^e?toennondainatu;,inCantuarien«iin      major  erat  in  eccles.a  sua  tanto    propinqnior  ad 
portabator  Ecclesiam,  quia  clarus  in  palatio  sed      SUscipiendam  ejusdem  gubernaUonem  fiebat. 
adhuc  parturiendus  Christi  servitio,  subhmandus  ^  qualiterpactus  sit  regis  cancellarius. 

eratin  pontificalem  ejusdem  Ecclesi*  cathedram  coraplementum  prasci- 

Vix  etiam  pr*  magn.tudine  potu.t  .ntromitt.   qu.a        ^^^^mJWtdi^tJet»m 
multumadipsumejusinsffi^  ^^^(Jonmvnmotion^^ 

tibusinvidisvixpnmopromovendus.vixpostmo       p  u     Cum   enim  non  muito  p0st, 

dum  exsul  restituendus,  et  demum  arcto  pass.on»      ejoe  fieret    s*  ^^  nepotem  regis   Henric. 
iogru.u.anctonunEccta.^  Stephano u§m  .tunduminregem  Angliffidesuc- 

dus.  Haec  autem  ex  sequentium sene plen.us  et  d.s       pr^^  ^^^  jure  sublimari   Contingeret 
tinctius  patent.  caUeris  regni  personis  ecclesiasticis   obtinuil 

in.  de  primitiva  ejus  nativitate.  j^  ^^  arcnidiaconus  noviregis  constitui  can 

Itaque  suo  post  somnium  tempore  natus  est  hic  C  cellarius.  Ettantumquidemprincipem  talis  apocri 
eleganti  specie  filius.  Quem  nutu  divino   patr.ni      ^.^       imQ  decuit   Erat  enim  pulcher    facie  e 

decorus  aspectu,  consilio  discretus  et  promptus 
eloquio  purus  et  expeditus,  naturalique  quadan 
gestus  excellentia  reverendus  :  tanta  denique  ma 
gnificentiae  gloria  caeteros  curiae  magnates  antece 
dens  quantum  et  officii  singularitate  prajcellens 
Quibus  apud  regem  amoris  privilegium  et  inter  con 
siliariosprimatumemeruit.quotidieprotic.ensatqu 

succrescens,  donec  vehementer  magnus  effectus  esi 
Gubernabat  enim  omnia  quee  regis  erant,  et  ad  on 
ejus  imperium  universitas  subditorum  intendeba 


Thomas  vocaverunt,  ut  nomen  ei  non  deesset  apo 
stoli,qui  vitamapostolicamhabituruseratet  finem. 
M.0x'autem,ut natus  est,parentes  eum  ecclesiastics* 
militiae  servitio  devoverunt.et  postinfant.lisdecur- 
sum  aetatis,  litteralibusrudimentisimbuendumtra- 

diderunt. 

Acer  igitur  ingenio,  tenacisque  memonse,  sicut 
crescebat  eetate,  proficiebat  eruditione,  citoque 
scholarium  meliores  aequiparasse  potuerat,  si  qua 
cceperat  celeritate  discendi  sciendorum  tramitem 
peragrasset.  At  postquam  magistri  metum  evas.t  et 
sui  juris  effectus  est,  ut  juvenilium  levitas  ferebat 
annorum,  lubricisdiscursibus  institit,  et  sernsdis- 
cendorum  omissis,  sfficularium  ineptiis  meditatio-  D  Interim  archiepiscopo  Theobaldo  rebus  human 
num  inhffisit,  aucupum  et  venatorum  exercitiis  de-  exempto,deferendilocum  honor.sd.lecto  suo  rex  . 
ditus  curialiumquevanitatesetnsenias  amplexatus.      nactum  esse  gavisus  est. 


VI.    QUALITER   FACTUS  SIT  CANTUARIENSIS   ARCHIEPl- 
SCOPUS. 


•Inhis  tamennihil  turpiter  notabile  gessisse  repertus 
est  quia  cujusquerusticitatisnotam cavens,eturba- 
nitatis  doxam  captans,  inter  urbaniores  etiam  pn- 
mus  haberi  semper  enisus  est. 


IV.       QUALlTER     FACTUS 


SIT     CANTUARIENSIS     ARCHIDIA- 
CONUS 

Quem  autem  insublimiorem  columnam  Ecclesiae 
gratia  divina  providerat  erigendum,  hunc  ad  sub- 
eundum  ecclesiastici  jugum  obsequii  demum  con- 
vertit  Et  quia  futurum  in  Anglia  luminare  majus 


magnanimitatem  ejus  et  fidem,  tantoquidemfas 
gio  bene  sufficientem  credidit,  scdet  ad  suas  uti 
tates  facile  semper  inclinandum,  et  si  dies  su 
mors  immatura  praecideret,  haered.bus  su.s  fut 
rum  fidum  tutorem  prascipue  cogitav.t.  Unde  to 
enitens  viribus  non  prius  destitit,  quam  apud  A 
gliae  clerum  obtinuit  eum  inarchiepiscopumsub: 
gari. 

Vll.   FA.CT1   REPREHENSIO. 

Nonnulis  tamen  id  circa  promotionem  ejus 


281 


PASSIO  AUGT.  ANONYMO  LAMBETH. 


282 


.umestminuscanonicum,quodadeam  magisope-  A  qualiter  sublimatum  se  vel  Dei  vel  ejus  gratiapri- 


.rata  est  regis  instantia  quam  cleri  vel  populi  vota 
Preesumptionisquoquevelindiscretionisfuissevoca- 
'tum  est,  quod  qui  remum  tenere  vix  idoneus  vide- 
'batur,  primum gubernaculi  locum suscepit,praeser- 
|tim  in  ecclesia,  cui  conventus  in  habitu  religionis 
!ieservit,cujusetiam  praesulreligionisprofessoresse 
consuevit.Ipseverovixetiamclericum  vestegestuve 
profitens,  magis  autem  mutatoriis  mollium  inter 
aulee  delicatos  delicatius  nitens,  magi  s  etiam  saecula- 
ria  sapiens,tam  sanctum  tantaedignitatis  fastigium 
non  horrens  renuisse,sedultroneusascendisse  cre- 
ditur  ;  aliter  quidem  quam  vel  amicus  Dei  Moyses, 
vel  sanctificatus  ab  utero  Jeremias.  Hic  enim  cum 
iad  prophetandum  Jerusalem  etiam  a  Domino  mit- 
teretur,  verecunde  respondit,  «  aa  a,DomineDeus: 
nescioloqui,  quia  puer  ego  sum.  »  Ad  populi  quo- 
que  sui  ducatumelectusquamvisaDominoMoyses, 
onus  tamen  expavescens  ait:  «  Quis  ego  sum,  ut 
vadam  ad  Pharaonem  et  educam  filios  Israel  de 
j/Egypto  ?  »  et  iterum  : «  Obsecro,  Domine.nonsum 
8loquens,mitte  quem  missurus  es.  De  sanctis  quo- 
tjue  Novi  Testamenti  frequentius  legitur,  quod  ad 
episcopatus  officium  provecti  sunt,magis  compulsi 
quam  spontanei.  Beatus  enim  Gregorius  etiam  a 
fuga  retractus  est,  et  invitus  in  sede  Romanaloca- 
tus.  Beatus  item  Ambrosius  satis  reluctans,  et  ut 
repelleretur  crimina  de  se  confitens,tandem  impe- 
ratoris  Valentinianijussupontificatum  recepit.Bea- 
jtus  quoque  Martinus  religiosa   civium  calliditate 


vari  contingeret.Quanto  magis  autemreluctabatur, 
tanto  rex  vehementius  circa  id  votum  exarsit,adeo 
de  probitatis  illius  singularitate  benesentiebat,adeo 
de  fide  et  devotionis  ejusdem  circa  se  plenitudine 
confidebat.  Cui  procul  dubio  necesse  fuit  obsequi, 
vel  ipsumindubitatoproscriptioniset  odiisubjacere 
discrimini.  Sed  et  diebuseisdem  Henricus  Pisanus, 
Ecclesiae  Romanee  presbyter  cardinalis,in  Norman- 
nia  legationis  exercebat  officium.  Cujus  consilium 
et  instinctus  ad  hoc  etiam  diligentius  accessit,  ut 
munus  tam  instanter  oblatum  pro  Christi  Ecclesia 
non  respueret,nec  occasionem  tam  honestam  sper- 
neret,  qua  liber  ab  humano,  Dei  deinceps  vacare 
possetobsequio.Demum  cum  ad  praeficiendum  sibi 
B  metropolitanum  clerusAngliae  convenisset.in  hunc 
unanimiter  etinstantertam  matricis  Ecclesiaequam 
suffraganeorumpraesulumpostulationesconveDisse 
repertae  sunt,  et  licet  sicut  evenire  solet  in  talibus 
aemuli  quidam  non  parum  suspiraverint.nihil  tamen 
palam  propositum  estquod  rem  vel  praepediretvel 
differet.  Talibus  itaque  nequiens  ille  non  vinci, 
jactavit  cogitatum  suum  in  Domino,  justeque  re- 
putans  ejusforedecretumquoditastudium  urgebal 
humanum,  elegit  melius  in  Dei  manus  incidere, 
totum  se  misericordiae  illius  committens  etsubdens. 
Ut  etiam  de  sequentiejus  vitapassionisqueconstan- 
tia  demum  apparuit,  ea  praesertim  intentione  non 
recusavit  id  oneris,  ut  pro  liberatione  tunc  in  Anglia 
malepericlitantisEcclesiaestudium  suum  etoperam 


sircumventusetcaptus,  non  nisi  coactus  et  tnstis      daret.ContraEcclesia.  namquelegesin  disponendis 
_onse_ratus  est.  Horum   isitur  p.xftmnln.  minH     .p       ,_»_._....__,..*:._.•_   __i <_  _••         ,  . 


sonsecratus  est.  Horum  igitur  exemplo,  quod  se 
tanquam  indignura  etimparem  melius  excusasset 
cancellarius,  plurimi  judicarunt,  aliter  actum  ab 
ipso  mordaciter  accusantes. 

Vlll.  APOLOGIA  EJUS. 

Ut  autem  veritas  non  negetur,  tanquam  multo- 
rum  peritus  et  solitus  bene  futura  metiri,  tantee 
curee  periculum  satis  praevidit  et  ponderavit.Haud 
iubium  enim,  quinnoveritcelsitudinisilliuspariter 
aonorem  et  onus.  Qualiter  scilicet  sicut  totius  ec- 
ilesiae  regni  fieret  caput,  sic  et  in  caput  suum  ec- 
ilesiasticus  omnis  redundaret  excessus.  Qualiter 
_tiam  consuetas  delicias  abdicare,veteremque  pror- 
sus  hominem  opporteret  exuere,  si  debitam  officii 


ecclesiasticis  rebus  ut  laicis,  plus  agebat  manus 
regia  quam  censura  canonica  •  personis  etiam  ec- 
clesiasticis  indebitarum  exactionum  et  concussio- 
num  onere  multiplici  saepius  fatigatis.  Sed  et  ejus 
enormitatis  ipse,quiaregis  ab  eo  videbatur  pendere 
consilium,suasor  et  laudator  ab  aemulis  dictus  est. 
Verius  autem  ipsa  perseregisanimositashaecusur- 
pabat,  qui  de  latae  gloria  pote3tatis>latus,et  juve- 
nilis  voluntatis  impetu  ductus,  se  regem  a.stimare 

nesciebat.nisiquosadregimenhabebatcommissos, 
haberet  etiam  ad  arbitrium  subditos,  et  tribunalis 
imperium  in  clericospariterextenderet  utinlaicos. 
Huic  etiam  animositati  vires  dabat  suorum  favor  et 
stimulus  familiarium.in  exaltationis  ejus  applausu 
cupientium  ei  placere  queerentiumque  quae  sua  erant, 


i,  _.         ,       \  -.-..««^  vy^on      cupienuumeipiacerequaerentiumquequaBsuaerant 

.emitam  velletracedere.Quahter  item  futurus  esset  °  n0n  quae  Jesu  ChristL  Videbatur  Vmti  Tqu 
ODDrobnum  nnminiim  o    ah  ooi  n  n Uk  c    <,;    ... —         •■__••  .  '""t1" 


,opprobrium  hominum  et  abjectio  plebis,  si  tepe- 
sceret  in  eo  vigor  ecclesiasticee  correctionis,  aut  si 
aic  ut  decebat  procederet,  multorum  offensa  suc- 
sresceret :  demum  aut  regem  dilectum  dominum 
3uum  amissurusessetautDeum.  Nec  enimmerere- 
tur  cum  Deo  regnare,  regis  notibus  obsequens, 
iut  posset  cum  rege  gaudere  sanctorum  Dei  leges 

preeponens.Haecproculdubiopreevidensetinanimo 
seepius  volvens  ac  revolvens,his  arcatus  et  territus, 
sublimationis  arduum  satis  horruit.satis  animo  fu- 

git:  satis  etiam  se  contra  regis  instantiam  excusando 
declinare  tentavit,  non  dissimulans   aut  ei  celans, 


bus  regis  crevisset  potestas.sui  quoque  fastuscum 
lucro  simul  amplianda  sublimitas.  His  igitur  omni 
bus  obviare,  cancellario  soli  tutumnon  fuerat,sed 
nec  censoris  ad  corrigendum  personam  gerebat, 
cui  manebat  necessitas  obsequendi.non  auctoritas 
arguendi.Proptereaque  cum  potestas  esset  et  hora 

tenebrarum;prudentiusinmedionavigaverat;usur- 
pationes  magis  dissimulans  quam  suadens  ;  magis 
sustinens  quam  laudans.  Zelo  tamen  domus   De 
nonnunquam  ingemuerat ;  interdum  etiam  talium 
dissuasor  esse  praesumpserat,  ea  tamenquadecui 
modestia,  ne  regis  offensam  incurreret.Gratia  vero 


283 


S.  THOMjE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


284 


promotionis  oblata,  vidit  utique  si  fierent  preccs  A  penuriameligens.nonnunquamventremagisvacuus 
Ecclesice  quod  exinde  principaliter  tentusei  subve-  quam  refectus,  et  saepius  magis  refocillatus  quam 
nire  proeadem  compellareregemetjustiusdeberet      plenus,  semper  autem  sobnuspermanebat.Cavens 


enim  inusitatum  et  superstitiosum  jejunium,  ut  et 
vitaret  nomen  hypocritae,optimum  idjejuniigenus 
arbitratus  estsobrietatis  tenere  mensuram.  Adhoc 
etiam  ditiorem  et  refertioremmensamhaberesate- 
git,  ut  ex  rehquiis  plenius  pauperibus  subveniret. 
Magna  siquidem  ei  cura  pauperum  erat,  et  praeter 
hoc  quod  ostiatim  mendicantium  nullus  ab  ejus 
januis  vacuus  rediit :  ipse  lares  aegrorum  et  debi- 
lium  pauperum  diligentius  persuosscrutabatur  et 
eleemosynis  visitabat  quam  plurimos  etiam  quotidia- 
no  victu  vestituque  sustentans.  Cum  vero  deces- 
sor  suus  statutasdecessorum  suorum  eleemosynas 
g  duplicare  consueverit,  hic  eum  in  religiosa  super- 
addendiliberalitate  secutus,ejusdem  etiam  duplum 
duplicandumcensuit.inhujuspiioperisobservantia 
permanens,et  ad  id  etiamomniumquaepossidebat 
decimas  conferens.  Post  epulas  autem  et  somnum 
ubi  necessitasposcebat  exactum,denuopraeterpen- 
sum  horarum,aut  negotiis  aut  scripturis  authone- 
stis  colloquiis  insistebat,otium  summopere  fugiens, 
ne  viderent  eum  hostes  et  deriderent  sabbataejus. 
Nocturni  quoque  somni  temporelecto  decumbens, 
amplius  vigiliis  indulgebat,  tunc  potissimum,  solo 
Deo  testejacturas  prioris  aetatis  plangens.et  multa 
lacrymarum  ubertate  deplorans,orationiquevehe- 
mentius  instans,  interdum  etiam  meditationibus 
plens/aut  causis  audiendis  aut  agendispropriisin-  sanctis  incumbens.  Hic  ei  fuit  quotidianae  post 
tendebat  in  propriorum  ordinatione  providus,  in  archiepiscopatum  cursusvitae  :  talibus  praehabitas 
causarum  decisione  promptus  et  justus,postavari-  saeculi  delicias  castigationum  purgabat  angustiis. 
tiam  non  declinans,  et  post  munera  non  abiens,  Haec  in  eo  mutatio  dexterae  Excelsi.  Nitens  quippe 
pius  oppressorum  consolator  etvelox  injuriantium  formagregisfieriquemregendumsusceperat.assues- 
ultor.Si  quando  vero  vacabata  negotiis,  totus  le-      cebat  jugum  Domini  suave  et  onus  ejus  leve,  ca- 


et  liberius  posset.  Propteripsam  itaque  se  periculo 
subdens,  gratiam  illam  non  repulit,  sed  clero  pe- 
tente,  regeque  urgente  vel  invitus  admisit.  Tan- 
quam  enim  volaverit  ad  eum  unus  de  seraphin,  et 
calculo  quem  forcipe  tulerat  de  altari  labia  ejus 
tetigerit ;  quaerenti  deinde  Domino  quem  mitteret, 
respondit :  «  Ecce  ego  jmitteme.  »  Proposuitnam- 
que  quod  exinde  in  medio  populi  polluta  labiaha- 
bentis  non  sileret,  non  quiesceret,  et  si  privilegio 
amoris  opitulante  non  posset,  vi  saltem  rationis 
Ecclesiae  liberationem  apudregem  evincere  labora- 
ret. 

IX.  QUALITKR  VIXERIT  1N  ARCH1EPISC0PATU 

Hoc  igitur  ut  melius  et  potentius  obtineret,prius- 
quam  sublimatus  est,  non  acquievit  carni  et  san- 
guini,  nec  saeculi  delicias  aut  pompas  lucrave  cap- 
tavit,  sed  novum  hominem  induens.religionis  tra- 
mitem  fortiter  et  firmiter  ingressus  est.  In  primis 
enim  summopere  declinans  a  malo,  dierum  etiam 
priorum  excessus  multiplici  remedio  redimere  stu- 
duit  quotidie  cum  perendinaret,  matutinale  tempus 
in  profusis  orationibus  et  uberibus  lacrymis  agens, 
et  deinde  confessione  sacerdoti  facta,  dorsum  ad 
flagella  ponens.  Post  haec  devote  missam  vel  audiens 
vel  saepius  celebrans.ethorasantemeridianascom- 


ctionibus  aut  necessariis  cum  suis  collationibusin- 
sistebat. 

Quotidie  quoque  quandoque  secretius  poterat,in 
secretiori  cellulalavandis  tresdecim  pauper  um  pedi- 
busgenuacurvareconsuevit,adexemplumfamosis- 
simae  peccatricis,in  Christi  memoriamlacrymiseos 
rigans  et  capillistergens.humiliterquedeosculans  : 
singulis  etiam  quatuor  argenteos  donans.  Quod 
pietatis  opus  per  vicarium  expleri  curabat,  si  forte 
sibimet  explendi  commoditas  deerat.  Demum  ad 
mensam  grandis  nobilisque  curiae  coetu  vallatus  et 


stimoniam  sectans.humilitatem  tenens,insermone 
modestiam,  in  operejustitiam,servans,utquoseru- 
diturus  erat  verbo,potentius  sanctitatis  suae  mone- 
ret  exemplo.Sive  laicis  autem  sive  litteratis  loque- 
batur,mirumin  modum  erudituset  eloquensappa- 
rebat,  pondereque  senlentiarum  et  puritate  verbo- 
rum  ejus  praedicatio  placens  erat  et  efficax.In  quo 
palam  est  quod  eum  docebat  unctio:  nonenimab 
homine  acceperat  neque  didicerat,  quippe  qui  stu- 
diislitteralibus  modicum  tempus  et  operam  dederat. 
Zelo  quoque  justitiae  circa  subditos  fervens,  sine 


mensam  grandis  nobilisque  cunae  coetu  vauaius  ei      ^^  H«»H^  j— -—  ■ 

praunduclis  vigintisexpauperibusaccedebat.  Sicut  D  personarumacceptionetemporahquemercedequod 

j/n.^iuv.u^.  e  r       r  _  „_„#  „.,;,-,,~  cnKTTora  nifohntnr.  Ancrphat  p.nm 


autemdomumdecuitarchiepiscopalem,etipsacopio 
sis  ac  splendidis  necessariorum  apparatibus  affluens 
erat.  Inter  ipsas  vero  ciborum  potuumquedelicias; 
hoc  ille  semper  temperantiae  medium  tenuit,utnec 
prorsus  iis  abstineret,  ne  supertitiosus  notaretur, 
nec  immodice  sumeret,  ne  crapula  gravaretur.Cae- 
teris  enim  exterius  se  sicut  in  habitu  sic  et  in  victu 
conformans,  etinter  eosjucunduset  hilaris ;  intus 
tamen  dissidere  curabat,  juxta  illud  viri  sapientis  : 
*  Frons  populo  nostra  conveniat,intus  autem  omnia 
dissimilia  sint. »  Et  quideminvestepretiosa  spiritu 
pauper,  in  facielaetacorde  contritus,inmensalauta 


suum  erat  cuique  servare  nitebatur.  Angebat  eum 
praesertim  sollicitudoecclesiaesibicommissae,cujus 
in  plurimis  obviabaturutilitati.derogabaturhonori 
detrahebatur  potestati.  Cui  quaedam  juris  sui  vis 
procerum  quorumdam  negabat,cui  praeterdebitum 
Eboracensis  ecclesia  se  parem  gerebat,  cui  magna 
ex  parte  quod  oportebat  in  subditos  ex  prohibitione 
regia  non  licebat.  In  cujus  etiam  aperte  redunda- 
bat  injuriam,  quod  laica  potestas  in  ecclesiarum 
ejus  res  aut  personas  usurpabat.  His  igitur  con- 
traire,  caeterorumque  reformationem  quaerere, 
quanto  plus  super  iis  anxiabatur,  tanto  majus  ei 


286 


285  PASSIO  AUGT.  ANONYMO  LAMBETH 

studium  erat.  Obheec  etiam  arctiussanctioris  vitas  A  igitur  spemprorsusrumpereconsiliumque  ejus  de 


viara  incessit,  quo  et  melius  hos  ejus  conatus  gratia 
divina  dirigeret,  et  major  ad  obtinendum  auctoritas 
esset. 

X.  QUALITER    PBIMO    BLANDITIIS   EUM  SUBVERTERE 
TENTAVERIT   DIABOLUS. 

Hanc  autem  in  eo  mutationem  intuitus,  admo- 
dum  admiratus  est  malignus,  ut  quem  viderat  inter 


clinare  vel  amorem  exuere,  nec  statim  potuit  nec 
congruum  duxit,  sed  magis  adelinimentis  exorsus 
est.  Officiosissimee  namque  salutationis  et  osculi 
more  permisso,  magnam  ei  deinceps  reverentiam 
exhibere,  multumque  honoris  ejus  honori  deferre 
curavit.  Commentus  enim  est  malignus,  ut  ad 
tanti  principis  humiliationes  melius  frangeretur  et 
promissorum  ejus  magnitudine  facilius  caperetur. 


ceeteros  delicias  et  glorias saeculi  vehementius  sequi      Habito  vero  largioris  colloquii  loco,  rex  non  acerbe 


solitum,  hunchaecomnia  tam  vertere  stuperet  in 
coDtemptum,ethumilitatemabjectionis  assuescere, 
quem  putaverat  in  elationis  tumorem  magis  extol- 
lendum  de  culmine.  Potius  tamen  hoc  ex  bili  pro- 
cedere  reputans,  quasi  fastidiret  habita,  quia  pro 


sed  benigne,non  deminantis  fastu.sed  amici  spiritu, 
de  ipso  sibi  significata  recoluit,  suppliciter  et  humi- 
ter  monens,  ut  contra  se  coepta  corrigeret,  utcona- 
tibusnoxiisabstineret,  utpacemet  gaudium  secum 
sectans,  voluntati   suae  non  repugnaret.  Optabat 


libitu  non  poterat  uti  potestate  percepta,  deinceps  g  enim  et  agebat,  ut  ecclesiasticorum  status  in  regno 


satis  ampliorisspenominationis  ipsumallicere  stu- 
duit.  Jam  autem  acrius  immiserat  in  corda  male- 
volorum  ejus,ut  actibusetmoribus  ejus  audentius 
et  impudentius  detraherent ;  et  quibus  vere  carpe- 
bat  arctam  quee  ducit  ad  coelosviam,  magis  ei  ver- 
terent  ad  invidiam.  Interpretati  sunt  enim  in  su- 
perstitionem  quod  viam  habebatarctiorem;  in  cru- 
delitatem,  quod  zelabat  justitiam,  in  cupiditatem, 
quod  ecclesiae  suee  queerebat  utilitatem,  in  austeri- 
tatemquodhominum  postporebatfavorem,in  glo- 
riffivenationem^quodnobiliscuriae  magnificentiam 
sectabatur,  in  elationem,  quod  in  agendis  saepius 
mentem  propriam  sequebatur  ;  in  praesumptionem 
quod  in  ecclesiasticis  antiquorum  metamexcedere 


suo  redigeretur,  ad  aviti  temporis  modum  :  tunc 
autem  nihil  vel  parum  in  eo  consueverat  Romanee 
sedis  censura:  tunc  enim  magis  ad  regis  arbitrium 
etiam  in  ecclesiasticis  quaeque  gerebantur.preesiden- 
tibus  tamentemporisilliusarchiepiscopis,  sedpro- 
priam  tenen  tibus  pro  consuetudine  regni  mensuram. 
Hocitaquejustesibivindicare  credebat,quod  sui 
decessoresobtinuerant.Nihilenim,  sicut  ei  suade- 
batur,contra  legem  Evangeliivel  apostolorum  vel 
prophetarumvelsanctorumdignitatissueejurafacie- 
bant;  ideoque  licite  zelandam  credebat  eorum  ob- 
servantiara,  necob  contrarias  imperatorum  vel  epi- 
scoporum  constitutiones  abolendum.  Sedet  ab  ea- 
demsubditosprioresregeshabuerant,quorumetiam 


nitebatur.  Deniquevixaliquidboni  visus  est  agere,  c  plures  indubitata  sanctitatis  memoria  veneratur, 


quod  nonin  sinistrampartem  retorserint  ;  et  cum 
multi  fuerint,  ad  persuasionem  potiusmultitudine 
quam  veritale  vicerunt.  Hinc  igitur  multorum 
odium  et  consequenter  etiam  apudaures  regiscre- 
bras  detractionesincurrit  :  apudquern  demumin- 
sonuit,quod  studio  dilatandae  potentiee  suee  canones 
etiam  praeferreproponeret  contraregias  dignitates, 
ethujus  reiindiciumfore  quod  omnes  regni  melio- 
res  sibi  juramento  constringeret,  quod  eliam  adeo 
preelalionemsuamin  majoribus  etminoribus  regni 
poniparel, utdixissepalam  videri  potuerit:»  Exal- 
tabo  solium  meum  et  erorege  superior. »  Hincita- 
que  regi  male  suspicionis  initium  ;  hinc  iree  semi- 
narium  ;  hinc  doloris  impatientia  quia  quem  sibi 
suisque  patrem  etpatronum  mensus  fuerat  ;  hunc 


Non  minus  autem  et  salutis  et  honoris  archiepiscopo 
suo  sicut  dicebat,et  optabat  et  manere  posse  puta- 
bat ;  voto  quoque  sibi  multum  fore  jurans  ut  et  su- 
blimius  et  felicius  iis  ipse  preesideret,  et  ad  hoc  ope 
consilioque  se  pro  viribusadfuturumpromittens  ; 
gloriam  quippe  suam  praecipue  fore,  si  et  is  quem 
creaverat  non  minus  gratiam  apudDeum  et  homi- 
nes  obtineret,et  ineo  divinam  sententiam  eleclioni 
suae  concordare  probaret.Preesertim  enim  detestans 
etdeclinare  volens  Romanee  curiee  supercilium  et 
ambitionem  archiepiscopo  soli  suos  ad  judicium 
subditosfierinitebatur:consequenteretsibisubden- 
dosessemetiens,etquosdametiamde  clero  dyscolos 
aut infidos pro arbitrio reprimendos conjiciens.  Quis 
enim  in  regno  preepedire   posset   in    quo  regis  et 


verius  adversarium  exmultis  jam  non  formidare  D  archiepiscopinisusconcurrerent?  Ecce  quantumei 

potestatis  in  ecclesiasticisprocurabat  fastigium. 

Adhuc  etiam  instanter  et  pertinaciter  eisuppli- 
cabat, utet  inlaicalibusregni suiregimenet  curam 
susciperet,  quo  melius  etsecurius  ipse  transmarinis 
intendere  posset,  ut  etiam  fili  sui  regis  futuri  cu- 
stodiamet  magistratumgereret,nequid  ad  domina- 
tum  ei  deesset.  Videbat  quippe  quod  sine  frauda- 


non  poterat. 

Cum  autemintransmarinistunc  ageret,  «  Trans- 
fretabo,  iDquit,  et  videbo  utrum  clamorem  qui  ad 
mevenit.operecompleripropositumsit.  »Necmulto 
postveniensetoccurrentemeum  habens,  non  irati 
raoxautvulturaostenditautmentem  expressit,  sed 
alliciendum  primo  blanditiiscensuit.  Arctiussiqui- 


demeumetfamiliarius  charum  habebat,  de  quo  et  toris  notanon  possetinregiis  dignitatibus  ejus  sus- 

dixerat:  «Invenivirumsecundumcor  meum.  «  Pree  tinere  jacturam,  cujus  tutelam   subiisset.  Videbat 

ceeteris  enim  fidum  et  necessarium  inagendis  suis  et  dum  utriusquegladii  potestas  illi  cederet.neuter 

seepe  probaverat.  Super  tuendo  quoque  regnisui  sibi  decederet.Eccequantiseumsollicitabat,quantis 

statu  antiquo,potissimamin  eo  spein  fixerat.  Hanc  angebat,quantis  penevincebal:quibus  etiam,dege- 


287 


S.  THOMjE  cantuar.  archiep. 


288 


ner,  etpusillaniu-isinaudesceret,nec  nisi  perfectis-  A  clericos.  De   cleri  quoque  numero  producti  sunt 


siinus  vincinequiret 

lllevero,  sicut  altioriserat  consilii,  regiae  volun- 
tati  nec  statim  annuit,  necpalam  obviavit,habens 
lamen  in  corde  fixura,se  neutrum  secuturum.Cum 
regni  namque  negotiis  Ecclesiae  curambeneregere 
necpossibilenectutumducebat,  quia«  nemopotest 
dominis  servire  duobus.  »  Aviti  quoque  temporis 
statum  in ecclesiasticis  pati, palam ordinis et  animae 
periculum  continebat,  quia  non  nulla  vigor  eccle- 
siasticus  adjecerat,  etipse  fidelitatem  RomanaeEc- 
clesiae  juraverat,quamnequaquam  servaret,  sicen- 
suramstatutorumejuscontemneret.  Itaque respon- 
sionem  ita  temperavit,  ut  adregni  regimen  obse- 
quium  opis  et  consiJii  sui  pro  viribus   obtulerit, 


quidam  variis  fiagitiorum  criminationibus  impetiti. 
Talesenimpraecipuedicebanturrsgniturbarepacem 
novisquefacinorumimmanitatibusdebacchari,secu- 
ritate  per  ordinis  privilegium  evadendi.  Correctio- 
nem  igitur  horum  rex  instanter  ab  episcopis  flagita- 
bat.  Amplius  autem  institit,  ut  in  clericos  publico- 
rum  criminum  eosde  ipsorum  consilio  sibi  liceret, 
quod  avitis  diebus  factum  sua  curia  recolebat;  tales 
enim  deprehensos  etconvictosaut  confessos,  mox 
degradari,sicquepoenispublicis,sicutetlaicossubdi 
tunc  usurpatum  est.  Hoc  idem  sibilicere  cumin- 
stantius  rex  postularetper  episcopos  decerni,substi- 
teruntquidemipsi  diutiuscaventesadmittere,  quod 
legidivinae  videbaturobviare.  Dicitenim  Naum  pro- 


UUl  LILLL     -U^ia     *~-l    vjwucini    --»•_*-_      £*■__  v        »  *•.  **^ «.«       v •.,»—»—---,  --o 

dum  tamen  qui  plurimura  erat  in  onere  novo  novi-  b  pheta  :  «  Non  judicabit  Deus  bis  in  idipsum.  »  Con- 

.  .  •<  ■■_•..____ _t    .  _    T\ :  . t,  I  ~    ^  ...  1  ..■-_«-.  i-v  ,--J  _-\  ,-■■    /_Ar__<ni_.f.a    «irlfllM    r_rfc_ 


cius,  illuc  alterum  regiminis  onus  specialiter  non 
subiret.  Quantura  autem  ad  regias  dignitates  et  jura, 
se  firmiter  servaturum  promisit,  quae  Caesaris  erant 
Caesari,  dum  tamenet  quae  Dei  erantDeo  redderet. 
Inhujusmodiresponsionesaepeconventusetimpor- 
tune  sollicitatus,  immutabilis  permanebat. 

XI.  QUAUTER  D1AB0LUSEUMINJUR1ISP0STEA 
AGGRESSUS  SIT. 

Cujus  inbono  firmumradicatumquepropositum 
malignus  ut  vidit,  invidit,  et  quem  non  poterat  saeculi 
pompis,  exinde  subvertere  cogitavit  injuriis.Puta- 
verat  quidemeuminillarum  quaefiebant  adversus 
Ecclesiam  usurpationum  consensu  sibi  fuisse  subden- 
dum.  Putaveratenim  magis  adulationi  regiaequam 


tra  Deum  itaque  bis  j  udicandos  censuisse  videri  po- 
terant,  si  post  degradationem  inconvictis  poenam 
mortis  aut  mutilationis  infligi  consensissent.  Cavit 
hoc  prudentissimus  et  rectissimus  j  udicum  rex  Salo- 
mon.  Cum  enim  Abiathar  sacerdos  reus  mortis 
appareret  sicut  et  Joab,  quia  contra  Salomonem  de- 
clinassent  post  Adoniam  fratrem  ejus  ut  rex  fieret, 
non  tamen  sicut  Joab,  sic  et  Abiathar  Salomon 
morte  punivit,  sed  a  sacerdotio  tantum  amovit  di- 
cens  : «  Vade  in  Anathor,  agrum  tuum  :  es  quidem 
vir  mortis,  sed  hodie  te  non  interficiam.quia  por- 
tastiarcam  Domini  coram  patre  meo  David.  »Tali- 
busitaque  cum  archiepiscopo  moti  pontifices,  ad 
regisarbitriumlegemponeredubitarunt,  praesertim 


(J  LIHI  .    JrLila.YClC-.t  OJLIll-l-i   uju^io    uuuiuwv-Ji    __....(-,_.<-.•...■  --^  v.  -------  -  ~  o  — tJ  »  '    - 

timoridivino  cessurum.  Putaveratmagis  pacemet  c  ne  trahi  posset  in  praejudiciumet  calumniaminno 
gloriam  saeculi  quam  cceli  captaturum.  Jam  autem      centium,  ut  vel  ad  purgationem  urgerentur  vel  no 


cernebat  potestatis  magnitudinem  ei  esse  virtutis 
causam:quippeperhonorisoccasionem,probabatur 
ire  «  devirtutein  virtutem.»  Proptereadeincepsad 
hoc  fraudis  suae  commenta  convertit,  ut  vel  eum 
dejiceret,  velmetu  dejectionis  subjiceret.  Quorum 
effectu  nullo  modo  se  facilius  potiturum  arbitratus 
est,quamsi  persecutorem  eiciearet,quemhabuerat 
sua.  sublimationis  auctorem.  Rege  siquidem  ini- 
mico  facto,  tanto  majores  ei  suscitandos  adversa- 
rios  reputabat,  quanto  plures  semetu  regis  invide- 
rant  subditos.  Imo  vix aliquem ei  deinceps  obsequio 
putabat  astiturum,  cui  regera  viderent  adversum. 
Per  regiae  quoquemolempotentiae,citam  et  facilem 
ejusmetiebatur  dejectionem.  Cum  igitur   ad  vo- 


centium  sorti  subderentur.  Hinc  itaque  contentionis 
exordium.Hinc  enim  arbitratusrex  archiepiscopum 
cum  episcopis  in  insidiis  sibi  sedere,  regiarumque 
dignitatibusconsuetudinumvellecontraire,primum 
iranonparumexcanduit,etdeindepromissionem  de 
servandisillisextorquereprosiliit.ini  vero,  tractatu 
seorsim  diutius  habito,  volentes  regis  iram  sedare, 
cautam  putaveruntprocurasse  responsionem,dum 
ordine  suo  salvo  petitionem  fieri  concesserant.  Ad- 
ditioneinautem,  quam  pro/iderant  ad  cautelam, 
pars  regis  interpretataest  ad  captionem,  et  super 
ea  detrahenda  diutius  certatum  est,  sed  episcopis 
unanimiter  subsistentibus  tuncobtentum  non  est. 
Unde  soluto  conventu  terribiliter    efferatus  rex  et 


luntatem  suam  sicut  speraverat  rex  eum  mobilem  D  minax  abscedens,  exinde  pontificalium  concussio- 


nonhaberet,  ccepit  malo  suspicionis  amplius  in 
diesmoveri,  nec  nisi  caplionem  in  verbis  ejas  ar- 
bitrari. 

XII.  DE  ORTU  C0NTENTI0N1S  1NTER  IPSUM 
ET  REGEM. 

Non  muito  postautem  episcoporum.abbatum  et 
procerum  ccetum  Londoniae  colligicontigit.obne- 
gotia  regia,  pacisque  regni  fimamentum.  Inter 
caeteras  vero  quae  propositae  sunt  illic  querimonias, 
accusatisuntarchidiaconisupersubditos  non  prae- 
lalionis  tenere  modestiam  sed exercere tyrannidem , 
calamniis  fatigare  laicos  et  indebitis  exactionibus 


nibus  rerum  officiales  suosgravius  insisterejussit. 
Cujusmolestiae  metu  quidam  pontificumpostmo- 
dum  abiere  retrorsum,  et  sanctam  resistendi  dese- 
rentesunanimitatem,  secuti  suntregisvoluntatem. 
Exindeetc-eterorumeamdem  molestiam  formidan- 
tium  nutareconstantiacoepit  utacciderit  in  iis  quod 
veritas  ait:«Omneregnuminse  divisum  desolabi- 
tur.  »  Sedet  ipsiusarchiepiscopinon  nihil  turbatus 
est  vigor  dum  videt  praesertim  ad  inj  uriam  suam  per- 
niciosiusEcclesiampericlitari.sequecoepiscoporum 
opedestitui,  totam  etiam  contentionis  causam  et 
onus  in  se  retorqueri.  Jam  autem  regiaeprivilegium 


289 


familiaritatis  amiserat:  jam  solita  vultus  serenitas 
in  nubilum  eiversafuerat,jamamore  foras  misso, 
paulisper  odium  succrescere  coeperat.  Multi  quoque 
qui  prius  eura  sequi  solebant,  jam  non  cum  eo 
palam  ambulabantregis  declinantesoffensam.  Ex- 
inde  conatus  ejus  verti  coepitin  derisum,potestas 
in  contemptum,  honor  in  nihilum,  et  secundum 
gloriam  ejus  multiplicata  estignominiaejus.  Ecce 
quantis  eum  malignus  aggressus  est  scandalis,  quia 
subjicerenequiveratblandimentislPerplexisitaque 
testiculorum  Leviathan  nervis  interceptus,  quid 
ageret,  quid  eligeret,  quo  se  verteret,  ignorabat. 
Impendentium  malorum  utrum  utilius  declinaret, 
nonpatebat.  Siregi  condescenderet,  aderat  eviden- 
ter  ordinisetanimaepericulutn.  Si  perseveranterre- 
sisteret,enorme  timere  poterat  Ecclesiee  damnum. 
Inter  haec  si  consilium  petebat  a  subditis,non  erat 
quisaneundiqueresponderesufficeret.Sivindictam 
emulabaturin  peccantes,  non  erat  qui  secum  ad 
justitiam  stare  confideret.  Ecclesiastica  siquidem 
parum  tunc  praevalebatcensura,praetextuschisma- 
tis  Alemannici,  quod  Ecclesiam  Romanam  satis 
presserat  et  depresserat.  Contra  beatum  enim  pa- 
pam  Alexandrumalioquodamviribus  imperatoris 
in  idolum  apostolicee  sedis  erecto,subejusaposta- 
siisltaliatotagemebat.orthodoxocleropartimmetu 
subacto,  partim  sedibussuis  pulso,  pesteque  cupi- 
ditatis  alio  substituto.  Quod  dum  et  in  aliis  provin- 
ciis  timebatur,  erat  quidem  remissior  pralatorum 
Ecclesiae  vigor,  et  principum  saeculi  praesumptio 
promptior. 

Ejusdem  schismatis  intuitu  suaserat  in  initioGil- 
bertustunc  Londoniensis  episcopus,  paulisper  regi 
cedendum,  ut  in  apostatas  et  malefactores  clericos 
durius  aliquid  ei  liceret,  sed  ad  contradicendum 
praevaluit  sententiacaeterorum.Herefordensem  prius 
idemepiscopatum  habuerat  et  murmur  multum 
fuerat  in  populo  de  claritate  nominis  et  voluntate 
regis  eum  in  archiepiscopumfuisse  subrogandum. 
Erat  enim  inter ecclesiasticas  Angliae  personas  fama 
celebrior,  tanquam  habitu  vitaque,  sicut  videbatur, 
religionis  professor.  sedet  eloquio  scientiaque  prae- 
stantior  censebatur.  Quem  rexlibenter  audiebatet 
audito  eo  multa  faciebat.  Postquam  autem  in  can- 
cellario  suomagis  eicomplacuit  ut  archiepiscopa- 
tum  susciperet,  volens  et  huic  aliquid  honoris  de- 
ferri  per  apostolicae  sedis  auctoritatem  impetravit 
jumadcathedramEcclesiaeLondoniensistransferri. 
Post  archiepiscopalem  enimerathaec  in  regno  ma- 
joris  dignitatis  sedes,  et  facilius  hinc  vocatus  pote- 
ratinteresse  tractandis  tam  Ecclesiae  quam  regni 
legotiis.Id  ipsumautem  ipsiusarchiepiscopi  prae- 
sertim  actum  etimpetratum  est  consilio,  qui  plu- 
rimumdeilliusreligioneprudentiuque  confidens  et 
bene  sperans,  fidum  eum  collegam  et  strenuum 
adjutorem  in  ecclesiastica  sustentatione  futurum 
arbitratus  est,  sed  aliter  postmodum  expertusest. 

XUl.  QUAUTER  DEBUIT  SEDATA  ESSE  CONTENTIO. 

Eo  igitur  mediatore  post  malum  contentionis  ex- 


PASSIO  AUCT.  ANONYNO  LAMBETH.  290 

A  ortum  ad  pacis  reformationem  saepe  usus,  aliis  etiam 
regem  interpellantibus,  demum  obtinuit  ad  collo- 
quium  posse  recipi,  consequenterque  pro  sedanda 
controversia  novum  apud  Clarundonam  coegere 
conventum  et  arctius  iniere  consilium.  Rege  vero 
pristinam  promissionem  immutabiliter  et  pertinaci- 
ter  exigente,pro  bono  pacis  in  hoc  tandem  resedit 
archiepiscopicoepiscoporumqueconsensus.utaddi- 
tioniscujuslibetcaptionesublataregiarumomnium 
consuetudinum  observantiam,sicut  poscebantur,in 
Domini  verbo  promitterent.Hoc  enim  sine  peccato 
sineque  periculo  fieri  posse  praetractaverant,  con- 
suetudinumnominebonastantumintelligendascen- 
sentes,  quia  malas  non  propriae  consuetudines,  sed 
verius  abusiones  dicantur.  Bonaequoquenon  sint, 

B  nisi  quaa  legibus  Ecclesiae  nondissentiunt.Hoc  ita- 
quesensucustodiamomniumlicite  promissam  cre- 
denteset  eo  rectius  quia  generaliter  omnium,  non 
expressim  aliquarum,  expressa  enim  nocent,  non 
expressa  non  nocent:  regi  quidem  omnino  satisfe- 
ceruntet  assessoribus  ejus.verborummagis  usum 
quam  proprietatem  sequentibus. 


D 


XIV.  1NVECTIO  IN  EPISCOPOS. 

Nunquid  autem  non  commiserun  t  in  simplicitatem 
divinaeScripturae  quae  tradit  quod  quacunque  arte 
verborum  quis  juret,  Deus  ita  hoc  accipit,  sicutille 
cui  juratur  intelligit?  Nunquid  et  minus  famae  suae 
prospexerunt,cum  apud  laicos  exinde  credi  ccepit 
et  dici  pastores  Ecclesiae  regiis  abusionibus  assen- 
sisse  ?  Melius  autem  tunc  venisset  in  mentem  Elea- 
zari  memorabilis  fortitudo,  qui  dum  ad  legis  prae- 
varicationem  per  Antiochi  satellites  urgeretur,sua- 
susab  amicisutcarnibuslicitis  vescens.porcinas  se 
manducasse  simularet  et  evaderet,  ait  :  «  Non  est 
dignum  aetatem  meam  fingere,ut  multi  adolescen- 
tium  arbitrati  Eleazarumcx  annorum  transiissead 
vitamalienigenarumetipsiproptermeamsimulatio- 
nem  decipiantur,et  per  hoc  maculam  et  exsecratio- 
nem  aetati  meaeconquiram.»  Et  hisdictis  tractus  ad 
supplicium,elegit  magis  fortiter  mori  quamsimula- 
tionecum  aliorum  pernicie  turpiter  periclitari.Sen- 
sissent  idemcum  eo  pontifices  et  adhuc  etiam  tunc 
honestius  curassentin  simplicitate  cordisresistere. 
quamirreligiosiusverbis  evadere.Quidenim  violen- 
tius  et  urserat  ut  succumbere  necessarium  fuerit  ? 
Certe  nihil  adhuc  fuerat  saevitiis  actum  sed  minis. 
Nihil  etiam  morte  vel  carcere  dignum  tractabatur  .Sed 
nec  abhaereticorum  pertidiavelpaganorum  saevitia 
periculum  impendebat.Dei  fideles  Ecclesia  filii,  pa- 
tribus  suis  potius  litem  quam  persecutionem  inten- 
taverant.  Quippe  non  sanguinemsitiebant,  sed  jus 
regium  vindicabant.  Quibus  audenter  et  perseve- 
ranter  restitisse  decuerat.  Qui  melius  contradictio- 
nisconstantiavincipotuerant.Tunc  enim  pontifices 
firmiteret  simuldixissent :  «  Oportet  magis  timere 
Deum  quam  homines.  Oportet  magishonorare  Dei 
sponsam  Ecclesiam  quam  terrenam  potestatem. 
Oportet  magisillius  prospicere  libertati,  quam  ho- 


291  S.   THOMiE  CANTUAR.  AHCHIEP. 

miaum  stareconsuetudini.»  Nec  enim  honoris  inte-  A 
gritas  imperatori  servatur,  ubi  quid  Augusti  juri 
detrahitur.Tuncetiam  incorde  fortiter  reputassent, 
quod  vapor  essetad  modicum  pariturus  aut  nube- 
cula  cito  transitura.  Quod  si  secundum  miuas  se- 
queretur  coucussiouem  immauitas,  tunc  melius 
ascendissent  ex  adverso,  et  posuissent  se  murum 
pro  Domo  Domini  ut  starent  in  praelio.  Tunc  liberis 
sacerdotum  vocibuspoteslaticontraissent  etadver- 
sus  mala,ratione  acmooitismiaisquedecertasseot. 
Tuuc  aculeis  severae  coertionis  tam  discrete  quam 
districte  pupugissent,  ut  aec  torpescereat  aomine 
patientiae,  nec  saevireat  obteatu  diligentiae.Concor- 
dem  autemomniumet  constautemviadictae  ceosu- 
ram,  nec  regnum  tulissetdiutius,nec  violentia  prae- 


292 

Quod  non  liceataliquem  excommunicare  qui  te- 
neatprincipaliter  de  rege,  nisi  eo  praeconsulto. 

Quod  clerici  veniant  ad  vocationcm  regis  et  ju- 
stitiae  suae  pro  qualibet  causa. 

Quod  apud  judicem  Ecclesiae  ooa  coaveaiatur 
aliquis  laicussuper  laesa  fide  vel  perjurio  de  pecu- 
nia. 

Plaaum  igitur  erat  his  Ecclesiae  libertatem  et  po- 
testatem  satis  immioui.  Quee  si  coofirmareot  epi- 
scopi.  palam  Ecclesiam  impugnareot :  siooo  coo- 
firmareot,  oec  regis  iram  evadereot.  Sic  io  arcto 
positi,demum  ad  postuiandasioducias  trausieruot, 
factaquesuDtaovissimapejoraprioribus.Parseoim 
regis  maoifestam  deceptiooem  ioterpretataestcum 
refugerentfirmarescriptoquodcensebanturpolliciti 


pedisset.quiatoticollegiopatrumetpastorumregni  3  juramento.  Rex  itaque,  vehementer  excandescens, 


tutum  non  esset  obviare.  Nihil  etiara  in  omoes 
durius  fuisse  praesumeudum.justissime  credendum 
fuerat;  sed  nec  ia  eorum  aliquos,  si  particularem 
iojuriam  statuisseot,  commuuem  reputaodam.  Nec 
enimrexinter  regesterrae  gloriosior  tantae  tyranni- 
dis  elogio  notari  perpetuo  voluisset.ut  Christi  gre- 
gemetlegemabdicassediceretur,utetiamschisma- 
ticorum  cedeado  partibusapostasiaesaeculisomoi- 
bus  notabili  ignominia  nomen  ejus  fuscaretur.Quod 
etiam  si  justetimeri  potuit,  attamen  satius  fuerat 
mala  tuoc  dissimulasse  severitatisque  disciplinam 
temperassequampericulosae^promissionispraejudi- 
cium  iacidisse.Nam  et  ubi  multorum  stragesjacet, 
aliquid  severitati  detrahere  peccatum  ooo  est, 
dum  tamen  qui  praeest  non  approbetreticeodo,oec 
exasperel  iosultaoter  argueodo.  Tahter  eaim  sus- 
tineoti  ooa  imputat  Deus  aut  peccata  sua,quia  ooo 
fecit,  aut  alieua,  quia  dou  approbavit,  aut  uegli- 
geotiam,  quia  noo  tacuit,  aut  superbiam,  quia  in 
unitate  permansit.  His  autem  aut  non  prospectis 
autcontemptis,videnturomninodeviassepontifices, 
facti  tanquam  canes  muti  non  valentes  latrare,taa- 
quam  noa  pastores  sed  merceaarii,  dum  tacuerunt 
et  cesserunt  etiam  cum  umbram  lupi  tantum  vide- 
rint,  non  veritatem. 

XV.  DE  CONTENT10MS  RESUSCITATIONE. 

Magis  autem  eosinvolvere  curavit  malignus.quia 
se  caputque  suumarchiepiscopum  quem  impedire 
studebat,ipsi  potius  expedire  quaerebant.  Mox  ecim 
velut  de  simulatiouis  merito,  majus  omais  cootea- 
tioais  iacidere  discrimea.  Per  ipsos  eaim  eume 
proceres  recognitas  e  vestigio  consuetudines  rex  in 
scriptum  redigi  fecit  et  sigillis  episcoporum  et 
archiepiscopi  confirmari  postulavit  ad  removendam 
exinde  super  iis  dubitationem  et  litem.  Expressa 
sunt  autem  quae  plane  statutis  ecclesiasticis  repu- 
gnabant.Quorum.ne  prateritanesciantur,quaedam 
sunt  haec,  videlicet: 

Quod  non  appelletur  ad  apostolicam  sedem  in 
aliqua  causa,  nisi  de  regis  licentia. 

Quod  nec  archiepiscopus  nec  episcopus  aliquis 
exeatde  regno  velabbas,  nec  etiamad  domini  pa- 
P83  vocationem  veniat.nisi  de  regis  conscientia. 


D 


et  minis  terribiliter  intonans,  plane  videbatur  in 
eorumaliquos  zelocrudelitatis  exarsurus,ooooulhs 
etiam  suorum  ad  hoc  eum  acriter  incendentibus. 
Nec  justa  timendi  causa  deerat,  cum  secundum 
Salomonem  :  «  Sicut  fremitus  leonis,  sic  et  ira  re- 
gis ;  »  et  iterum :  «  Sicut  rugitus  leonis,  sic  et  ler- 
rorregis.  » 

XVI.    DE   LAPSU    ARCHIEPISCOPI. 

Praesertim  autem  in  archiepiscopum  onus  belh 
versum  est,  sinecujus  tanquam  capitis  sui  consilio 
praesules  nihil  praesumebaot,  cui  etiam  ut  cederet 
consilium  dare  formidabant.Isvero  tanquam  homo 
noo  moveriooa  poterat.Magis  tameo  quamdesua, 
super  quorumdam  episcoporum  et  suorum  salute 
sollicitus  aogebatur,  io  quos  taoquam  regi  suspe- 
ctos  justius  timebatur  saevieodumeteocertius.quia 
de  coustaatia  caeterorum  ad  viodictam  beoe  prae- 
sumi  ooo  poterat.Cum  itaque  graviorummalorum 
sigoa  patereDt,  hic  maligno  praevaleate,  hic  carai 
ratiooe  cedeote,  demum  succubuitet  regis  petitio- 
uem  fieri  verbo  teous  aoauit.  Adhoceoim  iocliaa- 
tus  est,praesertim  quorumdamsibiregique  familia- 
rium  stimulatu  promissioneque  deceptus,  qui  sua- 
seruntregem  ulterius  non  processurum,  si  tantum 
vicisse  videretur,  hic  igitur  erga  caeteros  se  reputa- 
vitobtinuissepostquam  vicitin  capile.lmo  tanquam 
parviduxitomnium  exiodeconcensum,confidens  a 
Romana  quoque  sede  praetextu  temporis  impacati 
confirmationem  eorumdem  leviter  impetrandam, 
quam  et  postea  petiit  sed  nequaquam  obtinuit. 

XVII.    DE  PQENITENTIA  EJUS. 

Acrior  autem  dolor  archiepiscopum,  ut  evasit, 
iovasit.  et  de  lapsu  taoquam  Dei  flagello  tactus  et 
ia  meliora  provocatus,  ad  iuchoatae  sanctitatis  au- 
gmentum  iongeplus  operaepostea  dedit,circamala 
caveDda  studiosior  et  ia  operibus  virtutum  frequea- 
tior.  Ut  etiam  fortius  veteres  excessus  puoiret  et 
assuetasdeliciasdesuesceret,horrendociliciosubtus 
ad  caroem  astrictus  est.  Oroatu  quoque  mutato- 
riorum  veteri  deposito,desuper  vestibus  nec  ambi- 
tiosis  nec  abjectis.at  tamen  mundiset  clericalibus, 
ubi  ccepit  in  his  etiam.dura  somnum  caperet,saepe 
quiescere  solitus,   noclibus  etiam    saepius   humo 


293 


PASSIO  AUCT.  ANONYMO  LAMBETH. 


294 


decumbensquamlecto,carnemquemultiscastigans  A  gestator  et  deinde  cum,  ut  dicebatur,  immineret 


inediis.  Praesertimverosui  lapsusaegeretimpatiens 
fortior  et  audentior  contra  praesumptiones  regias 
deinceps  esse  curavit.Exemplis  enim  etauctoritati- 
bus  advertit  nonesse  servandumquodmalepromi- 
serat.  Sanctus  quippe  rex  David  j  uravit  per  Dominum 
quod  occideret  Nabal,  virum  stultum,  sed  quod 
juramentum  non  implevit,major  pietas  fuit.Juravit 
etiam  impius  Herodes  quod  Herodiadis  filiae  quod 
peteret  non  negaret,  sed  quod  petenti  caput 
Joannis  dedit,  major  impietas  exstitit.  Decernit 
enim  lex  divina  nonesse  servandum  juramentum, 
quod  malum  incaute  promittitur.  Ut  autem  quod 
timide  promiserat  potentius  infirmaret,  ad  curiam 
etiamRoraanamobindulgentiampetendamtransire 


sententia  durior,apostolicamperappellationemau- 
dientiam  eligens  inter  contumelias  et  minas  absces- 
sit.  Rex  enim  famae  suae  consulens  et  curiae  regiae 
pacem  violari  nolens,etiam  contraquorumdam  ra- 
biem  eisuisque  parci  praeceperat.  Nocte  vero  se- 
quenti  cum  a  fidelioribusregisaccepisselquodsibi 
carcer  immineret  aut  gladius,  clam  exiens  habitu 
mutato  cum  paucis,  in  regni  remotiora  divertit,  ut 
cautius  insecutoreseluderet.Prudenter  enim  sensit 
livori  esse  cedendum  et  dandum  insaniae  locum, 
quod  fecisset  et  Jacob  in  fratre  suo  Esau,  et  David 
in  pertinacissimo  inimicorum  Saul  fecisset.et  Atha- 
nasius  Alexandrinorum  episcopus  toto  orbe  sub  per- 
secutore  Gonstantio  profugus,ut  adversus  Arianos 


saepras  nisus   est,  sed  contrarius  assidue  ventus  3  pro  fide  catholica  servaretur.  Fecisset  et  apostolus 


eum  man  a  rejectum  transfretarepassusnon  est. 
Adversabatur  enim  malignus  bonis  ausibus  ejus, 
et  quem  cernebat  de  lapsu  fmelius  animatum,  in 
adversorum  deteriora  censebat  impellendum. 

XVUl.  DE   CAUSA  FUGjE   EJUS 


Paulus  per fenestram in sporta  submissus  ut  praepo- 
siti  Damascenorum  manus evaderet et Ecclesiae dila- 
tandae  superesset.  Fecisset  demum  etipseChristus, 
vel  cum  ab  Herodis  insidiis  deportatus  est  aparen- 
tibus  et  latuit  in  iEgypto,  vel  cum  volentibus  eum 


n»miim  at  o^t;.,c  n •„  i-  .  lapidare  Judaeis  abscondit  se  et  exivit  de  templo 

uemum  etarctius  eum  lmpiicare  volens,  novam         *  "   . .  ..  ,.  A  J 


ei  decipulam  intentavit.  Vocatus  enim  ad  tertium 
apudNorthamtunam  conventum,  regiacontentione 
profligatus  est,  ut  de  fiscalium,  quae  cancellarius 
gesserat,  ratiocinio  satisfaceret.  Liber  tamen  et 
absolutus  Ecclesiae  traditus  fuerat  cum  electus  est, 
in  consessu  filii  regis  et  procerum,  quibus  a  rege 
de  transmarinis  tota  sublimationis  cura  mandata 
est.Sed  ethtteris  regiis  iddomino  papaemandatum 
est,cum  pallium  ei  postmodumasede  Romanape-  C 
titum  est.  Non  minus  autemsuper  iisdemrexiratus 
tunc  aut  ratiocinium  aut  curiae  suae  vel  saltem  epi- 
scoporum  judicium  flagitabat.  Ratiocinium  inire 
igitur  propter  manifestam  calumniam  juste  sibivi- 
debatur  archiepiscopus  recusare.  Super  hoc  etiam 
causam  in  curiaregis  ingredi.tutum  non  ducebat, 
nepercapitisfactumamplius  derogareturprivilegio 
clericorum.Clericis  enim  pulsatis  apud  Ecclesiam 
tantum  respondere  debere  per  leges  et  canones 

obtentumest.Sedetdeepiscopisspecialiterscriptum 
est,  quod  de  iis  nunquam  nisi  Ecclesia  judicare 
debet.  Sed  nec  episcoporum  suorum  arbitrio  se 
subdere  cogebatur.sacris  canonibuspraecipientibus 
semper  ubi  est  major  auctoritaseundura  esse  et  in 


Tantis  itaque  munitus  exemplis,  seo,utus  esl  etiam 

illud  quo  discipulossuos  ipse  Christus  instruxitdi. 

cens  :  «  Cum  vos  persecuti  fuerint  in  unam  civita- 

tem,fugite  inaliam.*Nec  mercenarii  notam  meruit, 

quividetlupum  venientem  et  fugit,quia  non  estei 

cura  de  ovibus.  Nec  enim   gregem  commissum, 

cum  nec  in  eum  quispiam  furor  moliretur,in  peri- 

culo  deseruit,sed  seipsum  discriminiquod  solispe- 

cialiter  capiti  suo  parabatur.prudenter  exemit.  Nec 

multo  post  ad  aptum  maris  locum  occulte  rediens, 

navi  conscensa,prospere  navigavit  in  Flandriam  ; 

indeviamcarpensaddominumpapam  Alexandrum 

qui  tunc  Senonis  residebat.Quem  petebat,ut  judi- 

cem  haberet,utetiam  periculosaepromissionispete- 

ret  veniam,  et  praesertim  Ecclesiae  reformaret  sta- 

tum.Eorumenimquaejaminecclesiasticisenormiter 

patrabantur  patientia,post  promissionem  non  nisi 

daranabilis  erat,  quae  praeter  eam  pro  necessitate 

temporis  potueratessevenialis.Manifestum  namque 

probat  promissio(censensum,quemnecessitas  habet 

excusatum.  Dirigebat  autemgressus  ejus  Omnipo- 

tentis  misericordia,cuiquanto  firmius  intentationi- 

bus  tantis  haerebat,  tanto  minus  in  eum  maligni 


omnibus  controversiis  ad  potioris  sedis  judiciadi-  D  ^0*!^*^0!?™!:, 

rigi.Potius  autem  eosdeclinandoscensuit  ut  suspe- 

ctos.  Auxilium  enim  suum  jam  ei  subtraxerant,  ut 

dum  magis  regi  faverent,melius  paci  sua?  prospice- 

rent.  Suadebant  etiam  ut  regis  prorsus  accederet 

voluntati,tanquam  ut  si  se  vincipermitleret,melius 

vinceret.At  principis  mores  et  propositum  interius 

ipse  noverat  et  Ecclesiae  suae  damnum   suiquepraj- 

judicium  jure  formidabat. 

XIX.  DE  FUGA  EJUS  ET  EXCUSATIONE  FUGjE. 

Inter  haec  igitur,  dum  omni  destitutus  auxilio 
mole  curiae  graviter  urgeretur.aliquid  sibi  formi- 
dabile  metuens.ob  refugium  crucissuae  coepitesse 


XX.      QUALITER      DIABOLUS      EUM      P0ST    H^C      DEJICERE 

NISUS  SIT. 

Nondum  tamen  eum  persequi  desistebat,apertas 
jam  ad  omnimodam  ejus  dejectionem  vires  appo- 
nens.  Acrius  enim  inflammati  per  eum  deinceps 
ejus  malivoli  detractionumqueetcalumniariumoc" 
casionem  melius  nacti,potentius  inejusdem  odium 
regem  incenderunt.  In  tantum  etiampraevaluerunt, 
ut  ille  de  conversione  sic  aversi  prorsus  exinde 
desperatus  et  dolore  cordis  tactus  intrinsecus  tan- 
dem  dixerit :  t  Poenitet  me  fecisse  hominem  ;'»  e 
iterum  :  «  Delebohominemqueracreavi,»  nec  ultra 
se  continens  misit  post  eum  multorum  et  magnorum 


295  S.  THOM^  CANTUAR.  ARCHIEP.  296 

comitatumarchiepiscoporumetepiscoporum.comi-  A        xxm.  de  indulgentia  domini  PAPiE  circa  eum. 

Sed  et  dominum  papam  per  inspirationem  divi* 


tumet  baronum,  ut  adcriminationes  tantorum  ne- 
quiret  subsistere.VoluititaqueDominus  suscitatum 
ei  deincepsessetanquamalterum  Adad  Idumaeum: 
qui  eum  colaphis  caederet  ne  extolleretur,  et  quasi 
quodam  stimulocarnismoneretnemagnitudinevir- 
tutum  altius  saperet,  et  aliorum  vitiis  elatum  se 
in  excelso  crederet  constitutum.  Praesertini  autem 
preesules  Eboracensis  et  Londoniensis  in  ejus  de- 
jectionem  cum  rege  conspirasse  dicti  sunt;  Ebora- 
censis  quidem  tanquam  aemulus  ejus  ob  paritatis 
contentionem,  Londoniensis  autem  tanquam  eum 
in  archiepiscopatu  praelatum  sibi  suspirans,et  jam 
iterum  ad  eumdem,  ut  dicebatur,  aspirans.Roma- 
nam  igitur  intrantescuriam,archiepiscopi  nondum 


nara  in  partem  suamfaciletraxitpostquam  eumju- 
stitiae  suae  veritatem  edocuit.  De  cujus  ille  pruden- 
tiasanctitateque  postmodum  indubitatis  instructus 
indiciis,et  culpae,si  quam  in  sublimatione  contraxe- 
rat,  abolitionemetsequentis  lapsus  veniam  eipius 
et  pronus  indulsit,  decernens  etiam  eum  desuaese- 
dis  auctoritate  commissum  deinceps  regere  episco- 
patum,adjiciens  quelegationisinAngliam  officium. 
Quo  tamen  eminente  titulo  nequaquam  ipse  vel  in 
minimo  mutatus  iutumuit.sed  initam  virtutis  inde- 
flexe  gradiens  viam,  ad  honorem  Ecclesiae  Deique 
servitium  gratiae  cujuslibet  occasionem  trahebat,eo- 
rum  quae  perperam  inAnglia  gerebantur,emenda- 


tamen  praesentis  imprudentiam  et  praesumptiones  B  tionem  fortius  exinde  zelans.  Toto  tamen  anno  po 


constanter  etunanimiter  accusarunt,  multorum  ei 
calumniam  impingentes  et  utinregnumremittere- 
tur  postulantes  quasi  meliusibi  discutienduset  pa- 
lam  convincendus.  Ad  hoc  enim  et  copiam  legato- 
rum  petierunt,  qui  causam  illic  audirent,  et  sine 

.provocationis  obstaculo  terminarent.  Abscesserunt 
autem  inexauditi,  quia  decisionem  tanti  negotii 

..religiosa  domini  papas  prudentia  nulli  nisi  sibiser- 
vare  tutum  aut  congruum  duxit;  sed  nec  cano- 
nicum  videbatur  ut  archiepiscopus  ,in  provinciam 
remitteretur,unde  justometudiffugerat,et  ubiei  vix 
aliquis  assisteret,  imomagis  omnesad  regisnutum 
obviarent. 

XXI.  DE  AFFLICTIONE  EJUS  PKR  REGEM. 

Turbatus  igitur  hinc  plurimumrex  et  indignatus, 
exinde  benevolentiam  suam  ei  visitationes  regni 
domino  papse  subtraxit.Universas  quoque  posses- 
siones  archiepiscopi  nec  non  et  clericorum  ejus 
eorum  usui  detractas  sub  manum  et  potestatem 
suam  redegit.Praeter  haec  autemet  sui  quiquecum 
eorum  parentela,  bonis  etiam  proscripti,  regnum 
exire  compulsi  sunt,  orphanis  et  viduis,  pupilliset 
innocentibus.totiusquecontentionisprorsusignaris 
ad  exsilii  miseriam  sine  miseratione  coactis.Quem 
enim  dejicere  non  praevalebat,  damnis  saltem  et 
afflictione  suorum  atterere  malignus  exinde  nisus 
est. 

XXU.  DB  SOLATIO  EJUS  PEH  DEUM. 

BonusautemDeus  quibonisomnia  cooperaturin 
bonum.Quod  enim  procuratum  estin  destitutionis 
ejus  opprobrium,  hoc  paiam  ei  versum  est  in  sola- 
tium,et  unde  videbatur  conterendus.indemagisest 
roboratus,  ex  suorum  secum  expulsione  fortior  et 
apud  exteros  ex  proscriptione  gratiosior.  Ipsum 
quidem  velnihil  vel  parum  damna  tanta  movebant 
aut  caro  aut  sanguis,  nec  eorum  intuitu  vel  mini- 
mum  a  recto  tramite  flecti  potuit.  Unde  quantomi- 
nus  haec  curabat,  tanto  plus  ei  gratiae  gratia  Dei 
procurabat.ut  ipse  rex  etmagnates  Franciae  neces- 
saria  certatim  ei  suisque  providerint. 


testatis  suae  censuramcontinuit,  pie  praetentans  et 
exspectans,  si  fortepatientia  delinquentes  ad  pceni- 
tentiam  adduceret.  Interim  autem  et  causae  suss 
quantis  poterat  viribus  a  Jminicula  conquirere  labo- 
ravit.  Regis  quippe  mores  familiarius  noverat,  ex 
his  multum  praesumens,quodcceptumnondimitte- 
ret,  nisi  in  manu  forti. 

XXIV.      CONTRA      QUORUMDAM     REPREHENSIONEM      EJUS 
EXCUSATIO. 

Plurimi  tamen  objecerunt  quod  si  de  religionis 
veritate  niteretur,  nontunc  resedisse  debuerit  inter 
capitales  inimicos  Domini  sui  nec  inde  vindictae  pro- 
curassemolestias.quamvisexemplumDavidcontra 

,  sit,  qui  fugiens  Sauldominum  suum,  allophylo  se 

*  tradidit,  malens  etiamhostibusquaminvidissubja- 

cere.  Sed  nec  hic  ad  hostium  se  transtulit  partici- 

pium,  magis  autem  apud  Pontiniacum  in  religiosa 

Cisterciensiummonachorumdomoprimumdelitnit, 

ut  ibi  gravius  peccata  puniret,  et  melius  Dei  mise- 

ricordiam  impetraret.Cumque  diutius  propter  regis 

offensam  Cistercienses  eum  fovere  non  auderent, 

subvenit  ei  deinceps  Ludovici  pii  regis  Francorum 

sancta  Uberalitas  inmetropoli  Senonis  ipsisuisque 

necessari  quaelibet  abunde  magnificeque  ministrans. 

Apud  quem  tamen  inimicandi  voto  studiove  non  sub- 

stitit,sed  cum  alibi  propter  latam   domini  sui  po- 

tentiam  habere  non  posset  ubi  caput  reclinaret,  ab 

ipso  collectus  misericorditer  est,  quamvis  nec  in 

hoc  juste  foret  reprehendendus,  siin  ecclesiasticae 

D  subsidium  censurae,terrenae  quoque  potestatis  im- 

plorasset  auxilium.  Nam  et  ut  sancti  censent,  ab 

imperatoribus  defensores  justepostulantur  etdele- 

gantur  adversus  potentias  divitum.quorum  mole- 

stiis  Ecclesia  fatigatur.Uttamenhoc  non  egerit  con- 

tra  dominum  suum,magis  obtinuit  radicatus  circa 

eum  charitatis  affectus,  quo  nonpotuit  non  etian 

persequenti  deferre,  vel  et  suo  periculo  parcere. 

XXV.  DE    ZELO    EJUS. 

Nontamen  paruminteriracomedebateum  Eccle 
siae  zelus  ;  sed  et  plurimum  incendebat  impenden 
susceptae  dignitatis  onus.  Cogitabat  enimet  ment 
saepius  revolvebat  illudAugustini,quod  nihil  estii 


297 


PASSIO  AUCT.  ANONYMO  LAMBETH. 


298 


hac  vitadifficilius,laboriosius,periculosiusepiscopi  A 
offlcio,  sed  apud  Deum  nihil  beatius,  si  eo  modo 
militetur  quo  noster  imperator  jubet.  Sciebat  se 
proretam  esse  constitutumet  tenereclavuminnavi, 
quam  saeva  tempestate  concuti  non  ignorabat.Cer- 
tumenim  habebat  laicosperditionis  filios  et  adfa- 
cinusquodlibetproniores,Ecclesiae  suaerebus  incu- 
bare,direptionibusque  et  oppressionibus  earum  in- 
sistere,servientes  quoque  suos  in  vincla  conjectos 
tenere,  sed  et  personas  ecclesiasticas  calumniis  et 
angustiis  infestari,  contraque  canones  ad  saeculare 
judicium  pertrahi :  palam  etiam  sancta  conculcari 
necnon  et  suos  suorumque  reditus  res  utique  desti- 
natas  usibus  pauperum,  male  distribui  jam  in  sti- 
pendia  miUtum.  Magistrum  itaque  navis  inter  tot 
et  tantos  procellas  dormitarei  dutius  tutum  non  erat.  B 
Magis  autem  adevadendum  periculumlaborare  pro 
viribus  oportebat. 

XXVI.  DE  PRIMA  COERTIONE    EJUS. 

Adhocigitur  magnis  ss?pe  supplicationibus,com- 
motionibus,  comminationibus  regem  flectere  stu- 
dens,  sed  non  praevalens.demum  post  exspectatio- 
nem  annuam  in  nundinali  conventu  populorum  apud 
Vezelai  regium  super  memoratis  consuetudinibus 
scriptum  publicavit  et  damnavit,inearumdem  ex- 
actores,  observatores,iisque  consentientes  genera- 
liter  etin  quosdamregis  familiares,  excessuumque 
consultores  aut  exsecutores,  specialiter  anathema 
depromens.  Cum  enim  per  patientiam  tempestati 
cedendo  nil  tanto  tempore  profecisset.exinde  relu- 
-ctando,procellarumquefluctusfrangendoprocuran- 
dum  remedium  more  strenui  remigis  censuit.  Nec 
enim  apud  regem  velmajoris  offensae  discrimen  vel 
gravioris  pressurae  turbationem  formidabat,  repu- 
tans  nusquam  magis  necessariam  fortitudinem  quam 
in  tempestate/nunquam  magis  utilem  constantiam 
quam  in  persecutione.  Sub  persecutoribusquippe 
per  meticulosos  Ecclesia  saepe  decrevit,et  per  for- 
tes  athletas  assiduecrevit.Quod  etiam  presignatum 
est  per  illam  arcam  Noe.quae  quanto  per  diluvium 
magis  efferebatur,  tanto  sublimius  et  ipsa  fereba- 
tur.ln  regios  itaque  contra  famam  et  salutem  ejus 
consultoresprimo  manumexseruit.  Sed  etvelutid 
propositi  gerens  ut  securim  poneret  ad  radicem, 
solemniter  etiam  ipsum  vocavit  regem,tanqnam  in 


fiat  hoc  ubi  periculumschismatisnullumest.Begem 
autemcontentionis  occasione  addilatationemschi- 
smatis  per  schimaticos  multis  et  magnis  pollicitatio- 
nibus  fortiter  esse  sollicitatum  et  cito  vincendum 
rumor  publicus  erat.Melius  igitur  eum  adhuc  tunc 
benignitate  supportandum  quam  severitate  praeci- 
dendum  papacensuit.Nec  minus  ob  hoc  et  excom- 
municatos  ejus  fideles  absolvi  curavit.  Hanc  autem 
moderationis  providentiam  eo  levius  tulit  archiepi- 
scopus.quo  minus  jamneglectorofficiide  superio- 
ris  cohibitione  potestatis  videbatur. 

XXVlll.  DE   RATIONE  00ERT10N1S . 

Et  aemuli  quidem  ejus  retorserunt  in  temeritatis 
notamseveritatisconstantiam.Haectamenagendum 
justecrediderat,postquam  vincendiper  patientiam 
spes  non  erat.  Scriptum  enim  legerat  ;  «  Crimina 
quorumlibet  undecunque  claruerint  si  non  fuerint 
leni  patientiae  medicamentosanata,velut  igne  quo- 
dam  piae  increpationis  urenda  sunt  et  curanda.  » 
Quodsinec  aequanimiter  sustinentis  et  pie  incre- 
pantis  medela  processerit,  qui  diu  portati  et  salu- 
briter  objurgati  corrigi  noluerinttanquamputridae 
corporis  partes  ferro  debent  excommunicationis 
abscidi.Sed  et  regem  tanquam  familiarius  notum, 
etin  multis  saepeprobatum,nequaquamdiutiusvel 
insevel  in  suis  duriorem  censuram  portaturum 
bene  confidebat.Nequaquam  enim  correptionisim- 
patientem  ad  apostasiae  detestationem  excellentiae 
suae  gloriam  redacturum  indubius  erat.  Sensit  for- 
tassis  aliter  dominuspapa  tanquam  hominis  raores 
minus  expertus,  longiusque  remotus  et  rumoribus 
motus,  ideoque  rigori  pauhsper  detraxit. 

XXIX.  QUALITERS^PE  LABORATUM  EST  AD   PACIS 
REFORMATIONEM. 

Ne  tamenundique  destitutumfilium  suumetpro 
se  exsulem  relinqueret,  non  multo  postmagni  no- 
minis  viros  Ecclesiae  suae  cardinales  a  latere  suo 
transmisit,  uthis  mediatoribus  de  reconciliatione 
regipotentiussuaderetur.Postinitumautem  et  diu- 
tius  tractum  de  pace  tractatum.illis  tandem  infecto 
negotio  recedentibus,  denuo  pars  regisad  appella- 
tionissubsidiumconvolavit.Cujuspersequendaene- 
cessitasperdominum  papampostea  remissa  est,et 
adhuc  dilatio  data,  donec  directis  aliis  de  Francia 
viris  religiosis,  de  pace  rursus  tractatum  est,  sed 


eumdem  quoque  nominatim  addiem  statutum  ana-  D  nm  profectum_  Habitum  est  autem  post  haec  cum 


thema  dictaturus,  nisi  coeptum  corrigeret  et  omit 
teret. 

XXVII.  DE  COHIBITIONE  COERTIONIS  ET  CAUSA 
COHIBITIONIS. 

Ausum  autem  istum  praepedivit  interveniens  ex 
parte  regis  ad  dominum  papamappellatio.Potesta- 
tem  autem  ejus  deinceps  paulisper  papa  cohibuit. 
Suggestum  enim  ei  fuerat  quod  melius  patientia 
vinceret.Consiliosum  quoque  visum  est  ut  etadhuc 
praetextu  schismatis  lenius  ageret.  Scriptum  nam- 
que  recolebatcumquisquamfratrum  in  tali  peccato 
fuerit  deprehensus.utanathemate  dignus  habeatur 


rege  Franciaecolloquium  ;  ubicircumstantemulto- 
rum  episcoporum  et  comitum  procerumque  corona, 
postulatus  rexarchiepiscopopacemconcessit,  dum 
tamensibiservaretquaedebilissimoregum  anteces- 
sorum  sanctissimuspriorum  archiepiscoporum  ser- 
vaverat.  Et  heec  quidem  justissima  concessio  vi?a 
est  etinsperata  toti  circumstantium  ccetui.Voluitau- 
tem  archiepiscopus  addi: «  Salvo  Deiet  regis  ipsius 
honore.  »  Quod  rex  tanquam  superfluuin  renuit  vel 
captiosum,  favoremque  cunctorum  obtinuit,  cum 
contra  eorum  consilium  archiepiscopus  quod  offe- 
rebatur  recusavit.  Ecce  qualiter  omnimodam  ejus 


299 


S.  THOMiE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


300 


destitutionemprocurabatmalignus.dumilludsolatii  A  nec  caret  scrupulo  consensionis  occultae  qui  mani- 

quod  ab  Ecclesia  Franciae  solum  ei  supererat,  de- 

tractum  iri  nitebatur.  Sed  nec  vel  hoc  metu  flecti 

potuit,  ut  quamvis  multse  magnorum  instantiae  ce- 

deret.  Viditquippe  non  videntibus  aliis  captionem 

in  verbis,  quia  sanctissimus  archiepiscoporum  forte 

malaservaveratregibussicut  et  booa,  quorum  ge- 

neraliterpostulabatur,  sed  annuenda  noneratob- 

servatio  :  maxime  cum  rex  addiderit,    sicut  sibi 

promissum  est,  recolens  non   praecipientibus  aliis 

consuetudinum,  de  quibuserat  contentio,  promis- 

sionem.  Unde  igitur  videbaturdestituendus,  inde 

laetior  factus,  tanto  deinceps  apud  hospites  suos 

gratiam  meruit  ampliorem,  quanto  repertus  est  et 

contra  captionem  prudentior  et  contra  tantorum 


festofacinoridesinitobviare.  Sed  eteosdem  auxilio 
suo  defuisse  repererat  contra  statuta  sanctorum. 
Nam  ut  scriptum  est :  «  Ad  hoc  praeordinavit  Deus 
omnes  qui  summo  sacerdotio  funguntur,  ut  in- 
justitias  removeant  et  praesumptiones  abscidant  et 
praesertim  in  sacerdotio  laborantibus  subveniant.  A 
quorum  auxilio  qui  sesubtraxerit,  magis  schisma- 
ticus  quam  sacerdosesse  probatur. »  Inter  caeteros 
autem  Londoniensem  etSalesberiensem  nonsolum 
auxilio  defuisse,  sed  et  adversarios  in  causa  Dei 
fuisse  palam  expertus  est.  Londoniensis  quippe 
totum  litis  onus  in  se  suscipere  non  dubitaverat, 
archiepiscopi  pro  justitia  mandatis  obvians,  eaque 
velut  schismatis  cavendi  praetextu  declinans  etad- 


suasionem  invictior.  Palam  enim  exinde  visus  est  b  versus  obedientiae  bonum  omniumque  malorum 

potentiusremedium,semperopponensappellationis 
impedimentum.  Velutquoque  sociam  in  hoc  Eccle- 
siam  Angliae  traxit,  quae  verius  reclamare  non 
audebat.Manifeste  vero  Saresberiensem  socium  et 
adjutorem  in  omnibus  molitionum  et  appellationum 
diffugiis  habuit,  ad  eludendam  justitiam  in  causa 
regis  tam  notorie  injusta  multiplicem  legatorumet 
induciarum  artem  cum  eo  procurans. 

XXXII.  QUOD  DURIOR     POTUISSET  ESSE  DE    JURE  COERTIO. 

Quos  ob  hoc  non  solum  anathemate  sed  et  de- 
positione  dignos  fuisse,ratione  constabat  et  exem- 
plis.  Similiter  enim  et  in  tutores  quosdam  no- 
torii  criminis  Lotharii  imperatoris  animadver- 
sum  esse  legitur.  Ait  namque  Nicolaus  papa: 
«  Scelus  quod  Lotharius  rex  in  duabus  feminis 
Theberga  et  Gualdrada  commisit,  omnibus  mani- 
festum  est.  Sed  et  dudum  episcopos  Theugaldum 
et  Guntarium  in  tali  facto  eum  habuisse  tutores 
et  fautores  pene  totus  orbis  ad  apostolicam  sedem 
confluens  referebat.  Igitur  decernente  nobiscum 
sancta  synodo,  depositi  ab  officio  sacerdotali,  ex- 
communicati  atque  aregimineepiscopatus  alienati 
;ndubitanter  existunt.  :  Idem  ad  Lotharium  :  «  lta, 
tui  motibus  consensisti  ette  ipsum 


magis  Dei  spiritu  duci  quam  favorem  hominum 
sequi. 

XXX.    QUALITER    ET  QUA  FIDUCIA  COERTIO  DENUO  SECUTA 

EST. 

Jam  autem  non  nihil  virium  vis  schismatis  ami- 
serat  jamqueplurimumfurorejus  detum  erat;quia 
princepsejusdemimperator.abltaliaexpulsus.satis 
minor  existebat,  etEcclesiae  Romanee  vigormagna 
exparte  revaluerat.Intransmarinisquoquepopulis 
suisetclero  schismatis  regem  augmentum  aggredi 
non  posse  sine  discrimine  maximo,  manifestecer- 
nebaturet  ob  hocetiam  ejusdemexcessusinAnglia 
juste  putabatur  facilius  reprimendos.  Hinc  itaque 
fiduciam  sumens  et  nutriens  archiepiscopus.cum  ad 
votum  sermo  pacis  non  procederet,etpostlongam 
jam  exspectationem  plurimum  taederet  dilationis, 
periculumque  cresceret,  debitam  ultionis  severita- 
tem  ulterius  minime  protelandam  judicavit.Adhuc 
tamen  personae  regiaecensuitdeferendum.sublimi- 
tatis  ejus  reverentiae  condescendens  et  apostolicae 
cohibitionis  mandatum  sequens.  Saltem  autem  in 
regni  majores  et  regi  familiariores  manum  exten- 
dit,  quorum  scilicet  consiliis  rex  agebatur  et  mi- 
nisteriis  adconcussioncs  utebatur,  quamvis  et  hac 
etiam  viceprius  sibiappellationeprospexissent.Sed 
frustratoria  videbatur  toties  interposita  provocatio. 
Per  dominum  quoquepapam  inhibitum  fueratpro- 
vocationis  remedium. 

XXXI.  QUOD  CANONICA  ET    JUSTA  COERTIO. 

Quos  etiam  licet  absentes  et  incitatos,  digne 
tamen  plectendos  censuit,  tanquam  manifestos  et 
indubitatos  notorii  regis  delicti  fautores  et  patro- 
nos.  In  manifestisquippe  judiciarius  ordo  nonre- 
quiritur,  sed  reus  tanquam  operis  evidentia  de 
malo  confessus,  juste  mox  percellitur.  Hinc  et 
quosdam  etiamepiscopos,  videlicet  Londoniensem 
et  Saresberiensem,  similiteranathemate  licet  igno- 
rantes  et  non  vocatos  innodavit.  Cum  his  quidem 
et  caeteros  officii  sui  neglectores  deprehenderat  et 
nutrientes  pestilentiam,  dum  necessariam  non  ad- 
hibuere  disciplinam.  Negligere  enim  cum  possis 
perturbare  perversos,  nihil  aliud  est  quam  fovere, 


jnquit  corpons 

in  lacum  iniseriae  projecisti,utquifueras  positusad 
gubernationempopulorum.effectussisruinamulto- 
rum.  Probat  hoc  Theugaldi  et  Guntarii  dudum 
episcoporum  legitimus  casus,  qui  pro  eo  quod  et 
minime  competenter  erudierunt,quinimo quia  prae- 
varicationem  tuam  tegere  argumentis  suis  et  sub 
D  quadam  justitiae  specie  fucatis  adinventionibus 
aequitatem  obruere  studuerunt,nostrasuntauctori- 
tate  depositi  et ab  omni  presby teratus  et  episcopatus 
regimine  regulariter  sequestrati.  »  Cum  igitur  et  in 
praenominatosepiscopossimiliterjurevindicandum 
fuisset,satis  tamen  iis  pepercitarchiepiscopus.cum 
tantum  ad  anathematis  sententiam  substitit,  tan- 
quam  noluerit  ut  omnino  dejicerentur,  sed  magis 
terrerentur  et  resipiscerent  regemque  consequenter 
territum  resipiscere  facerent.  Et  eorum  quidem  la- 
boribusetexpensismodestiadominipapaetuncusque 
pepercerat.prosequendarumappellationum  neces- 
sitatemiisremittens,quatenus  ad  hujusbenignitatis 


301  PASSIO  AUCT.  ANONYMO  LAMBETH.  302 

compensationemeorumdemopepaxleviusetmatu-  A  etiam  a  delinquentibus  poenitentiam  ardentior  esse 
rius  sequeretur.Ipsosautem  necea  remissio  movit,      repertus  sit. 


nec  decrescentis  fiducia  schismatis  excitavit,  aut 
crescentis  apud eos scandali  dolor  animavit,ut  post 
tanti  temporis  spatium  sacerdotalem  resumerent 
firmitalemetcontratantasenormitatesreclamarent. 


XXXV.   DE     AFFLICTIONEPER  REGEM  AUCTA. 

'  Ad  huncautem  ejuszelum  petulantiumin  Anglia 
taurorum  tumor  magis  intumuit.  Mox  enim  aucta 
est  tempestas,restricta  est  observatis  portubus  navi- 


___(,_._.„,_,,.  _,_,i.1_lu,  i,ai,  uuoci  vau_  yvi  lUJjuauclVJ- 

Imo  et  eos  abusio  patienliae  reddiderat  non  modo      gandi  facultas,  secuta  quoque  est  susceptionis  el 

fl  AAIlOl  AKAfi  o  f\  ,   I        aIio    .  .-.      .1,1     lnki,.>   -  .  ^  .. .-.  . .    .-.    .  .   .  .  _-__.  _.,__..:.-._-,-..-.  -^   I      ...    ,  1 '   _   „   "  1  >  •      -  ■  •  __ 


securiores,  sed  etiam  ad  tergiversandum  acriores. 
Quoniam  ergo  sal  infatuatum  ad  nihil  aliud  valet  nisi 
ut  foras  projiciatur  et  ab  hominibus  conculcetur, 
digne  demumab  Ecclesia  per  anathema  cum  caete- 
ris  regis  consiliariis  ejecti  sunt,  ut  catulis  ita  coram 
leone  castigatis,deferberet  iraleonis  etqui  deviarat 
in  consulto  caloris  et  aetatis  terrore  victus  rediret 
adviam  sanitatis  et  salutis.  Secuta  vero  deinceps 


observationis  mandatorura  archiepiscopi  vel  domini 
papaepro  eoper  Angliam  abjuratio.  Sic  enim  ma- 
levolorum  suaserat  inalitia.quo  vel  schismatis  vis 
obtineret  vel  saltem  metus  ejus  remedium  adregis 
et  regiae  partis  arbitrium  procuraret. 

XXXVI.  DE  PACIS    DEMUM  PER  DOMINUM  PAPAM  REFORMA- 

TIONE. 

Quasi  veropro  foribus  schismatis  imminereccepit 


_.„  ^_ ,  _,_  w  ^,_  _,  lv,_  ._,_i_.  sn,iiii>_aau^  U-__U1UCJ.  e  uuepj  l 

esttantoejus  implacabiliorira.quantomajor  tristi-  b  augmentumetindeteriusmalum  videbatur  iturum 

tinp  «onca    Mda  onim  i-.rkf_.noi1  t.*^,t-.  «rt,*-.  ...... *_-.   -••-.«*_• .,  _-.:_.:  j _  _i  _*» ._  ■  .. 


tiaecausa.Necenimpoterat  nonreputare  suamsuo- 
rum  confusionem  pro  se  praesertim  inflictam. 

XXXIU.    QUALITER  ADVERSUS    QUORUMDAM   DETRACTATIO- 
NES  BXCUSETURARCHIEPISCOPUS. 

Nec  deerantquipalamarchiepiscopum  hostem  et 
regni  turbatorem  arguerent  et  tanquam  in  odientem 
odium  regis  inflammarent.  Nihil  tamen  egerat  ut 
saeviens  aut  odiens  sed  regem  ut  filium  charissimum 
castigare  volens,  et  ut  dominum  unicum  diligens, 
ejusque  per  omnia  bonum  ardentissime  quaerens. 
Nec  enim  omnis  qui  verberat  inimicus  est  sicut  nec 
omnis  qui  parcitamicus.Meliora  vero  suntvulnera 
amici  quain  oscula  inimici.  Melius  etiam  est  cum 


nisidemumad  iteratasregis  supplicationes  inclina- 
tum  fuisset  apostolicee  sedis  moderamen,  utreme- 
diumprovideret.Laboraverat  quidemet  pauloante 
dominus  papa  precibus,  monitis,  minis,  ad  recon- 
ciliationem  litteris  et  mediatoribus  novis  a  latere 
suo  transmissis,regem  sicutdecuerat  interpeilans. 
Pacis  autem  impedimentum  fuerat,  quod  rex  redi- 
tum  et  potestatem  debitam  archiepiscopo  concede- 
bat,salvaregnisuidignitate.Voiebantautemmedia- 
tbres  etiara  addi  salvaJibertate  Ecclesiee.  Quae  quia 
non  videbantur  posse  convenire,  nec  de  pacecon- 
sentire  potuerunt.jam  autem  scandalum  ultra  non 
sustinens,  additionem  illam  verborum  utrinque  do- 
minus  papa  censuit  amovendam  et  novis  intervento- 


- r_rv,  -v^._.,  „_,.  ,  .uuuui  ci  uu  vio  1UI.I  VCUIU- 

seventatedihgerequamcum  lenitate  decipere.De-  -.  ribusnegotiicuramdelegans.pacismodumetformam 
cenere  auidem  aui  malnm  Ains  fnvpmnt  itni  .._-,•        ....«ic--.;-..;*  -.. : i- __■_.__    ... 


cepere  quidem  qui  malum  ejus  foverunt,  qui  peri- 
culum  de  negligentia  correctionis  auxerunt.  Vere 
vero  dilexitqui  de  periculodoluit.quiobviare  cura- 
vit,  qui  vel  invitum  liberare  sategit.Charitas  enim 
erat.quae  veterem  illum  timoremforas  jam  miserat, 
quaeformidinem  offensionis  expulerat,qua_  pericli- 
tantis  salutem  utiliuspensabat.quamiram  cavebat. 
Si  prius,  sicut  a  multisexprobratum  est.fugerat  ut 


praescripsit,eam  regi  multa  precum  et  monitionum 
benignitate  suadens  et  remissionem  etiam  peccato- 
rum  in  praemium  statuens.  Ut  etiam  citius  animus 
ejus  molliretur,  gratiam  absolutionis  episcopis  suis 
praeconcessit.  Quibus  Ule  demum  victus  pacem  et 
gratiam  suam  archiepiscopo  reddidit,  et  sicut  me- 
diatores  postulabant  concessit  ut  ipse  suique  redi- 
rent.et  propria  cum  integritate  recuperarent,  sicut 


uomo,at  jamhbere  reclamare.fortiterque  resistere  tribusmensibus  ante  discessum  habuerant  eaque 

promptus  erat,  spiritu sacerdotis assumpto.  Regiam  f ungeretur  ipse  potestate  quam  largitur  auctoritas 

enim  censurae  viam  constantius  incedebat,  velutque  sacrae  Scripturee  .Tunc  etiam  per  mediatores  eosdem 

non    terrem  lucn  sectator  aut  personarum  acce-  absolutionem  receperunt  caeteri  regis  fideles  aui 

ptor.sedrectitudraisindeflexusaemulator.  tanquam  fuerant  in  anathemate  positi. 

resistentibus  exinde  nolens  in  aliquo  parcere  se  xxxvu.  de  media  quadam  injuria  archiepiscopi. 
ge                                                                            D     Parum  tamen  ante  hoc  principali  praBrogativaa 

xxxiv.  de  profectu  Hjus  in  diebus  ExsiLii.  CantuariensisEcclesiaeplurimumfueratderogatum. 

SeH  At  tantn  iam  _-_;i;;  .                          •  '  Nam  cum  de  Jure'  sicut  dicebatur,  antiquo  solius 

JrtLl  J  ^  ?  nmp0re  n°n  minimum      arhiepiscopi Cantuariensis  esset  novum  regem  co- 

personae  suee  contu  erat.  Div  nae  auiDue  lp»ic  Pt      ---,-„„_     *  ,  .       .      ""VUUJ  ieoeui  co- 

ronare,captata  quidem  ejusabsentia.praasulEbora- 


decretorum  lectioni  totis  interim  insistens  viribus, 
damna  priorum  dierum  e  t  occupationes  curise  studii 
vehementia  compensavit,  utad  suscepteedignitatis 
exercitium  longe  doctior  factus  sit.  Nec  minus  et 
acerrimapceniteutianon  tamenpublica  sed  occulta 
prioris  temporis  lapsus  purgare  studuit,  ut  jam 
septennali  pcenitentiae  tempore,  quo  maximorum 
etiam   criminum  venia    quaeritur  fere  completo, 


censis  tanquam  parem  sefaciens.obtinuit  utfihum 
regisinregem  patris  voluntate  sublimatum  conse- 
craverit.Hoc  autem  in  provincia  non  sua  sed  Cau- 
tuariensi,  scilicet  apud  _ondoniam,quam  ejusdem 
provinciae  civitatem  haberi  constabat.  Astiterunt 
etiam  coronationi  ministerium  praebentes  Cantua- 
riensis  metropoleos  suffraganei  praesules  perquos 
potissimumillepertinensad  archiepiscopum  suum 


q.a.,„_u.dior,t_ntosec_i„retadeItorque=     ^3=^= 


30.1 


S.THOM/E  CANTUAR.  ARCHIEP. 


304 


iam  abolitus  videbatur,  et  non  minus  deincepsad  A  dignum  nec  tutum  reputabat  tam  penculoselabo- 
quemvisaliumproprincipisarbitriodevolvendus.Ob  rantibussubditissepacisetsecuritatisextraregnum 
hociKiturEcclesisBSusB  damnum  enormedolore  cordis      deliciis  ulterius  indulgere.  Praesertim  autem  quia 


intriusecustactusarchiepiscopus.qualitersuperdolo 

rein  vulnerum  suorum  additum  sit,domino  papee  scri 
pseratpacisomninodesperationemallegans.Hincet 
rescriptum  ante  pacem  acceperat:  quo  praesul  Ebora- 
censistauquamalienijurispreesumptor  ab  episco- 
palisuspensusestdignitate.maximequiaterminos 

suos  transgressus  usurpavit  in  alterius    rovincia 


per  se  tota  concussio  saeviebat,  periculoseque  vacil  ■ 
labat  Ecclesiae  status,  exemplo  David  compunctus 
jam  dicebat :  «  Grex  iste  quid  peccavit?  fiat,  Do- 
mine  manus  tua  in  me.  »  Jam  attendebat  consola- 
tionem  Isaiae  ad  Achaz : «  Noli,  inquit,  timere,  et  cor 
tuum  ne  formidet  acaudistitionumfumigantium.» 
Jam  assumpserat  audaciam  Mathathiee  dicentis 


praesertimquepropterjustitiamexsulantis,quodsibi  «  Ne  timuens  a  verbis  vin  peccatons,  quia  glona 

nec  deratione  nec  de  sanctorum  Patrum  constitu-  ejus,stercusetvermis,hodie  extolhtur,  et  cras  non 

tionibus  poterat  competere.   Nec  minus  et  aliud  invenietur.»Jam  zelabat  baptisteeChnsticensuram 

rescriptum   impetraverat,  quo  suffraganeos  ejus  ut  regi  dicere  non  timeret  :  «  Noohcettibi  habere 

acerba  satis  increpatione  confutatos,  quia  contra  uxorem  fratris  tui  non  hcet  maculare  Sponsam 
consuetudinumpravitatemsacerdotaliterreclamare  B  Christi.  .  Si  prius  itaque  fugerat  exemplo  Chnsti, 

post  tantam  exspectationem  neglexerant,  imo  et  in  exemplo  Pauli  caeterorumque  nonnullorum  Chnsti 

preejudicium  Ecclesiae  metropolitanae  coronationi  sequacium.captans  tempus  magis  idoneum,et  ma- 

filii  regis  ministerii  sui  favorem  prohibiti  praestite-  jus  Ecclesiae  commodum,  jam  utique  cum  tempus 

rant  similiter  ab episcopali  dignitate  papa  suspen-  monebat,  scilicet  post  vitae  sanctions  cursum,  pu- 

dit  Insuper  etquosdameorum.videlicetLondonien-  bhcatamque  causae  suae  justitiam  et  inter  urgentia 

sem  et Saresberiensem,velut  tanto magis culpabiles  gravius  Ecclesia.  scandala  neghgentibus  etiam  ni- 


quanto majori  prius  absolutionis et  remissionis  gra- 
tia  respectos.in  anathematis  sententiamrevocavit. 
Ex  quo  patens  est,  et  in  archiepiscopo  rectum  ju- 
stitieezelumpreecessisse.quam  ita  postmodum  Pe- 


mis  periculoseministerium  debitum  coepiscopis  suis 
fixit  ut  rediret  etexemplo  Christi  missis  a  principe 
obviam  procedens  diceret : »  Quem  quaeritis  ?  si  me 
quaeritis,  sinite  meos  abire.  »  Jam  enim  paratus  in 


SllUcfc  ZBIULU  uio;-C5-io3-i  n-_v*___.  -v~  r~~._--. 

tri  vicariusinquosdam  episcoposextendit.manum  mortem  ire  vel  carcerem,  capiti  suo   vel  corpon 

assravans  etin  priores  innovavit,  quamvis  prius  promptus  eratnon  parcere,  s.  tuta  aliter  EcclesuB 

eamdem  ex  dispensationelaxasset.Pace  vero,scut  salus  esse  non  poterat.  Et  quidem  velut  pnescius 

dictumest  interim  inita,  curam  tamen  abolitiison  caput  se  daturum,  nonnulhs  id  ita  futurum  pr_e- 

praedictorum  non  egit  archiepiscopus,  quia  nec  de  dixit.  Testificata  est  enim  hoc  post  ejus  agonem 
stabilitatepacis  erat  securus.  Nec  enim  implebantur  ^  multorumetmagnorumfideque  dignorum  recorda- 

quae  promissa  fuerant;  sed  et  multa  contra  pacis  tio.  Sed  et  litterae  ejus  comparuere  postmodum, 

tenorem  denuo  patrabantur.  Sibi  quippe  suisque  quas  in  reditu  suo  domino  papa.  scnpserat,humih- 

suorum  non  fiebat  restitutio,  sed  et  eorum  diminu-  ter  et  devote  gratias  ei  referens  quod  causam  suam 

tio  distractioque  satis  damnosa  per  regis  officiales  tam  potenter  et  immobihter  foverat.obnixeque  sup- 

accidebat  quasi  sic  maligno  dissuadente  reditum,  plicans  utpaternae  defensionis  solatium  continuare 


ut  martyrii  propositum  praepediret. 

XXXVI11.DE  REDITU  EJUS  ET  REDITUS    NECESS1TATR. 

Instantetamenrege  pos  modum  etemendationem 
omnium  pollicente,  redire  maturavit  in  Angliam. 


dignaretur  Ecclesiae  suaepro  qua,sicut  addidit.cer- 
tuseratquod  mori  pergebat. 

XXXIX.    DE   TEMPORE   RKDITUS    EJUS   ET   DE     CAUSA    NOV-B 
TURBATIONIS. 

Venitigiturannojamexsiliiseptimo,posttractam 


Hocetenimetiamdominipapaecardinaliumquecon-      scilicet  tanto  temporesatis^mportabilem  poeniten- 

,  •_  __-!.. _-__-_._.A      «__»4n*v_      AfK-m     riKi      nliii-imiirr.       in    P/^_^1a- 


silium  fuerat.  Praesertim  autem  de  tantis  quibus 
vexabatur  Ecclesia  scandalis  motus  est  ut  rediret, 
et  tanquam  strenuus  ac  fortis  athleta  pro  suis  ovi- 
bus  animam  poneret.  Jam  enim  tempus  suum  ve- 
nisse  credebat.  Satis  enim  jam  apparebat  quis  es- 
set;  satisetiam  mundoveritas  causaesuae  patebat. 
Potuerat  quidem  etante  fugam  personae  suae  mar- 
tyrio  prospexisse,  sed  digne  subvenlum  non  esset 
Ecclesiae  detrimento,  quia  mors  ej  us  parum  prof  uis- 
setad  remedium,  nisi  vilae  causaeque  suae  procu- 
rasset  auctoritatis  suffragium.  Nam  et  ob  hoc  in 
Ecclesiarum  specula  Franciae  Ecclesia  libentius  re- 
sederat  utillinc  instructior  consilio,munitior  auxi- 
lio.cum  opusforet,  majoris  ponderenominis  fortior 
incederetadpugnametpotentioressetadvictoriam. 
Jam  igitur  cum  plurimum  satisfecisset  voto,  nec 


tiam,post  auctam  etiam  sibi  plurimum  in  eccle- 
siasticis  eruditionem  et  post  conquisitum  undique 
sanctitatis  et  sapientiaenomen.De  Romanae  quoque 
D  sedis  indultupraeterlegationis  apicem,debitampri- 
matus  in  Anglia  dignitatem  jam  obtinebat.  Prius 
autein  quam  navem  scanderet,  praedictas  litteras 
dominipapaetransmisit.Quasprimireceperuntprae- 
sules  Eboracensis,  Londoniensis,  Saresberiensis, 
qui  tunc  in  adverso  liltore  ventum  prosperum  ex- 
spectabant,  ut  ad  regem  ex  ejus  mandato  transfre- 
tarent :  qui  transmare  morabatur.quatenus  eorum 
consilio  novi  in  vacantibus  Angliee  sedibus  episcopi 
ponerentur.Ecclesiarum  etiamvacautium  personis 
velutad  electiones  faciendas  illuc  evocatis. 

XL.  QUALlTER   OE    TEMER1TATE    NOTATUS    SIT. 

Visum  est  autem  nonnullis,quod  incircumspectq 


305 


PASSIO  AUCT.  ANONYMO  LAMBETH. 


306 


litterarumvindictapost  pacemususest,queetantum  A 
pro  pacis  desperationefuerantdatae,quarum  etiam 
missionis  dominuspapacausamexpresserat,  scili- 
cet  quod  proarchiepiscopo  postulans  prseter  ina- 
nem  pompam verborum nihil eatenus reportaverat. 
Cum  igitur  non  jam  causa  subesset,  prudentius,ut 
judicatum  est,  etiam  litteres  suppressee  fuissent, 
aut  super  episcoporum  absolutione  pro  pacis  fir- 
mamento  dispensationem  providisset,  ne  alioquin 
indignus  pace  videretur,  qui  pacem  minime  secta- 
^etur.Juris  enim  sui  reformationem,ut  censuerunt, 
melius  in  dies  securiores  distulisset. 

XLl.  DE  NOVA  TURBATIONE. 

At  jam  nequius  aliquid  in  eum  machinabatur 
maligni  versutia.  Quem  enim  necprosperisseduce- 
renec  adversis  conterere  poterat,  magis  autem  ex  g 
omni  tentatione  proficere  cognoscebat  :  victoriam 
jameidevolverenitebaturadnecemvelut  id  agens, 
ne  sub  ejus  alis  Ecclesia  respiraret,  etutinpersecu- 
torum  ejus  scelere  sibi  compensaret  quodin  cum 
non  preevalebat.  Ipso  igitur  suggerente  velut  in  re- 
gis  injuriam  redundare,  quodin  transmeantes  ad 
eum  episcopos  actum  est,  mox  magnus  novee  tur- 
bationis  ortus  est  motus.Secuta  est  enim  fidelium 
regis  indignatio  vehemens  et  officialium  ejus  ani- 
mositas  vix  se  continens,  futureeque  calamitatis 
evidens  indicium.  In  ipsius  etiam  appulsu  militum 
et  satellitum  factus  est  ad  mare  concursus,  vindi- 
otamque  preecipitasset  furentium  impatentia,  nisi 
conductus  eia  regepraestitus  eorumfrenasset  insa- 
niam.Deprovidentiaquoqueretributionis  divineeno- 
bilior  eum  exitusetmajor  manebatgloriapassionis 

XLIl.    DE  RECEPTIONE   EJUS   ET   ;EST1MAII0NE. 

Inter  haecautem  constanset  intrepidus  cumypa- 
panti  magnificasedemsuamintravit  et  cumingenti 
gloria  gratulationis  exceptus,  reditus  sui  solemni- 
tatem  satis  splendidam  habuit.  Secutumest  exinde 
murmur  multum  in  regno,  dicentibus  aliis  quia 
justus  est  et  magni  cordis,  aliis  non,  sed  seducit 
seipsum  et  temere  agit.  Quid  enim  periculosius 
aggredi  potuit  quam  tam  formidabilem  super  corona 
tanquam  non  recte  data  vindictam  ?  Aut  in  quo 
regni  decus  deformari  plus  potuit  quam  ut  ei 
detractum  esset  totum  pontificalis  honoris  obse- 
quium  ? 

XLIU.  EXCUSATIO  EJUS 

At  utse  veritas  habet,  imminentis  detrimentum  *» 
injuriae  dissimulare  non  poterat.  Post  detractam 
enim  sibicreandi  novi  regis  praerogativam  procu- 
rabatur  etiam  ad  confusionem  majorem  ut  sine  sui 
ministerio  preeficiendorum  suffraganeorum  conse- 
cratio  proveniret.  De  quibus  etiamcreaudis  preeter 
sui  consiliuin  tractatus  habendus  tunc  fuerat. 
Nam  et  ob  hoc  dum  redibat  in  regnum,  extra  re- 
gnum  etiam  vocati  sunt  conventus  vacantium  se- 
dium  et  nulke  judicii  sui  partes  forent,  quinimo 
etin  suipraejudicium  majus,  aemuli  sui  praesulis 
Eboracensis  omnia  consiho  fierent.  Cui  dum  Lon- 
doniensis  et  Saresberiensis  elegerunt  sociari,  plane 


videbantur  et  in  perniciemsuamconspirasse.Con- 
tra  canones  itemfieri  parabatur,  quiadum  deregni 
consuetudinenon  manebat  Ecciesiiseligendi  liber- 
tas  sed  obsequendi  necessitas  in  preeticiendis  non 
electio  nisi  palliata,  sed  regiae  voluntatis  preeceptio 
tantum  exspectabatur.  Evidens  itaque  sibi  pericu- 
lum  et  apertum  non  observandae  pacis  indicium 
imminebat  :  propterea  coertionis  litteras  digne 
censuit  praemittendas,  ut  ligatis  adversariis  minor 
essetnocendifacultas,  etdumintendere  sibinecesse 
haberentejus  preejudicio  vacare  non  possent.  Prae- 
terea  de  dignitatis  suaepraesumptoribus  ante  redi- 
tum  regi  conquestus,  assensum  ejus  obtinuerat  ut 
jussuum  licite  persequeretur.  Sed  et  ne  pacis  tur- 
bator  notaretur,  quamvis  etiam  sibi  periculosum 
esset  absolvere  quos  dominus  papa  ligaverat,  iis 
tamen  absolutionem  obtulerat,  dummodo  consue- 
tumetdebitumjuramentumpraestarent,  quod  super 
excommunicationis  causa  vel  suo  vel  apostolico 
parerent  arbitrio.  Postulantes  autem  ut  prorsus 
liberi  dimitterentur,  preesertim  ob  pacem  jam  se- 
cutam  et  regis  ad  quem  tendebant  honorem,  in- 
exauditi  sicut  non  obedientes  abscesserunt. 

XLIV.    DE  CONSTA.NT1A  EJUS. 

lpse  tamen  interim  cum  in  dies  turbationis  vis 
cresceret,  non  eo  segnius  aut  timidius  domui  suae 
disponebat,  et  ecclesiasticorum  qualidecebat  emi- 
nentiacuramagebat,ecclesiasticae  libertatis  intre- 
pidus  et  constans  assertor  et  quasi  turris  erecta  in 
Jerusalem  contra  faciem  Damasci.  Ut  novum  quo- 
que  regem  apud  Wintoniam  visitaret,  Londonias 
usque  processit,  ubi  tam  a  clericis  quam  a  laicis 
honoritice  receptus  aut  visitatus,  apud  malevolos 
sibi  multum  invidiae  visitatoribusquesuisnon  par- 
vi  periculum  odii  citavit.  Ibidem  autem  regis  novi 
mandatum  procurantibus  malevolor  um  quibusdam 
accepit,  ut  per  civitates  et  villas  regias  migrare 
caveret,  etin  propriis  se  contineret.  Sicque  rever- 
sus  in  sedis  suae  domibus  Cantuariae  sibi  moram 
elegit.  Et  tamen  in  omnibus  his  non  est  adversus 
rigor  ejus,  sed  adhuc  manus  ejus  extenta.  Nam 
immobilem  tenens  tuendi  j  uris  Ecclesiae  sententiam 
ettanquam  rigidi  servator  honesti  severitatis  viam 
incedens  nec  ad  dextram  declinabat  nec  ad  sini- 
stram. 

XLV.     QUALITER     KEPREHENSA    SIT      EJUS    CONSTANTIA  ET 
QUALITER  EXCUSETUR. 

Quanquam  plurimi  censuerunt,  quod  consultius 
etiam  tunc  ad  mansuetudinisetinodestiee  semitam 
aliquandiudivertissetperquepatientiaemoderamen 
parumper  deviasset,  miuora  tolerans  et  deteriora 
devitaus,  ut  pax  Ecclesiae  quee  vix  adhucfores  erat 
ingressa,  perejus  ingressum  non  esset  egressa. 
Sed  velutde  vitae  munditiabenesecursus  et  fortiter 
honoris  Ecclesiae  zelo  succeusus,  pristineeque  pro- 
missionis  praejudicium  praecavens,  promptum  se 
gessit  exsequiquod  eminentiam  Sponsae  Christi 
decebat,et  paratum  intrepide  pati  quidquid  im  mine- 
bat.  Nec  enim  jam  poterant  reformari  nisi  per  vi- 


S.THOMyE  CANTUAR.  ARCHIEP.  308 

A  cursus  et  armatorum  fragor  non  minimus,  ita  ut 
justo  timorepercussidomusarchiepiscopalis  custo- 
des  januas  ad  concurrentiumimpetum  clauserint  et 
obstruxerint,  quatenus  malum  quod  imminebat  vel 
differrent  vel  arcerent.  Tumultu  vero  strepituque 
motus  ac  territus  clericorum  monachorumque  cir- 
cumfusorumarchiepiscopo  coetusvixei  suadare  po- 
tuerunt,  imo  vix  impulerunt,  ut  in  ecclesiam  se 
conferret.  In  nullo  tamen  territus  erat,  sed  velut 
omnino  securus,  imo  sic  agens,  quasi  martyrii  di- 
lationem  remunerationis  suae  diminutionem  reputa- 
ret.  Post  quem  cum  valvas  obserassent,  mox  eas 
aperiri  fecit  dicens  :  «  Absit  ut  ecclesiam  Dei  ca- 
stellum  faciamus ! »  et  utique  satis  poterat divertisse 
si  vellet,  et  manus  impiorum  evasisse,  sed  nimis 

g  indecens  planeque  periculorumcensuitulteriusce- 
dere,  praesertimcum  publicejam  insonuissetquod 
venerat  pro  Ecelesia  caput  dare.  Substiterat  autem 
eadem  die  postauditam  mane  missam  usque  ad 
prandiitempusincapitulomonachorum,ubiduobus 
ecclesiae  religiosioribusmonachis  sua  peccata  cum 
summa  contritione  dicituresse  confessus  et  ad  sa- 
tisfactionem  obediens  pro  eorum  arbitrio  factus. 
Hanc  enim  humilitatiscautelamjam  diutiusassue- 
verat  ut  ubicunque  religiosi  cuj  usquam  copiam  ha- 
beret,  ejus  seconsiliosubderet.Transibatigitur,  ut 
subsisteret  ante  altare  majus,  et  in  ipsa  sede  sua 
certamen  si  necesse  foret  consummaret,  ibique 
suum  pro  Christofunderet  sanguinem,  ubi  et  Chri- 
stumimmolareconsueratadsuimundiquesalutem. 

r  Agmine  vero  coacto,  malefactorescumnon  eum  in 
domo  propriacomprehenderesicutoptaverant,  imo 
necdomum  ingredi  possent,  duce  quodamfilioBe- 
lial  Roberto  de  Broc,  qui  nequius  et  ardentius  in 
eum  et  ejus  res  fidelesque  semper  debacchaverat 
et  obhoc  anathema  erat,  rupta  fenestra  quadam 
irruperunt  et  per  claustrum  monachorumquamvis 
iis  prohibentibus  et  reluctantibusingressisunt. 

Cum  autem  vociferarentur:«Ubi  estarchiepisco- 
pus  ?  »  erat  enim  ex  vespera  locus  obscurior  ut  ipsum 
secernere  non  mox  possent.occurrit  iis  ex  gradibus, 

quid 
vultis  ?  »  Unoque  proclamante  militum  :  «  Ut  mo- 
riaris,  nec  enim  esse  potest  utulterius  vivas, »  cons- 
tanter  respondit :  «  Et  ego  pro  Deo  et  Ecclesia 
mea  paratus  sum  mori.  »  Venerant  autem  inloricis 
etgaleisensibusquenudatis.Quibusperterritisubito 
dilapsi  sunt  huc  illucque  cum  cleris  monachi,  tan- 
quam  et  hic  iterum  impleto  quod  scriptum  est  : 
t  Percntiampastorem  et  dispergentur  oves.  »  Nisl 
sunt  autem  primo  comprehensum  eum  abducere. 
Quodfieri  posse  deperantes,  cum  sequidedignans 
solo  tamen  verbo  reluctaretur,  timentesque  ne  su- 
pervenientibus  auxiliis  ereptus  denuoregnum  exiret, 
velutad  facinuspraecipitantediabolocaedisinipsum 
furia  mox  exarserunt.Cum  ergo  percutiendus  esset 
prosiluit  unus  ex  clericis  Edwardus  nomine  cogno- 
mento  (irim,  ac  velut  aemulatus  beati  Petri  fiden- 
tiam  ut  magistrum  defenderet,  obvolutum  pallio 


307 

gorem  rigoris.quae  perperam  inecclesiasticisusur- 
pata  fuerant  per  dissolutionem  lenitatis.  Ideoque 
magis  etiam  curandum  erat,  ut  medicina  modum 
excederet.quo  et  potentiusabusionum  immodestia 
cederet.  Sic  enim  contrariis  contraria  curantur.Sic 
et  dura  lignorum  tortuosa  diriguntur  in  alteram 
partem  retlexio  non  timetur.  Sed  et  apostolicae  se- 
dis  legati  nomen  et  dignitatem  contra  regni  con- 
suetudinem  sine  regis  consensu  gerens,de  magnae 
auctoritatis  staleraquaequeponderabat.Hinc  etiam 
malevolis  suis  furoris  et  odiistimulus  acrior,  hinc 
grassandiinresejusimmanitas  amplior,  hinc  in- 
juriarum  pulsatio  crebior.  Attamen  in  omnibus 
his  non  estaversus  rigor  ejus,  sed  adhuc  manus 
ejus  extenta.gladium  spiritualemin  quosquemeri- 
tos  exerebat.  Fuere  siquidem  qui  damni  dedeco- 
risque  molestiamei  saepius  Ecclesiaeque  suae  contra 
juset  fasinferre  praesumpserunt.ut  dumob  hoc  eos 
ecclesiastica  censura  puniret,  amplius  in  eum  ma- 
levolorum  ira  tumesceret  et  demum  potentiorum 
perficeret  audacia,  quod  horum  non  praevalebat 
insania,  sicut  et  contigit. 

XLVI.  DE  PASSlOMS    EJUS  CAUSA.   ET    MODO. 

Interim  enim  memoria  veterum  inflammatus  et 
novorum  gravaminum  molestiam  non  sustinens 
persequentium  furor,  concillium  iniit  adreprimen- 
dos  ipsius  conatus  ut  eum  captumincarcerem  tru- 
derent.  Sic  enim  domini  sui  regis  iram  sedandam 
arbitrati  sunt,  et  de  transmarinis  properantes  qui- 
dam  decuria  nobiles  regiquefamiliares,  tanquam 
ad  facinus  dirigente  inaligno.sine  omnitamimpe- 
dimento  quammora.quiuto  natalisdieCantuariam 
advecti  sunt,  auxiliis  sibi  latenter  ab  incolis  loci  et 
malevohs  archiepiscopi  conquisitis.  Quem  eadem 
diepostprandium,quandofamiliaconsuevitabesse, 
tanquam  visitare  soli  venientes,  magis  autem  id 
agentes  ut  explorarent an  improvisum  praeoccupare 
quirent.mox  et  facile  tanquam  praeclari  notissimi- 
que  curiae  regiae  juvenesininterioremetiamcame- 
ram  admissi  sunt,  ubi  cum  clericis  et  monachis 

suis  colloquia  postmeridiana  pro  amore  Dei  praesul  quos  partim  accenderat,  dicens  :  Ecce  ego 
habebat.  A  quo  benigne  digneque  suscepti,  post- 
quam  de  viae  suae  prosperitate  dominique  regis  salute 
requisiti  responderunt,  injuste  temereque  latas  in 
benevolos  regis  sententias  mordaciter  accusare 
transierunt.  Adversus  quos  cum  ipse  se  justis  ra- 
tionibus  excusare  niteretur,illi  velut  more  pertaesi, 
contumeliis  et  minissucclamantesexiere  velociter, 
quosdam  etiamdedomesticisarchiepiecopi  perno- 
minis  regii  protestationem  secum  educentes  vio- 
lenter,  ut  operi  concepto  facilior  exitus  esset.  In 
omnibus  tamen  his  non  est  rigor  ejns  aversus,  sed 
extuncmensipsiushisquaeJesu  Christisunt  magis 
intenta  nec  in  modico  movebatur.  Et  se  quidera  sic 
agebat,  quasi  nihil  fieri  reputans  nisi  ad  terrorem, 
propositum  tamen  gerens  ad  sustinendum  quidquid 
inferretur. 

Factus  est  interim  satellitum  in  atrium  ejus  con- 


309 


PASSIO  AUCT.  ANONYMO  LAMBETH. 


310 


brachium  levatis  ensibus  audenter  objecit,  ut  ar-  A  filius  BeliaUnterscelestos  caeterossaaculisomnibus 


chiepiscopo  suo  parcerent  clamans.  Cujus  ausum 
quamvispium  tanquam  tamen  minus  rectum  pro- 
hibuit  Christi  pontifex  :  etvelut  iJliuscohibitionis 
memor  qua  Petro  Dominus  ait,  cumservo  pontiti- 
cis  amputassetauriculam:  «  Mitte  gladium  tuum 
in  vaginam,  calicem  quern  deditmihi  Pater,  non 
bibam  illum  ?  —  Desine,  inquit,  frater,  non  hanc 
defensionem  vult  Dominus.  »Interim  autem  clerico 
miles  funestus  non  perpercit,sed  in  eum  primo 
desaeviens  brachium  quod  objeceratfere  per  me- 
dium  gladio  secuit,  et  ex  ictus  vehementia  pertur- 
batumvelut  exanimem  solo  stravit.  0  quam  lauda- 
bilis  qui  patri  suo  promptus  compati  solus  inventus 
es=t  !  0  quam  et  felix,   si  et   commori   detuper  ei 


scelere  detestabilior,in  residua  capitis  jam  ex  animis 

testacerebriresiduumeumensismucronescrutatus 
ejecit  et  solo  sparsit,  non  tam  ne  morlis  in  jam 
mortuo  dubitatio  resideret,  quam  ut  sibi  saivitiae 
dementia  satisfaceret. 

XLVIl.  INVECT10  IN  CARNIFICES. 

0  quam  dura  crudelitas  !  o  quam  dira  rabies !  o 
quam  stupenda  scelerositas,quae  sacras  illas  sacrati 
verticis  partes  lam  irreverenter  ettam  atrociter,tam- 
que  exsecrabiliterrimari  praesumpsit.  Immanitatem 
sceleris  auditus  refugit,mens  non  capit  et  explicare 
sermo  non  sufficit.  Cujus  memoriam  singularis  et 
singulariter  nefandus  casusnon  patietur  exstingui, 
cujus  commemoratio  recentem  horroris  stuporem 


itjht.  :"—-:-  -  b  -e====:sr 


tyris  nomen    et  praemiuin,  si  tamen  animam    pro 
magistro  ponens,  animum  praesertim    defendendi 
causam  ejus  subiisset.  Saneverocreditur  divinitus 
procuratum  et  evaderet  ne  laudis  debitas  gloria  vir 
sanctus.cujus  principaliteragonerat,fraudaretur, 
solisque  discipuli  meritis  virtutes  miraculorum  secu- 
tas  malevolorum  perversitas  deputaret.Tunc  athleta 
fortis  ad  carnifices  :  «  Si  caput,inquit,meum  vultis, 
ex  parte  Dei  per  anathema  prohibeone  quemquam 
meorum  tangatis,  quia  nihil  imputandum  est  illis 
quod egerim  ;  » quasilicet  non  verba,  tamen sensum 
responsi  Dominici  sequens  :  t  Si  me  quaeritis,sinite 
hos  abire. »  Deinde  signo  crucis  se  muniens,et  junclis 
inmodumorantisadDeummanibus,contra  gladios 
imminentes  caput  inclinans,  stetit  immotus,  haac 
ultimaverbaproferens:  c  Deo  et   sanctae  Mariae  et 
huj  us  Ecclesiae  sanctis  beatoque  Dionysio  commendo 
meetEcclesiammeam. »  Diabolico  vero  praecipita- 
tus  impulsu  furentium  impetus,  mox  eum  gladiis 
appetiittantonequiusquantominuspraemunitumet 
improvisum,  et  nec  juJicatumnec  discussum,con- 
stantem  tamen  etvelut  in   nullo   turbatum.   Nec 
enim  vel  adhuc  aversus  est  rigor  ejus,   sed  collo 
tunc  extento grandes super benedictam  et  chrismate 
sacratamcoronamfortiterictusexcepit.Quid  multa 
proh  dolor  !  Christum  Domini,benedictum  Dei,ante 
altare  sancti  Benedicti   die  quinto  natalis  Christi 

crudeliumimmanitascapitiscumcerebrosummitate 
praecisa  truncavitet  stravit,  utmira  Deiprovidentia 
mortem  ante  mortuorum  coarchiepiscoporum  se- 
pulturas  exceperit,  necresistens,  nec  conquerens, 
nec  obmurmurans,  nec  ingemiscens,  sed  se  post 
ictus  aliquot  velut  ad  orationem  in  pavimento  dis- 
tendens,  ut  et  hic  quoque  non  fuerit  aversus  rigor 
ejus,  sedex  tunc  anima  ipsius  ccelo,  prorsus  in- 
tenta,  terribilioris  vindictae  metum  justereliquerit. 
Ultionem  siquidem  injuriarum  Ecclesiee  tanto  for- 
tmszelatusrectecreditur,  cum  migravit,  quanto 
passionis  sensu  acrior  fuit;  suas  sutem  tanto    lee 


I) 


tenti spiculatores  caedem  nefandam  consummasse, 

sedpraedonumetiammoregrassati,  tam  cupiditate 

degeneres  quam  scelere  detestabiles  ignobili  facto 

consequenter  se  probarunt.  Post  facinus  enimim- 

pletum  in  ecclesiaepalatium  irrumpentes,  angulos 

omnes  domorum  perscrutati   sunt,  universamque 

supperieclilem  etquidquid  in  scriniis  autmanticis 

autclitellis  velipsiusarchiepiscopi  vel  suorumpo- 

tuitinveniri,  tam  in  auro  velargento  quamin  pan- 

nis  et  vestibus,  sed  et  libros  et  equos  et  sarcinas 

omnes  insatiabilis  avaritiae  violentia  sibi  vindica- 

ruut,sicut  nec  ditioribus  sic  nec  pauperioribus  ar- 

chiepiscopalis  curiae  quiddam  praetervestitum  quo- 

tdianum  relinquentes. 

XLVIll.    DETESTATIO    FACTl. 

Factum  igitur  ipsum  tam  perniciosum  quam  de- 
testabile  fuit.  Si  enim  hoc  fecerint  in  viridi,  quid 
exinde  timendum  non  erat  in  arido  ?  Cujuslibet  etiam 
et  quantumlibet  scelerosi,  domus  Dei  queelibet  asy- 
lum  esse  consueverat.  Si  vero  mater  Ecclesiarum 
regni,  si  titulum  etnomenhabensnonalicujus  san- 

cti.sedsanctorumomniumDomini.simagnismunita 
privilegiis,  simultisreverendasanctorum  reliquiis, 
patris  et  pastoris  sui  tutamen  esse  non  potuit,  ubi 
deinceps  alicuirefugium  sperandumfuit  ?  Quivero 
patratoribus  sceleris  relictus  et  veniaa  locus  ?  Si 
sanguis  Abel  in  agro  lapsus,  si  sanguis  Zacharia? 
inter  templum  et  altare  fusus  clamant  ad  Dominum 
de  terra,  quanto  terribilius  intonat  quo  et  ipsum 
coram  altari  tam  dire  tamque  profane  maculatum 
estsanctorum  sanctum  JVeretunc  ibi  plus  quam 
Dohech  et  emissarii  regis  Saul,  quia  tanto  magis 
exsecrandi  carnifices,  quanto  sacvatior  nostri  tem- 
porispontifexquam  Abimelech  etdomusejus  tota. 
Sed  necid  illos  excusat,  quodtanquam  sceleratum 
et  domini  sui  proditorem  se  perimere  sibi  suaserunt. 
Primumenim  de  proditione  non  constabat,  sed  et 
retroacti  temporis  omnia  per  interventum  pacis  et 
veniae  fuerant  deleta.  Deinde  nec  vel  in  scelerosum 


»:„„<• .     '  -  ""*«"    '"--       vcuke  luciaui  ueieici.  ueinae  nec  vel  m  sce  prosnm 

Uus  ferens,  quanto  certioris  retnbulionis  spem  ha-      christum  Domini  sic  saevire,  nisi  LcrnegTum   im^ 

£to*?Jrttob«TZ»nm  mam  JUStl-      ma8iS'  qUant°  l0CUS  SdCrati0r  dies^e  c^or  et 

pItkol   ctc  exmihtibus  etipse      personasublimior-  Scelerosus  enim  et  reprobus 

it 


311 


S.  THOM/E  cantuar.  archiep. 


312 


prat  Saul  et  tamen  sanctus  David,que__  etiara  per-  A  tate  perfectior  appetit.  Ouod  ergo  rarius  est  et  diffi 
erat  Ssaui  ei  idiucu  nau^i,  ,n  ...  „nM„s  ^nspm  nm  pst :_■  onosius.Nan 


sequebatur.valde  corde  compunctus  est.quia  pra. 
sciderat  oram  chlamidis  ejus,  etait:«P-Opitiussit 
mibi  Uominus,  ut  non  mittam  mauum  in  eum  quia 
christus  Domini  est.  »  Et  iterum  ad  Amalechitam 
qui  se  illum  occidisse  confessus  est :  t  Sanguis,in- 
quit,  tuussupercaputtuum-.osenimtuumlocutum 
est  adversumtedicens  :  Egointerfeci  christum  Do- 
mini.  >»  Quanto  magis  igitur  morte  digni  sunt,imo 
nec  etiam  morte  piandi ;  qui  saeviunt  in  eum  qui 
non  solum  christus  est  Domini,  sed  etiam  facit 
christum  Domini,  videlicet  qui  regem  ipsum  et  sa- 
cerdotem  constituit,  qui  sacramenta  quaeque  conti- 
cit,  qui  Christum  etiam  Regem  omnium  regum  in 
altari  consecrare  non  metuit. 

XLIX.  EXAGGERATIO  SCELERIS 

Etprofecto  sceleris  quantitatemlongeexaggerat 
passi  sanctitas.  Sanctitatem  autem  plane  convice- 
runtprimoindiciamagnarumpraesumptionum,  de- 
inde  crebra  pcr  eum  post  mortem  miracula.  Cum 
enim  sepeliendus  vestibus  suis  nudaretur  ut  ad  f  unus 
curaretur,  horrendo  cilicio  repertus  est  a  scapuhs 
usque  adlumbos  totus  insutus  etdesuperhabitum 
monachi  tanquam  monachorum  pater  habens,  exte- 
riusque  schemacanonicipraeferens.  Itanihil  ei  re- 
ligiosihabitus  defuit.  Quod  etiam  mirabilius  et  in- 
auditum  prius  fuit,  femoralia  quoque  cilicinasub 
lineis  proprius  ad  carnem  habebat.  In  ciliciis  ltem 
tanta  pediculorum  multitudo  repere  visa  est,  ut 
paulo  rariorum  locum  obsitumquamvacuumfece- 


cilius,recte  quoque  censendum  est  gloriosius.Nam 
inmodicofidelis.ct  in  inajoribus  fidelis  est.Hujusce 
quoque  gloria  passionis  illustratus  est,  quo  inter 
natos  raulierum  nonsurrexitmajor.  Quia  enim  ze- 
lavit  legem,  dicens  Herodi :  Non  licet  tibi  habere 
uxorera  fratristui,  »  capite  caesus  inter  maximos 
martyrum  factus  est.  Martyres  etiam  praeclaros 
censet  etlaudat  Ecclesia  Machabaeos,  quia  pro  legi- 
bus  patriis  fortiter  usque  ad  mortem  dimicarunt. 
Non  aliterigiturethicnisiinter  praecipuos  marty- 
rum  numerandusfuit,  utpersimilem  tuendae  liber- 
tatis  ecclesiasticae  causam  parem  nactus  praedicare- 
tur  et  gloriam. 

Ll.   DE  CONTRARIO  MALEVOLORUM  JUDICIO. 

B      Fuerunt  autem  qui  dicere  praesumpserint  eum 
magis  vanae  gloriae  voto,  magis  vindictae  propnae 
studio  leborasse  :  necsinetypo  superbiae,quamvis 
sub  urabra  justitiae  decertasse.Scriptum  estautem 
quodcausamartyrem  facit,nonpoena,quia  Veritas 
ait  ;  «  Beati  qui  persecutionem  patiuntur  propter 
justitiam.  »  Sicut  autem  non  poana,  sic  nec  causa 
sola.  Primum  enim  fatuus  est  justitiae  zelus  non 
secundum  scientiam.  Praecepit  enim  Apostolus  om- 
nibus  saperenon  plusquam  oportet,  sed  sapere  ad 
sobrietatem.  Deinde  rectus  non  est  praeter  modum. 
Ait  enim    Salomon  :  Noli  esse    nimisjustus:    est 
enim  justusqui  perit  in  justitiasua.  «  Nonprodest 
etiam  martyrii  poena  praeter  charitatem.Nam,  ut  ait 
Apostolus  :  «  Si  distribuero  in  cibos  pauperum  om- 

*  ...  i  •      ■» _-  -  -a  m     i  f  -* 


nnt.  uuorum  euaui  4        v     r  „_joom  phnritatem  autem  non   habeam,  nihil 


pelle  carni  profundius  inhaerere  prospecti  sunt.  In 
hoc  torculari  paucis  admodum  consciis,  sicut  et  ipsi 
testati  sunt,  septennium  jam  totum  exegerat,  tot 
diebus  ante  mortem  sepultus  et  vermium  cibus.Vere 
mirabeativiri  fortitudo,quaecarnem  assuetamde- 
liciis  ita  subditam  contumeliis  post  purpuram  et 
byssumsudariodamnavitmortuorum.Veremagnus 

terrenorum  contemptus,  ubi  vir  tantae  potestatis  et 
honoris,  tantaesefecitutilitatis.  0  quanta  suspiria, 
quantus  luctusomniuralquantapraecipue  lamenta 
monachorum  ad  illorum  cum  patuere  conspectum  7 
Quis  enim  alacrymis  temperaret  ?  Quis  etiam  alau- 
dibus  Creatorisabstineret?Quis  non  compateretur 
afflicto  ?Quisnon  gratularetur  tantis  malis  erepto? 


ut  ardeam,  charitatem  autem  non  habeam,  mnil 
mihi prodest. »  Quippecum  odio  proximi  nonpotest 
inesse  dilectio  Dei.  «  Qui  enim  non  diligit  proximum 
quem  videt.  Deum  quem  non  videt,  quomodo  potest 
diligere  ?  »  Sine  dilectione  quoque  Dei  non  acquin- 
tur  habitatio  cceli,  sicque  nec  evaditur  pcenalis  hor- 
ror  inferni.  Medium  enim  nihil  est :  ait  enim  qui 
mentiri  non  potest : «  Qui  mecum  non  est,  contra  me 
est.»  AutBabyloniae  sateUitem,autJerusalemopor- 
tet  esse  concivem.  Sed  nec  in  hoc  saeculo  sine  ra- 
dice  charitatis vera  virtusest,  vel  in  moribus optimis 

Simulationem  virtutis  plurimi  quidem  habent.sed 
nonveritatem.Saepenamque.teste  beato  Gregono, 
vitia  se  esse  virtutesmentiuntur,  ut  tenacia,  parci- 


affl  cto  ?Quisnongratuiareiuriauu_-uaiis -i-pi- >       "-» ■--  ,      •1,fit:fP 

S_.  graUa.  o.n  a^geret  Deo.qui tan.am  dedit  pe,  D  monia,  effus.o,  larg, ^as  crudeWa^    * JJ «W», 
severanti_gratiaui?Quisrectediserederetretribu-      remissio,  pietas  TiJen  veht.   Ex  hl8 ilglM  mmj 


_#w   _   -_■.-_- u  — 

tionemsecutam?  Veresiquidem  gestaverat  crucem 
in  corpore,  cum  vitiisetconcupiscentiistanto  tem- 
porecruxifixus.  Vere  consummaverat  etcrucem  in 
capite  demum  in  eo  tamcrudeliterplexus.Nec  po- 
tuitjuste  praesumi,  nisi  quod  fideliter  Christum 
secutus,  felici  esseta  Christo  mercede  donatus. 

L.  QUARE  MOX  DEBUIT  MARTYR  JUDICARI. 

Nec  enimnisi  martyrum  unus  de  pretiosae  titulo 
mortsf:iredi,debuitetcenseri,tantoquemajorquanto 
causa  mortis  singularior.  Occumbere  siquidem 
proCbristifidevixaliquisnisimalecredulusrefugit; 
occumbere  vero  pro  statutis  Ecclesiae  vix  nisi  chari- 


pertinaciterargueremsisunt,et  in  archiepiscopo 
non  virtutis  veritatem,  nonmartyriimercedem  esse 
potuisse,  tanquam  in  multis  pomposus,  elatus,  cu- 
pidus,  crudelis  et  terribilis  apparuerit,  et  id  prav 
sertim  suis  inexpertumnonfuerit.  Ubi  namquetot 
vitiorum  agmen  inest,  virtutem  comitivam  habere 
non  potest.Simul  enim  inesse  nonpossunt  virtus  et 
vitium.Nam  et  Augustino  teste  quia  radix  omnmm 
malorum  est  cupiditas  et  radix  omnium  bonorum 
charitas  :  ambos  simul  esse  non  possunt.  Nisi  una 
radicitus  evulsa  fuerit,  alia  plantari  non  potest. 
Ubi  quoque  superbia  regnat,  humilitas  locum  non 


313 


PASSIO  AUGT.  ANONYMO  LAMBETH. 


314 


habet.  Ubi  crudelitas  est,  justitise  rectitudo  non  A  Dei  magis  quamdominarira  tabernaculis  peccato- 
est.  Ubi gloriae  vanitas  reperilur,  mercedis  spes  non  rum.  «  Quis  heec  negare,  cum  indubitatu  fuerint, 
relinquitur.  Nec  igitur  sicut  intuleruntsuper  talium  potuit,  aut  et  sine  secuto  testimonio  miraculorum 
fundamentum  martyrii  consurgere  potuit  aedificium.  in  partem  meliorem  interpretari  non  debuit?  Auden- 
Sed  et  quanto  major  eum  comitatus  est  populi  favor,      ter  itaque  statuta  defendit  Ecclesi»  qua?  regiee  pote 


tanto  plus  metuendum  esse  responderunt  ne  dictum 
illi  sit  :  »  Amen  dico  tibi,  recepisti  mercedem 
tuam.  » 

Lll.    QUID  VERIUS   JUDICANDUM   FUERIT. 

Magisautem,  ut  se  veritas  habet,  post  initae  dies 


stati  derogabant.  Hincigitur  odium  ccepit  etcrevit, 
hincpersecutio  saevit,  hincdemum  miserabilis  ille 
nefandaetrucidationis  casus  evenit.  Non  aulem  a 
plebeis  et  vilibus  aut  etiam  fortunee  mediocris  ho- 
minibus,  sed  a  praeclaris curiae  viris  et  regni  proce- 


pcemtenti*  nullum  in  eo  crudelitatis  aut  cupiditatis  ribus  patratus  esse  noscitur,  ut  quamvis  funeste 

opus  msi  mendaciler  argui  potuit,    pretiosi  vero  tamen  honorifice  completus  cernatur  et  in  eodem 

tempons  culpas,  si  qu«  fuerunt,  per  poenitentiam  operemirabiliteretignominiam  actionis  etgloriam 

deletas  esse  bene  credi  decuit.  Sed  nec  pompae  vel  passionis  plurimum  auxerint  concurrentia  simul 

superbue  terronsve  vitiolaboravit,sed  humilitatem  percussorumnobilitas,  loci  sanctitas  temporisque 
ratus  tenens,  extermsque  contemptum  praecavens,  B  solemnitas.  Sed  et  in  hoc  illud  notabile  mirabilius 

honons  quem  gestabat  honorem  ponderabat  et  in-  est  quod  inter  hujus  Thoma;  passionem  et  apostoli 

geniosuodigmtatisauctoritatemaugebat.  Praeser-  Thomae  natalem  dies  natalis  Christi  medius  fuit 

timenimutdoxamquamsequiconsueveratfugeret,  Hincenim  quintus  dies  velutad  quintum  festum 

magis  ad  conscientiam  quam  ad hominum  gratiam  successisse,  sicut  et  inde quintus  prfflcessisse  repe 

sibi  consultum  esse  nitebatur,  inde  saepius  aliquid  ritur.quasi  quorumnon  dissidentiumnomine  non 

dunusinfacie  praeferens,  semper  autem  in  opere  dissimiliumpassione,natalesnoninfflquahterdistant 

quaeJesuChnsn  suntsequens.intantumetiambona  aChristi  festo,  nec  ipsidispariliterdistentaChristo 

qmbuspollebatabscondens,  ut  nemo  turpitudines  Sed  quis  eum  apostolo  comparare  prassumat?  et 


suas  plus  caverit  propalari  quam  suas  ipse  virtutes. 
De  quibus  etsi  palam  non  constiterit,  at  tamen  in 
dubiisbenigniorapraeferenda  fuerunt,  ut  ea  facta 
quae  dubium  erat  quo  animo  fierent,  in  meliorem 
partem  trahi  deberent.Quod  enim  scriptum  est  : 
»  Ex  fructibus  eorum  cognoscetis  eos,  «  de  mani- 
festisdictumestquaenon  possunt  bonoanimofieri 


tamenait  sanctus  Augustinus  :  «  Puto  quod  sine 
ulla  conturaeliaCyprianusepiscopus  apostoloPetro 
comparatur,quantum  ad  martyrii  coronam  attinet.» 
Caeterum  magis  vereri  debeo  ne  in  Petrum  contu- 
meliosus  existam.  Quis  enim  nescitillumapostola- 
tus  apicem  cuilibetepiscopatui  praeferendum?Sed 
sidistatcathedrarum  gratia,  una  est  tamen  mar- 


sicut  stupra,  furta,  blasphemise.  Sunt  autem  media,      tyrum  gloria.  Circa  quem  igitur  mala  nulla  oatue 


qusepersebonasunt,utvirtutumopera,quiaetbono 
et  malo  animo  fieripossunt:  utpascere  pauperem, 
vestire  nudum,de  quibus  temerarium  est  judicare 
maxime  ut  condemnemus;ettalium  quidemmulta 
circavitametfinemarchiepiscopicontigitapparere, 
quae  quanto  plura  magisquemirandafuerunt,  tanto 
melius  de  ipso  suadere  debuerant.  Siquidem  cum 
antepromotionemsuamtanquamunusexcellentium 
enituissetsaeculo.nonminusetiampostmoduminter 


runt,  nonne  quae  visa  sunt  bona  justius  in  partem 
meliorem  trahi  decuerat?  Admodum  siquidem  ejus 
causa  commendabilis,  admodum  vita  laudabilis, 
admodum  finis  mirabilis,  extitit  et  in  honoris  qui- 
dem  iutroitu  si  qua  fuit  culpa,  plane  tamen  eam 
excusavit  etexpiassecredendafuitsingularis  exitus 
gloria  Plane  igitur  et  censendum  erat  ei  per  gratiam 
concessum  in  ccelis,  ad  quod  viribuselaboraverat 
semper  in  terris,scilicet  innumerocommanentium 


praecipuos  orthodoxorum  eminere  studuitmilitans      locum  obtinere  prfflclarum 


Christo.  Nesciebat  enim  nisimaximorumunusesse, 
quemcunque  sortitusessetordinem  vitae.  Moxigitur 
post  promotionem  ingressus  arctam  vitas  viam,  et 
tanto  sempergradiens  arctiorem,  quanto  tantatio- 


LIII.    QUOMODO    VKRE    MARTYR   APPARUIT. 

Pressus  autem  etcaecatus  veteris  odiinube  male- 
volorum  intuitus  rem  cum  circumstantiis  suis  ut 
oportuitnon  attendit,  et  ad  quod  majorum  metus 


x      D  ---»" — ,  i"""'u  .»u»Q.«u-      uuuriuiiuon  auenait,  et  art  quod  majorum  metu< 

^mag.sarctatam;Eccles^^ 


tabilius  exarsit,  canonicarumque  traditionum 83mu 
latorabundantius  exstitit.  Quas  si  postposuisset, 
si  magis  hominibus  placere  delegisset,  si  majoris 
eorumstatutafecisset,regis  quidemetomniumquaB 
regiserant,tanto  potentiorquanto  sublimiormagi- 
steretrector  permansisse  potuerat.  Sed  velutre- 
colens  illud  tentatoris  :  »  Haec  omnia  tibi  dabo  si 
procidens  adoraveris  me, » magis  amplexatus  est  illud 
Christi:»  Dominum  Deum  tuum  adorabis,  et  illi 
soli  servies.  »  Velutetiam  cavens  illud  Anacleli  pa- 
pa3  :  »  Nihil  est  illo  pastore  miserius  qui  luporum 
laudibus  gloriatur  et  elegit  abjectus  esse  in  domo 


Murmurabat  tamen  ut  audebat  prasconia  Dei  susur- 
ria  populi,  donec  erupit  e  tenebris  testimoniura 
veritatis  etdemum  apud  incredulos  etiam  majores 
miraculisenituitquodmurraurminorumpraesonuit. 
0  quantum  distant  humana  supernis  judiciis  !  Et 
nosquidem  vitamejusputaveraraus  insaniam,cum 
meta  decessorum  non  contentus,  cum  praeter  soli- 
tum  et  contra  suorum  consiliura  Ecclesiae  jura  re- 
latus,  cum  gratia  vel  metu  nonflexus,  cum  damna 
vel  mortem  non  veritus,  regi  restitit  in  facie,  cui 
praeterAngliamparsmajor  regni  Gallicaniparebat, 
adcujus  etiam  nomenreges  et  gentes  circumqua- 


S.THO.M.i:  CANTDAH.    AHCHIEP. 


315  s'it"M1'h  — — 

.      i   _____  minnnp  nrooe    subdituni  ibat  A  nomine  juraretur,.»  hujus  nomine 
que  trcmebant   cu   quoque  piope     u  *  <  eleemosynasob  amoreu.  ejuspetei 


quidquid  impetebat.  At  quanto  hie  adve.sarius 
major,  tanto  fortior  ejus  impugnalor,  et  ex  se- 
quentibus  athleta  justior,  vereque  inter  fihos  Dei 
computatus  apparuit.  Apparuitutique  de  magm- 
tudinevirtutemquee  secutae  sunt  ad  ejus  sepul- 
crum,  etadeumlocum,  inquo  ca3sus  est,  et  m 
quo  primum  ejusdemferetrum  stetit,demum  etad 
multas  primo  regni,  deinde  mundi  partes,  in  qui- 
busipsiusauxiliumimploratum  est.  Exquibusquia 
signa suntinfidelibusnonfidelibus,  divina pietasid 
egisse  credenda  est,  ut  causee  illius  justitia  certius 
incredulis  appareret  etvel  hoc  metu  pcenitent.bus 
lemulis  fortius  Ecclesia  respiraret.  Cujus  profecto 
Kloriam  contigit  exinde  longe  multiplican  super  .1- 


316 

.wsupplicaretur,et 
eleemosynasob  amorem  ejuspeterentindigen.es  et 
tribuerent  abundantes.  Quod  etiam  n.ajus  est,cum 
metropolis,  in  qua  passus  est,  ecclesia  Sanctae 
Trinitati  titulata  sit,  velut  eam  sibi  pretio  sui  cruo- 
ris  evicerit,  Deo  in  hac  parte  martyri  suo  ce- 
dente  magis  illius  nomine  censeri  coepit,  m  tan- 
tumutnon  parvi  delicti  reum  se  crederet,  si  quis 
Cantuariam  pergens  vel  inde  rediens,  non  ad  san- 
ctumThomamsepergere.velasanctoThomaredire 

nominatim  fateretur.  Peregrinationis  suae  signum 
primi  quidem  est  soli  vel  a  Christi  sepulcro  vel  a 
sanctoJacoborevertentes,hicochleas,illipalmarum 
spatulasreferreconsueverunt.Susceperuntetasan- 
ctoThomaredeuntes  tertium sed  longe  pretiosius  si- 

.     ..  i :-  .„n„o  __t  __ni.<_  pillfiiftve» 


*«__  coatigite^longe  momp.ieari  soperd-      ™-™^-  ^;r__useio.,e.e. 


_aiau_.iuju__c---_.  _-*  ~* — _  - 

non  solum  intimos  et  ultimos  angulos  Anghae  pene- 
travit  sedetmultosexterarumgentiumpopulosper- 

cucurrit  In  tantumetiam  urbes,  oppida,  vicos  et 
ipsamapaliapermovitubiqueperAngham,  ut  a 
minimis  usquead  maximos  pauci  substitennt  qui 
non  ad  visendumethonorandumprajclanmartyris 
tumulum  venerint.  Illuc  ordinatos  et  laicos,  pau- 
peres  et  divites,populares  et  nobiles  patres  ac  ma- 
tres  cum  filiis,dominos  cum  famulis,idem  devotionis 
spiritustraxit.Strat33quaeCantuariamducunt,tanto 

tabernulas  et  pergulasexercentium  commeantmm- 
queagminepressBesunt.utnbique  fere  tanquam 
nundinantiumdensitascerneretur.Noctesvixminus 
quamdies,hiemesquevixminusquama5statesv.an- 

,      __ -_...--..    lomnnrfi    miant.. 


ampullam  videlicet  stanneam  in  pectus  a  collo  de- 
Pendentemplenamaqu.ebened_cta.  stilla  sacn  cruo- 
risimmistae.Cujusqaantafueritvirtuselefficaciacir- 
cainnumeros  male  sehabentesinlocisterrarum.n- 
numeris  ab  homine  non potest  edisseri.  Cujus igitur 
glorias  credi  debet  in  coelis,  cui  tantum  hononsdi- 
gnatioDeiconferre  curavit  in  terris,  et  in  lpsius 
profecto  martyrii  declaratione  deprehenditur.quod 
ad  DeitatissuEefidem  magister  etcaput  ejus  Do- 
minus  noster  Jesus  Christus  jam  passus  praerogavit. 
Ut  enim  in  ecclesiastica  legitur  historia,  cum  per 
omnemlocum  fama  loqueretur  de  Christo,  Pilatus 
Tiberio  principi  gesta  ejus  refert,  et  quahter  jam 
Deus  esse  crederetur  a  plurimis.  Tiberius  eadem 

-     __._.___ -,-_,;.-_._-    rHpitnr    eo 


,amdres,hicmesqocvi.mio„sqoamffiSlatesviao-      """"s  ■__  ^  sp  ev  sse  dicitor  co 
«om  itcrrctardaroot,  et  asperion  tempore  quaoto  -  retol.^c seoaU  m  .  Se            P^^  ^. 

_..__:...  .-....-  _.„_«___._  hahebatur.  visitationis  votum      quoa  auc.oriidu.u_.  *         v _.,„._,  otlll,   ni*_i 


durius  tanto  dulcius  habebatur,  visitationis  votum 
implere,quiaubierataccessuslaboriosioretremu- 

nerationis  spes  amplior.  Fractus  est  pariter  et  tan- 
tus  exremotisactransmarinis  regionibusillucpere- 
erinorum  concursus,  uthicperparum  ab  indigenis 
numero  frequentiave  distarent,  et  ut  testati  sunt vin 
magnifidequedigniqui  loca  sanctaper  orbemvisi- 
tarant  nec  ad  beati  Petri  sedem,  nec  ad  majoris 
Jacobi'vela__cujus  sancti  memoriam,  imo  nec  ad 
gloriosum  illud  Cbristi  sepulcrum,  tam  continue,vel 
in  hominibus  celebritas  major,  vel  in  donarns  per- 
spectaest  veneratio  clarior.  Miraculum.certe  caetens 
miraculis  quamvis  certiset  claris  certiuset  clarius 
illud  enituit,  quod  tot  nationum  tot  homines  in 
unum  tantae  devotionis  studium  convenerunt.  Quis 
autemillud  ad  Christi  sponsaequesuaepraesertimex- 
altationem  unanimitatis  mirabiletotcordibus  inspi- 
rassecredatur,nisi  qui  mirabilisin  sanctissmsest, 
et  unanimes  habitare  facitin  domo?Quis.llamve- 
nerationis  magnificentiam  operatus  censeatur.nisi 
qui  servos  suos  gloria  et  honore  coronat  et  rel.n- 
quentibusprosesimplumrestituitcentuplumPVere 

gloriosus  athleta  noster  cum  Domino  suo  superoc- 
casum  ascendit,  quia  de  passione  qua  propterju- 
stitiam  occubuit,  ind.fferenter  major  in  hominum 
opinione  surrexit.  Deus  enim  illum  exaltavit  e 
dedit  ei  nomen  super  omne  sanctorum  nomen.ut 
eorum  interim  nominibus  intermissis,  in    hujus 


D 


reiUlll  au  seuamui  .   ._>--_--- r 

quod  auctoritatem  suam  pr_evenerit  vulg.senten- 
tia  Quid  igitur  in  hoc  actum  esse  credatur  nisi 
ut  christianitatis  secta  magis  Dei  quam  hominum 
opus  esse  cerneretur  ?  Voluit  enim  ratio  divina 
fidem  Christi  magis  inesse  de  insp.rat.one  sua, 
quam  de  auctoritate  Romana,  ne  alioquin  causa- 
rentur  invidi  sibi  illatamvim  essecredendi.ne  cau- 
sarenturidipsumetmalevolimartyrisnostn,cumin 

primis  ab  apostolicasede  petitum  sit  ut  in  Catalogo 
sanctorumponeretur,  obtentum  tamennon  est.Ob- 
tentum  autem  est  per  virtutem  divinam  ut  celebra- 
tione  publica  superexcellentemmartyrisnactus  sit 
honorificentiam,ethonorisquidemexcellentiaprae- 
teritas  etiam  sancti  loci  dignissime  compensabat  in- 
j  urias,imo  supraconfusionem  de  caede  nefanalongo 
plusgratulationisaccessildesequentiumoperumglo- 

ria  Provenit  et  Ecclesiis  ecclesiasticisque  persoms 
tempusoptatum,quovexationumausurepresso,pax 
iis  altior  ethonorobhonoremmartyrispleniorred- 
debatur.Dignaquoquespeseratimpletumin.quod 
virDeo  plenus  adhuc  vivenss_epepr_edixerat,Eccle- 
siam  scilicet  Dei  sola  sanguinis  effusioneliberandam. 
Quod  et  suo  sanguinefieri  vehementer  optaverat,nec 
oraredestiteratetjamindicii  plurimum  erat,  eum 
exauditum  iri  prosua  reverentia.  Demumenimet 
potentiores  ipsius  aemulos  inter  caeteros  regni  pro- 
ceres  et  comites  in  lacrymis  et  gemitibus  ante  sa- 
crum  mausoleum  prostratos  devote  supphcare  ve- 


317 


PASSIO  AUCT.  ANONYMO. 


318 


niamque  peteregestorum  metus  et  admiratio  com-  A 
pulit.  Summae  siquidem  amentiae  foret  tot  et  tam 
evidentia  Deimagnalia  nonattendere,  cumque  vox 
populi  voxsitDei,  consono  tantorum  et  tammulto- 
rum  testimonio  dissonare.  Sed  et  ipsius  regisillu- 
stris  ac  pii  cor  potentius  tetigit  ille,  in  cujus  manu 
cordasunt  regum.  Et  ut  EcclesiaeRomanaelegatis 
pareret,abHibernia,quamsubjugabat,perAngliam 
mira  celeritate  transiliens  in  Normanniam.coram  eis 
etclerosuotransmarinoprimuminnocentiamsuam 
super  nefanda  caede  juramento  purgavit,famaesuae 
volens  esse  consultum.  Deinde  vel  in  hoc  se  reum 
profitensquodoccasionemsceleridederitirasuatam 
eminens,iliud  imperii  culmen  humillimae  pcenitentiae 
subdidit,  magnum  et  grave  satisfactionis  onus  ad 
legatorumarbitriumsubiens  etperperamin  Anglia  B 


praesumptorum  emendationem  promittens.  Vicit, 
plane  vicit  et  extorsit  occisus  Sponsae  Christi  de- 
fensor  egregius,quodnecmonitisnecminis,nec  ec- 
clesiasticaecensuraeterroribusobtinerepotuitvivus. 
Virtutum  igitur,  quae  meritis  ejus  ascriptae  sunt, 
series  etvarietas  meliusexeorum  scriptis  patebunt 
quibus  ea  videreprobareve  datum  est.  Nobis  enim 
martyris  sanctitatem  et  causeeejus  justitiam  marty- 
riique  veritatem  et  declarationem  notitiae  memoriae- 
que  tradere  magis  cordifuit,  ut  esset  posterisunde 
cavere  monerentur  talemulteriusmovere  quaestio- 
nem.  Quod  qui  non  caverit,  multum  ei  profecto  ti- 
mendus  erit,  quem  zelus  doraus  suae  comedit.Jesus 
Christus  Dominus  noster,  cui  est  cum  Patre  et  Spi- 
ritu  sancto  honor  et  imperium  per  omnia  saecula 
seeculorum.  Amen. 


PASSIO  SANCTI  THOMiE 

CANTUARIENSIS  ARCHIEPISCOPI  ET  MARTYRIS 


AUCTORE  ANONYMO 


Digne.fratres.hujus  diei  praeclara  festivitas,fide- 
lium  devotione  frequentata,  solemnis  agitur  et  ce- 
lebris,  in  qua  patris  nostri  et  patriae  protectoris 
invictissimi  athletae  Thomae  mors  in  conspectu 
Dei  efficitur  pretiosa,  et  victoria  coram  angelis  et 
hominibus  dignoscitur  gloriosa. 

Hodie  namque  spectaculum  factus  Deo,  angelis 
et  hominibus,  pro  lege  Dei  sui  viriliter  certavit 
usque  ad  morlemet  in  sacra  fidei  constantia  per- 
manens,  triumphali  morte  insignis  et  propriosan- 
guine  laureatus,  terrae  corpus  resignans,  beatam 
animam  cumineffabiligaudiocaelo  intulit.Congrue 
igitur  mors  talis  dicitur  natalis,  quae  gignit  ad  vi- 
tam.  Vita  quippe  praesens  misera  est  et  mortalis  : 
et  mors  illa  beataet  vitalis.  Pervenit  itaque  glo- 
riosus  marlyr  noster  ab  hac  mortalivita  per  hanc 
vitalem  mortem  ad  vitam  vitalem.  Hodie  namque 
multiplici  meritorura  gloriaadoruatus  coelesti  patria 
terreni  carceris  coramutavit  exsilium,  de  labore 
transivit  ad  requiem,  de  mundo  ad  Patreui. 

Hodie  beato  Thomae  a  fidelibus  honor  et  reve- 
rentia  exhibeturin  terris  ;in  coeliscollata  est  eum 
angelis,  beatitudo  et  gloria,  gaudium  de  novitate, 
securitas  de  aeternitate.  Hincterramarique  potens, 
Christoqueconregnans,mirandis  raortales  loetiiicat 
signis  et  miriticis  coruscare  in  terra  non  desiuit 
miraculis.  Verum  quod  orauiuo  decet  ut  patrera 
piumfiliinon  degeneres  iraitari  satagant,  expedit 
succincte  et  simplicisermone  evolvere  quae  in  vita 
tanti  pontificis  praecesserint  meritorum    insignia, 


C  quorum  praerogativa  tanta  perfruitur  beatitudinis 
gloria  tantave  exceilit  miraculorum  potentia. 

Dormiente  igitur  cum  patribus  suis  insenectute 
bona  felicis  memoriae  Theobaldo  archiepiscopo, 
Thomas  Cantuariensis  Ecclesiae  archidiaconus  in 
archiepiscopum  et  primatem  totius  Angliae  in  no- 
mine  sanctae  Trinitatis  solemniter  eligitur,  et  post 
modicum  consecratur.  Erat  autem  piis  mentibus 
spes  firmaet  fiducia  in  Domino.quod  idem  conse- 
cratus,  utriusque  hominis  habitu  mutato,  moribus 
melioratus  praesideret.Probatissimumsiquidem  te- 
nebatur,  sedem  illam  sedem  sanctorum  esse,  san- 
ctumrecipereautfacere,velcitiusetfacileindignum 
abjicere.  Quod  et  in  beato  Thoma  misericorditer 
impletum  est.Proraotus  ergo  electus  Dei  pontifex, 

D  sacraeque  unctionis  sanctificatione  delibutus,  eve- 
stigiorem  sacramenti  est  adeptus,  et  multiplici 
Spiritus  sanctigratia  repletus.  Ambulans  enim  in 
novitate  vitae  novushomo  mutatusest  in  virum  al- 
terum,  cujus  omnia  in  melius  conversa  sunt.  In 
tanta  autem  gratia  sacravit  praesulatus  sui  primor- 
dia,  ut  indutus  (sed  clanculo)  monachili  schemate, 
raonachi  adimpleret  opus  et  meritum.Etqui  exem- 
plo  Baptistae  cum  constantia  zelumjustitite  perfecte 
conceporatin  corde,parificariei  quoque  studuitin 
veste  pcenitentiae.  Rejecta  namque  sindone  qua 
hactenusdura  mollia  regum  blandirentur  uti  com- 
sueverat,cilicioasperrimosupernudum  vestiebatur. 
Ad;liditetiam  femoralia  cilicina,  utarctius  carnem 
mortificaret,  et  spiritum  vivificaret.   Haec  autem 


319 


S.  THOMjE  cantuar.  archiep. 


320 


sicut  et  alia  spiritualis  vitee  exercitia    superduclis  A  invaluitut  urgente  instantis  periculi  metu  juran- 


aliis  vestibus,  paucis  admodum  consciis,  etoculis 
et  notitiae  hominum  eximebat,  quia  non  ab  homine 
sed  aDeo  gloriani  quaerebat.  Jam  tuncvir  illustris 
justificationes  Dei  ingrediens  esse  coepit  in  absti- 
nentia  amplior,  in  vigiliis  crebrior  et  in  oratione 
prolixior,  in  praedicatione  sollicitior.  Commissum 
sibi  aDeopastoraleofflcium  cunctadiligentiaexse- 


tibus  episcopis,  archiepiscopis  et  ipse  praestito 
sacramento  verbo  tenus  et  invituspetitionem  regis 
fieriannueret.Sed  resumpto  postmodicum  spiritu, 
et  post  casum  fortior,  consuetudines  illas  illicite 
concessas  contra  libertatem  Ecclesiee  confirmare 
constanter  negavit  (29).] 
Hujusmodi  incrementis  irarum  etdiscordiaevirus 


quebatur,  utcleri  vel  Ecclesiasjuranullatenus  per-  adeo  grassabatur,  ut  accitum   ad  illud  concihum 

mitteret  mutilari.  Tantam   autem    compunctionis  omnesferecalumniisetaccusationibus  insurgerent 

gratiam  habere  consuevit  inter  orationum  secreta  inpontificemetprobrosisinsultationibusimpeterent. 

vel  missarum  solemnia,  uterudilis  adfletum  oculis  Cumque  vix  invenireturquieiloqueretur  velfaceret 

ipse  totus  in  lacrymis  efflueretetarseniuminhujus  bonum  sed  omnia  cederentin  contrarium  et  mora 

grati»  titulo  representaret.  Sciens  quoque  quod  certum  traheret  periculum,  facta  appellatione  mi- 

misericordia  mitiget  judicium,  et  pietas  vitae  quae  quitaticessitclamquepauciscomitatusrecessit.mare 

nunc  est  et  futurashabeatpermissionem,  adeosu-  B  adiit,  transfretavit.  Ibatautemperviam  suamgau- 

per  afflictos  et  pauperes  gestabat  misericordieevi-  dens  etexsultans;quiadignushabitusestprojusti 


scera,utegentesineleemosynaebenedictionibusprae- 
venire  solitus  esset.  Abjectiores  eorum,  quos  reli- 
gionis  efferebat  opinio.notoset  familiareshabebat, 
et  ut  ab  iis  esurire  et  sitire  justitiam  disceret  se- 
cretiori  eorum  colloquio  crebrius  fruebatur.  Erga 
tales  Christi  servos  et  milites  elegit  vir  misericors 
investe  ciboque  liberalis  esse  et  largus,  quisibi  in 
utroque  decrevit  esse  moderatus  et  parcus.   Quid 


tia  a  concilio  contumeliam  pati.  Aditoque  beatis- 
simo papa  Alexandro  qui  ea  tempestate  in  Franciam 
venerat,negotiosa  quaedam  sicut  et  ante  proposuit, 
tum  de  saluteanimae  suae,tum  de  oppressionibus 
Ecclesiae  quam  regendam  susceperat.diligenter  ex- 
posuit.At  cumpater  et  pastoruniversalis  adventus 
coepiscopi  sui  causam  ex  integro  cognovisset,  de 
tanta  et  tali  columna  in  domo  Dei  erecta  gratias 


enim  negaret  Christo.proprium  sanguinem  fusurus      egit.  Exsultabat  quoque  uberius,  quod  lucerna  tam 


pro  Christo  ?  Quoniam  poscenti  debebat  pallium 
vel  tunicam.supererogare  studuitet  carnem   pro- 
priam.  Sciebatenimcarnis  propriae  nunquamfore 
prodigum,  quem   alicujusreitemporalis  constaret 
esse   avarum.    Haec  est  fragrantia  vestimentorum  ^ 
nostri  Jacob,  sicut  odor  agri  a  Domino  benedicti. 
Heec  sunt  mutatoria  magni  sacerdotis  nostri.  Haec, 
inquam,  est  mutatio  dextrae  Excelsi.Hactenus  pius 
Dominus  qui  pauperem  facit  et  ditat,  humiliat   et 
sublevat,  servumsuum    cumulare  divitiis    et  am- 
pliarehonoribus  voluit,  de  ceetero  adversis  tentare 
disposuit.Tentando  anse  diligeret  probavitcertius, 
sedgratiam  donavit  uberius.  Fecit  enim  cum  ten- 
tatione  proventum  ut  posset  sustinere.   Conside- 
rans  itaque  lividushostis  novum  pontificem,novum 
hominem,  tam  multiplicivirtutum  gratia  vernare, 


mirifice  ardens  et  lucens  inventa  sit,  ad  occiduas 
mundi  tenebras  illuminandas.  Suscepit  eo  tem- 
pore  christianissimus  rex  Francorum  Ludovicus 
venerabilemarchiepiscopuminmagDamgratiam.et 
postulante  papa,  ei  cum  suis  in  omni  liberalitate 
necessaria  ministrabat.  Jam  enim  reditus  domini 
Cantuariensis  jussi  sunt  confiscari.  Exsulans  ergo 
beatissimus  Thomasin  summahumilitate  pristinae 
gloriaesuae  inqua  irrepserat  expiavit  superbiam,et 
omnes  animi  motus  redegit  inhonestatem  et  saoculi 
contemptum.  Hisatque  aliis  virtutum  odoribusex- 
acerbatus  iniquus  exactor  diabolus  furorem  suum  in 
parentes,cognatos  etfamiliares  sancti  pontificis  ex- 
acuit  et  proscriptionem  eiscum  enormi  crudelitate 
excitavit.  Jam  tunc  videre  erat  spectaculum  mise- 
rabile  utriusquescilicetsexus,diversaeaetatiset  con- 


machinatus  est  tentationis  uredinem  immittere.quo  ditionis,viros  ac  muheres,mantos  cum parentibus, 
jam  exortum  germen  meritorum  posset  suffocare.  cumpraegnantibus  lactentes  quoque  exsulare  et  m 
N*c  mora  :  qui  separat  hominem  a  Domino  suo,  augmentum  doloris  et  confusioms  ante  pn  patns 
amicum  a  proximo,  inexorabiles  discordias  inter  _  praesentiamlugubresetdesolatos  exhiben.Sanctus 
regemet  archiepiscopum  seminavit.  [Orta  interim  U  veropraesulcumveteranorumdeportationem  cons- 
procurantibus  viri  Dei  imo  Dei  adversariis  qua;-      piceret  et  parvulorum,  quorum  adhuc  ahmentain 


stione  super  consuetudinibus  regni  et  jure  eccle- 
siastico.et  super  his  contentione  diutius  protracta, 
proposuit  rex,  accito  concilio,  secundum  assenta- 
tionem  procerum  avitas  regni  consuetudines.et  eas 
archiepiscopietsuffraganeorumauctoritate  firmari 
et  scriptis  pertinaci  exegit  instantia.  In  quo  adeo 

(29)  Pro  iis  quae  uncinis  hicincluduntur,  codex 
Paris.habetsequentia  ;  «  Cumqueregisira  sugillan- 
tium  facibus  accensa  et  exagitata  in  dies  magis 
incandesceret,  multi  optimalum  regni  qni  sereno 
temporevidebanturamici,  facti  sunt  archiepiscopo 
in  Satan.Denique  ad  curiam  apud  Northantunniam 


maternis  pendebantuberibus,altius  ipsius  animam 
gladius  pertransivitcompassionis,adeoutipsam  ex 
toto  sibi  vindicaret  vis  doloris.Sic  ergo  fit  martyr  ante 
necem.postfuturo  martyrio  coronam  adepturus  du- 
plicem.  Sed  nec  sicab?tractus  estvel  illectus.Nam 
perfectusincharilate  abduci  blanditiis,seduci  falla- 

citatus,  quasi  quibusdam  regni  consuetudinibus 
observandis.quas  veritatiet  rationi  obviare  testa- 
batur.cautionem  daturus,  negavit  et  auctoritate  sua 
periculis  opposita.imo  exposita,  pro  tuenda  liber- 
tate  ecclesiastica  sententiam  minabatur.  » 


321 


PASSIO  AUCT.  ANONYMO. 


322 


ciis,  frangi  nescivit  adversis.  Concuti  potuit  palmes  A 
vinese  coelestis  sed  non  avelli. 

Perseverabatitaqueparatior  adtentationes,pra> 
stolans in  patientia  divinae  propitiationis  respectum 
et  conversationis  merito  omnium  sibi  conciliabat 
gratiam.  Regi  quidem  Francorum  in  consiliis  erat 
acceptissimus,principibus  regnietecclesiarum  Pa- 
tribus  admodum  familiaris,  omnibus  ut  dignum 
erathabebaturreverendus.QuippeconsiliumThoniae 
expetibile  ut  Chusi,  jucunda  societas  ut  Jonathae, 
opus  zelans  justitiam  ut  Phinees.  Crescebat  autem 
fama  adeo  in  dies  bonitatis  ejusinter  alienigenas 
innocenter  conversantis,  ul  ab  indigenis  regni  non 
simpliciter  archiepiscopus,  sed  sanctus  archiepisco- 
pusnominaretur. 

Exulansergobeatissimus  pater  cum  suisjam  fe-  g 
re  sex  annos  explevit.quibus  in  vir  um  perfectum  cre- 
verat,cum  toto eo  tempore  inter  ipsum et  regem  An- 
glorum  pax  nullatenus  posset  reformari  sed  magis 
deformatavideretur.  Denique  placuit  omnium  dis- 
positori  Deo  sui  Thomae  recompensare  merita  et 
longoslaboresconsummarevictoriosamartyriipal- 
ma.  Regis  ergo  sententiam  mutavit  in  melius  et 
mediantibustam  dominipapae  paterna  exhortatio- 
ne,  etregis  Francorum  etpluriumepiscoporum  con- 
silio,  quam  etiam  principum  supplici  interventu, 
archiepiscopumrecepitingratiametadsuamredire 
concessit  Ecclesiam. 

Inchoante  autem  anno  septimo,  cum  jam  Deo 
vir  esset  amabilis  spiritualibus  excercitiis  sancti- 
ficatus  et  septiformi  Spiritus  sancti  gratia  per-  _, 
fectior,  ad  sedem  suam  quantocius  repedare  festi- 
nabat.  Noluit  enim  pater  pius  Cantuariensem 
Ecclesiam  diutius  desolatam  relinquere  vel  quam 
ut  creditur  in  spiritu  viderat  certaminis  sui  glo- 
riam  protelare,  aut  alibi  moriendo  sedem  pro- 
priam  martyrii  sui  honore  privare.  Transito  itaque 
mari,archipraesul  et  futurus  martyr  in  magna  gloria 
ethonore  praecipue  a  monachis  cum  solemni  proces- 
sione  quasi  angelus  Dominisusceptus  est,in  eccle- 
siasuaomnibusprae  gaudioillacrymantibus  etcum 
gratiarum  actione  clamantibus  :  «  Benedictus  qui 
venit  innomine  Domini.  »  Omnibusquein  pacisos- 
culo  receptis,  familiariter  commorans  inter  eos, 
conversatione  sua  et  exhortationis  verbo  omnes  aedi- 
ticabat. 

Acceptis  post  modicum  in  mandatis  ne  officium 
suum  exsequendo  Angliam  peragraret,resedit  in  sua 
pontifexEcclesia,intrepidusexspectans  horam  qua 
aDeoperciperet  martyrii  coronam.  Praemunitus  si- 
quidem  a  multissciebatquod  brevisforet  ejus  vita 
et  mors  injanuis.  lbi  quasi  tunc  vivere  coepisset, 
exactum  vitae  tempus  spiritualibus  exercitiis  redi- 
meresatagebat.Sciensquequod  vita  praasens  viaest 
et  militia,  ut  esset  sanctus  corpore  et  spiritu,  viliis 
expeditus.succinxit  se  ad  cursum  virtutibus  armatus, 
accinxitadpugnaeconllietum.Cursumergoconsum- 
mando  cucurrit  non  quasi  in  iucertum  bene  cer- 
tando,  non  quasiaerem,  verberans.  Prodibat  tunc 


fereejuscogitatioetsermo  de  fine  hujus  viae  et  vit» 
miseria. 

Vix  per  mensem  pater  in  ecclesia  sua  moram  fe- 

cerat,  et  ecce  quinta  Dominicae  nativitatis  die  ve- 

niunt  Cantuariam  quatuor  milites.imo  Satanae  con- 

dicti  satellites :  viri  quidem  generis  praeeminentia 

conspicui.sedenormis  sceleris  ausumilitiaegloriam 

et  stemmatis  titulumperpetuaignominiamoxdam- 

naturi.Hiergointroeuntes  ad  archiepiscopum,quia 

nonest  directa  in  manu  eorum  salus  ex  concepta 

malitia  salutationis  elogium  praetermittentes,  cum 

fastu  et  superbia  alloquuntur.  Accipiunt  reddunt- 

que  ininas,  minis  adjicientes  responsum.  Denique 

probra  et  contumeliaspostserelinquentesexierunt, 

continuoque  revertentes,  claustrum  monachorum 

irruperunt  cum  multa  armatorum  sequela  et  ipsi 

armati.  Jam  praecesserat  eos  praesul  cum  modestia 

et  gravitate  in  oratorium,  suadentibus  monachis 

imo  compellentibus  propter  diem  solemnem  ad 

peragendam  vespertinam  synaxin,cum  eos  atergo 

respiceret  in  medio  claustri  armatos.  Arcere  eos 

de  templodebuit  propriamalignitas :  sed  nec  faci- 

nusdissuasitsolemnitatisreverentia,necasanguine 

cohibuit  patriarchae  innocentia.  Usque  adeo  occu- 

pavitetexcaecavitcos  impudendapatiendifacinoris 

voluntas,ut  nec  militise  jacturam  recogitarent,nec 

ullius  discriminis  haberent  aestimationem.  Praeci- 

pites  ergo  et  stupidi  insequentes  archiepiscopum, 

extractis  gladiis  intrant  ecclesiam  furiose  clamantes : 

«  Ubi  est  proditor  ille  ?  »  Nemine  vero  respondente 

ingeminantilli :  «  Ubi  est  archiepiscopus?  »  Sciens 

itaque  beatus   Christi    confessor  et  mox  futurus 

martyr,priore  nominese  falso  impeti,  alterum  vero 

sibi  pro  officio  competere,  a  gradibus  obviam  illis 

procedens:  «  Ecce.inquit,  adsum.»  In  tanta  autem 

seexhibebatconstantia  ut  nec  animus  ejus  pavore 

neccorpus  horrore  concuti  videretur.Cui  statim  in- 

jicientes  manus  milites  eum  tenuerunt.ut  extra  ec- 

clesiam  ad  peragendum  propositum  traherent.  Sed 

timentes  undique  concurrentium  utriusque  sexus 

multitudinem,  ne  forte  voto  infecto  eriperetur,  fa- 

cinus  accelerarunt.  Cumque  unus  ex  iis  extendens 

vibraret  gladium  in  caput  archiepiscopi.brachium 

cujusdam  quiastabat  clerici  fere  abscidit,  etipsum 

pariter  in  capite  vulneravit  christum  Domini.  Ex- 

tenderatenim  idem  clericusbrachiumsuum  super 

caputpatris,  utferientis  acciperet  vel  potius  illide- 

ret  ictum.Stabat  autemjustus  pro  justitia  patiens, 

velut  agnusinnocens  sine  murmure,  sine  querimo- 

nia, etse  ipsum  holocaustum  offerensDomino,san- 

ctorum  patrocinia  implorabat.  Et  ne  quis  funesto- 

rum  satellitum  intacto   praesule  inscelestus   argui 

posset,secunduset  tertius  gladios  suos  vertici  con- 

stantis  athletae   atrociter  illiserunt,  confregerunt, 

etSpiritus  sancti  victimam  solo  tenus  praecipitave- 

runt.  Quartus  plusquam  ferali,imo  furiali  crudeli- 

tate  debacchatus,  jam  prostrato,  jam   expiranti, 

coronamrasilem  abscidit,testam  capitis  dissipavit, 

et  mucroneverticiintrusocerebrum  cum  sanguine 


323 


S.  THOMtE  cantuar.  archiep. 


324 


super  pavimemtum  lapideum  effudit.  Discolor  in  A 
mistura  utriusque  substantia  bifarie  discreta  mar- 
tyris  merita  pie  intuentem  docere  videbatur.  Cande- 
batnamquein  cerebro  byssusinnocentiae ;  rubebat 
in  sanguine  purpura  martyrii.  Utroque  martyr 
Thomas  quasi  veste  nuptiali  decenter  adornatus, 
coelestismensae  conviva  dignusefficitur.  Sic  noster 
beatissimus  et  invictus  martyr  Thomas  virtute  con- 
stantiae  adamantinus,  coelestis  aedificii  lapispretio- 
sus  gladiorum  conquadratus  ictibus  angulari  lapidi 
Christo  inccelis  est  conjunctus. 


Consummatus  ergo  noster  Abel in  martyrii  gloria, 
in  brevi  explevit  temporamulta.  Cujus  vitam  inno- 
centera  et  mentem  causae  merito  in  conspectu  Dei 
pretiosam,  innumera  praedicant  miracula, quae  non 
solum  loco  requietionis  ejus,  sed  et  in  diversis 
nationibusetregnismiriflce  exhibentur.  Suspiran- 
tesergopost  eum,  fratres.sequamini  per  semitas 
veritatis  et  justitiae,ut  perveniamus  cum  eo  ad  re- 
gnumluciset  gloriae,in  quareguatDeusperinfinita 
saecula  saeculorum.  Amen. 


PASSJO  ALIA  SECUNDA 


Gloriosi  martyris  Thomae,  fratres  charissimi,  na-  B 
talem  celebrantes,  quiatotius  vitae  et  conversatio- 
nisejus  insignia  recolere  nonsufficimus,passionis 
ejus  modum  causamque  succinctus  sermopercur- 
rat. 

Beatus  igitur Thomas.Cantuariensis  archiepisco- 
pus,sicut  prius  in  cancellariae  et  archidiaconatus 
officio  in  rebus  gerendisincomparabiliterexstiterat 
strenuus  :  ita  et  post  susceptum  officiuin  pastoris 
suprahumanamaestimationemfactusestDeodevo- 
tus.  Consecratus  enim,  repente  mutatus  est  in  vi- 
rum  alium.Ciliciumclaminduit:  femoralibnsetiam 
usus  estusque  ad  poplites  cilicinis  :  et  sub  vestis 
clericalis  honestate  habitum  celans  monachalem 
carnem  prorsus  coegit  servire  spiritui :  Deo  studeus 
omniumvirtutumexercitio,  sine  intermissione  pla-  c 
cere,  sciensque  se  speculatorem  positum  in  domo 
Domini,  ministerium  sibi  traditum  studiose  com- 
plevit.Jura  et  dignitates  Ecclesiae,  quas  sibi  pote- 
stas  publica  usurpaverat,  resarcire  et  in  statum 
debitum  revocare  conatus  est.Unde  gravi  qiuestione 
superjure  ecclesiastico  et  regni  consuetudinibus, 
inter  ipsum  et  Henricum  regem  Anglorum  exorta 
coacto  concilio.proposita?  sunt  consuetudines  illae, 
quas  idem  rex  tam  archiepiscopi  quam  suffraganeo- 
rum  suorum  scripto  roborari  pertinaciter  exegit. 
Negavit  constanter  archiepiscopus  manifestam  in 
iis  asserens  libertatis  ecclesiasticae  subversionem. 
Affectus  est  igitur  contumeliis  immensis,  damuis 
gravioribus  attritus,et  innumeris lacessi tus  inj uriis. 
Tandem  raorte  sibi  intentata,  quia  causa  Ecclesiae  n 
nondura  plene  innotuerat,  et  personalis  videbatur 
persecutio,  cedendum  censuit  esse  malitiae.  Actus 
ergo  in  exsilium,  a  domino  Alexandro  papa  tertio 
Senonis  honorifics  susceptus  est ;  et  ia  monaslerio 
Poniiniacensi  studiose  commendatus. 

[Lect.  2.]  Confiscantur  interim  in  Anglia  ejus 
archiepiscopireditus,vastanturpraedia,possessiones 
diripiuntur;  ex  excogitato  novo  supplici  genere, 


tota  simul  proscribitur  Thomae  cognatio.  Omnes 
etiam  amici  ejus  et  familiares,vel  quicunque  eum 
quocunque  titulo  contingebant,sine  delectu  condi- 
tionis  seu  fortunae.dignitatis  aut  ordinis.eetatis  aut 
sexus,  pariter  relegantur.  Nam  et  senes  et  decre- 
piti,  vagientes  in  cunis,  et  mulieres  in  puerperio 
decubantes.inexsiliumacti  sunt.  Quotquot  autem 
discretionis  annosattigerant,  tactis  sacrosanctisju- 
rare  compulsi  suntquod  mari  transito  statim  Can- 
tuariensi  archiepiscopo  sepraesentarent.utvel  com- 
passionis  gladio  confossus,  conceptumanimi  rigo- 
rem  ad  regis  voluntatem  inflecteret ;  sed  vir  Dei 
manum  suam  mittens  adfortia,  exsilium,  damna, 
contumelias  et  opprobria,  parentum  et  amicorum 
proscriptionem  pro  Christi  nomine  patienter  susti- 
nuit,  nulla  prorsus  fractus  aut  immutatus  injuria. 
Tanta  denique  fuit  confessoris  Christi  constantia, 
ut  omnes  coexsules  suos  docere  videretur :  quia 

Omne  solum  forti  patria  est. 

[Lect.  3.]  Audiens  autem  rex  immobilem  ejus 
canstantiam,  directis  per  abbatesquosdam  Cister- 
ciensis  ordinis,ad  capitulum  generale  comminato- 
riis,  eum  a  Pontiniaco  proturbari  curavit.  Timens 
autem  B.  Thomas,  occasione  sui,  viris  sanctis  im- 
minere  dispendium,sponte  recessit.  Sedantequam 
inde  progrederetur,  divina  revelatione  confortatus 
estostenso  sibi  coelitus  indicio,quod  ad  Ecclesiam 
rediturus  essetcum  gloria,  et  per  martyrii  palmam 
migraturus  ad  Dominum  .Proturbatum  a  Pontiniaco 
excepitChristianissimusFrancorumrexLudovicus, 
in  eumque  sehumanissime  donec  pax  reformare- 
tur,  exbibuit.  Saepius  tamen  et  ipse  licet  incassum 
pulsatus  est,  ne  regis  Anglorum  proditori  aliquod 
humanitatis  beneficium  impenderet.Processit  ulti- 
mus  furorimmanis  et  piis  auribushorrenda  crude- 
litas.Cum  catholica  etiam  prohaereticisetschisma- 
ticis  et  perfiidis  Judaeis  oret  Ecclesia,  prohibitum 
estnequiseum  orationum  suffragiis  juvaret.  Sex 


S25 


PASSIO  AUCT.  ANONVMO. 


igitur  anniscontinuisexsulans,  variis  et  innumeris  A 
afflictus  injuriis,  et  quasi  lapis  vivus  in  structuram 
ccelestis  eedificii,multimodistonsionibusatquepres- 
suris  est  quadratus  :  et  quo  magis  impulsus  est,ut 
caderet,  eo  firmius  etimmobilius  stare  probatus  est. 
Neque  enim  aurum  tam  anxie  examinatum  exuri 
potuit,veldomus  supra  firmam  petramfundatacon- 
velli. 

[Lect.  4.]  Denique  tum  summo  pontifice,  tum 
rege  Francorum  procurante.reformandee  pacicon- 
stituti  sunt  dies  plurimi,quamquiaDei  servus  non 
nisi  honore  Ecclesiee  salvo,  et  salva  ejus  honestate 
suscipere  voluit,discordes  ab  invicem  discesserunt. 
Miseratus  tandem  summus  pontifex  Anglicaneede- 
solationem  Ecclesiae,  propositis  comminatoriis  vix 
tandem  extorsit,  ut  pax  Ecclesiee  redderetur.  B 

Gavisa  sunt  ergo  regna,  quod  rex  archiepiscopum 
reccpisset  in  gratiam,  aliis  credentibus  negotium 
veraciter  agi,  aliis  aliud  conjicientibus.  lgitur  ex- 
silii  sui  septimo  anno  rediit  pastor  in  Angliam, 
ut  vel  oves  Christi  a  luporum  morsibus  liberaret ; 
vel  pro  grege  sibi  credito  se  ipsum  impenderet. 
Suscipitur  a  clero  et  populo.cum  gaudio  ineestima- 
bili.illacrymantibus  omnibus  et  dicentibus  :  «  Be- 
nedictus  qui  venit  in  nomine  Domini.  »  Sed  post 
dies  paucos,  iterum  damnis  et  injuriis  supra  mo- 
dum  et  numerum  affectus  est ;  et  edicto  publico 
ecclesiee  suae  septa  exire  prohibitus.  Quisquis  ei  vel 
alicui  suorum  faciem  hilarem  preetendebat,  publi- 
cus  hostis  censebatur.  In  omnibus  his  non  est  ef- 
fractus  animus  ejus,  sed  adhucad  Ecclesiae  libera-  p 
tionem  manusejus  extenta.Quinto  vero  Dominicae 
nativitatis  die,  veniunt  Cantuariam  aulici  quatuor, 
viri  quidem  preeclari  genere,sed  malefactis  famosi. 
Et  ingressi.pontificem  verbis  contumeliosis  aggre- 
diuntur,  lacessunt  conviciis,  tandemque  minas  ei 
graviter  intentant.  [Lect.  5.]Respondit  vir  Dei  mo- 
deste,  juxta  quod  ratio  exigebat,  ad  singula;  adji- 
ciens  sibi  multas  et  Ecclesiae  Dei  lllatas  injurias 
esse,  et  non  esse  qui  errata  corrigeret.dissimulare 
se  de  ceetero  necposse  nec  velle,quincura3  pasto- 
ralis  officium  exerceret. 

Turbati  sunt  igitur  ad  heec  verba  insipientes 
corde,  et  iniquitatem  in  excelso  locuti,  exierunt 
continuo.  Quibus  egressis,  processit  pontifex  in 
ecclesiam,ut  laudesChristo  vespertinas  exsolveret. 
Sequuntur  a  tergo  gladiis  exsertis  Satanee  satel- 
lites  loricati,  armatorum  manu  multa  sequente, 
aditum  ecclesiae  monachis  preecludentibus,  accur- 
rens  Dei  sacerdos,  et  hostia  Christi  mox  futurus, 
hostibus  ostium  reseravit :  «  Non  est,  inquiens,  ec- 
clesiaut  castrum  obseranda.  »Irrumpentibus  illis, 
el  aliis  ubi  sit  proditor,aliis  ubisit  archiepiscopus,' 
furibunda  voce  queerentibus,  processitiis  obviam 
Christi  confessor  intrepidus.  Intentantibus  ei  mor- 
teiu  :  «  Et  ego,  inquit,  pro  Dei  Ecclesia  mortem  li- 
benter  suscipiam,  sed  ex  parte  Dei  praecipio  ne 
meorum  cuiquam  noceatis.  »  Christum  videlicet 
imitatus,  in  passione  dicentem  :  t  Si  me  queeritis, 


326 


n 


sinite  hos  abire.  >  Irruentes  igitur  in  pastorem 
lupi  rapaces,  in  patremproprium  degeneresfilii.in 
hostiam  Christi  crudelissimi  lictores,  consecratam 
capitis  coronam  funestis  gladiis  amputaverunt:  et 
Christum  Domini  solo  tenus  preecipitantes,  cere- 
brumcum  sanguine.quod  dictu  quoque  horrendum 
est,  per  pavimentum  crudelissime  sparserunt.  Sic 
itaque  granum  frumenti  palea,  sic  vineae  custos  in 
vinea,  dux  in  castris,  pastor  in  caulis,  cultor  in 
area  ceesus  est:  sic  justus  ab  injustis  occisus, 
domum  luteam  ccelesti  palatio  commutavit. 

Ultima  vero  martyrisverba,quee  pree  confusione 
clamorisdiscernivixpoterantjuxta  propius  astan- 
tium  assertionem,  heec  fuerunt:  »Deo  et  beateeMa- 
riee,  S.  Dionysio,et  sanctis  hujus  ecclesiee  patronis 
meipsumcommendo,etEcclesiaecausam.«Inomni- 
bus  autem  cruciatibus,  quos  invictissimus  Dei  ath- 
leta  pertulit,  non  clamoren  emisit,  non  gemitum 
edidit.non  brachium  aut  vestem  ferienti  opposuit, 
sed  caput  quod  inclinatum  gladiis  opposuerat,donec 
consummaretur,tenens  immobile,  quasi  ad  oratio- 
nem  prostratus,obdormivit  in  Domino. 

[Lect.  6.]  Regressi  vero  viri  scelerati  in  sancti 
pontificis  palatium,  quidquid  pretiosum  potuerunt 
invenire.sibi  diviserunt.  Mceror  ingens  super  inno- 
centis  morte  et  direptione  suorum,  tenebat  omnes 
et  infinita  animi  tribulatio :  ut  passionem  ejus  Do- 
minicee  passioni  magis  assimilarent,fecit  tamen  re- 
pente  cumtentationeproventum  divina  clementia: 
et  per  visiones  quasdam,  futuris  quasi  preelucens 
miraculis,  martyrem  in  proximo  signis  glorifican- 
dum,  redituram  post  mortem  leetitiam  et  turbam 
languidorum.beneficiorum  gratiam  innuit  esse  con- 
secuturam.  At  vere  sanctusiste  glorificandus  erat: 
pro  Ecclesia  certans,  in  ecclesiapassus  est  in  loco 
sacro,  Dominicae  nativitatis  tempore,  inter  consa- 
cerdotes  et  manus  religiosorum,quateousin  agone 
pontificis  sic  omnes  circumstantiee  concurrerent  et 
persequentiumrcvelarent  impietatemetnomen  eo- 
rum  sempiterno  macularentopprobrio.Postmortem 
vero  martyris,adeoin  persecutoresejus  ultiodivina 
desa3vit,ut  in  brevi  sublati  demedionon  compare- 
rent.Etaliiquidemsineconfessione  et  viaticosubito 
raptisunt ;  aliidigitosvel  linguaspropriasdentibus 
frustatim  decerpentes  ;  alii,sanie  defluentes.et  toto 
corpore  tabefacti,et  torsionibusinauditis  antemor- 
>tem  cruciati ;  alii,  paralysi  dissoluti  ;  alii,  amentes 
effecti;  alii  cum  insaniaexspirantes.manifesta  reli- 
querunt  indicia,  quod  injustee  persecutionis  et  ex- 
cogitati  parricidii  poenas  exsolverent.  Gaudeat  igi- 
tur  virgo  mater  Ecclesia  novum  martyrem  reportasse 
triumphum  ;  gaudeat  novura  pro  sui  liberatione 
Zachariamimmolatumintemplo.GaudeatnoviAbel 
sanguinem  pro  se  contraviros  sanguinum  clamare 
ad  Dominum.  Vox  enim  sanguinis  effusLvox  cere- 
bri  funestorum  satellitum  gladiis  dispersi  etmun- 
dum  similiter  et  ccelum  celebri  clamore  replevit. 
A  clamore  namque  sanguinis  hujuscommotaestet 
contremuit  terra  ;  sed  et  virtutes  ccelorum  motee 


327 


S.THOMiE   CANTUAR.   ARCHIEP. 


328 


sunt  adeoutquasi  inultionem  sanguinisinnocentis  A  membra  meruerunt  suscipere.  Quidam  autem  qu1 
surgeret  gens  contra  gentem  et  regnum  adversus  sanctimiracula  depravarepraesumpserunt,repente 
regnum,imo  ut  regnum  in  se  ipsum  fieret  divisum  percussi,  coacti  sunt  ea  praedicare  vel  inviti.  Deni- 
terroresque  de  ccelo  et  signa  magnafierent.  Sed  ut  queadversusomnesaemulossuosusqueadeomartyr 
palam  fieret  mundo,  quia  Dominus  sanctum  suum      praevaluit,ut  universi  qui  detrahebant  ei,venientes 


magnificavit,  primo  martyrii  sui  tempore,  multis 
ccepit  martyr  miraculis  coruscare  :  caecis  visum, 
claudis  gressum,  surdis  auditum,  mutis  loquelam 
restituens.  Deinde  leprosos  mundans,  paralyticos 
consolidans,  hydropisin  et  orania  morborum  incu- 
rabilium  genera  curans,  mortuos  resuscitans :  dae- 
moniisetiam  et  elementis  omnibus  mirabiliter  im- 
perans  ,  ad  inusitata  quoque  et  inaudita  signa 
potentiae  suae  manum  extendit.  Nam  et  oculis  et 
membris  genitalibus  privati,  meritis  ipsius   nova 


venerarentur,  et  adorarent  ad  sepulcrum  ejus. 

Passus  est  autem  athleta  Dei  egregius  Thomas, 
annoabincarnationeDomini,secundumDionysium, 
millesimo  centesimo  septuagesimo  quarlo,  Kal. 
Jannuarii,  feria  tertia,  hora  quasi  undecima,ut  Do- 
mini  natalis  ad  laborem  ejus  fieret  natalis  ad  re- 
quiem.Ad  quam  nos  perduccre  dignetur  idemDeus 
et  Dominus  noster  Jesus  Christus.qui  cum  Patre  et 
Spiritu  sancto,  vivit  et  regnat  per  omnia  saecula 
saeculorum.  Amen. 


PASSIO  TERTIA. 


Cum  de  reformanda  pace  inter  regem  Angliaeet  R  in  Eboracensemarchiepiscopumet  plerosquealios. 


dominum  Cantuariensemdiutius  ageretur,rexnun- 
tiis  ad  dominum  papamdirectispromisitseformam 
pacis  quamcunque  dominus  papa  proscriberet,ob- 
servaturum.   Statuit  igitur  domiuus  papa  ut  rex 
archiepiscopum  plene  ingratiam  suamreciperet,et 
omnia  sibi  ablata  ditioni  ejus  libere  tenenda  resti- 
tueret,  datis  nihilominus  obsidibus,  rege  videlicet 
Francise  etcomite  Flandriae  et  quibusdam  aliis,  de 
servanda  in  posterum  pace.  Verum  cum  haec  age- 
rentur.rex  Angliae filium suum jam coronarifecerat, 
fretusauctoritate  quarumdamlitterarum.quas  ado- 
mino  papa  cumprimumpartesGallicanas  intraret, 
obtinuerat,  quarum  haec  continentia  fuit  :  placere  ' 
domino  papae  ut  filius  regis  Angliae   coronaretur  : 
nec  hoc  contra  dominumCantuariensemerat,cujus 
juris  erat  coronare  regem  Angliae,Eboracensis  quo- 
que  archiepiscopus  filio  regis  manum  imposuerat, 
quarumdamlitterarumfretus  auctoritate  quas  rexa 
dominopapaimpetrarat,quarumhaeceratcontinen- 
tia :  Eboracensem  habere  licentiam  coronandi  regem 
si  sedesCantuariensis  vacaret.Omnibushisin  hunc 
modumperactis,Cantuariensisarchiepiscopusregem 
suarecepturus  adivit.  Quem  rex  satis  amice,  non 
tamen  in  osculo  suscipiens.promisit  se  illi  omnia  sua 
restituturum.quod  tamennon  implevit;namdeim- 
mobilibusquaedam  restituererenuit.QuodcumCan- 
tuariensis  iterum  curiae  Romanae  significasset,  do- 
minus  papa  regiduriusquam  priusscribens.praece- 
pit  archiepiscopo  omniasua  restitui.Obtinuitquo- 


D 


Rex  autem  acceptis  litteris  papae  promisit  se  archi- 

episcopo  omnia  restituturum.Verum  die  constituta 

qua  archiepiscopus  restitui  debebat.rex  in  propria 

persona  archiepiscopo  ducatum  praebiturus,  quod 

tamen  promiserat,non  occurrit,sed  unum  clericum 

quiarchiepiscopumconducerettransmisit.Igiturar- 

chiepiscopus  transfretare  parans,audivitepiscopos 

Anglise  ad  occurrendum  sibi  colligi,timensque  aliqui- 

bus  appellationibus  ab  iis  fatigari.praemisit  litteras 

excommunicationis  in  quosdam,suspensionis  in  alios, 

quas,  ut  diximus,  a  papa  impetraverat.  Dehinc  in 

porta  Angliae  se  recipiens,praefatos  episcoposcolle- 

ctos  invenit.Quicum  ab  eo  absolvi  et  ab  eorestitu» 

postularent,archiepiscopus  eos  inhunc  modum  mi- 

tissime  allocutus  est  :  «  Si  in  humilitate  condigna 

matri  vestraevos  repraesentaveritis,quantumpossu- 

mus,imo  supra  id  quod  nostri  juris  est,  misericor- 

diamvobisexhibebimus.»  Quod  illi  nonacceptantes 

regem  potius  transfretantes  adierunt.  Archiepisco- 

pus  vero,  ccepto    gradiens  itinere,  in  civitate  sua 

honorifice  susceptus  est :  ibique  missarum  solemnia 

celebrans,quosdam  qui  in eum peccaverant  excom- 

municavit,  potestate  sua  libere  utens.Dehinc  colle- 

cto  comitatu,  filium  regis  adire  paravit :  quod  au- 

diens  ille  praecepit,  ut  ad  sua  regressus  suis  con- 

tenlus  essetfinibus.Ipsetamenarchiepiscopus,Lon 

donias  adiens.etibi  missarum  solemniis  celebratis 

quosdamexcommunicavit.IndeCantuariamredien: 

ordines  ibi   celebravit,et  festum  Nativitatis,  mult< 


que  litteras  secretas  archiepiscopus,  quarum  haec      populo  stipatus,solemniterperegit.lnterea  episcop 


continentia :  Si  infra  spatium  quadraginta  dierum 
archiepiscopo  sua  nonrestituerentur.etrexexcom- 
municationi  subjaceretet  terra  suasuspensa  esset. 
Accepit  praeterea  alias  litteras,  videlicetexcommu- 
nicationis  induosepiscopos  Angliaa  et  suspensionis 


praefati,  regem  adeuntes,  quidam  se  excommum 
catos,  quidam  suspensos  conquesti  sunt.Underex 
vehementissimecommotus,  neminem  injurias  sua 
ulcisci  velle  conquestus  est.  Quatuor  igitur  milite 
nobiles  et  regi  familiares,  sive  his  tantum  verbi 


329 


PASSIO  AUGT.  ANONYMO. 


330 


excitati,  sive  aliud  praeceptum  accipientes,  eadem  A 
die  iter  arripientes,  et  versus  Angliamtransfretan- 
tes,secunda  die  post  festum  Innocentium,  collecta 
etiam  in  via  tanta  multitudine.quae  patrando  faci- 
norisufficeret.Cantuariamvenerunt.Archiepiscopus, 
circa  horam  nonam  ejusdem  diei,  refectus  epulis 
cum  clero  suo  resedit.  Introeuntes  autem  cum  fe- 
stinationeadeum,quatenusepiscoposAngliaeabsol- 
veret,  ex  parteregis  praeceperunt,minasque  mortis, 
si  non  faceret,  addiderunt.  At  ille  :  «  Nunquid 
hujus  legationis  litteras  affertis  ?  »  et  adjecit :  «  Si 
in  humilitate  debita  se  sanctae  Ecclesiae  praesenta- 
verint,  absolutionem  accipient.  '»  Illi  vero  dedicta 
archiepiscopo  regis  gratia  abierunt,  non  lege  ab 
ostio  domusrecedentes,imoinipsa  episcopalicuria 
se  armantes  redire  paraverunt.  Quod  videntes  qui  g 
circa  episcopum  erant,  quatenus  tutiora  loca  mo- 
nasierii  peteret  oraverunt.  At  ille  :  «  Non  decet,  in- 
quit,  fratres  mei,  ecclesiam  peccatorum  sanguine 
pollui.sedpotius  expectandum  hic  ;  quidquid  immi- 
net.patienter  ferendum  est.»  Atilli  vi  eum  rapientes 
monasterio  intulerunt.  Ipse  vero  ad  altare  Beati 
Benedicti,quoderatin  introitu  ecclesiae,per  gradus 
quosdam  se  contulit.  Interea  milites  post  tergum 
illius  ostia  claustri  irrumpentes.extractis  gladiis  us- 
queadepiscopumpervenerunt.Archiepiscopusvero 
peraliquotgradus  iisoccurrens,suisquevitam  pos- 
tulans,etprosuisoccisoribusorans,t  Libenter,inquit, 
quantum  mea  fragilitas  patitur,mortem  suscipiam.» 
Dehinc  inclinato  capite  plenus  confessione,primum 
mortis  ictum  excepit.ani  mamque  Deo  reddidit ;  cor-  p 
pusvero  exanime  ad  terram  concidit.  Primus  vero 
tortorum  verticem  capitis  ei  praecidit:  aliisduobus 
ipsum  in  caputferientibus,quartusgladioin  caput 
profundiusinjecto,cerebrum  illius  effossum  perpa- 
vimentum  sparsit.Dehinc  monachi  ejusdem  ecclesi83 
cerebrum  et  sanguinemeffusum  colligentes,  etiam 
rasopavimentocerebrumcapitiimposuerunt.pannis 
quoque  circumligaverunt.  Etiam,sicut  veridica  ho- 
minum  relatione  didici,corpus  diu  mortuum  se  le- 


vans,signo  crucis  vivificae  et  se  et  astantes  consigna- 
vit,rursusque  ad  terram  concidit.  Dehinc  monachi 
vestesejusdemauferentes,desubtus  asperrimum  ci- 
liciuminvenerunt.et  carnemejus  dire  laceratam  et 
vermibus  plenam.  Quod  videntesetiam  quidam  ex 
malefactoribus  percusserunt  pectora  sua.  Inventee 
sunt  etiam  sub  eo  litterae  quas  nocte  preecedentis 
Dominicae  diei  a  quibusdam  familiaribus  regis  ac- 
ceperat,  de  instante  ejus  morte.  Interea  sicut  ite- 
rum  veraeiterpercepimus,caecusquidam,qui  defa- 
miliasuafuerat,accurrens,insanguineoccisioculos 
proprios  tangens,  viaum  recepit.  Audivimus  etiam 
quod  adhucvivente  archiepiscopoquidam  Londo- 
niensis  sacerdos,qui  multo  tempore  usum  linguae 
perdiderat,  vidit  in  visione  quod  si  lin  gua  su  a  sangui- 
ne  archiepiscopi  tangeretur,continuo  solveretur  .Ea- 
demvisiocuidamfamiliarisuode  praefato  mutosae- 
pius  revelata  est.  Unde  ambo  consurgentes  Cantua- 
riamadierunt,jamjamquecivitatiappropinquantes, 
archiepiscopum  esseoccisum  audierunt.Undema- 
gis  confirmati,civitatem  introeuntes.de  sanguine  oc- 
cisisibidarepetierunt.lndeque  linguamutitactaso- 
luta  est.  Cujus  missam  postea  audientes  plurimi, 
quod  factum  fuerat,  notis  nostris  retulerunt.Mona- 
chus  etiam  quidam  ejusdem  ecclesiee  pernoctans 
inorationeincrypta,inquapraefatusarchiepiscopus 
inter  alios  quosdammartyres  sepultus  est.viditpri- 
mum  de  martyribus  sepultis  ibidem  missam  cele- 
brantem:  dehinc  accenso  thymiamate  turbam  ar- 
cbiepiscopicircumlustrantem.  Quod  cumsaepiusvi- 
disset,  et  tandem  in  publico  retulisset,  missi  sunt 
quinque  deconventuquitumbam  aperirent,et  ape- 
rientes  inveneruntadmirabilis  odorisfragantiam  et 
articulos  manuum  quasi  adhuc  viveret  flexibiles : 
quoddeindeuniversus  conventus  accurrens  cogno- 
vit.  Narranturetalia  plurimamiraculaibidem  fieri. 
Ego  vero  quod  verius  scire  potui  scripto  com  mendare 
curavi.  Aderatquidam,  cum  praedicta  scripsissem, 
asserens  unum  de  occisoribus  archiepiscopi  in  in- 
saniam  versum  proprium  filium  interfecisse. 


PASSIO  QUARTA. 


Beatissimus  Thomas  Cantuariensis  archiepisco- 
pus,  reformata,  ut  videbatur,  pace  cum  venerabili 
Henrico  Anglorumrege,  per  dominum  papam  Ale- 
xandrum  et  regem  Francorum  Ludovicum  etarchi- 
episcopos  et  alios  quamplur es,  ad  Ecclesiam  suam 
Deo  volenterepedavit  et  ita  orationibus  et  praedi- 
cationibus,  eleemosynis,  vigiliis,  jejuniis  intentus 
exstitit,  utetiamilli  quibusin  Gallicis  partibussua 
religio  nota  fuerat,  mirarentur.  Sed  necdum  per 
mensemin  Ecclesiasuaresedit.etecce  quatuorsa- 
tellites  ex  transmarinis  partibusvenientes,quorum 


nomina  ad  signum  miserabilis  militiae  suae  referenda 
credimus  :  Bicardus Brito,Beginaldusfilius Ursonis, 
Hugo  de  Morevilla,  Willelmus  de  Tracy  ;  eum  in 
hunc  modum  affati  sunt  ;  «  Mandatum  a  rege  et 
domino  nostro  afferimus  ut  ad  filium  suum  regeri 
D  pergas,facturus  quod  ei  facere  debes,  etjuri  paritu- 
rus,si  in  aliquo  adversus  eum  deliquisti.etepiscopos 
excommunicatos,Londoniensem  scilicet Gilbertum 
Foliot  et  Salesberiensem  Jocelinum,  communioni 
restituas  et  caeteris  qui  suspensi  sunt  reddas  offi- 
cium. »  Archiprsesul  vero.columbinamhabens  sim- 


331 


S.  THOMiE   CANTUAR.  ARGHIEP. 


332 


plicitatemetserpentisprudentiam,respondit:«Man-  A  inde  move.ri  nonpoterat.  Quidamigiturexpraefatis 


datum  a  rege  novo  suscepi,  ne  percivitates  et  op 
pida  sua  commearem,  nec  ad  eum  venirem.  Prae- 
terea  supradictos  episcopos  '  notum  est  non  a  me 
excommunicatos  vel  suspensos  esse  sed  a  domino 
papaquoniamin  meadicecesi  absquemeoconsensu 
hunc  novum  regem,  cui  Dominus  conferat  gratiam 
salutarem,  consecrare  etcoronarepraesumpserunt. 
Preecedat  ergo  satisfactio  eorum  absolutionem. » 
Sed  hoc  dicto,  praefati  sceleris  ut  bruti  sensus 
homines  non  habentes  intelligentiam,  in  minas 
stalim  proruperunt.  Illis  ergo  in  tumultu  et  contu- 
meliisexeuntibussanctuspraesul  respondit:  t  Quae- 
rite  quitimeatminas  veslras,  non  enim  gladiivestri 
sunt  promptiores  quam  animus  meus  ad  marty  rium. 


filiis  Leviathan,elevatogladio  quem  tenebat.clerici 
praedicti  brachium  fere  amputavit,  eodemque  ictu 
agnum  Deoimmolandum  percussitpatremproprium 
inmatrisuteroperimens,diemcircaundecimamho- 
ram  exstinguens.Ecceserpentisinhocmartyrepru- 
dentiam,quicorpuspercutientibusopposuitutcaput 
suum,  id  est  ecclesiam  sive  animam  suam  illaesam 
conservaret.  Eccesimplicitatemcolumbae,quia  nec 
etiam  contra  hostes  et  carnis  occisores  insidias  vel 
clausuram  aliquam  machinatus  est.  0  pastorem 
dignum,qui  ne  oves  laniarentur,  se  ipsum  luporum 
morsibus  tam  confidenter  opposuit  !  Et  quia  mun- 
dum  abjecerat,  mundus  eum  volens  opprimere  ne- 
sciussublimavit.  Deinde  alio  ictu  incapite  recepto 


Quaerite  qui  vos  fugiat  ;  me  enim  pede  ad  pedem  b  martyrgenuaflexit  et  cubitos.se  ipsumDeohostiam 

viventem  offerens.  Attertius  itaprocumbentigrave 
vulnusimpressit,quartuscoronam,quae  amplaeerat 
latitudinis.itaa  capite  separavit  utsanguis  albens 
ex  cerebro  et  cerebrum  rubensexsanguine,  litiiet 
rosae  coloribus,  virginis  etmatris  ecclesiae  faciem  in 
confessoris  et   martyris  morte    decorarent.  Et  sic 
Dei  sacerdos  a  saeculo  migrans,ccelis  nascitur  quarto 
Kalendas   Junuarii,  anno  ab  incarnatione  Domini 
millesimo  centesimo  septuagesimo.  In  crastino  au- 
tem  monachi  ,ut  moris  est  corpus  mundissimi  lavan- 
dum  exspoliantes,  sub  habitu  et  ordine  monachorum 
tam  privato  diu  exstitisse  reperiunt,  ut  etiam  hoc 
suos  lateret  familiares.  Ad  ultimum  carni  proxi- 
mum  inveniunt    cilicium  sic  pediculis  obsitum,  ut 
levius  isto  pristinae  diei  fuisse  martynum   quivis 
judicaret,  ethostesmajores  minoribusminusnocu- 
isse.Etquod  a  nullo  sanctorum  hactenus  factum  esse 
cognovimus.femoralibus  cilicinistamstricte  cruci- 
bus  insutis  usus  fuerat,  ut  alveus  a  genu  supra  in 
longumsub  sutura  cilicii  vermiculos  scaturiensin 
modum  aquae  bullientisextenderetur.Sequentivero 
Sabbato  per  visionem  cuidam  clerico  Londoniaere- 
velatum  est  quod  sacerdos  quidam  ej  usdem  civitatis 
ad  tumulum  apostoli  Anglorum  confessoriset  mar- 
tyrissuffragantibusmeritis,sermonemperditum  re- 
cuperaret.  Quod  ita  factum  est.  Scio  etiamquem- 
dam  virum  sanctum  in  eadem  parte    cryptae  qua 
archiepiscopus  tumulatus  est,  angelo  monstrante 
vidisse  ut  credebat  Christum  crucifixum.  Quaedam 
etiam  inclusa  sanctissima  quae  nec  Latinum  no  verat 
sermonem,  nec  Gallicum,  monachis  Cantuariae  in 
brevipost  mortem  archiepiscopi  mandavit,  seamu- 
liere  pulcherrimaaccepisse  sed  non  intellexisse  hoc 
Latinum  :  «  Noliflere  pro  archipraesule  tuo  quiaca- 
put  ejus  in  sinu  Filii  mei  requiescit.  » 

Puerulo  contracto  gradiendi  gratiam  a  martyre 
mendicanti  et  capite  supra  sarcophagum  reclinato 
casu  obdormienti.astitit  sanctuspateritainquiens: 
<  Quidjacessuper  me?sanitatemnonhabebis  :nihil 
tibi  facturus  sum  :discede.»In  his  verbis  experge- 
factus  est,et  tam  nobisquam  matri  suaenonabsque 
multa  cordis  contritione  quod  audierat  enarravit. 
Certusque  de  incommutabilitatesententiaeinlocum 


in  praelio  Domini  reperietis.»  Nec  mora :  redeuntin 
loricis  cum  gladiis  et  securibus  et  bis-acutis  et 
caeteris  utensilibus  commodis  ad  scelus,  quod  in 
animo  conceperant,  patrandum.  Sed  praecaventes 
famuli,  obserato  ostio.ignorantehoc  archipraesule, 
eos  excluserunt.  Filii  autem  Satanee,  duce  patre 
eorum,ad  ligneum  obstaculum  divertentes  scindunt, 
findunt  et  diruunt.  Ex  fragore  autem  nimio  et  ter- 
ribilinimirumclerici  more  suo  fere  exanimes  facti 
sunt,sed  archiepiscopus,qui  solus  quaerebaturperi- 
mendus,  caeteros  qui  vano  timore  perterriti  sunt 
consolabatur  in  Domino,  et  ut  nobis  videbatur  ita 
imperterritus  sedebal  tanquam  venissenl  ad  nuptias 
eum  invitaturi.  Et  cum  a  suis  esset  acclamatum  ut 
in  monasterium  fugeret,  ille,  qui  se  ante  nonfugi- 
turumcarnisinterfectorespromiserat,viriliusimplet 
promissum.Sed  cum  ei  diceretur  quod  hora  exigente 
etfesto,  deceretipsuminecclesia  vespertinum  offi- 
cium  celebrare.tandem  et  vix  surgens  crucem  suam 
sibi  praeferri  praecepit.  Mutato  ergo  ordine  praesul 
qui  praecedere  debebat,pastoris  more  congentis  oves 
in  caulam  incessu  temperato  clericos  sequitur  pro- 
perantes. 

Intranti  monasteriumomissis  vesperis,quas  Deo 
libare  incoeperant,  occurrunt  monachi  :  gratias 
agentesDeo.quodpatrem  suum,  quemjamexstinc- 
tumesseaudierant,vivumcernerentetincolumen.Et 
hoc  dicentes  valvas  ecclesiaerepagulando.hostesa 
nece  sui  pastoris  arcere  festinant.  Revertens  autem 
pater  sanctus.hos  etillosavalvisremovet,neimpe- 
dito  itinere  hostium,  ejus  impediretur  martyrium, 
quodet  scierat  etpraedixeratsibiadpraesensimrni- 
nere.Intrantibus  ergoilliset  vociferantibus  a  tergo 
illius:  <  Ubiestregisetregniproditor.etfalsusprae- 
sul  ?  »is  quiseeosnontimerepraedixerat  revertitur 
dicens :«  Ecceadsum.nonregisproditor  sedDeisa- 
cerdos.  Quid  me  quaeritis  ?  Ecce  praesto  sum  in 
nomine  ejus  pati  qui  nos  sanguine  suo  redemit. 
Absitut  propter  gladios  vestros  fugiam,  aut  a  ju- 
stitia  recedam! »  Hec  eo  dicente,  ipsimanus  sacri- 
^egas  in  eum  quantocius  injecerunt  trahentes  eum 
ut  extra  ecclesiam  incoeptum  sacrilegium  possent  ad- 
implere.  Sed  tentus  ab  uno  ex  clericis  suis  facile 


D 


333 


PASSIO  AUCT.  ANONYMO. 


alium  transponi  se  fecit ;  hortantibus  tamen  nobis  A 
ut   precibus   incumberet,   acquievit,    sed  tempus 
absque  sanitatisemolumentoconsumpsit.  Apparuit 
etiametaliussupertumbamdormientietait:«  Quid 
hicjaces?Mandavittibiarchiepiscopus  quiaminime 
sanitatemconsequeris.  Salutem  tibipeccatumadi- 
mit,  antequam  nascereris  admissum.  Nec  ideo  cre- 
dimus  filium  portasse  iniquitatem  parentum,   sed 
potius  voluisseDominumflagellareparentesin  filio 
ut  corporale  filii  detrimentum  parentibus  moeroris 
fieret  supplicium.  »  Post  paucos  autem  dies  ab  hac 
puerillelucemigravit.  Famularum  paternae  domus 
seducta  consilio  Thomae  tilia  de  Yffelo  Salerna  no- 
mine,caseum  matri  suae  subnpuit  eisque  contradidit. 
Matercaseumcasuadvertitsublatumjimpetit  com- 
missopuellamrneganticomminatur.Minisnonpro-  B 
ficiens  apponit  et  verbera,  asserens  eam  usque  ad 
exhalationem   spiritus  flagellandam,  nisi  reatum 
confiteaturincrastino.  Eratautem  Sabbatumin  die 
illa.  Tum  illa  f  uturi  mali  magis  sollicita  quam  dolens 
prseteriti,  noctem  subsequentem  fere  totam  duxit 
insomnem,flenset  ejulansacdicens:  «Sancte  Tho- 
ma,consulemihi,sancteThoma,adjuvame  :adjuva 
me,  sancte  Thoma  :consule  mihi,  sancte  Thoma.» 
Mane  vero  cum  matrem  suam  ad  ecclesiam  profe- 
ctam  cognovisset,  egressa  perrexit  ad  puteum  aquae 
in  puteum  se  ipsam  praecipitatura  :    quatenus,  si 
mortem  declinare  non  posset,  saltem  genus  mortis 
mutaret.  Ad  puteum  autem  appropinquans  videbat 
juxtasequasimuliercuJamquamdamcommeantem 
et vim faciebat quse quaerebat animam  suam.impin-  r 
gens  eam  ad  preecipitium  etdicens  :  «  Vade,  vade, 
introibis,  introibis.  »  Surer  puleum  tandem  consedit 
etmanibus  ob  oraputei  pendens,  ejus  instinctu  qui 
de  deorsum  est,  misit  se  preecipitem   voce  magna 
proclamans  :  «  Deus  omnipotens  consulat  mihi  et 
sanctusThomas.  »  Etceciditin  abyssum  et  non  est 
collisa,  quia  Dominus  supposuit  manum  suam.Au- 
divit  enim  eam  et  vocem  ipsius  et  descendit  cum  illa 
in  foveam,et  assumpsiteamde  aquis  multisneab- 
sorbereteamprofundum  abyssi,neque  urgeretsu- 
pereamputeusinferniossuum.Immersaitaqueter- 
tio  velquarto  totidemquevicibusemersa,cumrespi- 
rans  clamasset:  «  SancteThoma.adjuva  me,  »im- 
pulsu  quodam  divino,  totum  puellaecorpus  usque 
ad  pedes  de  aquis  expulsum  est,  et   statuit   Deus  n 
vel  martyr,  imo  Deus  et  martyr  super  baculum 
quemdampedes  ejus,  etalium  baculum  in  manus 
ejus  tremulas  administravit.  Super  alterum  igitur 
in  superficie  aquee  consistens,  alteri  contra  putei 
parietemporrectoinnitebatur,  ignorans  prorsus  et 


334 

qualiter  super  baculum.venissetet  quis  secundum 
baculummanibusejusimposuisset.Hocautem  con- 
stanshabemusatque  certissimum  quod  ante  dies 
paucos  puteum  eumdem  juvenis  purgaverat  :  qui 
vero  nec  virgulamnecbaculumsedneque  festucam 
in  isto  reliquerat.  Audivit  etiam   puella   dum  ita 
staret  vocemconsolantis  seeademqueconsolationis 
verba  saepius  replicantis. « Noli  timere,  filia,   bene 
sursum  venies  ;  filia,  noli  timere.  »  Testatur  etiam 
sepersonam  loquentis  prope  se  stantem  vidisse  lino 
candidissimo  vestitam.  Et  haec  quidem  itain  puteo 
gestasunt.Audieratautempuellaecorruentis  vocem 
quispiam  de  familia  in  campo  vicino   constitutus, 
qui  et  puellam  super  puteum  sedentem  vidit,  et 
admiratus  increpavit.  Currensque  j  uvenem  in  domo 
dormientem  vocavit  exnomine,  Salernam  in  puteum 
corruisse  ingeminans.  AtilJe  quasi  per  somnium 
vigilans.etaudiebatvociferantemetsomniumexcu- 
tere  non  valebat.  Videbat  enim  coram  se  quasi 
quemdam  hominem  deformem,  staturaprocerum, 
vultu  terribilem,  clavamgrandem  tenentem  inma- 
nibus   et  incessanter  dicentem  :  «   Si   surrexeris 
mortuus  es  ;  si  te  moveris,  occidam  te.»    Tandem 
vero  importunitate  clamantis  excitatus  ad  puteum 
cum  puerocucurrit :  inputeumdescendit  sedmetu 
praecipitii   tanti  correptus  exivit.  Stabant  itaque 
ambo  super  infortunio  anxii  :  et  quid  facto  opus 
esset  ignari.  Tunc  alterad  alterum:  «  Festina,  in- 
quit,  equumque  ascendens  ad  ecclesiam  propera  et 
dominae  nostrae  miserabile  infortunium  quod  accidit 
manifesta.»  Qui  ascenso  equo  acceleravit  et  post 
moram  plurimam  non  solum  dominam  sed  et  pa- 
rochiam  totam  quae  ad  ecclesiam  ut  eo  die  moris 
est  confluxerat,  secum  reduxit.  Demissus  estj  uvenis 
inabyssum  putei  per  funem,  etipsa  interim  super 
baculum  remanente  puella  extrahitur  vociferans  et 
dicens : «  Metimini  me  ad  sanctum Thomam,  »  volens 
scilicetut  ad  mensuram  longitudinis  corporis  ejus 
candelafieret  quam  martyripro  ereptionesua  offer- 
ret.  Extracta  autem  illaesa  inventa  est,  sed  frigore 
pene  usque  admortem,  afflicla.  Dicebatque:  «Ecce 
modomecum  fuit  in  puteo,  modo  abiit :   —  Quis, 
inquiunt,  tecum  fuit  ?  »Etilla  : «  Beatissimus  mar- 
tyr  Thomasin  vestitu  candido  :etsic  et  sic  mihiin 
puteo  locutus  est.  »  Et  benedixerunt   omnes   qui 
stabantmarlyrem  Domini  qui  facit  omnia  quaecun- 
que  vultinccelo  etinterra,  in  mariet  in  omnibus 
abyssis.   Profunditas  putei  talis  est  a  superficie 
terrae  usque  ad  aquam  centum  quinquaginta  pedes. 
Altitudo  aquae  sexaginta  pedes. 


335 


S.  THUMAS  CANTUAR.  ARCHIEP. 


336 


PASSIO  QUINTA. 


AdlaudembeatissimimartyrisThomaeetfidelium  A 
redificationem,  opusimpar  scientiae  meae  aggre- 
dior  ;  verumtamen  ex  conscientia  referensquodme 
praesente  actum,  Deo  teste,  dignoscitur.  Sed  quo- 
niam  ejus  subito  referremartyriumessetquasi  non 
lotis  manibusadmensam  accedere  :  idcirco  praece- 
dentia  vitaeejus  praelibentur.  Beatus  qui  audierit 
verba  lectionis  bujus,  et  eaconservaverit  adincen- 
tivum  martyrii,  ut  si  forte  rex  exigat,  paratior  sit 


pro  nomine  Jesu  contumeliam  pati. 

(2.)  Prosequamur  itaque  personam  martyris 
causammartyrii,persecutorumtyrannidem,  et  pa- 
tientis  constantiam,  locum  et  tempus  passionis,  ut 
ex  omnibus  his  circumstantiis,  et  frequenti  mira- 
culorum  testimonio  appareat  pseudofratribus  no- 
stris,  quanta  beatitudine  etlaude  Christus  militer 
etmartyrem  suum  in  coelis  coronandum.et  in  ter 
ris  glorificandum  praedestinavit. 


Explicit  Prologus. 


INCIPIT  PASSIO  EJUSDEM. 


Itaque  cum  primo  Henricus  secundus  Anglorum 
monarchiae  et  interjacentibus  transmarinis  etiam 
partibus  multis  praesideret,  beatus  iste  martyr  ex 
Londoniaecivibusnon  infimis  oriundus,  Cantuariae 
archidiaconatumsubTheobaldoarchipraesulerege- 
bat,  qui  quoniam  eloquentiam,  quam  a  natura  ha- 
bebat  summae  prudentiae  maritaverat,  vultu  pulcher 
et  amabilis,  mitis aspectu,  opere  justus,  cultu  venu- 
stus,  corpore  procerus,  etrebus  agendis  omnino 
aptus  videbatur,  inbrevi  a  praefato  rege  in  tantam 
familiaritatemestadmissus.utperdiversasregiones 

se  beatos  reputarent,  qui  ei  ut  consiliario  et  can- 
cellario  domini  sui  obsecundare  potuissent.  (3.)  Et 
quamvis  inregis  palatio  nulluseopotentior,nullus 
munificentior,  discretiornullus  haberetur  ;  ipse  ta- 
men  heec  dono  gratiae  ita  temperabat,  ut  inter  po- 
tentes  sublimior,  et  inter  humiles  humilis  spiritu 
dignosceretur. 

Inter  haec  archipraesul  Theobaldus  viam  universae 
carnis  ingressus,Ecclesiam  Cantuariensem  orbatam 
pastore  reliquit.  Congregato  ergo  clero  ad  electio- 
nem,  consensuregio,  praefatus  Thomas  in  archiepi- 
scopum  eligitur  et  consecratur,  sed  quod  mirabile 
est  dictu,  non  citius  est  sacra  unctione  delibutus; 
quam  animus  ipsius  re  sacramenti,  multiplici  vide- 
licet  Spiritus  sancti  gratia  est  refertus- 

Statim  enimpostquaminitiatus  est,  ne  ex  honore 
superbiret,  onere  et  jugo  Dei  carnem  suam  refre- 
nare  delegit,  ordinem  enim  et  habitum  canonici 
regularissuscepit,  etsusceptum  ita  mirifice  pariter 
cum  archiepiscopi  officio  conservavit,  ut  quamvis 
quihbet  desepraesumensiaalterutro  saepe  deficiat 
ipse  tamen  utrumque  nec  nonetqunedam  his  diffi- 
ciliora  consummaret  (4.)Raptusitaquead  contem- 
plationem,  vigiliis,  jejuniis,orationibus,lectionibus 


B  assiduis,  ita  corpus  enervavit,  ut  ipse  licet  aetat 
juvenis,  vita  tamen  et  ordine  presbyter  a  se  can- 
cellario  nimis  alteratus  videretur,  et  cum  totum 
diem  sanctitati  impendisset,  ut  dignior  corona 
quamverberemeritoconseretur,  ad  ultimum,  quod 
vix  sine  moerore  dicimus,  reverso  cilicio  quo  in- 
duebatur,  ut  Christi  parvulus.dorsum  alicui  sancto 
familiari  flagellandum  exhibebat.  Et  quia  decebat 
pastores  a  contemplatione  ad  consolationem  infir- 
mitatis  nostrae  descendere,  unde  Jacob  non  solum 
ascendentes,  sed  etiam  descendentes  angelos  per 
scalam  vidit,  et  idem  non  solum  Rachel  quae  pul- 
chra  erat  facie,  sed  Liam  quae  et  lippa  erat,   per 

C  quamactivavitadesignatur,  sibi  in  uxoremcopula- 
verat,  ldeocum  oportuit  angelum  etpastoremistum 
ad  carnales  et  o  ves  suas  condescendere,nunc  carnem 
earum  corporali  cibo  exhilarabat,  nunc  verbo  prae- 
dicationis  animas  confortabat,  ut  verae  signum  dile- 
ctionisDeiineodeprehendiposset,  secundum  illud 
evangelicum  :  «  Si  diligis  me,  pasce  oves  meas.  » 
(5.)  Etvere  inhoc  pastore  lux  orta  est  nobis,  qui 
assidueante  lucis  ortum  ab  oratione  surgens,  lin- 
teo  se  prsecinxit,  et  pelvim  cum  aqua  sacratis  ge- 
rens  manibus,  tredecim  pauperibus  in  secretiori 
lococongregatisflexisgenibuspedes  deosculans  la- 
vit  et  detersit,  unicuique  erogans  quatuor  argen- 

D  teos,  ut  sic  primitias  operis  diurni  Deo,  quem  ex- 
pressius  imitabatur,  sanctificaret,  quotidie  etiam 
tot  pauperibus  vitae  necessariatum  in  cibis  tum  in 
vestimentis  ministrabat,  etin  ministrando  praedi- 
cabat,  ut  licet  multitudo  intinita  medicantium  ad 
eum  conflueret,  potius  tamen  ex  paucitate  eorum- 
dem,  quam  exvoluntate  cohibendi  manum  largiri 
cessaret.  Reminiscens  illiusprophetici:  t  Dispersit, 
dedit  pauperibus,  »  non  unitotum,  sed  partes  mul- 


337 


PASSIO  AUGT.  ANONYMO. 


338 


tis,  ut  in  exsultatione  meteret  quod  hic  seminaret.  A  ltaque  adversus  athletam  Domini  a  consilio  mali 


erogavit.  Quantores  mobiles  dispergendas  et  dan 
das  pauperibusconsiderabat,tanto  attentiusimmo- 
bilia,  ex  quibus  haec  percipiuntur,  retinere,  et  dis- 
persa  revocare  satagebat :  unde  praedia  ecclesiae 
suae  a  praedecessoribus  suis  minusjuste  donatahis 
quinimiapotestate  praediti  vel  affinitale  ipsiscon- 
juncti  erant,auferre  nititur,  et  pristinum  jus  eccle- 
siae  reformare,  quoniam  oeconomo  ecclesiae  eccle- 
siastica  praedia  colere  et  augere,non  negligere  nec 
minuere  licet. 

(6.)  Clericos  etiam  qui  de  curia  regis  erant,  cum 
eorumdeprehenderetincuriam,etco3teraomniaqu8e 
ad  ecclesiasticamjurisdictionempertinent,  ita  sibi 
vindicabat,etpostmodum  judicabat,  utsacrilegi  et 


gnantium  recedentem  clamor  probrosus  et  non  mi- 
nus tumultuosus insurgit,quam si quatuor patres  ci- 
vitatisignisvelhostiuminsultatioinvasisset:  etlicet 
illud  de  Threnis  Jeremiae.merito  declarare  posset : 
«  0  vos  omnes  qui  transitis  per  viam,  attendite  et 
videte.si  estdolorsicut  dolor  meus,  »  qui  pugno.ut 
prosim  iis  qui  me  persequuntur.  Ipse  tamen  crucem 
bajulans,  Crucifixo  gratias  agebat,  etibatgaudensa 
conspectuconcilii,  quoniam  dignushabitus  estpro 
nomine  Jesu  hanc  contumeliam  pati. 

Igitur  virsanctus  clam,ut  potuit,  paucis  comita- 
tus.appellationem  suam  prosequens,sanctissimum 
papam  Alexandrum  tertium  Senonis  invenit.et  ad 
pedes ejus  se  provolvens,  causam  sui  adventus  non 


rerum  ecclesiasticarum  invasorescumquibusdam  B  ignoranti  exposuit,  et  ut   pro  certo  relatum  est 

ATM  C  OAIM  &       _*_  ♦     cii  •■_—  _  1  I    .-.  ,-.  .-_  ~  w~»  »  i.  ___     __.  I  .__. J  _  £  __       ___  __ '_  >  ...  .  __ 


episcopis,et  simili  schemate  clericis,  regem  et  om 
nem  ejus  familiam  adversus  sanctum  dominum  exa- 
sperarent  :  protestantes  quod  regias  consuetudines 
exinanire  disposuisset,  et  secundum  regulas  cano- 
num  cleri  et  plebis  coarctare  vitam  et  moderari. 
Sed  nunc  ad  episcopos,  imo,  ut  verius  dicam, 


palliumsui  archipraesulatus  in  manudomini  papee 
resignans,expostulavitutaliquem  doctiorem  etfor- 
tiorem  de  Anglorum  Ecclesia  in  eorum  metropoli 
episcopumconstitueretcardinalem.  Sanctusautem 
papa  elevans  fllium  suum,  amplexatur,  osculatur, 
lacrymaslacrymisimmiscens,Deo  referens  gratias, 


Epicuros  noster  sermo  convertatur.  Utquid  miseri,      quod  virum  tamhumilemspiritu.pastoremtamsol 

in  Pi-fiMim     __f    _?/>/%!___•_ -> w.    ,«.;.,,_.     ; ___    ■       __•  _  ..     .  .  _    * 


in  Petrum  et  Ecclesiam  ejus,  imo  in  vosmetipsos 
vosarmastis?  Ecclesia  inter  varias  mundiprocellas 
non  deficiet,donec  veniat  sponsus  ejus,  imo  vestrae 
in  praesenti  cathedrae  ab  eo  subvertentur,qui  ven- 
dentes  et  ementes  de  templo  eliminavit,  ut  non 
episcopi,sed  magis  canes  impudici  ab  eo  et  membris 


licitum  in  salute  ovium,advocatum  tamconstantem 
in  causa,imo  inmultiscausis  Dei  invenisset.Digni- 
tatem  ergo  quamrefutaverat,quianeminem  adhoc 
onus  fortiorem  esse  cognoscebat,  dominus  papa 
reddendam  decrevit  renitenti  etiam  et  invito.  Ven- 
tilabatur  itaque  inter  ipsum  et  regem  contentio  ; 


e  us  reputemini:et  utinam  hanc  ignominiam  ve-      regeavitasconsuetudinesconfirmarevolente,secun- 

stramaliasmajorconfusiononsequeretur!Respicitecdum  quas  cleri  in  creatione  pontificis  libera  non 
ergo.misen,  et  doleatis  deoositi.  ani  in  linnnrom      __- *„_„. .__.« .._..•_  .  •  __. ... 


ergo,miseri,  et  doleatis  depositi,  qui  in  honorem 
positi  hominem  non  Deum  adjutorem  vobisimpo- 
suistis.(7.)ImiteminiitaqueLoth,quiprimosecutus 
estangelum  inSegor,deincepsinmontem  ascendit 
et  sint  vobis  sal  et  condimentum  cibi  spiritualis 
mulierilla  quaeretrospiciensinsalemconversa  est. 
In  tantum  membra  Zabuli  regem  exacuerunt,  ut 
sanctuspraesulNorthamptoniamquasiantetribunal 
Caesaris  judicandus  citaretur.  Die  statuta,  cum  ei 
pro  certointimatum  esset.quosdaminnecemipsius 
conspirasse,  quia  interiorem  hominem  veste  sacer- 
dotali  juxta  hoc  quod  dicitur : «  Sacerdotes induam 
salutari,  »jam  pridem  induerat,  nunc  exteriorem 
indumento  sacerdotis  superficiario  sub  birro  secre- 
tius  munivit,  crucem  propriis  manibusbajulansne 


exspectaretur  electio.nec  plebis  cui  dabatur  episco- 
pus,utcanonespraedicant,  expetitio  vel  consensus, 
sedhaecomniaadnutum.etvoluntatemregisfierent 
ipso  annulum  et  baculum  dante  pontificalem.Igitur 
qualescunque  etiam  non  intelligen  tes  plebis  linguam 
cui  praeficiebantur.Moysi  cathedram,omni  canonum 
calcata  reverentia,  occupantes,  inordinatos  et  in- 
doctos  sibi  similes  presbyteros  ordinabant  :  unde 
plebs  non  habens  a  quibus  legem  mandata  Domini 
exquireret,  proclivius  advitia,utpotenec  verbo,nec 
exemplo  docta,praecedentibus  suis  signiferis  cater- 
vatim  ad  ima  descendebat. 

Animadvertantergo  animarum  occisores  contra 
regem  inthronizati,  qui  non  dignitatem,  sed  nomen 
episcoporum  vulnerato  capite  matris  Ecclesia.  violen- 


. —  _---_"—  — _,u._,aJUjau.i].  episcoporumvuineratocapitematrisEcciesia.violen- 
a  se  suae  passionis  elongaretur  exemplum.  Martyr  D  ter  sunt  adepti,  quod  non  Mathias  imperatoris  vel 

ergo  nobihs,  solo  Deo  comitatus,  cum  a  multis  et  regis  judicio,  sed  apostolorum  libera  sortis  ele- 

supermultis  causis  impeteretur,ne  stanssacerdotis  ctione  in  locum  Juda.  praevaricatoris  ascitus  est. 

personaminhonoraret,residendo,quodei  divinitus  Recordentur  etiam  Gregorii  veridicam  sententiam 

reveiatum  estminfice,  respondit,  majorem  scilicet  quod  nisi  potestates  sic  acquisitas  prius  abdica- 

iinonbus  non  debere  adjudicium  vocari,neque  verint,  et  se  acerrima  humiliaverint  pcenitentia. 


eorum  sententia  ligari  :ordo  enim  confunditur,  si 
ovis  pastorem  feriat,  si  discipulus  magistrum,  si 
fihus  verberet  parentem  :  non  enim  ita  pretiosius 
est  aurum  plumbo,  sicut  sacerdotalis  dignitas  regia 
potestate.Laiciveroetsuffraganeiejusepiscopi.imo 
magisrefraganei,eumhaecdicentem,etsedemapo- 
stohcam  appellantem  nihilominus  condemnaverunt 


proculdubiopotestatibusdaemonumcumlaicis,qui 
eas  tradunt,  in  perpetuum  tradendi  sunt.  Archi- 
episcopusvero  hancetmultas  alias  consuetudines, 
quas  enumerare  longum  esset.veritati  per  electos 
Dei  manifestatae  coustanter  praedicabat  refragari, 
veritatique  manifes.eecedereconsuetudinem  opor- 
tere.  Invenitur  enim  Christus  aliquando  dixisse : 


339 


S.  THOM^E  CANTUAR.  ARCHIEP 


340 


«  Ego  sum  veritas,  »  sed  nunquam  dixit  :  ego  sum  A 
consuetudo.  Et  ita  altercatio  sub  hoc  rnarte  inter 
has  personas per  septem annos  agitabatur  regnante 
piissimo  rege  Ludovico  filio  regis  Ludovici  supra 
Francorum  nationem,  et  procurante  praefatuin  ar- 
chiepiscopum  :  qui  a  rebus  Ecclesiae  penitus  erat 
proscriptus,  nec  non  et  clericos  qui  cum  eo  erant 
quo  usque  ad  gratiam  saepe  dicti  regis  redirent,  et 
consuetudines  supra  quibus  lis  orta  fuerat,  se  non 
impugnaturos  promitterent.  Sed  cum  nec  propter 
proscriptionem  sui  velclericorum  suorum  sanctus 
sacerdos  in  aliquo  flecteretur,  jussi  sunt  tam  ma- 
jores  quam  parvuli  de  cognatione  sua  utriusque 
sexus,nec  nonetquidam  familiares  ejus,  ut  magis 
ex  iiscontristaretur,  exsulare.Sanctus  vero  martyr 
Dei  cum  parvulorum  deportationem  cognosceret,  g 
quorum  adhuc  alimenta  in  maternis  pendebant  ube- 
ribus.ita  contristatus  est,  tanquam  si  ipsius  animam 
pertransiret  gladius  ;  sed  reminiscens  quoniam 
Abrahae  dictum  est  :  «   Egredere  de  terra   et  de 
cognatione  tua,  »sicutiet  terramitaetcognationem 
postponendam  Ecclesiae  honori  penitus  proposuit. 
Sednec  illud  praetereundemest,quod  fida  relatione 
cujusdam  ex  sociis  et  principibus  exsilii  ipsius  accepi 
qui  ita  gestum  esse,ut  retuht,  oculata  fide  se  com- 
prehendisse,  Deum  et  reliquias  ipsius  martyris  in 
Ecclesia,  quam  passione  sua  contristavit,  et  sepul- 
tura  veneratur,  nobis  quamplurimis  testatus  est. 
Cum  apud  coenobium  quod  in  regione  Francorum 
nominatur  Pontiniacum,  divinarum  Scripturarum 
meditationimartyrsanctussemancipassetattentius  _, 
assidente  illoquem  hujus  relationis  auctorem  lau- 
davimus,  eccequidam  exfratribus,  qui  jamper  tres 
annos  lectum  tenuerat,nescio  qua  labe  adeo  infla- 
tus.ut  cutis  extensa  exsangue  corpus  et  macilentum 
vix  complecti  possetannulum  ostii  excutiens,  ad 
sanetum  Domini  intromissus  est.  Infirmus  igitur 
confestim  ad  pedes  domini  prostratus,  ait.  «  Do- 
mine,  per  visionem  relatum  est  mihi,  quod  debeam 
vobis  confiteri,  ut   mundato  homine  interiore  a 
peccatis.contactusacrataemanusvestrae  exteriorab 
hoc  turgiditatis dolore  sanetur  et  curetur.  »  Sanctus 
autem  sacerdos  primae   petitioni  libens   paruit,  a 
secunda  se  excusans,tandem  victus  lacrymoso  pe- 
tentis  gemitu,  utrique  satisfecit :  nec  mora,impleto 
quod  rogaverat,aeger  ad  pedes  sancti  volutabatur, 
spumans  tanquam  epileptico  morbo.subito  in terram 
allisus,  deinde  in  modum  retortae  vel  serpentis  se 
reflectens.cumimmensainsanieundecimranaspar- 
vulas  evomuit,  et  evestigio  sospitati  integerrimae 
restitutusest.Mirares!quantomagis  eam  occuluit, 
tanto  magis  clariorisidere  virtusmartyris  emicuit. 
Confluebantenim ad eum cumpauperibus  aegrotan- 
tes.ut  exfragmentis  paniset  leguminum  quibus  vir 
sanctus  vescebatur,  afame  etinfirmitate  liberaren- 
tur.  Interalios  adest  miles  quidam.deferens  filiam 
suam,quam  jam  languor  continuus  per  annum  et 
dimidium  extenuaverat.  Quae  quam   cito  reliquias 
f r  agmentorum  quae  de  manu  archiprees  ulis  ceciderant 


degustasset,  Deo  et  exsuli   sancto  gratias  agens, 

sospes  e.um   patre  remeavit  ad  propria.  Inter  tot 

martyria  quae  martyr  iste  antequam  trucidaretur 

passus  est.illudcredidi  referendum,  quod  cumuna 

vice  foedus  pacis  totiesruptum  redintegratum  inter 

regem  Franciae  etregem  Anglorum  videbatur,  con- 

venit  inter  eosdem  reges,  ut  archipraesulis  exsilium 

tandem  pacis  remedio  sub  hac  forma  finiretur,  si 

finem  suae  altercationis  examini  clericorum  Franciae 

et  Normanniae  committeret,  quidquid  ipsi  inde  de- 

cernerent  observaturus.  Sed   vir  sanclus  meluens 

ne  causa  Dei  in  promptum  incideret  periculum,(con- 

siderabatenim,quodutriusqueregniconsuetudines 

tum  ex  contumacia,  tum  ex  ignorantia  juris  saepe 

decretis  obloquerentur)  adjecit  quod  se  censuras 

prfedietorumsubjiceret,  salva  tamen  dignilate  Ec- 

clesiae  et  ordinis  sui,etcumhoc  verbum  sanctitatis 

nec  per  reges,  nec  per  eptscopos,nec  per  suos  fa- 

miliares,ab  ejus  ore  avelli  posset,  Francigenae  et 

sui  familiares  erga  eum   vehementius  consternati 

suet.Ibatergoetrevertebaturperauressanctisermo 

iste  creberrimus.etjamabhisprolatusquihabitum 

religionispraetenduntexterius:Nuncapparetsuper- 

bia  et  protervitas,  nunc  emergit  proditio  in  lucem, 

quam  insubversionemdomini  sui  etregni  ejus  ar- 

chiepiscopus  diutius  molitus  est. 

0  quantus  dolor  !  0  quam  miseranda  suspiria 
athletam  Domini  cruciabant !  0  quam  ex  intimo  pro- 
cedebant  lacrymae,cum  conspiceret  quod  undecun- 
que  de  necessariis  fierentsibiinimici!  Sed  retinens 
illud  propheticum  :  «  Dominus  mihi  adj  utor,  non  ti- 
mebo  quid  faciat  mihi  homo,  »  solus  se  opposuit 
contraomnes  murum  prodomo  Domini  constantius 
asserens  quod  nec  mors.nec  vita  separaret  eum  ab 
hocverbo,  quin  salva  scilicetdignilate  Ecclesiae  et 
ordinis  sui  pax,si  futura  esset,firmaretur. 

Reformata  tandem,  ut  credebat,  pace  per  domi- 
num  papam  et  Franciae  regem,  et  archiepiscopos, 
volente  Deo,  ad  ecclesiam  suam  venerabilis pontifex 
repedavit :  etitaorationibus,praedicationi,eleemo- 
synis,  vigiliis,  jejuniis,  caeterisque  bonis  operibus 
intentusexstitit.utii  etiam  quibus  ante  sanctissima 
religio  ejus  nota  fuerat  mirarentur,  sed  necdum  in 
ecclesia  sua  per  mensem  resedit,  et  ecce  quatuor 
salellites  diaboli  ex  transmarinis  partibus  propere 
venientes,  quorum  nomina  ad  signum  miserabilis 
militiaereferendacredidimus.Richardus  Brito,  Hugo 
de  Moravilla,ReginaldusUrsus,Willelmus  deTraci, 
jn  hunc  modumaffati  sunt :  «  Mandatum  tibi  arege 
etdominonostro  asserimus.ut  ad  filium  suumno- 
vum  regem  pergas  facturus  quod  regi  facere  debes 
et  juri  in  suo  examine  pariturus,  si  in  aliquo  adver- 
suseumdeliquisti;episcoposetiamexcommunicatos 

Londoniensem  scilicet  Gilbertum  Foliot,  et  Salisbc- 
riensem  Jocelinum  communionirestituas,etcaeteris 
quisuspensisuntreddasotficium.»Archipreesulvero 
respondit:  «  Mandatuma  novo  rege  suscepi,ne  per 
oppida  et  civitates  ej  us  commearem ;  sed  me  a  collo- 
quio  et  conspectu  ipsiustanquamindignum  omni- 


341 


PASSIO  AUCT.  ANONYMO 


342 


modosiibtrahoremrpraetereaepiscopossupradictos  A  occurrerunt  inonachi,    gratias  agentes  Deo  quod 


notum  est,  non  a  me  excommunicatos,  vel  suspen 
sos,  sed  adomino  papa,  quoniam  inmea  dioecesi, 
me  inconsulto,  hunc  novum  regem,  cui  Dominus 
conferat  gratiam  salutarem,  consecrare  et  coro- 
nare  praesumpserunt.Praecedat  ergo  satisfactio  eo- 
rum  absolutionem. »  Sed  hocdicto.praefati  milites, 
non  milites,  et  ejusdem  sceleris  consortes,  utbruti 
sensus  hominesnonhabentes  intelligentiam,inmi- 
nas  proruperunt.  Illis  ergo  in  tumultu  et  contume- 
liis  exeuntibus,  sanctus  praesul  respondit  :  «  Quee- 
rite  qui  timeat  minasvestras.Non  enim  gladiivestri 
suntpromptioresquamanimusmeusadmartyrium: 
quserite  qui  vos  fugiat.Me  enim  pede  ad  pedemin 
preelio  Domini  reperietis.»  Et  ecce  ille  quemmerito 


patrem  suum  quem  exstinctum  audierant,  vivum 
cernerent  et  incolumem  :  ethoc  dicentes  valvas  ec- 
clesiee  repagulando  hostesanecepastorissuiarcere 
festinant.Revertens  autem  pater  sanctushos  etillos 
a  valvis  removet,ne  impedito  itinere  hostium,  ejus 
impediretur  martyrium.  lntrantibus  ergo  carnifici- 
bus  et  Yociferantibus  :  «  Ubi  est  ille  regis  et  regni 
proditor  et  falsus  praesul?  »  Is  vero,qui  se  eos  non 
timere  praedixerat,  revertitur  dicens :  «  Ecce  ad- 
sum.non  regis  proditor,sed  sacerdos.Quid  mequee* 
ritis  ?  eccepraestosumnomineejuspati.quinossan- 
guine  suo  redemit.  Absit  ut  propter  gladios  vestros 
fugiam,  aut  a  justitia  recedam !  »  Accelerans  igitur 
quidam  prae  ceeteris  plenus  scelere,  bisacutam  sa- 


Ursum  cognominavimus,  bestialiter  exclamavit  di-  £  cratopectoriimposuit,prohdolor!comminansquod 
cens  : «  Ex  parte  domini  regis  vobis  edicimus.tam  sanctissimumcorilliusextraheretjsedtemperansab 
clenci  quam  monachi,  ut  istum  hominem  compre-  ictu,  una  cum  caeteris  manum  violentam  injecit,  tra- 
hendatis  et  teneatis,  donec  rex  decorpore  ejus  ple-  hens  eum,  ut  extra  Ecclesiam  coeptum  sacrilegium 
nam  consecutus  fuerit  justitiam.»  0  quam  stupen-  etinexpiabilenefas  possentadimplere.Sedcuminde 
dum,  quam  stolidum  et  miserabile  edictum,ut  cle-      facile  amoverinon  posset,  quidamex  praefatisfilius 


rus  patrem  servaret  ad  pcenam,  pro  cujus  tuitione 
fidelissima  immarcescibilem  Rex  coelorum  ei  jam 
praeparaverat  coronam  i  Ex  confinio  hujus  edicti 
ortum  est  et  aliud  lamentabile :  praeconis  enim  vox 
horrida  per  plateas  increbuit  :  «  Armate  vos  viri, 
armate  vos,  invadite  domum  archiepiscopi.  »  Indi- 
gnum  est  enim,  ut  in  communi  nobis  vivat,  qui 
communioneprimatesnostriregniindigneprivavit.» 
ISec  mora  redeunt  in  loricis  evaginatis  gladiis  qua- 


Leviathan,elevato  gladio  quem  tenebat.agnum  Deo 
immolandum  in  capite  percussit,praeciso  vero  eodem 
ictu  haecreferentisbrachio,patrem  proprium  in  ma- 
tris  utero  perimens,diem  circa  undecimam  horam 
diei  exstinguens.Ecce  serpentisinhocmartyre  pru- 
dentiam,  quicorpus  percutientibusopposuit,utca- 
put  suum,id  est  ecclesiam,  sive  animam  suam  illee- 
sam  conservaret.  Ecce  simplicitatem  columbae,qui 
nec  etiam  contra  carnis  occisores  insidias  velclau- 


tuor  canes  aulici,  quospraediximus,  necnon  et  bu-  c  suram  aliquam  opposuit,  verum  claudi  monaste- 
cellamcum  bisacutis  ef  nfpiieiiihnc /n_>t_-ic^^^m-       _: •* ,     ,.  .     .   . 


cellariicumbisacutiset  utensilibus  caBteris  commo 
dis  ad  scelus  quod  in  animo  conceperant  parien- 
dum.  Sed  praecaventes  famuli.obserato  ostio,igno- 
rante  hoc  praesule,  eos  excluserunt.  Filii  autem 
Satanae  duce  patre  eorum  ad  lignea  obstacula 
divertentes,  caedunt,  scindunt,  diruunt,  ex  fragore 
autem  nimio,  et  terribili  strepitu,  nimium  clerici 
more  suofere  exanimes  facti  sunt.  Archiepiscopus 
vero  qui  solus  quaerebatur  perdendus,  caeterosqui 
vano  timoreperterritierantconsolabatur  inDomino 
et  ut  nobis  videbatur,  ita  imperlerritus  residebat, 
tanquam  venissent  ad  nuptias  eum  invitaturi,  et 
cum  a  suis  fuisset  undique  exclamalum,  ut  in  mo 


rium  prohibuit,quodreligionisjureomnibus  catho- 
licis  patere  debere  sanctoruminstitutapatrumsan- 
xerunt.  0  pastorem  dignum,  qui  ne  oves  laniaren- 
tur.seipsum  luporum  morsibus  tam  contidenter  ex- 
posuit!sciensnimirumindignumessecorona,quem 
in  tali  articulo  mortis  timor  fugam  inire  compellit. 
Quid  non  faceret?  quibus  turbinibus  senon  expo- 
neret,  vas  virtutum  stabilitate  tam  solidum,  tribu- 
lationibus  et  pressuris  tam  excoctum,  et  vigiliis  et 
jejuniistamexanimalum.disciplinisassiduisconfri- 
catum,  quod  merito  ad  summi  regis  delicias  propi- 
nandas  adthronumglorite  deportaretur?reliquerat 
enim  mundum  pro  Christo,  quem  cumfloresuoin 


nastenum  tugeret,ille  qui  ante  promiserat  se  carnis  tantum  despexerat,  ut  cuncta  ejus  tanquam  peri- 
mterfectores  minimefugiturum.vinliusimplet  pro-  D  psemareputaret.Quod  vidensmundus  vetiementer 
missum.  Non  enim  erat  in  tali  casu  fugiendum  de  indoluit,  et  contumaci  sibi  ferale  bellum  indixit,  et 
wvitate  in  civitatem,  sed  dandum  subjectis  exem.  advocansprincipeinadjutoremsuum:«  Veni.inquit, 
plum,  ut  unusquisque  mallet  mori  in  bello  quam      opprimamus  virumistum  justum,quoniam  contra 


videre  mala  gentis  suae et  sanctorum  canonum  sub- 
versionem. 

Sed  cum  ei  diceretur,  quod,  hora  exigente  et 
festo,  deceret  eum  in  ecclesia  vespertinum  cele- 
brare  oflficium.tandem  surgens  et  adcrucemmatu- 
rans,  sibi  crucem  praferri  piaecepit.  Mutato  ergo 
ordine,sacerdos  et  prtesul  qui  praecedere  debeba  t  pa. 
stons  more  cogentisoves  incaulam,incessutempe- 
rato  clericos  equiturproperantes.Intranti  monaste 


rius  est  operibus  nostris.  »  Sed  miro  modo  actum 
est,ut  qui  scintillam  luminis  in  occiduis  terrae  par- 
tibus,et  in  unotantumangulo  radiantem  satagebat 
exstinguere,  luminare  magnum,quod  aboccidente 
usque  in  orientem  fulgura  accendit,  et  opprimere 
voleus  sublimavit.Deinde  alioictuin  capite  recepto, 
martyr  genua  flexit  et  cubitos,  se  ipsum  hostiam 
viventem  Deo  oflerendo,  dicens:  «Pronomine  Jesu 
et  Ecclesiae  tuitione  libenti  animo  mortemamplecti 


rmm,  omissis  vesperis,  quas  Deo  libare  caeperant,      paratus  sum.  «  Et  subsecutus  adjunxit  :  «Deo,  e, 
Patrol.  CXC.  jj 


543 


S.  THOM^)  CANTUAR.  ARCHIEP. 


344 


Magnincetur  Ueus  noster,  qui  non  est  passus  lu- 
beat*  Virgini  Mana.  et  «ncloD ,ony«o   o mn  bus  g^  ao^  ^^  ^  ^  ^.^  sed  ad 

martyribu.comm,ttoca^  eo.fusionem  infideliumet  schismaticoram.earupo- 
tertius  funestorum  m.lit m>  ta  procu mbenU  g  candelabrum,utingredientes  lumen  vide- 

in  cervicem  vulnus  impressit.  Quar  us quod  diciu  r  Cognoscerent,quod  non  sit  Ecclesia, 

est  horrendum,  coronan^  qn»  amp  - ^«u*  °d  'scLmatis  Jntumelia,  quam    martyr  iste  re- 

nis,  ita  a  capiteseparav,t,ut  sangu     al^ns  e^  ce  spuebat,etinfidelitas  ali„dsentiredeDeo,quamipse 

rebro  et  cerebrum  rubens  ex  "^™^*™  ^aLt.ln  solemmtate  enim  protomartyris  S.e- 

coloribus  virginis  etmatns  Ecclesi*  ac^  QC0^  ^  proxlma,antequamde  martyrum  commilitio 

fessoris  et  martyris  morte  P"P™re^  nobfi  s^simns  marty?  iste  censeretur,  sacerdos  Ba- 

simi  hominum,  qoo.  ^.^Lr^tTe  dulfus  nomine  personatum  gerens  in  ecclesia  qua- 
matris  pietas,  nec  miranda  patri prot f™*«  Marife  Londoniis,  ad  epulas  cnjusdam 

potuit.quin  infra  ipsin.  .acra  um  cap U cerebmm  ^^  ^^  .^  ^^ 

venarentur  et  funderent !  Qmbu.  ^patrabs,  et  rece  a  P  instrumeuta  loqueia,  fmstratus 

dentibuscarnificibusrenqu.s,ReginaldusUi^fil.us,  dum  loqu  ,       quam  medici  vires  tyriacide- 

utpote  omnibus  aliis  «^*"^  B  mTixpeS  enn? :  Ute  qui  obmatnerat  moestus  de 
bmm  quod  ^anserat  effodit  et  per  P™men         B  ^  domum  repedavit.Postea  vero  cum 

dejecit  ;  ne  e.  qumta  plaga  deesset,   qu.  martyris  exsequiis  et  divinis  obsequns  pa- 

Christum  imitatus  est.  Ut  en.m  sa Jj* ^  P™^  ™   ^  st!  cuidam^clerico  Radalfo  fratr.  ipsius, 

rumloquar,ipsipropr.ampr.nc.pal^  Q  cujusdomopresbyter  sermonisusuprivatusfue- 

sam,  cumeis  d.ceretur:  «  Sacnfica  Jov .,  ^espue  ^             ^^  ^  ^^  et  Matm 

crucifixum  :  .  iste  vero  aliorum  salu m         P™  ^                      caaticum  trium  puerorum  mo. 

tioso  sanguine  mercaturt .  ven.t    ut  m  ngmb  sacro  C         ,            ^  ^  ^  venerabilig|  ^  ut  „ 

charactere  Christi,  secundum  sc.ta  Lcc Jf^  "«£  g'  lePnPdore  licet  circa  mediam  noctem  domus 

rentur :  autumans  majorem  non  esse  char.ta tem,  ipj       P                                   f  Radulfe>  gx  parte 

quamponereanimam  ^^"^Z  D^ei  dfc  Radulfo  presbyterout  si ore non PossU,sal- 

intrepide  ubi  de  sua  salute  et  fide  ageretur  esse  poenitentia  peccata  primo- 

«^i»-  P^7-^m^S  onferuradeatnovnmmartyrem,apostolumAn. 

non  tractus,  non  ductus,  "'P8^  glorum  et  COnfessorem,  nt  per  ejus  merita  perd.tas 

sionem  !  Pro  mirab.l.  ergo  constantia  credimiis  no  8  °            damaai0auel8e.»  Deinceps cum  presbyter 

norem  *^*™?^^Z\lto%  r  ZZ    m^rasseTmandato, no/est  defraudatns 

nec  paganos,   sed  Chnstian ^^^^^^^^^^^conS^^t^ 

morte  victor.osa t  debellavt.  Sed Lqt u.  loc  marty^  8     martyriUm  domini  mei  Cantuar.a, 

deputati  celsitudmem  metir ^pos    H  I     a  domus  qu         jo^  ^^              ^  vemremLoa. 

Ghristi,  locus  in  quoviaUcumno.tr»  salu us  soie  factUmacivibus  accepi  :  necnonet 

bat  immolari,  cunabnlum  regis  pridie  nati  re    ut  ^j^  ~»                                satis  aperte  lo. 

martyris  cerebro  depingitur,ut  ex  hoc  facto  per  e  p re.by  eiuu l  ,                            Raduifum  satis  cre- 

cutorum  crudelitas  et  martyris  eminens  dignitas  J^^^1^  visio  appamerat.Scio 

Xue  Dei  sacerdosa  s»culo  migrans,  coslis  na-  etiam  ^^^^^^ 

sciJivKalendas Jannuarii,  anno  abinoarnatmne  ^J^^»^^.  et  COmprehen- 

Domini  il7i,di.  Pro^aposuc ^^  ^  &d  ^  ^cnil  mad.dapanniculitedaUneiinvolvi, 

centum:  utqui  diu  mnocenter  vixerat,  Posimno  sanuses.  »  Postea  vero  panmculc 

centes  tempus  celebre  sortiretur  :  ^aguareg.naU  ^^^.^gniimip.in.intinctobracm» 

clementia,  qui  militis  sui  martynum,  imo  natale  ^bfn^^atiagDeiet^ 

martyris,  ita  suo  continuavit,  ut  nec  ei  P«tW-  ^;  ^-^^  adn£esernnt.Perhibet  conso 

civium  salva  suornm  pmrogaUvaesseconjunct.us,  D    £2^^ 

nec  ulterius  protelandum.  Incrast.no  antemmona-  lida  ^^^b^.scripsit  legenda.  Multaetian 

chi,  ut  moris  est,  corpus   mund.ss.mnm  martyr  s  ^f^J^^                     indicium  dilectioni 

lavandumexspoliantessubhabituetordmemo  ^      P^  D                         ^  ^.^ 

chorum  tam  ^«^^      ^d^nofd»monia  fugando,hydroPicos,  paraly 
etiam  hocsuos  lateret familiares.Ad ^umc^      ^1  q     mutos  cffiC0S et  claudos,  necnon  e 

pr0ximum  inveniunt  cilicmm  sic  best inncnl  sobsi-      U co.,  .nrdo >  ^  ^^  .q  ^ 

tum,  ut  levius  isto  pristin*  diei  fm..e  ™ty«nm      ™eCanmarien.i.Ecclesi»te.timoninmf.ubcnju 

qnivisjudicaret.ethostesmajoresminu   minorib».      ^de  ^^ 

Socuisse.  Et  quod  a  nullo  sanctomm  factum  es  e      ^uet  n  ^ om^  Cantui 

a  poplite  supra  in  longum  sub  sutura  cilicn  vermi- 
culis  scaturiens  extenderetur. 


345 


VITA  ET  PASSIO  AUGT.-ANONYMO. 


346 


VITA  ET  PASSIO  SANCTI  THOftLE 


CANTUARIENSIS  ARGHIEPISGOPI  ET  MARTYRIS. 

AUCTORE  ANONYMO 

Iste  libellus  editus  fuit  Parisiis  anno  Domini  1495.) 


INCIPIT  PROLOGUS  1N  VITAM,  PASSIONEM  ET  PROCES- 
SUM  SANCTI  THOM.E  CANTUARIENSIS  ARCHIEPISCOPI 
ET  MARTYRIS   SUPER  ECCLESIASTICA  LIBERTATE. 

Professores  artium,  etc  (Vide  Vitam  S.  Thomae 
auctore  Edwardo  Grim,coZ.  I  usque  ad  Pie  igitur 
etc,  col.,  2.) 

Pieigiturparerecupientesquorumdamdevotioni, 
qui  gesta  martyris  pretiosi  plenius  nosse  solliciti 
sunt,operamdedimusutquatuorhistoriographorum 
labores  etstudia,  magni  videlicet  Hereberti  de  Bo- 
eham,Joannis  Carnotensis,  Willelmi  Cantuariensis, 
et  AlaniabbatisTheuskesberiae,qui  martyris  pre- 
tiosi  stylo  luculento  universa  depinxerant  utpote 
qui  per  totum  imperiosae  nobilitatis  suae  tempus 
pariter  et  abjectae  humilitatis  sancto  familiarius 
adhaesere,  sub  unius  narrationis  serie  historialiter 
texeremus:idsummopere  praecaventes  ne  de  subs- 
tantia  negotiisive  de  veritate  totius  rei  gestae,a  pri- 
mordioperfectaevirilisinchoationis  usque  in  diem 
quopro  DeosuoetEcclesiaelibertate  permartyrium 
cursumvitaeconsummavit,quidquamper  silentium 
deperiret.  Sane  uti  plerisque  videtur,  Herebertus 
qui  singula  dicere  potuitex  scientia  utpotequiea 
quae  vidit  et  audivit  testatur,amore  magistri  justo 
prolixior  metas  compendii  excessit.  Joannes  vero 
publicae  potcstatis  turbine  moto,succinctautens  veri- 
tate  citraperfectumcalamum  extorsit:  reliqui  etiam 
duo  quia  nonplene  satisfecere  rei  gestae  summam 
scire  sitientibus  studendi  nauseam  rninistrarunt.  et 
fastidium  nihilominus  studiosis  generarunt.  Opus 
igiturDominolargiente,  aggredientes,  licetdifflcile, 
sed  ut  credimus,posteris  acceptabile,  brevitate  com- 
petenti  studuimus  consulere  delicatis  :  et  veritate 
plenasatisfacerestudiosis.  Nectamenadeo  prolixi- 
tati  detraximus  gratiacomplacendi,  ut  aliquid  de 
necessario  contingentibus  omittamus  :  haud  quod 
cupidos  plenae  historiaefraudare  velimus  vel  in  mo- 
dicaveritate.  Nimis  enimest  absurdum  ut  quis  de 
pra3coniiscujuscunquedicatpraetermittendum,cujus 
moreset  opera  proponit  ad  imitandum.  Nimis,  in- 
quam,absurdumest  in  parteaedificii  diruere,cujus 
consummationis  hnem  perfectum  intendit  magnifice 
propalare.  Gloriosiigitur  martyris  meritis  et  ora- 
tione  patrocinantibus  ad  laudem  ipsius  et  gloriam  qui 
sanctis  suis  virtutem  praetat  in  via  et  preemia  largi- 


A  turin  patria,  praesenti  operi  indulsimus  ad  horam, 
ut  et  compendiosaprolixitaset  taediosis  tollatfasti- 
dium,  etstudiosis  lectoribus  majorem  provocet  ap- 
petitum.  Nostrae  igitur  devotioni  linea  rectitudinis 
nusquam  aberrando  per  beati  patris  nostri  merita 
gloriosa  Spiritus  veritatisinspiret,  ut  quod  pia  ag- 
gredimur  intentione,  pura  fide  plena  prosequatur 
oratio. 

Explicitprologusin  Vitamet passionem sancti  Tho- 
moe  martyris:  et  insipit  quadrilogus  in  Vita,  pas- 
sione  et  processu  ejusdem  martyris. 

CAPITULUM  PRIMUM, 

DE  VITA  ET  MORIBUS    PARENTUM   SANCTI    THOM^E. 

Electus  igitur  ante  mundi,  etc,  usquead  veritati 

[eademqucehabenturapudEdwardumGrim.,supra, 
B  col.  3.] 

CAPITULUM  II. 

DE  ORTU  MlRABILl  BEATI  THOMjE. 

Nunc  autera,  ut  paulo  altius  sermonem  histories 
repetamus,  non  abs  re  duximus  in  principio  inseren- 
dum  de  conjugiopatrisac  matris  admirandam  satis 
utique  rei  gestae  meditantibus  veritatem,  ut  exinde 
videlicetfacile  advertatur  quanta  cura  acpietate  a 
solis  ortu  et  occasu,  genere  et  conditione  tam  di- 
versos  congregavit  iu  unum  prasdestinatio  mirifica 
Salva  toris,  de  quorum  sane  progenie  sponsam  suam 
Ecclesiampermundurauniversum  triumphaliter  su- 
blimari  et  decorari  praetendit. 

Praefatus  igitur  Gilbertus  aetale  juvenis  crucem 
Dominicam  causapcenitentiae  votivae  arripuit  Jero- 
J  solymam  iturus.quemdam  de  fainilia  sua  Ricardum 
nomine  secum  assumens,  ipso  solo  pro  serviente  con- 
tentus.  Quo  tandem  prospere  pervenientibus,  inter 
Christianos  etgentiles  insidiishabitis  :loca  sancta 
orationis  causa  cum  aliis  ingressus  est.  Sed  cum 
licuit  redire,  omnes  visitantes  pariter  capti  suntet 
catenati  atque  in  carcere  cujusdam  Amiraldi  prae- 
clari  principis  paganorum  detenti,ut  singulis  diebus 
qualemcunque  sibi  victum  laboribus  impositis  quo- 
dammodo  compararent.  Qui  Gilbertusper  annum 
integrum et dimidium in  captivitate  Sclavorum,  more 
serviens,cum  honoratior  caeteris  atquepraestantior 
haberetur,  in  oculisAmiraldipraeomnibusgratiam 
et  favorem  invenit  in  tantum  utfrequentercoram  eo 


341  S.  THOMiE  CANTUAR.  ARCHIEP.  348 

sed  tameninvinculis  admensam  veniret,  discum-  A  securitatem  haberet  imo  necdum  secura  de  con- 

jugioetsi  qusesitum  hommem  repenret.  Profici- 


bentes  visitaret,  invicem  de  terrarum  notitiis  ac  gen 
tium  diversarum  moribus  rite  conferrent.  Multa 
etiam  ob  gratiam  ipsius  collata  sunt  suis  beneficia 
concaptivis,  procurante  insimul  privatim  in  quan- 
tum  licuitfiiiaejusdem  Amiraldipuella  curiali  ad- 
modum  et  decora  unica  patris  sui,  quaeutiquemiro 
affectu  ipsum  Gilbertum  prout  patebit  inferius  dili- 
gebat.  Quadam  autem  die  nacta  opportunitate  pu- 
ella  libenus  loquendi  cumeo  inquisivit  ab  eo  de  qua 
terra  et  civitate  exstiterit  oriundus,  de  fide  etde  re- 
ligioneetconversationeChristianorum,  etquaeforet 
credentium  spes  et  saeculorum  praemia  f uturorum. 
Qui  cum  responderet  quod  Anglicus  esset  et  Lon- 
doniarum  civitatis  incola  atque  inquisita  de  fide- 
Christiproutmeliusnoveratexposuisset,consequen- 

ter  et  ipsa  ab  eo  sciscitavit  dicens  :  »  Num  mortem 
libenter  pro  Deo  tuo  et  fide  Christi  quam  profiteris 
conservandaintrepideexciperes?»— »  Libentisshne, 
inquit,  proDeonostro  moriar  . »  Quo  audito,  puella 
mox  quasi  verbiexvirtute  tota  mutata  protitetur  se 
Chris  tianam  tieri  ipsius  ob  causam,dummodo  ipsam 
in  conjugem  accipere  in  suatide  sponderet.  Tacuit 
attamen  ille  secum  dehberans.et  timens  nimirum  fal- 
laciam,  acquiescere  statim  noluit  promittendo  pre- 
cibus  insistenti,  imo  tergiversando  de  die  in  diem 
prorogavit,  nolens  cito  praestare  consensum.  Cum- 
que  puella  afiligeretur vehementer  et  in  dies  ob  dila- 
tionem,ut  moris  est  mulierum.plus  anxia  efficeretur, 
Gilbertus  interimcum  suis  concaptivisdefuga  cogi 


scens  igitur  pertransiit  prospere  paganismum  et 
cum  quibusdam  peregrinis  et  mercatoribus  repa- 
triantibus  qui  linguam  ejus  noverant  versus  An- 
gliam  navigabat.  Cumque  transcursis  omnibus  pe- 
riculis  obiter  obviantibus  Angliam  applicuisset 
atque  asuis  comitibus  jam  dissociata  fuisset,  nihil 
aliud  interrogare  pro  itinere  noverat  nisi  tantum  : 
Londonia,Londonia.Quotandempervenientequasi 

bestia  erratica  perplateas  civitatis  incedens  et  ob- 
viantes  quosque  explorantis  more  circumspiciens, 
derisui  habebatur  omnibus  et  maximepuerisinten- 
dentibus  ineam  et  pervicosincedentibus  ob  dispa- 
remipsiushabitumetlinguamsimuladmirantibus. 
R  Contigitveroquodsicperplateasetvicos  incedens 
contra  domum  praefati  Gilberti,  ubi  manebat,  m 
solemniori  scilicet  et  frequentiori  civitatis  foro, 
ubinunc  in  honorem  sancti  Thomae  hospitahs  do- 
mus  constructa  est,casu  fortuito  deveniret.  In  qua 
quidem  divulgatum  est  quod  quaedam  juvencula 
mulier  quasi  idiota  pueris  eam  et  aliis  sequentibus 
etirridentibus  evagaretur.  Audiens  autemRicardus 
serviens  Gilberti  superiusmemoratus  quasiad  spe- 
ctaculum  cum  c«teris  et  ipse  accurrit.  Qm  cum 
propius  accedenseamagnoscerct,  statim  cum  sum- 
ma  festinatione  recucurrit  ad  dominum  suum,  nar- 
ransei  secreto  hanc  tiliam  Amiraldifuissead  quam 
admirationis  causaintuendamhominum  copiacon- 
fluebat.  Quo  audito,  supra  modum  admirans  nec 

.       .  •!      •!    _       _.___.      _  i  _*        ATTAnlHrtt 


Gilbertusinterimcumsuisconcapuvisaeiug_i.ugi-      ^ _*__..  w -      .    _-.0;u;i_>  ...  «ir*  pvpniret 


.«__._.  t — ~. - 

cateniset  carcere  aufugerunt:  totumque  noctis  resi 
duumquousqueChristianorumtines  attigissent  con- 
citi  peregerunt.  Mane  autem  facto,  cum  praepositus 
oper  um  more  solito  ut  eos  ad  opera  mitteret  consueta 
carcere  fracto  non  reperisset,  inmanu  valida  ipsos 
insequitur,  donec  Christianorum  terminis  obstanti 


omnino  videretur,  dominus  Ricardo  non  potuitfi- 
dem  dare  donec  ipso  in  juramento  diutius  persi- 
stente  minus  incredulus  aliquantulum  redderetur. 
Cogitans  tandem  causam  advenlus  ipsius,arbitratus 
est  tamen  consultius  ei  alibi  providendum  quam  eam 
secumindomo  propria   retinendo,  jussit  Ricardo 


insequitur,  donec  Christianorum  terminis  ou^uu-      _.--»- -—   r "-  .,         ei  vicinam  eam 

busomaispejamtraudaUrevene,ea.,aoopaT     ^2^^-^  S  .»-  io 


J_/U^      VF  __**_**   _.j,w  j«-_— - 

irati.Puellaverohaec  audiens  memorata  exilla  hora 
de  profectione  sua  etfugapostipsos  illico  cogitavit 
et  ipsa.  Cumque  super  haec  diebus  ac  noctibus  mire 
cogitativa  efficeretur,  et  in  meditatione  exardesce- 
ret  cautius  e  vadendi,nocte  quadam  universis  somno 
depressis,sola  nuho  sciente  secum  assumplo  modico 
quidem  ad  viaticum  necessario,  ut  expeditius  iter 
ageret  satis  difficileattentandum,  multiplici  se  tra- 


adduceret,  quae  ipsam  tanquam  filiam  suam  in 
omnibus  exhiberet.  Quem  cum  videret  puella  et 
ipsum  agnosceret,  mox  quasi  mortua  cecidit  jacens 
in  exstasi  resupina.  Cumqueab  illa  mentis  ahena- 
tioneexpergefactaadsereversa  resideret,  addictam 
matronam  Ricardus  eam  sicut  dominus  ejus  im- 
perarat  adduxit.  Gilbertus  vero  de  adventu  puellae 
secumpertractansccepitanimofluctuareperdiversa, 

: :_*__-«*_    t>__TMiftnantP8 


agerel  satisdifficileatteotaodom,  mulUphci  se  tra-     mi.,.™^^-»--      rcpogoaotes, 
_U.  diserim.olfog,eodi,  oto.i  eoraos  de  ooiversts      ^^J^^^.ZLa^ 


UiUll      VAlUUt  «J_-s  ____«•.    -^-Q (-w_-— —J 

heereditaiio  juresibi  pertinentibus,  sufficientiam 
divitiarum  sibi  reputans  desiderium  suum  com- 
plessepro  voto.  0  mirandam  nimis  hujus  muhens 
tam  audaciam  quam  amorem  tanta  difficilia  et  ardua 
praesumentis!  Non  haesitavit,  cum  esset  tam  ingen- 
tissubstantiae  gloria  nobilitandapaterna,  irrecupe- 
rabititer  eademcarere.nontrepidavitfragilis  etde- 
hcatapaupertatem  poenaiem  subire,  nec  per  tot 
terrarum  spatia  et  naufragantis  maris  innumera 
penculorum  genera  dubitavit  sola  discurrere,  dum 
unius  nominis  tamremotietignoti  amorem  quaere- 
ret,  cum  etiam  nec  de  vita  ipsius  vel  inventione 


inciditinmentemejus  episcopum  Londoniensem 
consulendum  adire  apud Sanctum  Paulum,  ubi  qua- 
dam  die  sex  episcopi  aderant  super  arduis  regni 
negotiisvel  Ecclesiae  tractaturi.  Quibus  coram  po- 
situs,  cum  rei  gestae  veritatem  superius  memoratae 
per  ordinemexponeret.moxCicestrensis  episcopus 
pree  cateris  propheticam  prorumpens  in  vocem, 
indubitanter  asseruit  hanc  vocationem  non  huma- 
nam  sed  potius  fuisse  divinam,  et  necessano  ma- 
gnitici  operis  prolem  edituram,  cujus  sanctitateet 
labore  universalis  esset  Ecclesia  adChristi  gloriam 
subhmanda.  Concordantibusetcseteris  quiaderant 


349 


VITA  ET  PASSIO  AUCT.  ANONYMO. 


350 


episcopis  in  hanc  sententiam  et  ut  idem  Gilbertus  A 
puellam,  dummodo  baptizari  vellet.duceretinuxo- 
rem,  adducta  est  statuta  die  in  crastino  in  Eccle- 
siam  Beati  Pauli  dictorum  episcoporum  in  praesen- 
tia,  ubi  et  baptisterium  competenter  exstitit  prae- 
paratum  in  quodebueratbaptizari.  Cumque  inter- 
rogaretur  in  medio  posita,  prout  mos  exigit  Eccle- 
siee,  per  seepedictum  Ricardum  communem  eorum 
interpretem  si  vellet  baptizari,  respondit: «  Hujus 
rei  causa  a  valde  remotis  huc  adveni,  dummodo 
Gilbertus  velit  mihi  in  conjugiocopulari.»  Baptiza- 
turigitur  puella,sex  episcopis  grande  cum  solem- 
nitate  baptismi  agentibus  sacramentum,  eo  quod 
preeclari  sanguinis  essetfemina  imo  vocatione  cla- 
rior  admodum  et  divina.  Gilberto  traditur  mox  ab 


CAPITULUM  III. 


DE  VISIONIBUS    MATRIS    EJUS    PER    QUAS  FUTURAM    CREDI- 
MUS    SANCT.E    SOBOLIS    EXCELLENTIAM  PRjEFIGURARI. 

Brevi  ergo  intervallo,  etc,  usque  ad  figuravit 
[eadem  el  haec  quse  apud  EdwardumGrim  reperias, 
supra,  col.  3-4.] 

CAPITULUM  IV. 

QUALITER  SE  HABUERIT  1N  JUVENTUTE. 

Jam  puerilibus  annis  evolutis,  optimis  ccepit  pol- 
leremoribus.ingenio  clarus,acceptus  eloquio.vultu 
juxta  gravitatemjucundus,venustus  aspectu,forma 
satiselegans,  gratumseseomnibus  etamabilemex- 
hibebat.Quemetiamsecundumutrumquehominem 


episcopis  in  conjugiumcumcelebritate,  conjugali  B  multiplici  naturalium  gratia  bonitas  ditavit  divina, 


breviter  de  fide  Catholica  prius  instructa.  Quam 
cum  ad    propria  duceret,  prima  mutuee  in  unum 
concordiee   nocte  sanctum  Thomam  futurum  Can- 
tuariensemarchiepiscopumetmartyremgenuerunt. 
In  crastino  veroGilbertustanto  ad  terram  sanctam 
afficiebaturdesideriorevertendi,quodsuspiriisagi- 
tatusmagis  assiduequamfrequenter  vultum  tristi- 
tiee  preetenderetinsuetum.  Cogitat  interea  uxoris 
suaejuvenculeetenerum  sexum  fragilem,eetatem  lu- 
bricam,  linguam  etiam  patriee  ignotam  et  ob  ista 
nimirum  pericula  non  parva  per  absentiam  suam 
eidem  posse  de  facili  provenire.  Uxor  vero  ipsius 
cum  vultum  illius  secus  quam  heriet  nudiustertius 
animadverteret  in  diversa  mutatum,  metuebat  ve- 
hementer  et  cogitabat,  ne  forte  ipsa  esset   causa. 
Institit  igitur  precibus  diebus  ac  noctibus,  scisci- 
tando   tantee  tristiliae  veritalem,   nec    aliquando 
destititdonec  patefactaplane  fuerantqueelatebant. 
Gilberlusigilurprecuminstantiafatigatus  cum  de- 
sideriumsuum  uxori  reserasset,  illa  vero   utpote 
magnee  spei  mulier  et  in  fide  Christi  roborata  non 
solum  voto  viri  suiannuit,  imo  rogavit  et  hortaba- 
tur  ut  quid  concepisset  in  mente  quo   complacere 
suo  crederet  Creatori,  nulla  de  se  habita  conside- 
ratione  tam  prompte  exsequeretur  quam   devote, 
et  adjecit :  «  Spero,  inquit,  firmiter  et  de  Deo  meo 
tantum  confido  qui  ad  agnitionem  sui  nominis  me 
vocavit,  quod  te  etiam  absente  me  non  deseret  sed 
sicut  et  priusquam  ipsum  agnoscerem  abomni  in- 
tactam  periculo  conservabit;  tantum  pro   solatio 
peto  Ricardura  mihi  relinquas,  eo  quodlinguamea 
melius  eruditus  necessitatibus  meis  ceeteris  potius 
noverit  rainistrare.  »  Quibus  auditis,  Gilbertus  ad- 
modum  leetus  effectus  parat  sibi  necessaria.  Ordi- 
natisque  quee  uxori  suee  et  familiee  competebant 
quam  citius  poterat  Hierosolymam  profectus  est 
ubipertresannosetdimidiummoramfacienspostea 
repatriavit.  lnvenitque  Thomam filium  suura  admo- 
dumformadecorum  et  cunctorumin  oculisintuen- 
tium  gratiosum. 


D 


ut  in  mysterium  magnum  vas  videretur  excisum, 
et  ex  naturee  beneficiis  futurus  preediceretur  an- 
tistes ;  queraadmodumvisiocoelestispuerumadhuc 
plenius  intimavit. 

Nam,  dum  aliquo  tempore  febre  corriperetur,  et 
ipsa  invalescente  ardens  jam  sensim  per  omne  cor- 
pusculum  ex  intimis  sudorerumperet,  visaestdo- 
mina  queedam  statura  procera,  vultu  placido  et 
aspectu  decora,  in  lecto  decumbenti  astitisse,  et 
puero  de  sanitate  pollicita  confortato,  duas  claves 
aureas  tradidisse  sibi  in  manu  in  heec  verba : «  Tho- 
ma,  » inquiens,«  hee  sunt  claves  paradisi,  quarum 
tu  adhuc  es  habiturus  custodiam  :  »  et,  his  dictis, 
disparuit. 

Tempore  autem  quo  pater  ejusinreligiosa  domo 
Mertoniee  eum  priori  Roberto  aliquandiu  nutriendum 
tradiderat,venit  quadam  diepater  filium  visurus  : 
introductoque  puero  coram  priore  pater  procidens 
pronus  adoravit.lndignans  vero  prioraitilli:«  Quid 
agis?procidisadpedes  filii?quod  eifacisillefacere 
tibi  deberet.  »  Cui  pater  in  secretis  ait :  «  Domine, 
ne  mireris,  scio  eiquidfacio  :  erit  quidem  pueriste 
magnus  coram  Domino.  »  Expavit  nimirum  pater 
tam  mirifica  de  filio  sibi  divinitus  revelata,  quee 
tamen  prae  admiratione  sub  sigillo  silentii  cen- 
suit  occultanda.  Postquam  vero  litterarum  studiis 
traditus  liberales  artes  altigit,  quatenus  lascivia 
eetatis  et  angustia  temporis  promisit,  in  illis  pro- 
fecit. 

Ab  ineunte  autem  eetate,  sicut  referre  solitus 
erat,  didicit  a  matre  timorem  Domini  et  beatam  Dei 
genitricem  tanquam  ducem  viarum  suarum  et  vitee 
patronam  dulciusinvocare:et  post  Christum  in  il- 
lam  totam  fiduciam  jactare. 

Matre  verodefuncta,  sibi  patrique  relictus  vicesi- 
mum secundum  eetatis  annum  otio  impendebat.Pa- 
risiis  vero  per  aliquot  tempus  studens,  reversus, 
receptuseslin  parlemsollicitudinis  reipublicae  Lon- 
doniensis,  ubi  laudabiliter  se  habens  didicit  pru- 
dentiam  hujuslucis.quapostmodumprobenoverat 
communia  Ecclesiee  Anglorum  et  publica  totius  regni 
negotia  manifeste  tractare,venitque  ad  virum  quem- 
dam  in  civitate  genere  insignem  et  multarum  pos- 


S.  THOIME  CANTUAR.  ARCHIEP. 


351 

sessionum  prnecipuum  cui  firmiteradhaesit :  varias 
steculisequenscuriositatesnuncvenatununcavium 
capturaquibusmaximepascebaturanimusjuvenilis. 
Pro  libitu  nuncdomi  cumpatre,nunc  rure  cumdi- 
vite  morabatur.  Factumque  est  utin  huncmodum 
dimissussibischolaribusstudiispraepropererenun- 
tiaret.  Die  vero  quadam  accidit  ut  ad  ripas  eunte 
Thoma  simul  cum  divite,  motam  de  flumine  anam 
accipiter  insequeretur,  secutusque  divertentem  in 
flumine  cum  ipsapariter  mergebatur.Quod  videns 
adolescens,  miseratus  accipitrem  jam   periturum, 
equo  desiliit,  seque  in  gurgitem  ut  avem  eriperet 
praecipitavit ;  sedpriusquam  avemcontingeret  ra- 
ptusipse  intra  alveum  fluminis,et  nunc  mersus  sub 
aquis,nuncundarumviimpellentelevatuspericlitari 
coepit,  et  penitus  periisseputabatur  ab  intuentibus 
dumnullus  adesse  potuitqui  manumporrigeret  per- 
eunti.  Denique  ad molendinum,  quod tunc  forte mo- 
lebat,  aquae  tractu  perlatus,  ubi  primo  aquaeexiti- 
bus  propiuquavit,  stetit  rota  nec  se  movit  seuiel, 
quousque  vivus  quidem  sed   vehementer  affiictus 
adolescens  extractus  est.Sedfovit  afflictum  medica 
manus  Salvatoris,  quem  inter  undas   desperatum 
protexit  ne  exstingueretur  lucerna  futurus in  Israel, 
cujus  morte  pretiosa  tanta  cernimusbeneficia  pro- 
venisse. 


352 


Ad  curiales  itaque  se  transferens  occupationes, 
ccepit  in  florem  saecularis  prudentia?  pubescere,  et 


A  fructu  discretionis  pollere.  Tanto  namque  rationis 
vigebat  acumine,ut  prudenterinauditasetdifficiles 
solveret  quaestiones  ;adeoque  felici  gaudebat  memo- 
ria,utquod  semelinsententiisaut  verbis  didicerat, 
fere  quotieslvolebat  possetsinedifficultateproferre: 
quodmultilitteratiores  assequi  non  valentes,  tan- 
tam  mentis  perspicacitatem,  praesertim  in  homine 
variis  occupationibus  dedito,miraculoascribebant. 
Nimirumdispensatiodivina,quemvocabatadmajo- 
ra,  ita  erudiebat  et  exercebat  in  minoribus,  quasi 
inquibusdamfuturorumpraeparatoriisutincollatio- 
nibus  aut  sermonibus  (utdici  solet)  ad  manumne- 
cessariahaberet.  Ad  praesagium  etiam  futurae  con- 
stantiae  ferunt  adolescentis  animo  tam  pertinaciter 
adbaesisse  amorem  veri,quamviss8ecularia  sectare- 
B  tur,  ut  vix  autnunquam  joco  vel  serio  quidquam 
protuleritcontrarium  veritati  :  et  quam  perfecte  id 
ipsum  impleverit,  postquamfactus  estvir,  sequen- 
tia  declarabunt. 

(Post  hcec  quadrilogus  iste  priorfere  ad  verbum 
concordat  cum  secundo  quadrilogo.  de  quoposthac 
dicturisumus.At  pro  tribus  quinque  libros comple- 
ctitur  ;  quorum  quartus  Ue  Gestis  post  martyrium 
est;quintus  epistolas  quasdam  circiter  70  continet. 
Quoddixissesufficiatdehaccompilatione.Liberipse, 
quo  continentur  hcecjam  rarus  factus.saUsmagni 
pretii  cestimatur et  venditur.Est  inblibiothecaSan- 
cti  Audomari  liberms.  de  Vita  S.  Thomx,  qui  idem 
fere  est  cum  primo  quadrilogo  edito,  et  prxter  ea 
paucula  de  obsidione  Tolosxex  opere  Willelmifilii 
Stephani  excerpta  habet.) 


VITA  SANCTI  THOMyE 

CANTUARIENSIS  ARCHIEPISCOPI    ET  MARTYRIS, 

AB  ANONYMO  QUODAM  SCRIPTORE  EX  ALIORUM  SCRIPTIS  COMPILATA. 

[Edit.  Bruxellis  1682.] 


INCIPIT  VITA  B.  THOM^l  MARTYRIS  ' 

ET   ARCHIEPISCOPI  CANTUARIENSIS 

De  pluriumnarratione collecta,magis extensa,quam 
sit  infra,quam  scribi  fecit  dominus  Petrus  Roge- 
rii,  Gregorius  papa  XI. 

Post  summi  favoris  dote  vestitos  praeclaros  pu- 
giles,  qui  auspicalo  pugilari  a  cunis,  ubi  vagiit, 
usquemucronem.quo  occubuit.Thomae  depinxerunt 
universa.si in  opus  simile  pygmaeam manum exten- 
damadcalamum,  erga  benevolosdeprecanturprae- 
sumptionem  imperiosae  viresamoris  in  martyrem. 
Porro  Joannes  Saresberiensis,  magister  Herbertus 
deBosaham,Willelmus  Cantuariensis,Alanus  abbas 
Teokesberiensis.quatuorveredariidelinificaelinguae 
quadriga.per  quatuor  mundi  climata  uostri  auriga- 
runt  agonem  athletae,  et  vernantis  purpura  eloquii 
excellentisinaurentes  materiae  majestatem  per  se 


commendabilempotentiaplusplacendifestinanthi- 
storiam.  At  hic  contractae  frontis  imaginari  mihi 
videor  objecta  :  «  Quid  igitur  consummato  opere 
tibi  sumis  operis,  consumis  operam,  fessoque  mi- 
litecamponudato.seruspraeliatorcassasducisexcu- 

bias?  Quid  sumpto  bravio  gigante  sopito,  inanese 
inanuspraecingitadstadium?Quidcygneoillotubis 

ductilibus  decantato,fragilimodulari  parasavena, 
cumnecdedicendisaliquidomissum,necquidquam 

dedictis  limari  timeatur  ?  » 

Paucis,  oro,  sustineat  sugillator  meus,  si  forte 
nasvum  temeritatis  queat  eluere  professio  veritatis 
Historiographos  superiores  relegenti  occurret  hinc 
mater  taedii  extensa  prolixitas,  hinc  exprimendae 
veritatis  noverca  succincta  brevitas,  Heribertus, 
utpote  qui  per  singula  dicere  potuit  ex  scientia,qui 
quae  vidit  et  audivit  testatur,amore  magistri  extra 


353  VITA  AUCT.  ANONYMO.  354 

metas  actus  compendii,  cum  nihil  linqui  intactum,  A  easequiturcap.  x,  uhi}nveniunt^ul^ 


narrationetuprotelat  inimmensum.  Joannes,potes- 
tatis  publicae  turbine  mota  procella.citraperfectum 
stylum  excussit.  Reliqui  duo  nec  satisfacere  rei 
gestae  summam  sitienti  nec  fastidiosi  lectoris  evase- 
runt  supercilium.  Hinc  mihi  studium  opus  compen- 
dinare  sumptuosum,  brevitate  consulere  delicatis, 
nec  studiosos  fraudare  veritate  :  ob  id  velmaxime 
cum  dicatioribus,  Heriberto  scilicet  et  Willelmo 
diflusioris  silvae  percurrens  opaca  ;  cum  castigatio- 
ribus,  Joanne  videlicet  et  Alano.contractioris  hor- 
tuli  sinum  ingressus,  ex  omnibus  micantiores  mihi 
florescongessi,excerptorisquefunctus  officio  aliena 
respersi  codicem  redolentia  :  de  totius  structura 
fabricee  nihil  mihiapproprians  praeterrudem  sche- 
dulam  fundamenti  locum  vindicantem. 

Sed  et  ne  in  aliquo  liber  furti  oblitteretur  calumnia 
auctores  domesticos  gerit  in  margine  paginapere- 
grina,  utde  communi  quid  singuli  sibi  specificent 
operis,  e  regione  locatum  nomen  loquatur  opificis. 
Sane  quia  sine  fili  catenain  vestem  non  conveniunt 
commissura3,nec  sine  caementi  fcedere  lapid  es  levan- 
tur  in  murum,ansas  tantum  cortinis  innexui.tabu- 
lisque  inserui  incrustaturas,  quibusfirmius  cohae- 
reant,  quae  hujus  contingant  tectum  foederis.  Ut 
autem  in spatiosi  campi  latitudinem  transvolandam 
equusadmissus,si  adhoram  lora  retrahas.pede  pa- 
rum  feriato  novum  ardentius  fervet  ad  cursum,ita 
et  nos,  utlectori  subinde  a  ccepto  respiranti  demum 
hilarior  renascaturaviditaslectionis,  in  tres  partes 
opus  distinximus. 

Prima  a  puero  ad  exsilium  extenta  instar  synapis 
minutissimoe  fidem  mentis  serit  in  hortulo.quae  pri- 
mum  prae  parvitate  resupina  pompae  saecularis  fe- 
fellit  intuitum,  sed  postea  altiorem  evadens  in  ar- 
borem,avibus  caeli  requiemministravitetumbram. 

Secunda  sub  exsilio  trituraetexit  acerbitatem,ubi 
spe  requiei,  quam  sibi  praeparavit  in  horreo,  ab 
area  resilire  triticum  supersedit. 

Tertia  in  passione  supereminentiorem  aggressa 
viam  Apostoli,  ut  Christum  lucrifaceret,  propriae 
vitae  factus  prodigus,  cruoris  probavit  profluvio, 
quod  nec  gladius,  nec  mors  eum  separare  praevaluit 
a  charitateChristi.lbi  nutantem  Ecclesiaelibertatem 
instatum  evehensfirmiorem,  sui  objectu  sanguinis 
imminentem  jam  repellit  ruinam  ;  et  quod  nos  in- 
firmiores,  etiam  ad  nomenlupi  trepidantes,eventu 
duximusimpossibile,  ipse  leoni  occurrensfactufa- 
cile  suo  monstravit  exemplo  :  quod  scilicet, »  Bo- 
nuspastor  animam  suam  dat  pro  ovibus  suis.  » 

Verum  si in  opusculi  hujus laniationem  edax  exa- 
cuitlivor  mordacium.unumquod  objiciam  mutuo 
sumpsi  responsum  : 

Omnibus  invideas,  livide,  nemo  tibi. 

(Itaprologus :  quse  inde  sequuntur,  videlicet  capi- 
tula  novem  libri  priminihil  nisi  excerpta  sunt  e  lt- 
bellisJoannis,Alani,Herbertiet  Willelmi  Cant.  Post 


videntur  hiatum  supplerequi  in  tierberto  de  Bosham 
est,  ad  cap.  7  lib.  m  VitceS.  Thomce,  infra. 

Vel  ideo,  ne  aliorsum,  ut  plerumque  contingebat 
eum  traheret  occupatio.  Quod  cum  contingebat, 
tuncquidemperunumfratrem,adquempertinebat 
de  egenis,  hocipsum  adimplebatur.  Vel  ideo  certe 
sub  nocte,  quodnequaquam  foretsub  luce  tam  de- 
vota  vocatio.  Etvere  tunc  devota  vacatio,et  devo- 
tissima.  In  eo  noctis  vacans  devotio.  Cerneres 
quippe  pootificem  in  profundae  noctis  silentio,quasi 
lucem  in  tenebris,  singulorumedibus  advolutum,a 
singulis  orationem  petere.et  plorareper  singulos. 
Et  velut  aquarumexituslacrymaededuoebanturper 
oculos,  adeo  ut  lacrymis  plus  quam  aqua  singulo- 

B  rum  pedeslavarividerentur.  Secundum  vero  fiebat 
convivium.nonjamin  furtonoctis  factum,sed  dilu- 
culo.  Ecce  enim  egredientibus  e  ccelesti  convivio 
illistredecim,quibus  pontifexpraecinctus  ministra- 
verat,  ingrediuntur  alii  duodecim,  quibus  discum- 
bentibus  frater  ille,quiadusus  pauperum  portabat 
loculos,  vice  pontificis,  humiliteretdevote  singulo- 
rum  pedes  lavans,  ministrabat,  sine  argenteis  qui- 
dem,  sed  in  cibisabunde.  Tertiumvero  inprocessu 
lucis  circa  horam  diei  tertiam  fiebat  convivium,cen- 
tum  exiis  qui  dicunturpraebendarii.pauperibusin- 
troductis.  Quibus  duo  fratres,  ad  quos  de  egenis 
pertinebat,  ministrabant.Et  quidem  triplex  mensa 
pontificis  per  singulosdies  hasquotidietresmensas 
ponentis.quasi  quotidie  tres  missas  celebrantis :  pri- 

r  mam in  nocte,  secundam in  aurora,  tertiam  sub luce 
plena.  Revera  in  hoc  mystice,  unctione  magistra, 
edoctus,  ut  ita  videlicet  tribus  mensis  his.tanquam 
tribus  missis,  Deo  gratis  hostiis  nova  Salvatoris  na- 
ti  vi  tas  suam  in  ipso  novitatem,  tanquam  nativitatem 
roboraret,ut,quemsubpeccatijugo  vetustaservitus 
tenuerat,  novaChristi  nativitasliberaret,  etitanovus 
homo  novum  hominem  Christum  indueret. 

Igitur  post  synaxim  decantatam,  evangelica  illo 
convivio,inquo,utdiximus,ipsemet  ministraverat, 
soluto,brevis  somniob  sensus  reparandos  sopore 
praegustato,  caeteris  adhuc  dormientibus,solusipse 
ad  sacros  codices  manicabat.Et  ad  aperienda  secunt 
sacrae Scripturae  mysteria uno duntaxat  suorum,ali- 
quantisper.utsibivisum  est,inhis  exercitato,accito 
tanquam  apertis  cceli  cataractis,  summo  mane  in 

^  alimoniam  spiritus  manna  coelestis  refectionis  colli- 
gebat.  Hic  erat  discipulus,  qui  testimonium  per- 
hibet  dehis,et  vidit  etscripsithaec.scilicetmagister 
Heribertus  de  Boseham.  Per  Scripturarum  quippe 
totprofundaetopaca,  sicutipseconfitebatur.siabs- 
que  duce  incederet.semper  metuebaterrorem.Unde 
et  in  planis  intelligentiae  suae  testem,  et  in  obscuris 
semper  me  suae  inquisitionis  ducem  expetebat.Ve- 
rum  finita  collatione  mox  excludebatur,  qui  accitus 
fuerat,  et  solus  pontifexinconclavi  suoremanebat 
inclusus.  tanquam  in  sponsi  cellam  vinariamintro- 
ductus,  adquem  nulli  nulla  ex  causa,  etiam  usque 
ad  diei  tertiam.iullus^erat  accessus,  EcceThomas, 


355 


S.  THOM^E  CANTUAR  ARCHIEP. 


356 


qui  etsi  manum  jamad  fortia  miserit,  et  sicutprse- 
latione,  ita  et  quadam  operum  altitudine  virtutum 
conscenderitspeculam,  tamen  in  Scripturarura  via, 
tam  humiliter,  tam  simpliciter  gradiebatur.ut  in 
hac.nec  eruditorem  praecurreret,nec  prsesumeretde 
se.  Unde  hic,  qui  inter  vepres  et  spinosa  saeculi  a 
longo  tempore  jam  inveteratam  ruditatem  contraxe- 
rat,  adeo  est  in  brevi  eruditus,  adeo  coelesti  illo 
manna,  quod  in  mane  per  singulos  diescolligebat, 
refectus,  ut  etaliisjam  eructaret  quod  gustavit,et 
super  omnen  aquamnunc  in  clero,  nuncin  populo 
semen  verbi  Dei  serainaret.  Tanto  etiam  Scriptura- 
rum  amore  ferebatur,  ut  saepissime  inter  viandum 
deflexo,in  partemequo.accito  supra  memorato  dis- 
cipulo,  in  via  sacrae  eruditioni  intenderet,  hoc 
seepius  iterans  :  «  0,  inquit,  si  mihi  daretur,  ut 
saeculi  curis  et  causis  semotis,  in  otio  et  quiete 
hujuscemodi  possem  intendere!  Quamfructuosam, 
favente  Domino,  hisimpenderemoperam  lEtquam 
studiose  perditi  temporis  repararem  jacturam  !  » 
Schedulas  in  manicis  suis  laxis  complicare  consue- 
verat  aedificationis  aliquid  nonspernendum  conti- 
nentes.utita  legendo  semper  promptius  penes  se 
haberetquoddiceret.  Illud  etiam  non  tacendum, 
sed  quasi  extollendumpraeconio,quod  semper  se- 
cumhabueritmultosetmagnosviros.omni  morum 
etvitaehonestatepraeditos,etscientiaeeruditioneprae- 
claros,  in  Scripturarum  planis  promptissimos,  in 
mysteriis  exercitatos,  in  sacra  vero  collatione  fru- 
ctuosos,  adeo  ut  inter  istosquotidie  quivis  sapiens 
sapientiorfieret.  Quodmultumpontificis  proposito 
et  desiderio  favebat.  Cum  enimvacaret,  nonmodi- 
cum  ex  his  sapientia  et  scientiaproficiebatindies. 
Quorumeruditorumcatalogum,faventeDomino,cir- 
caultimamtotiushistoriaehujuscalcemseriatim,  et 
siDgulorumexordineponendonomina,ordinabimus. 
Cap. XI. Qualis  fuerit  in  of 'ficio a/tan's. Horaigitur 
diei  jam  tertia  egrediebatur  pontifex  de  conclavi 
suo,  sacerdotaliministerio  sacraccelestia  consecra- 
turus.  lllos  vero  nunc  pertranseo  dies,quibus  ipse 
solum  intererat.  Non  enim  conficiebat  hoc  diebus 
singulis  :  quod,  ut  ipsemet  confitebatur.non  negli- 
gentia,sed  reverentia  faciebat.Et  quia  inter  bonos 
sacerdotes  et  sanctos  in  hoc  observantia  variat. 
Quidamenim  singulis,  alii  vero  certisdiebus  con- 
ficiunt.  In  conficientibus  quidem  videre  mihi  videor 
grande  conversationissanctaeargumentum,in  aliis 
veroreverentiaeethumilitatisindicium.Scriptavero 
canonica,  sicut  necjubent,  nec  inhibent,  nec  dis- 
suadent  aut  suadent  ut  sacerdos  quotidie  offerat, 
sed  hoc  testanturquod  una  diesemel  offerre  suffi- 
ciat,  quemadmodum  et  semel  oblatusest  Christus. 
Illum  vero  valde  felicem  praedicant,  qui  in  die  una 
digne  celebret.  Illos  autem  impraesentiarum,  nec 
memoratudignos,  non  Christi,  sed  mammonae  sa- 
cerdotespraetereo.quipropteroblationumquaestum, 
unam Christi et  semel  oblntam hostiam  quotidie non 
semel,  sed  libentius  iterum  non  tam  consecrant, 
quam  dilaniant,  Filium    Dei  quaestui  habentes  et 


A  ostentui,  Contemptis  igitur  his,  ad  magnum  sacer- 
dotem  nostrum  revertamur,  interillos  reverendos 
Altissimi  sacerdotesnumerandum,qui  quotidieve- 
rentur  et  reverentur  offerre.  Igitur  mox  ut  beatus 
Thomas  parabat  se  ut  offerret,  et  mystica  illa  et 
sacerdotalia  indumenta  offerebantministri,  moxin 
primo  visu,  necdum  etiam his ornatus,totum se con- 
cussit  et  effudit.  Effudit,  inquam,  cor  et  excussit 
adeo,utquidamlacrymarumfonsemanaretacapite. 
Cumvero  sacerdotalibus  jam  ornatus,  altari,  pro 
suis  etpopuli  delictis  priusoraturus,  etpost  oblatu- 
rus,  astaret,  adeo  humiliatum  erat  cor  ejus  et  con- 
tritum,  ut  inter  sacra  deprecatoria  cum  lacrymis 
singultusmagisponerentur,  quamverba.Qui  etiam 
ob  vanas  etvagas  cordiscogitationesreprimendas 

B  inter  celebrandum,  dum  ministri  in  eamissa.quae 
catechumenorum  dicitur,  spiritualibus  intenderent 
canticis,  semper  aliquemethicum  in  manu  tenere 
consueverat.  Et  frequentius  eahora  habebatinma- 
nibus  quemdamorationum  libellum,  quem  unus 
praedecessorum  suorum,  vascatholicum,  haeretico- 
rum  baculus,  malleus  tyrannorum,  Scripturarum 
armarium,  Evangelii  tuba  et  columna  justitiae, 
beatus  Anselmusstylosicut  salubriterpungitivovel 
pungitive  salubri  et  eleganti  ex  intimis  sanctae  de- 
votionis  suae  medullis  exceperat.  Hunc,  inquam, 
habebat  ibidem  ab  oratione  ad  lectionem  se  exci- 
piens.Deindevero  totum  hocspeciale  orationis  ge- 
nus,  quod  missa  dicitur,  festinanter  semper  con- 
summareconsueverat :  Inmissae  introitu  dicta  una 

C  collecta  swpius,  interim  tribus,  pluribus  vero,aut 
vix,  aut  nunquam.  Etprimaria  quidem  institutio 
fuit,ut  una  tantum  diceretur,ut  sicut  est  epistola  una, 
evangelium  unum,  et  collecta  esset  una.  Postea 
veroprocessutemporisplures  suntadditae,  quaeta- 
men  secundumformam  canonum,numerumsepte- 
narium  non  excedunt.  Hancautemin  hoc  speciali 
orationisgenerebrevitatem,  et  insacramentali  car- 
nium  Agni  immaculati  esu  festinantiam,  propter 
illumverebaturDominitransitum,edoctusaDomino 
sacerdoshujusmodiobservabat,  juxtaquod  inlege 
scriptumest: «  Etcomedetisfestinanter  :  »  est  enim 
phase,idest  transitus  Domini.  Comedebat  itaque 
festinanter  propterimmissiones  per  angelos  malos, 
perniciosum  scilicetvanarum  cogitationum  super- 

D  ventum,  in  sacramentali  Dominici  corporis  perce- 
ptione,  nontardus,  non  morosus,non  nova  praeter- 
quam  incanone  constituta  sunt  adjungens,verum 
eapraesertim  hora  profundissimas  tanquam  ex  inti- 
mis  pietatis  visceribus  lacrymas  profundebat  et  sin- 
gultus,  tanquam  attacta  Christi  vulnera  totaintima 
cordis  excutiens  viscera,  et  effundens.  Huic  tantae 
devotioni  testimonium  perhibere  poterunt,quotquot 
saepius  publice  offerenti  astabant.Manus  etiam  suas 
excutiebat  hic  vir  ab  omni  munere,  et  a  dorao  sua 
sordes  avaritiae  prorsus  eliminabat. 

(Secundus  hiatus,  quem  in  libello  Herberti  ad 
cap.9  libri  III  VitceS.  Thomce,infra,invenies,  vide- 
tvr  mihi  ex  sequentibus  suppleri  posse.) 


357 


VITA  AUCT.  ANONYMO. 


358 


Et  mox  cum  nobili  illo  eruditorum  suorum  cata- 
logo  discubiturus  procedebat  in  publicum.  Et  dis- 
cumbensinmedium  a  dextris  eruditos  suos,mona- 
chos  vero  et  religiosos  statuit  a  sinistris  :  milites 
vero,  caeterique  potentes  separitim  semper  et  per 
se  discumbebantseorsim;  ne  videlicetipsos  nonin- 
telligentes  molestaret  lectio.quaequotidie  in  mensa 
pontificis  ab  initio  usque  ad  finem  discubitus  per- 
sonabat. 

(Festinemusjam  ad  librum  secundum  qui  incipit 
his  verbis  : 

Ca.p.  I.  Quid  sit  gestum  in  curia,  cognita  archi- 
episcopi  /w^a.Expeditis  in  superioribus  his,ex  qui- 
bus  dissensionis  interregem  etarchipraesulemorta 
est  materia,quantisqueet  quibusinjuriis  appetitus 
contumeliis  lacessitus,etfuroribus  concussus,com- 
pulsus  sit  beatus  Thomas  fugae  pnesidium  queerere 
ad  exsilii  ejus  historiam,  et  in  exsilio  gestorum  or- 
dinem  expediendum  procedamus....,  etc... 
Explicit  liber  secundus. 
INCIPIT  LIBER  TERTIUS. 
Posl  fidei  etspei  viriliter  jam  transcursa  stadia, 
in  quibus  beatus  Thomas  et  summse  constantiae  et 
eximiaepatientiae  inexemplificatum  saeculis  postfu- 
turis  et  argumentum  exhibuit  et  exemplum,ad  super 
eminentioris  viae.charitatis  scilicetdiffusioris.sudo- 
remattentiuscontemplandumaccingamur,percujus 
admetamperventumeeternaemercedisa  summo  ju- 
dice  prae  participibus  suis  percepi  t  bravium .  ln  chari- 
tatissiquidemlatitudinesemitarumsicdirexeratDeus 
gressusejus  etpedes  perfecerat.ut  necminis  perse-  C 
quentium  territusa  Dei  sui  dilectione  aliquatenus  de. 
viaverit,nec  promissis  blandientium  emollitus  naufra- 
gantismatrisEcclesiaevelfratrumproximorumjustis 
provectibusstudereomiserit,quinpotiuscharitatisar- 
dore  succensus  et  pro  lege  Dei  sui  certavit  usque  ad 
mortem,  et  tandem  animam  suam  pro  ovibus  sibi 
commissisposuit.Sed  haec  studioso  lectori  subtilius 
perscrutanda  relinquentes,  coeptum  historiae  ordi- 
nemprosequamur.  Verum.utpassionis  et  triumphi 
sancti  viri  veritati  certior  fides  habeatur,  in  hac 
particulalestem  quintumquatuorsupradictis  addi- 
mus,  piae  videlicet  memoriae  Benedictum,  postea 
multa  ejus  probitate  promerente  abbatem  sancti 
Petride  Burgo,qui  ipsa  die  qua  martyr  victor  oc- 
cubuif,  interfamiliaresillius  familiarius  illi  assis-  rj 
tens,quaevidit  et  audivit,veraci  stylo  testis  fideiis 
ex  ordine  singula  digessit...  etc. 

GESTA  POST  MARTYRIUM. 
[Librum  terlium  excipit  tractatus  qui  titulum  prce- 

/eKGesta  postmartyrium,  cujus  magna  pars  ex 

HerbertideBoseham  LibroMelorum  excerptaest. 

Quae  hic  damus,  nescio  unde  veniant. 

Cap.  I.  Quomodo  rexfacinus  doluerit,  et  conatus 
fueritse  expwgare.  Cum  audisset  rex  Anglorum 
gladiis  suorum  occubuisse  b.  atum  Thomam,  post 
paucosdies  misitclericossuos  ferentes  litteras,  qui 
Cantuariamvenientescongregatisfratribusdixerunt: 


A  «  Infortunium,  fratres,  quod  penes  vos  accidit, 
eatenus  dominum  regem  contristavit,ut  ab  introitu 
ecclesiae  per  triduum  abstinuerit,  cibumque  a  die 
qua  audivit,  usquein  tertiam,  praeter  lac  amygda- 
larum,non  sumpserit.consolationem  non  admise- 
rit,  nec  in  publicum  prodierit,  sciens  in  suam  re- 
dundare  infamiam  quod   suorum  actum  saevitia, 
nec  facile  posse  persuaderi  quin  videatur  animam 
ejus  quaesisse,  quem  toties  doluerit  suis  obviasse 
decretis,  quem  solum  senseritin  regno  suo  sibi  im- 
pedimento  fuisse,  quo  minus  res  ecclesiasticas  or- 
dinaret.  Res  quidem  detestanda  expleta   est,  et 
facinus  inauditum,  tantoque  minus  ejusmodi  con- 
scius  fuisse  credendus  est,  quanto  magis  eum  in 
innocentia  servasse  usque  in  hodiernum  diem  du- 
g  bium  non  est.  Unum  est,  quod  mordet  ejus   con- 
scientiam.  Cum  enim  omnes  qui  coronationi  filii 
sui  interfuerunl,  excommunicatos  accepisset,  dolo- 
rem  suum  dissimulare  non  poterat,quiajam  fomi- 
tem  omnemirarum  etinimicitiarum  subinitapace 
sopitum  putabat,vocatisque  necessariis  suis  de  re- 
suscitata  injuria  querimoniam  deposuit,  qui  ejus 
compassi  sunt  dolori,eoquevehementius  motisunt 
quod  eum  persequebalur  ille  quem  promoverat. 
Unde  eo  nesciente  vindicaturi  ejus  injurias,ac  per 
hoc  placere  ei  putantes,  a  curia  latenter  recesse- 
runtquatuor  illiquiflagitium  perpetraverunt.Quod 
cum  audisset,  scienseosferocissimos,  omniumque 
nequissimos,  qui  infra  terminos  regi  sui  continen- 
tur,veritus  nequidageretur  quod  in  regiam  redun- 
,  daret  infamiam,  evestigio  misitexpeditissimos,  qui 
portuspraeoccupantesfiliorumBelialinsaniampro- 
hiberent.  At  illi  velut  aspirantium  obsequio  vento- 
rum  in  miseriam  suam  transierant,  praeter  conscien- 
tiam  ejus  explentes,  quod  in  perpetuum  oblivioni 
non  tradetur.  Die  enim  qua  facinus  expletum  est, 
apud  se  praesentes  eos  esse  putabat.  Hoc,  fratres, 
missi  sumus  vobis  intimare,  nede  tanti  principis 
serenitate  sinistrum  quid  suspicemini,  sed  si  quid 
culpae  contraxit  in  eo  quod  aliquid  dixisse  videtur 
quod  ad  facinus  aggrediendum  grassatores  invita- 
verit,  vestris  orationibus  convenitexpiari.  Et  nunc 
corpus  jubet  honeste  tradisepulturae,  ut  apponatur 
ad  patres  suos.  Non  enim  mortuum  persequitur, 
licet  viventem  infestum  habuerit,  sed  quidquid  in 
se  deliquit,  animae  remittit.  Non  retrovexationes 
atlendit,  non  irrogatarum  sibi  ut  regi  reminiscitur 
injuriarum.  » 

Posset  quibusdam  per  haec  regis  innocentia  pur- 
gata  videri,nisiregiam  serenitatem  regiorum  oblo- 
quia  satellitum  suspectam  reddidissent.  Siquidem 
cum  Willelmus  deMandevilla  de  transmarinis  par- 
tibus  Cantuariam  venisset,  inquit  :  «  Si  primatem 
invenissem.super  his  quae  spectant  ad  regiam  digni- 
tatem,  distincte  convenissem  ;  et  siquidem  secun- 
dum  beneplacitum  postulatis  acquievisset,  pax 
fieret;  sin  autem  pertinaci  contumacia  refragari 
praesumpsisset,procul  dubio  compellendus  erat  ut 
cederet.  »  Sed  et  alii  similiter  minabantur,  quod  si 


359 


ausu 


S.  THOMjE  cantuar.  archiep. 


360 


temerarioproditoremregisocculuissentmona-  A  de  tiliis,  et  inter  filios  potissimum  de  primogenito 


chi.omneslatebrae  eorum  ad  unum  stipitem  inflara- 
matae  corruissent,  ut  vel  victi  capite  plectendum 
exhiberentquem  regiaereum  majestatisinpropriam 
perniciem  protexissent.  Nonnulli  vero  prohibebant 
eoslugereseditiosumillura.qui  totumregnum  con- 
turbaverat,  ne  cum  eo  pariter  traherenlur  ad  luc- 
tum.  Et  haec  et  his  similia  regiam  conscientiam 
reddebant  suspectam. 

De  pcenitentia  regis.  Divulgatoigitur  tam  lethali 
facto  undique,  mox  ut  ad  regem  Angliae  pervenit, 
afflictusest.ut  supradiximus,  affiictionemagna.  Et 
in  nominatissimo  illo  Normandiae  oppido,  quod  Ar- 
gentolium  dicitur,  per  quadraginta  dies  sedit  moe 
rens. 


ipsius  Henrico,  quem  prae  caeteris  diligebat,  et  de 
quodam  alio.  In  crastino  tamen,sicut  referebat,se 
pro  certo  scire  nesciebat,  de  quo  aliorum  cogitasset 
tunc,  an  de  Ricardo  tunc  comite  Pictavorum,  an  de 
GalfridoBritanniae  comite.Cum  igitur  derege  patre 
et  de  filiis  cogitaret  sic,  desiderabat  scire  quid 
futurum  esset  de  his,  et  qualescirca  hos  dispositio- 
nes  Altissimi.Etcum  ahquandiu  cogitaret  sic  desi- 
derans,  inter  cogitandum  haec  coepit  quasi  dormi- 
tare.Et  ecce  facta est  ad  eum  vox,  per  ipsam  vocem 
versu  quodamhexametrosibi  expresso.Versus  au- 
tem  hic  erat  : 

Morstulit  unaduos,  tulitaltera.sedmale  patrem. 
Nec  arbitretur  quis  versum  hunc  quasi  a  dormitante 


Quo  toto  illo  poenitentiali  dierum  numero  b  aliquocasu  compositum,quametiamvigilantervigi- 


acerbiorem  multo  plus  quam  mortuorum  luctum 
fecit.lugentiumcibos  comedit,equurn  non  ascendit, 
nullajurgantiumcausa,  nullaagendorumconsulta- 
tio,  nulla  pulsantium  querela  ingrediebatur  ad  eum , 
nulla  tot  terrarum  regendarum  sibi  cura  propone- 
batur,  quasi  omnia  tunc  postponendi  prae  dolore. 
Sedebatquippe  solitarius,super  hocquodacciderat 
ingemiscens  semper  et  dolens,  et  saepe  et  saepius 
iterans:  «  Heu,  heu  accidisse,  mihi !  »  Et  quidem 
poenitentis  regis  haec  erat  salutis  providentia.  Mox 
enim  in  primo  sacrilegii  auditu  viros  magnos  etin- 
dustrios  ad  Romanum  pontificem  Alexandr  um  desti- 
navit,  ab  ipso  tanquam  summo  Ecclesiae  patrono 
et  patreomniumconsiliumquaerensquidagendum, 
et  sicut  credibile  est,  humiliter  in  quo  excesserit  ( 
confitens.   Verum  quia  confessio,  sicut  nec  per 
scripta,  necper  personasinterpositasfieri  soletaut 
debet,  et  viva  vox  confitentis,  quo  plus  augetdevo- 
tionem,  eo  plus   habet  virtutis,  vir  apostolicus  a 
latere  suoduos  cardinales  misit,piae  memoriae  raa- 
gistrum  Theodwinum  Portuensem  episcopum,  et 
Albertum  sanctee  Romanae  Ecclesiae  cancellarium, 
viros   certe  omni  religionis  sanctitate   et  scientia 
praeditos,  qui  et  ipsos  regni  ob  supradictas  causas 
anathematizatos  vel  suspensos  canonice  absol  verent, 
et  regis  postulantis  saluti  providerent.  ltaque  ad 
regisettotiusEcclesiaeconsolationemhi  missi  sunt. 
In  quorum  adventu  absolutionem,  quam  non  me- 
ruerant,  de  clementia  domini  papae,  et  eorum  qui 
missi  fuerant,  obtinuerunt.  ] 

Cap.  VIII.  De  morte  Henrici  regis  junioris,  ar- 
chiepiscopo  pro?ostensa  per  visum.  De  morte  vero 
pueriHenriciregis  junioris.archipraesulipraeostensa 
spiritualiter,  hic  tacere  non  possumus.  Cum  esset 
archiepiscopusadhucinGallia  Senonis  civitate  pe- 
regrinationissuae  una  noctiumpostdecantatam  no- 
cturnum,  ut  pausaret,  in  lectum  suum  se  recepit. 
Verum.sicut  ipse  confessus  est,  curis  et  cogitatio- 
nibus  se  tunc,  ut  solent,ingerentibus,somnoindul- 
gere  non  potuit.  Inter  alia  vero  de  domino  rege 
Anglorum,  de  ejus  magnitudine,  de  ejus  prosperi- 
tate  in  filiis.in  divitiis  et  latis  potentatibus  cogita- 
tio  subiit.  Super  his  diutius  cogitans,  etpraeserrim 


lans  non  componeret,  utpote  qui  versificandi,  nec 
etiam  sub  scholari  disciplina  artem  tetigerat  vel  in 
modico.  Versum  vero  auditum  sic  suis  in  crastino 
retulit,et  gemebundus  adjecit:  «  Proh!  dolor,  Hen- 
ricus  noster,  antequam  pater  vel  fratres  sui.morie- 
tur !  »  Et  vere  in  morte  Henrici,  proh  1  dolor,  et 
unde  dolor,  archipraesul  vaticinii  sui  fine  nimis  ve- 
rus  propheta  probatus  est.  Pariter  et  in  Galfridi 
morte  archipraesulis    vaticinium  adimpletum  est ; 
post  Henrici  mortem  quinto,sextove  anno  ante  pa- 
trem  mortuo  sic  hoc  et  illo.  Et  quod  accedit  mira- 
culo  vaticinium  plus  commendans:«  Mors  tulituna 
duos.  »  Vereuna  mors,  quia  eadem  mortis  species, 
ambobusfratribushis  morbo  dyssenterico  interem- 
ptis.  Bene  quidem  et  sancte  de  medio  sublatis,  ut 
qui  interfuerunt,  testati  sunt.  Depatris  vero  morte, 
de  qua  etiampraedictus  versus  vaticinari  visusest, 
supersedemus  dicere,  quoniam  fere  toti  mundo  ni- 
mis  nota  est,  et  eam  legentibus,  et  maxime  eam 
scientibusplangendaest.quod  tantustalisque  prin- 
ceps  tali  modo,  et  tam  subito  de  mundo  migravit. 
Pro  quo  ab  omnibus  piecredentibus  orandum  est. 
ut  sicut  pacificus  et  pacis  amator  erat,  ab  eo  qui 
pacis  auctor  est  et  amator,  pacem  et  requiem  con- 
sequatur  sempiternam. 

CATALOGUS  ERUDlTORUM  B.  THOMjE. 

(lste  traclatus  ex  opere  Eerbertiverbatim  desumptus 
(  est.) 

CAUSA  EXSILII  ET  MARTYRII  B.  THOMjE 
MARTYRIS. 

Huic  etiam  libello  nostro  inserere  studuimus  fu« 
nestum  illud  et  famosum  decreti  chirographum, 
consuetudines  videlicet  illasregias,apud  Clarendu- 
nam  promulgatas.  Quas  ideo  hic  interserimus,  ut 
legant  saeculafuturapost,et  hinccognoscantquam 
justa,  quamperspicua  fuerit  gloriosi  neomartyris 
Thomaa,  primo  exsilii,  ot  postea  martyrii  causa. 

Capitulum  I.  De  advocatione,  etc  [vide  apud  eum- 
dem  Herbertum.] 


361 


VITM  LANSDOWNIAN^  FRAGMENTA 


362 


Alix  conslitutiones.  Hae  sunt  constitutionesquas  A      Cap.  VI.  Et  catalla  omnium  dominopapeevelar- 


constituit  rex  Henricus  in  Normannia,  proscripto 
beatoThoma,  et  mandavitjustitiis  suis,Ricardode 
Luci,  et  duobusarchidiaconis,GalfridoRidelarchi- 
diacono  Cantuariorum,  et  Ricardo  archidiacono 
Pictaviensi,  et  omnibus  principibus  etpopulis  An. 
gliaejurandaetservandacontrapapamAlexandrum 
et  Thomam  archiepiscopum.  Harum  latores  fuerunt 
Winierus  presbyter  et  cappellanus,  et  Walterus  de 
Grimesbi  vicecomes. 

Cap.  I.  Si  quis  inventus  fuerit  litteras  ferens  do. 
minipapaevelmandatum,autarchiepiscopiCantua- 
riensis,  continens  interdictumChristianitatisin  An- 
gliam,capiatur,  et  de  eo  sine  dilatione  justitiafiat 
sicut  de  traditore  regis  et  regni. [Codices  Bodleiani 


chiepiscopo  faventium,  et  omnes  possessiones  eo- 
rum,  et  omninm  eis  pertinentium,  cujuscunque 
gradus,  vel  ordinis,  vel  sexus,  vel  conditionis  sint, 
capiantur,  etin  dominico  domini  regis  confiscen- 
tur. 

Cap.  VII.  Omnes  clerici,  qui  reditus  habent  in 
Anglia,sint  submoniti  per  omnescomitatus,utinfra 
tres  menses  veniant  in  Angliam  ad  reditus  suos  sic- 
ut  eos  diligunt,  et  deinceps  in  Angliam  redire  :  et 
si  non  venerint  ad  prascriptum  terminum,  reditus 
eorum  in  manu  regissaisiantur. 

Cap.  VIII.  Et  denarii  beati  Petri  non  reddantur 
ulterius  apostolico,  sed  diligenter  colligantur,  et 
serventur  in  thesauro  regis,et  expendantur  ad  ejus 


habent  capiaturet  retineatur  donecrexvel  justitia-  B  praecepturn. 


rius  voluntatem  suam  de  eo  praeceperit.] 

Cap.  II.  Nullus  clericus  vel  canonicus  vel  mona- 
chus,  vel  conversus  vel  alicujus  religionis  homo 
permittatur  transfretare  vel  redire  in  Angliam,  nisi 
de  transfretationesuahabeatlitteras  justitiae,vel  de 
reditu  suolitteras  domini  regis.  Si  quis  aliter  in- 
ventus  fueritagens.capiatur  et  retineatur. 

Cap.  III.  Nullus  ferat  mandatumaliquod  domino 
papae  vel  Cantuariensi :  et  si  inventus  fueritqui  tu- 
lerit,  capiatur  et  retineatur,  nec  ullus  appellet  ad 
dominum  papam  neque  ad  Cantuariensem.Nec  ali- 
quod  placitum  teneatur  ex  eorum  mandato,  nec 
aliquod  mandatum  eorum  in  Angliam  ab  ullo  ho- 


Cap.  IX.  Londoniensis  et  Norvicensis  episcopi 
sintin  misericordia  regis,et  submoneantur  per  vi- 
cecomitesetbedellos,  ut  sint  coram  regis  justitias 
ad  rectum  faciendum  regi  et  justitiis  ejus  de  eo 
quod  contra  statuta  de  Clarendune  interdixerunt  ex 
mandatopapse  terram  comitis  Hugonis,  et  excom- 
municationem,quam  dominuspapa  in  ipsumfece- 
rat,per  suas  parochias  divulgaverunt  sine  licentia 
justitiarumregis. 

Proximum  locum  habent  epistolae  quatuor  quarum 
initiasunt:  Sciatis  huncesse,etc,  Gaudendum,etc, 
Redolet,  etc...  Quiavice  be.etc...  Inde  veniunt  pro- 
logus  A  lani  qui  incipit  Honor,  etc  ,et  prologusJoan- 


mine  recipiatur.  Et  si  quis  tenuerit,  vel  receperi'      nis  qui  incipit  Sacrosanctam,  etc  Quibus  omnibus 
vel  tractaverit,  capiatur  et  retineatur.  p  adjecta  est  nota  sequens. 


Cap.  IV.  Generaliter  quoqueinterdictumest,quod 
nullus  ferat  aliquod  mandatum  clerici  vel  laici  do- 
mino  papte  vel  archiepiscopo.Si  talis  inventus  fue- 
rit,capiatur  et  incarceretur. 

Cap.  V.  Si  episcopi,  vel  clerici,  vel  abbates,  vel 
laici  sententiam  interdicti  tenuerint,»sine  dilatione 
de  terra  ejiciantur,  ettota  eorum  cognatio,ita  quod 
de  catallis  suis  nihil  secum  ferant,  sed  omnia  in 
manu  regis  saisiantur. 


Horum  actorum  acepistolarum  collectorhispro- 
logis  subjungit  sancti  Thomae  vitam  scriptam  a 
Joanne  Saresberiensi.et  ex  aliissupralaudatisejus- 
dem  vi tae descriptoribus  quaedam  circa  gloriosi  mar- 
tyris  certamen  collectanea,  quae  juvent  ad  intelle- 
ctum  epistolarum.  Ipsorum  corpus  exstat  in  supe- 
rioribus,  ideoque  non  sunthic  repetenda. 

Collector  concludit. 


PKOLOGUS  ET  INITIUM 

VIT/E  S.  THOM/E 

Quw  in  Museo  Britann.  inter  codices  Lansdownianos  n.  398  servatur. 


INCIPIT  PROLOGUS 


Nota  dicturus  sum,  etcommuni  assertionecom-  epistola  Christi  sunt  per  fidem  non  scripta  atra- 
probata  :  et  quae  in  conscientia  etfidelium  prove-  mento,  sed  spiritu,certius  etevidentius  faciunt  ar- 
ctibus  quibus  epistola  nostra  dirigitur,    imo  qui      gumentum,  quam  in  codicillo  nostro.  Sed  utinam 


363 


S.  THOM/E  CANTUAR.  ARCHIEP. 


364 


veritatem  nostram  itacondiat  Apicius,ut  omnibus  A 
proficiant  ad  aedificationem  quae  dicturussum,sin- 
gulis  placeant  ad  imitationem  beati  Thomae  ponti- 
ficis  et  martyris,  charitatis,  humilitatis,  patienliae- 
que  exempla  supposita.  Neque  enimpanegyricum 
falerare  intendimus,sed,historiamnudam  retexere; 
non  hodceporicum  depingere,sedrem  gestamsim- 
pliciter  explanare.Non  fucare  abjecta,non  palliare 
despecta.sed  rerum  veritati  magis  intendere  quam 
sermonum  venustati.Quidquid  enim  dicere  potero, 
minus  erit  a  laude  martyris,nedum  Deiin  martyre 
glorificati.Utergo  a  primo  exordiar  ovo,  ne  princi- 
pium faciam ubi  non  est principium,  nec artificialiter 
juxta  poetam:  B 

Nuncjam  dicam  nuncjam  debentia  dici 
ita  dictis  dicenda  cohaereant. 

Ne  primum  medio,medium  nec  discrepet  imo, 

dictisque  fidem  faciens  veritas  semper  comitetur 
rationem.  Sicut  enim  iniquum  est  blasphemare 
sanctos  vel  derogare,  ita  contra  veritatem  aliquid 
addere  inacceptum  est.  Memoriam  ergo  praecipui 


martyris  Thomae  silentio  perire  nolui,  sed  officio 
litterarum    calami  studio,scripturaram  manibus, 
doctrinse  lingua,  scientiae  oculis,  posteritati  com- 
mendam.  Etlicet  ejusdem  sancti  vitam  adoctiori- 
bus  officiosissime  tractatam  non  ambigam,  amore 
tamen  ipsiuscompulsus.offero  et  egoquodpossum. 
A  veritate  autem  nequaquam  exorbitare  disponen- 
tem,  non  sugillet  aliquis  personam  suam  aliter  hic 
insertam  prospiciens,  quam  ipse  vellet.  Quippe  qui 
ante  malus  fuit,  forsitan  correctus   est.  Qui  au- 
tem  nondum  corrigitur  futurus  est  fortassis  quod 
iste  est.  Si  ergo  de  sancto  martyre  pro  veritate 
historiae  proutactumest  disseram,non  succenseant 
nec  excandescant  aliqui  deiis  etiam  interseriquod 
verum  est.  Decet  namque,    sicut  in   ecclesiastica 
diciturhistoria,  scriptorem  omnia  veritati  postpo- 
nere.Sed  si  qui  hujussancti  martyris  vitammelius 
tractaverint,nullum  facimus  in  hoc  opusculo  prae- 
judicium,  sed  cedamus  doctioribus  ignoscantque 
qui  legerint  imperitiae  nostrae  studioque  dent  ve- 
niam  totum  offerenti  quod  potuit,  licet  voluntatem 
suam  implere  nequiverit. 


INCIPIT  VITA 


Igitur  beatus  archipraesul  et  martyr  Thomas,me-  C 
diocribus  Londoniarum  civibus  ortus,  ita  gradatim 
ascendit  juxtasaeculidignitatem.utapauperescho- 
lari  in  archidiaconum  profecerit,  deinde  cancel- 
larius  regis  effectus,  in  archiepiscopi  dignitatem 
sublimaretur,  ut  ostenderetur  horum  profectu  gra- 
duum  in  carne  magnum  profectum  virtutum  futu- 
rumin  mente.  Qui  ideo  a  paupere  ita  sublimatur  a 
Domino,  ut  tanto  plus  amaret,  quanto  de  nihilo 
magnificatus  est,  vel  ideo  quia  juxta  Pauli  sen- 
tentiam  stulta  mundi  elegit  Deus  ut  confunderet  sa- 
pientes.infirma,  ut  confunderet  fortes,  ignobilia  et 
contemplibilia  et  ea  quae  non  sunt,  ut  ea  quae  sunt 
destrueret.  Quid  hoc  stulto  propter  Christum  sa- 
pientius  ?  quid  hoc  infirmo  fortius  ?quia  quodstul- 
tum  est  Dei  sapientius  est  hominibus,  et  quod  d 
infirmum  est  Dei  fortius  est  hominibus.  Sed  iste 
stultus  Ghristi  et  infirmus.quare  fortius  hominibus 
et  sapientius.  In  puerili  aetatula  adhuc  subditusf 
neque  multis  profuit  neque  obfuit,  quia  adhuc  im- 
potens  fuit.  Nondum  mirabilis  in  aliqua  gratia 
quamvis  jampraeventusa  magnifica  gratia.Qualiter 
enim  in  ipso  latuit  lumen  sub  modio,  pace  ipsius 
sancti  intimabo.  Sicut  enim  grata  est  quies  post 
laborem,  sicut  placet  refectio  post  esuriem,  sicut 
radiat  dies  post  tenebras,  ita  clarescunt  exempla 
bonorum  praefatione  et  collatione  antecedentium 
malorum.  Quis  Paulo  saevior  ?  quae  Magdalena  dis- 
solutior?  Et  tamen  alter  vas  electionis  Domini  et 
doctor   gentium  exstitit,  altera  verae,   imo  mirae 


pcenitentiae  exemplum  fuit.  Ille  minimus  apostolo- 
rum  in  numero,maximus  in  gratia  ;  illa  apostolo- 
rum  apostola.Quisergo  desperet?  Neque  praesumat 
quisquam  ;  respiciat  malus  Paulum  et  Mariam : 
timeat  bonus  judicis  sententiam.Nec  hoc  dico  quia 
beatus  Thomas  aliquando  malus  fuerit  vel  perpe- 
rus  exstiterit.sed  quia  bonum  quodegit  aliquando 
inchoaveritnondum  enim  beato  Thomae  futuro  Pe- 
tro  per  fidem  dixit  Jesus  :  «  Sequere  me,»  nondum 
futuro  per  spem:  »  Sufficittibigratiamea;nondum 
futuro  Joanni  per  charitatem:  «Sicvolo  utmaneas 
donec  veniam.  »  Adhuc  onagrum  dimisit  liberum 
in  deserto,  etDominus  reseditsuper  pullum  asinae 
qui  erat  sine  jugo.  Sed  veniet  diesilla  in  qua  tibi, 
Thoma,  dicetur  :  «  Cum  esses  junior,  cingebas  te 
et  ambulabas  ubi  volebas  :inproximoautemestut 
alius  te  cingat  et  ducat  quo  tu  non  vis.  »  Sed  jam 
historiam  prosequamur. 

Pater  et  mater  ejusjusti  ambo  coram  Deo,in  fide 
stabiles,  in  spe  perseverantes,  in  cbaritate  ferventes 
ineleemosynisaffluentes,inhospitalitatepraevenien- 
tes,  Domini  timentes,  et  omnes  homines  propter 
Christum  honorantes,  parci  admodumsibi,etjuxta 
facilitates  suas  caeteris  affluenti  largitate  profusi,in 
sermone  providi.  Quis  enim  unquamdivesvelpau- 
per  sine  difficultate  regnumcceiorum  introivit?  Ne- 
que  enim  coronabitur,  nisi  qui  legitime  certaverit. 
Regnum  siquidem  Dei  vim  patitur,et  violenti  ra- 
piunt  illud.  Et  si  justus  vix  salvabitur,  impius  et 
peccator  ubi  parebunt  ?  Utergocopiosaessetbeati 


365 


VITM  LANDOWNIAN^  FRAGMENTA. 


366 


Thomae  rei  familiaris  renunliatio,   crevit  posses-  A  vellet,  quidquid  juberetfieret,  quidquid  prohibe 


sio 

Promoto  enim  archidiacono  Cantuariae.universo 
clero  postulante,  populoque  acclamante  archiepis- 
copoque  Theobaldoacquiescente,imo  praeeligente, 
beatus  Thomas  quasi  qui;bonis  polleret  moribus,in 
archidiaconatum  feliciter  subrogatur.  In  quo  sum- 
mopere  studuitsicut  etin  priore  conversatione  se- 
cretum  suum  omnes  latere,oculis  verosummiDei 
patere,soliDeoserviendumesse,dicens  cum  Moyse, 
diligensetcontestanssineintermissionetestimonium 
conscientiag  propriae  et  non  alienae,  nulli  unquam 
aliiquam  sibi  plus  credens  de  se,  dicens  cum  Isaia : 
«Secretummeummihi,secretum  meum  mihi.»  Vere 
suntsibiuttuumtibiut  omnium  sibi.  Unusquisque 


retdefieret;elsicutvirgo  ad  hoc  naturaliter  ido- 
nea  ipsum  rhinocerota  constringeret  loro  suo  et 
duceret  quo  vellet.  Eaque  propter  magnam  invi- 
diam  magnatorum  contra  se  excitavit.  In  tanta 
autem  potestate  posito,  tanta  gloria  et  dignitate 
praedito,  pristina  remansithumilitas,  innata  adhav 
sit  libertas  et  cognata  liberalitas.  Semper  comes 
castitas  et  consors  charitas.  Individuae  ei  comites 
singulae  virtutes,  sexaginta  videlicet  fortes  ex  for- 
tissimislsrael,  ambientes  lectumpacifici  nostri,ini- 
micusqueensis  superfratremsuumproptertimores 
nocturnos.  Semper  veritasin  ore  ipsius  erat,  sem- 
perfalsitas  aberat.Et  si  fortassis  aliquando  tenta- 
retur  carnalibusdeliciis.sednec  est  abstractus  nec 


.,.    .  ..      ,    .,  .         .       .         ^     ^  *ci,ui  ^aiuauuusuencns.seanec  est  abstractus  ne< 

emm  sibivmt  vel  sibi  montur  juxta  illud:  «  Glo-  B  illectus.QuasienimsecundusSamson,omniumpec 


riam  meamalteri  non  dabo.  »  Sed  nec  pcenam  pos 
sum.Consulens  ergo  sibibeatusThomasetseipsum 
consulens,  in  archidiaconatu  suo,  soli  Deo  et  sibi 
manifestari  studuit,sibi  tamen  displicere  ut  place- 
ret  Deo,recolens  illud  Apostoli :«  Siadhuchomini- 
bus  placerem,  Christus  servus  non  essem.  >  Sine 
offensa  conversans  in  se,sinequerela  adproximos. 
Quippe  primus  perfectionis  gradus  est  custodia  sui, 
secundus  misericordia  proximi,  tertius  charitas 
Dei ;  primus  innocentia,secundusbeneficientia,  ter- 
tius  .diligentia.  Sed  quiahomo  videt  in  facie,  Deus 
autem  intueturcor,  qui  solus  novitcordahominum 
intelligensjuxta  Psalmistam,cogitationesde  longe, 
et  secundum  alium  :  «  Scrutans  corda  et  renes,  • 


catorumvincula  ex  odore  ignis,id  est  Spiritus  san- 
cti,  dissolvit,  factoque  impetu  in  hostes  pessimos, 
scilicet  vitia,persecutus  est  Amalechusque  adinter- 
necionem.  Non  pepercit  gladius  Aot :  utraque  manu 
utentis  pro  dextra.  Cumque  beatus  Thomas  tantae 
esset  potestatis,  suspendit  eum  Deus  a  tumultucu- 
juslibet  mortiferae  actionis.  Sed  quia  nemo  sine 
peccato  est,  nec  etiam  infans,  cujus  vita  est  unius 
diei  super  terram :  si  quid  in  eo  fuit  purgandum, 
nihil  tamen  cremandum.  Si  cujus  enim  opus  arse- 
rit,  detrimentum  patietur.  Si  quid  in  eo  examinan- 
dum,  nihil  damnandum.  Si  quodfortasse  egerit,in 
quo  esset  vanitas  et  praesumptio  spiritus,  nihil 
tamen  in  quo  esset  blasphemia  Spiritus   sancti,  id 


MS^^^^BSW 


latere  disposuit  ;  alius  intus  fuit  alius  extra  appa- 
ruit.  Non  paries  dealbatus,non  fermento  Phariseeo- 
rumcorruptus,  non  sepulcro  mortuorum  assimila- 
tus,  nonin  agno  lupus,non  sub  vulpe  versutus,sed 
se  suaque  dissimulans  essemaluitbonus  quamvi- 
deri,  parvipendens  dici  malus  ;  nam  et  Dominus 
est  Samarita,  daemonium  habens.  Videns  autem 
Dominus  constantiam  famuli  sui,  probavit  eum 
adhuc  certius,  sed  gratiadonavitabundantius.Jam 
enim  illum  toti  mundo  exposuit,divitiiscircumval- 
lavit,  diliciis  tentavit,  honoribus  ampliavit.  Et  qui 
fecit.  Non  est  combustusin  igne,non  est  submersus 
in  amne.  Qui  eum  per  talia  tentavit,  faciens  etiam 
cumtentationeproventumutsustineret.abomnibus 
inconcussum  custodivit.  Jamenimaffabilitatebeati 
Thomae  etindustria,  liberalitate  et  curialitate  co- 
gnitaet  comperta,  ut  qui  essethilaris  in  vultu,mitis 
inalloquio,  humilisinobsequio.providus  in  consi- 
lio,  discretus  in  judicio,  fidelis  in  commisso,  ad 
palatium  regis  Henrici  videlicetsecundi,  ipso  rege 
postulante,  archiepiscopoque  invito  praesentante, 
ascriptusest.lbidenuoadcommendationemfuturae 
gloriee  dico,  saeculo  militare  plus  solito  potuit,  sed 
Chnsto  maluit.  Cancellariusque  effectus  udaeque 
tabellae  signifer.in  tantam  amicitiam  regi  conjun- 
ctus  est  ut  voluntatem  regis  in  animo  suo  por- 
taret,  ore  regis  loqueretur,  regni  negotia  ipse  dis- 
poneret,  promoveret  quos  vellet,  deponeret  quos 


dumcarnemmilitabat.Nec  soluma  criminibus  et  a 
magnis  flagitiis,  sed  etiam  a  minoribus  quasi  vas 
electionis  abstinebat.Consihum  ejus  ut  Cusi,  melius 
quam  Achitophel  societas  ut  Jonathae,opus  ut  Abisai. 
Opera  autemejusquae  fecit,quamdiscretesehabuit 
in  pace,  quam  potenter  in  bello,  quanta  in  hostes 
regis  machinatus  est  quanta,  in  regno  disposuit, 
quanta  extra  regionem  acquisi  vit  nonne  heec  scripta 
sunt  in  notitia  singulorum  ?  His  ergo  supersedea- 
mus,  quia  ad  alia  anhelamus. 

Et  quia  supra  me  est  quod  tractabitur,  majoris 
studii  pandenda  sunt  vela,  laxandus  sinus  mentis 
et  invocanda  majestas  Trinitatis.Dormiente  itaque 
cum  patribus  suis  Theobaldo  Cantuariensi  archie- 
D  piscopo  metropolitana  Ecclesia,  pastore  orbata, 
lamina  aurea  nulh  luxit  in  Frontfc,rationale  non  est 
visum  in  pectore,  superhumerale  non  gestatur  in 
humeris,siluerunt  titinnabula  et  ceetera  ornamenta 
pontificalia  involuta  sunt.  Sed  quandiu  deesse  non 
poterat  cui  primatia  Anglorum  et  legatia  sanctee 
et  apostolicae  sedis  succederent,  et  in  quem  totius 
Christianitatis  Angliaejura  respicerent,  nec  pote- 
rant  filii  Sponsidiu  jejunare  ne  perirent :  totms 
clerustotusqueconventusjuxtaecclesiasticadecreta 
et  sancita  canonum  et  Cautuariensis  Ecclesiae  pri- 
vilegia  dignum  sibi  perfici  a  rege  postulaverunt 
pastorem.  Gavisus  ergorex  quoniam  iocum  subli- 
mandi  quem  amavit  invenit,archidiaconum  Cantua- 


367 


S.  THOMAS  CANTUAR.  AHCIIIEP. 


368 


riensemetsuumeancellariummpastoremproposuit,  A  condia  tardus.in  remissione  primus,in  verecundia 

..     .-.  •  ..-    ;„    ,    ,,,.i  1 1. 1 1  iw.  i,,i  ik     m  ennvpnwnnn 


commeudavit,  suscipi  monuitet  preecepit.  Et  quo 
niam  videbatur  nflnus  religiosa  esse  persona,  ut 
quee  iu  seeculari  habitu  hucusque  latuerat,  nec 
unquam  habitum  religionis  induerat,  et  ideo  ad 
tantum  gradum  minus  idonea,  libenter  respuerent, 
si  auderent.  Sed  quia  regis  et  domini  voluntati 
adversa  fronte  resistere  tutum  non  est,  solemni 
electioniepiscoporumet  ipsi  annuerunt.  luthroni- 
zatusautemindebitum  honorem  quem  minus  cano- 
nice  adeptus  erat,  in  manibus  summi  pontificis 
Alexandri  canonice  postea  et  voluntarie;  sicut  se- 
quentia  declarabunt,  dimisit.resignatumque  et  ro- 
boratum  vixcoactus  etapostolica  auctoritate  con- 
strictus  recepit 


promptus,  in  mansuetudine  totus,  iu  subveniendo 
pius,  in  fide  firmus.in  spe  certus.in  charitate  per- 
fectus.  Haec  est  mutatio  dextree  Excelsi ;  heec  sunt 
mutatoria,  quibus  induitur  Jesussacerdos  magnus 
fiiius  Josedech,preecipiente  Domiuo.Haec  est  muta- 
tio  habitus  Thamar  sedentis  in  bivio.  Heec  est  mu- 
tatio  vultus  David  impingentis  et  procidentis  ad 
portas  civitatis  coram  Achis.  Heec  est  fragantia 
vestimentorumvaldebonorumEsauquibusinduitur 
non  Esau  sed  Jacob,  assimilataodoriagri  plenibe- 
nedicti  a  Domino.  Delebantur  siquidem  Esau,  sed 
accepiteaJacob,undeet  a  patrebenedicitur.Amisit 
Esau  primogenita  sua  queepromeruitJacob.Hocest 
quod  Apostolusait:  «  Bonusodorsumus  Deo.»  Habens 


[Hic  incipiat  prima  lectio.]  Promotus  ergo  et  ini-  B  ergo  archipreesul  noster  et  martyr  unctionem a san 

L  c  .  .,-      ..  .  _;■ u.,1  .....*-  ^n,„)u  T-p/.lnphi  T.allinm  lannisnn 


tiatus  sacreeque  unctionis  sanctificatione  et  consecra 
tione  dehbutus  ita  profecit,  ut  eatenus  vixisse  pro 
nihilo  diceretur.etquasi  hucusquesemper  morere- 
tur  et  nunc  vivere  incoepisset,ita  tempusviteeamis- 
sum  redimere  satagebat.Itaque  subito  totius  per- 
fectionis  culmen  arripuit,  quasiincrastinomorere- 
tur.  Dbique  prius  abuudavit  delictum  postmodum 
superabundavit  et  gratia;  ut.diceres  Spiritum  san- 
ctum  in  specie  columbee  in  eum  descendisse  et 
mansisse apud eum.Meminensque illud  Platonicum, 
imo  Christianicum,scilicetveram  phdosophiam  es- 
se  meditationem  mortis,  etillud  Hieronymi  :  facile 
hcecomnia  contemnit.qui  sesemper  cogitatmoritu- 
rum,  nonaltum  sapuit  sedtimuit.Cumquedeseecu- 
lari  sapientia  et  mundana  philosophia,  utpote  inlibe- 
ralibus  artibusa  primeevotemporeimbutus.gloriari 
posset.nihil  tamen  inter  mortales  scire  didicit,nisi 
Jesum  Christum  et  hunc  crucihxum.   Crucifixoque 
a£fixusincruce,pnoramembrasuamortificavitcum 
vitiis  etconcupiscentiisdicens  cumApostolo:»Mihi 
mundus  crucitixus  est,etegomundo. »  Et  ilem:  *  Yi- 
vo  ego,  jam  non  ego  ;  vivit  vero  in  me  Christus  » 
exuensque  vetustam  tunicam.et  veterem  hominem 
cum  actibussuis,induitnovum,quisecundumDeum 
creatus  est,  in  spiritu  et  sauctitate  veritatis,ambu- 
lansque  in  novitatem  vitee  novus  homo  eflectus  est, 
mutatusin  virum  alterum,vereallerum,quiaaltera- 
tum,cuj  us  omnia  in  meliora  conversa  sun  t.  Jam  enim 
superbia,si  qua  infuit,expulsaasciscithumilitatem. 
Superfluitas  proscnpta  ingerit  parcitatem,prodiga- 
litas  eliminata  inducit  frugalitatem,  luxus,  si  quis 
inerat.abstinentiam,  siqua  libido  continentiam,  si 
quaetTeminatio  sevehtatem, siqua  vanitas  maturi- 
tatem,  siquacuriositasquietem,siqua  iuconstautia 
stabilitatem,  immoderatio  temperantiam,  omnis  illi- 
citus  motusanimihonestatem.etomuis  inutiliscon- 
cupiscentia  seeculi  coutemptum. 

[Lectio  stcunda]  Jam  erat  aflabilior  inoolloquio. 
hilarior  in  dato.serenior  in  vultu,  parcior  in  cultu, 
moderatior  in  sumptu,sedulior  in  oratione,prolixior 
in  contemplatione,sollicitior  in  preedicatione,in  tri- 
bulatione  patiensin  miseriiscompatiens,inmiseri- 
cordiis  preeveniens,in  eleemosynis  aflluens,  in  ir&- 


D 


cto,accepitoleumgaudiiproluctu,palliumlaudispro 
spiritu  moeroris.Proticiscensque  per  bivium  litterae 
Pythagoricee  ramum  subversum  etinclinatum  con- 
temnens  per  erectum  et  in  coelumusquetendentem 
iter  arripuit  dicitque  cumApostolo:  iNonhabernus 
hic  manentem  civitatem,sed  futuraminquirimus:» 
et  iterum  :  «Nostra  conversatio  in  coslis  est. »  Cum- 
que  ex  reditibus  suis  multa  privatapossetexercere 
negotia,omnia,tamenfratrumcommunioniimpende- 
bat,  juxtaillam  sententiamActum;apostolorumqua 
dividebatur  unicuique  prout  opus  exigebat. 
Nil  proprium  dicens  quod  puncto  mobilis  horse 
Nunc  prece,  nunc  pretio,  nunc  vi  nunc  morle 

[suprema 
Permutet  dominos  et  cedat  in  alterajura. 
Seduio  iu  mente  et  opere  recolebat  illam  Apostoh 
sententiam  : « Oportetepiscopumirreprehensibilem 
esse,  castum,  sobrium,  prudentem;ornatum  mori- 
bus,  pudicum,  hospitatem,  non  vinolentum,  »  etc. 
et  talem  se  exhibebat. 

[Lectio,tertia.]la.  tanta  subditorum  sollicitudine  po- 
situs.summavigilantiamagnaqueoperasollicitaba- 
t  ur  arguendo,increpando,obsecrando  ne  quis  periret, 
ne  lupus  rapax  veniens  o ves  diriperet.sed  ascendens 
ex  adverso  opposuit  se  omnibus  hostibus  murum 
pro  domolsraei.etin  certamineviriliteragonizabat, 
ecclesias  sustentabat  jura  ecclesiastica  auctoritaU 
sua  conhrmabat,  amissa  vindicabat,ablata  revoca 
bat,  diminuta  restituebat.impios  etrebellesanathe 
matis  senteutia  coercebat.  Invidit  aulem  diabolus 
tant»  felicitati  ejus  et  provectui,  et  membra  sut 
invidicefacibusacceusaetexagitatainsuggillationen 

viri  Dei  excitavit.  Quee  derogabant  et  in  anguhs 
obloquebautur  m  cubiculis,  insidiabantur  quibu 
poterant  modis  dracones  in  abscondito,  leones  u 
aperto.  Sedebantiumsidiiscumdivitibus  in  occul 
tis,  utinterhcerentinuoceutem.Sed  quid  fecit  ago 
nista  uoster  ?  Zelus  domus  Dei  comedil.  eum  :  in 
cendit  eum,absumpsiteum,  et  ideo  opprobriaex 
probrantium  ceciderunt  super  eum.O  quam  ferven 
et  quam  sanctazelotypiasanctiqua  perfectam  lllar 
unam  amicam,unam  columba.unam  uni  Sponso  ( 
ipse  minister  unus   sociaret,  et  ipse  in   thalam 


369 


HYMNUS  DE  S.  THOMA. 


370 


admissus  cumutroqueet  amori  et  complexus  con-  A 
scius  epithalamium  caneret  et  diceret  :  «  Ecce  tu 
pulchra  es  et  decora,ideo  introduxit  te  Rex  in  cubi- 
culum  suum.  »Et  itidem  de  Sponso  :  «  Amicus  tuus 
candidus  et  rubicundus.  »  Hoc  ergo  zelo  zelatus 
populum  Dei  optavit  anathema  esse  a  Ghristo  pro 
fratribussuiscum  Apostolo  et  delerialibroDeicum 
Moyse.ut  populidimitteretur  offensa.O  quanta  de  Dei 
misericordiapraesumptioIoptabatproChristosepa- 
rari  aChristo.  Pro  christo  nolle  habere  Christum, 
deJeri  a  libro  vitae  ut  tenacius  scriberetur  in  libro 
vitae !  Revolvensque  illam  sententiam  Apostoli :  «  Qui 
episcopatum  desiderat,bonumopusdesiderat,>  cum 
primohonorem  sitiret.nonlaborem :  nunceregione 
opus,non opulentiam ; opus non  extollenliam deside-  g 
ravit.  Proponensqueseexemplumin  seretorquebat 


illudApostoli:«tImitatoresmeiestote,sicutegoChri- 
sti.  »  Sicque  nihil  docuit  quod  non  fecisset,  sicut 
ordo  docendipostulat,sedversa  vice  quod  ordo  non 
postulat,  multa  erubuit  docere  qua?  non  erubuit 
facere,militansDeo  inocculto,sed  non  adoccultum 
imoadhominumetangeiorumcommunespectacu- 
lum.  Jam  enim  quod  egit  occulte  in  cubiculo,  quod 
abscondit  etiam  in  mentis  secretario,  super  tecta 
praedicatum  est. 

[Lectio  quarta.]  Interea  regnante  gloriosissimo 
rege  Anglorum  Henrico  secundo,  quievit  terra  a 
praedonibus,  paxet  securitas  erata  latronibus,evi- 
gilavitjustitia,  restaurabantur  sanctorum  eediticia. 
Canticum  et  jubilatio  audiebantur  in  clero,  etc. 

(Bsec  ex  istaPassioneexscriptainprxsentiis  suffi- 
ciant ;  caetera  si  quis  legere  velit,  in  ipso  codice 
requirat.) 


HYMNUS  DE  SANCTO  THOMA 


ARCHIEPJSCOPO  CANTUAIUiE. 


Laureata  novo  Thoma, 
Sicutsuo  Petro  Roma, 
Gaude  Cantuaria, 

Imo  tota  sit  devota, 
Pia  laudum  solvens  vota, 
Militans  Ecclesia. 

Thomas  iste.dum  tuetur, 
Legem  Dei,  promeretur, 
Iram  regis  Angliae. 

Ergo  pulsus  urbe  cedit, 
Et  transcurso  mari  credit 
Sese  regi  Franciae, 

Qui  gratanter  et  condigne, 
Tam  devote,tam  benigne, 
Sicut  patremvisitat. 

Ibi  velut  novus  lyro, 
Thomas  in  fervore  miro 
Regi  regum  militat. 

Tandem  pace  reformata, 
Pace  dolis  palliata, 
R  gressus  ad  propria, 

Jura  servans  Deo  servit, 
Inde  saevit  et  protervit 
Hostis  arte  varia. 

Nunc  ut  vulpes  fraudulenta, 
Nunc  ut  tigris  violenta, 
Tentat  omnes  aditus. 

Nunc  minatur,  nunc  blauditur, 
Ille  nihil  emollitur, 
Idem  manens  penitus. 

Rex  compertus  non  moveri 
Virum  assertorem  veri, 
Nec  frangi  propositum, 

Oves  armat  in  pastorem, 
Cohortatus  ad  cruorem 
Cohortem  satellitum, 


D 


Ergoneque  parricidae 
Tam  infande  quam  inflde 
Libertatis  ut  patronum 
Tollant  et  usurpentthronum, 
Ruunt  in  ecclesiam  : 

Praesul  orans  in  secreto 
Palam  prodit  hoste  spreto, 
Nec  turbatur  quies  mentis 
Turbae  metu  saevientis, 
Sed  procedit  obviam. 

Sancti  caput  sacerdotis 
Exoptatum  mille  votis 
Sanctae  matris  gremio 

Ferrum  bibit,  cruor  manat, 
Et  ibidem  caecum  sanat 
In  tumultu  medio. 

Quid  loquamur  quae  sequuntur  ? 
Per  se  satis  eloquuntur 
Ubique  miracula. 

Daemon  cedit,  mors  obedit, 
Desperatis  salus  redit, 
Leprae  fugit  macula 

Angulose  rex  Anglorum, 
Regem  nescis  angelorum 
Universa  singulorum 
Ponderantem  merita 

Quisque  metet  id  quod  serit, 
Impunitum  nihilerit, 
Nec  capillus  ullus  perit, 
Nedum  ipsacapita, 

Cleri  gemma.clare  Thoma, 
Motus  nostrae  carnis  doma 
Precum  efficacia, 

Ut  in  Christo  vera  vite 
Radicati,  verae  vitae 
Capiamus  preemia.  Amen, 


371 


S.  THOMAS  CANTUAR.  ARCHIEP. 


372 


DOCUMENTA  HISTORICA 


QVM 


AD  SANCTUM  THOMAM  CANTUARIENSEM 


PERTINENT. 


I. 

CAUSA  INTER  CANTUARIENSEM  AHCHIEPISCOPUM 

ET  EPISCOPUM  LONDONIENSEM. 


Archiepiscopus  dicit  se  publice  excommunicasse 
Londoniensemepiscopum^ex  justis  et  notoriiscau- 
sis  :  scilicettanquamincentoremschismatis,mani- 
festumqueturbatorem  ecclesiasticae  pacis,  et  reum 
inobedientiae  jugis.  Asserit  enim  eum,  schistnatis 
occasione.quosdam  Ecclesiae  rebelles  et  ecclesiasti- 
carum  libertatumoppressoresmanifeste  fovisseca- 
nonesque  ac  mandata  sua  de  coercendis  et  puniendis 
ilhs  palam  hactenus  contempsisse.  Propter  h*c  velut 
mamfesta,  sicut  ait,  et  noloria,  nec  etiam  ordinem 
judiciariumin  ejus  excominunicatione  servandum 
putavit,  sed,  hcet  absentem,  ignorantem  et  inde- 
fensum,  licet  inauditum,licet  nec  citatum  nec  com- 
monitumjuste  tamen   et  canonice,  sicut  allegat, 
damnavit,  tanquamoperumevidentiadecriminesuo 
confessum.  Scribit  enim  Ambrosius  :  «  Manifesta 
accusatione  non  indigent. »  ltem  Stephanus  papa : 
*  De  manifesta,  »  inquit,  «  Et  nota  plurimis  causa 
non  sunt  quserendi  testes.  »  Sicut  de  fornicatore 
Corinthio  sanctus  exposuit  Ambrosius  :  «  In  aliis 
quidemnonest  judicis  sine  accusatore  damnare, 
quia  Dominus  Judam,  cum  esset  fur,  quia  non  est 
accusatus,minime  abjecit.Cognito  autem  praedicto 
opere  fornicatoris,  peUendumeum  de  ccetufrater- 
nitatis  Apostolus  censuit.  Oinnes  enim  crimen  sci- 
ebant ; publice namque  novercam suam  loco  uxons 
habebat.  ln  qua  re  nec  opus  erat,  nec  tergiversa- 
hone  aliqua  crimen  tegi  poterat.  Dequo  Apostolus  : 
Absens,  mquit,   facie,   prcesens  autem  autoritate 
Spiritus  qui  nusquam  deestjam  judicavi  ut  przsens, 
eum  quihocadmisit,tradi  Satanannintentum  car- 
nis.  »  Juxta  quod  ltem  Nicolaus  papa  ait :  »  Quae 
Lothanus,  »>  mquit,  «  rex  fecit,  accusatione  non 
indigent.Manifesta  suntopera  carnis,qusesunt  for- 
nicatio,  immunditia,  »>  etc.  Dimiserat  siquidem  uxo- 
rem  propriam,  etaharn  superinductam  publice  te- 
nebat ;  sicque,  hcet  nec  accusatus  nec  citatus,  ca- 
nonice  tamen  excommunicatus  est. 


A  Similiter  itaque,  quamvis  praeter  ordinem  judicia- 
rium,  recte  tamen  a  se  damnatum  Londoniensem 
episcopum  asserit  archiepiscopus;  tanquam  schisma- 
tis  studio  rnanifestum  pacis  ecclesiasticee  perturbato- 
rem,  et  publice,  opere  contemptus,  ipsorum  cano- 
num  etsuorum  mandatorum  inexcusabilem  trans- 

gressorem. 

Quodenim  pacem  ecclesiasticam  manifeste  per- 
turbavit,  hinc  arguit :  quod.cum  dominus  rex  con- 
tra  sacras  leges  et  canones  ac  Ecclesiae  libertates  plu- 
rimasibide  consuetudine  regniservandapublice  in 
consilio  suo  commemoraverit,et  ab  episcopis  exege- 
rit,  idem  episcopus,  ut  asserit,  factus  ibidem  tan- 
quam  canis  mutus  non  valens  latrare,  non  ascendit 
ex  adverso  nec  posuit  se  murum  pro  domo  Domini, 
B  ut  staret  in  praelio  ;  sed  etiam,  quod  longe  deterius 
est,  praetextu  schismatis  Romanae  Ecclesiae,  regi 
condescendendum  suaderepalam  enisusest.coepi- 
scoporum  animos  ipse  potissimum  enervans  quos 
potissimum  et  debuit  et  potuit  ad  contradicendum 
animare.sicutintereos  potestateprimus  et  auctori- 
tate  pracipuus.  Quod  eum  affirmat  fecisse,  non  ob 
aliudquidem,nisi  ne  gratiamregis  amitteret,quam 
tunc  prae  caeteris  obtinebat,  cum  econtra  sic  ait 
Anacletus  :  *  Nihil  sitillo  pastore  miserius,  qui  lu- 
porumlaudibusgloriatur.quibussiplacerevoluent, 
alqueabhisamaridelegerit,erithincovibusmagQa 
pernicies.  »  Uaque,  sicut  prosequitur,  per  episcopi 
conniventiam  rex  factus  audacior,  et  ad  exigenda, 
quae  non  decuit    satis,  ardentior,  cum  aliquandiu 
caeteri  substitissent,  ipsisdeincepsoMensus,  durus, 
terribihs,  etin  multis  adversus  essecoepit.Eumdem 
autemepiscopuminuberiorem  satis  familiaritatem 
admisit.  Sic  igitur  infert  mdubitabile  palam  esse, 
quod  Ecclesiae  pacem  turbaverit. «  Facientis  enim, 
ut  ait  Joannes  papa,«  procul  dubio  culpam  habet, 
qui,  quod  potest  corrigere,  negligit  emendare.  » 
Scriptum  quippe  est :  *  Non  solum  qui  faciunt.sed 


373 


DOCUMENTA  HISTORICA. 


374 


etiam  qui  cc-nsentiunt  facientibus,  participes  judi-  A  macitertamquefrustratoriedeclinavit.et  manifeste 


cantur.  Negiigere  enim,cum  possit  quis  deturbare 
perversos,  nihil  aliud  est  quam  fovere  :  nec  caret 
scrupulo  consensionis  occulte,  qui  manifesto  faci- 
nori  desinit  obviare.  » Item  Innocentius  :  «  Error 
cui  non  resistitur  approbatur,  et  veritas  cum  mi- 
nime  defensatur,  opprimitur.  »  Item  Gregorius  : 
«  Consentit  erranti,qui  ad  resecanda  quee  corrigi 
debent  non  occurrit.» 

Deinde,  sicut  prosequitur  archiepiscopus,  cum 
formidabili  metu  et  muitis  oppressionibus  dominus 
rex  in  exactisobtinuisset,idemarchiepiscopus  non 
multo  post  metus  instantiam  reversus  ad  cor,  et 
dolore  cordis  tactus  intrinsecus,  nec  sui  vel  suorum 
reveritus  pericula  vel  damna,  ubi  exsilium  subiit, 


subterfugit.  Unde  tanquam  notorie  reus,    statim, 

ordinejudiciariopra5termisso,nonindignenomina- 
tim  est  excomraunicatus. 

Episcopus  contra :  Sententiamexcommunicationis 
in  se  quamvisde  facto  latam,dejure  tamen  tenere 
negat,  velut  aperte  contra  jus  et  ordinemlegum  et 
canonum  datam.  Multoties  siquidem,  etsi  de  facto 
detur,  nullatenus  tamen  apudDeum,  velapud  ho- 
minesligat :  veluli  siquisexcommunicetur  utcom- 
pellaturadmalumjverbigratiautschismaticusaut 
haereticusfiat  aut  permaneat.  De  talibus  enim  ait 
papa  Gelasius  :  «Cui  est  illata  sententia,  deponat 
errorem,  et  vacua  est :  siinjusta  est,  tanto  eam 
curarenondebet,  quanto  apud  Deumet  ejus  Eccle- 


raiaceinmarade    promissis  contra   dominum  et  B  siam  neminem  iniqua  sententia  gravare  potest.Ita 
ecclesiam  pcemtenuamagens,  post  sui  suorumque      ergo  seea  absolvinon  desideret,  qua  se  nullatenus 

nros^rinfinnpm    ptti(icUvcn/i/,tni;A«» •  >.       .  ..._...  '    * 


proscriptionem,  etpostexspectationemannuam,in 
eorumdem  promissorum  exactores,  observatores, 
eisque  consentientes,  generaliter  et  publice  senten- 
tiam  anathematisdedit.  Quam  utper  Angliam  de- 
nuntiaret  in  vi  obedientiae  mox  episcopo  Londo- 
niensi,  suffraganeorum  episcoporum  decano,  scri- 
psit  et  injunxit  ;  mandans  eisdem  et  aliorum  quo- 
rumdam,  quae  secundum  Deum  erant,  exsecutio- 
nem.invirtutesimiliter  obedientiae.  Qui,  sicut  ait, 
nihil  mandatorum  implens,  sed  tergiversationibus 


ligatum  videt.  »  Si  quis  item  vel  majorem,  vel  pa- 
rem  sibi,  velalteriusparochianum  excoramunicet; 
patetquod  nullum  eorum  aliquatenus  excommuni- 
catio  tenet ;  scribit  enim  Calixtus  papa :  t  Nullus  al- 
terius  terminos  usurpet,  nec  alterius  parochianum 
excommunicare  praesumat.  »  Quare  talis  excom- 
municatio  nec  rata  erit,  nec  vires  ullas  habebit  ; 
cum  nullus  alteriusjudicis,  nisi  sui,  sententia  tene- 
bitur:  ubisicut  in  concilio,  apud  Compendium,  pro 
communi  utilitate  statutum  est :  Cum  alter  episco- 


„,-l,,  j  i       i  7    „     .  ^uj-uluuui  uiimaic  &i<i.uium  esi  •  t-um  aiter  eDisco 


dentia  crimen  suum  manifeste  confessus,  aperte 
sententiam  excommunicationis  incurrit.  Canonum 
siquidem  violatores  et  eis  consentientes,  sub  ana- 
themate  constiluit  Adrianus  papa  dicens  :  «  Gene- 
rali  decreto  constituimus,  ut  exsecrandum  anathema 
fiat,  et  velut  praevaricator  fidei  catholicfe  semper 
apud  Deum  reus  existat,  quicunqueregum,  vel  epi- 
scoporum.autpotentura  deinceps,  Romanorum  de- 
creta  pontificum  in  quoquamcredideritvel  promi- 
serit  violanda.  »ItemDamasus  papa  : «  Violatores 
canonum  graviter  a  sanctis  Patribus  judicantur.et 
a  sancto  Spiritu,  cujus  instinctu  dictati  sunt,    da- 

mnantur :  Q uia  Spiritum sanctum blasphemare  non 
incongrue  videntur,  qui  contra  eosdem  sanctos  ca- 
nonesaliquid  vel  agunt  vel  loquuntur,veI  facere 
volentibus  consentiunt.»  Item  Gregorius  :  «  Nulli 
fasestvel  velle,  vel  posse  transgredi  apostolicae 
sedis  praecepta.  Sitergoruinas  sus;dolore  prostra 


communicaverit :  item  et  quia  a  praelato  suo  in  causa 
qualibet  ad  majoremaudientiam  appellat.jam  ejus 
c  jurisdictioni  quantumad  causam  illam  non  subja- 
ceat.»Etideos:cutnecjudicari,sicnecetiamexcom- 
municari,propteream,abillodeincepspotest,autde- 
bet.  Utenim  decrevitSixtuspapa:  «Quoties  episco- 
pi  se  a  comprovincialibus  suis,  vel  a  metropolitano 
praagravari putaverint,aut  eos  suspectos  habuerint, 
mox  Romanam  appellent  sedem,  et  interim  eos 
nullus  excommunicare  praesumat.Quod  si  aliter  a 
quoquam  fuerit  praesumptum,  nil  erit,  sed  viribus 
carebit.»  Moris  etiam  quandoque  fuit,  in  excom- 
municationis  sentenlia,  sicut  et  in  aiiis,  ut  eam 
suspenderetappellatio,postetiam  mox  interposita. 
Siquidem  in  Digesto  scriptum  est :  «  Integer  status 
esse  debet  provocatione  interposita.  »  Ergo  etsi 
abstinere  ordine  quis  jussus  sit,  et  provocaverit, 
potest  interim  participare,  cumsithocconstitutum, 


tus,quisquisapoStolicisvolueritcontrairedecreis-  dTT  imeiim  ^  iraPf e' cumsi,  fiocconstitutum, 
neclocura  deiL^in^^A^l 1  >™J 1'  °  fts  tJ^eq^pendenteappellationemoveatup; 


neclocura  deincepsintersacerdoteshabeat,  sedex- 
torris  asanctoministeriofiat.  Non  de  ejus  judicio 
quisquam posteacuram  habeat.  Damnatus  a  sancta 
etapostolica  Ecclesia  sua,  iuobedientia  atque  pree- 
sumptione,  a  quoquam  esse  non  dubitatur,  qui  non 
solum  praefatee  sanctaiEcclesiae  jussionibus  parere 
debuit,  sed  etiam  aliis,  ne  praeterirent,  inculcare. 
Sitque  alienusadiviniset  pontincalibus  officiis,qui 
nolueritapostolicis  obedire  praceptis.  » 

Hunc  etiam  reatum,  ut  archiepiscopus  addit.sibi 
palamepiscopusauxit,cum  mandatasua,  deprose- 
quendis  quae  secundum  Deum  erant,  tam    contu- 
Patrol.  CXC. 


juxta  quod  et  adhuc  obtinct,  ut,  siquis  clericorum 
ab  officio  fuerit  suspensus,  etappellaverit,  interim 
prosuspenso  non  habeatur  ;  sicutnec  degradatus 
pro  degradato,  necdebeneficioprivatus,pro  priva- 
to.  Secus  autemideofortejamobtinetinexcommu- 
nicatione,  quia  secumhabet  sui  exsecutionem ;  quia 
moxeliminatabEcclesia,etloquendijus  tollit.Pro- 
vocari  non  potest  ab  exsecutione  sententiaa.propter- 
eaque  nec  ab  excommunicatione.  Quamvis  autem 
sequens  appellationonsuspenditexcoramunicatio- 
nem,  procul  dubio  tamen  praecedens  eam  impedit 
ns  fieri  possit.  Licetque  de  facto  subsecula  fuerit, 

12 


::") 


S.  THOM___  CANTUAR.  ARCHIEP. 


376 


Dsoiuretaineueaminfirinat,  etirritamfacit ;  quia  A  occuparet,  sicut  scepiusfmt,  obdoin.mpapa.etEc- 
nristinum .tatumprorsus  integruin  appell&titi  cus-  clesueRomumefidelitatcm.nons.ipei-be.nonconten- 
itodit  Item excommunicationem contracensuram et      tiose,  nou  nimis  severe agenduin  sensit  et  egit :  tole- 


ordiuem  canonum  factam  nullius  esse  momenti  con 
staredebet.  Ordo  quippe  servandus  est  :  sic  enim 
statuit  Adrianus  papa  :  «  Nemo  suspendendusesta 
communione,  nisi  evocatusad  causam  minime  oc- 
currerit,  »  Item  in  concilio  Parisiensi  : «  Nemoproe- 
popere  velpreepostere  scilicet  neccommonitus,nec 
convictus,  estjudicaudus.  »  ltem  Augustinus  :  »In 
episcoporum  concilioconslitutumestnullum  cleri- 
cum,  qui  nondum  con victus  est,  suspendi  a  commu- 
nionedebere.nisiadcausamsuamexaminandamse 

non  prsesentaverit.  >»  Item : « Nos  quemquam a  com- 
munione  prohibere  non  possumus,  nisi  aut  sponte 


rabilioremrcputansinquibusdamdissimulationem 
et  ad  tempus  patientiam ,  quam  separationis augcre 
perniciem,  ipsius  etiam  sanctae  Romanse  Ecclesiae, 
quse  diebus  his  pleroque  dissimulavitet  sustinuit, 
secutus  exemplum,  et  documenta  sanctorum.  Ait 
enim  Urbanus  papa:  «  Ubimultorumstrages  jacet, 
subtrahendum  est  aliquidsev.ritati.  »ItemAugus- 
tinus : «  Ubi  per graves  disssensionum  scissuras.non 
hujus  aut  illius  hominb  est  periculum,  sed  populo- 
rum  strages  jacent,  detrahendum  estaliquid  severi- 
tati,  ut.majoribus  malis  sanandis,  charitas  sincera 
subveniat.  »Idem  :    «  Cum  quisquam  fratrum  et 


munione  proniuere  nuui  ^u^^""^»"»  " -r .  .  _  .•_  . 

rnnfessum  aut  convictum.  »Itaquecumexcommu-  R  Christianorum  in  Ecclesi*  societate  constitutoruin, 

I.-Ulll.coa  .  .  •  _     _  __!•     __ _  _      __l 1.^.,--. -.-...1    *.*-_-_.  I.  nrr*  *_  t.}  H  i  rrn  i ie 


nicaturqui  nec  convictus  est,  nec  confessus,  imo 
necauditus,imoneccitatus,  imo  nec  commonitus; 
talis  siquidem  excommunicatio  nihil  virium  habere 
recte  credidebet,  veluticontracanonesvelordinem 
ecclesiasticum  facta.  Sicut  et  «  prolatam  »  ut  in 
codice  legitur,  «  sententiam  contra  solitum  judi- 
ciorumordinem,  auctoritatumrei  ju.Iicatae  nonob- 
tinere  certum  est.  » Item  :  «  Ea  qua.  statuuntur  ad- 
versus  absentes,  non  percontumaciam  scilicet.de- 
nuntiationibusnequaquamexmore  conventos,  ju- 
dicata.  reifirmitatem  non  obtinere.  »  Quod  utique 
multo  ferventius  in  excommunicatione  tenendum 
est  •  quaequanto  terribilius  immaniusque  prsecipi- 
tat/scilicet  in  diaboli  potestatem,  in  ipsam   etiam 


in  tali  peccato  deprehensus,  ut  anathematedignus 
habeatur  :  fiat  hoc  ubi  schismatis  periculum  nul- 
lum  est.  »  Idem  :  «  Non  polest  salubris  esse  cor- 
rectio,  nisi  cum  ille  corripitur,  qui  non  habet  so- 
ciammultitudinem. »  El  infra:  «  Consiliaseparatio- 
nis  et  inania  sunt,  et  perniciosa,  atque  sacrilega  : 
quia  impia  et  superba  sunt,  et plus  perturbant  infir- 
mos  bonos  quam  animosos  malos.  »  Hrec  itaque, 
sicut  ait  episcopus,  ipse  secutus,  si  quid  contra 
Ecclesiam  exactumvel  acturo  novit,  non  mox  con- 
sensionis  culpam  contraxit,  vel  poenam  meruit,si 
non  restitit.si  non  defensavit,si  non  vindicavit.cujus 
hoc  officium  fuit.  Nonenim  quidquam  timide,  vel 
malitiose  quidquam  omisit,sedutiliter  etconsiliose 


animae  mortem,  tanto  magis  contra  ordinem  non  c  queedam  dissimulans,  qua.dam  sust.nens,  seepius 


est  prsscipitanda  :  prsesertim  inepiscopum.quinec 
excommunicari  nec  etiam  audiridebetnisiinsyno- 
do  :  sicuttestis  est  Julius  papa : «  Nullus  episcopus. » 
inquit,«nisiinlegitimasynodo  pulsatus,  audiatur, 
vel  judicetur,  veldamnetur.  »  Item  Zephinnus  pa- 
pa-.  «  Quilibetepiscopus  nonprius  audiatur,  vel 
judicetur,  vel  excommunicetur,  quam  regulariter 
vocatus  sit  ad  suorum  conventum  episcoporum.et 
per  eos  ejus  causa  rationabiliter  discernatur . » 1  tem 
Hyginus papa. «  Nullus metropolitanus,  absque cee- 
terorum  omnium  comprovincialium  in.tantia,  de 
causis  episcoporumaliquidagat,  quiairritee  erunt, 
ahteracta.,  quaminconspectuomnium  ventdatee.» 
^tem  Calixtus  papa:  «  Siquis  metropolitanus,  nisi 
quod  ad  suam  solummodo  propriam  parochiam 
pertinet,  sine  concilio  comprovincialium  omnium 
episcoporum,  agere  tentaverit,  irritum  erit  etva- 

cuum,  »  . 

lncriminequidemnotorio.quod  etprseter  ordims 

observationem    recte    detur    excommunicatioms 


D 


etiam  dominumregemintrepide,sed  benigne,con- 
venit  ;multisetiamterrendo,  (  sednon  commovit); 
ponens,  sicutinstruit  Augustinus,  ante  oculos  Dei 
judicium  ;terrens  cruentam  conscientiam.et  sim- 
plicem  suadens  pcenitentiam.  Multa  multoties  vel 
non  fieri,  vel  corrigi,  modestia  supplicationis  obti- 
nuit,  queenullatenusimpetrasset,si  devium  conten- 
tionis  et  severitatis  incessisset.  Cui  non  debet  in 
vitium  deputari,  vel  ad  odiumretorqueri.sidomini 
regis  gratiamsibiquaesivitautservavit  :pr£esertim 
cum  apud  eum  nulli  nocuerit,  et  multis  s_epe  pro- 
fuerit.Quod  multolevius,  et  plenius  archiepiscopo, 
tanquam  specialius  dilecto,  potuisset  evenisse,  si 
modestiseethumilitatis  viam  voluissetelegisse.  Non 
itaque,sicutinfert  episcopus.officii  sui  neglector,vel 
canonumcontemptor,autviolatorfuit;quia,siquid 
forte  tunc  egit  necessitate,  non  tamen  voluntate. 
Violatores  autem  canonum  detinit  Damasus  papa 
«  qui  contra  eos  non  necessitatecompulsi,  sed  vo- 
luntarie  faciunt  vel  facientibus  consentiunt. »  Et, 


obscrvauonem     .--■<:    -i-i.-*    w-~~ — 

.pntentia  sicutallegatarchiepiscopus.necdiffitetur      sicut  ipse  ait,  nec  mala  fecit  nec  malis  consensit, 


episcopus.  Crimen  autem  notorium  in  se  prorsus 
diffitetur.scilicetecclesiasticee  perturbationis  et  in- 
obedientia..  Pacem  enim  Ecclesiee,  sicut  affirmat, 
nullatenus  turbare  studuit,  sed,  quantisconsiliis  et 
auxiliis  potuit,  fovere  et  augere  laboravit.  Nec  oc- 
casione  schismatisin  aliquomalignatus  est  contra 
Ecclesiam.SedneschismatismalumetiamAngliam 


sed,  quatenus  licuit  et  utile  credidit,  quantum  po- 
tuit  obviavit,  implens  illud  propheta.  :  «  Recedite, 
exite,  et  immundum  ne  tetigeritis.»  «  Quid  est.  » 
ait  Augustinus,  «  tangereimmundum,nisiconsen- 
tire  peccatis  ?  Quid  est  autem  inde  exire,  nisi  face- 
re  quod  pertinet  adcorrectionem  malorum.quan- 
tum  pro  cujusque  graduatquepersona  salva  pace 


377 


DOCUMENTA  HISTORICA. 


378 


fieri  potest?  Displicuit  tibi  quod  quisque  peccavit  ?  A  tiae  debito;  quippe  ut  ad  quam  se  ei  non  teneri  con 

nrvn      (ollfriirti     immnn/ln.n         \>  .^  .1  ..........  I.    ■)     .,,„„..;„  1 1    O  ,.l...,l,,.,      ..  Ifl  .. ..,  ,.  t    T  .,     „ ~  I  « —I  -  •—-  4.  ~ U  . 


non  tetigisti  immundura.  Redarguisti  ?  monuisti  ? 
corripuisti  ?adhibuisti  etiam,  si  res  exegerit,  con- 
gruam,  et,  quae  non  violet,  disciplinam  ?  Existi 
inde.  Hoc  est  immundum  non  tangere,  et  volun- 
tate  non  consentire,  et  ore  non  parcere.  »  Idem  : 
«  Neque  consentientessitis  nialis  utapprobetis.ne- 
que  negligentes  utnonarguatis,nequesuperbientes 
ut  insultanter  arguatis.  »  Item:  «  Quisquis  vel,quod 
potest,  arguendo  corrigit,  vel,  quod  corrigere  non 
potest,  salvo  pacis  vinculo  excludere  non  potest, 
aequitateimpro}jat,firmitatesupportat:omuino]iber, 
prorsus  securus,penitus  estaiienus.  »  Item:  «  Ita, 
qui  raalis  sociatur,si  mali  aliquid  cura  eis  commit- 
tit,  aut  committentibus  favet:  si    autem  neutrum 


stanter  affirmat.In  caeleris  vero,  quorum  exsecutio 
poterat  schisraatis  malum augere,substitit;  tum qua 
necessariumfuit,tum  quiaadexsequendumseteneri 
non  credidit;  et,licet  si  ex  abundanti,tamenut  un- 
dique  plenius  muniretur,semper  antemandatorum 
susceptionem,  contra  cuncta  Ecclesiae  regnique  ac 
sui  gravamina  dominum  papam  appellavitejus  au- 
dientiam  eligens.Cumquetrans  mareposteacoram 
legatis  apostolicee  sedis  appellationem  prosequi  praa- 
sto  esset,sednonessetquivel  contradiceretveljudi- 
carevellet,  incontinentidenuo  cum  praesentibusco- 
episcopis  appellationem  innovavit.  Quam  dominus 
papa.per  litterasipsorum  et  legatorum  sibi  nuntia- 
tam  postmodum  ipsis  remisit ;  eteosabejusperse- 


facit,  nullo  modo  sociatur.  Porro,  si  addattertium,  g  cutioneprorsusabsolvit;  pacemqueacinduciascon- 


ut  justus  in  misericordia  corripiat,  vel,si  eam  per- 
sonara  gerit,  et  ratio  conservandae  pacis  admittit, 
etiam  coramomnibus  arguat ;  removeat,velabali- 
quo  gradu  honoris,  vel  ab  ipsacommunionesacra- 
mentorum,  pienissime  officium  implevit.  Ubi  au- 
tem  csetera  impediuntur,  illa  duo  retenta  semper 
incorruptum  custodiunt ;  scilicet  ne  faciat  malum, 
nec  approbet  factum.  »  Ex  his  itaquese  non  solum 
a  reatu  consensionis  malorum  excusatum  probat 
episcopus,sed  etiam  manifestum  in  se  modestiae  pro- 
videnliaeque  praefert  indicium,  dum  mala  melius 
tulit,  quam  si  etiamforas  extulerit,etperhocimmi- 
neus  schismatis  argumentum  impedivif. 
Plus  etiam  dicit,quod  exactionibus  domini  regis 


tra  archiepiscopum,quousque  ingratiamregisredi- 
ret,  per  litteras  suas  indulsit.  Cum  autem  interim 
rumor  insonuisset  de novis  quibusdam  minis  et mo- 
litionibus  archiespiscopi,ne  posset  episcopus,  sicut 
ante,  aliquo  modoquasi  praeventus  innodari,  mox 
iterum  publice  provocavit,  et  omnino  recusans  ac 
declinans  archiepiscopum,  tanquam  ex  manifestis 
causis  j ure  sibi suspectum,audien tiam  domini papae 
preeelegit.  Sic  igitur,  ut  infert,  etsi  tenetur  ei  obe- 
dire,  non  tamen  aliquatenus  inobediens  potest  de- 
prehendi;  praesertim  cumnonfrustratorie,sedjuxta 
necessitatemsemperpr8eveniensappellatio,sibicon- 
tra  criraen  inobedientiae  remedium  foret  et  excusa- 
tio  :  praesertim  etiam  cum  eamdem  appellationem 


nonmoxvel  condescendit,  vel  condesceudendum  fi  prosequinunquam  subterfugerit,necadhuc  subter 
suasit;  sed,  cum  coepiscopis,non  minori  periculo,    '  fugere  velit. 


nec  impari  sollicitudine  substitit,donec,aliquandiu 
post,communiter,ob  sedandamregis  iram  etvitan- 
dam  Ecclesiaeturbationem  non  rainimam,placuit  ut 
regias  consuetudines  promitterent  generaliter  om- 
nes,nonexpressimaliquas(quiaexpressanocent,uon 
expressa  nonnocent) :  consuetudinesetiam  nomine 
tamenbonas  intelligentes.Cumautem  dominusrex, 
quales  voluit,  post  expressisset,  et  in  scriptura  re- 
degisset,  id  sigillis  archiepiscoporum  et  episcopo- 
nun  confirmari  petens  instanter  et  urgensgraviter 
post  multam  et  integro  die  cum  episcopis  protra- 
itain  haesitationem,  tandem  archiepiscopus  sint 
saeteris  solus  succubuit,et  acquievit.Ipse  viderit,  si 
iigne  metum  aliquem  honoriDeietordini  suopras 


Sed  nec  etiam  obedire  quidquam  omnino  se  de- 
bere  sentit  et  asserit.Siquidemexprofessionequam 
Theobaldo,  bonae  memoriae  archiepiscopo,  fecit  in 
Herefordiensi  civitate,  se  tentum  non  esse  dicit.nisi 
dum  Herefordiensis  episcopusexstiterit;quod  cum 
essedesiit,  omnino  per  dominum  papam  liber  et 
absolutus  desiit,  et  ex  ea  professione  teneri,  tan- 
quam  tacite,licet  non  expressim,  adtempus  facta, 
scilicet  dum  inde  maneret  episcopus.  Cujus  reifor- 
tissimum  argumentumesse,  quodutiquenon  tene- 
retur,si  alterius  provincias  fieret  episcopus.  Soepius 
promissionibus  conditiones  quaedam  inesse  tacite 
intelliguntur,  quamvis  nou  exprimantur,  veluti 
cum  dos  alicui,  propter  certam  matrimonii  spem, 


-  . 1 — "^vw.vmm,  ^uwjjicc-      uuuiuus  anum,  propier  cenam  matnmonu  spem, 

tulent;  si  fidem  etiam  domino  papa?,   et  Ecclesiae  u  absolute  promittitur.  Nonminusenim  subesttacita 


Romanae  servaverit,  ad  quam  arctius  de  speciali 
juraraento  tenetur.  Videritetiam  shpost  Scyllaeam 
voraginem,  non  etiam  Charibdim  iuciderit,  cum 
omnem  promissionem  regi  deinde  ruperit.  Horum 
omnium  se  participemetreum  negatepiscopus.in- 
centoremqueschismatis,etperturbatorem  pacis  Ec- 
clesiee,tam  vere  quam  probabiliter  diffitetur. 

Ab  inobedientiae  quoque  crimine  se  non  miuus 
excusat. 


conditio,seilicet  ut  ita  deraum  promissio  teneat,  si 
nuptiae  sequantur.  Item,  ut  iu  Digesto  est,  cum  in- 
ter  locatorem  et  conductorem  convenit,  ne  conduc- 
tor  inter  tempora  locationis  de  fundo  expellatur  ; 
quamvis  nihil  exprimatur  de  solutione  pensionis, 
tameu  verisimile  est  ita  convenisse  de  non  expel- 
lendo  conductore,  si  pensionibuspareatet,utopor- 
tel,  colat.  Cum  autem,  ut  adjungit  episcopus,  ad 
Londonieusem  sedem  translatus  professionem  ar- 


uuwquid  enim  mandatorum  archiepiscopi  vidit  chiepiscopominime  fecerit,  nihil  equidem  ei  debere 
iion  kedcre  statum  Ecclesiae,  diligenter,  ut  asserit,  dicit,  scilicet  nec  suo,etiam  Londoniensis  Ecclesite 
uxsecutus  est,  inagisexofficiosuo,quam  cxobedieu-      nomine.  Semel  enim  liberatus,  nec  per  eam  iu  po- 


37g  S.  THOM/E  CANTUAR.  ARCHIEP.  38° 

testatem  recid.t.sicut  nec  de  jure  fori  filius  familiae ,  A  legitimus,  aliud  usurpatio  quod  fieri  tempus impel- 
si! ^-_.»;-.,_  cit    eoonrn      lit  »SpH  Silvostpr  nana  similiter  inauosdamadver- 


cum  extranese  personae  filius  adoptivus  sit,  secum 
tamen  patrem  adopti  vum  in  potestatem  trahit.  Magis 
autem  peream  ipsam  liberatam  dici  convenit :  prae- 
sertimcum  de  jure  non  filia,  sed  mater  Cantua- 
riensis  Ecclesiae  sit;  sicut  et  a  prima  constitutione 
Ecclesia.  in  Anglia,  diebus  quinquaginta  duorum 
apostolicorum  fuisse  perhibetur,  et  in  scriptis  au- 
thenticis  legitur  :  sicut  etiam  beatus  Gregorius,  in 
ea  Christianitalem  renovans,  censuit  et  ordinavit 
ut  deinceps  esset  prout  ejusdem  scripta  testantur  ; 
quamvissecusobtinuerit,occasionepaganitatisquae 

mox  Londoniae  nequivit  exstirpari.  Propterea  sedes 
archiepiscopalis  praeter  ordinem  esse  coepit,ethac- 
tenus  manet,  Cantuariae :  ubi  primorenovataest,  et 


-  v/Q  ■.-*_-__  u^,      w.ii--v_i        «w«»r -_  ft 

ht.  iSed  Silvester  papa  similiter  inquosdaraadver- 
sarios  suos  animadvertisse  legitur,  sicut  ipsemet 
scribit.  Ait  enim  :  «  Usiliarus  Patricus    mandavit 
me  ad  se  pacifice  venire,  et  pro  quibusdam  eccle- 
siasticis  dissitationibus  in  palatium  principis,  ad 
primum  etsecundumvelumretinuit  omnemclerum 
et  populum,  qui  mecum  veniebat,nisi  me  solum  et 
Vigilium   diaconum  meum— me  vero  vi  retentum 
miserunt  in  exsilium,  in  quo  sustentor  pane  tribu- 
lationis  et  aqua  angustiae.  Ego  tamen  non  dimisi, 
necdimitto  proptevea  officium  ;  sedcumepiscopis, 
quos  congregare  potui,  eos  qui  talia  erga  me  ege- 
runt  anathematizavi.»  Idem  Vigilio  :  «  Habetocum 
his,  qui  tibi  consentiunt,  plenae  damnationis  sen- 


tenus  manet,  Cantuanae :  uoi  primoreu-v<n<i--t,  ..  _u-,  H__  __._  .-_.-- .    r 

indepaulatim  per  Angliam  propagata,  reclamanti-  B  tentiam;  sublatumque  tibi  nomen  m.nisteri.  sacer 

bustamenassidueLondoniensibusepiscopis.Sicigi-  dotalis  agnosce.sanctiSpintusjudicio  et  apostohca 

tur  bona  fide.justisque  rationibus  se  liberum  pro-  a  nobis  auctoritate,   damnatus.  »  Ad  hujus  igitur 

clamans  episcopus,  velut  semel  per  auctoritatem  exemplum.quod  de  crimine,  quamvis  non  notono, 

aPostolicammanumissusetexemptus,necunquam  taraen  sibi  manifesto    et  indubitato    ™t»s»me, 

deinceps  novae  subjectionis  servituti  suppositus,et  quamvis   extra  ord.nem,  damnaven  episcopum 


inobedientiae  se  reum  in  nullo  probat,tanquam  nec 
obedientiae  debitorem. 

Si  replicat  archiepiscopus  quod  saltem  tanquam 
apostolicae  sedis  legato  sibi  tenebatur  obedire.con- 
traid  episcopus  oppositae  appellationisetrecusatio- 
nis  obstaculum  objicit :  qui  se  solum  domino  papae 
deincepssubjectumfuissemanifesteconvincit.Addit 

etiam  quod  jure  legationis  nondum  habet  archiepi- 
scopus  jurisdictionem  in  Anglia.SiquidemRomanae 


congrue  sibi  videtur  archiepiscopus  allegare;  quasi 
de  jure  facere  potuerit  et  fecerit,  proesertim  cum 
et  domini  papae  vice  fungatur.cujus  etiam  legatus 

est. 

Episcopus  contra :  Non  exemplis,  inquit,  sed  le- 
gibus  judicandum  est ;  nec  quid  factum  sit  Romae, 
sedquid  fieridebuit,  attendendum  est.  Licuit  qui- 
dem  semper  et  licet  domino  papae  contra  jus  stri- 
ctum  saepius  agere,  maxime  cum  necessitas  postu- 


scopusiunsdictionemin  Angua.oi4umc_uii-U,_uu-      -._.__.  „___...-- -„-— »  — -  t      ~n  ,.-_ 

sedislegatus  ut  legatus  Ceesaris  est,scilicet  prffises  c  let.  Quamvis  emmlegibus  vivat,  legibus  tamen  so- 
B  .     .        , i  c- ♦__-  in      lntnc  pCt   K.t  «ip.nt  Christus  ra  se  sacramenta  no- 


vel  corrector  provinciae  vel  proconsul.Sic  autem  in 
Digesto  est :  t  Proconsuh  jurisdictio,scilicet  conten- 
tiosa,prius  non  competitquamin  provinciamvene- 
rit.  »  Item:  «Praesesin  provinciae  homines  tantum 
imperium  habet.et  hoc,  dum  in  provincia  est.»Nec 


lutus  est.  Et  sicut  Christus  in  se  sacramenta  no- 
stra  complevit,  non  aliqua  sui  necessitate,  sed  nos 
adimitandumprovocandivoluntate:  sic  etiam  do- 
minus  papa  saepe  canonibusobtemperat,nonquod 
necesse  habeat.sedutejus  auctoritas  etexemplum 


impenum  habet,et  noc,  aum  ra  pruvui-ia  _•.»»«-      _,..----  _.- -,  Cjnnin-  Ptiam  eis 

igitur.ut  infert  episcopus,potest  aliquatenus  archi-      alios  ad  obteraperandura  urgeat.  Sapias  et  am  ei 
ignui.uimi-       v       ?     ,r    -i      _;„c,imiiHpmnotesate  est  sicut  novos 


i»-j- - -**  j  —  • _:  *■  '*  - 

episcopus  ut  legatus  in  Angliam  advertere,cum  nec 
in  easit,  nec  ineam  posttempuslegationisvenerit. 

Sicitaque  concludit  episcopussententiamexcom- 
municationisinselatamnullatenustenere:tumquia 
prius  praeterordinem  lataest,cum  in  se  nihilnoto- 
riumcriminissit.tumquia  priusappellavit,tum  quia 
de  archiepiscopijurisdictionenon  sit. 

Archiepiscopus  ad  haec  :  Quamvis,  inquit,  prse- 
dicta  in  episcopo  notoria  non  sint,quia  tamen  pu- 
blice  de  eo  dicuntur  et  creduntur,obea  justedam- 
natus  est;  et  praeter  observationem  ordinis  judi- 
ciarii :  maxime  quia  in  multis  libertas  et  dignitas 
Ecclesiae,  per  ejus,  sicut  ipsemet  loquitur,  dissimu 


D 


non  stat.  In  ejus  siquidem  potestate  est  sicut  novos 
condere,  sic  et  veteres  moderari,  vel  temperando 
vel  aggravando,  nonnunquam  etiam  eorum  censu- 
ram  penitus  omittendo,  vel  contra  faciendo.Quam 
utique  potestatem  solus  accepit,  et  sibi  soli  conti- 
nue  retinet,  et,  cum  vices  suas  saepius  aliis  credat, 
in  partem  quidem  vocat  sollicitudinis,  non  in  ple- 
nitudinem  potestatis.  Quibus  etiam  si  quandoque 
laxius  indulget,non  tamen  eatenus  ut  liceat  eis  ali- 
quid  vel  extra  metas  antiquitatis,  praesertim  quas 
auctorilate  Veteris  et  Novi  Testamenti  tenentui 
observare.  Nam  nec  etiam  domino  papae  licet  has 
transgredi,  sicut  est  testis  Zosimus  papa  :  »  Contra 


Ecclesiae,  pereius,sicut  lpsemeiioqunur,  u^-si-uu-      n<_»-&i--.,  -•-- — —  -—  •      „„nAa„a  v(>\ 

lationem  et  patientiam  periclitata  sit.Quemobhoc      Patrum,  »  inquit,  «  statuta  ahquid  conccden  vd 
F  r  -.  _,„.„„  -.„  v,,,;,,,  9Ph  s   notest  auctontas.  »  Apuc 


etiam  extra  ordinem  puniri  justum  et  utile  fuit,  ut 
alii  rebelles  et  turbatores  Ecclesiae  magis  terrean- 
tur,et  resipiscant,  cum  sibi  dubitare  non  debeant 
inferendum  quod  tanti  nominis  et  potestatis  viro 
jam  viderint  illatum,  Saepius  enim  contra  strictum 
rationis  tenorem,  et  institutionis  solitum  ordinem, 
necessitatum  varietas  multa  fieri  suadet  et  urget. 
Q uia,  sicut  ait  papa  Innocentius :  «  Aliud  cst  ordo 


mutare  nec  hujus  sedis  potest  auctoritas.  »  Apuc 
nos  inconvulsis  radicibus  vivit  antiquitas,cui  dicU 
Patrum  sanxere  reverentiam.  Et  servata  quiden 
semper,  etiam  a  primo  hominis  peccato,  sempei 
antiquitas  est,  utcriminis  reus  damnetur,sed  deiu 
de,  qui  confessus,  vel  convictus,  vel  citatus  fuerit 
Nam  et  Adam  est  non  prius  damnatus,  quamcita 
tus  et  commonitus,  cum  dictum  est  ei :  -  Adam 


381 


DOCUMENTA  HISTORICA. 


382 


ubi  es  ?  »  nec  prius  quam  confessus,  cum  ait : 
€  Mulier  dedit  mihi  et  comedi.  »  Mala  quoque  So- 
domae  sicut  scribit  Evaristus  papa  :  »  Noluit  Domi- 
nusaudita  prius  judicare,  quam  manifeste  cogno- 
sceret :  cum  tamen  omnia  nuda  et  apertasunt  ocu- 
lisejus.  Unde  ait  :  Descendam  et  videbo  utrum 
clamoremopere  compleverinl.  Cujus  exernplo  mo- 
nemur  ne  ad  proferendam  sententiam  unquam 
praecipites  simus,  aut  temere  indiligenterque 
discussa  quoquo  modo  judicemus,  dicente  veri- 
tatis  voce  :  Nolitejudicare,  et  non  jadicabimini. 
Sed  nec  aperte  traditur,  quod  adversus  haec  aliquid 
egeritpapa  SilvesterinUsiliariumetVigilium 

Contraordinem  igitur  quem  etiam  tam  diligenter 
Deus  ipse  servavit,   et  ex  se   servandum  docuit, 


A  opposuit,  utipseetiam  contra  justitiae  prosecutio- 
nem  appellaverit.  Sic  consensum  notorium  in  cri- 
mine  notorio  palam  et  inexcusabiliter  ostendens : 
etexhoc,  quin  excommunicatione,  quamvis  preeter 
ordinem  facta,  juste  firmiterque  teneatur,  negare 
nullatenus  valens. 

Episcopus  econtra:  Non  solumse,  sedEcclesiam 
Angliee  totam,  illius  appellationis  interpositionem 
consuluisse,secumquefecisse,respondit;nonmalis 
consentiendo,  non  maladefendendiproposito,  sed 
obEcclesiseRomanfflfidelitatem,  suiquepacem:  sci- 
licet  praepediendo  nimiam  nimisque  periculosam  ar- 
chiepiscopi  se  veritatem,  ne  schismatis  augeretur  dis- 
crimen,  quod  etiam  cum  enormi  Ecclesiae  damno  se- 
cuturumfuissedubitarinon  poterat,  si  conatus  ar- 


quem  etiamtamimmobiliter  servandum  auctoritas  B  chiepiscopiprocessissent:  quandoetiamconstathu- 


sanctorum  tradit   nunquid  quod  archiepiscopus 
egit  etiam  legatus  obtinere  debet  ?  et  non  magis 
irritum  esse  ?  praesertim  cum  et  simul   accusator 
etjudexnon  potuerit.  De  suspecto   siquidem  ait 
Nicolaus  papa  :  t  Quia  suspecti  et  inimici  judices 
esse  non  debeant,  et  ipsa  ratio    dictat,  et    multis 
probaturexemplis.Quoniam  quid  gratius  dare  quis 
inimico  potest,  quam  si  ei  ad  impetendum,  quem 
laedere  forte  voluerit.  »  Et  infra  : »  Hinc  Justinianus 
imperator  pius  legibus  suispromulgasse  dignosci- 
tur  dicens  :  Liceatei,  qui  suspectum  judicem  putat, 
antequam  lis  inchoetur,  eum  recusare,  ut  ad  alium 
recurratur.  Ita  quodam  modo  naturale  et  suspe- 
ctorum  judicum  insidias   declinare,  et   inimico- 
rumjudicium  velle   refugere.    >Idem:«  Anasta- 
siusetiam  Pirenorum  episcopus  tertiovocatus,  quia 
non  oecurrit,  a  patriarcha  suo  condemnatus  ex- 
stiterat.  Sed  solum  quia,  cum  vocaretur  ad  syno- 
dum,  quod  inimicus  esset  ipse  qui  judicabat,  cla- 
mavit,  a  sancta  Chalcedonensi  synodo  ad  sententias 
illatas  examinandus  reservatur,  sed  quasi  pro  ni- 
hilohabita  condemnationepriori. «  Quod  item  non 
debeatidem  accusator  esse,  simul  et  judex,  testis 
estAugustinus  dicens  :  »  Quissibi  utrumque  audet 
assumere,  ut  cujusquam  ipse    sit  accusator  etju- 
dex  ?  »  Item  Fabianus  papa  :  »  Nullus  unquam  pne- 
sumat  accusator  simul  esse,  et  judex,  vel  testis; 
quoniam  in  omni  judicio  quatuor  personas  semper 
necesseest  esse  :    scilicet  judices  non  idem  sint, 
sed  per  se  accusatores,  per  sc  judices,  per  se  ac- 
cusati  :  »  Sicut  igitur   infert  episcopus,  ejus  qui  D 
contra  praecedentiaomnia,  tam  mauifeste,  tam  in- 
discrete,tampraecipitanteregit,  quidnisi  verborum 
iuanis  prolatio  et  in  ventum  jactatio  putanda   est, 
utnecnomen  sententiae  mereatur? 

Archiepiscopus  addit  etiam  item  quod  cum  inlra 
diutinam  exspectationem,  multis  saepe  supplicatio- 
nibus,  comminationibus,  dominum  regem  flectere 
Studuisset,  nec  praevaleret,  et  demum  in  hoc  esset 
ut  securimponeret  adradicem,  cum  ulterius  par- 
cere  necposset  necdeberet,  episcopusin  regiscau- 
satamindubitanter  et  notorie  injusta  se  primum 
abversarium,  et  eatenus  vehementem  defensorem 


militate  patientiae  melius  vicisse  potuisse,et  jam 
acerbitatismultiplicatione  satispericulosius  regem 
exacerbasse.  Sireplicatarchiepiscopus  quod  noneo 
minusjsedetiammagisnotoriusest  mali  consensus 
quod  in  socia  deprehenditur  multitudine  :contra 
episcopusmagis  praepeditionem  schismatis  proba- 
biliter  confitetur;et  maliconsensumprorsus  diffite- 
tur.Sedetidpostsecundam  etetiam  tertiamdemum 
correptionem fieri debet,sicut et Dominus in  Evange- 
liopraecipitdicens  :  » Sipeccaverit  inte  fratertuus, 
corripeeuminterteetipsum;sinon  audieritte.adhi- 
betecumunumautduos;sieos  nonaudierit,  dicEc- 
clesiae:quod  sinec  Ecclesiam  audierit.sittibi  velut 
ethnicusetpublicanus.«Nihiligitur,  sicut  concludit 
episcopus,  viriumhabere  sententianonindigne  cen- 
setur,  quaenihil  etiamordinis  prorsus  observare  re- 
peritur. 

Archiepiscopusadhaec  determinat:Tunc  quidem 
ordinemomittendumnon  esse.cum  servari  potest ; 
cum  autem  non  potest  servari,  pro  servato  tamen 
per  interpretationem  habendus  est.  Nam  et  alias 
etiam  apud  Deum  factum  est,  quia  fieri  non  potuit, 
pro  facto  tamen  nihilominus  accipitur  ;  utin  eoqui 
baptismi  seu  poenitentiae  sacramentum  desiderat 
nec  implere  potest. 

»  Huicenim,  t  sicutaitCassiodorus,  »  Votumpro 
operereputatur,  scilicet  propter  impossibilitatem. 
Sed  etapudhominesregulajuris  est,inomnibuscau- 
sisidprofacto  accipi,inquoquisalium  perhorrescit 
quominus fiat;  utincodicediciturdeeoqui  propter 
vim  vel  metum  non  appellat :  nihilominus  enim  res 
jure  appellationis  agitabitur.  Similiteritaque,  sicut 
infertarchiepiscopus,jureprocessissedicit,incausa 
contraepiscopum,  quamvis  non  in  synodo  sua, 
quamvissinecommonitione  velcitationepraemissa. 
Synodum  etenim  alienam  habuit  qui  suamhabere 
non  potuit.  Sed  et  pro  citato  et  praemonito  probat 
habendum.qui  se  magis  etiamobtulissedebuit,  ut 
cuj us  fama  plurimum  laborabat ;  quem  etiam  multis 
ex  causis  satagere  vel  commonere  nequivit :  primo 
quidem,  quiamagnumchaos  terrarum  inter  se  et 
ipsum  sit  ;  deinde,  quia  jamdudum  apud  exteras 
gentes  peregrinus  et  exsul,  eorumque  eleemosynis 


383 


S.  THOMAS  CANTUAR.  ARCHIEP. 


384 


sustentatus,  neminem  ad  faciendas  citationesvel  A  quamaperte  manifesteque  convictus,necin  eisap 


commonitiones  officialem  habere  possit,  nisi  forte 
qui  se  gratis  et  pro  Deo  tantum  obtulerit  ;  tertio, 
quia,  cum  aliqui  quandoque  missi  per  regis  minis- 
tros  capti,  verberati,  male  tractati,  incarcerati, 
periculoque  membrorum  aut  mortis  subditi  sunt; 
cffiteri,justometupreepediti,legationemtam  formi- 
dabilem  subire  deinceps  ausinon  sunt.  Sic  igitur, 
ut  concludit,  legaliter  et  canonice  tanquam  contra 
citatum  et  praemonitum  episcopum,  sententia  pro- 
cessit,  et  firmiter  obtinet. 

Episcopus  econtra  :  Nonsemperquodfieri  debet 
pro  facto  habendum,  respondit  ;  cum  fieri  propter 
vim  vel  metum  non  potest.  Namque  et  alias,  ut  in 
Digestis  scribitur,  in  j ure proditum  est,  deprehensio 


pellans  audiridebet,maximecumipsumobea  pu- 
niri  publice  intersit,  utetipseresipiscerecompulsus 
salvetur,  et  Ecclesioestatus  reformetur.  Itaque.sicut 
addit,in  ejuscausaprorsusexcluditur  appeilatio,  si 
nec  episcopus  nec  aliquis  pro  eo  vel  appellare  potest, 
vel  appellans  audiri  debet,  praesertim  cum  in  Di- 
gestis  est :  «  Non  liceatinalienacausacuiquam  ap- 
pellare.  »  —  «  Nisi  forte,  »  sicut  ibidem  excipitur, 
« quibus  mandatum  est,  vel  negoti  um  alienum  gerunt 
quod  mox  reus  ratum  habeat.  «  At,  ut  assumit,  hic 
nec  mandari  nec  ratum  haberi  potest :  quod  nec 
fieri  debet.Solent  item  sicut  et  indignum  est,  au- 
diri  appellantos  quorum  interest :  «  Sedhos, »  sicut 
etibidemest,  «verumestpropriam  eausam  eam  de- 


nefierimanifestumfurem.Cffiterum.sicumtibifur-  B  fendere.  Propnam  autem  causam  eam  esse  palam 


tumfacerem,  abscondistiteneteoccidam,  etiamsi 

vidisti furtum  fieri,  attamen  non   est  manifestum. 

Cum  etiam,   proptermetum,  testamentum  non  fa- 

cis,  litem  non  contestaris,  rem   non  evincis,  reum 

non  accusas;  non  tamen  veltestamentum  factum, 

vel  lis  contestata,velresevicta,  velquis  accusatus. 

Habet  etiam  similibus    multis   similiter.    Denique 

quod  dicitur  propter  metum  aut  vim  omissum  pro 

facto  accipi,nondehis  accipiturquae  lex  fieri  jubet, 

sed  de  his  quae  ad  remedium  indulget ;  ut  sunt  ap- 

pellationes,  preescriptionuminterpretationes  ;  nam 

heec,si  proptervim  velmetumomittuntur,pro  factis 

tamen  accipiuntur,  maxime  si  quis  eas  facere  non 

ausumpubliceprotestetur.  Proptereaquidem  archi 


est,cujus  emolumentum  vel  damnumad  aliquem 
suonominepertinet,utcum  procurator  victovendi- 
tore,vel  econverso  ;velcreditor,victodebitore,velle 
converso.  Causaveroregis,  utassumitnec  episcopi 
nec  alterius  quidquam  interesse  facit,  ut  interces- 
sionem  interponant  ;  imo  potius  patrocinium  ad 
corrigendum  communiter  Ecclesia  tota  fidelium 
adhibere  debet.  Quia  publice  interest  potius  tantum 
malum  coerceri,quam,  vel  subalicujus  necessitatis 
palliatione,  foveri.  Non  itaque,  sicut  concludit,  in 
tam  detestandi  negotii  parte  aliquem,  vel  ab  ipso 
rege,  vel  ab  episcopo,  vel  ab  alio  quovis  appellatio 
tieri  potest  vel  facta  recipi  debet. 
Episcopus  econtra  respondit,    et   regem  et  se, 


episcopusordinem  etiamcommonitionumetcitatio-  G  velquemvis,nomineregisjuste  provocare  potuisse 


num  observasse  potuit,hinc  plane  convincitur.quia 
mudtofortiusexcommunieationisfaciendeepraepara- 
toria  preemissee  timere  non  debuit,  quiajam  factee 
denuntiationis,  passimetpublice  perAngliam  post 
mittere  non  dubitavit,  scilicetlitteras  suasde  evitan- 
dis  excommunicatis  per  nuntiossuosardenterpree- 
sentans,  in  episcoporum  synodis,  in  publicis  eccle- 
siarum  conventibus,  in  procerum  etiam  consessi- 
bus.Cumitaque,sicutepiscopusinfert,ordonullate- 
nus  vel  servatus  vel  pro  servato  sit,  patet  quod 
excommunicatio,  facta  prseter  ordinem,  excommu- 
nicationis  nomine  digna  nonsit 

Archiepiscopus  instat  et  aliteradhuc.  Contra  cri- 
men,  inquit,  notorium  appellari  non  potest.  Nam 
in  codice  est  i «  Eis  qui  aperte  manifesteque  convicti 
sint,  appellationis  beneficium  denegatur.  »  Item  : 
t  Observandum  est  ne  quis  eorum  qui  manifestam 
violentiamcommiserint;audiaturappellans.»Item : 
in  Digestis  : «  Constitutiones  quee  de  recipiendis  ap- 
pellationibusloquuntur,locumnonhabentineorura 
personis,  quos  damnari  publice  interest.  «  At,  ut 
assumitquinin  rege  contraDeum  etejus  Ecelesiam 
periculosissima  sit  et  manifesta  trnnsgressio,  mani- 
festaetiam  circa  sui  et  suorum  spoliationem  inno- 
centiumque  proscriptionem  violentia,  nec  ipse  dif- 
fiteri  potest;  queeeerte  palamoperumevidentia  tes- 
tatur,  superquibusetiamtamconsonatotius  mundi 
detestatione  convincitur.  Unde,  sicut  infert,  tan- 


D 


maximequiadominusrexnunquamsejustitieesub- 
traxerit,  imo  semper    obtulerit  ;  sed   et  instanter 
et  satis  anxie  postulare  non  deserit  sibi  judices  con- 
tra  archiepiscopum  delegari ;  coram  quibus  etiam 
priussatisfacerepollicebatur,dummodosecuruses- 
set,  sibi  postmodum  satisfacturum  iri :   cum  inter 
heec,  contra  leges  et  canones,    archiepiscopus  in 
eum  et  accusator  et  judex    esse  niteretur,   contra 
tam  manifestum  gravamen,  et  rex  et  ejus  nomine 
quivis  justissime  potuit  appellare.   Preeterea  licet 
etiam  rex  appellare  pro  se  dedignaretur,   non  eo 
minus  tamen  id  aliifuerat   indulgendum,   sicut  et 
indulgetur  in  causa  damnandorum.  Nam  ut  in  Di- 
gestis  est    :  «  Non  tantum  ei  qui   ad  suppliciura 
duciturprovocare  permittitur,  verum    alii   quoque 
nomine  ejus  ;  non  tantum  si  ille  mandaverit,  verum 
quisquis  alius  provocarevoluerit.  »  Necdistinguitur 
utrum  necessariussitnecne;  creat   enim  humani- 
tatis  ratio  omnem    provocantem   audiri  debere  : 
ergo,  etsiipse  acquiescat  sententiee  ;  nec  queeritur 
cujus  intersit.  Qnid  ergo  si  restat,  qui   damnatus 
est,  perire    festinans  ?  adhuc  putem   differendum 
supplicium  ?  Si  hoc   itaque,   sicut    argumentatur 
episcopus,  admittitur  in  causa  periculi  corporis  con- 
tra  poenam  temporalem  :    quanto  fortius   admilti 
debet,  ubi  peficlitatur  etiam  ad  mortem  aeternattl 
animse,  scilicetin  anathematiscausa.  Quanto  siqui- 
dem  corpore  dignior  est  anima,  tanto  potentius  ei 


385 


POCUMENTA  HISTORICA. 


386 


subveniridebet.  Itemquodepiscopusetaliicongrue  A  essejubetur,  provocatione  interposita.  Krgo,   etsi 


abstinere  ab  ordine  decurio  jussus  sit,  scilicetper 
principem  et  provocaverit,  poterit  interim  partici- 
pare;  cum  sit  hoc  constitutum.et  sif  juris,  ne  quid 
pendente  appellatione  innovetur.Itaque.sicut  infert 
episcopus,  sicut  a  principe  non  sit  appellandum, 
nonne  similiter  et  episcopo,  quem  archiepiscopus 
per  se  punire  de  canonum  censura  prohibetur,licerc 
deberet,  etiam  si  dominus  papa  eum  ad  archiepi- 
scopisuggestionemdegradasset,appellationetamen 
obviare,  statumque  sibi  integrum  retinere  ?  Multo 
fortiusigitur,  etsinon  dominuspapa,  sedperdomi- 
num  papamarchiepiscopusinipsum.etiamsublato 
provocationis  obstaculo,  similiter  advertisset,  se- 
quens  tamen  idem  appellationis  remedium  ipsi  sub- 
canonesipsi  maudata  est  exsecutio.Nam,quamvis  B  veniret  ;quanto  magiset  praevenieus,  ne  quidfieri 


provocare  potuerint  et  juste  provocaverint,  hinc 
ut  idem  ait,  palam  est ;  quia  sui  plurimum,  imo 
totius  Ecclesiae,  simul  interfuit,  scilicet  ne  schisma 
dilataretur,  quin  etiam  contra  gravamina  propriee 
causae  justee  provocaverit  ipse,  non  potest,  inquit, 
negari. 

Archiepiscopusadditetitem,sibi legationem  esse 
concessam,  et  animadversionis  in  rebelles  et  tur- 
batores  Ecclesiee  potestatem  indultam,  remoto  ap- 
pellationis  obstaculo,proptereaque  nec  appellationem 
sequentem,vel  praecedentem  impedisse  jam  factam 
anathematis ultionem,  vel  eam  ullatenus  infirmare. 

Episcopuscontra  :  Quamvis,  inquil,  sine  provo- 
cationis   obstaculo,   non  tamen    contra  leges  et 


etiam  liberam  etgeneralem  jurisdictionem  exman- 
dato  suscepit;  non  tamen  ex  hoc  consuetum  et 
legitimumjurisdictionisordinemtransgrediendifa- 
cultatem  habuit :  sicut  argumento  est  illud  in codice 
«  Siquando  talis  concessio  imperialis  processerit, 


posset,  impediret.  Et  hoc  igitur  in  excommunica- 
tionis  etiam  sententia  non  minus  obtinere  debere 
concludit  episcopus,  non  solum  si  generaliter  in 
quos  animadvertendi,sed  etiam  si  specialiter  excom- 
municandi  se  potestas  archiepiscopo,  nonobstante 


per  quam  libera  testamenti  factio  concedatur,  nihil      appellatione,concessafuerit.Item,utaddit,quamvis 


aliud  videri  principem,  concedere,  nisi  uti  habeat 
legitimametconsuetamteslamentifactionem:neque 
enimcredendumestRomanum  principem,qui  jura 
tuetur,  hujusmodi  verbo  totam  observationem  resti- 
tutorum  multis  vigiliisexcogitatamatqueinventam 
velle  subverti.  »Similiter  itaque,  sicut  infert  episco- 
pus  quamvis  dominus  papalegatiouem  etiam  gene- 
ralem  et  liberam  archiepiscopus  dederit,  si  forte 
dedit.j,  non  tamen  contra  legitimum  et  consuetum 
juris  ordinem  ei  facere  quidquam  permisit.  Qui  si 
contra  fecit,  sicut  utique  fecisse  supra  probatum 
est,  tamen  etiam  ipso  jure  cassum  et  irritum  non 
eo  minus  est,  quialegatus  est,  vel  quia  provocatio 
prohibitaest.  ltem  et,sicutadditepiscopus,quamvis 
contra  animadversionem  archiepiscopi  per  domi- 
num  papam  prohibita  sit  appellatio;non  eo  minus  ta- 
men  sibiprovocarelicitumfuit.Nam  etalias,utinDi- 
gestis  est :  «  Cum  a  principe  appellandi  nec  facul- 
tas,  ne  fas  sit,  interdum  et  ipsius  sententiam  sus- 
penditappellatio.  Cum  enim  praeses  provinciae  de- 
portandi  quem  in  insulam,  vel  decurionem  pu- 
niendi  jus  non  habeat ;  debet  tamen  eum  adnotare 
scilicet  bonis  ejus  descriptis,  quem  deporlandum 


appellatio,velutinhibita,  sententiam  infirmare  non 
posset,  infirmat  tamen  eam  praemissa  toties  contra 
arcbiepiscopum  tanquam  domini  papae  postulata 
cognitio.  Nam  et  utrumque  decernit  Sixtus  papa  : 
«  Dum,  »  inquit,  «  episcopi  Romanam  Ecclesiam 
appellaverint,  aut  ab  ea  se  audiri  poposcerint,  nul- 
luseosinterimexcommunicare  praesumat.  Quodsi 
aliter  a  quoquam  fuerit  praesumptum,  nil  erit,  sed 
viribus  carebit.  Juxta  quod,  etiam  Anastasii  Pi- 
renorumepiscopi  depositionem  non  tenuisse  supra 
memoratum  est. 

Archiepiscopus  post  haec  ad  specialia  quaedam 
transit.Dicit  enim  sedudumcorripuisseepiscopum, 
quod  filios  sacerdotum  contra  canones  ad  sacros 
ordines  promoverit ;  et  inter  caeteros  unum  ad  sa- 
cerdotii  gradum,  in  ecclesiaquadam  in  qua  ipsum 
patri  successisse  cognovit  :  quod  incontinentiam 
etiam  clericoruminepiscopatu  suo  nonsolum  non 
correxerit,  sed  etiam  pretii  interventu  sustinuerit. 
Et  ob  hoc  se  moxetiam  mandatumsubdedisse  com- 
memorat,nisi  de  tantis  excessibus  judicio  coepisco- 
porum  satisfaceret.  Quod  cum,  inquit,  facere  ne- 
glexerit,  jurein  eum  tanquam  in  praemonitum  et 


vel  puniendum  putat:  sic  deiuceps  principi  scribere,  ^  aperte contumacem  anathematis  ultio  facta  est,nec, 


missa  plena  opinione  scilicet  quare  deportandum 
\el  puniendum  sentiat :  ut  ita  princeps  aestimet  an 
sequenda  sit  ejus  sententia.demumque  in  insulam 
deportando,  vel  decurioni,  pcenam  assignet.  »  Po- 
tuerunt  itaque,  sicut  ibidem  dicitur.appellare,  non 
solum  quando  praeses  principi  scribit,  sed  etiatn 
quando  princeps  de  insula,  seu  de  poena  rescribit. 
Quidenim  sipraesesmendaciisapudprincipemone- 
raveiiteum,  quem  deportandum  vel  puniendum. 
laborat.  Hecte  itaque  diciturhumanitate  suggerente 
ut,  et  hoc,  et  illo  teinpore,  non  frustra  provocent, 
quia  non  adversus  principem,  sed  adversus  judicis 
calliditatem,provocant.  Quorumeliam  status  inter- 


appellalionis  occasione,  rata  non  esse  debet.  Nam, 
ut  dictum  est :  «  Per  contumaciam  condemnatus,si 
appellat,  non  auditur.  » 

Episcopus  econtra  se  de  contumacia  nititur  ex- 
cusare,  quia  nec  ut  archiepiscopo,  tanquam  non 
subjectus,necut  legato,tanquam  suspecto  et  recu- 
sato,  tenetur  obedire  ;  sed  soli  domino  papae  : 
maxime  postquam  ad  eum  appellaverit,  et  ipsius 
audientiam  elegerit.  Contumaces  autem,  ut  in  Di- 
gestis  est,non  judicantur.nisi  qui  obedire  deberent 
et  uon  obsequuntur,  id  est  qui  ad  jurisdictionem 
ejus,  cuinegantobsequi,  pertinent 

Sed  et  plane  negat  episcopus  clericorum  inconti- 


387 


S.  THOM;E  CANTUAR.  ARCHIEP. 


388 


nentiata  muneris  interventu  permisisse,  veleoruin  A  tur  etiam  in  episcopo  tenendum  consequentercon- 

correctionem   neglexisse.  Quin  imo,   sicut  notum 

esse  respondit,  soepius  omnes  communiter  in  syno- 

dis,  et  seorsum  in  capitulis  diligenter  commonuit 

omnibus  etiam,  ut  decui t,  ssepius  publice  commina- 

tus  est,  et  nonnullos  demum  digne  corripuit,  et 

emendavit.  Si  vero  prorsus  vitium  exstirpatum  non 

est,ait  non  imputandum  sibi.sed  magis  delinquen- 

tium  multitudini,  vixque,  vel  nunquam,  abolendse 

consuetudini.  Quod  enim  a  multis  peccatur,  mul- 

tum  est  prcesertim  id  malum,  cui  tam  invicibiliter 

exprimadamnationepeccatisubjaceatgenushuma- 

num.  Quod  item  reprehenditur  filios  sacerdotum 

ordinasse,  nec  huc  usque  quidem  confitetur  con- 

cessum.  Omnes  quidem  administrare  nequaquam 


cludit.  Itern,  ut  addit :  Si  prius  non  tenet  senten- 
tia,  jam  tenet  cum  contemnetur.  Nam,  ut  ait  Gre- 
gorius:«  Sententia  pastoris,  sive  justa,  sive  in- 
justa  sit.timendaest  vel  tenenda,nehic  qui  subest, 
et  injuste  forsitan  ligatur  ipsam  suae  obligationis 
sententiam  ex  alia  culpa  mereatur.  Is  igitur,  qui 
submanu  pastoris  sui  judicatur,  timeat  reprehen- 
dere,  ne,  etsi  injuste  ligatus  est,  exipsa  tumida  re- 
prehensionis  superbia,  culpaquoe  non  erat,  fiat.  Si 
igitur,saltemex  sequentiscilicet  contemptus  culpa, 
vere  Jigatum  probat  episcopum  ;  eatenus  etiam,  ut 
quamvis  injusta  sit  sontentia,  tamen  omnimodo  vi- 
tandus  sit.  Sicut  est  in  concilio  Sardicensi  in  quo  le- 
gitur  sic  : «  Si  episcopus  forte  iracundus.quod  non 


ignorabat  prohibitum  esse,  sednec  omnes  poterat  B  essedebet,citoetasperecommoveturadversuspres- 


rejicere  ;  proptereaque  quod  decuit  et  potuit  fecit. 
Scilicetarchidiaconossuos,  quibus  plenior  est  noti- 
tia  clericorum,et  quorum  officii  est  eos  praesentare, 
diligenter  adjuravit,   et  eis  districte  praecepit,  ne 
quem  contra  canonem  censuram  admitterent,  vel 
preesentarent.  Si  quidigitur  contra  minus  canonice 
fieri  contingit.in  archidiaconos,inquit,raagis  redun- 
dare  convenit,  de  filio  quoque  sacerdotis  quem  in 
ecclesiareperitapraedecessoresuopriusinstitutum, 
et  diaconum  ordinatum,  posteaque  per  se  cuidam 
archiepiscopi  clerico  ad  annuum  canonem  gravem 
satis,deecclesiasolvendum,extransactionequadam 
dicit  obligatum,  et  quiade  residuo  secum  capella- 
numsustentarenonpoterat;  ipsum  quidem  se  pro- 
movissefateturinpresbyterum:  praesertimquianon  ( 
alias  eum  indignum,sed  boni  testimonii  satis  agno- 
vit.  Si  minus  itaque  vel  in  hoc  vel  in  alio  diligens 
fuit,etiamsi  archiepiscopo  tenebatur  obedire,  non 
tamen  contumaxetejus  mandati  contemptor,  utait, 
convincitur,  quod  judicio  coepiscoporum,  prout 
mandavit  non  satisfecit ;  quod  nec  illud  subterfugit, 
neccoramillis,sineaccusatorepr8esente,quemdiffi- 
tetur  excessum  corrigere  cogebatur.  Si  quid  vero 
deliquit,domini  papa  censuram  in  nullo  refugit : 
quod,  sicut  auctor  est  canonum,  ita  et  ultor  est  trans- 
gressionis  eorum. 

Archiepiscopus  demum  ait :  Quod  etiam  senten- 
tia,  quamvis  non  legitima  vel  illicita,  tamen  liget, 
teste  Parisiensi  concilioin  quo  legitur  sic  :  «  De  illi- 


byterum  sive  diaconum,  et  eum  de  Ecclesiaexter- 
minarevoluerit;providendumestneinnocensdam- 
netur,  aut  perdat  communionem.  Et  idcirco  habet 
potestatem,  is,  qui  abjectus  est,  ut  episcopos  finiti- 
mos  interpellet, et  causa  ejusaudiatur  etdiligenter 
tractetur.  Ule  vero  episcopus,  qui  juste  velinjuste 
eumabjecit,  patienteraccipiatutnegotiumdiscutia- 
tur,etvelprobeturejussententiapluribus,velemen- 
detur.Tamen,priusquamomniadiligenteretfideliter 
examinentur,  eum,  qui  fuit  communione  privatus, 
ante  cognitionem.nullus  debet  praesumere  utcom- 
munioni  sociel.Qui  etiam,  si  communicare  praesum- 
pserit,  et  officium  suum  agere,  gravius  ex  decretis 
puniendus  arguitur.  Nam  in  concilio  Antiocheno 
est :  «Siquisepiscopus  damnatus  a  synodo,  vel  si 
presbyter  autdiaconus  a  suo  spiscopo,  et  ausi  fue- 
rint  aliquid  de  ministerio  sacro  contingere,  nullo 
modoliceat  eis  necinalia  synodo  spem  restitutio- 
nis,  aut  locum  satisfactionis  habere. »  Item  in  con- 
cilio    Martini  papae ;  «  Si  quis  episcopus   in  con- 
cilio  excommunicatus  fuerit,  sive   presbyter  aut 
diaconusab  episcopo  suo,etpost  excommunicntio- 
nem  prsesumpserit  sive episcopus  ille  sive presbyter 
aut  diaconus  facereoblationem,vel  matutinum  vel 
vespertinum  sacriticium  in  officio  suo  agere,  sicut 
prius  ;  non  liceat  ei,  nec  in  alio  concilio  spem  re- 
conciliationis  habere,  nec  ultra  reconciliari.  »Item 
in   concilio  Africano  :  «  Placuit  universo  concilio 
ut,  qui  excommunicatus  fuerit,  pro  suo  neglectu, 


cita  excommunicationelexJustinianiimperatoris,  D  sive  episcopus  sive  quilibet  clericus,  et  tempore 


quam  probat  etservat,  decrevit  utnemo  presbyter 
excommunicetaliquem,  antequam  causa  probetur, 
propter  quam  canones  hoc  fieri  jubent.  Si  quis 
autem  adversus  eam  aliquem  excommunicaverit,ille 
quidem,  qui  excommunicatus  est,  majoris  auctori- 
tate  sacerdotis,adgratiamsanctaecommunionis  re- 
deat.  Isautem,quinon  legitimeexcommunicaverit, 
intantumabstineata  sancta  coramunione  tempus, 
quantum  majori  sacerdoti  visum  fuerit.  »  En,  in- 
quitexcommunicatioquamvisillicita,  vel  non  legi- 
tima,  tamen  tenet  ;  adeo  quidem  ut  per  majorem 
sacerdotemadcommunionemredire,id  estabsolvi, 
debeat,  qui  sic  excommunicatus  fuerit.  Et  hoc  igi- 


suae  excommunicationis,  ante  audientiam  commu- 
nicare  pra?sumpserit,  ipseinse  damnationisjudice- 
tur  prolulisse  sententiam.  Ex  his  igitur  omnibus, 
sicutconcludit  archiepiscopus,non  solum  vereex- 
communicatusconvinciturepiscopus,sedetiamcon- 
temptu  suo  prorsus  deponendus. 

Episcopus  econtra  :  Sententiam  illicitam  vel  non 
legitimamdicideterminatinjustam,  scilicetexcausa 
utcumsubest  culpa  propterquam  infertur,  vel  ex 
anirao,  vel  cum  minore  culpa  quam  deceat  forte, 
per  iracundiam  vel  ignorantiam  infertur,  juxta 
illud  Agathensis  concilii :  «  Episcopi,  si,  sacerdotali 
moderationepostposita,innocentesautminimiscau- 


389 


DOCUMENTA  HISTORICA. 


390 


sis  culpabiles  excommunicare  praesumpseriat,avi-  A 
cinis  episcopis  commoneantur.  »  Tales  etenim,  ut 
episcopus  prosequitur,  sententiae  cum  ordinatim 
dantur,  nec  per  appellationem  impediuntur,  quam- 
vis  injustae  sint,  tamen  utique  ligant,  scilicetapud 
Ecclesiam.quamvis  non  semper  apud  Deum,cum  ta- 
men  non  fiunt  apud  Ecclesiam.  Utenim  ait  Orige- 
nes :  «  Exit  a  civitate,  a  fide,  a  charitate  ;  per  haec 
exit  decastrisecclesiae,  etiain  si  voce  episcopinon 
abjiciatur.  Si  aliquis  econtra  non  recto  judicio 
foras  mittitur.sed  sinon  egit,  si  non  meretur,  nihil 
laeditur.  Interdum  enim  qui  foris  mittitur  intus 
est,  etquiforis  est  intus  retineri  videtur.  »  Timen- 
dam  tamen  et  tenendam  velinjustam  sententiam,  B 
secundum  Gregorium,  fatetur  episcopis,  nec  con- 
temnendam,  ne  forte,si  contemnatur,  ex  ipsa,sicut 
addit  Gregorius,  tumida  superbia  reprehensionis, 
culpaquae  non  erat  liat ;  scilicet  ut  deinceps  etiam 


apud  Deum  ex  contemptu  teneatur,  qui  prius  apud 
Ecclesiam  de  pastoris  tantum  j  udicio  tenebatur.  Hoc 
igiturest,  sicutdistinguit  episcopus,  ubi  sententia, 
sicut  de  facto,  sic  de  jure  quidem  aliqua  est,  licet 
injusta.  Ubi  vero,  quamvis  de  facto,  nullatamen 
de  jure,  velut  quae  daturcontra  juris  ordinem  contra 
appellationem,  contrarationem  subditam,  ibiqui- 
dem  vereetiaminjusta,  sicutrecte  sentitepiscopus, 
vel  est,  vel  dici  potest;  nec  etiam,  si  non  servatur 
vel  ex  contemptu  convalescit.  Quia  quae  ab  initio  non 
valent  sententiae  tractu  temporis  convalescere  non 
possunt.  Idemquequi  contra  eamcommunicaverit, 
velnonminusofficiumsuum  fecerit,prorsusinnulio 
reusest.necpcenispraemissorumcanonumullatenus 
subjacet.  Sic  igitur  integrumsibistatumjuredefen- 
dit,  nec  excommunicatum,  nec  absolvendum  se 
vere  probat  episcopus,  imonec  prorsus  ex  aliquo 
vel  prius,  vel  post  facto,  reum. 


II 

CAPITULA  CONCILII  ALEXANDRI  TERTII  HABITI  TURONIS. 


Cap.  I.  Quoniam  enormis  quaedam  consuetudo 
in  quibusdam  locis  conlrasanctorum  Patrum  con- 
stitutiones  invaluit,  ut  sub  annuo  pretio  sacerdotes 
adecclesiarum  regimen  statuantur  ne  id  fiat,mo- 
disomnibusprohibemus.Quiadumsacerdotiumsub 
hujusmodi  mercede  venale  disponitur,  ad  aeternee 
retributionispraemiumconsiderationonhabetur. 

Cap.  II.  Non  satis  viriliter  avaritia  in  populo  ar- 
guitur,  si  ab  his  qui  in  clero conslituti  sunt,  et  prae- 
cipue  qui  contempto  saeculo  religiosorum  nomen 
profitentur,etregulam  modisomnibusnoncavetur. 
Prohibemus  igitur,  ne  ab  his,  qui  ad  religionem 
transirevoluerunt,  aliquapecuniarequiratur :  neve 
prioratusautcapellaniaequaelibet  monachorumaut 
clericorum  annua  distractione  vendantur.nequeab 
eo,  cui  regimen  ipsarum  committitur,  pro  illarum 
comraissione  ullum  pretium  exigatur.  Hoc  autem 
simoniacumessesanctorumPatrum  auctoritas  ma- 
nifeste  declarat.  Unde  quisquis  hoc  de  caetero  prae- 
sumpserit,  tam  qui  dederit,  tam  qui  accepit,  par- 
temsecum  simoniae  non  dubitet  habiturum.Pro 
sepultura  quoque  chrismatis  et  olei  perceptione 
nulla  cuiquam  pretii  exactio  intercedat:  neque  sub 
obtentu  alicujus  consuetudinis  reatum  suum  aliquis 
tueatur,  quia.diuturnilas  temporisnonminuit  pec- 
cata  sed  auget. 

Cap.  III.  Quia  in  quibusdamepiscopatibus  decani 
quidem  vel  archipresbyteri  ad  agendas  vices  epi- 
scoporum  seu  archidiaconorum  et  terminandas  cau- 
sas  ecclesiasticas  sub  annuopretio  statuuntur,  quod 
absacerdoliigravamenetsubversionemjudiciorum 
non  est  dubiumredundare,  id  ulterius  fieri  distri- 
ctius  prohibemus  :  quod  qui  fecerit  removeatur  a 


Domino.  Episcopusquoque  cum  hoc  in  sua  dicecesi 
sustinuerit,  et  ecclesiastica  judicia  sua  patitur 
dissimulatione  subverti,  canonica  districtione  ple- 
ctatur. 

Cap.  IV.  Non  magnopere  antiqui  hostis  invidia 
infirma  membra  Ecclesiae  praecipitare  laborat,  sed 
manum  mittit  ad  desiderabiliaejus  et  electos  quos- 
que  nititur  supplantare,  dicente  Scriptura :  «  Es  de 
ejus  electis. »  Multorum  siquidem  casum  operari  se 
putat,  ubi  pretiosius  aliquod  membrum  sua  callidi- 
tate  detractum.  Inde  nimirum  estquod  sein  ange- 
lum  lucis  more  solito  transfigurans,  sub  obtentu 
languentium  fratrum  consulendi  corporibus  et  eccle- 
siasticanegotiafideliuspertractandiregularesquos- 
damadlegendaslegesetconfectionesphysicaspon- 
derandasde  claustris  suis  educit.  Undene  sub  oc- 
casione  scientiae  spirituales  viri  mundanis  rerum 
actionibusinvolvantur,  etininterioribus  ex  eoipso 
Q  deficiant,  ex  quose  aliisputant  in  exterioribus  pro- 
videre,  de  prassentis  assensu  concilii  statuimus,  ut 
nullus  omnino  post  votum  religionis,  post  factam  in 
aliquoreligiosoprofessionem,  ad  physicas  legesve 
mundanas  legendas  permittatur  exire.  Si  vero  ex- 
ierit,  et  ad  claustrumsuuminfraduorum  mensium 
spatiura  non  redierit,  sicut  excommunicatus  abom- 
nibus  evitetur,  et  in  nulla  causa  si  patrocinium 
praestare  tentaverit,  audiatur.  Reversus  autem,  in 
choro,  capitulo,  mensa  et  caeteris,  ultimus  fratrum 
semper  existat,  et  nisiex  misericordia  forte  aposto- 
licae  sedis,  totius  spem  promotionis  amittat. 

Cap.  V.  Quamvis  grave  nimis  et  divini  dignnm 
animadversionejudiciihabeaturquodlaiciquaedam 
quod  sacerdotum  est,  in  ecclesiasticis  rebus  usur- 


391 


S.  THOMjE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


392 


pant,  majorem  tamen  incutit  formidinem  ac  dolo- 
rem.quod  fomitcmsui  erroris  inipso  Deo  dicuntur 
aliquoties  invenire,  dum  quidam  fratrumetcoepi- 
scoporumnostrorumaliorumquepraelatorumeccle- 
sioe  decimuscis  ct  ecclesiarumdispositionemindul- 
gent,etindeviamortiscompellunt,quipraedicatione 
ipsorumad  viteeviamfuerant  revocandi.Dequibus 
dicitDominus  per  prophetam  : « Peccatapopulimei 
comedunt,  et  ad  iniquitatem  provocant  animas  eo- 
rum.»  Unde  statuimus,utquisquisalicuilaicoins8e- 
culo  remanenti  ecclesiam  decimamve  concesserit, 
a  statu  suo,  tanquam  arbor  quae  inutiliter  terram 
occupat,  succidatur,  et  donec  emendet  susa  ruinae 
jaceat  dolore  prostratus. 

Cap.  VI.  Majoribus  ecclesiae  beneficiis  in  sua  in- 
tegritatemanentibusindecorum  nimisesse  videtur, 
utminoresclericorum  praebendae  recipiant  sectio- 
nem.  Idcirco  ut,  sicut  in  magnis  ita  in  minimis 
quoque  membris  suis  firmam  habeat  Ecclesia  uni- 
tatem,  divisiones  praebendarum  aut  dignitatum 
permutationes  fieri  prohibemus. 

Cap.  VII.  Plures  clericorum  et  quod  merentes 
dicimus  eorum  quoque  qui  praesens  saeculum  profes- 
sione  vocis  et  habitu  reliquerunt,  dum  communes 
usuras  quasi  manifestius  damnatas  exhorrent,com- 
modata  pecunia  indigentibus  possessiones  eorum 
in  pignus  accipiunt,  ut  provenientes  fructus  perci- 
piunt  ultra  sortem.ldcirco  generalis  concilii  decernit 
auctoritas,  ut  nullus a  modo  constitutus  in  clero  vel 
hoc  vel  aliud  usurae  genus  exercere  praesumat.  Et 
siquishactenusalicujuspossessionemdatapecunia 
sub  hac  specieinpignus  accepit,deductisexpensis 
si  sortem  suam  de  fructibus  inde  percepit,absolute 
possessionem  restituat  debitori.  Si  autem  aliquid 


A  minushabet.eo  recepto,  possessio  libere  revertitur 
ad  dominum.  Quod  si  post  hujusmodi  constituta 
in  clero  quispiam  exstiterit  quod  detestandis  usu- 
rarum  lucrisinsistat,  ecclesiastici  officii  periculum 
patiatur.nisi  forte  benelicium  ecclesiae  fuerit.quod 
redimendum  ei  de  manu  laica  hoc  modo  videa- 
tur. 

Cap.  VHI.lnpartibus  Tolosae  damnanda  haeresis 
dudum  emersit,  quae  more  cancri  paulatim  se  ad 
loca  vicinadiffundens,perGuasconiam  etaliaspro- 
vincias  quam  plurimos  jam  infecit.  Quae  dum  in 
modum  serpentisinfrasuasrevolutiones  abscondi- 
tur,  quanto  serpit  occultius,  tanto  gravius  Domini- 
cam  vineam  in  simplicibus  demolitur.  Undecontra 
eam  episcoposet  omnesDomini  sacerdotes  inillis 
B  partibus  commorantes  vigilare  praecipimusmt  sub 
interminatione  anathematis  prohibere,  ne  ubi  co- 
gniti  fuerintillius  haeresis  sectatores,  receptaculum 
eisin  sua  terra  aut  praesidium  irapertiri  quisquam 
praesumat.  Sed  neque  in  venditione  aut    emptione 
aliquacum  eis  communio  habeatur,  ut  solatio  sal- 
tem  humanitatis  amisso,  ab  errrore  viae  suae  resi- 
piscere  compellantur.  Quisquis  autem  contra  haec 
venire   tentaverit,  tanquam  particeps   iniquitatis 
eorum,  analhemate  feriatur.Illi  vero  si  deprehensi 
fuerint,percatholicasprincipescustodiaemancipati, 
omniumbonorumamissionemultentur.Etquoniam 
de  diversis  partibuscrebro  in  unum  latibulumcon- 
veniunt,  et  praeter  consensum  erroris  nullam  co- 
habitandi  causam  habentes  in  uno  domicilio  com- 
c  morantur  talia  conventicula  et  investigentur  at- 
tentius,  et  si  inventi  fuerint,   canonica  severitate 
vetentur. 


III 

JURAMENTUM  MAGISTRI  GIRARDI  PUCELLE 

ET   ALIORUM   A    SCHISMATE    REDEUNTIUM. 

Ego  Girardusrefutoet  anathematizoomnemhae-  D  eorum  irritas  esse  pronuntio,  et  a  modo  ut  antea 
resim  extollentem  seadversus  sanctamEcclesiam  obediensetfideliserodominopapae  Alexandro  ejns- 
Catholicam,  et  prajcipueschisma  et  haeresimOcta-  que  successoribusCatholicis.Sic  me  Deus  adjuvet 
viani  et  Guidonis  Cremensis.  Ordinationes  quoque      et  haec  sancta  Dei  Evangelia. 


IV 


NARRATIO  THOM^E  ARCHIEPISCOPI  CANTUARIENSIS 

De  ampulla  olei  sancti,  quos  reges  Anglias  ungi  debentin  coronatione,  sibi  divinitus 

ostensa. 


Quando  ego  Thomas  Cantuariensis  archiepisco- 
pusexsulabAngliafugiebam  adFranciam,  veni  ad 
papam  Alexandrum,  qui  tunc  Senonis  erat,  ut  ei 
ostenderem  consuetudines  malaset  abusionesquas 


rexAngloruminEcclesiamintroducebat.Unaautem 
nocte,  cum  essem  in  ecclesia  Sanctae  Columbae  in 
oratione.rogavi  Reginam  virginum,  ut  daret  regi 
Anglorumet  heeredibussuispropositum  etvolunta- 


393 


DOGUMENTA  HISTORICA 


394 


tem  emendandi  se  ergaEcclesiamet  quod  Christus  A      Capi...  paganorum  erit  causa  inventionis  istius 

prosuamisericordiaamplioridilectione  ipsum  dili- 

gere  faceret  Ecclesiam.  Statim  apparuitmihibeata 

habensin  pectore  istam  aquilam  auream,  et  in  ma- 

nusuatenens  parvam   ampullam  lapideam  ;  et 

accipiens  aquilam  de  pectore  suo,ampullam  inclusit 

et  aquilam  cum  ampulla  in  manu  mea  posuit,et  haec 

verbo  per  ordinem  mihi  dixit :  «  Ista  est  unctio,de 

qua  ungi  debent  reges  Anglorum,  non  isti  qui  modo 

regnantseu  regnabunt,  quia  maligni  sunt  eterunt, 

etpropter  peccata  suamultaamiseruntetamittent 

Sunt  autemreges  Anglorum  futuri,  qui  unguentur 

unctioneista,  benigni  et  pugiles   Ecclesiaa  erunt. 

Nam  isti  terram  amissam  a  parentibus  pacifice  recu- 

perabunt,  donec  aquilam  cum  ampulla  habea  n t.  Est 


aquilae.  »  Et  haec  omniasibi  tradidi  inclusa  in  quo- 
dam  vase  plumbeo. 

PROPHETU  ANTIQUA  CIRCA  DICTAM  AMPULLAM  ET  REGIBUS 
ANGLl^E,  ETC 

Ista  prophetia  transcripta  est  anno  Domim  1407 
in  festo  Sancti  Matthice  de  una  schedula  valde  ve- 
tusta,  qd  Fyshborne-) 

Anno  a  creatione  mundi  sex  millibus,quingentis 
lxxxvh  annis,lilium  regnans  in  nobili  parte  mundi 
movebitur  contra  semen  leonis,et  veniet  in  terram 
leonis,  et  stabitin  agro  inter  spinas  regionisillius. 
Tunc  Filius  hominis  veniet  ferens  tres  feras  in  bra- 
chio,  cujus  regnum  estin  terra  lunae.  Cum  magno 
exercitu  transibit  aquas,  et  ingredietur  in  terram 


autem  rex  Angliae  futurus,qui  post  unguetur  un-  B  leonis  carentis  auxilio,  quia  bestiae  regionis  suae 


ctione  ista,  qui  terram  amissam  aparentibus,scili- 
cet  Normaniam  et  Aquitaniam,  recuperabit  suis. 
Rexiste  erit  maximus  inter  reges,  et  est  ille  qui 
aedificabit  multas  ecclesias  interrasancta,etfugabit 
omnes  paganosa  Babylone,  etin  eadem  plures  ec- 
clesias  aedificabit,  et  quotiescunque  rex  portabit 
aquilam  in  pectore,  victoriam  habebit  de  inimicis, 
et  regnum  ejus  semper  augmentabitur.  Tu  autem 
futurusesmartyr.  »Et  tuncrogavibeatamvirginem 
utostenderet  mihi  ubi  custodirem  tam  pretiosum 
sanctuarium.  Quae  dixit  mihi :  «  Est  vir  in  civitate 
ista,  Willelmus  monachus  Sancti  Cypriani  Picta- 
vensis,ejectusinjuste  ababbatesuo  deabbatia,qui 
rogat  papam  utabbatem  suum  compellat,  uteum 


pellem  suam  dilacei^averunt.Illo  anno  veniet  aquila 
a  parte  orientali,  alis  extensis  sub  sole,  cummulti- 
tudine  pullorum  suorum,  in  adjutoriumFilii  homi- 
nis.  lllo  anno  multa  castra  destruentur  :  terror 
magnus  eritin  mundo;  et  in  quadam  parte  leonis 
erit  bellum  inter  plures  reges.Illa  die  erit  diluvium 
sanguinis  et  lilium  perdet  coronam,  de  qua  postea 
Filius  hominis  coronabitur.  Per  quatuor  annosse- 
quentes  fient  in  mundo  preelia  multa  inter  fidem 
tenentes,  et  major  pars  mundi  destruetur.  Caput 
mundi  erit  in  terram  decliaatum.Sed  Filius  homi- 
nis  cum  aquila  praevalebit.Tunc  erit  pax  in  toto 
orbe  terrarum  et  copia  frugum.Et  tunc  Filius  ho- 
minis  admirabile  signum  sumens  transibit  ad  ter- 


m  abbatiam  reducat.  Trado  tibi  aquilam  cum  am-  g  rampromissionis,  quiaprimocausaepromissa  tunc 
pulla,  ut  eam  ad  civitatem  Pictavensium  portet,  et      adimpleta  permanebunt. 


in  ecclesia  Sancti  Gregorii.quae  estjuxta  ecclesiam 
Hilarii,  eam  abscondat  in  capite  ecclesiae  versus 
occidentem  sub  lapide  magno.Ibi  invenietur  tem- 
pore  opportuno   et  erit  unctio  regum  Anglorum, 


Aquila  est  imperator  ;  Filius  hominis  est  rex 
noster  ;  lilium  est  rex  Franciae  ;  leo  est  dux  Bur- 
gundionum  et  dictus  rex  noster  habet  dictam  aqui- 
lam  cum  ampulla. 


V 


COLLOQUIUM  INTER  CARDINALES  ET  ARCHIEPISCOPUM. 


Hxcestactio,quxcelebrata  estinter  dominum  Can- 
tuariensemetregp.mAnglorum,inter  Gisortium  et 
Triam  in  prcesentia  cardinalium,WillelmidePa- 
piacardinalispresbyteri  SanctiPetriad  Vincula, 
Odonis  diaconi  cardinalis  Sancti  Nicolai  de  car- 
cere  Tulliano. 

Dominus  Cantuariensis,  in  octavis  beati  Martini, 
advenit  de  Burgundiain  regionem  Wolcasinum  ad 
Triam  oppidum  ad  colloquiura  cardinalium  qui  a 
regeAnglorumaCadomooccurrerentarchiepiscopo 
ad  Gisortium.  Consederunt  pariter  inter  Gisortium 
etTriamduoillicardinales  cum  archiepiscopoRoto- 
magensi  et  multi  aliiexparte  regis  :  archiepiscopus 
quoque  Cantuariensis  sedisapostolicfe  tunc  nunlia- 
lus  legatus  et  cum  eo  exsulesejusJoannes  Salesbe- 
riensis  cum  Herberto  de  Boseham,  Lombardus  de 
Placentia,  Alexander  Wallensis,  Gaufridus  priorde 


D  Panteneia  et  Garinus  canonicus,  Roberlus  et  Gil- 
bertus  canonici  capellani  Cantuariensis,  Joannes 
Cantuariensis,  Alanus,  Ricardus,  Henricusetmulti 
alii.  Caeperunt  cardinales  multa  proponere  de  cha- 
ritate  domini  papae  et  sollicitudine  multa  quacru- 
ciabantur  quotidie,  pro  procuranda  pace  et  securi- 
tate  domini  papae,Cantuariensis  et  suorum.Indede 
suo  adventu  de  urbe  Romana,et  laboribus  et  peri- 
culis  itineris  sui  quod  fecerant,  exeuntes  ab  urbe 
mense  Martio  jam  medio  et  pervenientes  in  North- 
mauniam  mense  Novembrio  ;  deinde  de  magni- 
tudine  regis  Auglorum  et  de  necessitate  Ecclesiae 
Romanae,  quae  multa  beneficia  habere  solebat  de 
rege  et  reguo  ejus,  quibus  tunc  carebat,  occasione 
diseordite  hujus.Dcinde  demalitiatemporis,deinde 
deamoreetbeneficiis  quibus  rex  Angliae  providerat 


395 


S.  THOMjE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


396 


Cantuariensi.et  de  honorequemeisemper  exhibuit.  A  dicens  sehaberepropositum  acquiescendi  salvali 


Hissubjunxerunt  querelas  el  injurias,quibusrexa 
Cant  uariensi  se  laesum  esse  conquerebatur,imponens 
ei  inter  caetera,  quod  ei  excitaverat  guerram  regis 
Francorum  :  ad  ultimum  quaesierunt  consilium  : 
quomodo  indignationem  tanti  principis  placarepos- 
sent,  quia,  inquiunt,  sine  multa  humilitate  et  mo- 
deratione  et  magni  honoris  exhibitione,  remedium 
tantis  periculis  adhiberi  non  poterit. 

Haec  autem  dicebant  consulto,  ut  animum  ejus 
terroribus  frangerent,vel  ad  indignationem  provo- 
carent:  quovel  rainussapientervelminushumiliter 
responderet.  Dominus  vero  Cantuariensis  in  omni 
humilitate  etmansuetudine  spiritus,  sereno  vultu, 
radiantibus  oculis,  et  rosea  facie.lingua  Latina,fa- 


bertate  conditionis,professionis  et  ordinis.  Respon- 
deruntilli  se  non  venisse  utei,  sedut  eumconsule- 
rent  et  reconciliationis  tentarent  viam.Quaesierunt 
dehinc  cardinales  ab  archiepiscopo.au  in  sua  pro- 
vinciavelletpromittereobservantiamconsuetudinum 
Clarendoniae,  id  estCleri-Damni :  quibus,secundum 
quod  rexeispersuaserat,muneribus  magnisdatiset 
majoribuspromissis.regesAnglorumaudierantusos 
fuisse  antecessorum  suorum  archiepiscoporum  tem- 
poribus:  etsic  sopitis  omuibus  querelis  in  gratiam 
redire  etrepetere  sedem  suam  et  administrationem 
et  pacem  sibi  et  suis.  Ad  haec  respondit  archiepi- 
scopus,nullum  praedecessorum  suorum  ab  aliquore- 
gum  ad  hanc  professionem  fuissearctatum:neque 


cundissime  et  disertissime  primum  gratias  agitdo-  B  se  Deo  auctore  promissurum  unquam  ut  observet 


mino  papae  de  charitateetsollicitudine  quamhabe- 
bat  erga  se  et  coexsules  suos :  mirante  omni  multi- 
tudine,  quae  aderat.super  prudentiam et responsum 
ejus.Ad  singula  enim  quae  illi  proposuerant,  seria- 
tim  et  eodem  ordine  respondet,  rationibus  veriset 
probabilibus,querelasregisevacuans  etinjurias  Ec- 
clesiae  et  damna  intolerabilia  patenter  exponens.Et 
quia  humilitatera  etdelationemhonorisabeoexige- 
bant,  respondit  se  libentissime  omnemhumilitatem 
exhibiturum.et  honoris  et  reverentiae  domino  suo 
regi  quantumcunque  posset  salvo  honore  Dei,  et 
libertate  Ecclesiae,etpersonaesuae  honestate  etpos- 
sessionibus  ecclesiarum.Et  si  iis  videretur  aliquid 
adjiciendum.rogavitcardinales  ut  consiliumdarent 


consuetudines  quae  Dei  legibus  patenter  adversan- 
tur:  quae  sedis  apostolicae  convellunt  privilegium; 
quae  Ecclesiae  periniunt  libertatem  ;  quas  dominus 
papa  Senonis  in  illorum  et  mullorum  praesentia 
condemnavit :  «  Et  ego,inquit,dominipap83  secutus 
auctoritatem,  quasdam  earumdem  consueludinum 
cum  observatoribus  suis  anathematizavi,  sicut  in 
multisjam  conciliis  catholica  Ecclesia  fecisse  digno- 
scitur.Ideoipsum  scriptum  regiarum  constitutio- 
numquasapudCleri-Damnumstatuissedignoscitur, 
cum  pravitatibusquee  in  eo  continentur  in  irritum 
duxi  ac  quassavi:  praesertim  eo  quod  non  appella- 
tur  ad  sedem  apostolicam.  »(Vide  quve diximusin 
prsefatione). 


VI 


SUMMA  CAUS.E  1NTER  REGEM  ET  THOMAM. 


De  •primamanifestseinter  dominum  Cantuariensem 
et  dominum  regem  discordise  causa 

Henricus,  nobilis  rex  Anglorum.dux  Normanniae 
et  Aquitaniae  et  comes  Andegaviae.venit  Londoniam 
Kalendis  Octob.  annoVerbiincarnati  H63,et  archi- 
episcopus  CantuariensisThomaset  EboracensisRo- 
gerius  et  omnes  episcopi  Angliae.  Sola  autem  et 
summa  causa  concilii  fuit,  ut  metropolitanus  Can- 
tuariensis  totius  Angliae  primas  esse  solemniter 
monstraretur  ;  cui  solusinhoc  Eboracensis  obvia- 
vit:  cum  ecce  praeter  spem  omnium,rexAnglorum 
quaedam  satis  dura  proponere  ccepit. 

Primo  enim  conquestus  est  de  archidiaconorum 
violentia.quod  aliorum  delicta  in  sua  verterent  lu- 
cra,  quod  peccatorum  pretiaexigant.et  dehis  suos 
supra  modum  luxus  exerceant,cum  tamenpeccan- 
tibus  debitam  correctionem  non  impendant :  dixit- 
que  se  velle,ne  archidiaconi  quemquam  quantum- 
cunque  infamem  super  aliquo  crimineconveniant, 
praeter  officialis  sui  conscientiam.  Moxque  ad  aliud 
sermonem  vertens  :  «  Cogito,  inquit,  cogitationes 
pacis,  moveorque  multum  pro  bono  pacis,  quse  in 


I) 


regno  meo  clericorum  malitia  perturbatur,  qui  ra- 
pinas  et  furta  perpetrant.  et  homicidia  plerumque. 
Peto  igitur  et  volo,  ut  tuo,  domine  Cantuariensis, 
et  coepiscoporumtuorum  consensu  clerici  inmale- 
ficiis  deprehensi  vel  convicti  vel  confessi  exaucto- 
rentur  illico ,et  mox  curiae  meae  lictoribus  tradantur, 
ut  omni  defensione  ecclesiae  destituti,  corporaliter 
puniantur.Volo  etiam  et  peto,ut  in  illa  exauctora- 
tione,demeisofficialibus  aliquem  interesse  consen- 
tiatis.ut  exauctoratum  clericum  mox  comprehendat, 
ne  qua  ei  fiat  copia  corporalem  vindictam  effu- 
giendi.  » 

Ad  h£ec,dominus  Cantuariensis,cum  super  peti- 
tionis  hujus  responsonec  usque  mane  impetrare 
posset  inducias,  secessit  in  partem  cum  episcopis 
suis.  Moxque  hinc  inde  allegatum  est:episcopi 
dicebantsecundumleges  saeculi  clericosexauctora- 
tos  curiae  tradendos,  et  post  pcenam  spiritualem, 
corporaliter  puniendos.quoniam  quodigniores  sunt 
ex  privilegio,  eo  deteriores  judicantur  in  delicto  ; 
et  quo  deteriores  in  delicto,  eo  graviori  sunt  affi- 
ciendi  supplicio.  «  Non  ergo  mirum,   inquiunt,  et 


397 


DOCUMENTA  HISTORICA. 


3  98 


privationem  ordinis  sequatur  supplicium  corporis.» 
Id  ipsum  etiam  non  solum  legibus,  sed  etiam  au- 
thenticis  probabant  exemplis  ;  Levitas  Veteris  Te- 
stamenti  proponentes  in  medium,  quos  reos  forte 
flagitii  lege  prohibiti,  sequebatur  mors  corporis  ; 
vel  juxta  similitudinem  criminis,  multatio  in  mem- 
bris. 

Dominus  vero  Cantuariensis  sacris  canonibus  con- 
sentiens,  in  contrariumallegabat,  asserens  omnino 
injustum  fore,  et  contra  canones,  et  contra  Deum, 
si  ob  uniuspunitionem  delicti,duoquissubeatjudi- 
cia.  «  Nec  enim  Deus  judicat  bis  in  idipsum.  »  — 
Quod  enim,inquit,  judicat  Ecclesia,  autjustum  est 
aut  injustum  :  sed  non  dabis  injustum,  erit  ergo 
justum.  Quod,  cum  non  contineat  absolutionem,  g 
continetdamnationem.Si  ergo  damnaturreus,  cum 
exauctoratur,non  debetaliud  judicium  inchoari  ad 
ejusdem  condemnationem  peccati.  Ad  hsecquoque 
cavendum  est,  inquit,  nobis,  ne  nostro  consensu 
opprimatur  et  pereat  libertas  Ecclesiae  :  pro  qua, 
exemplo  summi  sacerdotis  nos tri,  ex  officio  tenemur 
usque  ad  mortem  certare.  Nondum  autem  usque 
ad  mortem  restitistis.  » 

Ad  haec  episcopi  pereuntem  ecclesiae  libertatem 
nullum  periculum  afferre  ecclesise  dicebant  ;  sed, 
aiunt.  Potius  nunc  expedit,  ut  pereat,  ne  toti  perea- 
mus.  Faciamus  ergo  quodrexpetit ;  alioquin  peri- 
bit  fuga  a  nobis,  et  non  erit,  quirequirat  animas 
nostras.  Regi  vero  consentientes,  haereditate  possi- 
debimus  sanctuarium  Dei,et  in  possessionibus  ec-  r 
clesiarum  nostrarum  securi  dormiemus.  Malitiae 
etiam  temporis  hujus  multa  indulgenda  sunt.  [Hoc 
enim  dictum  est  propter  schisma,quod  tuncfuitin 
Romana  Ecclesia  :erat  namque  apudAlemaoniam 
quidam  antipapa.]  Haecdicebant  episcopi  tanquam 
diei  malitia  sua  non  sufficiat,  nisi  et  ipsa  augeatur 
per  malitiam  episcoporum. 

Ad  haec  dominus  Cantuariensis  zelo  domus  Dei 
succensus  :  «  Video,  inquit,  vos  vestras  inertias 
sub  specie  sustinentiee  consolari,  et  dispensationis 
vestrae  praetextu,  sponsae  Christi  libertatem  suffo- 
cari.  Et  quis  vos  fascinavit,  o  insensati  pontifices? 
Quidprudentivocabulo  dispensationis  manifestam 
iniquitatem  vestram  contegitis  ?  Quid  vocatis  dis- 
pensationem,  totius  Ecclesiae  Christi  dispendium  ? 
Rebus  vocabula  serviant ;  non  cum  rebus  perver- 
tantur  vocabuIa.Quod  autem  dicitis,  malitiae  tem- 
poris  multa  fore  indulgenda ;  assentior  certe,  sed 
non  ob  id  peccata  accumulanda  esse  peccatis.  Po- 
tens  estDeus  Ecclesiae  suae  conditionem  facere  me- 
liorem,  quamvis  non  efficiamini  deteriores.  Nun- 
quidimpotens  est  Deussubveniresanctae  Ecclesiee, 
nisi  per  vitia  doctorum  Ecclesiae  ?  Arbitror  vos  com- 
pati  intirmitatibus  Christi,  quasi  impotens  sit  spon- 
sam  suam  erigere,  nisisensibus  nostris  adjuvetur. 
Revera  tentat  vos  Deus.  Quaeso  namque  quando 
se  debent  episcopi  offerre  discrimini  ?  Nunquid  in 
tranquillitate  et  non  in  discrimine  ?  Erubescitis 
certe  fateri,  quod  in  tranquillitate.  Restat  ergo. 


D 


ut  cum  in  Ecclesia  est  perturbatio,  pastor  ecclesiae 
opponat  se  periculo.  Nec  enim  majoris  meriti  fuit 
ohm  episcopis,  in  suo  sanguine  Ecclesiam  Christi 
fundare  quam  nostris  temporibus  pro  Ecclesiaeli- 
bertate  sanguinem  fundere.  Et  ego  quidem,  Deo 
teste,  affirmo,  non  esse  nobis  tutum  a  forma  illa 
recedere,  quam  a  sanctis  patribus  nostris  accepi- 
mus.Nec  nos  quemquam  morti  debemus  exponere 
cum  etiam  judicio  sanguinis  nobis  non  licet  inter- 
esse.  » 

Hasc  verba  mox  ad  regem  relata  sunt.  Videns 
illico  quamplures  Ecclesiae,  non  dicocoluinnas,  sed 
arundines,  vento  agitari  et  trepidare,  audito  quod 
non  per  omnia  voto  regis  essent  pariluri.  Et  certe 
statim  ante  minas  cessissent,  nisi  domini  Cantua- 
riensis  constantiam  persensissent.  Videns  autem 
rex.in  quod  in  verbo  illo,  ubi  voluit  proficere,  non 
valuit,  citius  ad  alia  se  convertit,  sciscitansab  eis, 
si  consuetudines  suas  regales  essent  ei  per  omnia 
servaturi.Dominusvero  Cantuariensiscum  consilio 
locutus.  «  Etiam,  inquit,  in  omnibus  ;  salvo  tamen 
peromnia  et  in  omnibus  ordine  nostro.  Et  cum 
postea  id  ipsum  rex  a  singulis  ex  ordine  quaereret, 
eratquidemtunc  voxilla  inore  omnium.  Cum  vero 
diutius  instaret,  volvenset  revolvens,  si  consuetu- 
dines  suas  regales  absolute  et  absque  apposita  ordi- 
nis  sui  salvatione,  simpliciter  omnino  se  ei  serva- 
turumpromitteretdominusCantuariensis ;  a  Christi 
vicario,  quodvoluit  obtinere  non  valuit.  Turbatus 
estergo  rex  vehementer,  etomnis  Jerosolyma  cum 
illo:  subitoque  inilla  spiritusvehementia  exsiliens. 
Londoniadiscessituniversisnegotiis  suisinfectis.et 
ratiociniis  pendentibus.  Videres  tunc  murmur  in 
populo,  commotionem  in  clero.Episcopi  turbati  et 
tremuli,regemabeuntemsuntprosecuti;metuentes, 
se  non  prius  regem  inventuros,  quam  audirent  se 
omnia  bona  sua  perdituros.  Moxque  operati  sunt 
cum  rege  occultam  conventionem,  omni  mentione 
Dei  et  ordinis  sui  postposita  :  et  tam  facile  regis  pe- 
titioni  assensum  praebuerunt,ut  viderentur  consen- 
sisse  antequamille  petisse  adeo  ut  qui  inter  eos  aes- 
timabantur  scientiores,  ad  opprimendam  Ecclesiae 
libertatem  fierent  proniores.  Cantuariensis  autem 
soluspreesulresedit,  considerans  addextrametad 
sinistram  ;  nec  fuitqui  cognoscereteum.Requirebat 
infratribus  solatium  ;  at  illi  abierunt  retro,  et  jam 
cum  illonon  ambulabant.  Hacem  denique  peccato- 
rum  videns,  et  sibi  undique  imminere  discrimen  : 
«  Unum,  inquit,locutus  sum  ;  quodterreniregisre- 
galesnullatenusservaremconsuetudines,  nisi  salvo 
in  omnibus  ordine  meo.  »  Ob  id  offensam  regis  in- 
curri :  ob  id  episcopi  mei  dereliquerunt  me  ;  ob  id 
totius  orbis  oculos  offendi.  Sed  quid  ?  Velit,  nolit 
mundus :  ego  cum  mortali  paciscens  homine,nullo 
unquam  tempore  Dei  mei  et  ordinis  mei  immemor 
ero,  Deo  volente.Absita  me,  utcujusquam  mortalis 
metu  vel  gratia  Deum  inveniar  contempsisse  1  Si 
angelus  de  ccelo  venerit,  ettalemihi  consilium  de- 
derit,  anathema  sit.  » 


399 


S.  THOMjE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


400 


De  cohpromisHbne  et  consensu  archicpiscopomm   et  A  nobilioribus  et  antiquioribus  regni.apud  Clarendo 
ue  tumii' uihc.o tMAm,,HiMkt'htt»  rrmn.  n.nm  mmrta  <  p.  nnte  Dunhcationem  Sanche  Maria 


omn/H?«  episcoporum  sttper  consuetudintbus  retjni 
Anno  ab  Incarnationr  Domini  millesimo  centesimo 
sexagesiuioquarto,  papatus  Alexandri  anno  sexto, 
(ilustrissimiregis  Anglonim  Henrici  il  anno  unde- 
cimoinpraesentiaejusdem  regis  facta  est  haec  re- 
cordatio  vel  recognitio  cuj  usdam  partis  consuetudi- 
num,  et  libertatum,  et  dignitatum    aniecessorum 
suoruni,  videlicet  regis  Heurici  avi  sui,  et  aliorum, 
quee  observariet  teneri  deberent  in  regno.  Et  prop- 
ter  dissensiones  et   discordias,   qiue  emerserant 
inter  clerum  et  justitias   domini  regis,  et  barones 
regni,  de  consuetudinibus  et  digriitatibus  regni, 
facta  est  istarecordalio  velrecognitiocoramarchie- 
piscopis,  et  episcopis,  et  clero,  et  oomilibus  et  ba- 
ronibus,  et  proceribus   regni.   Et  easdem  consue- 
tudines  recognitas   per  archiepiscopos  et  episco- 
pos,et  comitesel  barones,  et  per  nobiliores  et  an- 
tiquiores  regni,  Thomas  sanctae  memdriae  Cantua- 
riensis  archiepiscopus,  et  Rogerus  Eboracensis  ar- 
chiepiscopus,etGilbertusLondoniensisepi.sco])Us,et 
Henricus  Wintoniensis  episcopus.et  NigellusElien- 
sis   episcopus,  et  Wiilelmus  Norwiconsis   episcO- 
pus,  et  Robertns  Lincolniensis  episcopus,  et  Hila- 
sius'cicestrensisepiscopus,etJoselinusSaresberien- 
sisepiscopus.et  Ricardus  Cestrensis  episcopus,  et 
Bartholomeus  Exoniensis  episcopus,et  Robertus  He- 
refordensis  episcopus,  etDavid  Menevensis  episco- 
pus,et  Rogerus  Wigorniensis  electus.concesserunt 
etin  verbo  veritatis  vivavocehrmiter  promiserunt 
tenendas  et  observandasdomino  regiet  haeredibus 
suis,  bona  flde,  et  absque  malo  ingenio,  praesen- 
tibus  istis  :  Roberto  comite  Legecestriae,  Reginal- 
docomiteCornubiae,ConanocomiteBritanniae,Joan- 

ne  comite  de  Augo,  Roberlo  comite  de  Clarend.,  co- 
miteGaufredode\Iandavilla,HugonecomiteCestren- 
si,Willelmo  comitede  Arundel,comite  Patricio,Wil- 
lelmo  comite  de  Ferrariis,  Ricardo  de  Luci,  Reginal- 
do  de  sancto  Walerico,  Rogerio  Bigot,  Reginaldo 
de  Warennis,  Richerio  de  Aquila,  Willelmo  de 
Braiosa.Ricardo  de  Cambilla,  Nigello  de  Mowbray, 
Simone  de  Bello-Campo,  Humfrido  de  Boun,  Mat- 
theo  de  Herefordia,  Waltero  de  Meduana,  Manasse 
Biseth  Dapifero,Willelmo  Malet,Willelmo  de  Curci, 
RobertodeDunstanvilla,  Joselinode  Baillolio,  Wil- 
lelmo  Lanvalis,  Willelmo  de  Caisneto,Gaufrido  de- 


nam,quartadie  antc  purihcationem  Sanctae  Mariae 
perpetua?  virginis,  domino  Henrico  hlio  regis  cum 
patre  suo  domino  rege  ibidemproesente. 
De  exsilio  et  proscriptione  dornini  Cantuariensis  et 
propinqunruin  cjtis. 
Thomas  igitur  Deo  dignus  archiepiscopus  Can- 
tuariensis,  juxta  sanctorum  Patrum  institula,  quae 
adecclesiams'  ara  justepertinerecognovit,congre- 
gata  conscrvare  et  dispersa  revocare  satagens,prae- 
dia  Ecclesiae  a  praedecessoribus  suis  minus  juste 
donata  veldimissa,  variis  tunc   de  causis,  his  qui 
nimia  potestate  praediti  vel  affinitateipsius  conjun- 
cti  erant,  revocare  etprislinum  jus  Ecclesiae  refor- 
mare  nitebatur,quoniam  o^conomo  Ecclesiae  eccle- 
B  siastica  praedia  colere  etaugere,  nonnegligerenec 
minuere  licet.  Clericos  etiam  qui  de  curia  regis  erant 
cumeorumdeprehenderetincuriametcaeteraomnia 
quae   ad  ecclesiasticam  jurisdiotionem  pertinent, 
ita  sibi  vindicabat,  ut  sacrilegi  et  rerum  ecclesias- 
ticarnm  invasores,  cum  quibusdam  episcopis,'et  si- 
mili  schemate  clericis,  regem  et  oranem  ejus  fami- 
liam  adversus  sanctum  Domini  exasperarent,  et  in 
tantum  exacuerent.ut  post  compromissionemillam 
factam  apud  Clarendonam,  circa  proximum  Sanc- 
ti  Michaelis  festum.praefatusarchipraesul  Northam- 
toniamquasiante  tribunal  Cresaris  judicanduscita- 
retur.  Diestatuta.cum  ei  pro  certointimatum  esset 
quosdamexregalibus  in  raortem  suam  conspiras- 
se,quia  interiorem  hominem  veste  sacerdotali.jux- 
ta  hoc  quod  dicitur  :  «  Sacerdotes  ej  us  induam  salu- 
C  tari,»  jam  pridem  induerat  nunc  exteriorem  indu- 
mento  sacerdolis  superhciario  sub  birro  secrelius 
munivit,cr  icem  propriis  manibus  bajulans.nea  se 
su?e  passionis  elongaretur  exemplum.  Archiepisco- 
pusigitur  nobilis,  solo  Deo  comitatus,  cumabuni- 
versis  et  super  multis  causis  imperetur,  ne  stans 
personamsacerdotis  oneraret,  residens,quodeidi- 
vinitus  inspiratumest,mirihce  respondit  majorem 
scilicet  a  minoribus  suis  non  debere  ad  judicium 
vocari,  neque  eorum  sententia  ligari.  Ordo  enim 
confunditur,  si  pastorem  ovis  feriat,  si  discipulus 
magistrum,  si  hlius  patrem  verberet.  Non  enim  ita 
pretiosius  aurum  est  plumbo,  sicut  sacerdotalis  digni- 
tas  regiapotestate  sublimior.  Laici  vero  suffraganei 
sui,imojamnuncmagisrefraganei,eumhaecdicen- 


lelmo  Lanvahs,  Wielmo  ae  Laisn  muamuao  ue-         ^  ap0stoIicam  appellantem  nihilomi- 

Ver.Willelmode  Hast.nga,Hugone  de  MonmOa.Atar  ^  tern  et  P  vifsanctus  clam  ut  po- 


no  de  Nova  Villa,  Simone  hlio  Petri,  WiUelmo 
MalduitCamerario,  Joanne  Malduit,  Joanne  Maris- 
callo,  Petro  de  Mara,  et  multis  aliis  proceribus  et 
nobilibus,  regni,  tam  clericis  quam  laicis. 

Consuetudinem  vero  etdignitalum  recognitarum 
quaedam  pars  in  praesenti  scripto  continetur.  Cu- 
jus  partis  capitula  haec  sunt : 
Cap.  I.  Deadvocatione,  etc.  (Vide  has sedecim  con- 
stitutiones  apud  Hebertum  deBosham,infra.) 
Facta  est  autem  praedictarum  consuetudinem  et 
dignitatum  recordatio  regiarum  a  praefatis  archiepi- 
scopis,  et  episcopi^,  et  comitibus,et  baronibus,  et 


nus  condemnaverunt.  Sed  vir  sanctus  clam  ut  po- 
tuit  paucis  comitatus,  appellationem  suam  prose- 
quens,  sanctissimum  papam  Alexandrum  tertium 
Senonis  invenit,  et  ad  pedes  ejus  se  provolvens, 
causam  sui  adventus  non  ignoranti  exposuit.Postea- 
que,utpro  certo  cognitum  est,  juri  archipraesuhv 
tus  sui  in  manu  domini  papae  resignavit,expostulans 
ut  aliquemdoctioremet  fortiorem  de  AngloruinEc- 
clesia  in  eorum  metropoli  constitueret  cardinalem. 
Sanctus  autem  papa  elevans  fllium  suum  amplexa- 
tur  osculatur,  lacrymas  lacrymis  immiscens,  Deo; 
referens  gratiam,  quod  virumtamhumilemspiritu 


401 


DOCUMENTA  HISTORICA. 


402 


pastoremtamsollicitumin  saluteovium,advocatum  A 
tam  coDstantem  in  causa,  imo  in  multis  causis  Dei 
invenisset.Dignitatem  igitur,quam  refutaverat,quia 
neminem  ad  hoc  onus  fortiorem  essecognoscebat, 
dominuspapareddendameidecrevit.renitentietin- 
vito.Ventilabatur  itaque  inter  ipsum  et  regem  con- 
tentio,rege  consuetudines  regni  sui,  ut  asserebat, 
contirmare  volente,archiepiscopo  imo  EcclesiaRo- 
manareclamante,quod  illas  consuetudines  veritati 
per  electos  Dei  manifestatae  inmuitis  easibus  oblo- 
querentur,veritatique  manifestecedereconsuetudi- 
nes  oportere.  Invenitur  enim  Christus  aliquando  di- 
xisse:  «  Ego  sumveritas,»  sed  nunquam  dixit:  Ego 
sum  consuetudo.Et  itaaltercatio  ista  sub  hoc  Marte 
inter  has  personas  agitabatur,regnante  felicissimo 
rege  Ludovico  tilio  Ludovici  regis  supra  Francorum  B 
nationem  et  exhibente  praefatum  archiepiscopum, 
quia  rebus  Ecclesiae  suae  penitus  erat  proscriptus, 
necnon  et  clericosquisecummorabantur.qui  simi- 
literpossessionibussuisprivati  erant,  quousque  ad 
graliam  saepedicti  regis  redirent.et  consuetudines, 
super  quibus  lis orta fuit et  adhuc per appellationem 
suspensa,  se  nonimpugnaturos  promitterent. 

Namin  eos  rex  talia  promulgaveratedicta,singu- 
lis  Anglieevicecomitibussic  mandans  :— «  Preecipio 
tibi  quod  si  aliquis  laicus  in  baillia  tua  Romanam 
curiamappellaverit,eumcapiasetfirmitercustodias 
donecvoluntatem  meampraecipiam  jetomnesredi- 
tusetpossessiones  clericorum  archiepiscopisaisias 
in  manum  meam,  sicut  Randulphus  de  Broch  et 


et  alii  ministri  meitibidixerint,  et  omnium  clerico- 
rum  qui  cum  archiepiscopo  sunt.patres  et  matres, 
fratreset  sorores,nepoteset  neptesponasper  salvos 
plegioset  catalla  eorum  donec  voluntatem  meam 
inde  praecipiam.  Et  hoc  breve  tecum  atferas  cum 
submonitus  fueris.  » 

Singulis  vero  episcopis  scripsit  sic  :  —  «  Nostis 
quam  male Thomas archiepiscopus operatus  est ad- 
versumme  et  regnum  et  quam  male  recesserit.  Et 
ideo  mando  tibi  quod  clerici  sui  qui  circa  ipsum 
fuerunt  post  fugam  suam  etalii  clericiqui  detraxe- 
runt  honori  meo  et  honori  regni,  non  percipiant 
aliquid  dereditibus  illis  quos  habueruntin  episco- 
patu  tuo  nisi  per  me,nechabeantaliquodauxilium 
nec  consilium  ate.Teste  Ricardo  de  Luci  apud  Mer- 
lebergam. 

Sed  cum  nec  propter proscriptionem  sui  vel  cleri- 
corum  suorum  sanctus  sacerdos  in  aliquo  flectere- 
tur,jussi  sunttam  majoresquam  parvuli  utriusque 
sexus  de  cognatione  sua,necnonetquidamfamilia- 
resejus  ut  magis  ex  his  contristaretur  exsulare. 
Praetaxatus  vero  archiepiscopus  cum  parvulorum 
deportationemcognosceret,quorumadhucalimenta 
in  maternis  pendebant  uberibus.ita  contristatusest 
tanquamipsius  animam  pertransisset  gladius.Sed 
reminiscens  quoniam  Abrahaedictum  est :  «  Egre- 
dere  de  terra  et  de  cognatione  tua,  »  sicuti  et  ter- 
ram  itaet  cognationem  suam  postponendam  Eccle- 

siaehonoripenitusdestinavit,quiacontraDominum 
nulli  hominum  aliquid  debetur. 


VII 

DE  JURAMENTIS  CONTRA  ROMANAM  ET  CANTUARIENSEM  ECCLESIAM  PUBLICE  PER 

ANGLIAM  PRjESTITIS. 


Anno  ab  Incarnatione  Dominicai069,rexHenri- 
cus  jurarefacit  omnem  Angliam,  alaico  duodecim 
velquindecimannorumsupra.contradominumpa- 
pam  Alexandrumet  beatum  Thoraara  archiepisco- 
pum.quod  eorum  non  recipientlitteras  neque  obe- 
dient  mandatis,  et  si  quis  inventus  foret  litteras  eo- 
rum  deferens,  traderetur  potestatibus  tanquam  co- 
ronae  capitalis  inimicus  regis.  Archiepiscopus,  hoc 
audito,  tanto  compatiens  errori  et  apostasiae.misit 
litteras,  quae  sequuntur  {vide  epist.  S.  Thomce,col. 
SbO),ad  quosdam  timoratos  Dei  ut  caeteros  absolvant. 

Capitula  vero  constitutionum,  quas  rex  Henricus 
eodemannoinNormanniaconstituitetjustitiissuis, 


C  Ricardo  de  Luci  et  duobus  archidiaconis  Galfrido 
Ridell  Cantuariensi  et  Ricardo  Pictaviensi,  omni- 
busque  principibus  et  populis  Angiiae  j  uranda  et  ser- 
vanda  contra  dominum  papam  et  archiepiscopum 
mandavit,  continentur  in  primaparte  epistolarum 
cum  capitulis  dignitatum  regiarum  et  consuetudi- 
num  avitarum,qua?  apud  Clarendonam  in  praasentia 
dominiregisabarchiepiscopis,episcopis,etbaroni- 
bus  etnobihoribusetantiquioribus  regnirecordatee 
suntet  confirmatae. 

(Has  constitutiones  in  Normannia  anno  H  69  pro- 
mutgatas  vide  in  Quadrilogo  secundo.) 


VIII 


FHAGMENTUM  AD  FISCUM  PERTINENS. 

1      Dicetis  super  sacramentum  vestrum  quid  viceco-  D  gulishundredis,singulis  viUatis.singulis  hominibus 
mes  vel  bailiv.  eorumceperintquoquomodo  de  sin-     postquam  rex  transfretavit.Dicetis  quot  et  quas  ter- 


403  S.  THOM,E  CANTUAR.  ARCHIEP.  404 

ras  vicecomes  vel  bailivi  eorum  emerint  vel  inva-  A  vel  filio  suo.Dicetis  dedominiis  dominiregis.sisic 
diaverint  Dicetis  quid  et  quantum  vicecomes  vel  sunt  ut  rex  preecepit  antequam  rex  transfretavit.  Di- 
bailivi  eorum  dederit  justitiis  errantibus.  Dicetis  cetis  de  his  qui  habent  ahquam  bailiam  de  rege  in 
quid  actum  sit  de  catallis  fugitivorum,  qui  propter  custodia,sive  de  archidiaconatibus ;  sive  de  episco- 
assisam  de  Clarenduna  fugerunt.  Dicetis,  si  aliquis      patibus,  sive  de  abbatiis  vel de aliqua  eschaeta,  quid 


fuit  retentus  etpostea  praemio  relaxatus  et  reversus, 
Dicetis  quid  datum  sitad  filiam  regis  maritandam, 
et  cui  traditum  sit.  Dicetis  si  vicecomes  vel  bailivi 
eorum  domini  villarum  aliquam  pacem  fecerint 
velfaciantcumhominibus  gravatis  nequerimonia 
coram  rege  vel  justitiis  veniret.Dicetis  de  admer- 
ciatis  si  quis  relaxatus  fuerit  et  per  quem.  Dicetis 
si  aliquis  est  qui  homagium  non  fecerit  domino  regi 


ipsi  vel  bailivieorumceperint.velquidinbailiailla 
acquisierint.Dicetis  quid  forestarii vel  bailivi  eorum 
ceperint  de  forestis  domini regis,  et  si  aliquem  rela- 
xaverint,quiretentusfueritde  foresta.  Dicetis  quid 
dominivillarumvelseneschallieorumceperintprse- 
ter  rectam  consuetudinem,Dicetis  quidetquantum 
archidiaconi  vel  decani  ceperint  injuste  et  sine  ju- 
dicio. 


DE  SCHISMATIS  1NNOVATIONE. 

Hoc  estiusjurandum  quodjuravit  Joannes  Sil.  et  Henricus  de  Oxenfordia  apud  Coloniara, 
cujus  occasione  juramenti  schisma  jam  fere  emortuum  revixit  in  Alemanma,  et  tpse 
cum  socio  Ricardo  de  Ilcestre  hseresi  damnata  involutus  est,  sicutm  Anghaetiam  par- 
ticipatione  illius  grandis  et  insignis  schismatici  Goloniensis  Reginaldi  excommunica- 
tionis  sententiam  contraxerunt. 


Cum  clerumplurimum  etprincipes  suos ad  conci-  B 
lium  suum  in  hac  solemnitate  Pentecostes  imperator 
adunasset,Sabbatoetsecundaferiatractatumestde 
pace  et  concordia  inter  nos  et  ipsum  reformanda. 
Adhsec  superveniens  Coloniensis  electus  in  medio 
omnium  protestatus  est:«  Domine  imperator  con- 
ciliaquae  adversus  papam  Alexandrum  huc  usque 
captasti  ad  destitutionemejus,  nihil  tibi  profuerunt, 
nihilei  nocuerunt.Nam  etdenostrisplurimiei  obe- 
diuntetadhffirent,sicutdominusMoguntinusetalii. 
Sedsi  mihi  etconsilio  meo  acquieveritis,  in  prom- 
ptu  erit  et  Alexandri  dejeclio  et  papae  nostri  Pa- 
schalis  exaltatio.  En  ego  acquisivi  parti  nostrsequin- 
quaginta  episcopos  cumarchiepiscopis  suis  etplu- 
res  numero  dedominatione  regis  Angliae.quipapae 
Paschaliadhaerebuntetnobis,  si  vox  Alexandriobe-  c 
dientiam  et  eo  decedente  cujusque  de  parte   ejus 
electi  abjuraveritis.  Inque  certitudinem  hujusrei 
ecce  praesentes  adsunt  duo  nuntii  regis  Anglorum 
parati  in  persona  domini  sui  jurare,  quod  ratum 
habebitetjurabit  quod  vos  hic  jurabitis  super  hoc 
etstatuetis.  »  Placuit  imperatori  forma  consilii,  et 
se  nomen  Alexandri  et  obedientiam  in  perpetuum 
abjuraturum  promisit.Cumque  clerus  de  sententia 
et  consensu  interrogaretur  et  instantiusconvenire- 
tur,  ait  Magdeburgensis  et  plurimi  alii ;  quoniam 
futura  incertasuntetplerumque  quem  eliguntprin- 
cipes,  abjicit  Deus.et  quem  populus  approbat,im- 
probatDeus,temerariumessehujusmodisacramen- 
tum  et  se  prius  regalia  relicturum  quamita  juratu- 
rum.Aitimperatoreum  oportere  et  regalia  retinere 
et  cum  eo  ita  jurare.  Cumque  jam  excandesceret 
iraimperator,  Magdeburgensis  ad  mitigandum  vel 
difierendum  rem  ait  :  «  Si  dominus  Coloniensis, 


qui  hujusmodi  consilium  et   sacramentum  indu- 
cit,  primus  omnium  abjuraverit  Alexandrum  et  ju- 
raverit  quod  ordinationem  suam et  consecrationem 
a  Paschali  recipiet,  de  secreto   animi  sui  certiores 
nosreddet:  omnem  scrupulum  suspicionis  pravee 
mentibus  nostris  auferet :  nosquesicin  hujusmodi 
sententiametsacramentumfaciliusinducet.iAcqui- 
evit  imperator.  Cumque  Coloniensis  itaprimo  jurare 
jussus  detrectaret,  et  etiamusque  adlacrymas  re- 
niteretur,vehementeraccensusimperator  ait:«  En 
apparet  quod  tanquam  proditor  opera  tus  sis  adver- 
summe  et  animam meam.En  apparet  quod  sanum 
consiliumdeditmihiMoguntinusdefunctoOctaviano 
dicens  quod  cum  Dominus,  eo  mortuo.me  a  periculo 
maximojam  liberasset,caveremmihineme  iterum 
periculo  consimili  involverem.  Unde  tibi  missis 
mandatis  scripsine  me  inconsulto  do  substituendi 
pontiticis  electione   quidquam   tractares,  tu  vero 
clam  me  auctoritate  tua  istum  elegisti  et  Te  Deum 
laudamus^ev  te  decantasti.  Parastinobis  foveam; 
primus  modo  incides  in  eam.»  Sicque  Coloniensis 
primusetabsolutejuravit  in  supradictamformam, 
Posmodum  imperatorobedientiam  vestram  et  cu- 
jusque  de  parte  vestra  electi  abjuravit:  hoc  sane 
retento  et  determinato  quod  si  contigerit  et  nos  et 
Paschalem  decedereetutraqueparsinunam  perso- 
nam  eligendam  concorditerconvenerit,  liberumsit 
ei  assentireet  eam  recipere.TuncColoniensis  adje- 
cit  ita,si  de  consensu  vestro  fuerit  celebrata  electio  et 
addidit  quodfaceretprincipessuosjurare  et  eosqui 
aderant,et  eos  qui  aberant,in  partibus  suis  et  provin- 
ciis  suis  in  consimilem  formam  et  quod  ipso  deceden- 
teimperatore  nonpriusaliumimperialibus  insigni- 
bunt,  quam  ipse  substituendus  idem  preestet  sacra- 


405 


DOCUMENTA  HISTORICA. 


406 


mentum  abjurationis.  Tunc  juravit  dux  Saxonum  A  nensisduoque  alii  suffragaoei  ejus  juraveruntet 


marchioAlbertus,  quidam  comes  palatinus  frater 
imperatoris  et  quidam  sororius  ejus.  Magdebur- 
gensis  archiepiscopus  tandem  etcumlacrymis  ab- 
juravit,  hoc  adjecto,  quandiuregalia  retinebit  et  si 
omnes  qui  aberant  idemjurent.  Postmodum  Bru- 


nuntii  regis  Angliae  in  personam  ejus.Duo  episcopi 
excusati  per  absentiam  archiepiscopi  sui  non  jura- 
verunt,  sed  dilatum  est  eorum  et  caeterorum,  qui 
aberant,  sacramentum  usque  ad  octavas  Petri  et 
Pauli. 


X 

GRADUS  COGNAT.ONIS  INTER  REGEM  ET  REGINAM. 

Hanc  computationem    praesentaverunt    Pictavienses  cardinales,  quando  sanctus  Thomas  ex- 

sulabat,  sed  non  sunt  auditi. 

Sic  computati  sunt  gradus  cognationis  inter  re-  B  thildis  imperatrix;  deMathildi  rexHenricus.ltemde 
gem  Anglorum  etreginam.  Wilielmus  rex  Anglorum  Roberto  comite  nata  est  Beatrix  comitissa  Pictavi- 
etRobertuscomesMoritoniiuterinifratresfuerunt.  ensis;  deBeatrice  Willelmus  comes;  de  Willelmo 
De  Willelmo  natus  est  Henricus;  de   Henrico  Ma-      comite  Alienoris  regina. 


XI 

REVOCATIO  ARTICULORUM  QUOS  REX  HENRICUS  SECUNDUS  VOLUIT  ECCLESIAM 

ANGLICANAM  OBSERVARE. 


In  Dei  nomine,  Amen  !  Anno  Domini  H73,  co- 
ram  venerabilibus  in  Christo  patribus  et  dominis, 
domino  Alberto  divina  dignatione  tituli  Sancti  Lau- 
rentii  in  Lucina  etTheodwino  tituli  Sancti  Vitalis 
presbyteris,  cardinalibus,  et  apostohcae  sedis  lega- 
tis,  priore  et  conventu  Ecclesiae  Cantuariensis  ac 
aliis  quampluribusregni  Angliae  personis,inEccle- 
sia  conventuali  Sanctae  Trinitatis  Cantuariensi  con- 
gregatis.  NosHenricus  Dei  gratia  rex  Angliae,  dux 
Normannorum  poenitentiam  a  vobis  dominis  legatis 
auctoritate  apostolica  in  remissionem  peccatorum 
nostrorum  injunctam,  humiJiter  etdevote  perficere 
volentes,  in  litteris  scriptis  publice  et  palam  revo- 
camus,  abdicamus,  renuntiamus  et  resignamus 
omnes  illas  malas  consuetudines,  contra  illasanti- 
quas  libertates  Ecclesiae  Anglicanae  per  nos  nequi- 
ter  inductas.easqueetearumsingulaspro  nobiset 
ha_redibusnostristolaliterdimittimusinperpetuum, 
pro  quibus  beatus  Thomas  nuper  Cantuariensis 
archiepiscopususqueadmortem  decertavit.  Pra.- 
terea  ad  honorem  omnipotentis  Dei,  beatae  Maria. 
Virgmisetomnium  sanctorum,  ac  in  remissionem 
peccatoruranostrorum,concediinuspronobisetha,- 
i-edibusnostris,  quodEcclesiaCantuariensis  acom- 
ies  aliae  ecclesiae  Anglicana.  sint  liberae,  ethabeant 


C  omneslibertatesilla.sas,  sicuthabere  consueveruut 
ante  coronationem  nostram.  Et  quod  omnes  eccle- 
siae  in  regno  nostro  Angliae  per  nos  vel  han-edes 
nostrosdecaetero  fundandae  gaudeant  omnibuset 
singulis  libertatibus  praedictis.  Itaquod  occasione 
vocationisearumdem,  vel  alicujusearum,tempora- 
lia  earumdem  ecclesiarum  pernos  velha?redesno- 
stros  concedenda  minime  in  manus  nostras  seu  ha_- 
redum  nostrorum  capiantur  seu  salsentur;  et  si 
aliqua  occasionepraemissacapianturseu  saisentur, 
volumus  et  concedimus  perprassentesquodsinedi- 
latione  integre  restituantur  etliberentur.nullainde 
exactionis  alicujus  ratas  ratione  praemissa  per  nos 
vel  haeredes  nostrosabiisdem  velabaliquaearum- 
dem  aliqualiter  exigenda  velpraecipienda.Protesta- 

q  mur  etiam  et  promittimus  bona  fide  pro  nobis  et 
haeredibus  nostris  ad  auxiliandam,  corrigendam, 
emendandam  et  dilatandam  praedictam  revocatio- 
nem,abdicationem,renuntiationem,resignationem 
nostram  formameliori,adhonorem  Dei  et  Ecclesiae, 
ad  nos  vel  haeredes  nostrosad  hoc  per  archiepisco- 
pum  Cantuariensem  seu  per  aliquem  praelatorum 
regni  nostri  porrecta,  qui  pro  tempore  fuerintac 
hoc  debite  fuerint  requisiti.  Acta  sunt  haec  anno 
Domini  supradicto. 


PATE.OL.   CXC. 


13 


407 


S.  THOMiE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


408 


XII 

H/EC  SUNT  CAPITULA  PURGATIONIS. 

Quara  prsestitit  Eboracensis  quarta  manu  juratorum,  quorum  unus  fuit 

magister  Vacarius. 


Quod  ipse  consuetudines  avitas,  super  quibus  A 
vertebatur  controversia  inter  regem  et  dominum 
Cantuariensem,  nec  scriptonecjuramento  firmave- 

rat. 

Quod  ipse  nee  opere  necsermone,  nec  per  se  nec 
per  interpositampersonam,  scienter  aliquid  machi- 
natus  est,quoddominumCantuariensem  inmortem 
traheret. 


Quod  litteras  domini  papae  in  Angliam  destinatas 
de  inhibitione  coronationis  filii  regis  nec  recepit 
nec  vidit,  nec  aliquid  fieri  fecit,  quo  minus  eas  vi- 
deretvelreciperet. 

Quodipsein  coronatione  filii  regis  debitumju- 
ramentum  recepit  integre,  nec  aliquid  omisit  quod 
in  coronationeregis  Anglise  praestari  solet. 


Xlll 


STEPHANI  LANGTON 

ARCHIEPISCOPI   CANTUARIENSIS 

TRACTATUS    DE    TRANSLATIONE  BEATI    THOM^. 


1.  Translationis  beati  Thomae  memoriam  annuae 
devotionis  studio  recolentes  antementisoculos  sta- 
tuamus,  quoddebellatoribusEcclesiae  primitivae  di- 
citur  per  prophetam,  ut  nostrae  servitutis  debitum 
fidelius  persolvamus,  et  ad  ministerium  nostrum 
implendum  validius  accingamur.  Ait  siquidem  Za- 
charias:  «  Bibentes  inebriabuntur  quasi  vino,et  re- 
plebuntur  utphiahe  et  quasi  cornua  altaris,  et  sal- 
vabit  eosDominusDeuseorumindie  iila,utgregem 
popuh  sui,  quia  lapides  sancti  elevabuntur  super 
terram.  «Nulliverovideaturindecensautindignum, 
quod  agere  volentibus  diem  festum  bellatores  pro- 
ponimus  in  exemplum.  Necessarium  est  enim,  ut 
solemniacelebrantes  sint  ad  spirituale  praraumex- 
pediti,nedum  sanctorum  meritavenerantur,  mimi- 
corum  jaculis  vulnerentur.  Quod  bene  significat 
ille  bellator  egregius,  Judasvidelicet  Machabaeus 
qui  sanctamundaredisponens  etteraplum  Domira 
dedicationis  officio  renovare,  ordinavit  viros,  qui 
pugoarent  interim  adversus  eos  qui  erant  ra  arce. 

2  Hujus  exeraplo  solemnius  insistentes,  contra 
malignos  spiritus  in  arce  superbiae  residentes  vinh- 
ter  dimicemus.  Qui  peccati  venenum  festivitatis 
vino  miscentes  interficiunt  infelices,  qui  solemra- 
tatumobtentu  negotium  ventrisagunt,  et  spintuale 
gaudium  exsultatione  carnali  corrumpunt.  Imitemur 
ergo  charissimi,  Matathiam  et  filios  ejus,  qui  cum 
fidelibus  Antiocho  resistentibusprovide  statuerunt, 
ut  contra  gentes,  quae  tempore  Sabbatorum  in  eos 
insurgent,unanimiterdimicarent.  Nos  naraquepru- 


B  denter  et  fortiter  hostibus  resistamus,  qui  Sabbata 
nostraperturbant,et  iniquis  subreptionibus  machi- 
nantur,  ut  spirituale  gaudium,  in  perniciem  trans- 
eatanimarum,  quod  ad  earum  remedium  est  sta- 
tutum.  Si  enim  laetitiae  frena  laxantes  praetextu  lae- 
titiae,  lasciviam  amplectamur,   et  abjecto  cingulo 
disciplinae  viri  ecclesiastici  fuerint  dissoluti,  hostes 
ecclesiam  intuentes  ejus  Sabbata  deridebunt.  Cum 
igitur  in  psalmo  legamus,  quod  in  justorum  taber- 
naculis  vox  exsultationis  resonet  etsalutis,  si  justi 
esse  volumus,   attente    curemus,  ut   si  apud  nos 
fuerit  vox  exsultationis,  eadem  sit  et  salutis.  Nec 
exsultatiosalutemexcludat,auttemporalegaudium 

dolorera  perpetuum  introducat. 
3.  Totamentis  intentione  vitemus,  nejuxtaTha- 
C  daei  testimonium  Dei  nostri  gratiam  in  sanctorum 
gloria  constitulam  in  luxuriam  transferamus.  Quo- 
niam  in  judicium  sunt  proscripti,  et  damnationis 
titulo  jam  notati,  qui  temeritatis  hujus  audaciam 
attentare  praesumunt.  Dies  enim  festos  quos  in 
hac  vita  laetitia  prosequitur,  inhonestae  vitae  termi- 
nus  juxta  verbum  propheticum  in  lamentationem 
converlet  etluctum.  Quis  namque  miretur,  si  Do- 
mino  servire  cogantur  in  poenis,  quieum  coegeruni 
in  suis  servire  peccatis,  juxta  quod  conqueritur  pei 
prophetam  qui  suam  et  sanctorum  gloriam  ad  vo 
luptatem  retorserunt  etculpam?  Modum  autem  e 
formam  solemnitatibus  celebrandis  scriptura  prae 
scribit,  quaecujusdamfestivitatisceleberrime  gau 
dia  prosequens  asserit  omnem  secundum  facien 


409 


DOCUMENTA  HISTORICA 


410 


sanctorum  fuisse  jucundum.  Qualis  vero  sit  ista  A  ejus,nisi  frumentumelectorumetvinumgerminans 


solemnitas,  Apostolus  docet  dicens:  «  Fornicatio, 
et omnis  immunditia,aut  avaritia.nec  nominetur  in 
vobis,sicut  decet  sanctos,  aut  turpitudo,aut  stulti- 
loquium,  aut  scurilitas,  quae  ad  rem  non  pertinet, 
sed  magis  gratiarum  actio.»  Vir  enim  sanctus,licet 
in  Jericho  conversetur,faciem  tamen  euntis  in  Hie- 
rusalem  non  amittit,  quia  licet  eum  in  mundo 
detineat  conversatio  corporalis,  faciem  tamen  re- 
tinet  ad  ccelestia  suspirantis. 

4.  Bellatores  itaque  primitivos,  sicut  diximus, 
imitemur,quorumprobitasnos  invitat,ut  indiebus 
festis  hostes  fortiter  impugnemus.  Sermo  prophe- 
ticus  laudans  ait :  «  Bibentes  inebriabuntur  quasi 
vino,  et  replebuntur  ut  phialae,  et   quasi  cornua 


virgines ? subsidium  et  exemplum,quae de  solemniis 
oriuntur,  sicut  superius  est  ostensum,  frumentum 
indicat  electorum.  Sicut  enim  in  area  trituratur, 
ut  granum  a palea  separetur,sicin  Ecclesia  discussa 
sunt  gesta  sanctorum,  ut  excussa  palea  vanitatis 
tam  sancta  sit  eorum  memoria,  quam  solemnis,et 
grana  sine  paleis  reservantes  eorum  adjuvemur 
auxiliis,etinformemur  exemplis.Frumentum  etiam 
in  horreo  mundoreponitur,ut  servetur,nec  absque 
munditia  cordium  possunt  votiva  solemnia,  prout 
decet  observari.  » 

6.  Gaudium  autem  sanctum,  quod  festivitatibus 
et  annexum,  per  vinum  germinans  virgines  indica- 
tur.  Vinum  namque  spiritualis  laetitiae  munditiam 


altaris,  »  etc.  Haec  verba  non  solum   praeliatores  b  germinat  virginalem,  quia  castitatem  nutrit  etser 


primos  indicant,  sed  et  sanctorum  solemnia  cele- 
brantes  reformant.  Tria  namque  notantur  in  his 
verbis,  propter  quee  salubriter  statutum  est,  ut 
Ecclesiasolemnitercelebretfestasanctorum.Prima 
causaest  gaudium,ut  inDominogaudeamuseorum 
beatitudini  congaudentes,  quos  ipse  pie  dilexit, 
excellenter  ornavit  stola  gloriae  induit,  et  magni- 
fice  coronavit.Gaudium autem  notat  prima  clausula 
verbi  propheticisuprapraemissi.Secunda  causa  est 
exemplum,  ut  nos  qui  sanctorum  merita  recense- 
mus,  insensu  bonorum  operum  eorum  vestigiis 
insistamus,  et  eos  mentis  gressibus  imitemur,  de 
quorum  patrocinio  gloriamur.  Secunda  clausula 
supraposita  denotat  hanc  causam.  Qui  enim  pro 


vat.  Sed  vinum  lsetitias  saecularis  generat  aut  ger- 
minatmeretrices,  quia  libidinem,  incitat  et  inflam- 
mat.  A  festivitatibus  ecclesiasticis  sit  alienum  hoc 
vinum,  in  quibus  est  vinum  aliud  propinandum. 
UndeDominusperprophetameunuchosejusSabba- 
tacustodiretestatur.Illos,inquam,  eunuchos,«qui,» 
sicut  in  Evangelio  ipse  dicit,  «  semetipsos  propter 
regnacoelestiacastraverunt.  »  Hi  sunt  qui  pro  coe- 
lestis  regni  desiderio  turpitudinem  noxiae  voluptatis 
a  sua  carne  resecant  et  abscindunt.Notandum  au- 
tem  quod  egregie  solemnitatum  utilitas  commen- 
datur,dum  ad  eamsublimiterextollendam  bonitas 
et  pulchritudo  junguntur.  Sic  nempe  fratrum  con- 
cordiam  commendavit  Psalmista,  cum  ait  :  «  Ecce 


vinumfacultatesanctorumoperibus  seconformant  c  quambonum  et  quamjucundum  habitarefratresin 

congrue  vasis  sacris  et  altaris  cornibus  conferun-      n«tm.i.«..H.-.  nu_:_»: j .• 

tur,  ut  sequentia  declarabunt.  Tertia  causa    est 


subsidium.utquidesanctorummeritisgratulantur, 
de  eorum  patrocinio  glorientur.  Nec  eis  in  auxilio 
sancti  desint  sed  obsequium  sibi  factum  vicissitu- 
dine  gratacompensent.Hanctertiam  causam  notat 
tertia  clausulaverbi  praemissi.Viatoremad  superna 
tendentem,etperfestivitatemannuamadcontinuam 
suspirantem  refrigerant  ista  tria.  Quoniam  ab 
exemplo  deducitur.asubsidiosustentatur,  agaudio 
refovetur.  Exemplum  enim  obtinet  vicem  ducis, 
subsidium  adjutoris,  et  ne  solatium  ei  desit,  gau- 
dium  his  duobus  assistit. 
b.  Quid  autem  magis  expedit  viatori,  quam  ut 


unum!»Sicetiam5Christianaedevotionisobsequium 
in  timore  divino  consistens  et  observantia  manda- 
torum,  vir  sapiens  laudat  dicens  :  «  Nihil  melius 
quam  timereDeum,et  nihil  melius  quam  respicere 
in  mandatis  illius.  » 

7.  Tria  superius  memorata,  scilicet  gaudium, 
subsidium,  et  exemplum,  quae  festivitatibus,  ut  di- 
ximus,  sunt  annexa,  notavit  Dominus  per  prophe- 
tam  dicens  :  «  Filios  advenae,qui  adhaerent  Domi- 
no  ut  colant  eum,  omne  custodlentem  Sabbatum 
nepolluatillud,  et  tenentem  fcedus  meum,  addu- 
cam  eos  in montem  sanctum meum.et levabo  eos in 
domo  orationis  meae.Holocaustaeorum  et  victimaj 
eorum  placebunt  mihi  superaltare  meum.»  Adve- 


lter  ejus  sit  certum,  securum,  et  ketuin  ?  Ad  quas      nam  sacra  Scriptura  populum  gentilem  appellat 
omma  sufficiunt  ista  tria:«  Quoniam  exemplum      Unde  populo  Judaico  dictum  est :  «  Advena  qui 


certitudinem,  subsidiumsecuritatem,  gaudium.lae 
titiam  administrat.»  Ecce  quantasuavitasex  obser- 
vantia  festivitatem  emanat,  quae  per  gaudium,  de 
quo  diximus,  indicatur.  Ecce  qui  fructus  de  so- 
lemnitatibus  colliguntur,  si  pia  devotione  fuerint 
observatae,  quos  subsidium  et  exemplum  superius 
expressa  designant.  Unde  cum  propheta  sanctos  la- 
pidessuperterramelevandosdixisset.insinuansper 
hoc  verbum  sanctorum  corpora  gloriose  de  tumu 
lis  transferenda,  quantum  translationis  gloria  si 
fructuosafidelibus.moxdeclararevolens  adjungit : 
»<  Quid   enim  bonum  ejusesl  ;  et  quid  pulchrum 


tecum  versatur,  in  terra  ascendet  super  te,  eritque 
sublimior,  tu  autem  descendes  et  eris  inferior.  » 
Hoc  autem  est  evidenter  impletum  in  populo  Ju- 
daico  et  gentili.  Nos  igitur  advenas  filii  sumus  om- 
nes,qui  de  gentibus  orti  sumus.  Evidenter  autem 
cultus  divini  raodum  et  formam  expressit  sermo 
propheticus,  cum  de  colentibus  Deum  ait :  «  Qui 
adhaerent  Domino,  ut  colant  eum.  »  Scriptum 
quippe  est :  «  Qui  adhaeret  Domino,  spiritus  unus 
cst.  » 

8.  Docet  autem  Dei  cultores,  ipsum  infestivitati- 
bus  venerantes,  essespiritum  et  uon  carnem,  quia 


411 


S.  THOM;£  CANTUAR.  ARCHIEP. 


412 


sDiritualemlffititiam.noncarnalemexigitcultusDei,  A  nacula,  quse  sunt  viatorum,  referuntur  ad  viam. 

Econtrario  de  equis  /Egypti,per  quos  potentes  see-  Spirituale  verogaudium.quod  festivitatibus  annius 

culi  designantur.diciturper  prophetam  :  «  Equi  eo-  et  annexum,  exprimitur  evidenter,  cum  subjungi- 

rumcaro  non  spiritus.«Suntenimplerumquemun-  tur:  Laetificabo  eos  ia  domo  orationis  meae.  »>  In 

di  potentes  ad  spiritualia  segnes  et  tardi,  sed  ad  holocaustis  et  victimis,  de  quibus   additur  conse- 

carnaliaveloces  et  prompti,  et  impletur  in  eis  illud  quenter.sanctorum  suffragia  denotantur.  Victimas 

propheticum :  «  Attendi  et  auscultavi,  nemo  quod  enim  et  holocausta  pro  vobis  offenmus, cum  eorum 


bonum  est  loquitur,  nullus  qui  super  peccata  sua 
agat  poenitentiam,  dicens  :  Quidfeci?Omnes  con- 
versi  ad  cursum  suum  quasiequus  impetu  vadens 
ad  prselium.»Recteverosubjungitur :  Omnecusto- 
dientem  Sabbatum,  non  polluat  illud  et  tenentem 
fcedus  meum.  Qui  enim  festivitatem  divino  cultui 
deputatam  aliqua  transgressione  violat,  fcedus  cum 
Domino  initum  non  observat.  »  Antiquitus  autem 


merita,  qui  per  fideniregna  vicerunt,  inseipsosin 
odoremsuavitalis  eiobtulerunt,  pro  nobis  Domino 
preesentamus,  ut  eorum  precibus  ejus  offensam 
placare  possimus. 

H  Nunc  verbum  propheticum  ab  initio  proposi- 
tum  perscrutemur.  «  Bibentesinebriahuntur  quasi 
vino,»etc.FrequenterinsanctaScripturapercomes- 
tionem  etpotum  spiritualisleelitia  designatur.IIinc 


foedus  effusione  sanguinis  iirmabatur.  Nos  igitur  in  B  Ecclesiastes  ait :  «  Omms  homo  qm  comedit  et  bibit 


festis  eorum,  qui  sanguinem  suum  pro  Christo  fu- 
derunt,  foedus  quod  cum  Domino  nostro  contraxi- 
mus,  toto  mentis  desiderio  confirmemus.  Legitur 
quod  quando  populus  Israel  foedus  cum  Domino 
Josue  mediantepercussit,ipsepergrandem  lapidem 
in  sanctuariostatuit,quemhujusnegotii  testem  fe- 
cit.ln  sacraScriptura  per  lapides  plerumque  sanc- 
ti  martyres  designantur,  sicut  sequentia  declara- 
bunt.  Lapis  ergo  pergrandis  in  sanctuario  Domini 


et  videt  booum  de  labore  suo,hoc  donum  Dei  est.  i 
Bona  de  laboribus  suis  videt,  qui  in  sanctis  operi- 
bus  se  exercet,  et  laboris  sui  fructum  constituit 
praemium  sempiternum.De  quo  scriptumest: «  Bo- 
norumoperum  gloriosus  est  fructus.  »  Est  autem 
spirituale  gaudium  vitee  laudabilis  condimentum. 
Convenienter  enim  exultant,quilaboribus  fructuo- 
sis  et  honestis  insudanl.  Hincapostolus  Petrus  ait: 
«  Communicantes  Christi  passionibus  gaudete.  » 


eri^itur  cum  alicuius  martyris  magni  reliquiee  iu      Non  enim  eum  exultare  decet,  qui  passioms  imita- 


Ecclesia  sublimiter  exaltantur 

9.  Cum  igitur  hodie  recolamus,  qualiter  lapis 
grandis  in  sanctuario  sit  erectus,  id  est  Thomas 
martyr  gloriosusde  tumuloelevatus,  adhunc  lapi- 
demcordis  dirigamus  intellectum,  et  defigere  stu- 
deamus  in  eo  nostree  mentis  affectum,  ut  devotio- 
nis  nostrae  testis  esse  possit  et  velit.  De  his  autem 
qui  sinceris  mentibus  Deum  colunt,  dicitur  conse- 
quenter : «  Adducam  eos  in  montem  sanctum  meum 
et  leetificabo  eos  in  domo  orationis  meee,  holocau- 
sta  eorum  et  victimee  eorum  placebunt  mihi  sicut 
altare  meum.  »  Quibus  verbis  primo  notatur  exem- 
plum  secundo  gaudium,tertiosuffragium.Queetria 
superiussuntexpressa.Sanctorumenimexemplum 
nosinmontemDomini,eeternae  scilicet  beatitudinis 
sublimitatem  adducit.  Exemplum  namque,  sicut 
diximus,adsuperna  tendenlibus  viam  rectam  exhi- 
bet  vice  ducis.  Unde  dicitur  per  Psalmistam  : 
«  Emitte  lucem  tuamet  veritatemtuam,ipsa  me  de- 
duxeruntetadduxeruntin  montem  sanctum  tuum 
et  in  tabernacula  tua.  »  Quid  rectius  lucis  nomine 
qua  Dei  gratia  iiguratur,  sine  qua  nihil  lucidum, 
nihilserenum,  sed  omnia  tenebrosa? 

10.  Veritas  autem  est  conversatio  sancta  justo- 
rum.  Impiorum  namque  vita  vanitas  est  etmenda- 
cium.veritasautemvitabonorum.Unde  diciturper 
prophetam  :  •  Pacem  et  veritatem  diligite.  »  Justus 
quippepacem  cum  proximo,  veritatem  diligitin  se- 
ipso.  Deducunt  namque  lux  et  veritas  virum  ju- 
stum,euminmontemetintabernaculaadducentes: 

quia  praevia  Dei  gratia  per  sanctorum  exempla  re- 
gnabimus  in  patria,proficiemus  in  via.  Mons  siqui- 
dem,  in  quo  civitas  aediticatur,  ad  patriam  ;  taber- 


D 


tionemabhorret:«  Quianoneritconsors  Redempto- 
ris  in  gloria,  qui  non  fuerit  consors  ejus  in  pce- 
na.  «  Quia  testante  Apostolo,  qui  non  compatitur 
non  conregnabit. » b_st  autem  passionis  consortium 
quia  gustantibus  amarescit,spirituali  leetitia  dulco- 
randum.  Unde  Domino  dicitur  per  prophetam  : 
«  Occurristi  leetanti  et  facienti  justitiam.  «Dominus 
enim  quasi  promptusauxiliatoroccurritei,qui  cum 
gaudio  carnem  suam  cum  vitiis  et  concupiscentiis 
crucifigit. 

12.  Cum  ergo  comedithomo  etbibit,etde  labore 
suo  bona  percipit,hocdonumDeiest  juxta  testimo- 
nium  Salomonis.  Dominus  enim  solus  est,  qui  men- 
tem  afflictam  exhilarat,  et  patientis  animum  inter 
tormenta  leetificat.  Qualiter  autem  comedat  et  bi- 
bat.qui  bonis  operibus  vigilanter  insistit,  sententia 
quee  preecedit,  evidenter  aperitet  ostendit.Preemit- 
titur  enim  istud  :  «  Cognovi,  quod  non  esset  me- 
lius,  nisi  laetari,  et  bene  facere  in  vita  sua,  come- 
dere,  et  bibere,  et  colleetari.  »  Idem  enim  est  de  la- 
boribus  bona  videre,  quod  bene  facere  in  hac  vita. 
Spiritualequoque  gaudiumnotansinCanticisspon- 
susait:  «Comedite,  etbibite,etinebriamini,  charis- 
simi.  «Sicutper  cibum  et  potum  spiritualis  laetitia, 
sicper  inebriationem  abundantia  talis  leetitiee  de- 
notatur.  Dicat  ergo  patenter,  gaudeant  et  exultent 
quicunque  Domino  per  amicitiam  sunt  conjuncti. 
Plenius  tamen  gaudeant,  qui  per  altiorem  charita- 
tis  amicitiameifamiliariusappropinquant.Quid  ta- 
men  admonitionem  istam  preecedat,  sollicite  per- 
pendamus.  Postquam  enim  dixerat,  messui  myr- 
rham  meam  cum  aromatibus  meis,  comedi  favum 
cum  melle  meo,  bibivinum  cum  lacte  meo,  conse- 


413 


DOCUMENTA  HISTORIGA. 


414 


quenter  amicos  ut  comedant,charissimos  autemut  A  ebriusest,  qui  amaritudines  mundi  tolerat,  et  ta- 


inebrienlur,  invitat. 

13.  In  horto  suo  Dominus  cum  aromatibus  myr- 
rham  metit,  cum  in  Ecclesia  recipit  corporumdisci- 
plinam  bonorumoperumadmistioneconditam.Mel- 
lis  nomine  contemplatio  figuratur.  Et  rei  convenit 
hescfigura,  cum  sit  mellifluus  supernorum  aspe- 
ctus.  Contemplationem  melli  contulit,  qui  ait  : 
«  Sicut  quimelmultumcomedit,  non  est  ei  bonum, 
ita  perscrutator  majestatis  conprimetur  a  gloria.  » 
Favus  est  dulcedo  mentis  inlerna,  contemplationi 
supernorumadjuncta.  Favum  ergo  cum  melle  suo 
comeditdominus,  quia  gratum  estei  contemplatio- 
nisobsequium,cura  dilectione  cordis  oblatum.Mor- 
dax  est  vinum  et  vulnerum  corporis  curativum. 


men  quid  patitur,  ignorat.  Fuerunt  ergo  tanquam 
ebrii  bellatores  Ecclesise  primitivee,qui  cum  interna 
laetitia  corporurntormentavicerunt.etjuxtaverbum 
Apostoli  :  «  Rapinas  bonorum  suorumcum  gaudio 
susceperunt.  »  Spiritualis  autem  jucunditas,  simi- 
liter  ut  ebrietas  tristitise  sensum  tollit ;  et  mentibus 
persecutione  pulsatis,hilaritatem  sanctam  infundit. 
16  Qualisautem  exsultatio  sanctorum  festivitates 
debeat  comitari,  declaravit  Psalmista  cum  ail: «  Ex- 
sultationes  Dei  in  gutture  eorum  et  gladiiancipites 
in  manibus  eorum.  »  Humani  generis  inimicus  illis 
confidenter  tendit  insidias,  quos  seeculi  gaudiis  in- 
venit  irretitos.Profondius  enim  infirma  sua  discutit 
dolens  animus,  quamexsultans.  Nisi  namque  ten- 


Unde  per  vinum  compunctio  figuratur.  Quee  cum  B  tator  callidus  tempus  leetitiee  tentationi  congruere 


sitintuspungitiva,  spiritualium  vulnerum  est  me 
dela.  Per  lac.  quo  simplices  et  parvuli  nutriuntur, 
cordis  simplicitas  intelligitur.  Gratanter  ergo  cum 
lacte  Dominus  vinum  bibit,  quia  dolorem  illum  ac- 
ceptat,quem  ei  cordis  simplicitas  recommendat. 

14.Post  ita  praeraissa  sequitur  competenter :  «  Co- 
medite.amici,  »  etc.  Decenter  enim  exsultant,  qui 
talibus  obsequiis  Deum  placant.  Quouiam  autem 
inebriatio,  sicut  diximus,  spiritualis  lsetitiae  notat 
abundantiam.rectequi  Dorainumin  sanctorumme- 
moria  venerantur,inebriandidicuntur,utaperteno- 
tetur.quod  sancti  leetitia  debeant  abundare.Notan- 
dum  autem,quod  nobisebrietas  animum.quem  exhi- 
larat,  a  temporalibus  alienat.  Unde  scriptum  est : 
«Quiinebriat,  ipse  quoque  inebriabitur. «  Quienim 
aliorum  animos  exhortatione  salutisseparata  terre- 
nis,  ipsius  animus  avelletur  ab  eis,  ejus  operante 
clementia,quiin  fortitudine  vinctos  educit.UndeDo- 
minusperprophetamait:  o  Si  convertensconvertam 
ad  te,  et  ante  faciem  meam  stabis.Et  si  separaveris 
pretiosum  avili,  quasi  os  meum  eris.  »  Hinc  etiam 
pereumdemprophelam  dicitur  : «  Factussutnquasi 
virebrius,et  quasi  homo  madidusavino.afacieDo- 
miniet  a  facieverborumsanctorura  ejus.»Iuebriat 
intueutem  facies  Creatoris.quia  contemplantis  ani- 
mum  atransitoriisrebus  eripit,  adbona  sempiterna 
deducit.  Inebriat  etiara  auditores  divini  sermonis 
audilus,quiaterrenorumamorem  verba  sanctade- 
pascunt.et  desiderium  apternorum  accendunt.Unde 
vivis  carbonibus  coraparantur,qui  cibaria,paleam- 
que  consumunt.  Spiritualis  autem  hetitia,  sicut 
ebrietas  mentem  supernis  inserit.aterrenisavertit, 
Inebriantur  hoc  modo,  qui  nostram  raatrem  vene- 
rantur,  ut  ccelestibus  intendentes  fugitiva  bonade- 
spiciant,  et  permanentia  concupiscant. 

15.  Rursum  ebrietas  doloris  sensum  adimil,adeo 
quod  ebrius  etiam^cumdolendasustinet.hilarescit; 
undevocemebrii  vir  sapiens  ita  format:  «  Verbe- 
raverunt  me,  et  non  dolui,  traxerunt  me.sed  non 
sensi.  »  Hinc  etiam  Jeremias  sub  persona  carnalis 
liorainis  loquens  ait  :  »  Inebriavit  me  absynthio.  » 
Cujus  verbi  sensum  aperiens  beatus  Gregorius  sic 
exponit  :  »  Ebrius  quodpatiturnescit.  »  Absynthio 


D 


cognovisset,  nequaquam  filiis   et  filiabus  Job  in 
domo  primogeniti  fratris  sui  vescentibus,ipse  con- 
cussis  angulis  domus  totam  beati  viri  progeniem 
exstinxisset.Quoniam  igitur  plerumque,sicutdixi- 
mus,  mentem  in  tentationis  laqueos  exsultationis 
aditus  introducit,  valdenecessariumest,utdumex- 
sultatio  guttur  occupat.manus  gladium  apprehendat. 
lllum,  inquam,gladium,  quem  Apostolus  nominat, 
Dei  Verbum.  Opus  autem  est,  ut  gladius  in  manu 
portetur,  quia  parum  est  Dei  verbum  in  corde  ver- 
sari,nisi  quisillud  studeatoperibus  implere.Manus 
igitur  gladium  apprehendat,utquodcordesentitur, 
bonorum   operum  testimonio  confirmetur.  Unde 
beatus  Job  ait :  «  Arcus  meus  in  manu  mea  instau- 
rabitur.  »  Arcus  instauratur  in  manu,  cum  instru- 
mentum  pugnee  ceelestis,de  quo  jacula  mittuntur  in 
hostes,bonee  conversationisadjutorio  roboratur. 

17.  Praesens  igitur  festivitas,  sic  laetitiee  recipiat 
blandimentum,  ut  severitatem  gladiinonexcludat. 
Qualis  etiam  laetitia  debet  esse  festivitatibus  san- 
ctorum  annexa,  manifeste  demonstratquoddicitur 
per  Psalmistam  :  «  Servite  Domino  in  timore,  et 
exsultate  ei  cum  tremore. »  Cum  timore  serviendum 
est  Domino,  quia  sic  exsultatio  timore  debet  acui, 
sicut  timor  exsultalione  condiri.  Decet  enim,  ut  si 
servitii  spiritualisoccasiosaecularemlaetitiamintro- 
ducat,timorismagisterium  eam  premat.utin  refec- 
tione  sacra  dulcedinis  simul  et  acriminis  serviat 
condimentum.  Quod  etiam  alibi  monstravit  aperte 
Psalmista,  cum  ait :  «  Deduc  me,  Domine,  in  via 
tua,  ingrediar  in  veritate  tua,  laetetur  cor  meum, 
ut  timeat  nomentuum.  »Per  viam  Dominiambulat» 
qui  sapienter  eiministrat.  MinistransautemDomini 
veritatem  ingreditur,  cum  ejus  ministeriumad  ece- 
lestia  retorquetur.  Ministerii  vero  modus  aperitur, 
cum  dicitur  : «  Lastetur  cor  meum.uttimeat  nomen 
tuum.  » 

18.  Eleganter  expressit,  qualiter  in  obsequio  Do- 
mini  sit  gaudendum,  qui  laetari  petiit,ut  timerent. 
Talis  enim  debet  esse  laetitia,  ut  timoren  Domini 
nullatenus  minuat,  et  talis  esse  timoris  custodia, 
quae  spiritualem  laetitiam  nonexcludat.  Undepost- 
quam  Psalmista  praemiserat :  «  Servite  Domino  in 


415 


S.THOM^E  GANTUAR.  ARCHIEP. 


416 


timore,  »  recto  subjungit  :  »  Et  exsultate  ei  cum  A  acoingit.Nonne  supersemetipsumexcreveratis,qui 


tremore.  <>  Cum  enim  Ecclesi»  filios  oporteat  salu- 
tem  suam  cum  timore  et  tremore,  sicut  dicit  Apo- 
stolus,operari ;  necesse  est,  ut  cum  exsullatio  foris 
adest,  ejus  ingressum  timor  interius  moderetur,ne 
tota  veniens  ad  cor  intret.etad  immoderatum  ejus 
ingressum  infirmatio  suffocetur.  Hoc  autem  peri- 
culum  timor  ettrernorexcludant,  videlicet  ut  mens 
mala  quae  possunt  accidere.sollicite  pertimescat,et 
corpus  mentis  obsequio  se  revereateraddicat. 

19.  Sequitur:  «  Replebuutur  utphialse,  et  quasi 
cornua  altaris. »  Per  phialas  et  altaris  cornua,nobis 
est  insinuatajustiliae  duplex  forma,  variis  conside- 
rationibus  observanda .  Sancta  namque  conversatio, 
ut  ita  dixerim,  nunc  ab  angusto  tendit  in  latum, 
phialae  figuram  exprimens,quae  fundum  habet  an- 
gustum,  sed  patulum  os  et  amplum  :  et  dum  in  al- 
tum  ascendit,paulatimin  latitudinem  sediffundit. 
Itajustitia,  dum  proficit,  paulatim  incrementum 
suscipit  et  in  bonis  operibus  dilatatur.  Interdum 
autem  sanctitas  progrediturin  acutum.sicutaltaris 
cornua  sumunt  initium  a  latitudine,  sed  deinceps 
se  coarctant,itaque  in  acumine  terminantur. 

20.  Assimilatur  his  cornibus  justitia  consumma- 

ta,  quae  cum  perfectionem  fuerit  assecuta,  per  hu- 

militatis  modestiam  se  constringit,cum   in  merito- 

rum  excellentia  prius  fuerit  dilatata.  Attendit  enim 

Verbum  Sapientis  viri  dicentis :  « Quanto  magna 

est  potentia  Deisolius,  etabhumilibushonoratur. » 

Hac  consideratione  vir  justus,  quanto  magis  inper- 

fectionem  se  erigit,  tanto  per  humilitatem  amplius 

se  substernit,  ne  superba  de  se  sentiat.et  per  prae- 

sumptionem  praecipitatus  corruat,  aut  per  inanem 

gloriam  evanescat. 

21.  Qualiter  justitia  proficiens  dilatetur.Salomon 
docet  dicens  :  «  Justorum  semita  quasi  lux  splen- 
dens  procedit,  etcrescit  usqueadperfectum  diem.» 
Justitianamque  cum  incipit,  primo  tenui  luce  cla- 
rescit.  Sed  cum  perfeclionem  attigerit,  claritatis 
suee  radios  circumquaque  diffundit.  Hinc  per  Psal- 
mistam  dicitur :  «  Viam  mandatorum  tuorum  cu- 
curri,  cum  dilastati  cor  meum.  »  Et  iterum :  Et  am- 
bulabaminlatitudine,quiamandatatuaexquisivi. » 
Hinc  etiam  in  ProverbiisadFiliumPater  ait:«Viam 
justitiae  monstrabotibi,  ducamtepersernitaseequi- 
tatis,  quascum  ingressus  fueris,  non  arctabuntur  ~ 
gressus  tui,  et  currensnon  habebis  offendiculum.  » 
'justitiananiquefestinansadpraeiiiium,necangustia 
coarctatur,  nec  offendiculo  praepeditur.quia  Domi- 
nus  ei  contraria  dissipat.et  ejusimpedimentacom- 
planat.  Hinc  etiam  cum  profectus  David  Scriptura 
sacra  describeret,  ait : «  Davidproficiens,etsemper 
seipsorobustiorerat.domus  aulem  Saul  decrescens 
quotidie.  »  Justus  enim  per  incrementa  meritorum 
ascendet,  injustus  autem  per  malorum  operum  de- 
crementa  decrescet. 

22.  Qui  autem  profectui  virtutum  insistit,  quasi 
semetipsum  proficiendo  transcendit.  Carnis  enim 
corruptelam  deserit,et  spiritualefastigiumpotenter 


ait:  «  Vivo  ego,  jam  non  ego,  vivit  autem  in  me 
Christus  ?  »  Nonne  super  se  ascendere  videbatur, 
cum  dicebat :  «  Quae  retro  sunt  obliviscens,  ad  ea 
quae  sunt  priorameipsum  extendo?  Quodde  virtu- 
tis  incremento  praediximus,  videlicet,  quod  justitia 
proficiens  dilatatur,  fuit  evidenterintemplifabrica 
figuratum.  Superius  namque  tabulatum  in  templo 
majorem  latitudinem  obtinebat,inferiusveromino- 
rem.Naminfimumtabulatum  quinque  cubitoslati- 
tudinis  habuit,  medium  vero  sex  superius  autem 
septem. 

23.  Tabulata,  quibus  templi  parietes  decorantur, 
suntfideles  Ecclesiae,  qui  eam  vestiunt  et  ornant, 
sicut  dicitur  ei  per  prophetam  :  «  Vivo  ego,  dicit 
B  Dominus,  quia  omnibus  hisvelut  ornamento  vesti- 
eris,  et  circumdabit  tibi  eos  quasi  sponsa.  »  Bene 
autem  tabulata  viros  Catholicos  indicant,  quorum 
corda  charitasdilatavit,disciplinacoelestis  excidit, 
simplicitas  complanavit.Huic  sensuibenecongruit, 
quod  tabulata  fuerunt  in  superioribus  latiora,quia 
fidelium  mentesad  temporalia  se  constringunt,  et 
ad  coelestiaseexpandunt.  Similiter  autem  templum 
quod  Ezechieli  f uit  ostensum,  superius  fuisselatius 
perhibetur.  Qui  autem  templi  nomine  figurentur, 
docet  ille  qui  ait  :  «  Nescitis  quia   templum   Dei 
estis  ?  » Et  si  suave  videtur hoc  verbum,pungiturum 
est  valde  quod   sequitur  :  «  Si  quis  templum  Dei 
violaverit,  disperdet  illum  Deus.  » 
24.  De  templo  etiam  superius  memorato  legitur 
r  audisse  propheta  :  «Tuautem,  filihominis.ostende 
domui  J srael templum , ut conf undantur  ab  iniquita- 
tibus  suis  Confunduntur  namque  salubriter  pecca- 
tores  cum  eis  proponitur  in  exemplum  vita  juslo- 
rum.  In  hocenimspeculomaculassuasagnoscunt. 
et  eas  lacrymando  diluunt,  et  poenitentiae  lamentis 
abstergunt.  Eleganter  autemhoctemplumsuperius 
fuisse  latius  memoratur,  quia,  sicut  diximus,corda 
justorum  coarctantur  in  iufimis,  et  dilatantur  in 
summis.  Suntenim  cordabonorumthuribulovalde 
similia,quod  cum  sit  clausum  inferius.superius  est 
apertum.Secundumhancsimilitudinempiaementes 
ad  terrenase  claudunt,  et  aperiuntadsuperna.Hoc 
quia  in  Apocalypsi  legitur,  Angelumtenuissethuri- 
bulum,  quod  sanctorum  orationibus  erat  plonum. 
Illorum  namque  cordium  angeli  sunt  custodes,  de 
quibus  orationum  fumus  ascendit,  quarum  odore 
Dominus  demulcetur,  et  suavitate  placatur. 

25.  Nunc  Scripturaetestimoniisostendamus.quo- 
modoperfecta  justitia,  cum  consummatafuerit,  se 
constringit,  et  quae  dilatatur  in  imo,  quomodo  co- 
arctatur  in  summo.  Quod  arcam  Noe  figuravitex- 
presse :  scilicet  eam  superius  unus  cubitus  con- 
summavit.  Quidper  arcamNoe  melius,quamEccle- 
sia  figuratur,  quae  sinu  mentis  expanso  Spiritus 
sancti  flatum  accipit,  cujus  impulsu  saeculi  fluctus 
secat,  etad  vitaeportum  totacordisintentionefesti- 
nat?  Haec  dilataturin  imo,  etcoarctaturinsummo, 
quiaquaelatitudiuemetlongitudineminferiushabuit, 


417 


DOCUMENTA  HISTORICA. 


418 


postquam  in  virtutis  exercitio  se  diffudit,  dum  re-  A 
tributionem  supernam  attendit,  opera  sua  despicit, 
et  eatanquam  modica  perpendit,  sub  humilitatis 
,  custodia  se  comprimit,  et  inflationem  noxiam  vir- 
tutispede  restringit.Haec  esse  sollicite  faciendaSal- 
vatorostendit,  quidiscipulissuis  ait:  «Cumomnia 
benefeceritis,semperdicatis:Serviinutilessumus.» 
Qui  omuia  bene  facit  in  bouis  operibus  se  dilatat. 
Sedqui  postea  se  servum  inutilem  reputat,  per  hu- 
militatis  modestiam  se  coarctat.  Hinc  rursus  ad 
sponsam  in  Cauticis  sponsus  ait : « Venter  tuus  sicut 
acervus  tritici,  vallatus  liliis .  » 

26.  Plerumque  ventris  nomine  mens  significatur, 
eo  quod  cogitationesinmentesicutcibariadigerun- 
tur  in  ventre.  Unde  dicitur  per  prophetam  :  «  Ven- 
trem  meum  doleo,  ventrem  meum  doleo.  »  Quem  g 
autem  dolorem  plangeret,  mox  aperuit,  cumsub- 
junxit  :  «  Sensus  cordis  mei  turbati  sunt.  »  Fuit 
ergo  prophetae  plangenti  mentis  tribulatio  dolor 
ventris.  Hincetiam  deimpioscriptumest :  «Uterus 
ejus  praeparat  dolos.  »  Constat  autern,  quod  carna- 
lis  uterus  dolos  praeparare  non  potest,  sed  uterus 
dolos  praeparansestanimusfraudis  machinamenta 
pertractans.Venter  itaque,sponsae  signanter,acervo 
tritici  comparatur,  qui  cum  sit  latus  in  imo,tamen 
est  angustusin  summo.  Quia  fidelisanimapriusin 
bonorumoperuraexercitiosediffundit,demum  post 
contemplationem  coelestium  in  seredit,etper humi- 
litatem,  ut  diximus,  se  constringit. 

27.  Bene  autem  acervo  tritici  comparatur,  quia, 
palea  vanitatis  excussa.meditationissacrae  thesau-  ^ 
rum,  quasi  grana  tritici  in  horreo  conscientiae  con- 
gregat  et  servat.  Hic  autem  acervus  liliis  dicitur 
essevallatus,  quiafidelisanimusundique  munditia 
castitatis  estcinctus.  Nec  solum  lilio,  sedliliisval- 
lari  dicitur,quia  verae  castitatis  gerninus  est  effectus  ; 
videlicet,  ut  et  cor  complectatur  et  corpus.  Unde 
per  byssum  retortam  el  duos  turtures  figuratur  in 
lege.  Praernissis  consonat,  quod  Sapientia  de  se 
dicit :  «  Ego  quasi  cypressus  in  monte  Sion,  »  In- 
telligitur  autem  hocverbum,  sicut  decapite,  sic  de 
membris,  ut  una  sit  vox  capitis  et  membrorum. 
Cypressuspulcherrimamcomamhabet,  cujus  sum- 
mitas  surgit  in  comam.  Est  ergo  vir  justus  quasi 
cypressus,  quia  coma  pulcherrima  est  conversatio 
speciosa.  Dicitur  autem  esse  quasi  cypressus  in 
monte  Sion,  quoniam  in  contemplationis  vertice 
constitutus  coelestium  donsiderationese  premit,  et 
dum  intra  mentis  se  sinumcolligit,subhumilitatis 
custodia  se  constringit. 

28.  Mundanus  autem  usushujus  rei  manifestum 
ostendit  exemplum.  Nam  et  avis  domestica,  aliis 
avibus  capiendis  assueta,  se  premit,  cum  praedam 
conspicit,  quam  ardenler  appetit,  etad  quam  diri- 
gendam  sese  sentit.  Quis  ergo  miretur,  si  mens  in 
humilitate  se  comprimat.dumpraedambeatitudinis 
considerat,  adquaminhianter  aspirat?  Perphialas 
igitur  et  altaris  cornua,  sicut,  diximus,  figurantur 
viri  spirituales,  divinipr8eliibellatores,et  virtutum 


I) 


ornamentis  instructi,  tanquam  armatura  coelesti. 
Dicuntur  autem  phiale  a  phialui.quod  estvitrum 
in  Graeco,  quia  proprie  vasa  vitrea  vocantur  vasa 
phialae.  Unde  de  luxuriose  bibentibus  dicitur  per 
prophetam  :  «Bibentes  inphialis  vinum.  »  Luxuriae 
namque  non  sufficit  ut  gustui  placeat  vini  sapor 
nisi  visumquoquedemulceat  ejus  color.  UndeSalo- 
monin  Proverbiis  cohibere  volens  luxuriam  istam, 
ait:«Me  intuearisvinum,  quando  flavescit,  et  cum 
splenduerit  invitro  color  ejus.  »  Quod  autem  peri- 
culum  sitannexumconsequenterostendit  :«Ingre- 
ditur  blande  et  innovissimo  mordebit,  utcoluber, 
et  quasi  regulus  venena  diffundet.  »  Regulus  aves 
volantes  inficit,  coluber  autem  latibula  quaerit  et 
colit.  Bene  ergo  vinum  colubro  comparatur  et  re- 
gulo.  Colubro,  quia  libidinem  provocat,  cujus  tur- 
pitudo  quaerit  abscondi.  Regulovero,  quiavinum 
immoderate  sumptum  viros  magnos  interdum  ener- 
vat,  qui  duabus  alis,  abundantiae  scilicet  et  potentiae 
volare  poterant  ad  superna,  si  recte  dirigerent  iter 
suum. 

26.  Licetautemphialaedicanturvasa  vitrea,  phi- 
alae  tamen  erant  aureae,  quae  jubente  Domino  fuerant 
in  tabernaculo  praeparatae.  Hoc  autem  bene  con- 
gruit  virisjustis,  ut  sint  quasi  vitrei,  et  tamen   in 
veritate  sint  aurei.  Videlicet  ut  sint  quasi  debiles, 
tamen  vere  sint  fortes.  Tales  voluit  esse  justos,  qui 
sicutdictumestsupra,discipulissuisait:«  Cumom- 
nia  bene  feceritis,  semper  dicatis :  servi  inutiles  su- 
mus. »  Fortisestutique,  quiomniabenefacit,  sed  de- 
bilem  se  reputat,qui  inutilem  servum  se  vocat.Nonne 
vasaureumfuit  ille,  quiplusomnibus  laboravit,ta- 
menquasi  vas  vitreum  se  exhibuit,  qui  se  nec  di- 
gnum  apostolatus  nomine  judicavit?  Inhoc  autem  vi- 
trisimilitudinemhabeantvirijusti,utsolisradiumet 
claritatis  lucem  admittant,  venti  tamen  flatum  ex- 
cludant,  videlicet  ut  gratiam  recipiant,  sed  noxiae 
tentationi  resistant.  Sunt  autem  phialae  oblalioni 
libaminum  reputatae.  Spirituales  ergo  virireplentur 
ut  phialae,  si  sacrarum  cogitationum  et  piarum  in- 
tentionumoblationibuscumbonorum  operum  stu- 
diis  copiose  redundent.  Sciendum  tamen  quodliqui- 
da  libamina  dicebantur.  Decetautem  quod  liquidse 
sintoblationesjustorum.Quod  utique  fiet,siper  de- 
votionis  ardoremanimus  liquefiat.  Undediciturper 
Psalmistam  :  «  Effundoinconspectutuo  orationem 
meam.  »  Effundipotest  oratio,  si  fuerit  lacrymosa, 
sed  nequaquam  effunditur,  si  per  cordis  duritiam 
fuerit  congelata.  Dicebantur  etiam  libamina,  quia 
ministri  degustandoprobabant,utrumessent  adof- 
ferendum  idonea.  Sic  Domino  ministrantes  cogita- 
tiones  suas  et  intentiones  debent  quasi  gustando 
discutere,  ne  quidin  eis  occurrat,  quod  Domino 
debeatdisplicere. 

30.  Replentur  etiam  utaltaris  cornuaviri  sancti. 
Superaltariscornuasanguishostiaeponebatur,unde 
et  eo  repleri  dicuntur.  Heec  igitur  solemnia  cele- 
brantes  velut  altaris  cornua  sanguinis  aspersione 
replentur,quiamartyrem  venerantes  passionisejus 


419 


S.  THOM,E  cantuar.  ahchiep. 


420 


memoriaioibuuDtur.  lllorum autem  mentes memo- 
riamartyrisimbuit,  quorum  conversatio  fortitudi- 
nisejusformamin  se  ostendit.  Imitantur  enimmar- 
tyrem,  quibus  licet  non  sit  datumpatiproChristo, 
pro  ejus  tamen  amore  labentia  cuncta  despiciunt, 
caroem  affliguut,  et  adpromerendacaelestiasepo- 
tenteraccingunt. 

31 .  Nobis itaque,  qui  speciali martyris protectione 
gaudemus  praecipue  congruit,  ut  nos  in  ejus  obse- 
quio  specialiteraffligamus,  dicenteScriptura:  «Qui 
transfert  lapides  affligetur  in  eis. »  Lapidum  nomine 
martyres  figurari  sequentia  declarabunt.  Lapides 
ergo  transferunt,  qui  translationi  martyrum  obse- 
quia  suaedevotionisimpendunt.  Qui  scilicet  eorum 
reliquias  de locis  humilibus  elevant,  ut  sublimius  et 


pressa  sublimitas,  aut  humilitas  exaltata  ?  Quam 
conversationis  formam  religiosi  bene  conservant, 
quia  sunt  incordibus  suis  humiles  et  in  operibus 
suis  excellentes. 

33.  Sequiturin  verbo  prophetico  :  «  Salvavit  eos 
Dominus  Deus  eorum,quialapidessancti  elevabun- 
tur  superterram  ejus.»  Salutemergofideliumope- 
ratur  sanctorum  lapidum  elevatio  super  terram. 
Quodlapidumnominesanctimartyresdesignentur, 
qui  solidi  fuerunt  in  constantia,  fortes  in  justitia, 
duri  contra  tormenta,  testatur  ille  qui  ait :  «  Quos 
imbres  montiuni  rigant,  et  non  habentes  velamen 
amplexanturlapides.»Montiumimbresrigant,quos 
viritamscientia,  quamvitasublimes  verbis  pariter 
etexemplis  informant.  Velamineautemcarent,  qui 


solemnius  cum  debita  veneratione  reponant.  Nos  „  bonorumoperumornamentanonhabent.Suntnam- 


igiturlapidempretiosumtranstulimus,  cumtransla- 
tioni  martyris  obsequium  quale  potuimus,  exhibere 
curavimus.  Ulitaque  supra  positum  scripturse  ver- 
bumimpleaturinnobis,obvenerationemipsius,qui 
se  pro  Domino  hostiam  obtulit,  carnem  nostram 
Domino  viventem  hostiam  immolemus,  utanobis 
concupiscentias  noxias  et  pravadesideria  resece- 
mus.  SicitaqueDomino  largiente  servitulis  nostrae 
mysterium  impleamus,  ut  pro  modulo  suo  capiti 
membra  respondeant,  et  Patrem  Filii  pro  viribus 
studeant  imitari. 

32.  De  viris  quoque  justis  additur  consequenter 
in  verbo  prophetico,  quod  suscepimus  exponen- 
dum :«  Salvaviteosquasi  gregem  populi  sui.»  Ulum 
namque  populum  Dominus  elegit  ad  salutem,  qui  c 
cumrationevigeat,  perquamdamtamen  simiiitudi- 
nem  se  gregiconformat.  Decet  enim,  ut  fidelesDo- 
mino  servientespersapientiametdiscretionem  sint 
populus,  per  mansuetudinem  et  simplicitatem  sint 
grex.  Undediciturper  Psalmistam  :  «  Nos  populus 
etoves  pascuaetuae.»  Populussuntetoves,qui  sunt 
prudentes  uthomines,  et  simplices  velut  oves.Hinc 
iterum  per  Psalmistamdicitur  :  «  Quideducisvelut 
ovem  Joseph. »  Vir  justusper  vias  rectasdeducitur 
ad  superna,  cum  in  bonis  operibus  proficit  quasi 
Joseph  ;  Joseph  enim  interpretatur  augmentum. Et 
tamen  utovis  nec  simplicitatem  deserit,  nec  man- 
suetudinem  derelinquit,  viri  sancti  Creatori  dedicati 
taliter  ad  patriam  deducuntur,  quia  profectui  vigi- 
lanter  insistunt,  pastorique  suo  simpliciter  et  humi- 
liter  acquiescunt.  Unde  religionis  eminentiam  bene 
significat  turris  gregis,  de  qua  legitur  in  Scriptura. 
Per  gregem  enim  humilitas,  perturrimaltitudosig- 
nificatur.  Quid  est  igiturturris  gregis,nisisublimis 
humilitas,  authumilisaltitudo  ?Quarum  utramque 
status  religionisobservat,quiasublimitasestinope- 
relaborantis,ethumilitasinaestimationelaboris.Un- 
deBalaam  castrafiliorumlsrael  vidensait :  «Quam 
pulchra  tabernacula  tua  Jacob,  et  tentoria  tua 
Israel.quasi  valles  nemorosae  ?»Percastrafiliorum 
Israelreligionieaciesfigurantur,qu8evallibusnemo- 
rosis  egregie  comparantur,  quia  vallis  est  humilis  ne- 
musaltum.  Quidestigitur  vallisnemorosa,  niside- 


D 


que  virtutum  opera  quasi  vestes,  quibus  anima  de- 
centerornatur,etpudendorumactuum  fceditasope- 
ritur,  nea  superbo  judice  videatur.  Undescriptum: 
«  Beatusqui  custodit  vestimentasua,nenudus  am- 
bulet  ;  »  et  Apostolus  Corinthiis  scribens  ait  : «  Sci- 
musquoniamsi  terrestris  domusnostrahujushabi- 
tationis  dissolvatur,  domum  non  manu  factamha- 
bemus  in  coelis.  »  Et  paulo  post  addit :  «  Si  tamen 
vestiti,  etnon  nudi  inveniamur.  »  Ducitur  namque 
vestitus  ad  regna,  sednudus  ejicitur  ad  tormenta. 
Hinc  iterum  scriptum  est  :  «  Nonne  vestimeDtaca- 
lidasunt,cum  perflata fuerit  terra  austro?»  Austro 
terraperflatur,cum  Spiritus  sancti  gratia  repletur. 
Unde  sponsus  ait  in  Canticis  :  «  Surge  aquilo,  veni 
auster,perflahortummeumetfluentaromataillius.» 
Rectissime  potest  dici  hortus  Dominiquies  claustri, 
in  quo  doctrinacoelestis  inseritur,sancta  conversa- 
tio  propagatur,  vitiorum  frutices  succiduntur.  Do- 
minus  igitur  est  rogandus,  ut  ab  horto  suo  flatum 
aquilonis  excludat.ut  ad  eumlibere  flatus  australis 
accedat,  quia  claustralibus  incumbit  orare,  quod 
Dominus  inimici  insidias  repellat  abeis.et  Spiritum 
sanctum  requiescere  faciat  super  eos.  Facit  autem 
aromata  fluere  flatus  austri,  id  est  Spiritus  sancti 
gratia  procurante  per  laudabilisfamaepraemium  ad 
eos,  qui  foris  sunt,odorifera  claustralium  opera  de- 
rivantur,  quatenus  exempla  justorum  confundant, 
impios  autem  convertant.  Est  itaque  Spiritus  sanctus 
austeret  ejus  inspiratio  flatus  austri.  Opera  vero 
bona,  sicut  diximus,pervestimeDtasigDaDtur.Facit 
itaque  vestimeuta  calida  flatus  austri.quia  virtutum 
operaredditdevotioue  ferveotia  coelestis  iospiratio 
cor  illumiaaDs  et  inflammaDs,  quoniam  ab  austro 
veniuot  lux  et  calor.  Quos  igitur  moutium  imbres 
rigaut,et  uon  habeotes  velamea  lapides  amplexaa- 
tur,quia  peccatorum  sarciDa  praegravati,  cumfue- 
riut  doctriois  salubribus  eruditi,  vel  propria  cala- 
mitate  compulsi,  martyrum  reliquias  veaeraatur, 
ut  eorum  uuditas  saoctorum  iutercessione  tegatur. 
34.  Rursus  de  lapidibus  istis  scriptum  est :  «  Ia 
praeruptissilicibus  aquila  commoratur.  »  Per  aqui- 
lamvir  coutemplativus  iutelligitur,qui  suae  meatis 
iotuitum  justitiae  ia  sole  defigit,  qui  sublimia  vq- 


421 


DOCUMENTA  HISTORICA. 


landopenetrans,  considerationi  supemoruminten-  A 
dit.  «  Praeruptum  autem  est,  ut  dicit  beatus  Grego- 
rius,  cujuspars  cecidit,  pars  subsistit.  »  Praeruptis 
ergo  silicibusrecte  martyres  comparantur.quorum 
corpora  per  martyrium  ceciderunt,  spiritus  autem 
in  co^lestibus  requiescunt,  et  sicut  de  viris  sanctis 
canitur,  reddenles  terrae  corpora,  beatas  coe.lo  ani- 
mas  intuierunt.  In  praeruptis  ergo  silicibus  aquila 
commoratur,  quia  conteinplativi  martyrum  obse- 
quio  depulati  in  eorum  memoria  requiescunt.et  eo- 
rum  venerationi  etimitationi  se  totos  impendunt. 
Alioquin  nequaquam  in  silicibuscommoraturaqui- 
la,  nisi  martyribus  servientes.tam  mente  quam  cor- 
pore  servitutis  suae  debitum  studeant  exhibere.Ne- 
quaquam  commoratur  insilice.qui  psallitaut  can- 
tat  coram  marlyre,  mens  autem  ejus  vagatur  exte-  B 
rius  in  saeculi  vanitate. 

35.  Sunt  ergo  lapides  sancti,  sicut  ostendimus, 
martyres  Jesu  Christi.   Super  terram  ergo  sancti 
lapides,  elevantur,  cum  reliquiae  martyrum  de  tu- 
mulis  transferuntur.  Notandum  autem,  quod  non 
tantum  super  terram  ejus  sancti  lapides  elevandi 
dicuntur,  quia  sanctorum  reliquiae  non  solum  su- 
periuselevantur,  sedin  Ecclesia,  quaeterra  Domini 
appellatur,  eorum  elevatio  reverenter  impletur.  Ex 
hoc  salutem  Dei  populo  provenientem  sermo  pro. 
pheticus,quem  prosecuti  sumusostendit.Speremus 
igitur  etnos.quod  raartyris  nostri  translatio,  quam 
solemniter  celebramus,  nobis  in  praesenti  veniam 
peccatorum,  et  salutem  perpetuam  nobis  apud  Do- 
minum  obtinebit  percipiendam  post  hujus  vitae  q 
decursum.  Roboraverunt  autem  valde  spem  istam 
quaedam  signa,  quae  misericordiaDeivobis  osten- 
dit,quando  translatio  facta  fuit.Provisum  namque 
fuerat  ab  his,  qui  martyrem  transtulerunt,  utferia 
tertiatransferretur,quiaferiatertiapassus  fuit,  ut 
talis  dies  ejus  gloriae  deserviret,qualis  ejus  passioni 
ministeriura  suum   impendit.  Sed  in  Christo  testa- 
murpraeter  humanam  providentiam  accidisse,  Dei 
gratia  taliter  procurante,quod  anno  quinquagesimo 
passionis  ipsius,  venerabile  corpus  ejus   gloriam 
translationis  accepit.  Quid  autem  nobis  per  istum 
insinuatur  eventum  ?  Quinquagenarii  nobis  virtus 
indicat,  quem  remissionis  numerum  esse  constat, 
quod  nullus  sacrae  paginae  lector  ignorat.  Ex  hoc 
igitur  quod  anno  quinquagesimo  transferri  voluit, 
spemcertam  nobis  tribuit,  quod  nisi  per  nos  ste- 
terit;  remissionis  nobis  gratiam  obtinebit. 

36.  Aliud  autem  accidit,  quod  humana  delibera- 
tio  nuilatenus  ordinavit.  Bissextilis  siquidem  fuit 
annus  translationis,  inquo  est  plenus  dierum  nu- 
merus  et  perfectus,  ut  ex  hoc  eventu  speremus, 
quod  martyris  intercessio  dies  nostros  in  praesenti 
complebit  inbono,  et  perducet  nos  ad  dierumple- 
nitudinem  in  futuro. 

37.  Contigit  et  illud  memorabile,  quod  ad  mar- 
tyrisgloriamprocuranteDominocredituraccidisse. 
Martyr  enim  fuit  ea  die  de  terra  translatus,qua  rex 
Henricus,  cujus  tempore  passus  est,  fuit  in  terra 


422 


D 


sepultus,  ut  impleretur  hoc  modo  quod  legitur  in 
Scriplura  :  «  Mons  cadens  defluit,et  saxum  de  loco 
suotransfertur.  »  Montes  sunt,  qui  terram  plenam 
altitudine  sua  transcendunt,et  in  sublimitatecacu- 
men  suum  attollunt.  Montes   itaque  sunt  reges  et 
principes.qui  terrarum  dominium  obtinent,  et  su- 
blimiores  sunt  caeteris  eminentia  potestatis.  Mons 
ergo  magnus  cecidit,  cum  regem  mortuum  sinus 
terrae  suscepit.  Defluente  igitur  monte  saxum  est 
de  loco  suo  translatum,  quia  regis  corpore  in  terra 
deposito,  martyris  corpus  est  honorifice  subleva" 
tum.  Miraculaquoque  varia  translationis  tempore 
martyrfecit,perquae  favorem  suum  translationem 
exsequentibus  et  venerantibus  adesse  monstravit. 
38.  Ad  translationis  corporis  beatissimi  Thomae 
meritisgloriam  declarandam,parabolam  evangeli- 
cam  ad  memoriam  revocemus  : « Nemo  lucernam 
accendit,  et  in  abscondito  ponit,neque  sub  modio, 
sed  super  candelabrum,  ut  qui  ingrediuntur  lumen 
videant.»  Quodbeatus  martyr,cujus  solemnia  cele- 
bramus,  lucerna  fuerit  ardens  et  lucens,  coelum  et 
terra  testantur.  Ardens,  inquam,  sanctitatis  exem- 
plo,  lucens  documento  salutifero.  Dominus  hanc 
lucernam  accendit,  cum  electum  suum  in  apicem 
eximiae  praelationis  erexit.  Hanc  etiam  lucernam 
emunxit,cum  martyrem  suum  exsilio  diuturno,con- 
tumeliis,  damnis  et  injuriisinnumeris  affligipermi- 
sit.  Fuit  enimhaec  tribulationum  immensitas  tan- 
quamemunctoriumhujuslucernae,quiaquodbeatus 
vir  purgandumhabuit,fornacishujusflamma  con- 
sumpsit.  Dominus  hanc  lucernam  exstinxit,  cum 
servum  suum  martyrio  consummavit.Sed  dumcor- 
poraliter  eamexstinxit.spiritualiter  eam  magis  ac- 
cendit,  quia  sanctitatis  ejus  titulum  post  mortem 
ipsius  crebris  miraculorum  testimoniis  illustravit. 
Lucernamergo  suam  Dominus  nequaquam  abscon- 
dit,  quia  martyris  suigloriam  virtutum  assertione 
monstravit.Aliquandiu  tamen  sub  modio  latuit  haec 
lucerna.sed eam Dominus  opportuno  tempore  reve" 
lavit.  Cum  mensura  quaedam  modius  appellatur, 
recte  per  modiumpotest  tumulus  designari,qui  se 
mortuo  commensurat.etse  corpori  tumulandocon- 
forrnat.Sicutautemmodiomensuraturannona,qu83 
indigentibus  erogatur,sic  de  tumba  martyris  largi- 
tas  divini  muneris  saepe  provenit  infirmis.   Latuit 
igiturlucernasub  modio,quandiu  martyr  requievit 
in  tumulo.Sed  eam  de  latebris  nunceductam  supra 
candelabrumDominus  exaltavit,quia  martyrisreli- 
quias  de  tumuloreverenter  assumptas  inloculopre- 
tioso  martyris  usibus  deputato  sublimiter  collocavit. 
Capsam  enim  martyris  quid  rectius  dixerim  quam 
candelabrum  luminis,  quae  lumeu  illud  egregium. 
quod  ad  se  tam  corde,quam  corpore  venientesillu- 
minat,intuentibusrepraesentat?Adhancergolucer- 
nam,charissimi,totismentibusaccedamus,et  eivitee 
nostrae  maculas  prtesentemus,quia  ut  dicit  Aposto- 
lus  :  «  Omniaquae  arguuntur.alumine  manifestan- 
tur.  >  Siigitur  ad  claritatem  hujusluminis  acceda- 
mus,malumquodinnobispriusviderenequivimus, 


S.  THOM^:  CANTUAR.   ARCHIEP. 


424 


ehis  boneficio  cognoscimus.  Ad  menioriam  revoce-  A  illa  excors.  »>  Econtrario  dicitur  viro  isti : «  ln  om- 
ejus  Donenciu  luB  .n^i-mil      ni  animn  tnn  ap.ftp.de  ad  lllam.  et  m  omni  virtute 


raus  quod  iu  Evangelio  scriptum  est  :  «  Oinnis  qui 
male  agit,  Ddit  lucem,  et  non  venit  ad  lucem,  ne 
arguanturoperaejus.»Fugiamustamenistudexem- 

plum,  et  quod  sequitur  imitemur  :  t  Qui  autem 
lacit  veritatem,  venit  ad  lucem,  ut  manifestentur 
opera  ejus,  quia  inDeo  sunt  facta.  » 

39.  Rursum.ut  translationis  fructum  et  gloriam 
plenius  indicemus,illud  Scripturae  testimoniumat- 
tendamus :  «  Horao  sanctus  in  sapientia  raanet  sicut 
sol,  stultus  ut  luna  mutatur.»  Sapiens.in  Proverbiis 
notiflcans  stultum,  ait :  «  Stultus  transilit  et  confi- 
dit.  »  Stultus  enim  est,  qui  mandata  transgreditur, 
et  tamen  sibi  de  impunitate  blanditur.  Specialiter 
autem  stultus  est,  evangelica  veritate  testante,  qui 


ni  animo  tuo  accede  ad  illam,  et  in  omni  virtute 
tua  serva  vias  ejus.  Investigaillam,  manifestabitur 
tibi,  et  continens  factus  ne  derelinquas  eam.  » 
Quod  homo  sanctus  beatus  martyr  fuerit.Dominus 
ipse  patenter  ostendit.Quem  amaritudine  pressura- 
rum  adulcedinetemporalium  ablactatumDominus 
admensa?  suae  delicias  invitavit,eteibeatitudinem, 
adquam  aspirare  debuit,patefecit.In  sapientia  vero 
mansit,  quia  dum  vixil,  fideliter  Deo  servivit;  no- 
vissime  vero  pro  eo  vitam  suam  impendit.  Fuit 
autem  ut  sol,  qui  sanguinis  sui  radiis  sanctamEc- 
clesiam  illustravit. 

40.  Elevationem  igitur  hujus  solis  solemniter  ve- 
neramur,cumtranslationemhujusmartyrissinceris 


E?  =:,== «* 1. ,  -»~==2^:ffl-= 


temporalis  abundantia,  quia  sterilis  est  et  gravis 
Sterilis  Salomone  dicente  :  «  Qui  amat  divitias,  fru- 
ctum  non  capiet  ex  eis.  »  Gravis,Apostolo  teste,qui 
ait :  c  Qui  divites  volunt  fieri  incidunt  in  desideria 
multa,  inutilia,  et  nociva,  quae  mergunt  hominem 
in  interitum  et  perditionem.  >»  Hinc  etiam  Salomon 
ait :  «  Vidi  cuncta,  quae  fiunt  sub  sole,  et  ecce  uni- 
versa  vanitas,afflictio  spiritus.  Vanitas  sterilitatem 
indicat,  afflictio  spiritus  gravitatem.  Stultus  ergo 
super  arenam  aedificat  domum  suam,quia  terreno 
rumamator  figitintemporalibusdesideriis  mentem 

suam.  Hic  autem  ut  luna  mutatur.  Cum  mundana 
mutabilitas  lunae  nomine  designetur,  bene  stultus 
dicitur  ut  luna  mutari,  quia  mundanam  vicissitu- 


vorum  ejus  congregatio  diligenter  attendat :  «  Ele- 
vatus  est  sol,et  luna  stetit  inordinesuo. »»  Lunalu- 
men  trahens  a  sole  est  haec  congregatio,  quae  ab 
exemplo  martyris  vivendi  formam  assumit.  Luna 
igitur  in  ordine  suo  stet,  quoniam  elevatus  est  sol, 
id  est  martyri  servientes  ab  ordinis  sui  regula  non 
declinent.  Sedpatronum  suum  in  sublimipositum 
coram  oculis  suisvideant,et  euminbonisoperibus 
adjutorem  confidenter  exspectent.  Qualiter  autem 
ad  observantiam  ordinis  prosit  sublimitas  solis, 
colligiturex  subjectis.  Sol  enim  elevatus  in  altum, 
ministrat  abundantiam  luminis  et  caloris.  Spere- 
mus  itaque  quod  sol  noster  de  tumulo  elevatus  ser- 
vis  suis  lumen  tribuet,  quod  ab  eis  tenebras  igno- 


aicuur  ui  iuua  muian,  uLiia.  luuuu-^u.*"   ■* ,,  ,  ,•  „<■„„„*  „„i 

dinem  imitatur.quem  extollunt  prospera,  frangunt  Q  rantiae  nociva  repellet,  calorera  etiara  confeiet  qui 
,m  r  u         .     or..,nm  „.i  amnrp.m  divini  cultus  accendet. 


adversa.  Homo  vere  sanctus  in  sapientia  manet  ut 
sol.  Justum  est,  ut  Domino  servientes  omnes  sint 
sancti.  Unde  Moysi  dictum  est :  «  Loquere  ad 
omnem  ccetum  filiorum  Israel,  et  dices  ad  eos : 
Sancti  estote,  quia  ego  sanctus  sum,DominusDeus 
vester.  »>  Specialiter  tamen  sancti  sunt,  qui  contem- 
plationi  ccelestium  sunt  addicti.  «  Sanctus  enim,  ut 
ait  Beda,  Graece  dicitur  «710;,  agios,  quod  sonat, 
extra  terram.S&ncli  ergo  sunt.qui  a  teraporalibus 
separati  in  coelestibus  conversantur.  Unde  dicitur 
per  Prophetam :  «  Sanctus  Israel  Domino  primitiae 
frugum  ejus. »»  Sicut  interpretationominis  indicat, 
Israel  est  supernorum  inspector  et  coelestiuui  con- 
templator.Sunt  autem  primitiae  frugum  inagroDo 


mentes  eorum  ad  amorem  divini  cultus  accendet. 
Faciet  etiam  abundantia  luminis,  quod  servetur 
honestas.et  quae  turpitudinem,  si  fieret,  revelaret. 
Unde  nihil  sustinst  inhonestum.  Abundantia  vero 
caloris  efficit,  ut  secundum  ordinem  cuncta  fiant. 
In  his  autem  duobus  religionis  surama  consistit,ut 
ab  his,  qui  religioni  colla  supponunt.juxta  verbum 
Apostoli.honesteetsecundumordinemcunctafiant. 
Sol  item  elevatus  in  altum  attrahit  guttas  maris. 
Unde  sol  justitiae  de  se  dicit :  «  Ego  si  exaltatus 
fuero  a  terra,  omnia  traham  ad  me  ipsum.  »>  Tan- 
quara  sol,  qui  mundum  illuminat,  de  se  dicat  : 
«  Egocum  elevatus  fuero  super  terram,  attraham 
innumeras  maris  guttas.  »  Prodest  itaque  viris  jus- 


mini,quicoelestibus  sunt  intenti,quia  superna  fer-  D  tis  gloria  translaUon.s.qma  solis  elevatio  lunam  m 


ventius  concupiscunt,quanto  saepius  eorum  consi- 
deratione  se  pascunt.  Est  autem  sanctus  homo  ut 
sol.qui  calidus  est,  et  fervetanimo,  lucet  exemplo. 
Manet  autem  in  sapientia  sanctus,  sed  eam  cito 
deserit  horao  stultus,  si  interdum  eam  assumit. 
Unde  scriptum  est:«Quoniam  aspera  nimium  est 
sapientia  indoctis  hominibus  et  non  permanebit  in 


ordine  suo  servat.  Prodest  et  peccatoribus  hujus 
mundi,  quia  sol  cum  fuerit  elevatus,  guttas  at- 
trahet  aquae  salsae,  quibus  peccatores  rectissime 
comparantur,  tum  propter  brevitatem  et  salsugi- 
nem  vitae  mortalis,  tum  propter  amaritudinem 
peccatorum. 


425 


DOCUMENTA  HISTORICA. 


426 


XIV 

TRAGTATUS  DE  PROMISSIONE  BEATI  THOM.E  MARTYRIS, 


VIDELICET 


Quod  talis  esset  sibi  successurus,  qui  ecclesiee  Pontiniacensi  recompensaret  pro 
liberalitatibus  sibi  tempore  sui  exsilii   impensis. 


1.  Qui  gubernationemhujusmodiDeoattribuunt,  A 
recte  sentiunt,quia  nec  folium  quod  vento  rapitur, 
ejus  excedit  potentiam  ;  nec  ipse  ventus,  qui  de 
thesauris  ejus  producitur,  flandi  habet  potentiam 
contra  ipsius  imperium.  Quamvis  enim  homines, 
utpote  animales,  quaedam  hujusmundi  opera  ad- 
mirentur,  quasi  absque  gubernatoris  magisterio 
contra  rectitudinis  ordinem  corruptibiliter  defluant 
et  excurrant,  ut  exclamare  valeant  cum  propheta, 
dicentes  :  »  Quare  via  impiorum  prosperatur,bene 
est  hisqui  perverse  agunt?»tamennequaquamest 
pertinaciter  asserendum  quidquam  in  hoc  mundo 
fieri,  nisi  Deo  gubernante,  aut  aliquoties  permit- 
tente  ;  cum  enim  ipse  sit  causa  prima  et  princi- 
palis  influens  superomnia  causatafluxuordinatis- 
simo  et  serenissimo,  certum  est  quod  illa  quae  ab  g 
ipso  causam  accipiunt,ad  finem  bonum  rectissime 
ordinantur. 

2.  Mala  autemin  causalia  sunt,nechabentrectum 

ordinem  neque  finem.  In  quantum  enim  a  bono 

deficiunt ;  in  tantum  ad  nihil  tendunt,  etnon  estin 

eis  nisi  privatio  boni  quod  nihil  ponit  in  re,  sicut 

claudicatioin  homine  vel  equo  nihil  ponit  nisipri- 

vationem  recte  ambulandi.    Quamvis  igitur  ratio 

reddi  non  possit  de  omnibus,  quare  hoc  v£l  illud 

fiat,  manet  tamen  apud  Deum  de  omnibus  certa 

causee  redditio,  nobis  quidem  occulta,  ei  autemqui 

lucem  habitat  inaccessibilem  manifesta.  Hinc  est 

quod  sacri  expositores  atque  doctores  conati  sunt 

permysticasexpositionesetallegoricassigniticatio- 

nes  de  rebusmirabilibus  probabiles  reddere  ratio-  „ 

nes,  quorum  inumerabilia  sunt  exempla,  de  qui- 

bus  uno  posito  plura  possunt  intelligi  si  oportet. 

Ponamusergo  illius  maximi  doctorisbeatiGregorii 

unum  exemplum,  et  sit  totius  sequentis  materiae 

fundamentum.  Ait  enim  super   Evangelium  beati 

Joannis,   ubi  de    resurrectione  Domini  agitur,  in 

hunc  modum  :  «  Cum  discipulis  consternantisfuit 

nuntiatum  Dominum  demonumentofuisse  subla- 

tuui,tunc,inquit,currebantduosimul,etillealiusilis- 

cipulus  praecucurrit  citius  Petro.  »  Quid,aitbeatus 

Gregorius,  quid,fratres,quid  cursus  istesignificat? 

ex  interrogatione  sua  volens  alicujus  significationis 

magnum  elicere  argumentum.  Huic  interrogationi 

voloaliquid  annecterenequaquam  pro  nostro  tem- 

pore  negligendum.    Quamvis  enim   incuria  homi- 

num  neglectu  suo  multa  praetereat,  quibus  optata 

successibus  praebere  debuilincrementa,  nos  tamen 

eaqueedigna  suntrelatu  comperimus,  neobliterari 


valeant,  pro  parte  studuimus  fideliteradnotare.Si- 
quidem  colendae  occurrit  memoriee  recolendum, 
quod  beatus  Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus 
atque  primas  exsilium  eligens  maluit  exsulare,quam 
Cantuariensem  Ecclesiam  cui  praefuit  ancillare. 
Egressus  igitur  ab  Anglia  venit  Pontiniacutn.et  ibi 
sex  annis,  ut  dicitur,  exsilii  jura  perpessus,  in  vi- 
sione  admonitus,  ubi  ante  aram  beati  Stephani  in 
contemplatione  prostratus,  ut  laboris  suibravium 
aeternee  felicitatis  coronamperciperet,redire  inAn- 
gliamest  hortatus.Dequavisione  sancluspontifex, 
etstatimmartyrpost  futurus,  factushilarior,ad  pro- 
missam  sibi  victoriae  coronam  ocius  properavit. 
Quem  fratres  ipsius  monasterii  vultu  lugubri,  et 
pene,  uterat,  funebri  laerymabiliter  subsequentes 
suppliciter  exorabant,  ne  eos  desereret,ne  eosipsos 
tantae  spei  solatiodestitueret,neipsostanquam  or- 
phanos  relinqueret,  sed  apud  ipsos  vel  omnino  ma- 
neret,  vel  si  sic  oporteret,  quantapossetceleritate 
rediret.  Adhoc  pius  Pater  brevi  se  sermone  absolvit 
dicens  :  «  Sic  tieri  oportere,  nec  divinis  jussionibus 
contraire.»  Sed  hocfore  sciendum  quodgraves  ex- 
pensas  et  largos  sumptus,quos  monasterium  tem- 
poresuaenecessitatis  praebuerat,  aliquis  successo- 
rum  suorum  sufficienter  recompensaret,quod  fratres 
monasleriiillius  multae  simplicitatis,tuncquasi  in- 
telligere  nonpoterant ;  sedsubsequens  resprobavit 
eventus,  sicut  legitur  de  discipulis  Jesu  Christi,  ut 
dicitur:  «  Haec  non  cognoverunt  discipuli  ejuspri- 
mum  ;  sed  posquamresurrexit  amortuis,tunccog- 
noverunt,  et  haec  fecerunt  ei.  »  Ita  verissime  non 
cognoveruntfratresmonasterii  Pontiniacensis  quid 
beatus  Thomas  vellet  dicere  per  haee  verba ;  sed 
postmodum  cognoverunt  quod  de  his  diceret.sicut 
in  sequentibus  apparebit.  Eo  enim  passo  et  mar- 
tyriocoronato.etmiraculiscoruscantibusdeclarato, 
quod  justam  eausam  fuerat  prosecutus,aliis  et  aliis 
subtitutis,  jam  excesserat  memoriam  factum  ver- 
bum  illudmartyris  ore  prolatum,sedcongruo  tem- 
pori  reservatum. 

Post  aliquos  enim  dicti  martyris  successores 
tandem  in  Cantuariensem  Ecclesiaminstituitur  per 
apostolicae  sedisprovidentiam,magnusille  etfamo- 
susdoctorEcclesiee.videlicetdoruinusStephanus  de 
LanguetoneRomauae  Ecclesiae  cardinalis,quiacce- 
pto  pallio  et  litteris  ad  suum  propositum  necessa- 
riis,nuntiisinAngliamantepro8missis,subsequipro- 
perabat.  Sed  veniens  in  partesGalliae,  apraemissis 
nuntiis  ad  se  redeuntibus  responsum  accepit,  quod 


427 


S.  THOM^:  CANTUAR.  ARCHIEP. 


428 


rex  Anglieeproeoquodaliuminstituere  decreverat,  A  Se  igitur  subtraxit  ab  Anglia.et  monasterium.Pon, 


eum  admittere  recusabat  :  super  quo  licet  saepius 
per  apostolicae  sedis  litteras  et  legatos  rex  fuisset 
admonitus,  tamen  in  suo  proposito  perstititindu- 
ratus :  sicque  praefatum  archiepiscopura  Stephanum 
adPontiniacensemonasteriumcontigitaccedere,ac 
finem  causae  per  sex  annos  ins tar  beati  Thomae  mar- 
tyris  inexsilio  exspectare.  Intantum  eniminvaluit 
regis  commotio,quodtota  Anglia  propterhoceccle- 
siastico  supposita  exstitit  interdicto.  Quin  imo, 
invalescente  contradictionis  procella.pluresexepi- 
scopisAnglicanisprodevotione  etobedientia  deipso 
regno  oportuit  secedere,  et  ad  archipraesulem  suum 
se  transferre.  In  cujus  rei  argumentum  unus  ex 
ipsis  videlicet  Wigorniensis  episopus  apudPonti- 


tiniacense  est  ingressus  quasi  muro  inexpugnabili 
circumseptus  :  et  inabsconditofacieiDomiui  acon- 
turbatione  hominum  veluti  in  tabernaculo  Domini 
conquievit.  Sed  ex  hac  quieteintimum  dulcedinis 
elegit  Dominus  evocare  famulumsuura  ad  statutn 
interminabilera  quietis  aeternae. 

5.  Mortuus  est  itaque  in  aetate  bona,  mente  se- 
cura,  spe  certa,  consuramatione  beata,  sepulturae 
suae  locum  eligens,  ubi  ipse  et  antecessores  sui 
antea  aliquando  fuit  degens.  Verum  quia  nun- 
quam  post  aurum  abiit,  nec  in  pecunue  thesauris 
speravit.nonhabuitunde Pontiniacensi  monasterio 
retribueret,  pro  omnibus  quae  retribuit  illud  sibi. 
Ne  tamen  videretur  ingratus,  fecit  quod  potuit,  et 


niacura  postmodum  est  sepultus.Timor  autem  erat  B  decem  marcarumreditus  prioripensioniquam  do- 


archipraesuli  nepraefatum  raonasterium  tantorum 
praesentia  gravaretur,  sed  gaudium  erat  fratribus, 
quot  tot  et  tantos  pro  causa  tam  nobili  suscipere 
meruerunt.  Postquam  vero  procellosa  tempestas 
post  nubilum  conquievit,praefatusantistescumho- 
nore  debito  vocatur  in  Angliam,  ex  quo  sibietsui 
ortum  est  gaudium,  sibi  autem  soli  rnagnae  sollici- 
tudinis  et  angustiae  incitamentum.Pensabat  autem 
vir  prudenslargos  sumptussibiet  suis  exhibitosre- 
compensare  ;  sedundetunc  temporis  compensaret 
nec  habuit,  nec  unde  habere  posset  de  facili  non 
invenit.  Quantum  ergo  ad  hoc  tristis  abiit!  Sed 
hanc  tristitiam  postmodum  nobili  compensatione 
redemit.  Nara,  postquamhonoris  suiplenitudinem 
est  adeptus,  quinquaginta  marcarum  reditus  Pon-  q 
tiniacensi  monasterio  inperpetuum  delegavit.Tunc 
credebatur  impletum  quod  abeato  Thoma.ut  supe- 
rius  est  expositam,fuerat  prophetatum  sibi  succes- 
sorem  aliquem  postipsum  deberesubstitui,  qui  sa- 
tisfaceret  pro  utroque,  verum  licet  haec  opinio  ali- 
quantisperduraverit.etvideretur  a  multisquod  sic 
omnino  ante  promissum  tunc  fuisset  solutum,nec 
esset  qui  contrarium  autumaret,  tamen  alitervide- 
mus  impletum. 

4.  Nam,  mortuo  eodem  archiepiscopo,  et  apud 
Cantuariam  in  pace  sepulto,  postaliquantum  tem- 
porisbeatus  Edmundus  cathedram  archiepiscopa- 
lem  suscepit.nou  sponte,sed  invitus.Cathedrara  Can- 
tuariensemelegitsusciperenon  humanaambitione, 
sed  divina,ut  credimus,dispensationequasuscepta  n 
quodclaralatebat  in  pectore,  postmodumluculen- 
tius  prodibat  in  messe.  Erat  enim  quasi  quaedam 
lucerna  sub  modioposita:sedpostquamsupercan- 
delabrum  est  elata,  tunc  certe  patuit  his  qui  in 
domo  Dei  ambulant  confidenter.  Nam  in  diebus 
suis  placuit  Deo,  et  inventus  est  justus,  et  pro  zelo 
justitiae,  nec  regem  pertimuit,  nec  regni  majores 
nec  eliam  domesticos,quosrexallexerat  in  persua- 
sionibus  effrenatis  tempus  redimerevolentes  exau- 
divit ;  sed  potenti  virtute  accinctus,  murum  pro 
domo  Domini  se  posuit,et  malensinstarpraedeces- 
sorum  suorumaffligipropopuloDeiinexsilio  quam 
temporalis  peccati  habere  jucunditatem  in  patria. 


minus  Stephanus  assignaverat,  adjecit.  Et  sic  ite- 
rum  credebatur  impletum  quod  supra  abeato  Tho- 
ma  meminimus  repromissum.Sedcertelargius  scit 
providere  Deibenignitas  quam  sperare  audeat  hu- 
mana  infirmitas.  Non  enim  sine  causa  dictum  est 
a  Domino : «  Qui  reliquerit  domum  vel  fratres  propter 
me,  centuplum  accipietin  praesenti,el  vitamaeter- 
nam  in  futuro.  »  Adeo  enimbenignus  etlargusest 
noster  paterfamilias,  quod  non  solum  dilectores 
suosremuneratin  futuro,sed  etiam  bene  utentibus 
praestat  praemia  in  praesenti  unde  quod  dilecto  suo 
in  vita  defuit,  ipse  praedilectus  et  diligens  in  dile- 
ctoris  sui  morte  supplevit.  Nam  coruscantibus  mi- 
raculis,  ad  ejus  excubias  aegri  veniunt  etsanantur, 
munera  deferuntur,  et  quaead  mundi  luxum  depu- 
tata  fuerant  in  auro  et  lapidibus  pretiosis,ad  tum- 
bam  sacri  pontificis  dedicantur.Videres  ibiregales 
fibulas  coruscare.aurea  discriminalia  emicare,rao- 
nilia  insertis  gemmis  pretiosissimis  quodammodo 
scintillare,gemmatos  dediversispretiosislapidibus 
annulos  radiare,  et  diversarum  imaginum  species 
quasi  sanctum  Domini  adorare.  Sed  et  promiscui 
sexus  et  vulgi  oblationes  veluti  quasdam  minutias 
etforteapudDeum  maximasquasi  in   gazophyla- 
ciumDominicomportare.Etsic  certe  absque  omni 
dubio  oculo  ad  oculum  hodie  videmus  impletum 
quod  voce  prophelica  beati  Thomae  martyris  olim 
fueratpraelibatum.naminduplumvelinquadruplum 
credimus  restitutum  quod  circa  sacrospontitices 
plura  liberalitate  fuitdepensum.Ethaec  potuit  esse 
una  ratio  et  non  minima   quare   sit  divina  provi- 
dentia,  utbeatus  pater  Edmundus  se  pro  seac  pro 
suis  antecessoribus  quasi  obsidem  daret,et  solvendo 
charitatisseuhospitalitatis  debituin,civiliter  tamen 
indebitum  se  et  illos  liberaliter   liberaret;   et   pu- 
tandum  quod  fratresdomus  ipsius  hoc  debitumre- 
cipiant.utdebitumadonatoribus  tanquam  donum 
omnia  converteutes  ad  ipsumbeati  Patris  feretrum 
adornandum. 

6.  Nunc  igitur  convertere  aliquantulum.olector, 
si  vis  simplici  oratione  fore  contentus,  et  dic  cum 
R.  Gregorio  verbaipsius  ad  tuum  referens  inteile- 
ctum.  Quid,  fratres,  cursusistesignificat?  An  casu 


429 


DOCUMENTA  HISTORICA. 


430 


gestum  cre  litis  quod  electus  ille  Domini  B.  Thomas  A  proprie  dici  possit,  cum  pro  fide    martyrium  non 

I    >    1    1.1    _  •       ftrtrt        rtlllO^llAI      »--_    fllTl    _"_-_    ll.t-^nAV.--.--.-^     «.!..-,-_.  __ —     _ §__  _  _  '       1  t  _~_  i  .  •  . 


juris  ecclesiastici  maximus  propugnator,  excurrens 
de  Anglia  in  Pontiniacense  monasterium  se  locavit, 
etpersexannorumcurriculaibidem  aliasqueperen- 
dinans  in  Domino  militavit ;  et  tandem  rediens  cur- 
suin  suumfelici  martyrioconsummavit.  Nulliusne 
considerationis  existit  quod  successor  ipsius  ma- 
gnus  ille  Stephanus  cardinalis  consummatusin  ar- 
chiepiscopum,anteqnam  ingredereturin  Angliam, 
■eamprolibertale  fere  consimiliapprehendens,  ante- 
'cessoris  sui  vestigia  subsecutus,  tot  annis  ibidem 
commoratus,  et  tandem  ad  propria  revocatus,  in 
pace  apud  Cantuariam  est  sepultus  ?  Nunquid  amy- 
sterio  charitatis  vacare  credimus  quod  tantorum  etsi 
non  inferior  successorB.  Pater  Edmundusin  patria 


acceperit,  ut  videtur.  Constat  enim  regem  Angliae 
sub  quo  passus  est,  et similiter  illos  a  quibus  passus 
est  Christianos  fuisse  ac  fideles,  saltem  fide  infor- 
mi,  nec  agebatur  ad  hoc  ut  jam  dictus  praesul  ali 
quem  articulum  fidei  cogeretur  defendere,  aut 
arisidolorum  thura  imponere.  Sed  erat  quaestioin- 
ter  regem  et  praesulem  de  quibusdam  juribus,  quae 
unus  injuriam,  alter  justitiam^aestimabat.Quaequi- 
dem  quaestio  salvafideutriusque  etmoveri  poterat 
et  finiri.  Sed  ad  hoc  satis  congrue  respondetur, 
quod  est  fides  articulorum,  et  est  fides  sacramento- 
rum,  et  estfidescatholicaedignitatis  et  ecclesiasticae 
iibertatis.  Pro  fide  articulorum  insymbolisexpres- 
sorum  astiterunt  sancti  in  agone  certaminiscontra 


sua  laudabiliter  conversatus,absens  et  nesciens  ad-  b  principes.sed  paganos.  Pro  fide  sacramentorum  et 


apicemmetropoleossublimatusjtandemindutuslo 
rica  justitise  pro  justitiaexsulansapud  sjepedictum 
oaonasterium  in  assuetis  sanctae  vitee  operibus  ali- 
juandiu  conversatus,  ibidem  tumulatus,  et  post- 
modum  ad  locum  honori  suo  congruum  est  trans- 
atus?  An  hoctotumquod  circatameximiostres,vi- 
ielicet  patriarchas  sives  primates,  quod  idem  estin 
•e,  sed  diversum  in  nomine,  casui  vel  fortuna.,  et 
lon  patiens  ascribi  debeat  dispositioni  divinee  ? 
^oluitne  ea  fieripro  nihilo  qui  dixit  de  duobus  pas- 
.eribus  comparatis  dipondio,  quod  nec  aiter  cadet 
luper  terram  sine  Patre  nostro  cui  est  cura  de  om- 
fibus  ?  Nunquid  major  cura  est  illi  de  duobus  pas- 
seribus   quam  de   tribus  pontificibus  ?  de  quibus 
.rimus  exiens  de  finibus  suis  post  exsilium  est  re- 
jressus  etmartyrio  consummatus.  Secundus  ante- 
juam  patriam  ingressusexsilium  estperpessus,  et 
andem  in  sua  sede  locatus,  ibidem  etiam  est  mor- 
uus  et  sepultus.  Tertius  vero  inthronizatusinpace 
ixsulans  sine  pace  temporis,  in  exsilio   queesivit 
>acem  pectoris  etinvenit,  et  ab  hac  transivitad  pa- 
em   aeternitatis.Est  ergo  in  omnibus  tribus  multa 
;  onformitas,  et  inter  se  discreta  diversitas,  de  qui- 
»us  licetaliquid  ratione  subnixum  quid  significet, 
ogitare  et  probabiliter  cogitatum  calamolicet  hu- 
uili  exarare,  et  qui  dictum  causari  voluerit,  ha- 
>eat  licentiam  cancellandi,  velmateriamipsam  in 
aeliorem  formam  et  habitum  transformandi. 
7.  Doctor  gentium,  Apostolus   sanctus,  Patres 
/eteris  Testamenti  incatologosub  quodamepilogo 
!>onens,  nominatim  expressis  aliquibus  aliisajusti- 
iee  operibus  designatis,  tandem  concludit  et  dicit 
[uod  tales  per  fidem  vicerunt  regna.  Fides  enim 
estimonium  accepitaboperibus,abopereoperante 
uagis  quam  ab  opere  operato  ;  unde  sic  concludit 
a  fine  :  «  Et  hi  omnes  testimonio  probati  sunt.  » 
'atres  etiam  Novi  Testamenti  testimonio  fidei  pro- 
»ati  sunt,  quia  testes  factisunt  usque  ad  mortem, 
nde  in  laude  Innocentium  dicitur  quod  testimo- 
iium  reddiderunt  Domino  Jesu  Christo  etiam  non 
Dquentes;et  idcirco  aGraeco  vocabulo,quod  sonat 


D 


potestate  clavium  constituerunt  doctores  Ecclesiae 
contra  haereticos  atque  schismaticos  afide  devios. 
Pro  fide  ecclesiasticae  iibertatis  pugnatum  est  et 
pugnant  hodie  fortes  ecclesiarum  pra^Iati  contra 
principes  et  tyrannos  nomine  tenus  Christianos.  In 
hac  igitur  ultima  acie  fortes  facti  sunt  in  bello  B. 
Thomas,  dominus  Stephanus,  et  sanctus  Edmun- 
dus,  et  suo  testimonio  probaverunt,  quod  non  minus 
est  testis  qui  defendit  ecclesiasticam  libertatem, 
quam  is  qui  propugnat  arliculate  fidei  Christianita- 
tem.  Alioquin  non  diceret  Dominus  improperanter 
malisEcclesiarumrectoribusperEzechielem  :  t  Non 
opposuistis  vos  murum  pro  domo  Domini,  ut 
staretis  in  praelio  contra  ascendentes  ex  adverso.  » 
Magna  enim  potestate  munivit  Dominus  vicarium 
suum,  videlicetB.  Petrum,  cum  tradila  ei  potestate 
clavium.ligandi  scilicetatquesolvendi,  statimadje- 
cit  pollicens,  quod  portae  inferi  contra  hanc  aucto- 
ritatis  potentiam  minimepreevalerent.Portasinferi 
haereses  voluit  intelligi  et  tyrannicas  potestates. 

8.  Secundum  ergo  praeceptum  legis  divinae  qua 
dicitur:  «In  ore  duorum  vel  trium  testium  stabit  omne 
verbum,  »  manifestum  est  quod  per  hostestes  tres 
eximios  probata  est  peroptime  causa  atque  defensio 
ecclesiasticae  hbertatis,  etproindicio  demonstrativae 
probationis,  ratio  poscebat  utduo  saltem  ex  tribus 
in  Cantuariensi  ecclesia,  cujus  causa  agebatur,  in 
monumentum  victoriee  duo  testes  legitimae  proba- 
tionis  non  solum  vivi,  sed  etdefunctorum  corpora 
remanerent,  ut  essent  quasi  titulus  triumphalis  suf- 
fraganeos  suos  ad  similiaprovocandi,etinspecer- 
taminis  victoriam  ob tinendi,  nec  oportebat  ut  tertius 
adderetur  qui  dispensationedivinaadampliandum 
ecclesiasticihonoris  titulum  utiliterad  alias  serva- 
batur.  Non  est  enim  in  prasjudiciabile  Cantuariensi 
Ecclesiae  quod  corpus  B.  Patris  Edmundi  ibidem  cuec 
aliis  minimerequiescit,  quia  exhac  causa  nihil  de- 
perit,  nec  honor  ejus  inde  vilescit.  Imo  bene  rem 
intuenti,  certum  quod  tam  personae  quam  loco  ex 
hoc  plurimum  honoris  accrescit.  Manet  autem  ejus 
memoriale  quod  non  derelinqueturinsaecula.quod 


,  7__ -_  -— -—    -J, —  —  -*    -----     -»w»v-.-.-__-j_.vy*_»i    JU.Hl.  (.■UlH.ljUUU 

es.is,martyrvelmartyres  suntvocati.  Undenonin-      talis  fuit  Cantuariensis  archiepiscopus,  et  quiillius 
ongrue  queeri  potest  quomodo  B.  Thomas  martyr      sedis  patronus  fuit  et  defensor  in  terris,  et  procul 


431 


S.  THOM^E  CANTUAR.  ARCHIEP. 


432 


dubio eorura  qui credenda  crediderint est pius inter-  A  mundo cum quada/nreverentia sanctis  congrua, re- 

gnura  cederet,  in  quo  prius  ille  pie  regnaverat,  et 
per  martyrii  gloriam  tempuset  locuin  praeanticipa- 
verat,  utqui  erat  priorloco  ettempore,eicederetur 
charitatis  honore.  Et  est  verisimile,  quod  si  tam 
piumregem  B.  praesulis  Edmundi  tempora  habuis- 
sent,  quod  nequaquam  de  illa  patria  excessisset. 
Quin  imo  videtur  ipso  facto  qucd  praesulmartyrem 


cessor  in  ccelis.  Sed  posito  quod  corpus  ejus  inhu- 
matumfuisset  in  Anglia,  quidhonorisetgratiaepio- 
tot  beneficiis  tantis  patribusetsuccessivecxsulibus 
Gallia  tunc  haberet  ?  Anglia  quidem  tunc  laeta  foret, 
sed  Francorum  patria,in  quafulserunt  tam  preeclara 
rairacula,  tractum  modici  teraporis  tam  celebrem 
memoriam  aboleret.  Nunc  autem  dispensatione  di- 
vina,  ut  credimus,  raelius  est  provisum,  ut  unum 
regnum  gaudeat,  se  talemDeogenuissedevotum,et 
tantum  habuisse  patronum ;  etaliud  regnum  simi- 
liter  tali  sibi  collatum  coelitus  fore  donum,  retinere 
scilicet  thesurum,  vas,  inquara,  corporis  sui  omni 
Japide  pretiosius. 
9.  Est  etaliudmemorabile  et  considerabileinhoc 


honoravit,  cum  locum,  ut  dictum  est  superius,  ei 
cessit.  Nam  aequivocationis  ab  eo  sortitus  estvoca- 
bulum,  et  non  casualiter,  sed  secundum  divinee 
proedestinationiseventum.  Nam  ut  in  ejuslegenda 
diffusius  enarratur,  mater  S.  praesulis  cum  ipsum 
gestaret  in  utero  veniens  ad  tumbam  B.  martyris, 
motus  vitales  primum  sensit  in  parvulo  quem  gesta- 
facto.  Praedecessores  sui  B.   Thomas  et  dominus  b  batinutero,et  infans  Edmundus  nondum  Edmun- 


Stephanus  fuerunt  ad  suam  ecclesiam  solemniter 
revocati,  utrum  vere,  an  fictitie,  nos  facti  ignari 
existimus,  et  melius  rei  probavit  eventus.  Sanctus 
Christi  Domini  confessor  Edmundus  non  fuit  aliqua 
solemnitate  debita  adhibita  revocatus.  Quomodo 
ergo  venisset  invitus,  vel  potius  impudicus,  qui  pu- 
dicitia  tam  mentis  quam  corporis  fuit  hominum  re- 
putatione  et  rei  Christianitate  conspicuus  ?  Fecit 
ergo  quod  debuit,  et  ultro  se,  ne  fontem  daret  in 
frontibus,  non  ingessit,  sed  eorum  loco  et  patria  se 
subtraxit.quiutipsumpossentretraherelibenter  ad 
tempuscum  ipso  extrapatriam  exsularent,  etexsi- 
lium  post  vitamsustinerent,quodinviti  in  vitacum 
ipso  sustinuisse  volebant.Providi  t  ergo  Deus  melius, 
ut  sineipsis  consummaretur  in  patria,  inqua  non 
erat  eis  calumniandi  velinsultandi  largadata  licen- 
tia,  quae  ipsius  patris  vitam  atque  miracula  facile 
suffocasset,  si  ejus  corporis  praesentiain  in  patris 
ipsius  patria  habuisset.  Unde  provisum  est  ut  illis 
detraheretur  detractionis  materia,  et  Dominus  san- 
ctum  suumperhoc  proveheret  ad  majora.  Exstant 
enlm  ipsius  miracula  miraculosa  tam  in  Anglia, 
cuipraefuit,  quam  in  Francia  quam  adivit. 

10.  Alia,  et  ut  videtur,  uberior  nuncratio  occur- 
rit,  quare  separationem  dictorum  patrum  Dei  dis- 
pensatio  sic  providit.  Certum  est  quod  in  Anglia 
B.  Edmundi  regis  et  martyris  refulgent  miracula 
pretiosa,  quibus  patria  illa  mirifice  decoratur,  et 
Deus  in  sancto  suo  mirabilis  praedicatur.  Posito 


dus  videturmotusuomartyremsalutasse,etperhoc 
communis  vocabuligratiamimpetrasse.  Jamvivus 
mortuum  salutavit,et  moriensviventiincoelo  raar- 
tyri  locura  dedit.  Qua  inrequid  aliud  est  pensan- 
dum,  nisi  quod  factum  est  a  Domino  factum  esse 
credatur,  per  quera  quidquid  in  vivis  agitur,  aut 
mortuis,  ordinatione  rectissima  sive  occulta  seu 
etiammanifesta,  perDeiprovidentiamdispensatur, 
II.  Sed  et  hoc  in  fine  credimus  adnectendum, 
quod  ratio  superius  posita  exigebat  B.  Thomam 
martyremin  DorobernensiEcclesiatumulari,adcu- 
jus  gloriam  est  provisum,  ut  tantus  doctoretpon- 
tifex  cardinalis  et  primas  tandem  ei  succederet,  qui 
de  loco  sepulturae  ipsius  sanctum  corpus  ipsius  lau- 
dabiliter  et  condigne  transferret,  et  Scripturarum 
super  translatione  ipsa  monumentarelinqueret,si- 
cut  hodie  in  Cantuariensi  Ecclesia  reperitur,  quod 
videlicet  praefatus  dominus  Stephanus  archiponti- 
fexB.Thomaemartyriscorpusdecryptainquastatim 
in  morteipsiuscollocatumfuerat,  propriis  manibus 
ad  superiora  supremi  altaris  loca  transposuit,etprae- 
sente  rege  Anglorum  et  fere  cunctis  pontiflcibus  et 
principibus,  aliisque  regni  optimatibus,  in  aureo  et 
gemmato  quasi  stellato  solio  collocavit,  et  modum 
translationis  etordinem  luculento  sermonedescri- 
psit,  et  cum  eo  quem  prudenter  descripserat  inDo- 
mino  obdormivit.  At  B.  praesul  Edraundus  similem 
nonin  loco,  sedinmodo,omninohaberemeruitse- 
pulturam,ettranslationisetiammodumconsimilem 


autem  etconstante  quod  beatus  confessor  Christi  jj  etconsimilibusindiciisgloriosum.Sepultus  estenim 


Edmundus  locum  sepulturae  suae  fuisset  in  illa  re- 
gione  sortitus,  ex  sequivocatione  nominis,  saltem 
apud  imperitos  fuisset  miraculorum  attributio  obum- 
brata,  et  per  consequens  forsitan  diminuta.  Et 
quamvis  inter  sanctos  nulla  sit  prorsus  dissensionis 
materia,  quin  potiusgaudiumetexsultalio,  sicutde 
bono  proprio  de  alterius  praalatura  :  vulgus  tamen 
ignarura  facile contentionis  materiam assumeret,  et 
de  sanctorum  miraculis  et  meritis  plusquam  ratio 
exigeret,  disputaret.  Substracta  est  igitur  contro- 
versiaecalumnia,etmagisrelucentmiracula  ab  uno 
ad  alium  relata.  Et  hoc  nescio  an  in  spiritu  quasi 
videtur,  quod  Dei  confessor  Edmundus,  utregi  Ed- 


inPontiniacensi  ecclesiacum  gloriaethonore,  sicut 
superius  est  narratum.  Sed  postquam  Domino  com- 
placuit  sanctum  suum  amplius  sublimare,ut  excel- 
lentior  locus  ipsum  exciperet,  et  celebritatis  ejus 
memoriam  duplicaret,  tunc,  inquam,  auctoritate 
apostolica  est  provisum,  ut  ad  hujus  translationis 
gloriamcommendandam,cardinalisAlbanensisepi- 
scopus,  anteaRothomagensisarchiepiscopus,etnon 
solum  ipse,verum  etiam  Tusculanus  episcopus,simi- 
liter  cardinalis,cum  pluribusarchiepiscopis  et  epis- 
copis  advenirent,  et  corain  Francorum  rege  illustri, 
et  quasi  coram  tota  f amilia  procerum  regni  Francias 
translationis  obsequium   devotissime  celebarent. 


433 


DOCUMENTA  HISTORICA. 


434 


Similitudo  igitur  permaxima  est  in  istis,  quod  utra-  C 
que  translatio  de  mandato  summi  pontificis  per 
cardinales  hino  et  inde,  per  archiepiscopos  et  epi- 
scopos  utrobique,per  reges  et  utriusque  regni  prin- 
cipes,et  per  multitudinemfideliumpopulorumcum 
omni  veneratione,qua  fieri  decuit  etoportuitetpo- 
tuit,  ut  completa,  ut  ipso  facto  quasi  digito  potuit 
demonstrari,  quod  Deus  et  non  homo  ad  honorem 
sanctorum  suorum  et  ad  excitandum  devotionem 


fidelium  haec  insignia  voluit  procurari.  Qui  se  vult 
in  sanctis  gloriosumet  admirabilemet  superlauda- 
bilem  et  superexaltabilem  in  omnibus  et  ex  omni- 
buset  prae  omnibus  praedicari.Cui  esthonor  etglo- 
ria,  imperium  et  potestas  per  infinita  saecula  sae- 
culorum.  Amen. 

Explicit  tractatus  de  prornissione  beati  Thomse 
martyris  facta  Pontiniacensibus. 


XV 


EXCERPTUM  E  COD.  REG.  MUSEI  BRITAN.  13  E.  VI. 


Omissis  omnibus  quoe  vel  injuventute,vel  in  archi- 
diaconatu  vel  in  pra?positura,velin  officio  cancel- 
larix  Thomas  egerit,de quo scribere proposuimus , 
discordiam  inter  Henricum  regem  Anglorum  Ma- 
tildis  imperatoris  filium,et  eumdumpromotum.  in 
€ antuariensem  archiepiscopum  protractam  diu- 
tius,sub  certis  capitulis  breviter  cum  tali  signacu- 
lo  o-c  denotatis  fne  laudabili  concludamus. 

Thomas  creatus  archiepiscopus  regis  resignavit 
sigillum. 

Archiepiscopus  ad  postulationem  regis  distulit 
archidiaconatum  Cantuariensem  transferre. 

Clarenbaldus  sine  professione  quaerebat  benedi- 
ctionemaccipere,  regem  habens  fautorem. 

Comes  de  Clara  Rogerus  homagium  facere  noluit 
archiepiscopo,  rege  consentiente. 

Willelmus  de  Ros  regem  non  archiepiscopum 
agnovit  ut  dominum. 

Willelmus  Einesfordiee  dominus  Laurentium  ex- 
pulit  ab  ecclesia,  quem  excommunicavit  archiepi- 
scopus,  rege  non  certiorato. 

Nuntii  regis  censuetudines,  quas  avitasvocant,a 
domino  papa  roborari  non  impetraverunt. 

Ab  archiepiscopis  et  episcopis  confirmatee  sunt 
regni  consuetudines. 

Philippus  de  Broc  canonicus  Bedfordiae,  propter 
maieficium  est  expulsus  a  regno. 

Joannes  Mareschaldus  archiepiscopo  pro  maue- 
rio  quodam  adversarius  instructus  est  in  curia  re- 
gis. 

Archiepiscopus  adversus  episcopos  appellavit  et 
ab  iis  appellatus  est. 

Archiepiscopus  tractus  in  causam  ante  legatos 
Willelmum  Papiensem  et  Joannem  Neapolitanum, 
ablatorum  petiit  restitutionem,  sed  non  impetra- 
vit. 

Rex  archiepiscopo  dare  signum  pacis  io.  osculo 
penitus  abnegavitet  abjuravit. 

Archiepiscopus  post  pacem  factam  in  Angliam 
rediens,  plures  armatos  occurrentes  invenit. 

Quae  circa  personam  archiepiscopi  die  Martis 
qualiter  evenerint  invenietur. 

Willelmus  Senonensis  archiepiscopus,  domino 
papoe  litteras  direxit. 


A  Ab  episcopis  concurrentibus  Ecclesia  Cantuarien- 
sis  reconciliata  fuit. 

Thomas  archiepiscopus  canonizatus  est  a  domi- 
no  papa  Alexandro. 

Quotiesinter  archiepiscoposCanturienses  tibi  Tho- 
masprotomartyr  in  Anglia  Normannorum  tempo- 
ribusinter  legendum  occurrerit,toties  ejus  vitam 
laudabilem,  actus  eximios,  exsilium,  passionem, 
in  morte  constantiam,post  transitum  ab  hac  luce 
cwlestem  ad  patriam  crebra  miraculorum  insi- 
gnia,  sub  silentio  nonprwtereas. 

1172  clero  totius  provinciae  Cantuariorum  gene- 
raliter  Londoniae  convocato,  praesente  Henrico  fflio 
regis  et  regni  justitiariis,  Thomas  Cantuariorum 
archidiaconus  et  regis  cancellarius,  nemine  recla- 
mante,  solemniter  electus  est  in  archiepiscopum. 

"  Electionem  factamsinealiquacontradictionerecita- 
vit  Henricus  Wintoniensis  episcopus  apud  West- 
monasterium  in  refectorio  monachorura,  quarta 
feria  ante  Pentecosten.  Electus  autem  Sabbato 
Pentecostes  ordinatus  estin  presbyterum  in  Eccle- 
sia  Cantuariae  a  WalteroRoffensiepiscopo,  inordi- 
nationibus  et  in  dedicationibus  faciendis  Ecclesiae 
Cantuariensis  vicario.  Sequenti  die  Dominica  con- 
secratus  est  ab  Henrico  Wintoniensi  episcopo,  vi- 
ce  Londoniensis  Ecclesiae  tunc  vacantis,  episcopo 
Londoniensi  Ricardo  secundo  rebus  humanis  ex- 
empto,  quod  ad  jus  suum  spectare  dicebat  Walte* 
rus  Roffensis  episcopus,  sed  non  obtinuit. 

Nuntiis  ad  dominum  papam  directis,  quem  ad 
Gallias  descendentem  Willelmus  de  Monte  Pessu* 

C  lano  tanquam  dominum  ligium  suum  receperat 
honorifice,celeri  relatione  perlatum  est,  quod  suf- 
fraganei  Cantuariensis  Ecclesiae  sibi  pastorem  ele- 
gerant,  qui  concurrentibus  omnium  votis  jam  a 
propria  synodo  fuerat  consecratus.  Acceptum  fuit 
verbum  istud  in  auribus  domini  papae.  Litteris  igi- 
tur  episcoporum.litteris  etiam  prioris  et  conventus 
Sanctae  Trinitatis,  litteris  quoque  regis  in  medium 
recitatis,  sub  audientia  cardinalium  in  consistorio 
postulatione  facta.facilis  et  jucundus  juxta  petitio- 
nem  ab  oninibus  datur  assensus.  Pallium  itaque 
cumea  gravitate,  cum  ea  remoratione,cum  ea  so- 
lemnitatequa  consueverantnuntiis  est  commissum, 


435 


S.  THOMiE    CANTUAR.  ARCHIEP. 


436 


quodThomas  archiepiscopusin  sede  Dorobernensi  A 
conditionibus  solitis  involutus,  et  sacramento  con- 
strictus,  abaltari  majoresuscepit.Postquam  autem 
induit  vestes  summis  sacerdotibus,  Domino  dispo- 
nente,  collatas,habitum  sic  mutavit,  ut  mutaret  et 
animum.Nam  curiaecurisinteressenon  approbans, 
ut  eximeretur  a  curia,  vacans  orationi,  superinten- 
dens  Ecclesiae  suae  negotiis,  nuntium  in  Norman- 
niam  regi  direxit,  renuntians  cancellariae,sigillum 
resignans.  Quod  altius  in  cor  regis  ascendit,  in  se 
solumcausamresignationistamsubitaeretorquentis. 
Audieratnamque  quodMaguntinus  archiepiscopus 
inTeutonica  sub  rege,quod  Coloniensis  archiepisco- 
pus  in  Italia  sub  imperatore,  nomen  sibi  vindicent 
archicancellarii.  Qui  nec  promiscuis  actibus  aesti- 
mant  turbari  rerum  officia  si  gestant  in  dextra  B 
baculum  pastoralem.et  ad  expediendas  regni  vei 
imperii  necessitates  et  pacem  Ecclesiaeprocurandam 
propensiusaccingantur,  dummodo  cancellariuscu- 
riae  sinistro  lateri  sigillum  allateretnuncregis  nunc 
imperatoris,  qui  dicitur  protonotarius. 
Thomas  Cantuariorum  archiepiscopus  obviam  re- 


gi  veniens,  cum  rediret  in  Angliam,  receptus  est  in 
osculum,  sed  non  in  plenitudine  gratiae,  sicut  vul- 
tus  statim  aversus  omnibus  qui  convenerant,  pa- 
tenter  ostendit. 

Thomasexarchidiacono  Cantuariensi  sumptusad 
archiepiscopatum,adinstantissimam  regis  poslula- 
tionem  diutius  distulit  archidiaconatum  transferre. 
Transtulit  tandem  ut  rex  petivit,  sed  gratiam  regis 
ad  tempussubtractam,ut  videbatur  sibipostmodum 
redintegratam  non  ad  plenum  agnovit. 

Clarembaldus  abbas  electus  Sancti  Augustinibe- 
nedictionem  ab  archiepiscopo  Thoma  quaerebat 
accipere,  sed  in  ecclesia  propria,  sed  sine  profes- 
sione,  sed  spe  cujusvis  in  posterum  subjectionis 
prorsus  adempt®.  Cum  aulem  rex  se  verbis  hujus- 
modi  nonopposuerit, partibus antiquitatisinfinibus 
stare  persuadens,  et  eas  omnibus  modis  quibus  id 
fieri  potuisset  inducens,  alteram  inclinatior  vide- 
batur  in  partem. 

Gapitula  qux  sequuntur  quxre  infra  in  hoc  co- 
dice  anno  1173,  etc,  etc,  etc. 


SANCTI  THOM^E 

CANTUARIENSIS  ARCHIEPISCOPI 

EPISTOLiE 


EPISTOLA  PRIMA. 


AD   PAPAM    Al.EXANDRUM. 


Litterae  consolationis,  quas  vestra  nobis  dignata 
est  paternitasdestinare,magnumquidem  mediocri- 
ter  anxiato  afferre  possent  remedium  :  aut  si  saltem 
nostra  circa  unum  aliquidfigeretur  angustia,spem 
nonnullam  respirandi  possemus  ex  eis  concipere. 
At  quoniam  de  die  in  diem  malitia  invalescit,  mul- 
tiplicantur  injuriae,  non  nostrae,  sed  Christi,  imo 
quia  Christi,  eo  magis  nostrae,  succedentibus  sibi 
invicem  more  fluctuum  procellis,solumnobisvide- 
mus  imminere  naufragium.  Nec  aliud  consilium 
superesse,  nisi  ut  ipsum  quasi  dormientem  innavi 
pro  viribus  nostris  excitantes  dicamus  :  Domine, 
satvanos  perimus.  Ethocsme  aptiorem  malignandi  q 
nactaest  iniquitas  occasionem,quod.statumsanctae 
Romanae  Ecclesiae  infirmiorem  conspicit,  ut  vere 
liqueat,quod  quidquid  in  caput,  sive  bonum  sive 
malum,  sivedulcesive  amarumdefluit,perbarbam 
descendens,  nec  oram   vestimenti  relinquit  inta- 


ctam.  Eripitur  Jesu  Christo,  quod  sanguine  suo 
comparavit.  In  ipsam  ejus  sortem  potestas  saecularis 
manum  extendit.  Adeo  ut  nec  sanctorum  Patrum 
sanctiones,  necstatutacanonum.quorum  apudnos 
etiam  nouien  exosum  est,  nec  clericis  quidem  pa- 
trocinari  valeant  modo.quiabhacjurisdictionehuc 
usque  speciali  privilegio  fuerunt  exempti.  Et  quo- 
niam  enarrare  vel  prosequi  scripto,  quae  palimur, 
longum  esset  et  taediosum,ad  vestram  mittimus  pa- 
ternitatem  magistrum  Henricum,fidelemetfamilia- 
rem  vestrum  etnostrum.in  cujusore  posuimussin- 
gula,  seriatim  prout  vidit  et  audivit,  vobis  expo- 
nenda.Et  siplacet,credite,tanquam  sinosloquentes 
audiretis  vivavoce.  Hoc  tamen  sciatis,quoniam,si 
fieri  posset,  multo  libentius  vos  in  personavisitare- 
mus  nostra,  quam  in  alia.  Loquimur  vobis  sicut 
Patri  et  domino  :  etquod  dicimus,  summo  silentio 
petimus  occultari.Nihil  enim  nobis  tutum  est,  cum 
omnia  fere  referantur  ad  regem,  quae  nobis  incon- 
clavi  velin  aurem  dicuntur.  Vae  nobis,  qui  in  haec 
servatisumusterapora.quorumdiebusaccesserunt 


EPISTOL^:  AD  ALEXANDRUM  PAPAM.  438 

Quiinpriori  statutantapotiti  fuimusii-  A  sera,  si  voluissent  illi.  Sed  male  caput  agit,  si  a 

membris  destituitur,  quin  etiam  si  oculi  linguam 
contra  caput  assumant.  Si  bene  praevidissent,  in  se 
perniciem  machinabuntur,et  eorum  usi  suntprinci- 
pes  auxilio  in  eorum  servitutem.  Quaehaec  tanti  odii 
causa  fuerat,  ut  pro  me  exstinguendo  seipsos  ex- 
stinguerent?  Ita  dumspiritualiapro  temporalibus 
negligunt,deficiuntin  utrisque.  Quidquod  meetiam 
reclamantem,  et.audientiam  vestram  appellantem 
patrem  suum  in  praejudicio  damnare  ausi  sunt? 
Quid  si  eamdem  in  universam  Ecclesiam  cum  of- 
fenso  nobis  principe  conspirationem  fecerunt  ?  Et 
te,  Pater  sanctissime,suspicio  ita  poterat  attingere. 
At,  inquient,  regi  tenebanturexdebito  Domini.Sed 
illi  corporaliter,mihi  spiritualiter.  Cui  potius  teneri 


437 

haec  mala 

bertate,quam  modo  dura  et  pessima  servitute  re 
compensamus?Fugissemus  saltem,  neindireptio- 
nempatrimoniumCrucifixidarivideremus;sedquo, 
nisi  ad  eum,qui  nostrum  refugium  et  virtus  est.igno- 
ramus.  De  Wallensibus,etOweno,quiseprincipem 
nominat,  domine,  provideatis,  quia  dominus  rex 
super  hoc  maxime  motus  est  et  indignatus.Charis- 
sime  Pater  et  domine,  bene  valete. 
EPISTOLA  II. 

AD  EUMDEM. 

Causa  Thomw  ante  dominum  papam. 
Adaudientiam  tuam,Pater,sanctissime,confugio, 
ut  qui  Ecclesiae  Jibertatem  tanto  tui  discrimine  re- 
demisti,eamvelsolam  velmaximammeoe  persecu- 


Uoruscausama ttendas,quodexemplotuousussum.  B  potueruntquamsibiipsis?Nonnepotiuscorporalium 


Dolui  enim  statum  Ecclesiae  labefactari  paululum, 
etj  ura  ej  us  in  avaritiam  principum  dissipari,et  occu- 
rendum  credidi  morbo  venienti.Et  quo  plus  illi  Do- 
minomeo,cui  post  Deum  caetera  debeo,mesciebam 
I  obJigatum,eotutiusiniquisejusinstigationibus  ar- 
bitrabarresistendum.donec  obtinuerunt  illi,  et  se- 
renitatem  ejusoffuscaveruntmihi.Exinde.utmosest 
apud  principes,  criminationes  et  calumnias  injece- 
runtin  occasionem  persecu  tionis  meae,et  cgo  ejici  ma- 
luiquamsubscribere.Accessitetiamhis  malis,quod 
vocatus  sum  coram  rege  tanquam  laicus,ut  satisface- 
rem,etunde  mihi  suflragia  speraveram,  sumdesti- 
tutus.  Animadverti  enim  in  dominos  et  confratres  nos- 
tros  episcopos  istos  pro  aulicorum  arbitrio  in  me 
paratos  animadvertere.Itacunctisincursantibusfe- 
re  suffocatus  ad  tuae  pietatis  audientiamquaanec  in 
extremisagentesnegligit,respiravi.Sub  quodemon- 
straturusastome  necibi  fuissejudicandum,necab 
illis.Namquid  aliudesset,patresmei,nisi  vestravo- 
bisjura  subtrahere?  Quid  aliud  quam  spiritualia 
temporalibus  submittere  ?Semel  natum  hoc  exem- 
plum  esset  ad  multa.  Ideoque  credidi  tirmius  resis- 

tendum,quodaffectusprocliviornocendinasceretur, 
si  prius  debilitatem  agnoscerent.  At  inquient,  red- 
denda  erant  Cnssari  quae  Cassaris  erant.Sed,  etsiin 
pluribusobtemperandum  sit  regi.in  illis  tamenob- 

temperandumnonest,quibusefficitur,nerexsit.Non 
essent  illa  Caesaris,  sed  tyranni,in  quibus,  etsi  non 
pro  me,  pro  seipsis  ei  resisterent.  Nam  si  illi  extre- 
mum  reservatur  judicium,  qui  potens  est  judicare 
corpus  et  animam,  nunquid  extrema  eritinter  ho- 
mines  et  summa  potestas  ei  quijudicat  secundum 
spiritum  ?  Si  justam  foverentcausam  quid,  me  im- 
petebant  ?  Quid  me  arguunt,  si  ad  eum  appellavi, 
apudquem  mentiri  vel  non  hcet,  vel  nonexpedit? 
Autinjuste  in  mecausabantur,aut  dejustitia  vestra 
diffidebant.Dupliciterenim  confundebar,  si  coram 
sanctitate  vestra  convincerer.  Nec  mirortum  laicos 
u-clerumhujusmodimachinariconscriptionem,  sed 
dominos  et  fratresmeos  non  solum  hujus  factionis 
conscios,  verum  etiam  prolocutores  exstitisse  ad- 
miror.Nam  quid  eorum  persecutionem  metui.pro 
quibus  tantis  occursibus  me  opposueram  ?  Obtinuis- 
Patrol.  CXC. 


damnum  quam  spiritualium  negligendum  fuit  ?  In- 
quiunt  rursus,  hoc  tempore  principem  non  fuisse 
provocandum.  Quam  subtiliter  in  suam  servitutem 
argumentatur  ?  Imo  ipsi  provocant,  qui  excessibus 
suis  alas  praebent,  et  suffragium.  Quievisset  enim 
ille  nisi  acquievissent  illi.  Et  quo  tempore  magis 
constantiaexigiturquaminterpersecutores?Nonne 
farailiares  ex  persecutionibus  comprobantur  ?  Si 
semper  sucoumbant,quomodo  obtinebunt?Necesse 
est  aliquando  resistant.  Condescende  ergo,  Pater 
sanctissime,  in  fugam  meam  et  persecutionem,  et 
me  aliquando  magnum  fuissereminiscere  tempore 
tuo,  et  propter  te  injuriis  lacessitum.  Utere  rigore 
tuo,  coerce  eos,puorum  instinctu  nomenhujus  per- 
c  secutionis  erepsit.  Nec  domino  regi  horum  ahquid 
imputetur,  qui  hujus  machinationis  est  minister 
potius  quam  repertor. 

EPISTOLA  III. 

AD   EUMDEM. 

Venerande  Pater  etdomine,quantumCantuarien- 
sis  Ecclesiabeati  Augustini,  qui  eam  tam  moribus 
quamlapidibusfundavit,  ejusquesuccessorum  vitae 
excellentia  ac  morum  praerogati  va  meruerit  exaltari, 
prudentiam  vestram  minime  latere  existimamus. 
Sane  sub  eorum  sana  dispositione  et  provida  dispen- 
satione,primaria  dignitate  atque  primatus  honore, 
multorum  privilegiorumatteslatione,  decorari  obti- 
nuit.  Siquidem  inter  omnes  occidentales  Ecclesias 
tam  dignitate  claruit,  quam  erga  sacrosanctam  Ro- 
manamEcclesiamtamfidequam  devotione  praesti- 
tit.  Profecto  a  suae  matris  sanctae  Ecclesia,  Roma- 
naesinu,etiamschismatis  temporeingentibustribu- 

lationibusadidipsammergentibus.avellinunquam 
potuit.  Caeterum  nostris  temporibus,  in  quos  fines 

saeculorumdevenerunt,crebrisadvevsitatistunsioni- 
bus  agitata  servituti  incipit  subjici.  Nam  ecce,  qui 
velutfiJius  ejus  tanquam  matris  ubera  ab  ineunte 
fere  aetate  suxissedignoscitur,ipsius  undique  latera 
concutit,cujussuffragiisadeumhonorem,quonunc 
fruitur,ipsumsublimatumfuisseconstat.Dominum 
Eboracensem  archiepiscopum  loquimur,  qui  cum 
omnem  reverentiam  saepe  fatae  Ecclesiae  impende- 
re  deberet,  eam  pristina  dignitate  privare  moh- 

14 


D 


439 


S.  THOMiE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


440 


hir  Cura  enira  in  universa  provincia  nostra  antiqna  A  suetudines,  immo  perversitates  suae,  non  modo  ca 

»  ____■! ___.     I  ______  _L ~-J  .........         ~  ~  ,-.      FiTonrtnlm     /^hlMC  ♦ 


libcrtate  potiremur,  temporibusnostris,  quod  ncn 
ante  qualibet  occasione  usurpatum  est,  sicut  ipse 
optime  novit  contra  crucem  crucem  erexit,  cruci 
crucemopposuit,Christumsignificansessedivisum, 

crucis  scandalum  suscitavit.  Cumque  ipse  a  nobis 
fraterna  charitate  admonitus  desistere  nollet,  sau- 
ctitatis  vestrae  litteras,  quibus  neid  faceret  inhibe- 
batur,  ei  porreximus.  At vestrum contemnens  man- 
datum.nihilominus  crucem  bajulavit.  Quid  tamen 
post  quatuor  pluresve  dies  nos  ad  audientiam  ves- 
tramsuperfalsasuggestione  appellavit,sancti  Lucae 
diem  appellationi  praefigens.  Ad  quem,  Domino 
disponente,  in  promptu  ei  plenissime  responsuri  oc- 
curremus.  Verum  si  urgentissima  causa  impediente 


nonibus  et  legibus  adversae,  sed  Evangelio  Christi 
penitus  inimicae.  Quia  ergo  non  acquiescimus,  et 
praedicamus  Deo  potiusobediendum  quam  homini 
quaerit  animam  nostram  ut  cum  ea  auferat  Ecclesiae 
hbertatem,et  in  regnosuo  sedis  apostolicae  privile- 
gia  usquequaque  convellat. 

Hoc  proposito  nuper  in  capitulo  Cisterciensi  pro- 
ximo  denuntiavit  inimicitias  toti  Ordini,  el  quod 
omnes  domos  eorum  exterminabit  a  terra  sua  nisi 
Cistercienses  meexsulem  et  proscriptum  pro  domi- 
no,etndehtateEcclesiaeRomanae,  et  cleri  libertate, 
ejiciant  a  monasterio  Ponliniacensi,  invito  abbate 
lociet  fratribus,qui  pro  reverentia  precum  vestra- 
rum,et  Chrislianissimiregis  Franciae  etoptimatum 


nraesentiamvestramadirenonpoterimus,  Odonem  B  Galliae  interventu,benignissimeethberahssimeplu 

*  ...  .  _: ;u:    ~*    ,-,-,,-,;■:.      mirtrl  oic  rorvonrlnt  AltissimilS 


subpriorem  Ecclesiae  nostrae,  procuratorem  in  prae- 
senticausa,et  inomni  incidenti  queestione  consti- 
tuimus,  nos  ratum  habituros,  quidquid  fecerit,  fir- 
miterpromittentes.Valeatetvigeatsempersanctitas 

vestra,  Pater  charissime. 

EPISTOLA  IV. 

AD  EUMDEM. 

Abutitur  Ecclesiae  patientia  rex  Angliae  et  tanta 
immanitate  in  sponsam  Christi  jugiter  saevit,  ut 
Petrus,  cujusfideiet  zeloilla  commissaest,gladium 
cogatur  educere,  etpersecutorum  Christi  in  virtute 
sancti  Spiritus  malitiam  cohibere.  Iterato  enim  ra- 
pitur  Christus,et  ad  crucem  trahitur,  discipuli  dis- 
perguntur  qui  tamen  ad  impetum  turbinis  non  ab- 
jeceruntomninofidem.aliis  iterum  machinantibus 
quomodoFilium  Dei  prodantin  osculopacis,et  sub 
juris  obtentu  et  reverentia  legis  justitiam  subjicere 
valeant,  etDeumlegitime  impugnare.  Quia  memo- 
res  officii  nostri,  et  judicium  Dei,  in  quo  nulli  par- 
cetur  culpae,  formidantes,  pro  justitia  mutire  ausi 
sumus,datisumusinopprobriomultis,expositipro 
Christo  periculis  omnibus  tanquam  signum  ad  sagit- 
tam.  Tandem  addicti  exsilio  cum  omnibus  nostris, 
clericis  et  laicis,  mulieribus  et  parvulis,  pusillis  et 
majoribus,  ut  nec  reverentia  Ordinis,  nec  conditio 
sexus,nec  eetatis  miseratio  quidquam  irae  detraheret 
aut  furori.Multi  eorum  jam  in  exsilio  mortui  sunt : 
quos  quoniam  innocenter  pro  justitia  patiebantur, 


rimam  mihi  et  meis,  quodeisrependat  Altissimus, 
humanitatem    exhibuerunt,  et  adhuc,   si  licuerit, 
exhibere  parati  sunt.Et  licet  tribulemur  et  contera- 
mur  soli  cum  parvuhs  nostris,  qui  fidemdivitiis  et 
deliciis  praetulerunt,  pro  libertate  totius  Ecclesiae, 
tamen  ad  subversionem  justitiae  et  libertatis,  quo- 
rumdam   episcoporum  citra  mare  et  ultra  nititur 
consilio,  qui  prae  caeteris  sapientes  sunt  ut  faciant 
mala,  et  eloquentes  ut  dedoceant  legem.  Hi  sunt  os 
ejus,hicalamus,  horum  freti  auxilio  fautores  ejus 
gloriantur,  quod  nos  nostris  confodiant  jaculis,  et 
spoliis  oppriment.  Habent  fiduciam,quod  Jordanis 
influat  in  ora  eorum.  Verumtamen  respondebit  eis 
justitia  sua,  et  nos  per  misericordiam  Dei  Petrus, 
cum  quo  et  pro  quo  dimicamus,  in  fortitudine  bra- 
chii  vestri  expediet.  Annuniiavimus  impio  saepius 
impietatem  suam,  ne  sanguis  ejus  requiratur  de 
manibus  nostris.Minas  intentastis  et  vos,  utvel  sic 
evitaretlaqueumdamnationis.Sedipseobsurdescens 
ad  omnem  Domini  vocem,  se  ipsum  praecipitavit  in 
laqueum,dumviolentasmanusinjecitinsacerdotem. 
Legesimpugnat,  imoetEvangelii,  quantum  inipso 
est  statuta  convellit.  Suam  ponit  schismatis  cum 
schismaticis  portionem,  quibus  comm  unicat,et  cum 
eis  varias  et  nefarias  contrahit  obligationes,etana- 
thematis  sententiam  sciens  et  prudens  incurrit.  No- 
vit  enim  et  ipse.quodquiviolentas  manus  in  cleri- 
cos  injicit,  facto  ipso  excommunicatus  est.  Nonne 
facientis  culpamhabet  in  talibus,  qui  fieri  mandat, 


E_^«=»  D  i-   compeiiit?  David  iegitur  iuterfecisse  .riau,, 
connaimus  dui.4u.     ,  D  ,.    filiorum  Amm0Q.  Achab  arguitur  et  pu- 


laborum  suorum  recepissemercedem.plurimivero 
adhucexspectantmisericordiam  Dei,  infame  et  siti, 
in  frigore  et  nuditate.  Alii  tenentur  in  vinculis  : 
inter  quoscapellanusnoster  sacerdos  religiosus,qui 
deconscientiaetconsensuregisremanseratinAnglia 
ipso  postillam,  quam  dicunt,  appellationem  man- 
dante  tenetur  affiictus  incarcere.Haec  omnia  susti- 
nuimus,tentantes  an  per  patientiam  mansuetudinis 
nostrae  possemus  aliquo  modo  mitigare  saevitiam 
ejus.Sedquanto  plurapatimur,  tanlomagis  crude- 
scit  immanitas,  ut  publice  fateatur  se  nullo  modo 
posse  placari,  nisi  ei  ad  nutum  exponatur  Ecclesia 
■et  de  consensu  nostro  recipiantur  ab  omnibus  con- 


sed  gladio  filiorum  Ammon.  Achab  arguitur  et  pu- 
nitur  eff udisse  sanguinem  Naboth,quod  ministerio 
impiorum  factum  estnomine  ejus,et  ratihabitione 
convincitur  placuisse. 

Placeat  itaque  dignationi  vestree  tantis  mederi 
morbis,  et  nostrae,  imoEcclesiae  Dei  aftTictioni  pro- 
spicere.ut  severitate  justitiaeabsolutionem  quaerere 
compellatur,qui  temeritate  sua  et  contemptu  legis, 
et  potestatein  caput  suum,operum  pravitate  ana- 
thematis  condemnationem  intorsit.Episcopus  Lon- 
doniensis  honorem  usurpavit  in  Anglia  contramo- 
remantiquum  etperpetuamaequitatem,ut  glorietur 
inprovincia  nostra  nihil  mandari  posse  aut  statui 


441                                              EPISTOL/E  AD  ALEXANDRUM  PAPAM.  442 

nisi  per  ipsum,  aliis  non    aequanimiter  ferentibus  A  rum  Dei,  quinobis  Dei   et  vestri  causa  victualia 

Pharisaicumhoc  ejus  supercilium.Dissimulavimus  provident,  minis  et  terroribus  suis  auferre  conetur. 

;  primo.exindecorripuimushunc  tumorem,sedquia  Scripsit  enim  abbati  CisterciensL  ut  sicut  abbatias 

ad  perniciera  indurescit,  eum  diu   sine  correctione  ordinis,  qu<e  in  ipsiuspotestate  sunt.diligit,  ita  nos 

nonpoterimussustinere.CohibeatDominuslinguam  a  beneficio  et  familiaritate  ordinis  faciat  alienos. 

Londoniensis  a  malo,  et  labia    Lexoviensis  ne  lo-  Quid  multis?  Eo  usque  subpatientia  nostra  tam 

quanturdolum,  ad  interitum  ejus  cui  ministrant  ipsiusregis,quamofficialiumejusprofecitimpietas, 

consilia,  et  etiam  suum .  Joannes  de  Oxeneford  san-  ut  si  multitudo  virorum,  quantumlibet religiosorum,' 

ctitatis  vestree  preesumit  apparere  conspectibus.et  rem  vobis  ut  est,  interpositis  etiam  juramentis  asse- 

quasi  rebene  gesta,  et  schismaticis  de  schismate  reret,  miror  sivel  siceorumassertionicredulitatem 

perpetrando,  quod  exinde  convaluit  praestito  jura-  aliquam  vestra  sanctitas  adhiberet.  Haecigiturcum 

mento,  iteratisdolis  apostolicam  sedem  appetil,  ut  anxietate  cordis  attendens,  et  periculum  tam  regis 

quam  perjurio  nequivitsubvertere,  impura  purga-  quam  meumconsiderans,perniciosas  illas  non  tam 

tioneet  fraudibus  exquisitis  decipiat.  Quinisi  cha-  consuetudines  quampravitates,  quibus  perturbatur 

jracterembestieereportetinfronte.timemusnequid-  etconfunditurAnglicana  Ecclesia,  publicecondem- 
quidhonorisreportaveritsibi.inconfusionem  sedis  q  navi,  tam  observatores  quamexactores  earumfau- 

apostolicae,  et  totius  Ecclesiae  ignominiam,  etcon-  tores  etiametconsiliatores  etadjutores,  quicunque 

fortationemschismaticorumconvertatur.Ceeterapo-  fuerint,siveclericisivelaici,generaliterexcommuni- 

suimus  inore  nuntiorumnostrorum,quibus,sipla-  cationi  subjiciens.  Scriptum  etiamet  auctoritatem 

cet,  fidem  habeat  majestatis  vestrae  dignatio,  etpro-  scripti,  quo  perversitates  illae  fuerant  confirmatae, 

videatne  innocentia  nostrapericlitetur  in  adventu  cassavi :  et  episcopos  nostros  ajuramento,  quo  ad 

domini  Willelmi  Papiensis,  per  quem  persecutores  observationem  earum  violenterastricti  fuerant  re- 

;  nostri  palam  gloriantur  se  operaturos  nostram  de-  laxavi.  Et  haec  sunt,  quae  in  scripto  illo  specialiter 

positionem.  Ignoramus  tamen  an  in  hac  venturus  condemnavi  : 

:  sitpotestate,  sedcertum  habemus,  quod  nisi  coga-  Quod  nonappelletur,  pro  causa  aliquaad  sedem 

mur  a  Majestate  vestra  nullius  nos  nisi  sanctitatis  apostolicam  sine  regis  assensu. 

,  vestree,  credemusjudicio.Meminissepotestis  si  pla-  Quodnonliceatepiscopoexcommunicarealiquem 

cet,quafidenobiscum,quacharitate  nobiscum  am-  quileneataliquidde  rege,absque  licentia  ipsius      ' 

bulavennt  quidam,  qua  sincentate  procuraverint  Quod  non  ponatur  terra  ejus  vel  officialium  suo- 

preces  regis  Angliae,  justificantes   causam  hominis  rum  sub  interdicto  sine  ejus  licentia  vel  officialium 

Ecclesiam  persequentis,  adversus  quem  terra  cla-  p  suorum. 

mat  exigentibusculpis,  etccelirevelabunt,  nisi  quia  Quodnonliceatepiscopoexcommunicarealiquem 

velatee  non  sunt  et  occultae  miquitates  ejus.  Absit  deperjuriovelfidehesa. 

ab  Ecclesia  Dei,  ne  illa  compleantur,  quae  presby-  Quodclerici  vel  viri  religiosi  trahantur  adseacu- 

;ter,clericusmemoratiamicinostrietdomini,  nuper  lariajudicia.  " 

,  promisit  regi  Angliae;  scilicetutcausam,  quae  inter  Quod  laici,  seu  rex  seu  alii,  tractent  causas  de 

nos  vertitur,  legatus  ad  regis  definiat  voluntatem.  ecclesiis  vel  decimis. 

jFrater  sacerdotis,  qui  teneturin  vinculis,  expediet  Quodnonliceatarchiepiscopo  vel  episcopo  venire 

ceetera^Miseremini,  si  placet,nostri,et  eorum,  imo  advocationemdominipapasabsquelicentiareRis 

totius  Ecclesiae  Dei.  Et  aliainhuncmodum.  Nominatim  etiam  excom- 

EPISTOLA  V.  municavi  Joannemde  Oxeneford,quicommunicavit 

ad  eumdem.  schismatico  et  excommunicato  illi  Reginaldo  Colo- 

...  niensi,  quiquecontramandatumDominietvestrum 

Amantissimo  Patnet  dominoALEXANDRoDei  gra-  usurpavit  sibi  decanatum  Saresberiensis  Ecclesiae 

tiasummo  pontifici.THOBAsCantuariensis  Ecclesiae  et  incuriaimperatoris,qualeipseaudistis  prajstitit 

mimster  humihs,  debitametdevotamobedientiam.  juramentum. 

Satis  superque  sustinui,  Pater  amantissime,cor- D  Similiteretiam  Ricardum  de  Ivelcestre    denun 

rectionemregis  Anghtsexspectans,  nec  ullum  om-  tiavimus  excommunicatum,   eo   quod  inciderit  in 

nmo  patientiae  meas  fructum  obtinui,  quin  potius  eamdem  hceresim   damnatam,communicando  illi 

detr.mentum  et  extermmium  auctoritatisetliberta-  nominatissimoschismaticoColoniensisolemniter  et 

,tis  Ecclesiae  Dei,  dum  incaute  sustineo,  cumulavi.  publicemachinandoetfabricandoomniamala  cum 

Conveni  eum  multoties  per  nuntios   religiosos  et  schismaticis  etTeutonumillisinperniciem  Ecclesiae 

■  idoneos,  et  ad  debitam  satisfactionem  frequenlius  Dei  et  maxime  Ecclesiae  Romance,  quique  praestitit 

mvitavi.  Littens  etiam,  quarum  transcripta  vobis  juramentam  de  contrahendo  matrimoniocumduce 

,niisi,divinam  ei  severitatem  et  ultionem,  nisiresi-  Saxonum.  Et  unaRicardumdeLuci.etJocelinumde 

i7Ze*  f1UteQtaV1-  lD,se  vero  m a§is  ac   ™Sis  Pro"  BaiUolio,  qui  regiae  tyrannidis  fautores,  et  heereti- 

Z    Ia etenUS'COac ulcaas  etdeprimens  Ecclesiam  carumillarumpravitatum  fabricatores  exstiterunt 

,ue  ,  sed  et  personam  meam,  et  eos  qui  mecum  ex-  Randulphum  etiam  de  Broc,  etHugonemde  San- 

sulant,  adeo  persequens,  ut  etiam  beneficia  servo-  cto  Claro,  et  Thomam  filium  Bernardi,qui  posses- 


443 


S.THOMjE    CANTUAR.    ARCHIEP 


444 


siones  etbonaEcclesiseCantuariensi&absque  licen-  A  principum  in  confusionem  Ecclesiaenon  puniendo 


tia  et  consensu  nostro  usurpaverunt. 

Omnes,inquam,istosanathematisvinculoinnoda- 
vimus.  Verum  in  personam  regis  nondum  senten- 
tiamdedimus,daturiforsitanpermisericordiam  Dei 
celerius,  nisi  resipuerit,  et  ex  his  quse  fecimus,  ap- 
prehenderit  disciplinam.  Utergo,  beatissime  Pater, 
apostoliese  sedisauctoritas,  etEcclesiae  Dei  libertas, 
quse  in  partibus  nostris  tota  fere  periit,  utcunque 
valeant  restaurari,  necesse  est  et  modis  omnibus 
expedit,  ut  quod  a  nobis  gestum  est,ratum  omni- 
modishabeatis. 

EPISTOLA  VI. 

AD  EUMDEM. 

Amantissimo  domino,  et  Patri  sanctissimo  Ale- 
xandro,  Dei  gratiasummopontificijTHOMAsCantua- 
riensis  Ecclesiae  minister  humilis,  miser  etmisera- 
bilis  exsul,  salutem,  et  contra  ssevitiam  principum 
semper  animi  constantiam. 

Solliciti  de  statu  et  prosperitate  vestra  optavera- 
mus  jampridem  certumsalutisnuntiumaudissede 
vobis  et  de  confratribus  nostris,  quid  egerit  etiam 
vobiscum,  et  cum  Ecclesia  sua  Dei  magnificentia. 
Insonuitenim  auribus  nostris,  et toti  Galliae  verbum, 
quodnoviter  factum  essedicitura  Domino.  Vide- 
licetillum  Fredericum  schismaticum,  ignominiose 
humiliatum,  factum  sine  honore  coram  populo  et 
gente.  Verum  quoniam  rumoribus  credi  oportere, 
et  non  oportere  fas  est,  paternitatem  vestram  affe- 
ctuose  sollicitamus,  utrecurrentibus  litteris  et  nun- 
tio  per  vos  citissime  audiamus  et  congaudeamus, 
si  fecerit  vobiscum  Deus,  quod  facere  consuevit spe- 
rantibus  in  se,  non  ponentibus  carnem  brachium 
suum.non  habentibus  fiduciam  in  principibus,  in 
quibus  non  estsalus.  Siegeritvobiscum,  sicut  egit 
cumEzechiade  Sennacherib,  retorquens  poenamin 
ipsum,  qui  moliebatur  demoliri  ipsum  Ezeehiam 
cum  universa  gente  sua.  Si  sic  se  rei  habet  eventus, 
sicut  fama  divulgavit,  benedictus  Deus,  qui  novit 
facere  misericordiam  cum  servissuis.  Eccequanta 
Dei  potentia,  quam  magna  ipsius  miseratio  :  Nisi 
enim  ipse  custodierit  civitatem,  frustravigilat,qui 
custodit  eam.  Non  est  asaeculo  audita  virtus  Dei 
manifestior,sirectepensetur  quidevenerit,  justitia 
ipsius  justior,  quacontrivit  ipsosfabricatoreshujus 
malitice,  tantae  persecutionis  auctores,  consumpsit 
etiam  eosmortefamosissima.  Ipsum  etiam  utinam 
jam  et  principem  viventem  dederit  in  opprobrium 
omni populo,  in  derisum  omni  transeunti,  ut  ab  om- 
nibus  digito  monstretur,  et  fiat  de  ipso  quasi  cele- 
bre  proverbium  in  ore  vulgi  dicentis  :  Ecce  homo, 
gui  non  posuitDeum  adjutorem  suum.Si  confisusin 
potentia  sua  defecit  in  ipsa  vanitate  sua.cui  satius 
fuisset,  et  gloriosius  ad  homines  moriendo  succu- 
buisse  impugando  suosadversarios,  quamvivendo 
fieridespectuicunctis,  etinderisum.  Haec  Dei  virtus 
etfortitudo  brachii  ipsius.  Quis  ergo  audeat  de  cae- 
tero  habens  Christi  vicesin  terraobsequi  voluntati 


delinquentes?  Audeat,  qui  voluerit,  non  ego,  ne 
transferatur  in  me  poenadelinquentis,  ne  judicer 
culpabilis  ex  dissimulatione  vindictae,  ne  transeam 
inculpam,  qui  culpam  non  admisi.  Satis  credo  di- 
ctum  esse  dominomeo  in  parte  ista.Qui  sapienter 
jnvestigabitoperaDei.qui  diligenter  attendet  ipsius 
magnalia,prudenterintelliget  quidde  caetero  opus 
sit.Praeterea  noscetsanctitas  vestra  accidissenobis 
quod  verebamur,  quod  praedicabamus  lucidum  esse 
de  praesumptioneetinsolentiadominiWillelmi  Pa- 
piensis,  sicutex  litterisnobis  statim  inadventusuo 
transmissis  potestis  perpendere,  a  quo  magis  spe- 
rabamusjuxtatenorem  mandativestriaddominum 
regem  Francorum,   et  ad  nos  emissi,  solatium  de 

g  consolatione  pacis,quam  confusionem  de  quaestio- 
num  decisione  inter  regem  Anglorum  et  nos.  Non 
enimipseest,  cujus  in  hac  causa  subjicidebeamus 
ditioni.Praesertimcuminstantia  regis  magis  coege- 
rit  vos  adipsum  mittendum,quam  ipsecoactus,  et 
missus  venerit  a  vobis.  Credimus  quidem  non  esse 
juri  consentaneum,nosejussubirejudiciumvelexa- 
men,  qui  quaerit  sibi  facere  commercium  de sangui- 
ne  nostro  :  depretio,utinam  non  iniquitatis,quaerit 
sibi  nomenet  gloriam.  Proinde  supplicamuspater- 
nitati  vestrae  affectuose,  si  ei  cura  est  de  nobis,  ut 
evacuetur  potestasejus,si  quamtamen  habet,circa 
nos  et  negotia  nostra  :  transferatur  malleus  iste  a 
nobis,  qui  potius  elegit  esse  malleator  clericorum 
obsequendo  principibus,quamregumoffensio  con- 

r  sequendo  gratiam  divinam.  In  his  vero  et  ahis,  si 
placet  sanctitativestrae,  quae  lator  praesentium  vo- 
bis  manifestabit,  intuitu  pietatis  et  exsilii  nostri 
petimus  suppliciter  a  vobis  exaudiri.  Compatiatur 
miseriae  nostrae  diuturnae  vestra  serenitas,  cujus 
finem  omnes  exspectant.  Resumat  virespraeceptoris 
auctoritas,  exerat  gladium  beati  Petri,  ulciscatur 
Christi  et  suorum  injuriam.  Sentiant  manus  Petri 
graves,  qui  eas  contempserunt  pro  tempore  dissi- 
mulantes,  ut  vel  sic  respiret  libertas  Ecclesiae,  quss 
tanto  tempore  languit  depressa,et  gaudeat  mundus 
glorificans  Deum,quifecitvobiscum  misericordiam 
suam.quatenus  resurgat  per  vos  naviculaPetri,quae 
ab  omnibus  fere  credebatur  submersa,  exspiret  ty- 
rannorum  praesumptio,  quae  videbatur  obtinuisse. 
Multa  sanctitati  vestrae  circamateriam  istam  habe- 

D  rem  scribere,  sed,  ne  fiam  vobis  sermone  longo 
molestus,  finem  facio  optans  audire  et  videre  de 
vobis,  quod  desiderat  anima  mea.  Verumtamen 
unum  solum  adjicio,quod  nequaquam  silentioprse- 
tereundum  est.  Credebat  forte  dominus  Willelmus 
cumregesuo  tractutemporis  delusisseauctoritatem 
vestram  ex  fortuitis  casibus.  Sed  Domino  vertente 
casus  adversos  in  melius  deludetur  ipse,  qui  vos 
sperabatdelusum  ;perDei  misericordiam  incidetin 
laqueum,in  quem  optando  sperabat  vo3  et  nosin- 
cidisse.  Valeat  sanctitas  vestra,  et,  utbene  sit  no- 
bis,  vigeat  in  tempora  longa. 


EPJSTOLjE  AD  ALEXANDRUM  PAPAM.  446 

EPISTOLA  VII.  A  excusserunt  subsidium  ordinis  Cisterciensis.  Venit 

cum  dominis  nostris  solus  archiepiscopus  Rotho- 
magensis,episcopisetabbatibus  provinciaenostrae, 
quos  res  evoeasse  voluerat,  retentis  Rothomagi. 
Proposuerunt  ergo  nobis  ab  initio  duritiam  regis, 
malitiam  temporis,  necessitates  et  calamitates  Ec- 
clesiae,  quae  fere  ubique  terrarum,  excepta  Francia, 
impugnatur,  et  vix  tolerabilibus  colliditurprocellis, 
adjicientesmulta  de  magnitudine  principis  et  poten- 
tia,  de  amore  et  honore,  quem  Ecclesiae  Romanae 
exhibuit,  de  familiaritate,  et  gratia,  et  beneficiis, 
quee  in  nos  exercuit,  exaggerantes  etiam  querelas 
et  injurias,  quibus  se  a  nobis  etnostris  laesum  esse 
conqueritur,  dicens  quod  ei procuravimus  guerram 
regis  Franciae,  et  comitis  Flandrensis.   Suaserunt, 


445 


AD     EUMDEM. 

Miseriarum  cumulus,  et  dolorum  acerbitas  no- 
strum,  et  coexsulantium  nobis  cordaperculerat,  et 
Christianissimumregem  et  optimatesregni  Franco- 
rum  compassione  Ecclesiae,  datae,  ut  videbatur  in 
adventu  Joannis  de  Oxeneford,  in  manus  eorum, 
qui  quaerunt  animamejus,  utauferanteam,gravis- 
simolaeseratscandalo.utexulceratus  animus quere- 
retur  fidem,  et  veritatem  subiatas  esse  de  terra. 
Sed  quodpietati  vestrae  retribuat  Pater  misericor- 
diarum,  sanctissime  judex  amantissime  Pater  et 
Ecclesiae  De  fidehssime  custos,  secundum  multitu- 
dinem  dolorum  in  cordibus  nostris  consolationes 


vestra-daetificaveruntaniraasnostras.Jamenim  spe  b  ut  multa  humilitate.etplenaedevotioniset  modera- 


salvi  facti  sumus,  et  Christianissimus  rex  Galliae,  et 
regnum  ejus  apostolatui  vestro,  quem  Deus  optimum 
faciat,etintemporalongaprotendat,innumeras  agen- 
tes  gratias,  totam  indignationem  suam  retorquent 
inillos,  qui  sede  majestate  vestra  juramentis  suis 
triumphassegloriabantur.  Rexenimipse.postquam 
dignationisvestraeexcusatoriasrecepitlitteras,  pru- 
denti8e,justitiae,sanctitatisetbeatitudinisvestraeglo- 
riam  praedicat  et  extollit,et  malitiamet  fraudes  eo- 
rum,  qui  falsis  rumoribus  scandalizaverant  Eccle- 
siam  Gallicanam,obIoquentibus  gaudenter  exponit, 
etinterduminvitisadversaepartis,  siforteadsunt,in- 
gerit  auribus.  Amplius  tamen  laetatus  est  post  vestro- 
rum  colloquium  legatorum,quosreverenter  admit- 
tens,abeis,sicutipsefatetur  didicit illosnon venisse, 
ut  libertati  Ecclesiae  praejudicent  aut  nobis,  sed 
component  inter  regem  Angliae,  et  nos,  et  si  fieri 
potest,  inter  ipsum  et  Ecclesiam  faciant  pacem.  Et 
utinam  Deo  auctore  prosperentur  in  via  ista,  inqua 
nos  promptissimos  ad  honorem  Dei,et  hbertatem 
Ecclesiae  habebunt  adjutores.  Et  vocati  ab  eis  ad 
colloquium  ad  diem  decimam  in  terrarum  confiniis, 
cum  tunc,  utexconscientialoquamur,  nonnisitres 
equos  in  domo  nostrahaberemus,  obtinuimus  nobis 
adjici  septem  dies,  quibus  coexsules  nostros,  qui 
miserabiliter  dispersi  sunt,  possemus  convocare, 
utpote  necessarios  ad  solatium  iteneris  peragendi, 
et  consilium  verbi  tractandi.  Quibus  vixtam  brevi 
termino,  et  tantarerum  penuria  convenire  valenti- 


tionisexhibitionesluderemusplacareindignationem 
ejus,  sifortealiquarationepossettantaferitas  man- 
suescere,  et  immoderata  asperitas  mitigari.  Quae- 
sierunt  et  consilium  a  nobis,  qui  eum  consuevimus 
posseplenius.qualiter  possentilliusduritiamemol- 
lire.  Nam  et  ad  illos  se  exhibuit  duriorem,  ex  quo 
didicit,  quod  non  licebat  eis,  juxta  promissiones 
Joannis  de  Oxeneford,  in  nos  pro  voluntate  ejus 
contra  Deum  et  jura  omnia  condemnationis  ferre 
sententiam.  Quid  autem  episcopis  suisaudientibus 
dixerit,verbo  nuntii,Deo  propitiante,quam  scripto 
commodius  intimabitur  auribus  vestris.  Nos  vero 
gratias  agentes  dignationi  vestrae,  quae  a  Deo  de  pace 
Ecclesiae  et  nostra,  quas  est  gloria  Dei  et  vestra, 
sollicitatur,  suspiciones,  quibusnonrexnotaremoli- 
tur,rationibusverisetprobabilibusevacuavimus,et 
ipse  rex  Franciae  die  sequenti,  quatenus  ad  ipsum 
spectat,  in  praesentiacardinalium  subreligione  ju- 
ramenti  purgavit  innocentiam  nostram,  quae  sicut 
Imperator  cordium  et  Judex  novit,  ab  hac  culpa 
immunis  est.  Neque  enim  adeohebetes  sumus,  et 
tardiores  ad  credendumlegi,  prophetis,  etEvange- 
lio,  utin  articulo  tantae  necessitatis  relictis  spiri- 
tualibus  telis,  et  munimentis  apostolicae  disciplinae, 
carnalia  credamus  arma,  praeserlim  sacerdotibus, 
corripienda.  Novimusenimnonesseinprincipibus 
confidendum,  et quod maledictus  est,  qui  ponitcar- 
nem  brachium  suum.  Et  ne  tale  quid  denobis  pro- 
babiliter  fingi posset,  a  colloquio  regis  non  ipsos diu 


bus,  in  octava  beatiMartinidominis  vestris  legatis  D  suspendimus,donectandemabipsoevocatiaccede 


occurrimus  inter  Gisortium  etTriam,  Christianis 
simo  rege,  destinatis  ad  hoc  ministris,  quod  ei  in 
misericordiauberiretribuantDeus,nosetproscriptos 
Christicoexsulesnostros  undique  confluentes,  libe- 
raliteret  benignissime  exhibente.  Etsicutvobis  ab 
aliquibusintimatumest,  persecutoresnostri  sedulo 
procurant,  ut  itineribus  et  sumptibus  vexemur,  et 
expensarum  onere,  et  taedio,  regi  Francorum,  qui 
nobisinteraliospauperesChristieleemoynamsuam 
erogat.onerosireddamuretodiosi.Viderentur  enim 
magnummalitiaesuaerecepissecompendium,sinon 
exturbare  possent  de  habitaculo  ccelitus  praeparato, 
etpreeriperentsolatium  eleemosynae  principis,sicut 


remus,  ut  ei  praesentaremus  excusationis  nostrae 
litteras,  et  domino  Ottoni  legato,  qui  obhanc  cau- 
samnobisPapiamclericumsuum  miserat,  impetra- 
remus  transitum  et  conductum.  Habebat  enimrex 
legationis  hujus  suspectum  eventum,  tum  quia  rex 
Anglias  impetraverat ;  tumquiameminerat,  utdicit, 
se  alia  vice  laesum  ab  eis,  quando  vos  nuper  in 
patrem  et  dominum  receperat,  tum  quia  glorifica- 
tionemJoannisdeOxeneford,  et  siniiliurn  molestis- 
sime  audiebat.  Excusationeautemnostragratanter 
admissa  et  transitu  impetrato,  reversi sumus ad  ha- 
bitatiunculampaupertatisnostrae,inpatientiapraes- 
tolantessalutareDomini.Etquiahumihtatemetmo- 


447 


derationis  exhibitionem,  quibus  tantus  princeps 
placaretur,  anobis  domini  vestri  legati  exigebant, 
respondimus  non  libentissime  et  devotissime  ei  tan- 
quam  dominoetregi  nostroomnemhumilitatem,et 
obsequiumetdevotionemadillorumconsiliumexhi- 
bituros,  salvo  honore  Dei  et  apostolicae  sedis,  et  li- 
bertate  Ecclesiae,  et  honestate  personee  nostrae,  et 
possessionibusEcclesiarum.  Et  si  eis  videretur  ali- 
quidadjiciendumhis,autdemendum,autimmutan- 
dum,  rogavimus  ut  dicerent  nobis,  quia  in  nostra 
voluntate  erat  illis  obtemperare,  quatenus  condi- 
tionis  et  professionis  nostrae  necessitas  pateretur. 
Dicentes  autem  se  super  hoc  certum  non  habere 
consilium,  nec  venisse  tunc  ut  nobis,  sed  ut  et  nos 
consulerent.tentandoquaesierunt,  ut  verbisdomini 


THOMjE  CANTUAR.  ARCHIEP. 
A 


448 


historiarum  fide  celebre  est,  tota  ^Egyptus  ad  idolo- 
latriam  rediit,  ubi  ab  initio  maxime  religio  vigebat, 
Hinc  alio  progressi  quaesierunt  an  illorum  velle- 
mus  stare  judicio  super  his  quae  vertuntur  inter 
nos  et  regem.  Et  quidem  si  refugeremus  judicium, 
causam  regis  justificare  videremus,  et  nostra  for- 
tasse  apud  plerosquelaederetur  opinio,  cumtamen 
illum,  qui  adversarius  exstitit,  non  debeamus,  si 
placet,  habere  judicem,  nec  alicubi  ad  hoc  tuti  esse 
possimus,  nisi  in  praesentia  vestra.  Nostra  siqui- 
dem  et  nostrarum  proscriptione,  et  aliorum  vexa- 
tione,  et  damnis  sic  rex  ille  terruit  et  territat  uni- 
versos,  ut  nullus,  eo  sciente,  audeat  nostri  memi- 
nisseinbonum.Habitahorumomniumcomtempla- 
tione  sic  temperavimus  responsionem.ut  nec  dice- 


Willelmi  utamur,  quianon  sumusmeliores  quam  g  remusnosdetrectarejudicium.nectamdiscriminoso 


patres  nostri,  an  vellemusinpraesentiaeorum  regi 
promittere  nos  observaturos  omnes  consuetudines, 
quibususifuerantantecessoresejustemporibus  de- 
cessorum  nostrorum,  et  ita  sopitishincinde  querelis 
omnibus,  si  tamen  hoc  impetrare  possent,  quod 
facilenon  credebant,  recipere  sedem  nostram,  et 
redire  in  gratiam  ejus.Non  vero  respondimus  nemi- 
nem  decessorumnostrorum  adhancprofessionem 
abaliquoregumfuissearctatum,nequenos  Deorec- 
tore  unquam  profitebimur  observantiam  illarum  con- 
suetudinum,quaeEcclesiaeDeiperimuntlibertatem, 
sedis  apostolicae  convellunt  privilegium,  et  legi  Dei 
patenteradversantur,aquibusnosSenonisineorum, 
et  multorumpraesentiaper  vestram  misericordiam 
absolvistis.  Adjecto,  quod  a  memoria  nostra  Deo 
miserante  non  excidet  verbum  apostolico  ore  di- 
gnum,quia  ante  deberemus  cervices  nostras  spicula- 
toriferiendasexponere,  quam  talibus  pravitatibus 
consentire,  et  turpi  commercio  rerum  temporalium, 
autaviditatevivendi  curam  sic  relinquere  pastora- 
lein.Lectae  sunt  in  praesentia  eorum  reprobae  illae  con- 
suetudines,quarum  aliquas  condemnaveramus,imo 
et  ante  nos  ab  initio  cum  observatoribus  suis  catholi- 
caEcclesiainmultisconciliis  anathemate  condem- 
navit.Quaesivimusergo,annonmodoeasobservare, 
sedetiamdissimulareliceat  sacerdoti  sine  periculo 
ordinis  et  salutis.  A  thaec  adjecimus  nos  regi  fecisse  fi  ■ 
delitatemsalvoordinenostro,et  eamei  libenter  ser- 
vabimus,  ita  quodfidem  Deo  debitam  irritam  non 
faciamus.Intulit  ergo  unus,  quem  ab  initio.ut  scitis, 
habuimus,  et  debuimus  habere  suspectum.  quod 
melius  essetnobisomninocedere,quam  Ecclesiam 
sic  vexari.Etcirca  hoc  suasorii  sermones  multipli- 
cati  sunt.quo  viva  vox  commodius  referet.Retulimus 
itaque  inferenti,  quod  ob  hanc  causam  non  cede- 
mus,  quia  et  exemplo  perniciosum  esset,  et  profi- 
ceret  in  ruinam  ecclesiasticae  libertatis,  et  fortasse 
in  fidei Christianae  dispendium.  Quis  eniin  auderet 
mutire  de  caetero  ?  Quis  pastoribus  simili  modo 
cedentibus  ascendet  ex  adverso,ut  se  murum  oppo- 
nat  pro  domo  Israel  ?  Addidimus  nec  vos,  nec  ali- 
quosapostolicos  viros  Ecclesiam  Dei  talibusexem- 
plis  informasse.Nonne  pastoribus  fugientibiis,sicut 


D 


nos  immergeremus  litigio.Diximus  enim  nos  et  no- 
stros  sede,administratione,etbonis  omnibus  spolia- 
tos,  cum  ad  omnia  fuerimus  restituti,  libenter,  ubi, 
et  quando  debebimus,  vestrum,autcujus,autquo- 
rum  demandato  vestro  oportueritjudiciumsubitu- 
ros.  Justitiam  enim  nec  volumusnec  voluimus  de- 
clinare.  Interim  nulla  nos  ad  litigandum  ratione 
compelli,necpaupertatemnostramadhocsufficere, 
nec  liberalitatem  serenissimi  regis  sine  molestia  ad 
hoc  posse  protendi,  ut  nos  et  coexsulantes  pauperes 
Christi  nummis  suis,  quibus  ad  praesens  indiget, 
exbibeatdiuindomibusalienis.  Namubi  victualibus 
abundat,  expensae  nostrae  facilius  tolerantur.  Pro- 
cesserunt  ad  tertiam  quaestionem  sciscitantes  an 
episcoporum,  qui  appellaverant  contra  nos,  litem 
sub  eis  judicibus  vellemus  excipere,  sed  respon- 
dimus  nosvestrumsuper  hocnonrecepissemanda- 
tum,  nec  inopiam  nostram  ad  tantos  sumptus,  et 
lites  esse  idoneam.  Hoc  autem  agebatur  ab  adver- 
sariis  nostris,sicut  didicimus  abhis,quos  reslatere 
non  poterat,  ut  sub  quacunque  occasione  nostram 
possent  in  praesentialegatorum  notare  personam,  et 
sicquamcunquelaesionemingerere.Conjiciuntenim 
quod  nullus  provincialium  nobis  auderet  assistere 
contra  regem,et  sic  viderenturnostramprocurasse 
ruinam.  Rex  autem  solos  illos  evocavit,  qui  nobis 
ab  initio  hujusturbinis  adversantes,qui  incentores 
tantae  malitiae,  essenoscuntur,  videlicet  Eboracen- 
sem  archiepiscopum,  et  episcopos  Londoniensera, 
ct  Cicestrensem,  accito  cum  eis  et  Wigorniensi,  ut 
velamento  ejusaliorum  malitiapallietur.Caeterum, 
sicut  vestra  potest  meminisse  discretio,  isti,  qui 
nunc  regis  voluntati  acclamant  prae  caeteris,  et  si- 
cut  publicenotum  est,  sitiunt  sanguinemnostrum, 
litteris  suis  in  petitione  pallii  nostri  et  electionis 
formam,  et  personam  nostram  multis  laudum  prse- 
coniis  extulerunt.  Nunc  autem  veritati  contradi- 
centes  et  sibi,  se  ipsos  mentiendi  et  adulandi  audacia 
comtemptibilesreddiderunt, dumadnutum  princi- 
pis  velut  servi  comici,  modo  aiunt,  modo  negant. 
Hi  sunt,  Pater,  qui  dant  cornua  peccatori,  et  si 
non  satis  insanit,  instigant  illum,  subjicientes  pul- 
vinaroubito,  et  caput  vitiis  languidum  incervicalis 


449 


EPISTOL.E  AD  AL&XANDRUM  PAPAM. 


450 


mollitie  faciunt  obdormire.  Cum  itaque  etiam  illi, 
qui  debebantet  videbantur  esse  columnaeEcclesiee, 
consilio,  auxilio,  auctoritate,  obsequiis,  etsumpti- 
bus  contra  eam  et  nos  animent,et  arment  divina? 
legisetparvitatisnostraepersecutores,non  est  nobis 
tutum  aut  possibile  subire  judicium,  nisi  in  prae- 
sentia  sanctitatis  vestrae,  et  sub  vestro  ipsius  ex- 
amine.  Licet  enim  de  sinceritate  alterius  legato- 
rum  sperare  debeat  Ecclesia  et  nos  de  eo  confi- 
damus,  praesertim  in  his  quae  Deisunt,  tamennon 
est  homo  praetervos,cuihanc  causamDominicom- 
mittere  audeamus.  Alterum  vero  legatum  talem 
faciat  Deus,  qualem  saluti  suaeesseexpedit  etqua- 
lem  esse  decetKomanse  Ecclesiae  presbyterum  car- 
dinalem.  Veremur  autem  ne  contingat  quod,  si 
reminisci  placet,  praenovimus  eventurum,  si  forte 
prudentiam,  eloquentiam  et  auctoritatem  domini 
Willelmi  cum  potestate  et  voluntate  dura  regis 
Angliae  accideret  convenire.  Veremur  ne  tales 
nobisformatoconsilio  porrigantur  petitiones,  qua- 
rum  nobis  molestus  sitauditus,  effectus  impossi- 
bilis,  aut  displicens  Deo,  et  mundo  odiosus.  Et 
quiavobis  omnium  ecclesiarum  sollicitudo  incum- 
bit,  circumferte,  si  placet,  oculos  in  occidentem, 
attendite,  et  vidcte  qualiter  ibi  tractetur  Ecclesia; 
indicet  vobis  dominus  Otto,  quem  spiritu  Dei  agi 
credimus,  quid  videritet  cognoverit  de  Ecclesiaet 
provinciaTuronensium,quiddeAnglicanaaudierit, 
quid  expertus  sit  in  Normannia,  et  credimus  vos 
dicturos  cum  lacrymis  :  Quia  non  est  dolor,  sicut 
dolor  iste.  Ut  enim  de  Cantuariensi  et  Turonensi 
Ecclesiis  taceamus,  quas  tractat,  ut  audistis,  et 
utinam  plenius  sciretis.septem  episcopatus  vacan- 
tes,  in  provincia  nostra  et  Rothomagensi,  jam  a 
multo  tempore  tenet  in  manu  sua,  nec  aliquos  ibi 
patitur  ordinari  pastores.  Clerus  regni  datus  est 
satellitibussuisinconculcationemetpraedam.Siista, 
Pater  optime,  dissimulamus,  quid  in  die  judicii 
respondebimus  Christo?  Quis  Antichristo  resistet 
venienti,si  tantampatientiam  vitiorumetcriminum 
jamaccommodamuspraeambulisejus?Talibusenim 
dissimulationibusinsolescunt  potestates.regesgen- 
tiumtranseuntintyrannos.ut  Ecclesiae  nullum  jus, 
nullumprivilegiumnisideeorum  arbitrio  censeant 
relinquendum.  Sedbeatus  qui  tenet,et  allidit  par- 
vulosadpetram.Namsi  Judasexmandato  legis  non 
exterminatChananaeum,  ei  in  hostem  et  stimuhim 
perpetuo  coalescit.  Confortare,  Pater  et  esto  ro- 
bustus,  plures  nobiscum  sunt,  quamcumillis.Con- 
trivitDominus  malleumimpiorum  Fredericum,per- 
cussurus  et  aliosin  brevi,  nisi  resipiscant,  et  cum 
Ecclesia  Dei  pacem  habeant.  Etuttandem  faciamus 
finem  vestri  oris  duntaxat  exspectamus  judicium, 
autillius  quispiritum  principumauferre  consuevit, 
et  liberare  pauperem  apotente.  Nuntiorum  vox 
plura  supplebit,  quee  scripto  non  credidimuscom- 
miltenda.Hoccertumhabeatvestra  serenitas,  quia, 
si  voluissemus  a  principio  pravis  consuetudimbus 
acquiescere,   non  esset    alicujus  cardinalis,  lmo 


A  nec  hominis  alicujus  necessarius  interventus .  Fru- 
straquoque  nobis,  auctore  Domino,  Siculorum  aut 
Hungarorum  proponuntur exempla,  quae  nos  in  die 
judicii  minime  excusarent,  si  tyrannorum  barba- 
riem  praeferremus  apostolicis  institutis,  et  saecula- 
riuminsolentiampotestatumcrederemuspotiusfor- 
mam  esse  vivendi,  quam  testamentum  aeternum, 
confirmatum  sanguine  et  morte  Filii  Dei.  Ut  igitur 
praedicta  omnia  fine  lacrymabiliconcludam,atten- 
dat  sanctitas  vestra,  siistedebet  esse  fructus  labo- 
ris  et  operis,ac  exsilii  nostri.ut judicemur  nudi,  mi- 
seri,privati  omnibusbonis,  ac  subeamuscausarum 
angustias,  eo  quod  ausi  sumus  nos  opponere  fero- 
cissimooppressoriEcclesiaein  defensionem  liberta- 
tisipsius.quiexspectabamusin  dies  de  desolatione 

&  nostrasolatium,de  exacta  miseria  gaudium,dein- 
juriaChristidignam  a  Deo,  eta  vobis  in  oppressores 
Ecclesiee  ultionem.  Nonnesufficere  poteral  his,qui 
quaeruntanimas  nostras,  quodquosdammorteaffe- 
ceruntex  nostris  ;paupertas  quoque  et  calamitas 
nostra,  in  qua  vix  agimus  vitam,  alienis  eleemo- 
synisviventes,nisiauctoritate  legationis  istius,quae 
nunquam  fuisset,  trahamur  et  protrahamur  per 
annos  et  annos,  a  dolore  in  dolorem,  amiseriain 
confusionem  ;  jus  etiam  nostrum  et  justitia  con- 
vertatur  in  ruinam  nostram  et  miserorum  nostro- 
rum?  Deusbone,  quis  erit  hujusdoloris  finis?Ex- 
surge,  Deus  judica  causam  tuam,  vindica  sangui- 
nem  servorumtuorum,  quinequiterexstincti  sunt, 
et  aliorum,qui  intolerabiliterafflicti  deficiunt,cum 

q  sit  nemo  quidemanu  inimicorum  nostrorum,prae- 
ter  dominum  papam,  et  perpaucos  secum,  velit 
nos  eripere.  Vivat  et  valeat  sanctitas  vestra  in 
tempora  longa,  ut  vivamus  et  convalescamus  nos 
et  miseri  nostri. 

EPISTOLA  VII. 

AD    EUMDEM. 

Amantissimo  domino,  et  Patri  sanctissimo 
Alexandro,  Dei  gratia  summo  pontifici,  Thomas 
miserae  Cantuarensiensis  Ecclesiae  humilis,ac  miser, 
et  miserabilis  exul,debitae  subjectionis  famulatum, 
et  per  omnia  de  praecipuis  Ecclesiae  inimicis 
triumphare. 
Celebre  proverbium  est  :  Quod  redimi  potest, 
n  sive  temporis  p?'oductione,sive  alias,non  timetur.Esi 
aliud  quippe  celebrius  :  Facilius  est  vitare  discor- 
dem,  quam  declinare  falLacem.  Inde  estquodcelsi- 
tudini  vestrae  notificamus,  quahter  dominus  noster 
rex  Angliae,  fallaciis  et  falsis  promissionibus  suis, 
cumvideremur  essein  januis  pacis.sicutetiam  ab 
omnibus  suissperebatur  et  credebatur,  noviternos 
decepitoccasionequorumdamnuntiorum  suorum  a 
majestate  vestra  redeuntium,  qui  jactabant  et  ai- 
mulabant  se  obtinuisse  a  vobis,ad  regis  petitionem 
et  instantiam,  mandatum  et  auctontatem  in  de- 
pressionem  Cantuariensis  Ecclesiae  irreparabilem, 
et  noslram,  quod  Deus  avertat,  et  coexsulum  no- 
strorum  ruinam.    Decepit  utique  nos   hac  vice, 


451 


S.  THUMAS  CANTUAR.  ARCHIEP. 


452 


sicut  et  saepius,  nec  solum  nos,  sed  et  viros  reli-  A  pro  conditione  sua   nobis  admodum  familiarem, 

giosos  portantes  nobis  ex  parte  sua  verba  pacis, 

quse  sanctitati  vestree  per  latorem  praesentium  in- 

timanda   commisimus,  nec  non  archiepiscopum 

Rothomagensem.etSagiensemepiscopummittentes 

nobis  de  conscientia  ei  voluntate  ac  mandato  suo 

litteras,quarumtranscriptum  vobis  transmittimus. 

Verumtamen  quidquid   de   nobis  fecerit,  utinam 

serenitatem  vestram  blandiset  inanibus  promissis 

vel  bac  vice  non  deluserit,  sicut  gloriatur  pluries 

se  fecisse,  ut  protractione  temporis  contingat  ino- 

pinate,quod  nunquam  videantejus  oculi  aut  audiant 

aures.  Etquoniam  multoties  opportune,importune 

prudentiam  vestram  soilicitavimus,  multoties  pul- 

savimus  ad  aures  serenitatis  vestraj,  ut  auctoritate 

beati  Petri  huic  tanto  malo,    tantae  persecutioni  j 

severitatiscensurafinemdebitumimponeretis;  nec 

adhuc,  peccatis  nostris  exigentibus.exauditi  sumus, 

ad  salutem  Anglicanae  Ecclesiae,  ad  revelationem 

depressionis    nostrae    et  nostrorum,  quae  in  dies 

adversum  nos  ex  patientia  et  exspectatione  vestra, 

quee  utinamdelusoriispromissionibus  ulteriusnon 

fallatur,  exercetur  durior  et  acerbior,  in  tantum 

ut  vix  amodo  spirarevaleamus.  Nec  estnobisinter 

nostros  quisquam,  qui  de  caetero  velit  se  huic  pe- 

riculo  supponeret,  subjicere  tanto  discrimini,  prae- 

sertim  cum  multos  de  illis  in  hujus  negotii  prose- 

cutione  mors   amara    comprehenderit.   Mittimus 

sanctitati  vestrae  latorem  praesentium,  qui  intuitu 

pietatis  et  sola  liberalitate  sua  suscepit  negotium 

nostrum  adnos  perferendum  benigne,  utinamef-  q 

ficaciter.  Hunc  petimus,  si  placet,  sicut  desideratis 

ab  eoexaudiri  in  ultima  necessitatevestra,  qui  dat 

salutem  regibus,  qui  aufert  spiritum  principum,  si 

cura  et  vobis  de  vita  nostra  et  salute,  a  benigni- 

tate  vestra  benigne  recipi,  et  benignius   exaudiri 

super  his,  quae  postulamus  a  serenitate  vestra  per 

ipsum,  qui  effecti  sumus  proscripti  et  miseri,  non 

ut  securius  vivamus   et  quietius,  declinando  tant1 

persecutorisimportunitatem,  sed  ut  vigeatEcclesia 

Dei,  et  valeat  temporibus  posteris  efficacius  respi- 

rare  in  libertatem.  Feliciternamque  dura  et  gravia 

sustinentur  ad  tempus,  ut  feliciora  succedant.  Et 

quidem   si  de  rege  nostro  jam  diu  nobis  fuisset 

creditum,  jam  pridem,   sicut  pro  certo  credimus, 

per  Dei  misericordiam  obtinuisset  Ecclesia,  et  vos  q 

de  ipso  victoriam,  atque  exemplo  illius  in  caeteris 

principibus  gloriam  et  honorem.  Sors  namque  ty- 

rannorum  haec  est,  ut  qui  terret,  plus  ipse  timeat. 

EPISTOLA  IX. 

AD  EUMDEM. 

Amantissimo  domino  et  Patri  sanctissimo  Alexan- 
dro,  Dei  gratia  sanctas  Romanae  Ecclesiae  summo 
pontifici,  Thomas  Cantuariensis  Ecclesiae  minister 
humilis,  miser  ac  miserabilis  exsul,  salutem,  et 
inter  omnia  pericula  firmam  et  veram  obedien- 
tiam. 

Mittimus  sanctitati  vestraejlatorem  praesentium 


pro  mgenti  capacitate,  ut  credimus,  fidelem.  Eum, 
si  placet,  pro  nobis  et  de  nobis  benigne  exaudiat 
clementia  vestra,  prout  decet  et  expedit  miseriae 
nostrae.quae  jam  amicis  nostris  desperatione  facta 
est  taediosa,  utinam  non  odibilis  ;  vobis,  unde 
magisdolemus,sicutpluresjudicant,dissimulatione 
manifestanonutinam  contemptibilis  jinimicis  no- 
stris  etiam  compassione  miserabilis.  Exurge,  Do- 
mine,  et  noli  tardare  amplius.  Illumina  faciem 
tuam  super  nos.et  facnobiscum  secundum  miseri- 
cordiam  tuam,  et  cum  miseris  nostris  prae  nimia 
pressura  deficientibus,  salva  nos,  quia  perimus. 
Non  confundamur  inter  homines,noninsultentno- 
bis  adversarii  nostri,  imo  Christi  et  Ecclesiae,  non 
fiat  fortuna  nostra  in  derisum  genti  etpopulo,quia 
nomen  tuum  invocavimus  super  nos.  Non  nobis, 
Domine,  non  nobis,  sed  in  nomine  Domini  Jesu 
Christi,  fac  tibi  grande  nomen,  repara  gloriam 
tuam,  revela  fama  tuae  nomen,  quae  in  reversione 
illius  excommunicati  et  perjuri  schismatici,  Joan- 
nemde  Oxeneford  loquor,  falsa  iliius  praedicatione 
in  partibus  Galliae  vehementer  est  depressa.  Novit 
Deus  quia  non  mentior,  et  si  mihi  non  creditur, 
quaeratur  ab  his  de  Gallia,  qui  honorem  vobis  ma- 
gis  affectant,  qui  amplius  optant  Ecclesiae  proven- 
tum.  Famae,  dico,  quae  hactenus  apud  hominesvi- 
guit  inculpata,  quae  inter  omnia  pericula  servata 
est  illaesa,  quae  caeterisperditis  sola  intemerata  re- 
mansit,  quae  ubique  locorum  sana  habebatur  et 
celebris.  Resumat  itaque  vires  praeceptoris  aucto- 
ritas,reform  etnobile  factum,priuscommendabile, 
sed  male  postea  denigratum,  ut  sentias  garrulus 
ipse  se  falsa  sparsisse,  praedicasse  mendacia.  Ex- 
periatur  severitatem.quiremissionem  demeruerat : 
perferat  ultionem,  qui  abusus  est  benignitate,  ut 
agnoscat  mundus  eum  reperisse  Christi  vicarium 
fundatum  in  firma  petra,  non  facile  mobilem,  non 
baculum  arundineum,sicut  maligni  submurmurant 
sed  aequitatis  et  justitiae  observatorem,  non  acce- 
ptorempersonarum,nemjniparcenteminjudicio,de 
juris  aequitate  fideliter  et  aeque  dispensantem  regi 
pariter  ac  privato.  Valeat  sanctitas  vestra,  ut  va- 
leamus  et  nos,  et  miseri  nostri. 

EPISTOLA  X. 

AD   EUMDEM. 

Amantissimo  domino,  et  Patri  sanctissimo 
Alexandro,  Dei  gratia  summo  pontifici,  Thomab 
Cantuariensis  Ecclesiae  humilis  minister,  miser  ac 
miserabilis  exsul,  cum  suis  exsulibus  salutem  et 
omne  bonum. 

Mittimus  sanctitati  vestrae  latores  preesentium 
fideles  nostros,  duosvidelicetdemiserisetcoexsuli- 
bus  nostris,  quos  tamen  ad  praesens  possumus,  et 
sicut  possumus,  ut  per  eos  audiatis  et  intelligatis 
certiorietmiserabili  relationequaecircanos  noviter 
acta  sunt  his  diebus,  miseriarum  etiam  nostrarum 
etnostrorum  angustias,quae  quidem  immanes  sunt. 


453 


EPISTOL.E  AD  ALEXANDRUM  PAPAM. 


454 


Et  suscipiamusa  sanctitate  vestra,  siplacet,  celeri-  A  decaetero  quo  prosequamur  vexationum  istarum 


ter  debitam  et  diu  dilatam  oppressionis  Ecclesiae  et 
nostrae  liberationem  ;  dolorum  etiam  nostrorum  per 
manummisericordiaevestraelevamen,neimmaniter 
et  multipliciter  depressi  deticiamus  in  tribulatione 
ista,  quae  non  fuit  a  diebus  dolorum  districtior.Pro- 
tracti  enim  sumus  jamdiu,  et  sicut  novit  excellen- 
tia  vestra,  trahimur,  etiam  et  protrahimur,  non 
minus  crudeliter  quam  inique,  per  tempus  et  tem- 
pora  in  miseria  et  dolore,  ut  vel  sic  infra  longi 
temporis  metas  afflictione  deficiat  anima  nostra, 
exstinguamur  attriti,  deficiamus  penitus  exacti 
miseriarium  augustiis,  exspiret  interim  auctoritas 
vestra,  quod  absit  !  quae  per  Dei  misericordiam 
contrainiquorumdesiderium,contra  malignantium 


vel  minimam.  Succurrit  itaque  nobis  et  Ecclesiae 
nostrae,  si  placet,  celeriter  tuasublimitas,  etimpo- 
nat  finem  huic  nialitiae,  ne  protrahatur  ulterius, 
quoniam  tempus  est.Vix  enim  est,  ut  etiam  prae 
nimiis  angustiis  spirare  valeamus  :  accelera  ergo 
ut  sentiamus  gratiaetuae  beneficiumantequam  mo- 
riamur.  Valeat  et  vivat  in  tempora  longa  dilecta 
nobis  et  super  omnia  post  Dei  amorem  necessaria 
tua  sancta  benignitas,  ut  tuamuuificentia  incipia- 
mus  et  nos  reviviscere,  qui  jamincepimus  mori. 
Praetereanoscatdiscretiovestra.quodtribusdiebus, 
antequam  supervenirent  nobis  mala  ista,  exierant 
nuntiianobis  cumlitterisnostris,  quibusnuntiaba- 
mus  sanctitati  vestrae,qualiteralegatis  vestris  dis- 


fraudemrelevaturaestmiseriamnostrametaliorum  g  cesseramus.  Scribebat  enimvobis  rex  Francorum 


antequam  finiatur.  Inclina  igitur,  domine,  aurem 
tuam,  et  audi  ;  aperi  oculos  tuos,  et  vide,  si  fuitini- 
quitas  sicut  ista  ;  attende  diligentius,  si  est  dolor, 
sicut  dolor  noster  et  nostrorum,  qui  dati  sumus  in 
direptionem  nisi  subito  subveniat  nobis  per  manum 
vestram  Deimisericordia.Factisumusin  subsanna- 
tionem  et  derisumhis,  qui  in  circuitu  nostrosunt 
auctoritate  legatorum  vestrorum,  qui  utinam  non 
magis  enormiter  quam  praesumtuose  egissentcirca 
nos  et  Ecclesiae  negotia.  Si  enim  haec  facta  sunt  nobis 
ab  ipsis  in  viridi,  quid  fiet  in  arido,  si  duratura 
est  ista  legatio,  quaenunquamfuisset  ?  Suspende- 
runt  ipsi  nos,  quantum  in  eis  est,  abomni  auctori- 
tate,  quamhabebamusin  ecclesiis  Angliae  et  perso- 


Christianissimusetregina,  etquidamdeprincipibus 
et  episcopis  regni  sui,  quidamque  minores  amici 
vestri,  laetantes  et  glorificantes  Deum,  gratiasque 
Deo  et  vobis  agentes,  eo  quod  manifestum  erat  ex 
adventulegatorum  vestrorum,  sicutidipsi  domino 
regi  ore  ad  os  insinuaverant,  falsa  esse  ac  menda- 
cissima,  quae  joannesille  orafor  de  Oxeneford,  et 
alii  nuntii  regis  praedicaverant  de  gravamine  et 
dejectione  nostra  futura  perlegatos.  Unde  scanda- 
lumineffabile  ortum  erat  intoto  regno  Francorum, 
et  apud  omnes  adquos  rumor  ille  pervenerat  prffi- 
terquam  apudadversarios  Ecclesiae  etnostros.  Sed 
versa  est  cithara  ista  in  luctum,  et  laetitia  ista  in 
moerorem,  factusque  est  error  iste  pejor  priore. 


nis,  quod  nunquam  gratia  Dei  et  vestra  ad  alicujus  c  Petimus  itaque,  ut  placeat  sanctitati  vestrae  super- 


principis  vel  alteriusinstantiamfactum  estavobis, 
nec  fiet  per  Dei  misericordiam,  sicutex  certa  pro- 
missione  indulsit  nobis  vestra  sublimitas.  Utquid, 
domine,  tribuisti  legationemhomini,  decujusin- 
troitu  attendisse  debuerat  dominus  meus,  ut  salva 
paceejus  loquar,  quis  deberetessefuturuslegatio- 
nishujus  fructus,  pensasse  etiam  ejusdemexitum, 
cujus  anima  tota  effusafuit  abinitio,et  est  in  ruinam 
ecclesiasticae  dignitatis,  et  vestram,  ut  vel  sic  fiat 
principigratus?Domine,  domine,  ad  te  sunt  oculi 
nostrinepereamus.  Adjuva  nos,  domine,  etfacno- 
biscum  secundum  promissionestuas,  quae  utinam 
non  in  vanumlaetihcaverintanimas  nostras.  Susti- 
nuimusenim  ad  vestrae  celsitudinismandatum.Sus- 
tinuimus,  inquam,pacem,  etnonvenit.  Exspectavi- 
musper  manuum  opera  legatorum  vestrorum  bo- 
num,eteccenobismajorafflictio,turbatioferventior. 
Miserereergonostri,domine,  misererenostri,  nemo 
post  Deum  qui  pugnet  pronobis,  nisitu  solus  cum 
fidelibus  tuis.  Miserere,  inquam,  nostri,  ut  miserea- 
turvestriDeusin  districto  examinecum  redditurus 
fuerisrationemvillicationisvestrae.  Nonestenimad 
quemhabemusrefugiumpostDeum,  nisi  ad  te,cum 
etiamipsiopponantsenobisfavorehominum,quiin- 
tuitupietatisetjustitiae,obreverentiametiam  sacro- 
sanctae  Ecclesia;  Romanaj.nobiscum  stare  debuerant, 
etpugnare  pro  nobis.Exhaustis  siquidem  sumpti- 
bus  et  vexationibus  innumeris,  non  estnobis  certe 


D 


venientimorbocelerem  adhiberemedicinam,  qua- 
tenus  fiatomnibus  in  manifesto,sicut  rei  veritasse 
habet,  centra  conscientiam  vestram  et  mandatum 
ista  fuisse  praesumpta.  Valeat  iterum  sanctitas  ve- 
stra  et  in  eternum. 

EPISTOLAXI. 

AD  EUMDEM. 

Amantissimo  Patri  et  domino  Alexandro,  Dei 
gratia  summopontifici,  Thomas  Cantuariensis  Ec- 
clesiae  minister  humilis,  miser  ac  solito  miserabilior 
exsul,  salutem  et  debitam  in  omnibus,  etiam  in 
adversis,  obedientiam. 

Remittimus  srnctitativestraelatorempraesentium, 
quifideliusetdiligentiusnegotii  sui  miseriam,etqua- 
liter  cum  ipso  et  cumfratribus  suis  occasione  litte- 
rarumvestrarum  inregnoAngliae  actumsit,  vobis 
exponet :  ad  quorum  relevamen,nisi  citius  perma- 
num  vestramdivinasubveneritclementia,  subversa 
estpenitusillius  ordinisconditio.  Sentiant  ergoipse 
et  fratressui,  siplacet,sibiprecesnostrasprofuisse, 
quorum  injusta  vexatio  apud  sanctitatem  vestram 
digne  facit  eos  exaudibiliores.  Et  utinam  dominus 
meus  altius  attendat,  ac  firmius  apponat  animo.in 
quantam  et  in  quam  irrevocabilem  confusionem 
Anglicana  nuper  venerit  Ecclesia  in  omni  ordinis 
genere,  q"i  in  eodem  regno  habitat,  ex  inaudita  et 
illamiserabiliindulgentia,quamgloriatur,quorum- 


455 


S.  THOMjE  cantuar.  archiep. 


456 


damamicorumsuorum  de  curiainterventu,  quiuti-  A 
nam  magis  essent  amici  Dei  et  Ecclesiae,quam  sui, 
magis  aflectaren  t  divina  gaudere  gratia,  quam  favore 
principum,regisnostri,utinamnon  persecutoris  Ec- 
clesiae,  extorsisseindustria.  Quaeetsicredituravobis 
de  facili  posse  revocari  in  irritum.exstat  tamen  impe- 
trati  facinoris  exemplum,  in  tantum  ut  si  ad  prae- 
sensimpetratisgauderevaleat,  residet  tamen  apud 
ipsum  et  successores  suos  obtenti  beneficii  origo, 
cujusimpetrandisibiperpetuoacsuocessoribus  suis 
nactaopportunitateconcepitaudaciam,qui  nec  au- 
sus  sperare  est  aliqua  sui  vel  amicorum  suorum 
arte  debitampro  excessibus  suis  contra  se  et  com- 
plices  suos  evaderepossesententiam.  Verum  unum 
est,quod  nos  miserabiliterconsolatur,  utsalvapace 
vestradixerim,  quia  sic  novit  Ecclesia  Romana  B 
beare  amicossuos  etfideles,  Melius  tamen  conso- 
letur  eam  Deus,  quam  sibi  providerit,  et  Ecclesiae 
Anglicanae  ac  nobis, acmiserisnostrisinparteista. 
Scio  quidem,  unde  magis doleo,quia  nunquam  aevi 
senio  crimen  obruitur,  nunquam  scelus  oblivione 
repellitur,  verum  exempla  fiunt,quae  facinora  esse 
destiterunt.  Valeat  et  vigeat  sanctitas  vestra.et  ci- 
tius,  si  placet,  dignetur  miseriamnostram  sublevare 
ut  saltem  vivere  valeamus,  qui  utcunque  vivendo 
perimus.  Novit  Deus,  quodimraerito. 

EPISTOLA  XII. 

AD   EUMDEM 

•  Sanctissimo  domino  et  Patri  charissirao,  Alexan- 
DTtoDei  gratiasummopontifici,THOMA.s  Cantuarien-  q 
sisEcclesiae  minister  humilis,salutem,  et  omnem 
cum  devotione  obedientiam. 

Ad  pedes  majestatis  vestrae  confugiunt  miseri  no- 
stri,  qui  nutu  divino  reservati  esse  creduntur,  ut 
fratrum  suorum  crudeliter  interemptorum  cladem 
depiorare  valeant,  et  jam  fere  pereuntis  Ecclesiae 
miserias  exponant  in  auribus  vestris.  Jam  enim 
rarus  est,  qui  etiam  cum  magna  difficultate  inter 
tot  pericula  et  mortes  audeat  prosequi  necessitates 
nostras,  cum  alii  incarcerati,  alii  capti,  alii  flagel- 
lati,  alii  mortui  diebusfere  singulis  audianlur.  Et 
rex  Anglorum,  qui  tantorura  malorum  causa  esse 
dignoscitur,  non  modoimpunis  reraaneat,  sedgau- 
deat  in  confusione  Ecclesiae,  et  in  periculis  rideat 
alienis  ;  cum  diu,  si  Spiritu  Dei  ageretur,  mansue- 
tudovestra,  in  multa  patientia  sustinens,  debuerat 
ad  poenitentiam  provocasse.  Sedille,  dum  peccata 
peccatis  et  minora  majoribus  cumulat,sibi  videtur 
thesaurizare  iram,  et  temeraria  provocatione  ac- 
celerare  vindictam.  Totoquinqnennio  in  Ecclesiam 
debacchatus  est,  et  ego,  quod  sine  timore  non  elo- 
quor,  Christum  in  membris  fere  quotidie  video  cru- 
cifigi,profanarisancta,  lacerarietconculcari  Eccle- 
siam,  cui  custos  a  domino  fueram  deputatus.etnon- 
dum  cum  Petro  exserui  gladiam  verbi  Dei,  ut  Mal- 
chi  saevientis  auriculam  amputarem.  Quoties  lego 
zelumPhinees,  Eliae,  Matathiae,  filiorumque  ejus, 
quotiesmentimeae  fervor  apostolicus  occurrit.quo- 


D 


ties  sanctorum  Patrum,  qui  se  principibuset  pote- 
statibus  murum  opposuerunt  pro  domo  Domini, 
gesta  revolvo,  toties  ingemisco  periculum  meum, 
etmiserae  animae,  animae  scilicet  meae  timeojus- 
lam  ex  dissimulatione  injustaet  indebita  patientia 
condemnationem.  Cum  enim  facientes  et  consen* 
tientes  comparentur  in  cri  mine,  et  qui  potestate  divi- 
nitus  accepta  non  corrigit  quee  non  ambigit  corri- 
genda,  consentientiscadatin  culpam,  tremendum 
mihivideo  imminerejudicium,  qui  tantas  enormi- 
tates  tandiu  remissione.quod  vereor.nimiapertuli 
subditorum.  Nam  beatus,  qui  talium  parvulos  na- 
scentes  exstinguit,  aut  natos,  quam  cito  tenentur, 
allidit  ad  petram.Vereor,  Pater,  ne  sanguinem 
illius,  et  commalignantium  sibide  manu  mea  re- 
quirat  Dominus.Timeo  ne  proscriptorum  suorum, 
et  in  causaEcclesiae  laborantium  usque  ad  mortem, 
neces  multas  exigat  durus  judex,  cum  scriptum 
sit,  quonia.m  maledictus  est,  qui  gladium  cohibet  a 
m<ore.Nam,ut  aitSalomon :  Qui  delicate  nutrit  ser- 
vum,posteaillum  sentiet  contumacem.  Et  hoc  qui- 
dem  crebris  Ecclesia  et  certissimis  sentit  experi- 
mentis.  Si  quis  enim  primos  ejus  cohibuisset  impe- 
tus,  si  quis  instigantium  ad  mala  etfurorempro- 
curantiumperculissettemeritatem,  nequaquam  tot 
et  tantas  pestes  arbores  pestiferae  germinassent. 
Nam  tenerorum  vitia  citius  abolentur,etcum  diu- 
turnitateinvaluerint,quodammodotranseuntinna- 
turam.  Et  certe  tantafuerat  reprimenda  praesum- 
ptio,  tumsui  ipsius  corripienda  enormilate,  tum 
quia  totum  orbem  Latinum  pernicioso  corrumpit 
exemplo.  Audiat,  quaeso,  clementia  vestra  per  do- 
minum  Gratianum  subdiaconum  vestrum,  cui  exre 
nomen  esse  crediraus,eo  quod  tanquam  filiusgra- 
tiae  causam  Ecclesiae  fideliter  et  prudenter  in  omni 
modestia  etsinceritatestuduitetprocurare.  Audiat, 
inquam,  qualiter  in  occidente  nostro,  nisi  citius 
Deo  propitio  subveneritis,  occidat  Ecclesia  ;et  tan- 
dem  misereatur,  et  tantis  miseriis  debitum  imponat 
finem.  Sienimexspectaveritisutnuntiiregis  etma- 
litiae  fautores  non  habeant  mendaciaquae  praeten- 
dunt,  et  nobis  et  vobis,  etillis  vita  deficiet.  Et  in 
districto  examine  cogetur  quilibet  nostrum  sine 
personarum  acceplione  sui  operis  reddere  rationem. 
Ecce  nunc  dicit  se  non  a  me  exigere  rationem 
administrationis  cancellariae  suae,  nec  pecuniam 
quam  tunc  aeceperim  autpromiserim,  sed  id  solum 
petit,  quod  rae  tempore  archiepiscopatus  mei  dicit 
accepisse  de  rebus  suis.  Sed  Deo  propitiante  cunctis 
apud  nos  notum  est,  quo  ei  jam  super  hoc  red- 
dita  ratione  non  teneor.  ltem  dicit  se  non  contro- 
versatumesse  de  consuetudinibus  suis,  quastamen 
mutato  duntaxat  verbo  sibi  servari  petit  nomine 
dignitalum-El  egoquidemdignitates  regni  libenter 
servabo,  sicut  saepius  obtuli,  salvo  ordine  meo  et 
fidelitate  Ecclesix  Romanx.  Sed  ut  novam  j  uraraenti 
formam  in  Ecelesiam  Dei  inducam,  auctore  Deo, 
et  pietate  vestramihi  prospiciente,  nulla  necessi- 
tate  induci  potero.  Namquod  ame  nunc  obtinebti, 


457 


EPISTOL/E  AD  ALEXANDRUM  PAPAM. 


458 


ab  omnibus  episcopis  etEcclesia  tota  indubitanter 
exiget.  Observationem  canonum,  sednec  Evangelii 
mandataseimpleturos  aliqui  jurare  compelluntur ; 
certe  nec  tutum  esset,  et  episcopi  ad  observan- 
tiam  consuetudinum  vel  dignitatum  arctabuntur, 
inaudito  exemplo,  juramenti  necessitate  ?  Forma 
fidelitatis  exigit  in  ecclesia  Gallicana  et  Anglicana, 
ut  preelati  ecclesiarum  principibus  jurentse  serva- 
turos  eis  fidem,  in  indemnitate  vitae,  membrorum, 
honoris  terreni,  sdlvo  ordinesuo:  et  haec  forma 
etiam  reprobis  consuetudinibus  ejus  insertaest.  In 
hac  formajuravi,sicmejurasse  publice  profitebor, 
ethac  debet  esse  contentus  :  nec  ego  in  hac  parte 
transgrediar  tenere  terminos  a  Patribus  constitutos. 
Instat  etiam,ut  mihi  et  meis  ablata,  imo  Ecclesiae, 
non  restituat  aut  satisfaciat,  dicens  majores  suos, 
quorum  mensuram  inpersecutioneEcclesiaeimplet 
aufsupergreditur,multosdemeisfugassemajoribus 
quibus  nihil  unquam  restituernnt.Sed  ne  trahatur 
ad  consequentiam,  citius  providendum  est,ut  per- 
nicies  deleaturexempli.  Nam  qui  posteris  relinquit 
erroris  exemplum,  eos  merito  in  culpam  impulisse 
convincitur.  Sicut  Jeroboam  filius  Nabath  legitur 
fecisse  peccareimitatorem  sui  sceleris  Israel.  Quis 
autem  dimittetpeccatum.siablatanon  restituataut 
satisfaciat?Utiqueomnisollicitudineprocurandum 
est,ut  sicut  illeauctoritatemcriminisadecessoribus 
trahit,  sic  idem  posteris  suis  relinquat  exemplar 
correctionis.  Alioquin  verendum  est.ne  illesucces- 
soribus  suis  fial  Jeroboam,  et  ego,  si  de  caetero  a 
debita  cessavero  correptione,meos  velut  alter  Heli, 
aut  potius  sacerdos  excelsorum,inruinamdamna- 
tionis  praecipitem.Necmequisquam  detrectarecon- 
cordiam,  dummodo  fiatin  Domino  et  sine  laesione 
Ecclesiae,  mentiatur.  Quia  non  sum  adeo  vecors,ut 
quae  in  temporalibus  maxima  et  hominibusgratis- 
sima  sunt,  tanta  facilitate  contemnam,  nisi  quia 
pro  his  nolo  dispendium  facere  aeternorum.  Nemo 
dum  me  accusat  in  conlemptu,  suum  in  appetitu 
vanae  quietis  aut  mundanae  supellectilis  tueatur  er- 
rorem;  quiaDeus,  qui  irrideri  non  potest,  revelabit 
in  brevi,  quando  ante  tribunal  ejusastabimusom- 
nes,  qua  mente  quis  vixerit.  Illum  conscientiae  in- 
spectorem  ettestem  habeo,illumexspectojudicem, 
quem  contra  aequitatem  nullus  fallit  astutia,necvi- 
ribusflectit.  Recolite,  pater,  quanta  vos  ille  mise- 
ratione  respexit,quomodo  vestros,  imo  Ecclesiae  ad 
gloriam  nominis  sui  protriverit  inimicos.et  cum  eo 
exsurgite  in  adjutorium  ejus,  qui  in  membris  suis 
injuste  proscribitur,  torquetur,  conspuituret  cruci- 
figitur.  Audite,  si  placet,  miserosnostros,  et  preces, 
quas  per  eos  vobis  porrexit,  etadhuc  porrigit  Can- 
tuariensis  Ecclesia,  clementius  exaudite,  utapatre 
suo  post  tantas  miserias  consolationem  debitamse 
gaudeat  recepisse.  Conterite  persecutores  ejus,  et 
eos,  quos  Satanae  tradidimus  in  interitum  carnis, 
quorum  nomina  vobis  exprimentur,  si  advos  vene- 
rint  aut  miserint,  excommunicatos,  donec  Ecclesiae 
Dei  satisfaciant  et  nobis,  haberi  faciatis.  Nuntii  vo- 


A  bis,  quae  fuerant  dicenda,  supplebunt,  licet  cumu- 
lum  miseriarumEcclesiee  Anglicaneenon  sufficiant, 
prout  necesitas  exigit,  explanare.  Valeat  semper 
et  vigeat  sanctitas  vestra. 

EPISTOLA  XIII. 

ADEUMDEM. 

Sanctissimo  domino  etPatri  charissimo  Alexan- 
dro  Dei  gratia  summo  pontifici  Thomas  Cantuarien- 
sis  Eccles.  min.  sal.  et  om.  cum  summa  devotione 
obedientiam. 

Quae  acta  sunt  a  magistro  Viviano  denegotioEc- 
clesi*  Dei,  et  nostro  post  recessum  domini  Gra- 
tiani,  et  quam  sollicite,  sanctitati  vestrae  breviter 
intimare  curavimus.  Quod  ipse  vero  moram  fecerit 
g  in  Francia  aliquam  post  socii  suirecessum.in  con- 
fusionemopprimentium  Ecclesiam  creditur  accidisse, 
utjustitia  Ecclesiae,  quam  multi  pravilatis  actu 
nitebantur  offuscare/inconspectuomniumgentium 
declararetur.  Studuit  quidem  praefatus  61iusvester 
morem  homini  gerere,  ut  vocatus  ab  ipso,  sicut 
asserit,  litteris  suis  et  multa  instantia  ipsum  incli- 
narel  ad  pacem.Cujus  ex  multis  et  magnis  promis- 
sionibus  spem  indubitatam  acceperat,  eteo  usque 
promissiones  ejus  secutus  est,  donec  in  conspectu 
Christianissimi  regis  et  procerum  Franciae  convin- 
ceret  malitiam  et  duritiam  ejus.  Quantum  vero  la- 
boraverit,  ut  regnumet  nostricolloquium  uniretur, 
quantam  operam  et  diligentiam  reformandae  paci 
ibidem  adhibuerit,  quam  instanter  universos  et 
'p  singulos,  quos  ad  hoc  idoneos  esse  credebat,  solli- 
citaverit,  verbis  exponere  non  sufficimus.  Et  nisi 
praesentes  fuissemus,  vix  possemusfidem  referen- 
tibus  adhibere.  Quia  ergo  in  mora  ejus  justitia  Ec- 
clesiae  amplius  per  Dei  misericordiam,  qui  non 
derelinquit  sperantes  in  se,  sicut  nobis  videtur,  et 
omnibus  qui  interfuerunt,manifestataest,majestati 
vestrae  profusis  genibus  supplicamus,  quatenus  ip- 
sum  ad  sinum  clementiae  vestrae  redeuntem  pater- 
na  pietate  recipiatis. 

EPISTOLA  XIV. 

AD  EUMDEM. 

Apostolicae  sedis  auxilium  saepe  cogimur  implo- 
rare,  qui  in  contemptum  Dei,  et  vestram,  pater, 
injuriam,  multis,  magnis,  et  continuis  torquemur 
afflictionibus,  contumeliis  dehonestamur,et  provo- 
camur  iujuriis.  Quae  vero  personamlaedunt,minus 
revocantur  ad  animum,sedspecies  impietalis  est, 
tantam  et  tam  manifestam  Christi  injuriam  sub 
inani  praetextu  patientiae  dissimulare.  Loquar  ergo 
semel  adhuc  ad  dominum  meum  in  conspectuDei 
pro  Ecclesia  ejus,  quae  parvitati  meee  commissa 
est,  faciens  verbum,  ne  sanguisejus,  cujuslanguor 
jam  ascendit  ad  summum,  et  damnatio  eorum.qui 
eam  cruciantet  exstingunt,taciturnitatimeae  possit 
ascribi.  Et  quidem  si  clamorem  illius,quem  in  an- 
gustiis  sni«j  emisit  per  eos  meum,  ab  initio  vestra 
pietas  exuudisset,  collidensadpetramparvulos  Ba- 


459 


S.  THOM,E  CANTUAR  ARCHIEP. 


460 


bylonis,etparturientismalitieegerminacomprimens, 
nequaquam  in  tantamimpietatem  persecutoris  no- 
stri  temeritas  excrevisset.  Sed  divina  mansuetudo 
vestra,  quae  suo  merito  et  universalisEcclesieepre- 
cibus  Spiritus  sancti  gratiam  possidet  ampliorem, 
postponens  tenuitatis  meee  consilium,  vasa  irae  in 
multa  et  longa  patientia  censuit  supportanda,  ut 
delinquentes  filios  paterna  benignitas  ad  paeniten- 
tiam  provocaret.  Quod  etsi  ad  preesens  totam  Ec- 
clesiam  Dei  non  mediocriter  laeserit,  probabile  ta- 
men  est  hoc  a  Spiritu  sancto,  qui  consilia  vestra 
regit,  et  opera  dirigit,  fuisse  procuratum.ut  iniqui- 
tas,quee  multis  et  exquisitis  dolis  latere  gestiebat, 
patientia  vestra  semper  abutens.revelatafaciepro- 
diret  in  publicum,  etopprobria  jEgyptividentibus 
cunctis  detegerentur.  SiquidemJoannes  de  Oxene- 
ford,  et  omnes  alii  tantee  impietatis  ministri.cum  a 
sede  apostolica  gloriosi,et  quasi  de  justitia  trium- 
phantes  reverterentur,  dederunt  cornua  peccatori, 
etauctores  etincentoreshujus  erroris.quasi  per  se 
non  satis  insanirent.impunitatis  et  gloriee  suee  cal- 
caribus  cceperuntacrius  instigare.Venenatostamen 
animos,autpotius  venenosos.non  opportueratam- 
plius  toxicari,  nec  Achitophel  aut  Judam  temporis 
nostri  excitari,  aut  animari  ad  facinus.  Ex  abun- 
danti  tamenilli.quostali  legationefungentesvestra 
pietas  adoptavit  in  filios,  et  honoribus  sublimavit, 
Ecclesiae  Anglorum,  facti  sunt  in  arcum  pravum, 
ut  misera  Cantuariensis  Ecclesia,  aliarum  tamen 
omnium  in  insula  mater,  utpote  quee  illas  genera- 
vit  et  educavit  in  Christo,  merito  dicere  possit  : 
Filii  matris  me3epugnaveruntcontrame,etmeipro- 
prii,  quos  genui  et  exaltavi,  conculcaverunt,et  vul- 
neraverunt  me,  et  adhuc exquirunt  animam  meam, 
ut  auferant  eam.  Non  utique  quod  de  vestra  libera- 
litate,  quee  pia  fuit,  aut  illorum  promotione,  quee 
sperabatur  utilia,  contristetur,  seddoletquodvobis 
infideles  sunt,  etperniciosissimi,  et  manifestissimi 
persecutores  Ecclesiee.  Ipsi  enim  sunt  qui  seevitiam 
domini  regis  instigantet  accendunt,etmodis  omni- 
bus  elaborant,  non  modo  ut  mihi  omnis  reverentia 
subtrahatur,  heec  enim  pridem  jam  impleverunt, 
sed  ut  meum  et  coexsulantium  mihi,qui  jam  pauci 
sunt,  eo  quod  plures  a  facie  persequentis  in  fata 
concesserunt,  nomendeleatur  de  terra.  Preecepera- 
tis  autem  tum  aliis,  tum  maxime  episcopo  Londo- 
niensi,  ut  pacem  Ecclesiee,  quod  ut  creditur  facile 
posset,  adhibita  diligentia  studeretreformare.  Sed 
illeexquo  audivit,quod  debitamanimadvertcndiin 
malefactores  Ecclesiee  mihi  vestra  gratia  restituerat, 
et  contulerat  facultatem,statim  per  se  etcomplices 
suos commovit ei con turba vitterram ,  timens sanan- 
das  esse  contritiones  ejus,quee  per  eum  fuerat  contur- 
bata.Nequeidinocculto,Redpassim.Etquomanifes- 
tioressetejusiniquitas.Londonieein  celeberrimo  lo- 
co.ubiadratiociniapublicatractandatotiusregniof- 
ficiales  convenerant.  Debuerateisufficere,quod  tan- 
diusustinuiteumclementiavestra,  quodsentenliam 
anathematis  ex  causa  inobedientieeet  aliorumsce- 


A  lerum,  queemanifestasunt,  incurrerataliasimpuni- 
tus,  sed  ab  impunitate  conceperat  cujuscunque 
preesumptionis  audaciam,  habens  fiduciam  quod 
Jordanis  influeret  in  os  ejus.  Namabejusconsilio 
dependent  tam  Saresberiensis  episcopus,  hactenus 
inobediens  et  rebellis,  quam  Randulphus  de  Broc, 
qui  Cantuariensi  Ecclesieeincubat.etalii  depopula- 
tores  nostri.  Unde  exigente  rationejuris.eturgcnte 
stimuloconscientiee.quee  nos  de  tanta  taciturnitate 
in  tanto  perieuloEcclesiee  vehementeraccusat.eum- 
dem  Londoniensem  et  Saresberiensem  episcopos, 
et  preefatu  m  Randulphum  cum  aliis,quorum  nomina 
superius  scripta  sunt,  ex  justis  etmanifestis  causis 
publice  excommunicavimus,  citantes  adhuc  alios, 
quifactionis  et  seditionis  eorum  noscuntur  participes 

B  exstitisse.Quos  auctoritate  Domini  nisi  resipuerint, 
vinculo  anathematisinnodabimus  etapostolicee  ma- 
jestatis  compellemus  adire  tribunal,characterebe- 
stiee  designatos.  Provideat  itaque  sanctitas  vestra 
Ecclesiee  libertati  et  paci,  quia  si  nobis  hac  vice 
credideritis,  omnia  ad  vestrumlibitumcomponen- 
tur,  etoculo  ad  oculumvidebimus,quia  superbien- 
tis  et  parvulos  terrentis  Moab  arrogantiamajorest, 
quam  fortitudo.Approbate,  si  placet,quodfacimus, 
et  vos  ipsi,quodnecessitas  exigit,manum  apponite, 
conterite  audaciam  et  malitiam  impiorum;  ne  si, 
quod  absit,  illi  prout  hactenus  fecisse  visi  sunt 
prsevaluerint,  salus  Ecclesiee  conteratur  et  pereat. 
Ad  heec  supplicamus,  utpetitionesnostras,et  quas 
dudum  porreximus,  et  quas  modo  porrigimusju- 

r  beatis  effectu  celeri  prosequente  compleri,  quia  ex 
sententia  animi  nostri  omnes  ad  honorem  vestrum 
spectant,et  Ecclesiee  proficiunt  ad  utilitatem. 
EPISTOLA  XV. 

AD  EUMDEM. 

Ecclesiee  pacem,  quam  jugi  sollicitudine  pietas 
vestra  procurat,  illi  pree  ceeteris  magis  impediunt, 
quos  opportebat  tum  pro  debito  officii  sui,  tumpro 
mandati  vestri  reverentia,inreformatione  ejusam- 
plius  iaborare.Luget  ergo  Ecclesia,  quoddecolora- 
tur  et  denigraturaftliis;etquiaspoliaejusdiripiunt, 
quicustodesilliusfuerantinstituti.NamsiGaufredus 
archidiaconus  noster,  et  Reginaldus  Saresberiensis, 
et  Joannes  deOxeneford.nomineetqueestudecanus 
quondamin  Christoexcellentis  Ecclesiee,ministerio 
autem  et  cultu  satellites  curiee,  itemque  complices 
eorum,  regis  animum  non  pervertissent,  Ecclesiee 
pax,  ut  crediturjam  essetadnuntiorumvestrorum 
advenlum  reformata.  Nam  qui  ministrant  arma 
iniquitati.fere  omnesapudnos  clerici  sunt.quorum 
aliqui  de  vestra  familiaritate  et  sedis  apostolicee 
privilegio  gloriantur,utdicant  sequidquidfecerint, 
nulli  nisi  Romano  pontifici  responsuros.Quee  glo- 
riatio,  si  vera  est,  et  Ecclesiee  Romanee  decolorabit 
famam,  et  totius  Ecclesiee,  quod  absit,  in  brevi 
subvertetur  honestas,  dum  omnes  ad  omnia  privi- 
legiatorum  provocabuntur  exemplis.  His  facile  est 
sumptibus  exrapinis  ministratis  frequentes  iterare 


D 


46  i 


EPISTOLvE  AD  ALEXANDRUM  PAPAM. 


462 


discursus,et  ut  sibi,  cum  ignoti  et  inopes  ante  fuis- 
sent,  faciant  nomen  et  quaestum,  crebra  curiarum 
solJicitatione  procurantes,  quantum  in  eis  est,  ut 
Ecclesianunquamhabeatpacem.Quadecausanunc 
ad  vos  properare  dicuntur  Reginaldus  de  Saresbe- 
ria,  etRicardus  Barre,  quicujus  fidei  et  modestiae 
sint,  auctore  Domino,  nuntiis  vestris  referentibus 
audietis  in  brevi.lnterim  certum  habeat  vestraspa- 
ternitas,  quodnominatim  excommunicatis  scienter 
communicaverunt,  adeo  ut  praefatus  Ricardus  se 
contulerit  ad  Gaufredum  archidiaconum  nostrum, 
quem  excommunicatum  noverat,  utillius  patroci- 
netur  errori,  et  illi  et  aliis  excommunicatis  passim 
communicet.  Quocirca  supplicamus  sanctitati  ves- 
trae  ut  cum  ad  vos  venerint,sic  eos  tractetiset  parti- 
cipes  anathematis,  neceorum  sollicitatione  admit- 
tatis  ante  reditum  nuntiorum  vestrorum.  Nam  si 
delusores  istosvel  hac  vice  durius  tractaveritis, 
pacem,  Deo  propitio,  pro  voto  facietis. 

EPISTOLA  XVI. 

AD    EUMDEM. 

Longanimitatis  vestrae  divitias,imo  etdivinaeco- 
piam  bonitatis  contempsit  hactenus  rex  Angliae, 
ignorans  aut  dissimulans,quod  eum  patientia  vestra 
studuitadpoenitentiam  revocare.  Ad  preceset  com- 
monitiones  obsurduit,  gloriatus  adignominiamse- 
disapostolica3,etincontumeliambeatinominisves- 
tri,quod  ei  privilegium  indulsistis,  quo  quandiu  vo- 
luerit,tutus  erit  adversum  nos.et  Ecclesiam  Cantua- 
riensem,  licet  illam  et  nos  atrocius  persequatur,  et 
ut  facilius  rem  falsam  et  incredibilem  persuadeat 
universis,  rescripta  litterarum,quas  ei  contra  nos, 
et  utinam  non  contra  vos,  indulsistis,  perAleman- 
niam,  Franciam,  Angliam,  et  diversas  provincias 
adjacentes  ventilari  facit.  Sic  vestram  remunerat 
benevolentiam,has  mansuetudini  rependit  gratias, 
ut  fiant  sempernovissima  ejus  atrociora  prioribus. 
Sed  auctore  Deo,  quod  utinam  ab  initio  credidisse- 
tis,nuncinconspectuomnium  declarata  estjustitia 
nostra.et  causaexsilii  et  proscriptionis,  et  quo  tota 
ipsius  vergat  intentio.Nuper  enim  in  secundo  collo- 
quio,  audientibus  Christianissimo  rege  et  cunctis 
quihinc  inde  aderant.confessus  est  post  commina- 
torias  vestras,  quas  saepius  refutaverit,  vix  tandem 
recepit,  quod  nihil  aliud  a  nobis  qii8erit,nisiobser- 
vantiamconsuetudinumsuarum,quassicut  vidistis, 
et  adhuc  potestis  intueri,  divinee  legi  constat  et 
sacris  canonibus  penitus  adversari.  Ad  instantiam 
vero  Christianissimi  regis,  et  religiosorum  quos 
miseratis,  adhibitis  multis  intercessoribus,  ut  tace. 
ret  consuetudines,mutavit  quidem  verbum,sed  non 
mutavit  propositum.  Exegit  enim,  ut  profiteamur 
in  verbo  veritatis  simpliciter  et  absolute  nos  factu- 
ros,  quod  fecerunt  antecessores  nostri,  et  hac  sola 
via.ut  dicebat,poterimus  habere  Ecclesiam  nostram 
et  pacem  in  regno,sed  nondum  tamen  gratiam  ejus. 
Quod  quidem  ideo  adjicit,  quia  nos  auctoritate 
rescripti  vestri  putat  officii  debiti  potestale  esse 


A  privatos.donec  velit  nos  insuam  gratiamrevocare- 
Cum  vero  nobis  religiosi  viri.Simon  prior  de  Monte- 
Dei,  et  frater  Bernardus  hanc  ejus  petitionem  pro- 
posuissent,respondimusnon  esse  plene  in  conscien- 
tia  nostra,  quid  fecerint  antecessores  nostri,  licet 
aliquos  eorum  ex  scriptis  authenticis  pro  causa 
simili  noverimus  exsulasse,  ettandem  obtinuisse, 
utsicutreges.quae  sibi  crediderant  competere,jura 
vendicabant,  ita  quee  Dei  erant,  Deo  redderentur. 
Nos  autem  paratos  esse  ad  omne  obsequium  ejus, 
etiamultraquam  facerintantecessores,salvoordine 
nostro.Caeterum  novas,et  praeterformam  Ecclesiee, 
quae  anulloantecessorumnostrorum  praestitaesunt, 
inire  obligationes,  nobis  esse  illicitum  :  tum  quia 
perniciosum  esset  exemplo,  tum  quia  vos  ipse, 

g  quando  in  urbe  Senonensi  nos  ab  illarum  Deo  et 
Ecclesiae  odibilium  consuetudinumobservantia  et 
obligatione  per  vim  et  metum  extorta  absolvistis, 
specialiter,  increpatione  gravi  praemissa,et  quae  au- 
ctore  Deo  ab  animo  nostro  nunquam  excidet  inhi- 
buistis,  ne  nunquam  ulterius  nos  alicui  in  causa 
simili  obligemus  nisi  salvo  honore  Dei  et  ordine 
nostro.  Adjecistis  etiam,  si  placet  reminisci,  quod 
nec  pro  capite,nisi  salvo  honore  Dei  et  ordine  suo, 
se  debeat  episcopus  obligare.  Promisimus  itaque 
viris  religiosis,quod  si  rex  mandatum  vestrum  im- 
pleret,  restituendo  nobis  gratiam  suam  etpacem,et 
Ecclesiam  cum  his  quae  nobis  et  nostris  abstulit, 
ei  et  liberis  suis,  salvo  honore  Deietordinenostro, 
totis  viribus  studebimus  inservire;sed  sine  aucto- 

P  toritate  vestra  nobis  illicitum  esse  diximus  mutare 
formam  ecclesiasticam,  quam  occidentalis  tota  te- 
net  Ecclesia,  et  quaa  etiam  in  reprobis  illis  consue- 
tudinibus  quee  sunt  nostri  causa  exsilii,  patenter 
expressa  est.  Ibi  siquidem  continetur,  quod  electi 
debent  ante  consecrationem  regi  jurare,  quod  ei 
fideles  erunt,  circa  vitam,  membra,  et  honorem 
terrenum,  salvo  ordine  suo.Utquid  ergo  nos  soli  in 
captiosa  obligatione  quae  a  nobis  exigitur,honorem 
Dei  et  indemnitatem  ordinis  cogimur  reticere?  Quis 
enim  Christianus  unquam  hoc  a  Christianoexegit? 
Religiosorum  instantiam  responsionum  varietate 
delusit :  et  modo  aiens,  modo  negans,dimisit  que- 
rulos.quod  eis  opera  perierat  et  impensa.Simulavit 
tamen  episcopos  Angliae  seevocaturum,  ut  eos  con- 
sulat.  Sed  in  veritate  nuntiorum,quos  ad  vos  desti- 
navit,praestolatur  adventum.Nam  ut  ab  eis,quibus 
oportet  haberi  fidem,  vere  didicimus,gloriati  sunt, 
quodsicutfecerunt  alia  vice,  promissis  aut  minis, 
quod  rex  desiderat.contra  nos  a  vobis  impetrabunt. 
Incredibile  tamen  est,  quod  apostolica  sedes  com- 
pellat  aliquem  reticere  honorem  Dei,  aut  prohibeat 
salvandi  ordinis  facere  mentionem.  Et  profecto  si 
nuntios  ejus  confusos,  ut  justum  est,  remiseritis, 
liberabitisEcclesiam  Dei,etsedisapostolicae  famam. 
Agatis  ergo,  si  placet,  viriliter,  quia  si  terrere  vo- 
lueritisimpium,indubitanter  credimus  quod  Eccle- 
siae  pacem,  et  pereuntem  animam  Deo  reddetis. 
Expertiestis  quid  apudcummansuetudoprofecerit. 


D 


463 


S.  THOMAS  CANTUAR.  ARCHIEP. 


464 


Nunc  aliaaggrediniini  viaetprocul  dubioin  rigore  A  subveniat,  celerem  conferre  medicinam.  Posuimus 


istiti»  citissime  triuinphabitis.Exigitequod  nobis 
ablatum  est  usque  abnovissimum  quadrantem,ne 
tautse  rapineeimpunitasapudcoaetaneoset  posteros 
divulgata  tam  illi,quam  successoribus  praestet  au- 
daciam  similiter  delinquendi.Nam  si  cognoverimus 
pcenitentem,  ut  viam  satisfaciendi  velit  ingredi, 
vestro  praeeunte  coasiliojuris  poterimus  temperare 
rjgorem  prout  Ecclesiae  Dei,  nostris  et  futuris  tem- 
poribus  viderimusexpedire.  Alioquin  perseverans 
in  crimine,et  tantum  in  Ecclesiafaciensscandalum, 
quo  jure  absolvetur?  Deo  siquidem  vinculis  impce- 
nitentiae  ligatus  est,  et  Lazaro  deterius  et  acrius 
compeditus.  Nam  si  res  ablata  reddi  potest,  et  non 
redditur,  non  agitur  pcenitenlia,sedfingitur.Unum 


enim  verba  nostra  in  ore  eorum.  Gloriatur  autem 
rex  Angliae,  quod  ei  privilegium  contulistis,  quod 
licetin  sedem  nostram  redierimus,omnis  potestas 
nostras  evacuataest,donec  eam  nobis  restitui  velit. 
A  saeculoinaudituin  estapudnos.quod  aliquis  epi- 
copusseprincipisaeculari  obligarecogaturulterius, 
quam  ad  conversationem  eorum,  quae  continentur 
in  formafidelitatis.  Veremur  ergo,  ne  si,  quod  ab- 
sit !  et  Deo  auctore  semperaberit,  a  nobis  ultcrior 
cceperit  obligatio,  pernicies  exempli  alios  inficiat 
principes,et  non  modo  coaetaneos  nostros,  sedsuc- 
cessores  nostros  involvat.  Et  quidem  planum  est, 
quod  sipetitae  consuetudinespraevaluerint.auctori- 
tas  apostolicae  sedis  in  Anglia  penitus  evanescet, 


est  quod  plurimum  affectat,  et  in  quo,  propitiante  B  aut  erit  minima.  Quod  sicut  ex  majorum  scriptis  et 

relationibus  seniorum  publice  notum  est,  pridem 
contigisset,  nisi  Cantuariensis  Ecclesia  se  princi- 
pibus  pro  fide  sedisapostolicae,et  Ecclesiaelibertate 
studuisset  opponere.  Rarus  enim  illi  Ecclesiae  prae- 
fuit,  quidnon  aut  gladium  subierit  pro  justitia.aut 


Deo,  mentituriniquitas  sibi,  quia  si  luctum,  quod 
Deus  avertat,  Ecclesiae  Catholicae  videret,  incun- 
ctanter  Ecclesiam  Anglicanam.sed  etomnem,  quee 
in  ejus  potestate  est,  subjiceret  legibus  suis.  Hoc 
autemvobiscertum  sit,quodea  quae  anobis  exigit, 


servare  non  possumus,  et  apostolicae  sedi  fidem  et      pertulerit  molestias  exsilii,  aut  proscriptionis  inju- 


debitam  obedientiam.  Haec  enim  sibi  invicem  ad- 
versantur.  Hoc  etiam  rogamus  attentius,  ne  male- 
factores  et  excommunicatos  nostros,si  forte  ad  vos 
venerint  aut  miserint,  in  praejudicium  nostrum  fa- 
ciatis  absolvi,  quia  si  alia  vice  non  esset  factum, 
Ecclesia  jam  pace  debita  frueretur.  Sane  si  nos 
compulerit,quod  Deopropitiantenec  pro  temporali 
vita  facturus  est,  ad  hanc  obligationem,  non  enim 
excidit  a  memoria  nostra  quid  vobis  et  Ecclesiae 
Romanae  in  receptione  pallii  j  uraverimus,non  modo 
episcopos,  sed  et  clerum  universum  similiter  obli- 
gabittanto  fretus  exemplo.  Etquidem  facile  est, 
utimpunitam  ejus  audaciam  alii  principes  imiten- 
tur.  Quod  autem  a  nobis  exigit,  nec  a  militibus, 
nec  a  rusticis  exigitur  in  terra  nostra. 
EPISTOLA  XVII. 

AD   EUMDEM. 

Si  causam  nostri,  Pater  sancte,  malitia  adversa- 
riorum  apud  vos  non  denigrasset  exsilii,  credimus 
indubitanter,  quod  rex  Angliae  tandiu  et  tam  im- 
mune  non  abuteretur  patientia vestra.  Sed  ecce,Deo 
propitiante,  ipsius   persecutoris  nostri  testimonio 


nam.  Unde  mirum  est,  et  omni  stupore  dignurn, 
quod  apostolicae  majestatis  potius,quamnostrino- 
minis  persecutor  se  in  causa  tali  plures  apud  vos 
gloriatur  invenissc  ethaberefautores.Nec  vosopor- 
tet  de  caetero  vereri,  ne  transeat  ad  schismaticos, 
quia  sic  eum  Christus  in  manu  famuh  sui  regis 
Francorum  subegit,  ut  ab  obsequio  ejus  non  pos- 
sit  amplius  separari. 

EPISTOLA  XVIII. 

AD  EUMDEM. 

Ecclesiae  persecutor  et  nostros  abutitur  patientia 
vestra,  nesciens  aut  dissimulans  quod  eum  vestra 
benignitas  in  multa  mansuetudine  sustinet,  ut  ha- 
beat  spatium  poenitendi;  et  si,  quodabsit!  infurore 
perstiterit,  vestra,  qua  condemnabitur,  justitia  ma- 
nifesta  sit  in  conspectu  omnium  nationum.  Nam 
quoties  nuntii  ejus  a  vestra  redeunt  sanctitate,  fit 
insolentior,  et  in  Ecclesiam  Dei  crudelius  saevit,  et 
ab  impunitate,  qua  diu  elatus  est,  majorem  conci- 
pit  audaciamdelinquendi.quasinon  manifestasint 
operaej  us  provocantia  j  udicium  inexorabile  in  caput 
suum.  Siquidem  Joannes  de  Oxenefort,  quasi  non 


veritas  declarataest.Nuperenim,cum  adpedesejus  D  satis  insanirel  homo,euminreditusuoampliusins- 


flexis  genibus  in  omni  humilitate  imploraremus 
coram  rege  Christianissimo.archiepiscopis,  episco- 
pis,  comitibus,  proceribus  et  omnibus  qui  aderant, 
professusest  se  nihil  aliud  a  me  quaerere,  nisi  ut 
consuetudines  regni  sui,  quas  antecessores  nostri 
suis  principibus  servaverunt,  conservare,  et  hoc 
tanquam  sacerdos  et  episcopus  absolute  etpraecise, 
sicut  nuutii  nostri  vobis  fideliter  esponent,  repro- 
mitlerem  in  verbo  veritatis.  Placeatitaque  sancti- 
tati  vestrae  latores  prsesentium,  fideles  nostros  et 
proscriptionis  nostrae  participes,  qui  omnibus  in- 
terfuerunt,clementer  audire,  etAnglicanae  Ecclesiae 
jam  in  extremis  agenti,  nisi  dextera  Dei  et  vestra 


tigavit,nobisque  subtraxit  obedientiam  et  reveren- 
tiam  provinciae  nostrae  :,excommunicatos  sinejura- 
mentoetsatisfactionefecitabsolvi.  Qua  justitia,  vi- 
deritDeus  et  judicet.Seeutuseum  JoannesCuminse 
majora  gloriatus  est  impetrasset.  Et  ut  Christianis- 
siinum  regemetoptimates  regis  Francorum  anos- 
traetcoexsulantium  nobis  subventione  retraheret, 
peragransFranciam,etinBurgundiamirrumpens,in 
ecclesiiset  nobilium  domibus  disseminabatse  cer- 
tum  esse  de  nostra  cita  dejectione,  dicens  tamen 
se  tempus  et  modum  reticere,  quia  revelare  secre- 
tum  sedis  apostolicae  non  audebat.  Qui  vero  nunc 
novissime  redierunt,jactitantindultam  regidilatio- 


465 


EPISTOL/E  AD  ALEXANDRUM  PAPAM. 


466 


nein.et  potestatem  nostram  avobisessesuspensam  A  acerbiusurit  animam  meam,  Ecclesia  Deo  iniquo- 


ut  nec  in  ipsum,  nec  in  aliquam  personam  terree 
suaejustitiae  manum  exquacunque  causapossimus 
extendere.  Abbas  etiam  S.  Augustini  gloriatus  est, 
quod  benedictionis  munus  suscepisset  a  vobis,  si 
tutum  fuisset,  ut  tonderetur.  Et  utinam,  quod  in 
vicinia  sua  nondum  creditum,  benedictione  rieret 
dignus.Nec  reticent  se,nisi  petitionesearumpromo- 
verentur,  inimicitias  Ecclesiae  catholicae  denun- 
tiasse,  eta  curia  recessisse  cum  indignatione,  sed 
fratrum  vestrorum,qui  columnae  videntur  Ecclesiae, 
sedulitate  et  diligentia  ad  curiam  fuisse  revocatos. 
Haec  in  compitis  praedicant,  ut  eorum  magnanimi- 
tas  innotescat.  Et  fortasse  ut  nationum  principes 
ad  similia  provocentur.  Et  quidem,   pater  sancte, 


rumestexpositavoluntati.Magnisviris,Flandrorum 
comiti.et  aliis  regni  summatibus  persecutor  Eccle- 
siae  et  noster  certam  pacis  nostree  spem  dederat,  sed 
in  reditu  nuntiorumsuorum  vestrafretusauctorita- 
tenobis  omnem  reconciliationispraeclusitviam.llli 
ergo.et  alii  amici  nostri  quid  facerent,  sic  facto  ves- 
tro  quasi  clava  Herculea  percussi  et  repulsi  ?  Uti- 
natn  quajsuperhoc  episcopi,  et  proceres,  et  plebes 
utriusqueregniloquuntur,  audiret  auris  vestra,  et 
oculus  videret  scandalum,  quo  repleta  est  Ecclesia 
Gallicana.  Quid  de  caetero  non  sperabit  homo  ille, 
qui  perhomines  solis  criminibus,  aut  aliis  maculis 
insignes  sic  circumvenit  habentes  clavem  scientiee, 
etdispensatoresaequitatis  subvertit,et  vanis  territat 


officii  nostri  potestas  facile  suspendi  poterit.  Sed  3  comminationibus,etimpellitsedisapostolicaemajes- 


dextra  Dei,  quae  jam  capita  deprimit  tyrannorum, 
cobiberi  non  potest.  Timent  fideles  vestri,  ne  dum 
exercendae  justitiae  meliora  tempora  exspectatis, 
optimaelabantur.  Nam  in  arcto  positi  sunt.  Et  qui 
terret.plus  ipse  timet.  Gonfortare,  inquit  Dominus, 
et  esto  robustus,ne  timeas  a  facie  eorum,quia  tecum 
sum.  Jactitationibus  nuntiorum  regis  non  credere- 
tur,  nisi  quia  cardinalis  in  eadem  opinione  est,  et 
nos  verbo  et  litteris  fecisset  certiores.  Misimus 
ergo  dilectissimum  filium  vestrum,  fidelissimum 
vobis,  et  per  omnia  nobis  probatum,  participem 
tribulationis  nostrae,  magistrum  Lombardum,  qui 
miserias  nostras,  et  partis  adversae  malitiam  ple 
nissime  novit,  et  ea  quae  in  Ecclesia  Gallicana  di 


tatem?Nonest  enim  dubium,  quis  vos  Joannes  de 
Oxeneford  deceperit,  impune  tamen.Et  certe  primo 
decipi,  praesertim  in  re  tanta,  incommodum  est. 
Quodlicetdissimuletur.totaaetatenostracumdolore 
sentiet  Ecclesia  Anglicana.At  ille  venerabilisabbas 
S.  Augustini,qui  quondam  monachus  fugitivus,  et 
suis  excommunicatus  meritis,  ecclesiam,  cui  nunc 
praeest,dilapidat  et  incestat,et  alii  nuntiiregisnunc 
vestram  longe  deterius  deceperunt  sanctitatem. 
Ecce  enim  rex  ille,  qui  nihil  aliud  nisi  mortem  ves- 
tram  desideratautnostram,voti  compos  effectus  est 
sperans,  quod  Deus  avertat,  sub  hujus  dilationis 
tractu  horum  alterum  eventurum.  Sed  monetis,  ut 
interimpatientiamhabeamus.Non  attenditis,  pater 


cuntur  de  his  quae  contra  nos  fiunt,  fidelissime  c  hoc  Interim,  quam  sit  dispendiosum  Ecclesiae,  et 
referet.  fii  nlap.At    insnm    oi^nt  nAo  irtnne  ^n.i;i^  .       _..._„» . i i_i___._±i .   .•    1    .     • 


referet.  Si  placet,  ipsum  sicut  nos  ipsos  audite 
quia  fidelior  vobis  etEcclesiae,nobisquecommodior 
non  potuit  inveniri.  Audite  ergo,  si  placet,  hunc 
conscientiae  nostrae  testem,  miseriarum  Ecclesiae 
inspectorem,  assertorem  veritatis,  amatoremjusti- 
tiae,  et  apostolicae  sedis  affectu  et  devotione  filium 
probatissimum,  quem  mittimus.ut  saltem  pereum 
solatium  conferatur  Ecclesiee  Anglicanae,  quae  sic 
attenuala  et  afflicta  est,  ut  de  caetero  necessitates 
suas  nuntiorum  discursibus  exponere  nequeat, 
sed  Deo  soli  cogatur  exponere,  et  committere  cau- 
sam  suam.  Persecutores  Ecclesiae  exspectant  et 
desiderant,  quod  eis  divina  subtrahat  miseratio, 
videre  fidelium  lugentium  in  transitu  vestro  dolo- 
rem,  ut  post  dies  vestros  Ecclesiam  subjiciant  ser 


quantumvestraedetrahathonestati. Interim  episco- 
patusetabbatiasvacantesinpropriosabususredigit 
nec  in  illis  patitur  ordinari  pastores.  Interim  in  om- 
nes  parochias,ecclesias,et  loca  venerabilia,et  totum 
clerum  irrevocabili  furore  debacchatur.  Interim 
tam  ipse,  quam  alii  persecutores  Ecclesiae  hcitum 
coaequant  libito.  Quis  interim  ovium  Christi  curam 
geret,eteas  excutiet  a  faucibus  luporum,  qui  jam 
non  circumeunt,  sedcaulasipsas  ingressi  mordent, 
lacerant,  etoccidunt  nemine  reclamante?Cui  enim 
pastorum  non  preeripuistis  vocem  ?Quis  episcopo- 
rum  non  est  in  nostrasuspensione  suspensus?  Nam 
sicut  sine  exemplo,ita  et  sine  merito  facta  est,  et  tam 
ilii,  quam  aliis  principibus,  et  vestro  tempore,  et 
post  dies  vestros  praebebit  audaciam  conculcandi 


r. „. — ^^  „„_,j^Ali_,i  _W1-      jy_„i  uica  «couuo  ptccucjjii  duuauiam  concuicanai 

vituti,  nemine   contradicente.  Eo  enim    tendunt,  D  Ecclesiam,  proscribendi  innocentes,  denuntiandi 


quas  contra  Deum  et  justitiam  implorant  dilationes 
Sed  divina  discretio  vestra,  Pater  sanctissime,  stu- 
diosius  providebit,utante  exitum  vitae  tantaspuniat 
enormitates,  ne  deinjuriae  Dei  dissimulatione  co- 
gatur  in  die  judicii  reddere  rationem. 
EPISTOLA  XIX. 

AD    EUMDEM. 

Anima  mea,pater,in  amaritudine  est,qui  cum  mi- 


inimicitias  Ecclesiae  Romanae,  nisi  connivendo  vel 
dissimulando  communicet,  et  auctoritatem  praestet 
iniquitatibus  eorum.Ecceenimprae  manibushabent 
vestrae  dispensationis  exemplum,  nec  dubitum  est, 
quin  tamab  ipso,  quam  a  posteris  ejus  nisi  citius 
occurratdexteravestra,trahaturadconsequeatiam, 
etquasiin  privilegiumredigatur,  utpro  quocunque 
scelerenec  inregem,necin  personas  regni,  nec  in 
terramliceatexcommunicationisaut  interdicti  sine 
seris  coexsulibus  meis,  ex  quo  per  litteras  vestras,  auctoritate  sedis  apostohcae  promulgare  senlentiam, 
quibus  nos,  ut  placuit,  suspendistis,  opprobrium  Et  profecto  sic  processu  temporispoterit  ab  hoc  ex- 
hominum  factus  sum,  et  abjectio  plebis.  Et  quod     emplo  malitia  convalescere,  ut  nec  ipse  Romanus 


467 


S.  THONLE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


468 


pontifexintotoregnoinveniat,  quiei  contraregem  A  de  Bello.qui  privilegiis  apostolicis  fretus,  cum  ea 

aut  principes  velit  aut  audeatobedire.Hocestenim 

quod  agitur  ab  illis,  hoc  est  quod  nostro  causam 

deditexsilio.iNec  enim  est,  sicut  quosdam  dominos 

nostros,fratres  vestros  audio  susurrare,  quod  mihi 

imputari  debeat  visitationes  Angliae,  quae  decesso- 

rum  vestrorum  tempore  solebant  fleri,  vobis  esse 

subtractas.  Mihi  potius,  et  Christi  pauperibus,coex- 

sulibus  meis,  fueratimputandum,  quod  vobis  ali- 

quid  reservatum  est  in  terra  illa.  Legatur,  si  pla- 

cet,  libellus  reprobatatarum   consuedinum,  quas 

contra  Ecclesiam  vindicat,  et  nostri  exsilii   causa 

sunt,et  plane  videbitis,  quomodo  antequamprocla- 

maremus,appellantiumadvosorapraecluserit,quo- 

modo  sine  j  uratoria  cautione  personas  ecclesiasticas 


nominasset  in  curia,  et  abbatem  denuntiasset  ex- 
communicatum,eidem  incontinenticoram  omnibus 
communicarecompulsusestsineomniabsolutiooe. 
et  eum  recipere  in  osculo  pacis?Sic  enim  placuit 
regi  et  curiae,quae  ei  in  nullo  contradicere  audebat. 
Et  hoc,  sanctissimePater,  contigittempore  decesso- 
risvestri  etnostri.Quiveroodiomeimalahaecomnia 
contigisse  loquuntur,  dicantsi  noverint,  quis  in  re- 
gno  ej  us  tempore  suo  sit  de  eo,vel  de  his  quibus  pa- 
trocinari  voluit,auctorite  sedisapostolicaejustitiam 
consecutus  ?  Certe,  quod  meminerim,  nec  unum 
proferent,  multosque  poterunt  nominare,  qui  odio 
Romani  nominis  sub  eo  periclitati  sunt.  Achardus 
abbasS.  Victoris,  electusin  episcopum  Sagiensem, 


transfretareprohibuerit.quomodosuffocaveritelec-  g  quarenonpermissus  est  ordinari  ?  Quia  electionem 
tionum  jura,  quomodo  omnia  judicia  tam  eccle-  ejusconfirmaveratsummuspontifexAdrianus.Qua- 
siastica  quam  mundana  traxerit  ad  examen  curiae      repermisitrex.utidem  postmodumfieretepiscopus 


suae,  quomodo  in  eisdem  consuetudinibus  omnem 
ecclesiasticam  jugulaverit  libertatem.  Quis  vestro 
aut  decessorum  vestrorum  tempore  appellans  ad 
Ecclesiam  Romanamprece  vel  pretio,  vel  jure  con- 
traeum  justiliam  potuit  obtinere?  Appellationem 
decessoris  sui  luit  adhuc  Exoniensis  episcopus, 
ecclesiamde  Bosehamsuae  Ecclesiae  contra  omnem 
justitiam  subtractam  dolens.  Saresberiensis  epi- 
scopus,cuise  nunc  favere  simulat  propter  inobe- 
dientiae  crimen,  castrum  de  Divisis  et  alias  posses- 
siones  Ecclesiae  suae  multas  amittit,  quia  ipsum  ad 
faciendam  restitutionem  j  uramenti  religione  arcta- 
tum  decessorum  vestrorum  Anastasii  et  Adriani  lit- 
terisausus  estconvenire.Non  sufficietdies,si  volue- 
ro  similia,quse  contra  singulasecclesias  regniprae- 
sumpta  sunt,  percurrere,  cum  aliishoc  modo  pos- 
sessiones  ablatae  sint,  et  omnibus  in  commune  pe- 
rempta  libertas,  ut  nec  spes  liberationis  alicui  re- 
licta  sit.  Legatur,  inquam,  Deo  reprobus  ille  libel- 
lus  |  et  videant  domini  nostri  fautores  regis,  quid 
privilegii,  quae  praerogativa  reservetur  eis  in  terra 
ejus.Sed  dicunt  fortasse  odio  nominis  mei  confectum 
esse  libellum.  At  certe  ab  initio  susceptae  potesta- 
tis  libertatem  Ecclesiae  quasi  j ure haereditario  perse- 
quitur.  Nunquid  eram  archiepiscopus,  quandopa- 
ter  ejus  nuntiosbeati  Eugenii  terram  suam  intrare 
prohibuit  ?  Nunquid  eram  archiepiscopus,  quando 
Gregorius  S.  Angeh  diaconus  cardinalis,  tyranni 


Abrincensis?Planequianullavoluntatemejusprae- 
cessitelectio.  Similiter  et  Frogerius  in  Ecclesiam 
Sagiensemnonelectus,  sedintrususest,etego  non- 
dum  promotus  eram.Nec  ambigo,quin  jam  inter  nos 
superlibertate  Ecclesiae  fuisset  exstincta  contentio, 
nisi  in  EcclesiaBomanavoluntatis  suae,  ne  perver- 
sitatis  dicam,  patronos  reperisset.  Betribuat  illis 
Deus,prout  Ecclesiee  suae  et  illis  expedit,  et  dijudi- 
cet  inter  nos  potentissimus  et  aequissimus  Judex. 
Utique  non  essetmihinecessarium  patrocinium  il- 
lorum,  si  Ecclesiam  Dei  voluissem  exponere,  et  ac- 
quiescere  voluntati  ejus.  Siquidem  florere  potue- 
ram,  et  regui  divitiis  et  deliciis  abundare,  timeri, 
coli,  et  honorari  ab  omnibus,etmeis  in  voluptateet 
gloriamundiprovidere  pro  libitu.  Sed  quianec  in- 
dignum  et  miserrimum  peccatorem,  florentem  ta- 
men  in  saeculo  prae  cunctis  conterraneis,meis,ad  Ec- 
clesiae  suae  regimen  vocavit  Dominus,ipsius  gratia 
praeeunteetcooperante,  elegiabjectus  esse  indomo 
ejus,  et  exsilium,  et  proscriptionem,  et  extremam 
miseriam  finire  cum  vita,  quam  facere  dispendium 
ecclesiasticae  hbertatis  :  et  traditiones  hominum, 
praesertim  iniquas,  praeferre  legi  Dei.  Faciant  hoc, 
qui  sibilongos  dies  pollicentur,  et  de  suorum  con- 
scientia  meritorum  praestolantur  tempora  meliora. 
Ego  enim  certus  sum,  quoniam  breves  dies  mei 
sunt,  et  si  tacuero  impio  iniquitatem  suam,  san- 
guis  ejus  requiretur  de  manu  mea  ab  illo,  cui  non 


demhujuspraavidens.persuasitdomino  Eugenio.ut      suffragante  hominis   patrocinio  de   commissis  et 


Eustachium  filium  regis  Stephanicoronari  non  per- 
mitteret,  dicensfaciliusposse  teneriarietempercor- 
nua,  quam  cauda  leonem  ?  Haec  vobis  historia  nota 
est.  Et  quas  litteras  impetraverit  tunc,  qui  nunc 
Eboracensis  est,  et  Ecclesia  persequens  cum  rege 
illo  nomenmeum,imo  ecclesiasticam  libertatem  co- 
natur  exstinguere.  Nunquid  eram  archiepiscopus, 
quando  rex  obinjuriam  appellationis  ecclesiam  de 
Boseham  in  episcopum  Lexoviensem  transtulit,qui 
eam  grammatica  sua  et  arte  placitandicoutra  jus- 
titiam  Exoniensis  Ecclesiae  tueretur  ?  Sed  et  Sices- 
trensis  episcopus  quid  profecit  adversus  abbatem 


omissis  rationem  redditurus  sum.  Ibiaurum  etar- 
gentum  non  proderit,  nec  munera,  quae  excaecant 
etiam  oculos  sapientum.  Astabimus  in  brevi  ante 
tribunal  Christi,  per  cujus  majestatem  et  tremen- 
dum  judicium  vos,  sicut  patrem,  et  dominum,  et 
summum  in  terra judicem  obtestor,utEcclesiae  suae 
et  mihi  justitiam  exhibeatis  de  his,  qui  quaerunt 
animamejus,  utauferant  eam.  Nec  patiamini  diu- 
tius  eam  tam  contumeliose  conculcari  pedibusim- 
piorum.  Adeo  attenuatus  sum  et  afflictus,  ut  qui 
ahena  quadra  et  Christianissimi  regis  sustentor  ali- 
monia,non  possim  decaeterovobisinstarepernim- 


469 


EPISTOLjE  AD  ALEXANDRUM  PAPAM. 


470 


EPISTOLA  XXI. 

[ad  eumdem]. 


tios,  quibus  quid  porrigam,  omnino  non  habeo.  A 
Placeat  itaque  majestati  vestrae,  Cantuariensis  Ec- 
clesiee  finire  miseriam,  et  quae  nuper  in  ulroque 
regno  emerserunt,  et  pullulant,  et  malignantibus  Trecensis  comes  Ecclesiam  Sancti  Stephaniaju- 
praebent  audaciam  delinquendi,  tollere  scandala,  risdictione  episcopi et  matricis  Ecclesiae subjectione 
sanctitatis  vestrae  puerum  absolvendo.etscribendo  conatur  eximere.  Voluntatemveroipsiusposse  non 
Chnstianissnno  regi,  et  Ecclesiae  Gallicanae,  quod  credimusadimpleri,nisimajoriEcclesi83quideijure 
nisi  rex  Angliae  commonitiones  vestras  audierit,  et      communi  competit  auferatur  ;  et  privilegium  quod 


nobis  pacem  et  ablata  cum  Ecclesiae  libertate  resti 
tuerit,  extunc  nos  in  eum  et  terram  suam  nostri 
officii   potestatem  exercere  conceditis,  et  senten- 
tiam,quamDomino  auctore  feremus,  vultis  abom- 
nibus  episcopis  inviolabiliter  observari. 
EPISTOLA  XX. 

AD  EUMDEM. 

Quot  angustias  ac  tribulationes,multas  etmalas, 
pro  libertate sanctae  Dei  Ecclesiae  tuendain  diuturno 
cumcopiosaetinnumera  Christipauperum  multitu- 
dine  exsilio,  jam  fere  per  septennium  laborantes 
miserabiliter  sustinuerimus,  vestra,  Pater  sanctis- 
sime,  plenius  noscere  debet  prudens  discretio,  a 
cujus  animo  de  facili  non  possumus  credere,quod 
sustinuerimus,  elabi.  Sed  vestrae  potius,Pater  cha- 
rissime.debetradicitusinhaererememoriaecumquo 
etiam,domine  mi  charissime,  scilicetcumrege  An- 
glorumfereusque  ad  mortem  in  agonecontenderi- 


ei  vestra  benignitas  recte  contulit,  non  sine  suspi- 
cione  injuriae  devocetur  inirritum,  etcum  anima- 
rum  periculo  peccandi  libertas  in  ulteriorem  licen- 
tiam  porrigatur.  Scitis  enim,  ut  arbitramur,  pro 
parte  qui  mores  in  illa  civitate  dominentur  ;  qui 
prae  caeteris  ibi  floreant  homines,  quibus  si  modi- 
cum  id  timoris  et  verecundiae  quod  nunc  ab  epi- 
B  scopali  auctoritate  de  vicino  imminet  subtrahatur, 
verendumest  nein  infamiam  Ecclesiae  Romanae,et 
quod  magis  timendum  est,in  periculum  salu  tiseorum 
qui  hanc  emancipationem  quaerunt  aut  faciunt, 
criminibus  ab  impunitate  detur  audacia  et  conse- 
quentertotiushonestatis  et  religionis  eversio.  Ad 
haec  ei  non  una  subtrahetur  ecclesia,  sed  ita  muti- 
labitur  potestas  episcopalis  ut  vix  aliquam  enor- 
mitatem  in  tota  civitate  valeat  emendare.  Nam  ad 
illius  ecclesiae  sanctum,  illico  confugient  universi, 
ubi  iis  publicae  potestatis  gratia  patrocinabitur,  et 
apostolicaesedismunimineprotegentur.Utexanimi 
musvestrapleniusnov,texPerientia,qui,sicutetnos,  sententia,loquamur,illiepiScopo  justiusfueratad- 
ipsius  versuhas  et  deceptiones  rerum  experientia,  jutores  vicinos  provideri  ut  illa  arca  ab  immun- 
did  cistzs.  De  nostris  quidem  vel  de  alienis,  qui  pro  ditiis  purgaretur,  quam  ipsum  debilitari  ne  curam 
hcclesue  nos  trae  et  nostns  ad  vos  de  caetero  velit  c  animarum  pro  debito  officii  valeat  exercere.  Vix 
transireneeolns.  in  fiiiifiirnno^oii;^  0^1^^  ^„» .:  ■     ,.    ,.  ,  .. 


transirenegoliis,in  diuturnoexsilio  adeo  extenuati 

vix  aliquem,imoveraciter  nuilumreperimus.Unde, 

domine  et  Pater  charissime,  sanctitati  vestrae  pro- 

voluu'  genibus,  pro  Ecclesia  Anglicana,  pro  nobis, 

et  provitanostra  temporalisupplicamus,quatenus 

,et  Ecclesiae  occidentali,  et  vitte  nostrae,  ne  turpiter 

,a  tyranno   prostrati  corruamus,    in  petitionibus, 

^quas  sanctitati  vestraeper  magistrum  Lombardum 

et  nuntios  nostros,  quos  ad  eum  et  ad  paternitatem 

vestram  direximus,  nos  benigne  et  plenarie  in  eis 

exaudiatis,  et  ad  subsidium  Ecclesiae  Dei,  et  vitae 

nostraeinposterumnobisquantociusmitteredigne- 
mini.  Praesentium  siquidem  latorem,  virum  hone- 
stum  etreligiosum,sanctitati  vestrte  destinavimus, 
supplicantes  et  rogantes  attentius,  quatenus  eum 
(vice  nostri  benigne  suscipiatis,  et  ea,  quaj  vestrae 

^paternitatipereumcommunicandadominoOstiensi 
,etmagistro  Lombardo  significamus,  sicut  Dei  Ec- 
clesiae  occidentali,  et  praecipue  Cantuariensi,  cupi- 
,tis  esse  prospectum  pariter  et  vitae  nostrce,  prout 
;petnnus,  omnino  et  plenane  exaudientes,  citius 
,idimplela  nobis  remittere  per  nostrum  nuntium 
vestra  paternitas  dignetur.  Simagister  Lombardus 
,pr83sens  fuerit,  penes  eum  litteraeistaj  remaneant ; 
sm  autem,  apud  dominum  et  patrem  nostrum  do- 
l^inum  Ostiensem,  vel  filium  graticB  Gratianum. 
^aleat  sanctitas  vestra,  Paler  sanctissime,  intem- 
?ora  longiora. 

Patrol,  CXC. 


enim  his  diebus  ad  hoc  unus  episcopus  qualibet  re- 
ligiosus  sufficiet.  Utique  talisemancipationis  apud 
nos  exemplum  nec  auditur  nec  legitur,  et  utinam 
semper  alienum  sita  sanctitate  temporis  vestri? 
Sperabatur  quod  devotionem  episcopi,  qui   vobis 
efficiosus  semper  exstitit  et  fidelis  et  quem   scitis 
habitare  inter  struthiones  et  scorpios,  velletis  aho 
modo  consolari  et  confortare,  utad  cervices  inimi- 
corumChristicomprimendasgladiumcolumbaevali- 
dius  extendere  posset,  et  incredulos   revocare  ad 
prudentiam  justorum,  et  quidem  quidquid  alii  lo- 
quuntur,  confidimus  adhuc  quod  potius  episcopo 
viresdabitis,  utinhisquaeDeisunt valeatconfortari, 
quamutEcclesiae  suaein  tantam  animarum  perni- 
D  ciem auferatis,quod ipsa toto tempore decessorishu- 
jusepiscopidignosciturpossedisse.Supplicamusita- 
que  majestati  vestrae  quanta  affectione  possumus,ut 
saepe  dicto  episcopo  suam  in  praelibata  causa j  ustiti- 
amservetisillassam,  etinquibus  expedire  videbitis 
neoessitatiipsiusetutilitatiEcclesiae,petitionesejus 
jubeatis  effectui  mancipari.  Novit  Deus  nos  ipsa 
scripsisse  magis  comtemplatione  famae  vestrae  et 
honestatis  Ecclesiae,  quam  antedicti  favore  episcopi 
veloiio  comilis,quem  teste  Deo  et  conscientia  nos 
utnobilem  virum  et  amicum  nobis  sincera  in  Christo 
charitate  diligimus :  et  eum  in  aliis  ubi  Ecclesia  non 
laedatur,  nec  periclitetur  fama  vestra,  desideramus 
et  petimus  a  vobis  exaudiri  in  Domino.  Vodis.pater 

15 


471 


S.  THOMjE  cantuar.  archiep. 


472 


fidelitatis  et,  quod  magis  est,  verae  charitatis  vin-  A  queant  inveniri  similes  illis,  qui  tanta  devotione  et 


culo  tenemur  astricti :  nec  salva  conscientia  silere 
possumus  ubi  quid  in  honoris  vestri  dispendium 
cernimus  et  credimus  attentari.  Quaecunqueinma- 
gnis  rebus  geritis,  posteritati  per  sibi  succedentia 
saecula  consecrantur  quia  simul  ac  in  notitiam  Ec- 
clesiarum  veniunt,  inseruntur  annalibus  et  seriem 
insigniunt  chronicorum.  Haec  si  minus  vestram  mo- 
verint  sanctitatem,  quod  tamen  credibile  non  est, 
saltem  rationi  vestrae  divini  judicii  timor  occurrat 
ex  eo  proveniens  omni  jure  quod  in  omnibus  fere 
sic  emancipatis  Ecclesiis  languet  disciplina  regula- 
ris,  tepescit  religio,  crebrescunt  vitia,  viget  enor- 
mitas,quia  vicinis  pontiticibus  subtracta  estaucto- 
Titas  correctionis  et  Romanus  pontifex  procul  est  ut 


eflicaciae  vestris  per  omnia  cupiant  inservire  man- 
datis.  Hisanctitativestraepetitiunculamporrigentes 
nostris  se  credent,  quod  et  nos  de  vestra  pietale 
praesumimus,  posse  suffragiis  adjuvari.quisi  gran- 
dem  rem  petiissent  a  vestra  majestate  digni  sunt 
exaudiri.  Petunt  enim  et  nos  quanta  possumus 
supplicatione  cum  iis,  quatenus  praeposito  donetis 
praebendam  in  ecclesia  Sancti  Martini  Turonensis, 
quod  filio  vestro  christianissimo  regi  gratum  fore 
non  dubitamus  eteidemecclesiaecredimusprofutu- 
rum.  Nam  multas  necessitates  ejus  potenter  expe- 
diet  et  fretus  viribus  amicorum  de  ipsis  potentum 
faucibus.auctore  Deo  frequenter  excutietpraedam. 
Pulsat  ad  ostium  vestrum  ut  introducaturperapo- 


videat  vel  audiat  in  Ecclesiis  suis  frequenter  emer-  B  stolicammanumfurtivumSimonis  posticum  adhi 

gentes  excessus :  quos  tandem siforte audierit,quod  bita  cautione  declinans,  quo  multi  subnpere  non 

plerumquedecausanonliquet.cognitionemetcor-  erubescunt  nec  formidant.Patetenim  haecvia  qu83 

rectionem  aliis  et  interdum  negligentibus  aut  alias  plurimis  et  jam  usu  pariter   et  vetustate  tnta  est, 

corruptisproutlibueritmandat,ets8epecircamajora  sed  vir  justus  et  timoratus  non  incedit  per  eam; 

vel  propria  occupatus  minoribus  et  alienis  vacare  hanc  prEebendam,  Pater,  non  um  dabitis  persona 

nonpolest,  etinterimpereuntanimee  dequibus  red-  sed  multis  :  in  quibus  sumus  et  nos,  quia  quod 


diturus  estin  districto  examine  rationem. 
EPISTOLAXXII. 

AD     EUMDEM. 

lllustri  Flandrorum  comite  etviro  clarissimo  Ro- 
berto  cancellarioejus,  praeposito  Sancti  Audomari, 
saepe,  precespro  nostraetnostrorumnecessitate  re- 
levanda  porrexit  vestra  dignitas,  quas  illi  semper 
devote  suscipere  curaverunt  et  magnifice  adimplere. 
Nam  ut  de  nobis  adpraesens  taceamus,  quibus  illo- 
rum  benignitas  intotaugustiarum  articulis,  et  tam 
longa  proscriptionis  et  exsilii  acerbitate  nunquam 


antedicti  praepositi  bonis  invenitur  commune  pro- 
scriptorum  Christi  patrimonium  est  nec  audebit 
quisquameo  viventeintota  terra  comitis  quidpiam 
machinari  quodaut  Ecclesiae  laedat  autvestramde- 
beat  oflendere  sanctitatem.  Dno  ergo  et  modico 
beneficio  tantum  comitem  ettotum  id  quod  potest 
obligabitis  vobis  et  praepositum  de  fideli  vestro  fa- 
cietis  emptitium. 

EPISTOLA  XXIII 

A.D     EUMDEM. 

Venerabilis  viretvirtutumradiis  Gallicanam  illu- 


defuit  quotquot  de  nostris  ad  illorum  clementiam      straturus,Deo,utsperamus,juvanteEcclesiam.domi 


confugerunt,  tanta  ab  iis  humanitate  recepti  sunt, 
tanta  liberalitatis  indulgentia  recreati,  ut  non  tam 
pauperes,  exsules  et  proscriptos  viderentur  susci- 
pere,  quaminfamiliaribus  suisvenerari  Dominum 
majestatis.  Sed  licet  praefatus  comes  et  nobilitate 
generis  et  quod  magis  est,  virtute  animi  et  pacis  et 


nus  Senonensis  ad  sedem  apostolicam  sicut  intelle- 
ximus  accedere  desiderabat  a  sanctitate  vestra  gra- 
tiam  consecrationis  ex  proposito  recepturus.  Sed 
devotissimusfiliusvesterchristianissimusrexFran- 

corum  hinc  pericula  itineris  metuens,  inde  regni 
necessitatespatenterexponens,pra3sentibusepisco- 


justitiee  cultu  et  militaris  exercitii  gloria  ei  ampli-  pis  provinci»  Senonensis  et  ophmatibus  regni 

tudine  principatus  et  affluentia  divitiarum,   alios  electi  suspendi  consuluit  iter,  consecrationem  ejus 

post  Christianissimum  regem  regni  principesante-  potius  fieri  quam  differn,  sicut  ab  ns  quipraesentes 

cedat :  devotio  tamen  quam  habet  ad  apostolicam  f uer unt.accepimus.Tractus  itaque  et  quodam  modo 

sedem,  reverentia  quam  ecclesiis  et  viris  ecclesia-  compulsus  quadam  violentia  char.tatis  et  pubhca 

sticisexhibet,  liberalitas  quam  exercetin  sanctos  :  D  necessitatisinstinctu,  apropnaSynodo  consecrau 

pietas  quam  desolatis  Christi  membris  impendit  est,rege  et  reginaetprimonbus  regni  preesentibus 

praeposito  maxime  ascribenda  sunt ;  qui  Domino  qui  Ecclesiae  et  regno  dicebant  racolumitatem  suh 


suo  salubria  et  honesta  praestatconsilia,  cujus  ar- 
bitrio  praecipue  non  solumdomus  comitis,  sedtan- 
tus  optime  regiturprincipatus.Nam  ab  ejus  decreto 
pendet  omnium  administratio,  et  siquid  adversus 
Ecclesiam  praesumptum  est,  ad  juris  formam  pa- 
tenter  et  provide  revocatur.  Laudandus    est  ergo 


trahi,  sitantiviri  consilio  et  auxilio  destituerentui 
vel  ad  horam,  preesertim  m  tanta  collisione  regno 
rumetmachinationibusTeutonumquisubpraetexti 

simulatae  utilitatis  jam  fere  exstincti  schiraatii 
fraudulentibus  promissionibus  conantur  incendi; 
renovare.  Utinam,pater,vidisset  oculi  vestri  quan 


Dominus,quitalemconsiliariumpra3elegit:laudan-  prudenter,  quamefficacUermohmmaemumnup 

dus  et  ille  qui  per  vias  rectas  iter  Domini  dirigit.  evacuerit  dominus  Senonensis.Nam  plunmi  pro 

Uterque  vobis  fidelis  est  et  devotus,   ut  in  toto  re-  cerum  et  etiam  quidam  magni  nominis  quos  a 

gno  quod  ex  animi  sententia  dicimus,  pariter  ne-  praesens  tacemus,  exaudin  vota  Teutonum  et  imr 


473 


EPIST0L__1  AD  ALEXANDRUM  PAPAM. 


474 


cumiis  foedera  consulebant.  Et  quia  schismatico  A  Rothomagensem,etepiscopumNiveroensemconve 

t»nm    m  QnViino  t_-_  _-_»-_  . ..    «  >■.  n     A  ., j, •_ _  ___    /ii_     ■  ______  •      .  ..  .  -     . 


!  rum  machinamenta  non  cessant,quin  regem  Chri 
'  stianissimumcrebrislegationibusetmagnispromis- 
sis  sollicitent,  et  plurium  tam  episcoporum  quam 
procerum  fidem  evertere  nituntur,  non  est  ei  nec 
aliis  recte  sentientibus  visum  tutum  esse,  ut  tantae 
fidei  et  prudentiae  virum  ase  maximesubhac  tem- 
pestate  discedere  patiatur.  Placeat  itaque  sanctitati 
vestrae  quod  de  jam  dicto  Senonum  salubriter,  ut 
publice  speratur,  factum  est,  gratum  habere  et  ho- 
minis  fidelissimi  vobis  et  Ecclesiae  Dei  perutilem 
tam  debiti  pallii  munere  quam  privilegiorumcolla- 
tionehonorarepersonam,quaequantopluspotestatis 
avestra  majestate  recipiet,  tanto  efficacius  aposto- 
licae  sedis  poterit  honori  et  utilitatibus  inservire. 


niretur,  quasi  jam  satis  conventus  non  fuisset,  et 
malitiaejusnonprovocassetjudicium.Clamantenim 
contra  iilum  cceh  et  terra,  et  soli,  qui  lateribus 
vestris  assident,non  audiunt  cardinales.  Sed  certe 
quisquisobsurdescithic,  audietin  judicio  verbum 
asperum :  Ite,  maledicli,  in  ignemxternum. Praefa- 
tus  archiepiscopus  et  episcopus  mandativestrifor- 
mam  excedentes,  dilationesindulgent,regisobtem- 
perant  voluntati,  et  sive  errore  sive  dolo,  sicut  ex 
litteris  quas  vobis  mittimus,  potestis  advertere, 
perpetuant  Ecclesiae  calamitatem. 

Londoniensisepiscopus,  quem  pro  voluntateve- 
stra  praecepistis  absolvi,  et  qui  sicut  contra  justi- 
tiam,  ita  et  contra  formam,    quam  expressistis, 


Nam  quanto  major  fuerit,  tanto  magis  pereum  vi-  B  absolutus  est,  Ecclesiaepacem  et  nostramimpedit. 


gebit  Ecclesia  Romanain  regno  Francorum 
EPISTOLA  XXIV. 

AD  EUMDEM. 

Testatur  vir  eloquentissimus  oratoris  in  eo  ma- 
xime  promoveri  successus,  si  praenoverit  judicis, 
auditorumque  personas,et  proqualitate  eorumser- 
monis  moderetur  officium.  Hanc  sententiam  ad 
multa  alia  probabiliter  arbitror  dilatandam,  pra_- 
sertim  cum  nemo  debeat  ignarus  esse  conditionis 
ejus,  cum  quo  contrahit,  et  sibi  maxime,  si  secus 
spem  aut  opinionem  occiderit,  imputare  debeat, 
qui  communenegotium deproprio  malueritarbitrio 
committere  fortunae  manibus,  quam  vires  ejus  et 


et  praevioEboracensi  archiepisoopo,etassistentibus 
sibi  clericis  regis,  quos  benignus  recipere  et  effi- 
cacius  consuevislis  audire,  molitur  contra  profes- 
sionem  suam,ut  coronatocontra  Deumpermanum 
jam  dicti  Eboracensisfilio  regis,  Cantuariensis  Ec- 
clesia  nunquamhabeatpacem.lnhibueratis  quidem 
ne  fieret,  sedilli  econtrario  gloriantur  seobtinuisse 
a  vobis,  ut  fiat,  sive  manu  Eboracensis  archiepi- 
scopi,  sive  cujuscunque  episcopi  ministerio  rex  vo- 
luerit.Et  quia  hoc  detrectant  episcopi  provinciae 
nostrae,  Sagiensis  episcopus,  signifer  eorum,  qui 
Deum  non  verentur,  se  hoc,  si  alii  defuerint,  de 
familiari  mandato  vestro  gloriatur  esse  facturum. 
Jam  ex  hac  causa  transfretavit.  Spinissepiat,  quo 

eventum  prometirunspectis  tum  aliis  circumstan-  -  niam  aliundenon  estauxilium,  Dominus  viasejus 

tus,  tum  praecipuequahtate  consortis.  Quod,pater,      Ca.tera  posuimus  in  ore  latoris  praesentium,'in  qxu 

.1  vestradiscretio  in  causaEcclesiae  etregis  Anglo 

rum  ab  initio  attendisset,  nequaquam  intantas  ca 

lamitates  incidisset  Anglicana  Ecclesia,  nec  Galli 


cana,  quod  sine  dolore  non  loquimur,  tam  perni 
cioso  attentaretur  aut  opprimeretur  exemplo.  Praa- 
caonuerunt  tamen  vos  multi  fideles  nostri,quodrex 
Anglorum  expugnari  quidem  austeritate  facilius 
potest,  sed  nullamansuetudine.nullisobsequiisaut 
jeneficiis  emolliri.  Blanditur  his  quos  timet,  hos 
polit  obsequiis  quos  rebus  aut  moribus,  aut  hone- 
jitioris  famee  tituio  privare  desiderat.  Sed  monenti- 
-us  tunc  credere  noluistis.  Si  publica  omnium  at- 
.estatio  vera  non  novit,saltem  ipsa  experientia  vel 
aunc  perusadeat  etcompellatmutaresententiam.ut 


vobis,quanta  possumus,'affectione  supplicamus,ut 
in  negotiis  nostris  ei  fidem  habeatis,  et  petitiones 
quas  sanctitati  vestrae  per  eum  mittimus,  celerius, 
quoniamid  Ecclesiae  necessitas  et  nostra  postulat, 
jubeatis  effectuimancipari.  Quidquidautemagant, 
sciatis  quodneque  mors.neque  vita,nec  praesentia, 
nec  futura.per  gratiam  Dei  separabunt  nos  a  cha- 
ritate,  obedientia,  et  obsequio  vestro,  quia  indubi- 
tanter  scimus,  quod  spiritus  vester  non  requiescit» 
in  eis,  qui  ab  acceptionepersonarum  etmunerum 
favore  suo  patrocinantur  injuriis,  et  ponunt  cum 
impiis  portionem,  sacrilegumvidentes,etcurrentes 
cum  eo.  Nomen  vestrumsit  benedictum  insaecula, 
et  Ecclesiam,  pro  qua  a-os  oportebit  reddere  ratio- 


_        -  ^ ■ ---..uuum.ut      ci  ___.it;_ia_u,  pio  qua,  vos  oponenit  n 

perSecutonEcclesi83respondeatispromerito,etqui  D  nem,  celerius  et  efficacius  consoletur. 

ll-inQ  rr\     ...       r\~__-__-l-_-.i:-._. *  _  • .  .  . 

EPISTOLA  XXV. 


iivinam  et  apostolicam  contemnit  auctoritatem. 
;sentiat  prophetam  esse  in  Israel,  et  zelum  Petri 
aondum  a  sede  apostolica  exsulasse.Nam  si  Eccle- 
,5183  inimicus  est  et  schismatis  incentor,  debet  pu- 
airi  et  conteri.  Si  amicus,  propter  obsequia  casti- 
;?ari  et  emendari  oportet.  Sed  proverbium  est :  Ti- 
■neri  Danaos  et  donaferentes.  Utique  nuntii  regis 
Vnglorum  quodammodo  Danai  sunt.et  si  non  con- 
sortio  generis,  arte  tamen  etimitatione  Sinouis.  Hi 
^obis  satisfactionem  promiserunt,  ut  Ecclesiee  Dei 
(;alamitatem  protenderent.et  exsiliumnostrum.Im- 
?etraverunt  ut  adhuc  rex  illeper  archiepiscopum 


AD  EUMDEM. 

Serenissimodomino  et  patricharrissimo  Alexan- 
DRoDei  gratia  summo  poutifici,  Thomas  S.  Cantua- 
riensis  Ecclesiae  minister  humilis,  salutem  et  om- 
nem  cum  summa  devotione  obedientiam. 

Miserationis  oculo respexit  Deus  Ecclesiam  suam, 
et  tandem  tristitiam  ejus  in  laetitiam  commutavit. 
Nec  dubium,  pater,  quia  si  nobis  vera  dicentibus 
ab  initio  fuisset  creditum,  cornua  retunderentur 
eorum,  qui  ventilabant,  conterebant,  et  variis  pla- 


s.  thom^e;gantuar.  akchiep. 


476 


475 

gis  vulnerabantEcclesiam.utexterminata  prorsus 

libertateejus  et  evacuata  auctoritate  divinae  legis 

vigerentconsuetudinesautpotiusabusionesveterum 

tyrannorum,  Romanus  pontifex  nesciretur  in  An- 

glia,  et  sponsae  Christi  privilegia  sine  reparationis 

spe  delerentur.  Ecce  enim  ad  novissimas  litteras 

vestras,  quibus  domino  regi  Anglorum   innotuit, 

quod  ei  ulterius  non  parceretis,  sicut  nec  peperci- 

stis  Frederico  dicto   imperatori,  cum  intellexisset 

terram  ejusamotis  omnibussubterfugiis  interdicto 

subjiciendam  esse,  et  episcopos,  si  qui  forte  non 

obedirent,suspendendosetexcommunicandos,illico 

nobiscum  pacem  fecit  ad  honorem   Dei,  et  maxi- 

mam,  ut  speramus,  Ecclesiae  utilitatem.  Nam  de 

consuetudinibus,  quas  tanta  pertinacia  vindicare 

consueverat,  nec  mutire  praesumpsit.  Nullum  a  no- 

bis  velaliquo  nostrorum  exegit  juramentum.  Pos- 

sessionesquasoccasionedissensionishujusKcclesiae      gem  ?  Ad  quae  nos,  quod  ex  celebri  gentis  nostrae 

nostrae  abstulerat,  prout  eas  in  chartula  expresse-      claret  historia,  respondimus,quod  eo  tempore  quo 

ramus,  nobis  concessit,  pacem,  et  securitatem,  et      Anglia  capta  est  aNormannis,CantuariensisEccle- 

reditum  omnibus  nostris  promisit  et  osculum,  si      sia  proprium  non  habebat  antistitem,    sed  quasi 

tamenvellemuseumeatenusperurgeri,utnonmodo      captiva  tenebatur  a  quodam  Stigando,  quiillamsi- 

in  omnibus  articulis  victus  appareret,  sed  ut  per-      cut  et  Wintoniensem,  et  Londoniensem,  et  Wigor- 


promitteret,  adjecimus  sibi  necessarium  esse  ad 
salutemet  liberis  suis,adincolumitatemet  indem- 
nitatem  concessae  divinitus  potestatis,  ut  in  eo  san« 
ctae  Cantuariensi  Ecclesiae  matrisua.  diligentiussa- 
tisfaceret,  in  quo  eam  nuper  gravissime  laeserat. 
NamfiliumsuumcontrajusantiquissimumEcclesiaa 
nostroe  fecerat  enormiter  coronari.usurpatione  ar- 
chiepiscopi  Eboracensis,  qui  contravetustissimam 
consuetudinem,  et  post  prohibitionem  vestram,  et 
etiam  in  aliena  provincia,  consecrationemhancex- 
sequi  caeca  nimis  et  temeraria  ambitione  praesum- 
psit.  In  quo  ille  paululum  reluctans,  protestatus 
tameu  antesenihilproponere  velpropositurumesse 
animo  contendendi.  Quis,inquit,coronavit,etregem 
Willelmum,  qui  sibi  Angliam  subjugavit,  et  reges 
g  succedentes  ?  Nonne  Eboracensis,  aut  alius  episco- 
pus,  prout  illi  placebat,  qui  coronandus  erat  in  re- 


jurus  diceretur  ab  his,  qui  audierant  ipsumjurasse 
quod  non  erat  nos  ea  die  in  osculo  recepturus.  Nos 
autem  habito  plurimorum  sapientium  consilio,  et 
maxime  domini  Senonensis,  qui  pacem  nostram 
caeterissollicitius  etefficacius  procurabat,  cumipso 
ad  colloquium  regisaecessimus.quemDeofaciente, 
qui  omnes  illos  amoverat,qui  sanctitateinvestrain 
variis  dolis  circumvenire  soliti  sunt,  adeo  mu- 
tatum  invenimus,  ut  quod  sine  circumstantium 
admiratione  non  contingit,  animus  ejus  in  nullo 
videretur  a  quietis  conciliis  abborrere.Nam  ut  nos 
procul  adventantes  conspexit,a  circumfusa  turba 
exsiliens  occurrit  properus,et  capite  detecto  nosin 
salutationisverbaprorumperegestientessalutatione 
praevenit,  et  habitis  paucissermonibus,  solisnobis 
praesentibuscumdominoSenonensi,  nos,illo  diver- 
tente,  stupentibus  universis,traxitin  partem.etdiu 
tanta  familiaritate  coUocutus  est,  ut  videri  posset, 
nunquam  inter  nosaliquamfuissediscordiam.Om- 
nes  fere,  quotquot  aderant,  laetissima  admiratione 
stupentes,plurimorum  genis  lacry  marum  imbre  ma- 
dentibus,  glorificabantDeum,et  benedicebant  bea 


niensem,  et  Eliensem  ecclesiam  publicae  potestatis 
et  amicorum  viribus  contra  inhibitionem  Romani 
pontificis  occupaverat,apostolicae  sedis  communio- 
necarensetgratia.Undeetdemandatoejusapraefato 
rege  captus  in  carcere  diem  obiit.  Qua  necessitate 
tunc,  quod  nec  ante,  nec  post  lectum  est  vel  audi- 
tum,  archiepiscopus  Eboracensis,  qui  clarioriserat 
opinionis,  illi  regi  coronam  imposuit.  Lanfrancus 
vero  filium  ejus  regem  Willelmum,  cognomentoet 
colore  Rufum,  consecravit  in  regem  pnesente  Tho- 
ma  Eboracensi  archiepiscopo,  necin  eosibi  officio 
aliquid  vindicante.  Post  cujus  obitum  cum  san- 
ctusAnselmusCantuariensisarchiepiscopus  exsula- 
ret,  ex  eadem  causa  qua  et  nos,  unus  suffraganeo- 
rum  Cantuariensis  Ecclesiae  scilicet  Girardus  He- 
refordensis,  vice  archiepiscopi  sui  tunc  absentis 
regem  Henricum,  non  contradicente  archiepiscopo 
Eboracensi.consecravit.  Revertente  autem  ab  exsi- 
lio  beato  Anselmo,  accessit  ad  eum  rex  Henricus, 
tradens  ei  diadema,  etrogans  uteum  coronaret,nec 
imputaret  illi  quod  ipsum  necessitate  regni  praepe- 
diente  non  exspectaverat,  Fatebatur  enim  coram 


tam  Magdalenam  in  cujus  solemnitaterex  conver-  D  omnibus  hanc  esse  Cantuariensis  Ecclesiaedignita- 
•  •    _________    ..i  *„i:    .„».-.0«  _..__   i__fiti_m       tom   nt  Andnrnm  rp.crp.s  inuneat  et  consecret.  El 


susesta  viis  pristinis,  ut  toti  terrae  suae  laetitiam 
reformaret,  et  Ecclesiae  redderet  pacem.  Corripui- 
mus  eum  adhibitamoderatione,  quam  opportuerat 
adhiberi,  vias  quibus  incesserat  et  pericula  quae 
undique  imminebantpatenterostendimus.  Rogavi- 
mus  et  monuimus  ut  rediretad  cor,  utdignos  fru- 
ctus  pcenitentiae  faciens,  et  Ecclesiee,  quamnonme- 
diocriterlaeserat.manifestabonicompensationessa- 
tisfaciens,  purgaret  conscientiam,  et  redimeret  fa- 
mam.  Nam  ab  iniquis  consiliariis  potius,  quam  a 
propriaevolunlatisinstinctugraveutriusquedispen- 
dium  patiebatur.  Cum  autemhaecomnia  non  modo 
patienter,  sed  etbenigne  audiret,  etemendationem 


tem,  ut  Anglorum  reges  inungat  et  consecret.  El 
hac  quidemsatisfactioneplacatussanctus  archiepi- 
scopus  approbavit  quod  a  suflraganeo  suo  factun. 
fuerat,  et  regi  coronam  imposuit.  Quare  ergo  tun. 
siluit  Eboracensis  archiepiscopus,  et  sibi  Cantua- 
riensis  Ecclesiae  suffraganeum  praeferri  sustinuit. 
Nunquid  Thomas  senior,  qui  Eboracensem  regeba 
Ecclesiam,  et  Lanfranco  Cantuariensi  de  litteris  e 
amicorum  copia  intumescens  multaslaborestexui' 
et  ecclesiam  suamampliavitin  plurimis.hicobmu 
tuisset,  pauperi  cedens  episcopo,  nisi  sibidearchi 
episcopi  Cantuariensis  primatu  et  dignitateconsta 
ret?  Deindepost  trigintaet  sex  annos  regem  Ste- 


477 


EPISTOL^:  AD  ALEXANDRUM  PAPAM. 


478 


phanum,  preedecessorem  vestrum,  adecessoreno- 
stro  Willelmo  fuisse  consecratum,  praesente  Tur- 
stano  Eboracensi  archiepiscopo,  nec  se  immiscente 
negotio,  aut  contradicente,  certo  certius  est.  Quo 
post  novem  et  decem  annos  in  fatacollapso,  bonae 
memoriaeTheobaldusCantuariensisarchiepiscopus, 
qui  pro  vestrapromotionecum  suis  omnibus  labo- 
res  innumeros,  damna  irreparabilia,  et  pericula  plu- 
rima  memoratu  et  relatu  horrenda  sustinuit,  et 
regnum  quod  in  aliam  familiam  jam  transierat  avi 
vestri  liberis  restituit,  vos  inunxit  et  coronavit  in 
regem,  praesenteisto  Eboracensi  Rogerio  qui  nunc 
est,  et  ut  scitis,  nec  cooperante  nec  contradicente, 
nec  aliquid  agente,  nisi  eo  modo.quo  minimus  epi- 
scoporum,sacris  indutus  vestibus  audiens  intererat 
solemnitati. 

Cur  ergo  tanta  facilitate  animi,  aut  potius  consi- 
liariorum  vestrorum  pravitate,  matrem  vestram 
Cantuariensem  Ecclesiam,  sine  causae  cognitione, 
jure  antiquo  spoliastis,  quod  plus  quamoctoginta 
annis  inconcusse  possedisse  dignoscitur  ?  Nunquid 
perpetuare  voluistis  inimicitias  inter  Ecclesiam  et 
libros  vestros  ?  Aut  si  tantum  praesumptionis  Ebo- 
racensiarchiepiscopo  fueratindulgendum,  ut  novo 
regi  munus  consecrationisinpenderet,  cur  provin- 
ciam  suam  excedens  invasit  nostram  ?  Curtamip- 
sum,  suam  suffraganeos  nostros  in  crimen  inobe- 
dientias  impulistis  ?  Receperant  enim  inhibitionem 
domini  papae,ne  hoc  in  absentianostra  aliquo  mo- 
do  praesumerent.  Denique  si  substitutionem  filii  et 
consecrationem  properabatis  impleri,cur  eos,quos 
ab  ore  summi  pontificis  nominatim,  eta  nobisex- 
communicatos  esse  constabat,  a  tanti  sacramenti 
solemnitate  non  curastisexcluderet  ?Nunquidcon- 
secratio  sine  participio  exsecrationisnonvidebatur 
implenda  ? 

llis  et  pluribusaliis  ad  hunc  articulum  pertinen- 

tibus,  quae  epistolaris  brevitas  non  admittit,   dili- 

genter  et  modeste  propositis,  rogavimusattentius, 

uthujuslaesionisnostraejacturam  pro  amoreDei,et 

salute  sua,  et  libertatem  indemnitate  repararet,  et 

tantaepraesumptioniseuiendaretexcessum.Illevero 

sedemandatovestro,quodpridemobtinuerat,adver- 

sushancpetitionemnostram  tutumesserespondit,et 

superhoclitterasprotulisse.quibusconstititepisco- 

piscelebraturishocmunussibiindultumesse,utfili- 

•  umsuumfaceretaquocunque  vellet  episcopocoro- 

nari.  Adquodeirespondentessupplicavimus,  ut  re- 

duceretadanimumquandoetquarelitterasimpetras- 

set,quibus  suum  episcoporum  defendere  nitet>atur 

iexcessum.Constabatenimeas,quandoCantuariensis 

Ecclesiavacabat,  eopropositofuisseimpetratas,  ne 

Eboracensisarchiepiscopus,si  praefatamCantuariea- 

!  sem  Ecclesiamdiutius  vacare  contingeret,ad  innovan- 

i  di  regis  coronalionem  prae  caeteris  provinciae  nostrae 

!episcopisauderetaspirare.Etut,dominemirex,haec 

i  fidelius  etfamiliarius  recolatis,nonne  tunc  palamso- 

ilebatisasserere,quodfiliumvestrummalletisdecol- 

|  lari.quam  ut  saepe  dictus  Eboracensis  capiti  ejus  hae- 


A  reticasmanusimponeret?Certumveroest,  quodpno- 
ri  mandato  per  posteriusderogatur.Esto  ergo,quod 
tunc  tales  litteras  impetraveritis,  nostrae  vero,  quia 
posteriores  sunt,  illis  debuerant  derogasse,  unde 
constat  vobis.  et  aliis  sapientibus,  cujus  momenti 
habendum  sit  quod  contra  jus  usurpatum  est,prae- 
sertim  cum  regis  consecratio,  sicut  et  alia  sacra- 
menta,de  jure  causam  habeat,et  totamsubtantiam 
nanciscatur.Neque  haec  dicta  videantur,quod  degra- 
dari  velimusfilium  vestrum,autin  aliquo  minorari 
quia  successus  ejus  et  ampliationem  gloriae  exopta- 
mus,  etadeamlaborabimusmodisomnibusin  Do- 
mino,  sed  ut  indignationem  omnipotentis  Dei  et  san- 
ctorum,quiinCantuariensiEcclesiarequiescunt,  et 
graviter  injuriatisunt,  anobis  et  ab  illis  pariter  ar- 

B  ceatis.  Quod  fieri  posse  non  credimus,nisiper  con- 
dignamsatisfactionem;quiaasoeculisinauditumest, 
quod  aliquis  Cantuariensem  Ecclesiam  laeserit,  et 
non  sit  correctus  aut  contritus  a  Christo  Domino. 
Subintulit  ergorex  vultu  hilari  et  voce  jucunda:Si 
filiummeum diligitis,duplicijure  facitis  quod  debe- 
tis.Nam  et  ego  vobis  illum  dedi  filium,  eumque,  ut 
meminisse  potestis,  recipistis  de  manu  mea.  Etipse 
vos  tanta  affectione  diligit,  ut  aliquem  inimicorum 
vestrorum  recto  lumine  nequeat  intueri.Eos  enimjam 
continuisset  ,nisiobstitissetreverentia  et  timor  nomi- 
nismei.  Sedscio  quodvos graviusdeeis,  etiamquam 
oporteat,  ulciscetur,  quamcito  tempus  etoccasionem 
acceperit.Necdubito  quinEcclesia  Cantuariensisno- 
bilissima  sit  inter  omnes  ecclesias  Occidentis  ,nec  eam 

q  jure  suo  privari  volo,  quinpotius  juxta  consilium 
vestrum  dabo  operam  utet  in  hoc  articulo  relevetur, 
et  pristinam  in  omnibus  recuperet  dignitatem.lllis 
autem,  qui  me  et  vos  hactenus  prodiderunt,Deo  pro- 
pitiosic  respondebo,  utexigunt  meritaproditorum. 
Cum  ergo  equo  desiliens  me  humiliarem  ad  pedes 
ejus,illearreptoscansilimecoegitascendere,etvisus 
illacrymari,  ait :  Quid  multa  ?  Dominemi  archiepi- 
scope,  restituamusnobisinvicem  veteres  affectiones 
etalteralteriquodpotueritbonumexhibeat,etprace- 
dentis  odiiprorsus  simusimmemores.Sedmihi,quce- 
so,  coram  his,  quiprocul  aspiciunt,  honorem  exhi- 
beatis.  Et  transiens  ad  illos,  quia  paucos  ibi  quos 
lator  praesentium  indicabit,  videbatamatores  dis- 
cordiae,  et  odii  incentores,  ait,  ut  tam  illorum  quam 

n  omnium,  ne  quid  mali  dicerent,  ora  praecluderet  : 
Siego,cumarchiepiscopumadomnebonumparatum 
inveniam,eivicissim  bonus  non  fuero  ,tunc  eronequi- 
or  cateris  hominibus  ,et  mala  qua?  de  me  dicuntur,ve- 
raesseprobabo.Nec aliud  consilium  honestiusautti- 
tilius  crediderim,  q  uam  ut  ipsumstudeam  benignitate 
praicedere,  et  tam  churitate  quam  beneficiissuperare. 
Sermonem  regis  cum  summa  gratulatione  fere 
quotquot  aderant,  exceper unt.  Misit  ergo  ad  nos  epi- 
scopos  suos,  qui  monerent,  ut  petitionem  nostram 
coram  omnibus  faceremus.  Et  si  quorumdam  ex- 
ipsis  consilio  credidissemus,  in  arbitrium  ejus  con- 
tulissemus  prorsus  etnos  et  totam  causam  Ecclesiae. 
Nam  ab  initiousquenuncaScribis  etPhariseeissuis 


479 


S.  THOMjE  CANTUAR.  AHGHIEP. 


480 


egressa  est  iniquitas,  etde  auctoritate  seniorum  in-  A  verimus,  pacem  et  concordiam  cum  domino  rege 

valuit  qui  debuerant  regere  populum.  Sed  benedi- 

ctus  Deus,  qui  non  permisit,  ut  in  consilium  illorum 

transiret  anima  nostra,  et  Ecclesiae  libertatem  aut 

justitiam  Dei  exponeremus  cujusque   bominis  vo- 

luntali.  Hlis  autem  dimissis,    habita  deliberatione 

cum domino  Senonensi  et  Christi  pauperibus  sociis 

peregrinationisetproscriptionisnostrae,ineofirma- 

vimuspropositum.ut  nec  quaestionem  consuetudi- 

numnec  damnorumquae  Ecclesieenostrae  intulerat 

necusurpataeconsecrationisquerelam,nececclesia- 

sticae  libertatis  aut  honoris  nostri  dispendium  aliquo 

modo  conferremus  in  arbitrium  ejus.  Et  sic  acce- 

dentes  adregemet  suos,cum  omnihumilitateroga- 

vimus  per  os  domini  Senonensis,  qui  verbi  nostri 


initam  machinantur  infringere.  Sed,  Deo  auctore, 
nec  sic  nos  inducent,utsedem  ponentes  exadverso 
Altissimi,  gloriemurinaniter  nos  autvivificarequos 
mortilicat  aut  mortificare  quos  ille  vivificat.  Cer- 
tumenimest quamcunquepastoris  sententiam  jure 
veracissimo  non  tenere,  si  divino  judicio  repro- 
batur.  Nos  tamen  sub  ipso  discessu  nostro,  sive 
paci  invidens,  sive  amicis  et  familiaribus  pospi- 
cere  volens,  ad  instantiam,  sicut  dicitur,  Gau- 
fredi  Cantuariensis  archidiaconi,  Lexoviensis  epi- 
scopus  satis  argute  et  instanter,  rege,  episcopis 
et  proceribus  praesentibus,  sollicitavit  circa  articu- 
lum  istum,  dicens  oportere,  ut  quemadmodumdo- 
minus  rex  fideles  nostros    in  gratiam  receperat, 


bajuluserat,utnobis  gratiam  suam  restitueret,  pa-  B  itanos  omnes,  qui  cum  illo  steterant,  in  gratiam 


cem  et  securitatem  tam  nobis  quam  nostris,  Can- 
tuariensem  Ecclesiam  et  possessiones  ejus,  quas 
exceptas  in  chartula  legerat,  et  ut  misericorditer 
emendaret  quod  contra  nos  et  Ecclesiam  nostram 
fuerat  in  filii  sui  coronatione  praesumptum  :  promit- 
tentes  ei  amorem  et  honorem,  et  quidquid  obsequii 
regi  etprincipi  potest  ab  archiepiscopo  exhiberi  in 
Domino.  Ille  verbum  acceptansannuit,etnos  et  no- 
stros  qui  aderant,  recepit  in  gratiam  suam.Et  quia 
non  praeceperatis,  ut  ipse  nobis  et  nostris  ablata 
restitueret,  nequeanobis  poterat  impetrariautpo- 
teritDeoauctore,utearemittamus,juxtamandatum 
vestrum  repetitio  eorum  dilata  est,  non  sublata. 
Nam  si  praecepissetis  eo  vigore,  quem  in  novissimis 


reciperemus.  Cui  respondimus,  hic,  si  placeret  illi, 
distinctionem  necessario  admittendam.  Nam  in  eis, 
quorum  advocationem  susceperat,erant  homines  di- 
versae  conditionis,et  alii  nocentiores.alii  minus,alii 
incommunione  Ecclesiae,  alii  excummunicati,con- 
tactu  et  participatione  anathematis  aut  sententia, 
alii  in  sumni  pontificis  constitutionem  inciderant, 
et  sineauctoritate  ejusabsolvi  non  possunt, allii  ex 
variis  causis  a  nobis  vel  ab  aliis  pastoribus  suis 
justo  sunt  anathemate  condemnati.  Proinde  in  per- 
sonis  et  causis  tam  dissimilibusratiojuris  et  aequi- 
tatis  vetatidemessejudicium.Nosautem  adomnes, 
quantum  in  nobis  est,  pacem  et  charitatem  haben- 
tes,  domini  regis  audito  consilio,  ad  honorem  Ec- 


litteris  expressistis,  utrestituerentur,hauddubium  q  clesiae  Dei,  suum,  et  nostrum,  necnon  et  salutem 
quin  satisfecisset,  et  posteris  dedisset  exemplum  illorum,  quibus  reconciliatio  qufp.ritur,  negotium 
toti  Ecclesiae  Dei  maxime  apostolicae  sedi  perpetuo  Deo,  propitio  moderabimur,  ut  si  quis  eorum,quod 
profuturum.  Tandem  itaquenobiscum  multa  etdiu      absit !  pace  caruerit,  reconciliationis  expers,  hoc 


conferens,cum  nosduo  solifereusqueadvesperam 
collocuti  essemus,  secundum  morem  familiaritatis 
antiquae.in  hoc  convenimus,ut  eo  discedente  redire- 
mus  gratias  acturi  Christianissimo  regi,  et  aliis  be- 
nefactoribus  nostris.reversuriad  ipsum  rebuscom- 
positis,  el  aliquandiu  moraturi  circa  eum  antequam 
redeamus  in  Angliam,  ut  omnibus  innotescat  in 
quantam  familiaritatem  et  gratiam  nos  receperit. 
Exspectabimus  autem  in  Francia  donec  redeant 
nuntiinostri,  quos  ad  recipiendas  posesssiones  no- 
stras  destinavimus,  quia  non  et  in  animo   nostro 


sibi,  non  nobis  debeat  imputare.  Cum  autem  ad 
hsec  praefatus  Gaufredus  archidiaconus,  adhuc  ex- 
communicatus,  sicut  incentor  discordiae  ita  etcon- 
temptor  justae  sententiae,  tumidius  responderet, 
dominus  rex,  nesuborientia  hinc  inde  verba  cau- 
sas  odii  et  sopitae  inimicitae,  fomitem  instaurarent, 
nos  deturba  exlrahens,  rogavit  ne  curaremus  quae 
dicerentur  a  talibus,  et  ut  pacato  animo  et  tran- 
quillo  et  licentiam  et  benedictionem  dantes,  cum 
gratia  Dei  et  suarediremus  ad  hospitiumnostrum. 
Postea  vero  accepimus,  quod  venerabiles  viri, 


utredeamus  ad  ipsum,  quandiu  de  terra  Ecclesiae  D  dominusRothomagensis  et  episcopus  Nivernensis, 


passumpedisabstulerit.  Naminrestitutioneposses- 
sionum  facile  advertemus,  qua  sinceritate  agatur 
nobiscum.  Nec  tamen  veremur  quin  impleat  quod 
promisit,  nisi  eum  praepediant  consiliarii,  quosde- 
pravataeconscientiae  stimulusquiescerenonpermit- 
tit.  Hisiquidem  ne  comprehendantur  in  operibus 
manuum  suarum,  errores  suos  impunitate  donari 
moliuntur,  auctoritateetconsortioregiaemajestatis. 
Hi  nos  insortemBalaamitarumconanturimpellere, 
ut  vivificantes  animas,quae  non  vivunt,  criminosos 
in  scelere  deprehensos  absolvamus  sinepoenitentia 
etconfessioneerroris.  Quam  utique  potestatem  De- 
us,  nec  alii  indulsit,  nec  retinuit  sibi.  Nisi  acquie- 


quos  inter  nos  et  dominum  regem  jusscratis  esse 
mediatores,  et  qui  de  pace  nostra  solliciti  exstite- 
runt,  episcopo  Sagiensi  transeunti  inAngliam  de- 
derunt  in  mandatis  ut  excommunicatos  nostros 
absolveret,  sed  incertum  est,  an  ei  formam  quam 
illisdederatis,  praecripserint,  aut  si  praescripta  est, 
an  eamsitidemepiscopus  secuturus.  Verumtamen 
nec  illis  mandare  licuit.nisi  quatenus  potestatem  a 
vobis  acceperunt,nec  ille  aliquid  egit.si  fines,quos 
praescripseratis,  excessit.  Unde  si  placet,  necesse 
est,ut  si  aliter  absoluti  sunl,praecipiatis  eos  senten- 
tia,  quatenebantur,  arctari,  donec  secundum  Ec- 
clesiae  formam  jurent,  ut  aute  jusseratis,  se  vestro 


481 


EPISTOLjE  AD  ALEXANDRUM  PAPAM. 


482 


mandato  parituros,  et  illis,  qui  taliter  absolvi  me- 
ruerint,  invirtute  obedientiae  injungatis,  quatenus 
mandatum.quod  eis  ex  parte  vestra  faciemus,  in- 
violabiliter  observent,  vel  ad  vos  infra  terminum, 
quem  praefigetis,  accedant,utaudiantvestrumprae- 
ceptum,  subjecta  poena,nisi  paruerint,  ut  in  pristi- 
nam  sententiam  sublatoappellationisobstaculo  re- 
ponatur.  Neque  haec  dicimus,  Deo  teste,  vindic- 
tam  expetentes,cum  scriptum  esse  noverimus  :  Non 
quseres  ultionem,  nec  memor  eris  injuriae  civium, 
tuorum,sed,  utEcclesia  correctionisexemplo  possit 
per  Dei  gratiam  in  posterum  roborari,et  poena  pau- 
corum  multos  aedificet.  Nam,  ut  Spiritus  sanctus 
auctor  es\,flageUato  pestilente  sapiens  eruditur.  Nec 
vigere  poteritapostoliese  sedisauctoritas,  nisi  per- 
cellantur  et  hi,  quilaicorum  patrocinio  abutentes, 
excommunicatiautprohibitipraesumpseruntdivina 
celebrare.Quid  enim  solus  episcopus,quantumlibet 
Ecclesiae  Romanae  devotus,poterit,  si  ab  obedientia 
ejus  ad  nutum  potentum  recesserint  sacerdos  et 
clerus  suus  ?  Nihil  enimest,  quod  Ecclesiam  magis 
debilitet,  quam  quod  apostolica  sedes  talia,  cum 
emergunt,  facile  praeterit  impunita.  Haec  dicentes 
scimus  nobisinhis  exsequendis,  siplacuerit  vobis, 
magnos,  Deo  tamen  propitio  vincibiles,  imminere 
labores.  Sed  praeelegimus  arctam  et  augustam  viam 
sequi,  quaeducit  ad  vitam,  quam  latam  et  spatio- 
sam,quae  per  illecebras  saeculi  trahit  ad  inferos.  De 
mandato  vestro  damnorum  nostrorum  ad  praesens 
tacitaest  repetitio.  Placeat  serenitati  vestrae,  qua- 
liter  vos  hic  procedere  oporteat  a  latore  praesen- 
tium  exaudireet  injuriam  corrigere,  quae  nobis  et 
Ecclesiae  nostrae  illata  est  in  coronatione  filiiregis, 
alio  contra  morem  antiquum  et  mandatum  vestrum 
invadente  jus  nostrum  et  provinciam  nostram.Ne- 
cessitas  nos  coegit  excedere  modum  scribendi, 
timor  et  reverentia  de  dicendis  plura  reprimere 
compulerunt,  sed  apostoiica  dignatio  et  clemen- 
tia  paternae  mansuetudinis  immoderationi,  si  pla- 
cet,  veniam  dabit,  et  quae  dicenda  fuerant,  a  la- 
tore  praesentium  solita  pietate  exaudiat,  et  peti- 
tiones,  quas  per  eum  porrigimus,  celerius  jubeat 
adimpleri. 

EPISTOLA  XXVI. 

AD  EUMDEM. 

Exquo,  Pater,  in  auribus  regis  Anglorum  com- 
minationis  apostolicae  tuba  personuit,  et  tam  sibi 
quamterrae  suaeseveritatem  Ecclesiae  crediditim- 
minere,nobiscum  pacemfecit,  promittens  firmiter, 
quod  de  tota  mandati  vestri  continentia  non  iota 
praeteriretautapicem,  quineampenitusadimpleret. 
Cum  autem  sic  declinasset  turbinem  sententiae  im- 
minentis,  in  quibusdam  articulis  apactione  resiliit, 
subtrahens  nobis  adhucquasdam  possessiones  Ec- 
clesiae.quas  decessor  noster in  omnibus  diebus  vitae 
suaeinconcusse  possedit,  et  nos  exinde,  donec  in 
Anglicanam  Ecclesiam  tempestatis  hujus  procella 
surrexit.  Promittit  tamen  interdum,    cum  super 


A  earum  restitutione  convenitur  a  nobis,  quia  si  exs- 
pectaverimus  ei  devotionem  pristinam  exhibentes, 
quod  ita  satisfaciet  nobis,  ut  nulla  justae  conques- 
tionis  relinquatur  occasio.  Caeterum  promissioni- 
bus  fidem  demunt,  et  noti  mores  hominis  et  ope- 
risnon  exhibitio.quianihil  adhuc  ab  eo  praeter  ver- 
ba  postuimus  impetrare.Quod  ut  vobis  evidentius 
constet.latorem  praesentium  et  litteras.quas  a  pro- 
curatoribus,  qui  negotia  nostra  in  Anglia  expedire 
debuerant,  ad  sanctitatis  vestrae  praesentiam  cura- 
vimus  destinari  :  interimquantum  in  nobisest,mo- 
dis  omnibus  caventes  rescindere  pacis  initiae  con- 
ventionem,  licet  conscientiam  nostram  remordeat, 
quod  damna  Ecclesiae  Dei,  et  Christi  pauperibus.et 
pro  justitia  Dei  exsulantibus,  et  proscriptis,  sacer- 

B  dotali  non  exquirimus  auctoritate.  Timemus  enim 
supra  modum  exempli  perniciem  coaetaneis,  nisi 
divina  pietas  medeatur,  et  posteris  nocituri.  Sed 
quia  nobis  sic  faciendum  esse  majestatis  vestrae  et 
dominorum  nostrorum,  qui  circa  vos  sunt,  pruden- 
tiacensuit,pro  bono  pacis  siluimus  etsilemus,nihil 
divinijuris,  quodinspectore  cordium  testeinauri- 
bus  vestris  et  Ecclesiae  dicimus,  impoenitentibus 
remittentes  aut  remissuri.  Scimus  autem,  quod  in 
extremo  examine  districtus  judexnon  praeteribit 
irrequisita,ad  quem  lacrymabiliter  quotidie  clamat 
concussa  et  lacerataEcclesia:  Z)omme,  vim  patior, 
responde  pro  me.  Cumipsa  et  pro  ipsa  clamamuset 
nos.juxta  consilium  et  mandatum  vestrum,ample- 
ctentes  interim  pacis  umbratilis  occasionem,donec 

r  aspiret  dies,  et  evanescentes  inclinentur  umbrse. 
Captabimus  autem  gratiam  hominis,  quantamcun- 
que  salva  libertate  et  honestate  Ecclesiae,  poteri- 
mus,  et  testimonio  conscientiae  nostrae  experi- 
mentum  facturi,  an  vel  sic  valeatad  mansuetudi- 
nem  revocari.  Misit  nobis  clementia  vestra  litteras, 
quas  ad  correptionem  et  correctionem  tam  Ebo- 
racensis  archiepiscopi,  quam  coepiscoporum  nos- 
trorum  certum  est  coDceptas  et  dictatas  a  Spi- 
ritu  sancto,  et  quae  regis  excessus  auctoritate, 
quae  successorem  Petri  et  vicarium  Christi  decet, 
redarguunt.  Sed  quia  timemus.ne  tenerasviri  prae- 
potentis  aures  verbum  mordax  exulceret,  et  nuper 
initam  pacem  impediat,  sanctitati  vestrae  tota  de- 
votione  prostrati  supplicamus,  quatenus  detracta 
mentione  excessuum  regis,  et  enormitatis  praestiti 
juramenti,  et  consuetudinum  perversarum,  et  non 
exactaecautionis  in  coronationenovi  regis,eamdem 
sententiam  in  praefatum  archiepiscopum  et  episco- 
posinttigatis,eo  quod  in  provincia  nostra,nobispro 
justitia etlibertate  Ecclesiaeexsulantibus,coronatio- 
nem  hanc  exercere  praesumpsitcum  omnibus  cons- 
tet,quodEcclesianostrapermultos  annos  coronan- 
diregis  possessionemhabuit,etquod  eanondebuerit 
sine  judicio  spoliari.  Sic  enim  ad  gloriam  Dei,  et 
honoremapostolicae  sedis  speramus  prassumptio- 
nem  tantam  facile  etcommodepossepuniri,etpaci 
Ecclesiae  nullum  ex  hoc  afferri  impedimentum. 
Necessarium  quoque  dicimus.ut  domino  regi  scri- 


D  . 


483 


S.  THOM^:  CANTUAR.  ARCHIEP. 


484 


batis  affectuose,  quia  ad  hoc  in  specula  totius  Ec-  A  quodDeus,novit,qu8erimusadgloriamnostram,qui 


clesiae  Dominus  sedem  apostolicam  ordinavit,  ut 
omnium  fidelium  causas  examinet,  et  pro  merito 
in  retributione  pcenae  aut  praemii  respondeat  uni- 
versis.  Ideoque  neminem  debere  turbari,  si  ea  di- 
ctante,  quilibet  in  sinu  colligat  causam  suam,  ne 
coram  angelis  et  hominibus  ex  causa  iudisciplina- 
tionis  mittatur  in  ignem  aeternum.  Regi  plurimum 
detulistis,sedlicetei  pepercerilis,  dissimulare  non 
audetis  excessus  et  crimina  sacerdotum.  Ad  haec 
quia  veremur,ne  pax  recens  ex  variis  causis  impe- 
dirivaleataut  turbari.suspensionemautexcommu- 
nicationem  episcoporum  nostrorum,  qui  ad  Dei  et 
vestrumhonorem,quodinverboejusdicimusomnia 
proviribus  exconscientia  referemus,  si  placet  com- 


utinam  pastorale  non  suscepimus  officium  !  pro- 
cul  dubio  morte  aeternaautplurimisplenum  angu- 
stiis  ;  sed  ut  in  diebus  nostris  et  vestris  frequenter 
emergentiumschismatum  praecidatur  occasio,  et 
Anglicanae  Ecclesiae  perpetua  vestro  beneficio  pax 
reddatur.  Haecvobis  dicimuscoram  illo.quiutrius- 
que  nostrum  judex  est,  etcui  tenemur  deomnibus 
reddere  rationem.  Illevobis  inspiret,  et  doceatquid 
potissime  facere  debeatis. 

Audistis  agonem  nostrum,sed,  utnostratum  pro- 
verbio  dici  solet,solusille,  cui  vieinalurignis,  sen- 
tit  ardorem.Credimus  nos  in  Angliamprofecturos, 
ad  pacem,  an  ad  poenam,  nobisincertum  est ;  sed 
•divinitusordinatum,  quaesors   nos  exceptura  sit. 


mittatisarbitrio,excipientes,si  visumfuerit,etvestro  b  Ideoque  paternitali  vestrae  commendamus  animas 


judicio  reservantes  archiepiscopum  Eboracensem, 
qui  malorum  omnium  incentor  et  caput  est.  Et 
quanquam  Londoniensis  episcopus  signifer  totius 
hujus  seditionis,  ne  schismatis  dicamus,  exstiterit, 
rogamus,ut  nobis  tam  illi,quam  Saresberiensi  epi- 
scopoliceatmisereri,sisineschismatisinstauratione 
juxta  mandatum  vestrum  puniri  non  possunt.  Et 
quia  praecepistis,  utin  verbo  hoc  juxta  consilium 
Christianissimi  regis  Francorum  procederemus,re- 
primendo  vel  ostendendo  litteras  vestras,sicut  pro- 
cedimus  deconsilio  ejus,  monentis,  ut  specialeslit- 
teras  impetremus  avobis  de  suspensione  Eboracen- 
sissinelaesioneregis.et  alias  de  excommunicatione 
duorumepiscoporum,  ettertiasdeomnium  suspen- 


nostras,gratiasagentes  vobisetapostolicae  sedi  su- 
peromnibusconsolationibus.quasnobisetnostrisin 
tanto  necessitatis  articulo  ministravit.  Praeterea  no- 
veritis  indubitanter,  quod  venerabilisfraternoster 
Bartholomeus  Exoniensis  episcopus  a  culpa  prae- 
sumptae  coronationis  immunis  est,  etsub  hac  tem- 
pestateab  adversariis  Ecclesiae  propter  justitiam 
multa  sutinuit. 

EPISTOLA  XXVII. 

AD  EUMDEM. 

Venerabili  patri  et  domino  inChristo  charissimo 
Alexandro  Dei  gratia  summo  pontificiTHOMAsCan- 
tuarieusis  Ecclesiae  humilis  minister   salutem    et 


sioneepiscoporum.  Hocetiamimpetrato,ut  singulis  c  omnimodamcumsummadevotioneobedientiam. 


utamur,prouttempusexegerit  et  necessitas  causae 
Fluctuatenim,  licetadportumvenissevideatur,  Ec- 
clesia  Anglicana.Etnisirexei  promissae  paciscondi- 
tiones  impleverit,  necesse  habet,  ut  adversus  insi- 
dias  malignantium.etpersecutorum  incursus,  mu- 
niatur  armis  et  protectionis  consolationis  vestrae. 
Quodquidemitafiet,silitterisvestrispraeceperitisve- 
nerabili  fralri  nostro  domino  Meldensi,et  probataa  re- 
ligionisviroB....  abbati  S.  Crispini  Suessionensis, 
quatenus  regem  conveniant,  utpossessiones  Eccle- 
siae,etdamnanostrisetnobisillatarestituat,sciturus 
severitatemecclesiasticam  exercendarn  in  ipsum  et 
terram  suam,  nisimandatis  vestrisoptemperaverit. 
Etsi  nec  sic  duxerit  aoquiescendum,  conferte  nobis, 
si  placet,auctoritatem,quam domino Rothomagensi 
conluIistis,et  episcopo  Nivernensi,aut  etiam  aniplio- 
rem.quiaquantoille  potentior  et  ferocior  est,tanto 
ad  ipsum  vinciendum  et  reprimemdum arctiora  vin- 
culamagisnecessariasunt  et  duriorbaculus.Praete- 
reaquia turbationibus  huj usmodi  seminarium  etfo- 
mesexstitit,quodEboracensis  Ecclesia  matrisuaeS. 
CantuariensiEcclesiaesubtraxitobedientiam.redinte- 
grate,si  placet,Ecclesiae  Anglicanae  unitatem,  praeci- 
piendo,quatenus  omni  appellatione  et  occasione  re- 
mota,Eboracensisarchiepiscopusetecclesiasuanos- 
traejureprimatusobediat.  Quodsidecessorum  ves- 
trorumvestigiavolueritis  imitari,  liquet  faciendum 
esseregistriseorumdiligenterinspectis.  Neque  hoc, 


Quam  justiset  quain  honestisconditionibus  cum 
domino  nostro  rege  Anglorum  pacem  fecerimus,  ad 
vestram  notitiam  tam  ex  nostra,  quam  multorum 
intermeantium  relatione  credimus  pervenisse  ;  et 
qualiter  idem  dominus  noster  resilierita  pactis  et 
promissionibussuis.Quodtamennon  tamilli  credi- 
mus  imputandum  quamsacerdotibusBaaletfalso- 
rumfiliis  prophetarum.qui  totius  discordiae  incen- 
tores  ab  initioexstiterunt.  Sedhorumomnium  pri- 
micerii  sunt  Eboracensis  ille  et  episcopus  Londo- 
niensis,  quiquondam,  cumessetis  Senonis,  a  vobis 
redeuntes,domino  rege  nondum  adito  vel  audito,nos 
in  curia  clementiae  vestrae  pedibus  assistentespos- 
sessionibusnostris spoliare non timuerunt,  cum illis 
indubitanter  constaret  nosduarum  appellationum 
P  causas  apud  vos  exercere,utpotequi  appellati  era- 
mus  ab  archiepiscopo  Eboracensi  et  tam  illum  quam 
coepiscopos  nostros  appellaveramus  ab  iis  itidem 
appellati.  CumergohiBalaamitarum  signiferi,  nos 
cum  dominorege  pacem  fecisse  audissent,  asso- 
ciatissibi  Saresberiensi  etaliiscomplicibussuis,cir- 
cuierunt  mareet  aridam,  ut  initam  pacis  rescinde- 
rent  unitatem,per  se  et  per  aliosdomino  regi  etsuis 
suadentes  concordiam  regno  inutilem  et  inhones- 
tam  esse,  nisi  donationesEcclesiarum  nostrarum, 
quasrexfecerat,  stabilesmanerentetuoscogeremur 
regui  consueludines,  superquibusinternos  estorta 
contentio  firmiter  observare.  Adeoque  profecerunt 


485 


EPISTOUE  AD  ALEXANDRUM  PAPAM. 


486 


in  perversitatibus  suis,  ut  eoruminstinctudominus  A 
rex  omnes  reditus  nostros  et  nostrorum  postpacem 
in  festo  beatae  Mariae  Magdalenae  factam  usque  ad 
festum  beati  Martini  abstulerit,tunc  demum  nobis 
reddensdomos  vacuas  et  horrea  demolita.  Clerici 
tamen  sui,  scilicet  Gaufredus  Ridei  archidiaconus 
noster  et  Nigellus  de  Saccaviia  duas  ecclesias  no- 
stras,quasdemanulaicaacceperunt,adhuedetinent 
occupatas  :  et  ipse  plures  Ecclesiae  nostra?  posses- 
siones,quas  se  in  pacis  reformatione  promiserat  red- 
diturum,  nobis  et  Ecclesiae  nostrae  reddere  contra- 
dicit.  Et  licet  aliter,  quam  ipsum  deceret,  contra 
pacta  sua,  ut  pluribus  notum  est,  versaretur,  nos 
tamen  enormia  damna  Ecclesiae  et  irreparabilia  vi- 
dentes,  etpraecaventesgraviora,  nostro  et  domino- 
rum  cardinalium  praeeunte  consilio,  ad  Ecclesiam  jj 
nostram  laceratam  et  concuicatam  redire  decrevi- 
mus,ut  si  eam  non  possemus  erigere  et  reformare, 
saltem  cum  ipsa  pereuntes,  confidentius  pro  ipsa 
praesentes  spiritum  redderemus.Quod  cum  illi  nuntii 
nostri  certius  didicissent,ambiguum  est,  quid  veriti 
consilium  iniverunt  cumofficialibusregis,  etscele- 
ratissimo  illo  filio  perditionis  Randulpho  de  Broc, 
qui  in  Ecclesiam  Dei  publicas  potestatis abutens  viri- 
busjamperseptemannoslicentiusdebacchatusest. 
Decreverunt  ergo,  utarmata  manus  portus  maris, 
ad  quos nos  venturos suspicabantur,  militum  et  sa- 
tellitum  custodia  et  diligentia  observaret, ne  terram 
possemus  intrare,quin  omnem  supellectilem  nostram 
curiosius  perscrutarentur,et  omnes  litteras,  quas 
impetravimus  a  majestate  vestra,  nobis  auferrent.  r 
Sed  nutu  divino  contigit.ut  machinamenta  eorum 
nobisperamicosinnotescerent,quaeimpudentiaeo- 
rum  ex  nimia  praesumptione  non  patiebatur  esse 
abscondita.Namsatellites,quospraediximus,armati 
littora  circuibant,gressus  suosdirigentes,  prouteis 
jam  dicti  Eboracensis,et  Londoniensis.et  Saresbe- 
riensis  episcopi  dictabant.  Elegerant  enim   ad  ex- 
secutionem  hujus  malitiae,  quos   nobis   noverant 
maxime esse infestos  :  scilicet  Randulphum  de  Broc, 
Raginaldum  deWarenue,  Gervasium  Gantiae  vice- 
comitem,  quipalam  minabantur  se.siforte  praesu- 
meremus  applicare,  nobis  caput  amputaturos .  SEepe 
dicti  vero  episcopi  Cantuariam  venerant,  ut  si  sa- 
tellites  publicae  potestatis  non  insanirent  satis,eos 
amplius  instigarent.  Itaque   consiliis  eorum   dili- 
gentius  exploratis,  unadie  antequam  mare  ingrede-  D 
remur,  praemissee  sunt  litterae  vestrae  ;   sed  et  illae, 
quibus  Eboracensissuspendebatur.et  Londoniensis 
etSaresberiensis  revocabantur  in  sententiam  ana- 
thematis,  eis  traditae  sunt.  Die   sequenti  navem 
ascendimus  etin  Angliampervenimus  navigatione 
felici.adducto  nobiscura  ex  mandatodomini  regis 
JoannedecanoSaresberiensi,  qui    armatos,  quos 
preediximus,  vidit,  non  sine  doloreetrubore  acce- 
lerantesadnavigiumnostrum,utadventantibusvim 
inferrent.  Praefatus  ergodecanus  timens.ne  siquid 
uobis  aut  nostris  mali  inferretur,  in  domini  regis 
redundaret  infamiam,  obviam  processit  armatis, 


denuntians  eis  ex  parte  domini  regis,  ne  nos  aut 
nostroslaederent,  quia  hocesset  ipsumregem,cum 
quo  pacem  feceramus,  nota  proditionis  inurere, 
persuasitque  eis.utadnos  accederentinarmati.  Illi 
tamen,  quia  Simonem  Senonensemarchidiaconum 
nobiscumadduxeramus,  quiamicos,quos  habetin 
Anglia  decreverat  visitare,exegerunt  ab  eojuramen- 
tumfidelitatis,  quoseregibusnostris  contra  omnes 
homines  obligaret,  nec  vos  excipientes,  nec  alium. 
Sed  nosnon  permisimus,  uttalis  obligatio  preesta- 
retur,  veriti  ne  clerus  regni  ad  simile  juramentum 
cogeretur  auctoritate  exempli,  sidomestici   nostri 
obligationeshujusmodipraestitissent.Quodutiquein 
dispendium  sedis  apostolicae,utauctoritasejuseva- 
cueturautminuatur.inregnomoliunturseepedictus 
Eboracensis  et  Londoniensis  et  Saresberiensis,  et 
complices  sui.  Officiales  veroqui  juramentum  ex- 
egerant,paucioreserant,quamutnospossentcontra 
voluntatem  nostram  in  eo  loco  ad   aliquid  cogere, 
eoquod  populus  reditui  nostro  gaudens,  si   vires 
pararentur.fortior  erat.  Inde  ad  Ecclesiam  nostram 
venientes,cum  magna  devotione  a  clero  et  populo 
recepti  sumus,licetintrusiadhucviolenterincubent 
ecclesiis  nostris,  in  quibus  in  omni  peste  et  vexa- 
tione  EcclesiaepraecipuisuntGaufredusRidel,archi- 
diaconus  noster,  et  Nigellus  de  Saccavilla  clericus 
ejus  ;  quorumalter,  scilicetGaufredus,  occupatec- 
clesiam  de   Otteford,  alter,  videlicet  Nigellus  de 
Saccavilla,ecclesiam  de  Herges,  quas  cum  fructibus 
perceptis  nobis  et  clericis  nostris  quorum  sunt,  ex 
mandatovestroredderedebuerant.Praecepistisenim 
domino  Rothomagensi  et  episcopo  Nivernensi,   ut 
eos  absolverent  accepto  secundum  morem  Ecclesiae 
sacramento,  et  praeciperent auctoritate  vestra  nobis 
ecclesiascumfructibusresignari.Postquam  veroad 
Ecclesiamnostram  venimus,  incontinentinosadie- 
runt  officiales  regis,  denuntiantes  ex  parte  ipsius, 
sicuteos  dominus  Eboracensis,  etLondoniensis,et 
Saresberiensisepiscopiinformaverant,utsuspensos 
episcopos  et  excommunicatos  absolveremus,  quia 
quod  contra  eos  factum  fuerat,  in  injuriam  regis 
redundabat,  etineversionemconsuetudinumregni, 
promittentes  episcoposprovinciaenostraepostabso- 
lutionemventurosesseadnos,  etjurisesalvohonore 
regni  libenter  parituros.   Nos  autem  respondimus 
non  esse  judicis  inferioris,  ntsuperiorissententiam 
solvat,  et  quod  nulli  hominum  licet  infirmare,quod 
apostolica  sedes  decreverit.Quia  tamen  illi  instan- 
tius  perurgebant,  et  minabanturdominum  regem, 
nisi  eis  acquiesceremus,  mira  et  stupenda  facturum, 
diximuseis,quod  si  LondoniensisetSaresberiensis 
episcopi  jurarentcoram  nobis  informaEcclesiae,se 
vestromandatoparituros,  nospropace  Ecclesiae  et 
reverentiadominiregis  cum  consilio  ipsius,  etdo- 
mini  Wintoniensis,  et  aliorum  fratrum  nostrorum, 
subjiceremuspericulo.etfaceremus  quidquid  salva 
reverentia  vestra,  et  eos  tanquamfratresinChristo 
charissimos  diligeremus,  etinomni  mansuetudine 
et  humilitate  tractaremus.  Quod  cum  episcopis  ab 


487 


S.  THOM/E  CANTUAR.  ARCHIEP. 


488 


intermeantibusreferretur,  respondit  Eboracensis,  A  Pauperibus  his  qui  urgentenecessitate,sicuta  viris 
queerens  seditionisconsortes,  et  schismatis  incen-  plenis  fide  didicimus,adsedemapostolicamconfu- 
tores,  juramenta  hujusmodi,nisidevoluntateregis  gerunt,  nuncdemum  dentes  et  ungues  infixit,  nec 
non  debere  preestari,  praesertim  ab  episcopis.quia  desistet  quin  spoliet,  mactet  et  perdat,  nisi  iis  cle- 
erat  contra  dignitatem  principis  et  consuetudines      mentia  domini  papee  et  nostrasubveniat,  et   quia 


regni.  Eivero  ex  partenostra  responsum  est,  quod 
iidemepiscopianteaanobisexcommunicatifuerant, 
etnonnisi  prapstitojuramento,  cum  nos  multissol- 
licitationibusinterpellassent,  absolvi  meruerant.  Et 
si  nostra  sententia  sine  juramento  episcoporum 
solvi  non  debuit,  multo  minus  vestra,  quse  longe 
fortior  est,  et  incomparabili  nobis  et  mortalibus 
cunctis  auctoritate  subnixa.  Ad  quam  responsionem, 
sicutnobis  retulere  qui  pra_sentesaderant,  episcopi 
adeo  moti  sunt,  ut  decreverint  venire  ad  nos,  et 


vestrae  virtutis  estet  consuetudinis  liberarepaupe- 
rem  apotente  et  egenum  a  diripientibus  eum.cau- 
sam  praesentium  pietati  vestrae  attentiuscommen- 
damus,  rogantesquatenusillumapostatantisangeli 
imitatorem  dejiciatis  et  eliminetis,  ne  polluat  ulte- 
rius  sanctorum  Sancta.  Ecclesiae  Dei  nulla  major 
potest  evenire  calamitas,quam  siineaminsurgant, 
qui  ei  pro  debito  offlcti  debuerant  patrocinari,  et 
proipsainarticulonecessitatisponereanimassuas. 

Sensithocab  annis  pluribus  Ecclesia  Anglicana,in 


secundum  morem  Ecclesiae  recipere  absolutionem,  B  qua  vix  invenitur  iniquitas  quae  non  egressa  sit  a 
non  ducentes  tutum,  utproconservandisregnicon-  senioribus,  qui  videbantur  regere  populum,  et  ab 
suetudinibus  Ecclesia.  se  opponerent,  et  impugna-      his  qui  Ecclesiae  beneficiis  nutriti  provecti   sunt  et 

_.  _  .      .     .       .  s_____  _■    _j • : l .-. ..  i ;  —  __*_»__    Antinn  iT_iTolnit 


rentapostolicassanctiones.  Sed  homopacis  inimi 
cus  et  Ecclesiae  turbatorEboracensisdissuasit,  con- 
sulens  ut  potius  adirent  dominum  regem,  qui  eis 
semper  patrocinatus  est,  et  nantios  mitterent  ad 
novum  regem,  qui  persuaderent  ei,  quod  eum  de- 
ponere  volumus,  cum  nos,  Deo  teste,  si  ipseEcclesiae 
profuturus  est,  mallemus  eumnon  modo  unum  re- 
gnum  possidere,  sed  amplissima et  plura  regna  ter- 
rarum.  Hujus  vero  legationis  signifer  est  archidia- 
conus  noster,  namEboracensis  et  duo  praefatiepi- 
scopicitiustransfretarunt,  ut  quod  Deus,  avertat, 
circumveniant  dominum  regem,  et  adversus  Eccle 


ditati;adeoquejaminpudentissimus  error  invaluit, 
ut  pontifices  Evangelium  erubescant,  et  glorientur 
se  carnificium  exercere,  non  lamen  pecora  immo- 
lantes,  sed  fratres  suos  proquibusDeifilius  iinmo- 
latus  estChristus.  Nec  timent  ut  requirantur  heec 
ab  iis,  sperantes  in  multitudine  divitiarum  suarum 
et  praesumentes  de  familiaritate  saecularium  po- 
testatum.  Nam  si  quis  Patrum  velitimitarivestigia, 
et  in  operibus  suis  episcopi  faciem  conetur  expri- 
mere,  statim  non  modo  contemptui,  risui,  sed  et 
plurimis  periculis  patet :  caeteris  tamen  omnibus 
graviora  suntquae  afalsisfratibus  inferuntur. Quis 


siam  exacerbentiramejus.Feceruntautem  evocari  G  eorum  signif§r  sit,  quis  fuerit  inter  regnum  et  sa 

.      .  .  •!•  i__: *-_  ^i :    _^>..^;<_>     .mi_  _---cfitA.it  ran.nri 


senas  personas  vacantiumecclesiarum.utconsilia 
eorum  contra  canones  coram  rege,  inalienoregno, 
fratribus  suis  absentibus,  celebrent  electionem  epi- 
scoporum  provinciae  nostrae.  Quod  si  sic  electos 
noluerimus  consecrare.vi  1  entur  sibi  habere  causam 
seminandi  discordiaminternoset  dominumregem 
Nihilenimest.quod  magis  timeant,  quam  pacem 
Ecclesiae,  ne  forte  videantur  opera  eorum,et  corri- 
gantur  excessus.  Caetera  plura  supplebit  nuntius, 
quaene  taedium  pareret,  schedulae  non  censuimus 
inserenda.  Vos,  si  placet,  precesnostrasclementer 
audite.  Valeatin  aeternumsanctitas  vestra,  charis- 
sime  Pater. 

EPISTOLA  XXVIII. 

AD  EUMDEM  PRO  FRATRlBUS  DE  NOVO  BURG0. 

Quanta  mala  sanctis  viris  fecerit,  et  jugiter  faciat 
Eboracensis  archiepiscopus,  tum  a  multis,  tum  a 
praesentium  latoribus  discretionem  vestram  cre- 
dimus  audivisse.  Auget  audaciam  hominis  quod 
hactenusomnia  prolibitu  gessit,  impune  credens 
universalicita  quae  videt  inulta.  Nec  credit  judicem 
esse  in  Israel,  qui  super  tot  tantis  et  tam  manifestis 
excessibus  nunquam  venire  visus  est  in  judicium, 
autmirabilium  suorum  reddere  rationem.Confidit 
in  multitudine  divitiarumquas  supramodum  con- 
gessit,  augens, 

Si  potutt,  recte,  si  non  quocunque  modo  rem 


D 


cerdotium  auctordiscordiae,  quisexstiteritrancoris 

et  totius  perversitatis  incentor,  perspicuum  est  ab 

operibus  suis,  sed  quia  nos  causa  illa  contingit, 

injurias  et  damna  Ecclesiae  Dei  et  nobis  et  nostris 

illata  illius  reservamus  examini.qui  ait :  Mihi  vin- 

dictam  et  ego  retribuam,  et  vestro  quem  constituit 

dominum  domussuaeetprincipemomnis  possessio- 

nis  suae.  Interim  vero  causam  fratrum   de  Novo 

Burgo  et  clericorum  qui  cum  ipsis  ad  pedes  ma- 

jestatis  vestrae  confugiunt,  paternitati  vestrae  atten- 

tius  commendamus,  rogantes  quatenus  eos,  sicut  a 

viris  probatae  fidei  accepimus,  injuste  oppressos 

dignatio  miserationis  consoletur.  Nisi  enim  pietas 

vestra  subveniat,  religiosis  domibus,  prout  vobis 

viva  voce  plenius  referent,  excidium  imminet,  nec 

diu  stare  poterunt  ante  faciem  tribulantis.  Iterato 

enim  contra  Altissimum  se  Lucifer  erexit  ;  ponens 

sedem  suamabaquilone,  ibidem  Christummutila- 

turus,  quia  totum  occupare  non  potest  imperium, 

nisi  vicarius  Petri  occurrat  in  Spiritu  et  virtute  Eliee 

conterens  malleum  universae  terrae. 

EPISTOLA  XXIX. 

AD  OMNES  CAFID1NAI.ES. 

Venerabilibus  dominis  suis,  etPatribus,universis 
episcopis,  presbyteris,  diaconibus.sanctae  Roman» 
Ecclesiae  Dei  gratia  cardinelibus,  Thomas,  eadem 
gratia  Cantuariensis   Ecclesiae  minister  humilis, 


489 


EPISTOLjE  ad  alexandrum  papam. 


490 


miser  acmiserabilisexsul,  salutem,  ac  debitum  per  A  alios  incarcerando,  alios  truncando,  aliis  eruendo 


omnia  famulatum. 

Misero  verba  facere  grata  haud  est  facile,  mise- 
rabili  servare  modum  in  dicendo,  sane  difficile. 
Deturergo,  petimus,  indulgentiamisero,  miserabili 
venia.  Credimus  vos,  Patres  sanctissimi,  divina 
inspirante  gratia,  ad  hocinsummofastigio  consti- 
tutos,  ut  removeatis  injustitias,  praesumptiones 
abscindatis,  laborantibus  in  sacerdotio  benigne 
subveniatis,  opprobriisque  et  calamitatibus  eorum 
nullatenus  locum  exhibeatis,  sed  oppressis  grava- 
tisque  feratis  auxilium,  calumniantes  reprimalis 
durius,  opprimentes  gravissime  puniatis.  Non  enim 
perturbare  perversos,  nonresisterepersequentibus 
Ecclesiam,  nihil  aliud  est  quam  fovere.  Consentire 


oculos.cogendo  aliosadduellum,  aliosadexamina- 
tionem  ignis  velaquae,  episcoposetiam  non  servare 
metropolitano  suo  obedientiam,  minores  clericos 
proelatissuis  nonobedire,  non  habere  seexcommu- 
nicatos,  cum  rite  f uerint  excommunicati  ;  imo,  qnod 
deterius  est,  omnimodamtollitEcclesiaelibertatem, 
adinstargrandisilllusschismaticioppressorisvestri, 
qui  quaerit  funditus  eviscerare  Ecclesiam.  Si  haec 
fiunt  impune  arege  nostro,quidfiet  ab  ejus  haere- 
dibus?Quid  sustinebitur  a  successoribus  vestris? 
Attendite,  quoniam  crescunt  quotidie  mala,  cre- 
scunt  occasiones  et  ingeniamalorum.  Deus  bone, 
facietne  ista  impune?  Non  hac  via  Christus  in- 
cessit,  non  apostoli,  quorum  imitatores  esse  debe- 


namque  videtur  occuite,quimanifestofacinori  non  b  tis>  et  nos  vobiscum.   Quare  receditis  a  viis    Do- 


obviat.  Intelligimus  inde  non  aliter  vobis  licere, 
quam  ut  omnesconatus  vestroshuic  causae  nostrae, 
quae  inter  regem  nostrumet  nos,  imo  inter  vos  et 
ipsum  praecipue  versatur,  in  qua  universalis  salus 
infestatur  Ecclesiae,  officiosissime  de caetero  impen- 
datis.  Inieratis  cum  ipso  certamen,  erat  vobis  jam 
in  Jimine  victoria,  sinon  religionis  vestrae  circum- 
venisset  auctoritatem,  sicut  creditura  peritis,  prae- 
dicatur  a  transeuntibus,  affirmaturabhis.quiregis 
;  intima  noverunt  arctius,  captiosa  calliditas,  falsa 
spespacis,  quse  potius  extorquetura  tyrannispree- 
paratione  certaminis,  quam  legationis  licitatione. 
Praeparatione  enim  belli  pax  obtinetur.Dignacerte 
pcena  huic  miserationis  vestrae  viscera  claudi,  qui 


mini,  in  quo  est  vobis  fiducia?  Verendum  est  ne, 
quod  absit !  contritio  et  infelieitas  sit  inviis  ve- 
stris,  ne  viam  salutis  non  agnoveritis,  quod  non 
sit  timor  Domini  in  vestris  ocuhs.  Quis  eripiet 
vosdemanutribulantis?Quisliberabitvosdebellu8e 
faucibus,  quse  jam  in  januis  est,  ut  vor  absorbeat, 
omnes,  sinon  Deusipse?  Certe  non  argentum,  non 
aurum,  non  humana  gratia,non  favor  principum. 
Nolite  ergo,  noliteconfidere  in  principibus,  nec  in 
filiis  hominum,  inquibusnonest  salus  ;  Maledictus 
enim  qui  confidit  in  homine,  gui  ponit  carnem  bra- 
chiumsuum.  Facite,  domini  mei,  facite  aliis,quod 
vobis  desideratis  aChristo  fieri,  ut  evadatispericu- 
lum,  quod  est  e  vicino.  Eadem  enim  mensura  reme» 


libertatemEcclesiaequaaritexstinguere.  Decet  ergo  G  lietur  vobis,  qua  ipse  mensi  fueritis.  An  nescitis, 

quoniamargentumvestrumprojicieturforas,aurum 
vestrumerit  in  sterquilinium,  argentum  et  aurum 
non  poterit  vos  liberare  in  die  furoris  Domini.  No- 
lite  ergo,  nolite  thesaurizare  vobisiram  in  die  irae, 
sedthesaurizatevobis  tbesauros in coelo,  resistendo 
oppressoribus,  subveniendooppressis.Alioquinju- 
dicetintervoset  me  et  coexsules  meos,  orphanos, 
viduas,  infantes  in  cunabulis,  caeterosque  omnes 
clericos  et  laicos  Deus  ipse,  apud  quem  non  estper- 
sonarum  acceptio  :  requirat  ipse  sanguinem  mor- 
tuorum  meorum  de  manibus  vestris,  ut  vindicet 
simulationem  istam,  qui  sedet  in  Excelso  justus 
Judex,  considerans  dissimulationes  vestras  etinju- 
stitias,  redditurusunicuiquevestrum,proutgesserit 
„  mecum,  sivebonum,  sive  malum 

Exposuistis  quippe  nos,  equidem  immeritos,  si- 
gnum  adsagittam,  ut  necjaculajaculantisundique 
innos  pressi,  valeamus  elidere,  nec  evadere  possi- 


vos  esse  vacuos  ab  omni  offensa,  ab  aliena  gratia 
penitus  liberos,  si  recte  tractatisaliena  negotia,  si 
loquimini  veritatem  in  populo;  si  diligitis,  qui  faci- 
tis  judicium  ingente.  Dominus  enim  dicit :  Diligite 
justitiam,  qui  judicatisteiTam.  Ipsa.  utique  ubique 
diligenda,  ubique  est  observanda.  Sola  enim  ipsa 
operatur  pacem,  et  conservat.  Unde  Isaias  :  Erit 
■  opus  justitix  pax.  Et  David  in  Psalmo  :  Justitia  et 
\pax  osculatae  sunt.  Amant  enim  se  haec  duo  eate- 
nus,  ut  qui  facit  justitiam,  pacem  inveniat,  nec 
aliter.  Sic  ergo  agite,  sic  observate  justitiam,  qui- 
bus  judicandi  potestas  credita  est,  ut  cum  venerit 
justus  Judex,  reddens  unicuique  juxta  merita  sua, 
pro  bene  observata  justitia  digna  vos  mercede  re- 
imuneret. 

Quid  plura?  Haec  in  summa  reduco  vobis  ad 
memoriam,  quoniam  serius  parva  scintilla  fuitin 
Alexandria,  sed  quia  dissimulante  justitia  nonest 
statim  oppressa,ejustotum  orbem  fereflarnma  po 


mus,  nisi  m  potenti  manu  Dei.jacientium  sagittas. 

pulata  est.  Et,  ut  veniamus  ad  rem,  dicite   Patres  Fecistisnosopprobriumomnitranseunti,subsanna- 

sanctissimi,  qua  conscientiadissimulatis  injuriam  tionem  vicinis  nostris,  derisumhis,  quiin  circuitu 

Chnsto  illatam  in  me,  imocerte  in  vobis,  quiChri-  nostrosunt:  utinamnon  vosipsos!  Deus  bone,quis 

sti  vicem gerere  debetis  in  terra  ?  Nonne  causa  mea  erit  de  caetero  vigor  in  membris,    si  capitis  ipsius 

similisvestrae  est,  imo  penitusvestra?  An  simulatis  robur  emarcuerit?  Jam  certe  clamitatur  in  plateis, 

vos  lgnorare,  quod   rex   Anglorum   occupavit,  et  praedicatur  per  civitates  et  vicos,  quia  non  fit  jus- 

smgulis  diebus  occupatpossessionesecclesiasticas,  titiaRomaedepotentibus.Utquidsepitisviasnostras 

libertatem  Ecclesiye  subvertit,  extendit  manus  suas  spinis?(\     !>jicitisnobisoffensionislapidem?Quid 

lnchnstosDomini,  passimetsinedelectuinclericos,  tollitis  nobisomnem  nostramauctoritatem,  nevin- 


491 


dicemusinjuriamChristi.neredimamusdamnadie-  A 
rum  nostrorum,  quibus  nemo  succurrit,  ne  com- 
pensemusEcclesiaejacturam,proutnuncpossumus, 
ecclesiastica  saltemcensura,  nesilentio  couvalescat 
inconcussa  impunitas,  sed  prodeat  in  lucem  tantae 
concussionis  auctoritas,  tam  afTectatae  praesumplio- 
nis  ultio  merita,  ut  appareat  tempore  postero  tam 
enormia,  tam  detestabilia,  nullatenus  impune,  sed 
immeritoattentatafuisse.  Certumtenete,  exspectatio 
ista  plurimum  habetpericuli,  salutisnihil.  Alias  cu- 
randus estis morbus,  si non  eo per dissimulationem 
vestram  vultis  infici  reges  universae  terrae.  Dulcis 
enim  estomnityrannoamara  servitusEcclesiae,  nec 
tolli  facilis,  si  non  fitei  citissime  ipsasua  dulcedo 
amara  severitate  justitiae.  Eojam  perventum  est,  ut 


S.  THOM/E  CANTUAR.  ARCHIEP. 

EPISTOLA  XXX. 

ADALBERTUM  PRESBTTERUM. 


492 


Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus  Alberto 
presbytero  cardinali,  salutem  et  debitam  reveren- 
tiam. 

Nil  nobis  hac  tempestate  jucundius  dari  posset, 
quam  vestrae  copia  praesentiae,  ut  de  statu  nostro 
conferre  possemus  ad  invicem,  etvestrae  discretio- 
nis  consilium  reportare,  quod  in  omnibus  vivax  et 
efficax  sumus  experti.  Jucunda,  inquam,  nobis  es- 
sethujusmodi  collatio,  quia  perquam  necessaria. 
Paucos  enim  vel  nullos  apud  nos  reperimus,  qui 
purae  veritatis  tramite  non  claudicantes  incedant, 
quasi  non  magis  quae  sua  sunt  queerant  et  curent, 


sequatur  rex  noster  etiam  Siculos,  imo  certe  prae-  B  quam  <Iuae  Jesu  Christi,  studentes  potius  terreno 

_•_____ _.  ____.  1  ^.  -_.  4  .      /.mr_liAi._ii%     fr\ « m  _  r_  r_n.__C 


cedat.  Curritur  undique  a  clericis  Angliae  ad  suam 
curiam,fiunt  curiales  capellani,  sub  obtentu  isto 
astringuntur  jurisjurandi  necessitate,  utvel  sic  in 
terra  sua  liberius  obtineat  de  caetpro,  quod  hoc 
tempore  de  voluntate  sua  pro  jure  constituit.  Itur 
cursim  in  dispendiumEcclesiaenonreparabile,  cum 
sit  nemo,  qui  currenti  non  cedat,  qui  redarguatde- 
linquentem  efficaciter,  quipuniat  ejus  utiliter  ex- 
cessum.  Quid  eritnobiset  vobis  ulterius  in  terra 
illa,  si  celerius  non  occurratur  huic  tanto  periculo, 
si  non  retundatur  acrius  hujus  tam  enormis  novita- 
tis  periculosapraesumptio,  vosipsi  judicetis.  Dispo- 
sueram  certe  animam  meam  in  hac  parte  liberare, 
virililer  subvenire  periculo,  si  non  hujus  facti  me, 
sicut  credimus,  immerito  aestimassetis  indignum. 
Indulgeat  Deus  hoc  facientibus.  Erat  mihi  quippe 
cum  ipsofacilioradpacemaccessus,  si,quod  absit! 
sine  vobis  Ecclesiae  discrimina  dissimulare   curas- 
sem.  Verum,  quidquid  mecum  egeritis,    quidquid 
agatis,  per  misericordiam  Dei  nihil  fit  a  me  sine 
vobis,  nihil  in  praejudicium  Ecclesiae,  si  vita  comes 
mihi  succurrit.  Hanc  viam  elegi,hanc,  Christo  duce, 
non  mutabo  sententiam,  haec  est  enim  mihi  via  sa- 
lubris.  Haecvobis  scribo,  nonadindignationem  ali- 
quam,  novit  Deus,  qui  scrutator  est   cordium,sed 
ad  cautelam.neveniatsuper  vos  dies  Domini,  sicut 
fur,  dies  ultionis  qui  nemini  parcit.   Credite   ergo 
mihi  fideli  vestro  per  omnia,  dilectissimi  domini, 
resumite  vires,accingimini  gladio  verbi  Dei  poten- 
tissimi,exeritegladiumbeatiPetri,  injuriam  Christi 
vindicate  et  suorum,  nulli  parcat  oculus  vester,  fa- 
cite  judicium  et  justitiam  sine  dilatione   omni  pa- 
tienti  injuriam.  Heec  est  via  regia,  haec  estviaquae 
ducit  advitam.  Hacvobisincedendumest,  utsequa- 
minivestigiaCbristi,vestigia  apostolorum,  quorum 
estis  vicarii .  Nonsimulatione.noningenio  regenda 
estEcclesia,  sed  justitia  et  verilate,  quae  se  obser- 
vantemliberat  ab  omni  periculo.  Hoc  facite,  et  ha- 
bebitis  pro  certo  Deum  adjutorem,   nec  timeatis 
vobis  de  caetero  quid  faciatvobis  homo.  Bene  valete, 
ut  bene  sit  nobis,  et  toti  Ecclesiae. 


regi  placere,  quam  coelesti  displicere  formidantes. 
Loquimur  nobis  tanquam  speciali  patrono  et  amico 
tidelissimo,  non  verentes  animum  nostrum  vobis 
aperire  medullitus,  ut  tamen  quod  dicimus,  ad 
aliam  non  transeat  audientiam,  in  fide  et  di- 
lectione  suppliciter  obsecrantes.  In  tot  et  tantis 
apud  nos  sanctae  Ecclesiae  libertas  impugnatur, 
ut  vix  ad  videndum  sufficere  possimus  vel  au- 
diendum.  Emergunt  quotidie  nova,  et  prioribus 
inauditasaeculisexiguntur.  lmponitur  silentium  le- 
gibus,  et  regula  canonum  a  sorte  Doraini  penitus 
exclusa,  novislegibus  subjiciuntur  clerici,  et  pro 
voluntate  laicae  potestatis  agitantur.  Scimus  quia 
dominum  regem  tenere  diligitis  et  fideliter,  ideoque 
manifestius  vobiscum  loquimur.ut  acrius  condolea- 
tis.  Difficile  et  longum  estomniascripto  complecti, 
ideoquemagistrumHenricum,fidelemetfamiliarem 
vestrum  et  nostrum,  ad  vos  transmittimus,  qui  se- 
cundum  quod  vidit  et  audivit.rerum  seriem  gestarum 
vobis  plenius  exponet.  Cui,  si  placet,  credite  tan- 
quam  nobis.  Si  tamen  fieri  posset,  mallemus  in 
propria  persona  nostra  vos  visitare,  et  vivas  a  vobis 
audire  et  reddere  voces,  quam  aliter.  Nullum,  nisi 
Deus  dederit,  nobis  adest  consilium,quia  inter  bar- 
baros  nobis  esset  melius  servire,  quam  haec  mala 
diebusnostris  in  sancta  Ecclesia  videre.  Valete, 
charissime  domine. 

EPISTOLA  XXXI. 

AD  EUMDEM. 

D  Utinam,dilecte  mi,  aures  vestrae  sint  ad  ora 
nostratum,  et  audiant  illa,  quae  in  ignominiam  Ec- 
clesiae  Romanae  cantitantur  in  compitis  Ascalonis  1 
Aliquid  consolationis  novissimi  nuntii  nostri  vide- 
bantur  a  sedeapostolicaretulisse  in  litteris  domini 
papae,  sed  earum  auctoritas  evacuata  est  missis  a 
latere  litleris,  ut  in  perniciem  Ecclesiae  Satanas 
absolveretur.  Soluti  suntenim  apostolico  mandato 
Londoniensis  et  Saresberiensis  episcopi,  quorum 
alterincentor  schismatis,  et  totius  malitiae  artifex, 
ab  initio  dignoscitur  exstitisse,  et  tam  Saresberien- 
sem  quam  omnes,  quos  potuit,  in  crimen  inobe- 
dientiae  impegisse.  Nescio  quo  pacto  pars   Domini 


493 


EPISTOLjE  AD  ALEXANDRUM  PAPAM. 


494 


semper  mactatur  in  curia,  ut  Barabbas  evadat,  et  A 
Christus  occidatur.Auctoritate  curige  jam  in  finem 
sextianuiproscriptio  nostra,  et  Ecclesiae  calamitas 
protracta  est.Condemnantur  apud  vosmiseri,  exsu- 
les,  innocentes,  nec  ob  aliud,  ut  ex  conscientia 
loquar.nisi  quiapauperes  Christi  sunt  et  imbecilles 
et  a  justitia  Dei  recedere  noluerunt :  absolvuntur 
e  regionesacrilegi,  et  homicidse,  raptores,impceni- 
tentes,  quos  mundo  reclamante,  nec  a  Petro,  si 
praesideret  apud  Deum  absolvi  posse,  libera  vocc, 
Christo  auctore,  pronuntio.  Ait  enim  in  Evangelio 
secundum  Lucam  :  Sipeccaterit  inte  frater  tuus, 
increpaillum ;  et  si  pcenitentiam  egerit,  dimitte  illi. 
Et  si  septies  in  die  peccdverit  in  te,  et  septies  in  die 
conversusfueritadte,dicens,pamitetme,dimitteilli. 


EPISTOLA  XXXIU. 

AD  EUMDEM  ET  THEODWINUM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus  Alberto  et 
theodwino  cardinalibus. 

Ecclesiae  molestias  et  innocentium  afflictiones, 
miserias  eorum,  qui  zelum  Deihabent,tanto  vobis 
acerbiores  esse  non  dubitamus.quanto  vos  pro  certo 
novimus  institutisapostolicis  familiarius  et  dulcius 
adhaerere.  Et  quidemEcclesiaDeistare  nonpoterit, 
si  in  ruinam  ejus  pronisunt,  quibus  incumbitillius 
procuraresalulem.  Si  enim  pastores  amore  aut  odio. 
cupiditate  autneglectu,  speaut  metutemporalium, 
locum  suum  deserant,  aut  vitiis  cedant,  restat  ut 
eorum  candelabrum  moveatur,  et  populo  fiant  in 
laqueum  et  ruinam.  Unde  utcoramDeoloquamur, 


Nunquid  otiosa  sunt  verba  Christi,  quibus  ait :  Si  B  quemjudicemexspectamus,  etinvocamusutjudicet 
pwnitentiam ege.rit, si conversus  confiteatur, dicens  causamsuam,licetdominumnostrumregem Angliae 
pcenitet  me  ?  Nequaquam  de  otiositate  verbi  reddi-  plurimumdilexerimus,  et  extotis  viribus  ante  im- 
turus  est  in  die  judicii  rationem,  sed  potius  eos  positum  sacerdotium  ad  nutum  servierimus,  sine 
damnaturus,quicontraformam,quamdedit,iniquos  conscientia  tamen  criminis,  ex  hoc  ei  in  injuriam 
sine  confessione  et  pcenitentiam  vanis  absolulioni-      Dei  et  conculcationem  Ecclesiae  nolentes  consentire, 


bus  justificarepraesumunt,  et  vivificareanimasquee 
non  vivunt.  Certesires  ablata  reddi  potest,et  non 
redditur,nonagiturpcenitentia,  sedfingitur.Profec- 
to  Spiritus  sanctus,  ut  scriptumest,effugiet  fictum, 
quoniam  ipse  veritas  est,et  nonfigmentum.Obliget 
se,qui  audet,  nec  venturi  judicis  formidet  senten- 
tiam.  Raptores,  sacrilegos,  homicidas,  perjuros, 
sanguinarios,  etschismaticos  impoenitentes  absol- 
vat;  ego  quae  Ecclesiae  Dei  ablata  sunt,  impoenitenti 


pro  Deo nosopposuimus,malentes ipsum offenden- 
do  revocaread  veniam,quam  adulandopraecipitare 
ingehennam.Causa  quam  contranos  exercet,inter 
ipsum etDeum  est,  quia nos  nihil aliud  ab eo  quaeri- 
mus,nisiquod  Ecclesiae  suae  aeterno  testamentopro 
eainsusceptacarneimmortalisreliquitDeus.Infide 
ergo  etcharitateChristi,  ipso  teste  Christo,  suppli- 
camus  vobis,  ut  exsurgatis  nobiscum  in  auxilium 
Ecclesise  naufragantis.  et  auctoritate,et  prudentia 


nunquamremittam.Nonne  nostra.autpotiusEccle-  q  vobis  collata  occurrite  homini  huic,  cui  nullprum 


siae  spolia  sunt,  quae  nuntii  regiscardinalibus  et  cu 
rialibuslargiuntur  etpromittunt?Quaeiniquitasma- 
nifestaest,  si  illa,  quae  inEccJesiara  Dei  apud  nos 
exercetur,  occultaest?NosEcclesiaelibertatemtueri 
non  possumus,  quia  sedes  apostolica  proscriptio- 
nemnostramjamin  finemsexti  anni  protraxit.  Vi- 
deritDeus,et  judicet.Sed  pro  eamoriparati  sumus. 
Insurgantquivoluerintcardinales,  arment  nonmo- 
do  regem  Angliae,sed  totum,  si  possunt,  orbem  in 
perniciem  noslram,  ego  Deo  propitiante  nec  in  vita, 
nec  inmorteabEcclesiaefidelitate  recedam.Causam 
suam  de  caetero  committo  Deo,  pro  quo  exsulo 
proscriptus,  ille  medeatur,ut  novit  expedire.  Non 
est  mihiulteriuspropositum  vexandi  curiam:  eam 
adeant,qui  praevalent  in  iniquitatibus  suis,  et  tri- 
umphata  justitia,  et  innocenti  captivata,  in  confu- 
sionem  Ecclesiae  redeunt  gloriosi.  Utinam  via  Ro- 
mananongratisperemissettotmiserosinnocentes  ! 
Quis  de  cetero  audebit  illi  regi  resistere,  quem 
Ecclesia  Romana  tot  triumphis  animavit,  etar- 
mavit  exemplo  perniciosa  manaute  ad  posteros  ? 
Valeat  semper  sanciitas  vestra,  nostri  memor  ante 
Deum. 

EPISTOLA  XXXII. 

AD  EUMDEM. 

Interemptorum  pro  causa  Domini,  etc.  Vide 
epistolam  similem  ad  Hyacinthum  cardinalem  di- 
rectam. 


D 


successuum  copia  sufficit,  si  Ecclesia   Dei  gaudet 

libertate.  Si  nobis  aut  nostris  non  creditis,  interro- 

gatede  moribus  hominis  Gallicanam,  et  Turonen- 

semEcclesiam,Aquitanosquoque  etNormannos,et 

Romipetas  de  regno  Anglorum  confiuentes,et  pro- 

fecto  non  erit  aliquid,  in  quo  de  sinceritate  causae 

nostrae  possitis  ambigere,nisi  sponte  obtenebraveri- 

tisoculos,ne  quod  verum  est,  valeant  intueri.  Con- 

fidimusin  vobis  abundantius,   praesertim  in  causa 

Dei,  etad  vestrum,  prompti  sumus  obsequium.  Et 

quodnosnonpossumus,  supplebit  Deus,remetiens, 

inqua  mensura  nobis  mensi  fueritis.De  nobis  au- 

tem  pro  certo  tenete,  quia  satius  ducimus  mortem 

incurrere  temporalem,  quam  promereri  aeternam, 

etextremaspro  Christo  subire  miserias,quam  mi- 

serae  servitutis  angustias  perpetuare.    Nam   hujus 

controversiaeexitustraheturadconsequentiamtem- 

porumfuturorum,ut  aut  perpetuis,    quod  absit  ! 

aerumnislugeatEcclesia.aut  perenni  gaudeat  liber- 

tale.Nec  esset  cardinalis  vel  cujusquam  hominis 

necessariusinterventus  nobis  aut  noslris,si  regi  ab 

initio  voluissemusinhis,quas  apud  cleri  damnum 

statuit,nonconsuetudinibus,sed  pravitatibus  con- 

sentire,etabsque  ulla  ordinis  nostri  salutatione  ap- 

posita  simpliciter  et  absolute  subscribere.  Ergo  : 

illein  tantisiniquitatibusstatuendis,Romana  Eccle- 

siaconsentiente  aut  dissimulante,  preevaluerit,quis 

contra eum  audebit mutire  de  ceetero  ?  Quis  de  manu 


495 


s.  thoma:  canTuar.  archiep. 


496 


ha.redumejusexcutiet,quod  tantanon  virtule,  sed  A  cithara  nostra  et  gaudium  nostrum  transiit  in  mae 


pertinaciapaterobtinuit?  Quis  alios  priucipes.aeque 
nobiles  et  potentes,  prohibebit  simiiia  vendicare  ? 
Malorum  euim  exeuipla  eiliusrapiunlur,  et  posteri 
relictis  majorum  vitiis  rarissime  ad  exercitia  vir- 
tutis  assurgunt.  Si  vestri  laboris  et  nostri  fructus 
est,  ut  principes  Ecclesiam  subjiciant  servituti,  et 
nosconterant,quiaausi  sumus  zelare  legem  Dei, 
justitiamprotestari,  et  eis  ex  adverso  ascenderepro 
domo  lsrael,  rarus  admodum  vel  nullus  de  ceetero 
erit,quinonsequaturomninoprincipumvoluntatetn 
quiHomanae  Ecclesiae  fidem  servet,  qui  decreta  se- 
dis  apostoiicae  revereatur,  qui  summi  pontificis 
mandatis  obediat,  qui  non  ipsam  Dei  legem  con- 
temnat,  ut  fabulam,  ut  verbasineveritateet  fructu 


rorem.  Nam  benefactoribus  nostris  onerosi  red- 
dimur  ettasdiosi,  ex  quo  in  desperationem  pacis 
nostra?  missi  sunt,audito  quod  persecutor  Ecclesiae 
et  noster,  qui  nos  spoliis  nostris  impugnat  contra 
justitiam  DeLpraevaluit  in  comminationibus  suis, 
etvanitate,  etmalitia  multa.Vident  Deus,  et  judi- 
cet  inter  me  et  ipsum,  et  alios  quorum  patrocinio 
usus  est,  ut  possit  licitum  libito  coaequare,  et  in 
Ecclesiam  Dei  impune  debacchari,  nemine  recla- 
mante.Si  Dei  voluntas  est,utin  exsilio  pro  liber- 
tate  Ecclesiae  moriamur,  oderetur  sacrificium,quia 
decrevimus  mori  potius  quam  ad  qualecunque 
mundi  pretium  distrahere  Ecclesiae  libertatem.  Ab- 
sit  enim  a  nobis,  utregi  impiovendamus  haeredita- 


„^^.„„.,  _.„  _„,», „._.__.,  „„  . --         _.„  ,,,..,,_.  „.  „„„_„, 0 t — 

Causam  itaque  Ecclesiee  vobisspecialitercommitti-  3  tem  patruni  nostrorum,  quamlegemDeiesse  Scri 


mus,quos  columnas  Ecclesiae  stabiles  essecontidi- 
mus.  Ad  eorum  enim  auxilia  in  necessitate  recur- 
rendumest,  quiet  auctoritatem  justitiae  et  volunta- 
tem  miserationis  implendae  a  Domino  acceperunt. 
Necignorare  vos  credimus,  quoniam  eorum,  qu;e 
contra  Deum  vel  secundum  Deum  feceritis,  men- 
suram  bonam,  et  confertam,  et  coagitatam,  et 
superefJluentem  refundet  justus  Judexin  sinusve- 
stros.Amen. 

EPISTOLA  XXXIV. 

A.D  BERNARDUM  PORTUENSEM  EPISCOPUM. 


pturasacradocet  in  Spiritu  !  Veruin  quia  sanctae 
Cantuariensis  Ecclesiae,  quae  nunc  fere  destructa 
est,a  multis  diebus  patrocinium  impendistis,  sup- 
plicamus  sanctitati  vestrae,  quateous  einunc,velut 
inextremisagenti,celeremferatisopem.Utdominus 
papa  suspensionem,quamnobisinflixit,  solvat,  aut 
terminum  coarctet,  scribensetiam  regi  Francorum 
et  Ecclesiae  Gallicanae  patentibus  litteris,  quodnisi 
rex  Anglorum  j  uxta  commonitionem  et  comminatio- 
nem  suam  nobis  pacem  et  ablata  cum  Ecclesiae 
libertate  restituat,  exinde  nos  in  eum  et  terram 
suam  officii  nostri  potestateuticoncedat,et  senten- 
Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus  Bernardo  tiam,  quam  in  malefactores  Ecclesiae  et  nostros 
Portuensi  episcopo,  salutem  et  debitam  reveren-  tulerimus,  ratam  habendam  essedecernat,et  prae- 
tiam.  c  cipiat  abomnibuslerraesuee  episcopisinviolabditer 

Hortatur  nos,  et  loquendi  praestat  fiduciam  san-      0bservaii,donecsatisfacerecompellantur.Preeterea 

precamur  attentius,  ut  Ecclesiae  Cantuariensi  in 
miseriee  sua.  solatium  impetretis  plenam  reforma- 
tionem  primatus  sui,  et  ut  praecipiatur  archiepi- 
scopo  et  Ecclesiae  Eboraceusi,  ut  nobis  obedientiam 
tanquam  primati  suoexhibeant.Cutnenimejusdem 
primatuspervosconfirmationemobtinuerimus,ho- 
nor  erit  vobis  et  gloria,  si  plenum  robur  obtineat 
confirmatio  a  vodis  impetrata.Ut  autem  charitas 
vestraaliquodhabeattribulationisnostraesolatium, 

noveritis  quod  Christianissimus  rex  fortunam  no- 
stram  reputat  suam.Valete. 

EPISTOLA  XXXVI. 


ctitatis  vestrae  nota  constantia,  ut  quaa  sancta  Ec- 

clesia  in  nobis,  et  aliis  membris  suis  in  Anglorum 

regno  patituiyvestree  discretioni   curenius  mnote- 

scere,sperantesavobis  sauum  reportare  consilium, 

et  necessanam  tanto  dolori  medicinam.  Verum  at- 

tendentes  hujusnostrae  calamitatis  seriemnecfacile 

nec  tutum  esse  paginae  maadari,mittimus   ad  vos 

magistrum  Henricum  ,fidelem  et  familiarem  vestr  um 

et  nostrum,ut  fidarelatione,  prout  viditet  audivit, 

universa  vobisexponat,dictis  ejus  fidem  adhiberi, 

tanquamnostris,  postulantes.  Vos  autem,  domine, 

juxtadatamvobisaDeosapientiam,secundumquod 

de  statunostro  cognoveritis,  consiliivestn  solatium 

nobis,imoet  toti  Anglorum  Ecclesise  impartirinon 

differatis;quoniaminarctopositisumus,necullum  D      Missi  suntadregem  Angliae  nuntii   multi,    quo- 

praeter  Deum,  et  sauctae  Romanae  Ecclesiee  auxilium 

exspectamus.  Valeat,  et  subveniat  nobis  sanctitas 

vestra. 

EPISTOLA  XXXV. 

AD  EUMDEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus  Bernardo 
Portuensi  episcopo. 

Consolationis  vestrae  verba  animo  gaudentere- 
cepimussed  abadverso  receptis  mcontinenti  litte- 
ris,  quas  rex  Angliee  in  laesionem  nostram,  et  aposto- 
licae  sedis  confusionem  facit    in  utriusque  regni 


rumomnium  fuit  labor  infructuosus.  Et  quomodo 
novissimis  istis,  D.  Gratiano  et  Viviano,  opera  et 
impensa  perierit,  si  placet,  ab  ipsis  referentibus 
potestis  audire.  Rex  et  sui  nunc,  ut  semper,  im- 
pedieruntpacem,  cum  ego  etcoexsules  mei  nuntiis 
sicut  dominus  Senonensis  et  episcopi,qui  praesen- 
tes  aderant,audierunt,usquequaque  obtemperavi- 
mus.ttadhucquidem,quantumsalvoordinemeoet 
fidehtateEcclesiaeRomanaepotero,regiset  regni  di- 
gnitatesconservareetaugere  paratussum.Sed  auc- 
toreDeo  nova  et  perniciosafidelitatis  forma  exemplo 


compitisetconTentibuspublicari^versaestinluctum     meiinEcclesiamDeinunquaminducetur.Peto'autem 


,497 


EPISTOLvE  AD  ALEXANDRUM  PAPAM. 


498 


ut  mihi  et  meis  ablata  restituat  aut  satisfaciat,  quae  /A  tiooem  apostolicam  coronasset  fiiium  regis,  quo- 


gratis  et  absque  causa  resident  penesipsum.  Nam 
et  nuntiis  et  aliis  pluribus  palam  confessus  est, 
quod  de  toto  tempore  eancellariae  nec  pecuniae  nec 
administrationis  exigit  rationem.  Nec  me  tantum 
perturbantdamnarerum.quantumperniciesexem- 
pli,  quod  coaetaneos  et  posteros  facile  impinget  in 
errorem  etausum  similia  attentandi,  si  pestis  haec 
impunitaetirrequisitaremanserit.  Caetera,  ne  scri- 
pturam  protraheudo  vobis  fastidium  generetur,  in 
ore  pauperum  Christi,  qni  diriguntur  ad  vos,  po- 
sita  sunt,  quos,  si  placet,  audite  et  exaudite  pro 
Christo,  cujus  negotium  prosequuntur,  et  date 
operametdiligentiam,  ut  Ecclesia  debitamconsequi 
valeat  libertatem.  Si  vero  preeambulos  Antichristi 


niam  hoc  fieri  oportere  decrevevat  curia  ejus.Nam 
et  quosdam  eorum,  qui  nos  persequuntur,  ille  rex 
habuit  hujus  fomitis  incentores. 

Nonne  recohtis  quomodo  ille,  qui  nunc  Ebora- 
censis  est,  Romam  profectus  sit,  regis  illius  et 
procerum  procuransnegotium ;  utquia  Cantuarien- 
sem  archiepiscopum  non  poterant  flectere,  saltem 
prohibitionis  apostolicae solutionem  a  domino  papa 
Eugenio  impetrarent?  Sed  quid  nota  revolyimus, 
preesertim  in  auribusvestris,  quitenetis  memoriter 
illius  temporis  gesta,  et  fidem  ac  devotionem  Can- 
tuariensis  Ecclesiae  non  modo  lectione  librorum, 
sed  visu  et  auditu  plenissime  didicistis  ?  Haec  vobis 
devota  semper  exstitit,et  auctore  Deo  nostris  tem- 


Londoniensem  episcopum  et  Gaufredum  Ridel  ad  g  poribusipsiusadvosdevotionontepescet.Siquidem 


curiam  venire  contigerit,siceostractate,sicut  Anti- 
christi  membra  tractari  decet  a  christo  Domini. 

EPISTOLA  XXXVII. 

AD  BOSONEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Bosoni  car- 
dinali. 

Indubitanter  credimus,  et  verum  est,  neminem 
essein  curia,  qui  plenius  vobis  noverit,  quantam 
fidem,  obedientiam,  et  devotionem  Cantuariensis 
Ecclesiasediapostolicaeconsueverit  exhibere.Nam, 
ut  taceamus  de  aliis  decessoribus  nostris,  quorum 
doctrina,  virtutibus  et  exemplis  illustratur  Eccle- 
sia,  qui  jam  miraculis,  Deo  meritis  eorum  respon- 
dente,coruscant,novissimus  decessor  noster,vester 
quidem  amicus.etRomanae  Ecclesiae  devotissimus 
filius,  bis  a  sede  propriapro  fide  et  obedientia  ex- 
clusus  est,  rege  Stephano  hoc  in  eo  persequente, 
quod  contra  prohibitionem  ejus  vocatus  a  domino 
papa  Eugenioad  concilium  Remense  venerat,  cae- 
teris  episcopis  domi  contra  obedientiam  remanen- 
tibus,  exceptis  tribus  qui  de  mandato  regis  vene- 
runt,  ut  aliorum  absentiamexcusarent.Aliaautem, 
ut  scitis,  causa  persecutionis  ejus  exstitit,  quod 
contraprohibitionem  Romanorum  pontificum  filium 
regis  Eustachium  noluit  coronare.  Quem  aliorum 
episcoporum  in  tota  insula  nostra  vidistis  aut  le- 
gistis  se  pro  tuenda  libertate  Ecclesiae,  pro  con- 
servandis  institutionibus  Patrum.pro  reverentia  et 
obedientia  sedis  apostolicae,  praeter  Cantuarienses, 


justumest,  utpotiusaugeatur,  cum  a  temporeGui- 
donisPisani  familiaritatem,  personaliter  contraxe- 
rimus,  et  nobis  mediantibus  amicitiam  inieritis 
cum  decessorenostro.Nobisautem  propositum  est, 
ut  pro  aetatis  processu  charitas  invalescat,  et  si  op- 
portunum  fuerit,  cumulentur  obsequia.  Unde  di- 
lectioni  vestrae  suppiicamus  attentius,  quatenus 
haecad  dominipapae  notitiamreducatis.utcumcae- 
teris  aut  prae  caeteris  dominis  et  amicis  nostris  im- 
petrelis  ab  eo,  ne  tradat  bestiis  Ecclesiam  semper 
Deo  et  sedi  apostolicae  famulantem,et  nos  cumilla 
in  brachio  extento  eripiat  de  manibus  eorum,  qui 
quaerunt  animam  nostram,  ut  auferant  eam,  et  in 
depressione  nostra  totius  Ecelesiee  perimant  liber- 
tatem.  Namet  rex  Stephanusabantecessorisnostri 
persecutione  non  destitit,  antequam  piae  reoorda- 
tionis  dominus  Eugenius,  omni  cessante  appella- 
tionis  obstaculo,  in  caput  ejus  anathematis,  et  in 
terram  interdicti  sententiam  prsecepit  ab  omnibus 
episcopis  auctoritate  apostolica  exerceri.  Lupus 
enim  ab  ovili  facile  non  arcetur,  nisi  clamore  ca- 
num  terreatur  et  baculo. 

EPISTOLA  XXXVIII. 

AD    GRATIANUM   PROTONOTARIUM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus  ;Gratiano. 

Impiorum  molimina  gratiae  filiis  infinemnocere 
non  possunt ;  quia  Deuseos  supravires  tentarinon 
patitur,  ad  electorum  utilitatem  cunctadirigens,et 
de  singulis  eventibus  rerum  profectum  mirabiJiter 


se  opposuisse  principibus'?  Etnoslraquidemeetate  D  ehciens  gloriosum.  Et  quidem  tidem  vestram  re 


nec  unus  exstitit ;  et si  veteres  revolvantur  historise, 
nullus  occurret.  Cantuariensem  vero  alii  pro  lege 
Dei  fuderuntsanguinem  ;  alii  fundendum  persecu- 
tonbus  obtulerunt.  Si  vero  consuetudines,  aut  po- 
tius  abominationes,  quse  exiguntur  a  nobis,  deces- 
soris  nostritempore  viguisseut,  se,  rege  prohibente 
decessor  noster  ex  causa  obedientiae  non  expo- 
suisset  naufragio,  neceisummus  pontifex  gratias, 


spexil  Dominus,  qui  moram  magistri  Viviani,  et 
quidquid  post  recessum  vestrum  gessit  inFrancia, 
convertit  ingloriam  nominis  vestri,  vos  in  Deum 
constituens  Pharaoni.  Ex  quo  enim  dominus  rex 
Anglorum  cognovit,  quod  cum  domino  Senonensi, 
cujus  zelum  timet  supra  quam  dici  possit,  ad  cu- 
riam  revertebamini,  et  vos  promptos  animadvertit 
adjustitiam  exercendam,  illico  per  se  et  per  suos 


quas  devotione  meruerat,  in  pleno  concilio  retu-  prafatum  Yivianum  sollicitare  studuit,  ut  rediret, 

lisset :  Eo  quod,  ut  verbis  ejus  utamur,  natando  promittens  se  ad  honorem  Deiet  utilitatem  Eccle- 

potius,  quam  navigando  ad  concilium  venerat.  Si  siae  per  eum  pacem  esse  facturum,  si  ille  procura- 

perversitates  haec  viguissent,  utique  post  prohibi-  ret,  ut  cum  eo  colioquiumhaberemus.Dicebatenim 


499 


S.  THOM.E  CANNUAR.  ARCHIEP. 


se  hancilJi  velle  impendere  gratiam,  eoquodmo- 
rigerum  senserat  sibi,  cum  tamen  magis  absentia 
vestra,  quam  praesentia  ejus,  gratiap.  Dei  coopera- 
retur,  et  perurgeret  ad  pacem.  In  spe  ergo  pacis, 
sicut  plenius  innotescet  ex  litteris  vocationis  no- 
strae,  accessimus  adcolloquium,  inquo  quidactum 
sit,  ex  his  quae  subscripsimus  domino  Senonensiet 
sociis  nostris,  facile  discretio  vestra  perpendet.  Ti- 
memus  enim,  ne  si  cuncta  retexamus,  prolixitas 
orationis  fastidium  generet,  praesertim  cum  certum 
teneamusdiligentiam  vestram  circa  plurima  occu- 
patam.  Sed  sicut  non  potest  iEthiops  mutare  pel- 
lem,  aut  pardus  varietates  suas,  sic  fallaciam  et 
fraudemexuere  nesciunt,  quiab  initio  vitae  usque 
ad  aetatem  maturiorem  docuerunt  linguam  suam 
loqui  mendacium,  et  ut  inique  agerent,  laborave- 
runt. 

•  Ut  ergo  magistri  Viviani  verbis  utamur,  hoc  in 
tantarum  promissionum  summa  indereperit,  quod 
rex  ille  prae  cunctismortalibus  sophistice  vixitetlo- 
quitur.ut  Deo  ethominibusdebeat  esseodibilis.Ces- 
sittandempraefatusmagisterinsententiamvestram; 
et  sicut  ab  eis  accepimus,  quibus  fides  adhibenda 
est.fallaciam  regis  apud  S.  Dionysium  patenter  arguit, 
et  sicut  audivimus,  pecuniam,  quam  ei  recessuro 
miserat,  accipere  recusavit,  detestans  duplicitatem 
etmalitiamejus.  Eiquoquerescripsitincrepatorias, 
exhortatorias,  et  comminatoriaslitteras,sicutnobis 
significatum  est, quarum exemplum vobis jussimus 
praesentari.  Quicunque  vero  familiaritatis  initae  vi- 
derunt  exitum.autVivianum  loquentem  audierunt, 
publice  protestabantur  solum  ex  omnibus,  qui  ad 
regem  Anglorum  missi  fuerant.  sapere  Gratianum. 
Si  Vivianusin  curia  consonaverit  istis,  ibidem  iilo 
auctore,  velit,  nolit,  nominis  vestri  titulus  clarius 
elucescet.Si  partem,quam  apud  nos  detestatus  est, 
fovere  aususfuerit,dignusestcumproditore  Christi 
ignominiosam  suspendii  subire damnationem.  Spe- 
ramus  autem  de  illo  viciniora  saluti  et  honestati 
quiaquantumdeprehenderepotuimus,et,quinobis- 
cum  erant,  et  sicut  indubitanter  a  multis  accepi- 
mus,  laudabiliter  inextremisversatusest.Reiseries 
vobis  innotescet  ex  ordine.  Vos,  si  placet,  necessi- 
tates  nostras  et  honestatem  Ecclesiae  adhibita  dili- 
gentia  promovete.  Nam  sidominuspapa,etEcclesia 
Romana  extenderit  manum  suam  in  retribuendo 
nobis  citissime  quies  dabitur,et  auctoritas  Ecclesiae 
Romanae,  tam  in  Anglia,quam  in  cismarinis  terris 
regi  Angliae  subditis,  intlorescet. 
EPISTOLA  XXXIX. 

AD  ELMDEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Gratuno 
cardinali  (30). 

Gratias  habemus  benignitati  vestrae  multimodas 
superhis,quaenobis  amerodi  lectionis  fonteprolata 

(30)  Notabit  lector  Gratianum  inter  cardinale3 
positum  esse.  Quod  inde  factum  est  quod  Gratiani 
nomini  in  quibusdam  manuscriptis  cardinalis  titulus 


500 

A  per  latorempraesentium  mandarecurastis.Sciturus 
pro  certo,  quod  si  ad  nos  venissetis.sicut  desidera- 
bamus,  omnimodum  vobis  honorem,  quem  posse- 
mus,  cum  exactissimadiligentia,tumintuitu  perso- 
naeveslrae,quamplurimadilectioneamplexamur,tum 
intuitudevotionis,  quam  erga  sacrosanctam  Roma- 
nam  Ecclesiam  habemus,  vobis  utique  exhibuisse- 
mus,  brevioremque  etiam  in  partibus  nostristrans- 
itum  et  tutiorem  habuissetis,  si  ad  nos  venissetis, 
quanquam  aemuli  et  invidi  nostri,  quasi  ad  detri- 
mentum  nostrum,  se  mutuo  simul  frueremur  collo- 
quio,  aliter  vobis  persuaserint.Quosiquidem  nobis 
nequissime  defraudato  plurimum  dolemus.Roga- 
mus tamen  attenti us cum quanta supplicatione pos- 
sumus.quatenus  de  caetero,si  placet,sub  quadam  di- 

B  lectionispraerogativa  personam  nostram,sedetEc- 
clesiamCantuariensem  pietatis  intuitu  familiarem 
vobishabeatis,etpatrocinium  nobis  in  opportunita- 
tibus  nostris  diligenter  proloco  et  tempore  praestetis, 
miseratus  saltem  tribulationum  et  angustiarum 
nostrarum,quaspro  parte  aliqua,  quanquammini- 
ma,jamnovistis,Sciturusabsqueomni  ambiguitate, 
quianequemors,neque  vita.nequeinstantia  aliqua 
poterit  nos  separare  a  ficfelitate  domini  papae  et 
Ecclesiae  Romanae;  etsi  fortepriusipsa,quod  absit! 
prorsus  nobis  defuerit.Valete,latorique  praesentium, 
si  placet,  fidem  habete  super  his  quae  vobis  ex 
parte  nostra  plenius  viva  voce  intimaverit. 

EPISTOLA  XL. 

AD  EUMDEM. 


D 


Nullus  praeter  vos  ab  Ecclesia  Romana  pro  causa 
Ecclesiae  missus  est  ad  regem  Anglorum,  qui  eam 
non  laeserit,  et  cornua  non  dederit  peccatori.  Vos 
autem  illam  erexeratis,ut  pax  in  brevi  necessario 
sequeretur.nisiresumptis  a  curiaviribusconvaluis- 
setiniquitas.Videbamurquidemnuper  aliquidsola- 
tii  recepissein  litteris  domini  papse,  sed  auctoritas 
earum,  antequam  porrigerentur,  evanuit,  missise 
regione  litteris,  quibus.  Satanas  solutus  est,  ut 
liberius  saeviat  in  Ecclesiam  Dei.  Absolutis  enim, 
de  mandato  domini  papae,Londoniensi  et  Saresbe- 
riensi  episcopis,  omnes  animati  sunt,  ut  regis  se- 
quantur  voiuntatera,  qui  ita  fautores  suos,quamli- 
bet  criminosos,  expedit,  qui  de  sede  apostolicasic 
triumphat,  cujus  nuntii  contra  Deum  et  justitiam 
ejus  semper  redeuntgloriosi.  Bonorumcontracon- 
sternantur  corda,  cum  tam  patentemettantamini- 
quitatem  videant  in  viissuisjugiterprosperari.Ecce 
quomodo  punita  est  injuiia  vobis  illata,  et  nuntiis 
domini  papae,ecce  quomodofidelitas  nostra  remu- 
nerata  est,  et  Ecclesiae  Dei  repressa  calamitas. 
Eccequomodovindicatum  est,quod  Angliam  nuper 
extortisjuramentisabobedientiadominipapaecona- 
tus  est  separare.  Dei  quidem  miseratio  est,  quod 

adhaeret.  At  Gratianus,  ut  puto,  nunquam   cardi- 
nalis  fuit. 


501 


EPISTOLjE  ad  cardinales. 


non  potuit,  quia  malitia  ejus  ex   contingentibus  A 
nib.il  omisit.  Exsilium  et  proscriptionem   nostram 
jam  per  sex  annos  protraxit  curia  :  innocentes,mi- 
seri,  pro  libertate  Ecclesiae  gratis  in  itinere  perie- 
runt,  et  persecutores  Ecclesiae  spolia  nostra  cardi- 
nalibus  et  curialibuspromittunt  et  Jargiuntur,  et  sic 
Barabbas  dimittitur,  et  crucifigitur   Cbristus.  Cre- 
ditores  exhausti  sunt,  et  si  quos  movebat  miseratio 
exsilii  nostri,  visis  his  quae  fiunt  a   domino  papa, 
mittunturindesperationem.  Sed  et  haec  in  monte 
Dominus  videbit,  et  judicabit  fines  terrae  majestas 
illa  lerribilis,  quae  aufert  spiritum  principum.  Nos 
per  gratiam  ejus,  sive  vivi,  sive  mortui,  ipsius  su- 
mus  et  erimus  parati  pro  libertate  Ecclesiae  exsi- 
lium,  proscriptionem.etomnia  mundiincommoda, 
quandiu  ipse  visum  fuerit,  sustinere.  Utinam  inve-  b 
niamur  digni,  qui  persecutionem  pro  justitia  patia- 
mur !  Certe  ob  hanccausam  non  modo  cardinalibus, 
qui  Ecclesiae  auctoritate  Ecclesiam  impugant,  nos, 
ut  Domino  placuerit,  torquendos    exponimus,  sed, 
etsi  totus  mundus,  quod  absit !  insurgat,  ab  Eccle- 
siae  fidelitate  quam  professi  sumus,  Deo  miserante, 
non  recedemus.  Cui  de  caetero  curaj  sit  et  nostri 
misereri,  et  Ecclesiae,  quam  apostolica  sedes  expo- 
nit,  tueri  libertatem.  Nos  ex  proposito  curiam  non 
vexabimus,  sed  causam  cedemus  illis,  quorum  ibi 
acceptatur  iniqmtas.et  qui  venalitatem  ejus  praedi- 
cant,  et  cantitant  in  plateis.  Parcentes  autem  reti- 
cemus  quid,quibus  ex  causa  mercimonii  hujus  do- 
natum  est,  quid  promissum.  Nec  dubium  quin  ali- 
qui  eorum,  qui  triumphatores  redierunt,    se  non  r 
triumphasse  maluerint.  Vos  autem,  qui  Ecclesiae 
patrocinium  in  tanto  periculo  suscepistis,  in  bono 
perseverate  proposito,  non  nostri,  quid  nihil  posse 
permittimur,  contemplatione,  sedillius  qui  vestrum 
procul  dubio  in  retributione  uberi  remunerabit  ob- 
sequium,  et  nobis  dabit,  ut  secundum  quod  volu- 
mus  et  debemus,  dilectioni  vestrae  condignam  offi- 
cii  vicem  rependere  valeamus.  Interim  vestri  me- 
mores  erimus  ante  Deum,  et  vos,  si  placet,  affe- 
etione  simili  meminiretis  nostri. 


502 


EPISTOLA  XLI. 

AD  EUMDEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  domino 
Gratiano. 

Experientiam  rerum  matrem  et  nutricera  esse,  D 
philosophiae  celebris  apudantiquos  et  vera  sententia 
est,  etipsius  Apollinis  testimonio  comprobata.  Nec 
immerito,  cum  expertus  quisque  de  rebus,  in  qui- 
bus  versatus  est,  possit  fidelius  judicare,  et  inex- 
perti  derebus  incognitis  sitplerumque  vanaet  frau- 
dulentaimaginatio.Quae  idcirco  prfflmiserim,  ut  vel 
nunc  animadvertatur,  quanto  periculo  Ecclesiae  et 
meo,  autpotius  apostolicas  sedis,  cujus  privilegia 
non  sine  multoetejusdem  discrimine  tueri  aggres- 
sus  sum,dominus  papa  mihi  exspecto  credere  no- 
Juent,  qualiter  sibi  et  Ecclesias  Dei  agendum  esset 
cum  domino  rege  Angliae.  Ecce  enim  ut  facta  est 
PATROi.  CXC, 


vox  nuperrimas  comminationis  apostolicae  in  auribus 
ejus,  qua  constititipsum  reponendum  esse  in  con- 
ditione  Frederici  dicti  imperatoris,  etterram  ejus 
subjiciendam  esse  interdicto,  et  mandati  praevari- 
catores  episcopossuspendendoset  excommunican- 
dos,illico  ad  honorem  Dei  et  Ecclesiae,  ut  ex  condi- 
tionibus  insertis  pacto  concipi  debuit,  utilitatem, 
pacem  fecit,  cujusformam  ex  litterisdominopapae 
missis  planum  estintelligere.  Nec  dubium,quin  in- 
fra  duos  priraos  exsilii  nostri  annos  eam  fecisset, 
si  eum  ab  initio  hac  via  aggressus  esset  dominus 
papa,  aut  quos  ad  ipsum  destinavit  in  primis  ha- 
buissent  spiritum  nostrum,quid  enimrexpotuisset 
in  illos,  cum  perpetuo  verum  sit :  Nec  speres  ali- 
quid,necextimescas,  exarmaveris  impotentis  tram  ? 
Aut  quid  tentavit  in  vos,  quem  nec  prece,  nec  pre- 
tio,nec  blanditiis,nec  minis.aut  quibuscunquesol- 
licitationibus  deflectere  potuit  a  via  recta  ?  Verum 
quia  Romana  Ecclesia,  quod  pace  omnium  in  aure 
vestra  dixenm,  posuit  firmamentum  suum  formi- 
dinem,  aut  res  captat,  aut  personas  accipit,  et  au- 
ctoritate,  qua  praeeminet,  iniqua  gerentibus  non 
occurrit,proptereaflagellaDeigravia,et  toti  mundo 
vix  portabilia  veniunt  super  eam,  ut  instabilis  facta 
fugial  a  facie  persequentis,  et  in  tribulationibus  vix 
subsistat.  Sed  apud  quem  rectius  ista  deplorem, 
quam  apud  eum,  qui  a  praefactis  vitiis  per  gratiam 
Dei  immunis  solis  miseris  compassus  est,  et  sola- 
tium  tuht,  et  tanto  regi  et  omnibus  complicibus 
suis  infaciemrestitit,  eo  quod  erat  reprehensibilis, 
et  gratis  et  nimis  impugnabat  Ecclesiam  ?  Et  quia 
strenuitas  vestra  Cantuariensem  Ecclesiam  prote- 
xit  in  adversis,par  est  et  merissime  consentaneum 
aequitati,  ut  se  patrocinio  et  voluntati  vestra?  sub- 
dat  in  prosperis. 

Vestrum  erit  quod  placuerit  dictare  prece  vel 
jussu,  quia  in  nostro,  mei  dico  et  meorum  propo- 
sito  est,  vestris  obtemperare  mandatis.  Ex  since- 
ritate  ergo  conscientiae  vestrum  affectamus  obse- 
quium.ad  voslatorem  praesentium  destinamus.tam 
ipsum  quam  petitiones,  quas  per  eum  dominopa- 
pae  porrigimus,  dilectioni  vestrae  affectuosius  com- 
mendantes.  Hoc  autem  certo  certius  sit,  et  per  vos 
innotescat  domino  nostro,  quia  si  in  omnibus  arti- 
culis  causae  nostrae,  aut  potius  suae,  eumdem  rigo- 
rem  exercuisset,  regem  ad  satisfaciendum  de  om- 
nibus  facile  potuisset  urgere.Quae  scienter  hic.et  de 
industria  relicentur,nuntius,  Deo  propitio,  viva  vo- 
ce  supplebit.  Provideat  etiam  vestra  discretio,  ut 
urgentiores  et  efficaciores  litterae,  quas  dominus 
noster  pro  Ecclesia  regi  Anglorum  transmisit,  re- 
gistro  inserantur  ;  quia  posteris  magnum  incita- 
mentum  virtutis  est,  quotieseos  animaverintexem- 
pla  majorum.Adnegotium  vero  nostrum  spectan- 
tes,litterasquas  accepimus,  remittimusvobis,  ut  si 
forte  editorum  exemplaria  desint,  ea  mutuare  pos- 
sitis  a  transcriptis. 


16 


503 


S.THOMjE  CANTIJAR 
EPISTOLAXLU. 

AD  HENRICUM    PISANUM    PRESBYTERUM. 

Thomrs  Cantuariensis  archiepiscopus,  Henrico 
presbytero  cardinali. 

Si  vobis  aliter  locutus  fuero,quam  ammae  meae, 
in  me  ac  vosaeque  videbor  iujurius,  et  neutn  satis 
fidus  Namquodsaepe  expertus  sum,  salus  mea  et 
Anglicanaa  Ecclesiae  incolumitas  de  vestro  post  Deum 
pendet  consilio.  Licet  autem  affectus  sit  plurimus 
ad  vos,  et  in  vobis  confidentia  multa,  verba  tamen 
multiplicari  non  expedit,  quorum  paucitas  suffacit 
sapienti,  praesertini  cum  et  opem  ferre  necessita- 
tibus  amicorum  soleat  charitas  non  rogata.Ex  htte- 


ARCHIEP. 


504 


A  illorumjudiciumexjustacausapossiinusdeclinare. 

(Videetiam  epistolam,  quxincipit:  Satis  superque 

etc, ad  Conradum  Mog.arch.una  cumSabino, 

Henrico  et  Hyacintho  cardinalibus  directam.) 

EPISTOLA  XLIII. 

AD  HUGONEM  CARDINALEM  DE  BONONIA. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus  Hugoni  car- 

dinali  de  Bouonia. 

Gratias  agimus  dilectioni  vestrae  super  amore, 
quem  nobis  et  nostris  semper  exhibuistis,  deside- 
rantesutdevotioni  vestrae  valeamus,  auctore  Domi- 
no.promeritisrespondere.Et  quiaex  preecedentium 
exhibitionebonorumdevestragratia  plenam  tidu- 
rdomino  papae  mittimus,  et  nuntii  rela-  ciamobtinemus,rogamusattentius,quatenuscontra 
t  1  ?  rtni  frater  est  religiosi  sacerdotis  incarcerati,  persecutores  ecclesiastic»  liber tatis  et  sedis  aposti> 
nauo  calculo  causa  nostra,  imo  certe  vestra,  et  B  hcaehostes,  quiapud  nos  Deiauxilio  jam  lerecon 
ZtiZ  Fcclesiae  Dei  versetur,  facile  advertetis.  Ve-  sumptisunt,exsurgatisicadjutoriumnobis;  quiah- 
!t«P  Prit  de  caetero  provideutiae  tantis  obviare  mor-  deliuuispesest salutem  Ecclesiae  essein  januis,sido- 
hiTtam  sceleratos  et  pestiferos  consilio  et  auxilio  minus  papa  totius  malitiae  iucentorem  episcopum 
nraevenire  et  evacuare  conatus.  Distuhmus  in  re-      Londoniensem  et  complices  "™>5™/>^*3 

"  .' „-.,«T.a+    at  pnntinuis  111- 


gem  anathematis,quam  meruerat,  et  continuis  ju 
Kiter  provocat  injunis,  ferre  sententiam  ;  sed  ipse, 
dum  manus  violentas  injicit  in  sacerdotes  Christi, 
ecclesiaspossessionibus  spoliat  etlibertate,  in  ca- 
put  suum  intorsit  anathema.  Canon  enim  nec  po- 
iestatem  excipit  nec  primatum,  sed  panhter  pec- 
cantes  pari  condemnationis  posua  perceUit.  Nisi 
forte  leges  ecclesiasticas  civihbus  comparandas  cen- 
seatis  et  vos,  quae  sicut  Anacharsis  conquentur, 
aranearum  assimulautur  telis,  quae  muscas  impe- 
diunt  et  reiiuent,  sed  diruptae  volatilia  grandiora  fi 
transmittunt.  Hoc  est  enim  quod  judicibus  eccle- 
siasticis  improperat  Dominus,  ut  fere  cum  genti- 

bus  dicant  : 

Et  tantum  miseris  irasci  numma  possunt  l 
Sednonitalex  Domini,  quaj  ultionem  mchoat  a 
sanctuario  suo,  et  in  eos,qui  prassunt,  dunssimum 
exercet  jucicium,  etpoteutes  dictat  poteuterpunien- 
dos  Cum  Madiauitibus  fornicatus  legitur  Israei,  et 


culpis  excommunicavimus,  severitatis  apostolicae 
corripueritgladio.Necoportebit  graviorem  ulterius 
exercere  vindictam,  si  nos  permiserit  pestilentiam 
membrorum  curarelanguorem,et  putrida,qu8ecu- 
ram  non  admiserint,  resecare.  Valete. 
EPISTOLA  XLIV. 

AD  HUMBALDUM  OSTIENSEM  EPISCOPUM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,Humbaldo 
Ostiensi  episcopo,  salutem  etpromptum  cum  reve- 
rentia  famulatum. 

Sanctitati  vestrae,quam  in  temploDei  columnam 
veneramur  immobilem,  dignum  duximus  aperire, 


quot  et  quantisoppressionibus  Ecclesia  Dei  laboret 
in  partibus  nostris,  et  quam  periculosam  tam  in 
nobis,quamin  aliismembris  suis  aerumnam  susti- 
neat.  Ad  hoc  vobis  plenius  intimandum  mittimus 
magistrumHenricum,  fidem  sanctae  Romanae  Ec- 
clesise  filium,nostrumque  familiarem,  rogantes  ut 
dos  Cum  Madianitibus  fornicatus  ieguur  israei,  c  ^^  e-usMem  adhibeatis,tanquam  ex  ore  nostro 
pnncipes  pcena  criminis  percehuntur.  Ait  enim  ocedentibus.  Necessaria  nobis  est  vestri  consihi 

Domiuus :  Tollecunctosprincipespopuli,etsuspende  fesuaataresponsio,  etcumdedie  indiem  super  nos 
eos  contra  solem  in  patibulis.El  cum  auimam,quae  mdebitarum  exactionum ,  imo  sacris  canonibus  et 
peccaverit,justitiamoridecernat,utnecpaterfalu,  ordim  nostro  penitus  adversantium,  invalescat 
nec  filius  iniquitatem  patris  potet,  qua  trausposi-  iQsolentia>  ad  vos  post  Deum  confugimus,  ahud 
tione  divinae  legis  efficitur,  utpotestates  comedant  refugium  non  habeiltes.  Valeat  memor  nostn  san- 
uvamacerbam,etobstupescantdentesprivatorum,      ctUas  vestra> 

utpoteus  solvatur  iu  crimine,  et  iunocentia  paupe- 

*  ...>.:  i ~.,~.cr\     nnntii«    Via 


UIUUICU3    OU17U.VV.» ' 

rissupphcioaddicatur?  Fidem,  quaeso,  nuntns  ha- 
beatis,etoperam  detis  et  diligentiam,  ne  presbyter 
clencus  Willelmi  Papiensis  promissiouem  veram 
nuper  fecerit  regi  Augliae,  polhcens  ei  quod  domiuus 
suu,,legatioue  accepta,  causam  Ecclesiae,  quam  fo- 
vemus,  ad  regis  difhuiet  voluutatem.  Certum  vero 
sit  quod  nos  personam  nostram  vel  causam  Eccle- 
sial  non  credemus  nisi  judicio  domiui  papaj  cm 
Ecclesia  Anglicaua  stabit,  aut  cadet.  Stabit  autem 
per  misericordiamejus,inquofundataest,  et  cujus 
est  redempta  sangmne.  Meminit  vestra  discretio 
qua  sincertiatequidam  nobiscum  ambulavennt,ut 


EPISTOLA  xlv. 

AD  EUMDEM  ET  HYACINTHUM 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Humbalde 
episc.  Ostieusi  et  Hyacintho  cardinaliaus. 

Nos  alh  verbis,  sed  vestrarebus  et  openbus  be- 
nignitas  consolatur.  Doluistis  vicem  nostram,  el 
calamitem  Ecclesiae,  et  pauperum  Chnsti  coexsu- 
lantium  nobis  angustias  sic  habuistis,  ut  vestras. 
Praemia  fraternae  charitatis  et  verae  compassionu 
fructum  vobis  in  illadie  retribuet  justus  Judex,qu 
misericordibus  iu  gratia  uberi  misericordiam  pol- 
licetur.  Non  abiistis  post   aurum,  quo  nuper  ac 


505 


EPISTOL_E  ad  cardinales. 


506 


leesionemnostram,  et  apostolicoe  sedis  confusionem  A  nem  ter  quaterque  non  elusissent,  si  tamen  de  cir 


capti  sunt  quidam,  quorum  patrocinio  receptis  Jit- 
terris  apostolicis,  quas  lectitari  facit  in  utriusque 
regni  compitis,  rex  Anglorum  se  de  Romana  Eccle- 
sia  gloriatus  est  triumphasse.  Nec  immerito.  Voti 
siquidem  compos  effectus  est,  et  nunc  in  Ecclesia 
Dei,  nemine  contradicente,  pro  libito  debacchatur, 
sperans,  quod  Deus  avertat,  dominum  papam  vel 
me  provoto  suo  interim  moriturum.Nihil  enim  est, 
quod  magis  desideret,  quam  alterutrius  mortem. 
Invitatis  ad  patientiam,  sed  hanc  jam  quadriennio 
habuimus  in  passionibus  maximis  expositi  cum 
coexsulibus  nostris,  in  fame  et  siti,  in  frigore  et 
nuditate,  ad  omnem  impetum  fortunee,  saevientis. 
Quis  enim  coexsulantium infirmatur,  etegononin 


cumventionequeripossunt.qui  scientes  etprudentes 
per  dissimulationem  criminis  publice  peccantibus 
delinquendiaudaciampraestiterunt.  Quomodoenim 
potuit  Ecclesia  Romana,  quae  in  universum  orbem 
providentiae  suee  oculos  circumducit,  et  ad  quam 
provinciarum  negotia  referuntur,  ignorare,  quod 
lippiset  tonsoribus  notumest,  quod  inplateis  prae- 
dicatur.  quod  cantitatur  in  compitis  Ascalonis  ? 
Proscriptionem  meam  etmeorum  jam  quinquennio 
pertuli,  ad  vos  tam  Ecclesiee  quam  propria,  deplo- 
ravi  injurias,coexsulantiummihifunerain  Christo, 
pro  quo  passi  sunt,  dormientium  partimvidistis,et 
plura  audistis.  Et  tamen  regis  Anglorum,  cujus  in 
depressionem  Ecclesiae  et  sanctorum  conculcationem 


firmor?Quisscandalizatur,  et  ego  non  uror  ?  Sed  B  manusextenta  est,furornondumcohibetura  vobis. 

/T 1 1  _"\j"_      -TY»  __  TTinn     /-Y-Ilitiot  C1  /-_  /-_  I  f\  n  i  f\   r-tn       ■  «-_     _-v-v  i'nn«r.V>il   «.  ~-_. .     -.«.  I TL   !        _  •  _         •  •_  _  .  . 


quod  gravius  cruciat,  Ecclesiam  in  miserabilem  re 
digi  servitutem.sine  moerore  nec  videre  neceloqui 
possum.  Patior  itaque,  sedinvitus,  quiacompatior, 
et  utinam  compatiantur  domini  nostri  cardinales, 
qui  omnes  patientiam  praedicunt,  sed  alii  de  virtu- 
tis  conscientia,  alii  ad  culpae  suaedissimulationem. 
NovitutiqueDominusquisint  ejus,  et  Ecclesia  jam 
sentit  ex  parte,  qui  non  sint  ejus.  Nam  rcx  Anglo- 
rum  praedicat,  qui  sui  sint,  nec  tacitumestquod  et 
quibus  erogatum  sit  aurum,  sed  muneraejus  spo- 
lia  nostra,  spolia  pauperum  Crucifixi,  imo  ipsius 
Christi  spolia  sunt,  imo  minima  portiunculaspolio- 
rum.  Quid  ergo  eisqui  tyrannorum  manibus  Chri- 
stum  spoliantrespondebit  in  illa  die,  quando  vivos 
et  mortuosjudicabit,  singulis  et  universis  testimo- 
nium  conscientia  perhibente  ?  Nec  hcec  dicta  cre- 
dantur,  quod  alius  patientiae  terminus  esse  debeat, 
quam  corona,  vel  quia  nos  exsules  et  proscripti 
Christi  in  causaejus  non  disponamus  ante  naori, 
quam  vinci,  sed  quia  necesse  habemus  nostro  et 
aliarum  dominum,  et  amicorum  consilio  in  tantis 
angustiis  sublevari.  Nam  qui  nostreepotestatis  su- 
spensionem  in  arbitrium  regis  Anglorum  contulit, 
scilicetdonec  redeamus  in  gratiam  ejus,  nobis  om- 
nem  pacispraecludit  viam.  Invitaverat  nos  per  co- 
mitem  Flandrensem  ad  colloquium  suum,sedcum 
ei  nuntii  sui  rescriptum  hoc  apostolicumporrexis- 
sent,  adeo  elatus  est,  ut  Deum  et  homines  pari  fu- 
rore  contempserit,  sed  prae  ceeteris  Romanos.  Pla- 
ceatitaquedilectionis  vestrae,quamDeusnecessitati 


Ubi  queeso,  pater,  vestri  sacerdotii  zelus,  quo  se 
patriarchee,  prophetas,  apostoli,  et  apostolici  viri 
principatibus  et  potestatibus  opposuerunt  pro  domo 
Domini,  stantesin  praelio  in  die  discriminis,  et  per 
fidem  regna  vincentes  ?  Nunquidhaec  scripta  sunt, 
ut  fabulaesint  narrantium,  non  exempla  morum  et 
forma  vivendi  ?  Haecenim  praedicatorumvolvuntur 
in  ore,  sed,  quod  sine  rubore  et  dolore  non  elo- 
quor,  quod  vita  convincit,  non  habentur  in  corde  ; 
aut certe  se retinentur  in  conscientia,  quasi quaedam 
in  animo  scribuntur  justissime  eorum,quibona  do- 
cent  et  non  faciunt,  damnationis  argumenta. 

Et  quidem  mihi  prae  caeteris  timeo,  ne  sanguis 
Ecclesiae  tandiu,  et  tam  atrociter,  et  palam  affli- 
ctae,  etadhuc  inultae,  cito  requiratur  a  me  :  eo 
quod  in  brevi  stabimus  omnes  ante  tribunal  Chri- 
sti,sine  acceptione  personarum  reddituri  rationem 
de  operibuset  dissimulationibusnostris.Sedregem 
quod  ratio  exigebat,  ut  convincereturmalitia  ejus, 
voluistis  seepiuscommoneri,  etcommonitusestper 
litteras  et  nuntios  extraneos,  per  subdiaconos,  per 
cardinales  vestros,  per  episcopos,  per  abbates,  et 
nunc  tandem  in  fine  anni  quinti  quasi  peremptorio 
edictoper  dominum  Gratianum,  et  magistrumVi- 
vianum,  et  semper  facta  sunt  novissima  ejus  dete- 
riora  prioribus.Referet  hoc  dominus  Gratianus,qui 
in  tanta  sinceritate  et  maturitate  versatus  est  in  hoc 
negotio.utDeiethominummagnamgratiamdebeat 
meruisse.  Nec  per  eum  stetit,  nec  per  nos,  quod 
paxreformatanon  est.Sed  quiarex  modo  ait,  modo 


>-_ ____,_-___._-._       pa._--_u-___c_.c._iu__  esuaea  quiarex  moao  ait,  modc 

CantuanensisEcclesiaepatrocinaridisposuit,  impe-  D  negat,et  versibilitate  Protea  vincit.Gaufredusquo 

ti»ar»_  _»_-__\t-_-__r-__^.»-_#_»»v«    -_-_•_«_..«_.    ~-.__: _•__        t-_     •         ,  _.-..  * 


trariadomino  papa  per  vos  et  alios  amicos  Dei,ut 
aut  suspensionemhanc  solvat,  autterminum  coar 
ctet  scribens  regi  Francorum,  etc. 

EPISTOLA    XLVI. 


AD     EUMDEM. 

Cantuariensis   H.mbaldo   Ostiensi   epi- 


Thomas 
scopo. 

Clarissimi  oratoris  praeclara  sententia  est :  quod 
priuio  decipiincommodum,  secundoomnino  stul- 
tum  ;  tertio,  turpe.  Sed  utinam  nuntii  regis  Anglo- 
rum,  dolis  et  minis  armati.sedis  apostolicee  religio- 


que  archidiaconus  j  am  fere  factam  impedivit  pacem, 
persuadens  regi,  ut  nulla  ratione  componeret.nisi 
extorta  obligatione  servandarum  consuetudinum, 
quas  ut  facihus  obtineat,favorabiliori  nomine  nun- 
cupat  digniiates.  Ego  vero  concedo,  et  gratum  ha- 
beo,  ut  salvo  ordine  meo  valeant  et  vigeant  omnes 
regis  et  regni  dignitates.  Sed  ut  observantiam  ear  um 
jurem,  non  acquiesco.  Quippequineccanones,neo 
Evangelii  mandata  me  impletur  um  j  urare  preesumo, 
necpopulumterreejuramentohujusmodivideocoar- 
ctatum.  Labora  adhuc,  ut  ablata  restituere,  vel 
prohis  satisf^cere  aoncompe_latur,quQdevidente_; 


507 


S.  THOMjE  CANTUAR.  AHCHIEP. 


508 


iniustum  est  preesertim  cum  ipse  palam  confessus  A  Heec  utique  non  est  apud  Deum,  qui  unicuique  tam 
"J  'r n-_: *^       ^-ir.«ir>i/riiam  ^lohpin  rfisnnnrip.t  ad  meritum.Ouae- 


sit,  quod  ei  de  administratione  cancellariee  non  te- 
neor.  Nuntii  supplebunt  plura,  quos,  si  placet, 
clementer  audire,  et  petitiones  nostras  more  so- 
lito  promovere  dignemini.  Valeatdominus,etPater 
meus. 

EPISTOLA  XLVII. 

AD   EUMDEM 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus  Ostiensi 
episcopo  Humbaldo,  postea  papee. 

Seepe  quidem  cogimur  in  vestree  sanctitatis  au- 
ribus  eerumnas  nostrae  miseriae  deplorare  ;  quiaillee 
supra  numerum  et  modum  multiplicatee  sunt.  Et 
praeter  vos  nullus  est,  vel  admodum  rarus,  qui  nos 


principiquamplebeio  respondet  ad  meritum.Quee- 
nam  gloria  est  apud  Deum,  vel  apud  homines, 
pauperioribus   jura   decernere,  et   potentiores  a 
maximis  flagitiis  et  multis  nulla  juris  auctoritate 
coercere  ?  Gerte  vera  justitia  potentes  potenter  pu- 
nit,  et  in  his  qui  preesunt,    gravissimum  exercet 
judicium.  Quis  unquam  Romano  pontifice  sciente 
et  vidente  tanta  licentia   abusus  est   Ecclesiarum 
bonis,  quanta  nunc  abutitur  rex  Anglorum  ?  Ecce 
jam  quinquennio  possedit  episcopatum  nostrum,  et 
omnium  nostrorum  bona:  item  Lincolniensem, 
Bathoniensem,  Herefordensem,  Eliensem   episco- 
patus  redegit  inusus  proprios.Landavensis  Eccle- 
siee  possessiones  fere  omnes  distribuit  militibua 


•nrff>tpT' vos  nuiius  esi,  vei  auiuuuuLii  ia.iua,  4-i  "v.-^      — r  ._j 

con  o  etu   in  tanta  t  ibulatione,  aut   spem  solatii  B  «**  Bangorensem,  qu*  jam  fere  decenmo   ept 
conbuieiui  ui  »""»  „-„-.„m  r.r.n  VinKint   nnn  nat.it.nr  ordinan.  Oiud  d< 


repromittat.  Taceantur  ad  preesens,  qute  sustinui- 
mus  funera  propinquorum,  sacerdotum  Christi  cee- 
des  et  vincula,  feralis  edicti  atrocitas,  quo  seevitia 
Herodiana  sine  miseratione  conditionis,  ordinis, 
eetatis,  et  sexus  exterminavit  et  proscripsitomnes, 
qui  exquacunque  causa  venerant  in  suspicionem, 
quod  ad  nos  essent  habituri  charitatem.autserva- 
turi  Deo  etEcclesiae  ejus  fidem.  Et  ut  diuturnitate 
cruciatus  circa  cruoris  invidiam  Herodis  vincere- 
tur  immanitas,  vagientium  cunas  relegavit,  a  ma- 
trum  seu  nutricumsinibusavulsitparvuloslacten- 
tes  et  sugentes  ubera.Nam  quomagis  protrahitur, 
acerbior  est  vis  doloris,  quantalibet  pcena  in  mo- 
mentum  contracta  mansuescit.  Sufficere  debuerat 


scopum  non  habuit,  non  patitur  ordinari.  Quid  de 
abbatiis  dicetur,  quas  detinet  ?  Nam  illorum  nu- 
merus  incertus  est.  Et  hoc  quidem  se  licenter  fa- 
cere  gloriatur  jure  consuetudinem,  quas  Ecclesia 
Romana,  ut  omnium  vestrum  pace  dictum  sit,  ab 
initio  publice  debuerat  condemnasse  cum  auctori- 
bus  et  observatoribus  suis,  tanquam  Deo  inimi- 
cas  et  contrarias  perpetuee  legi.  Si  eis,  Pater,  vo- 
luissemusdedisselocum,  nihil  prorsus  dispendii 
nobis  provenisset  aut  nostris.  Et  adhuc  si  cedere 
voluerimus,  ad  omnem  familiaritatem  et  gratiam 
regis,  et  totius  regni  dominium  expeditissima  patet 
via.  Sed  absit  !  ut  propriae  utilitatis  commercio 
publicam  prodamusEcclesieelibertatem^sedis  apo- 


V^"~^^^e^  c  UceeprivUegium  convellamus  ab  Ecclesta  et  pro 
per  ecuton  nosiro    q  p  l  Uum  compend.o   subeamus  dispendmm 


Ecclesiam,  quod  nos  etnostros  sic  afflixit  exsilio  et 
proscriptione  quinquennii,exspectantesut  eumpa- 
tientianostraad  Pcenitentiamprovocaret.  Antiquee, 
siplacet.revolvanturhistoriee.veterumtyrannorum 
recenseantur  gesta,  nascentis  Ecclesiae  percuran- 
tur  annales,  necfacile  occurret  in  omnibus  perse- 
cutoribus  ejus,  qui  sic  unumhominem  fuerit  per- 
secutus,  ut  tantam  innocentium  stragem  tot  ex- 
quisitisartibus  studuerit  adimplere.  Cum  ergo  ipso- 
rum  testimonio  tam  evidens  sit  propositum  ejus, 
qui  licet,  ut  dictum  est,  tanta  aviditate  sitiat  san- 
guinem  nostrum,  avidius  tamen  appetit  Ecclesiae 
perimere  libertatem,  et  auctoritatem  apostolicae 
sedis  a  finibus  sedis  exterminare  ;  mirabile  est  in 
oculisomnium  sapientium  timentium  Dominum, 
qua  ratione  eum  tandiu  Romana  Ecclesia  sustinu- 
erit,  qua  patientia  audierit  tot  injusta  et  enor- 
mia  postulantem,  cum  illa  divinitus  instituta  sit 
eradicareetdisperdereomnem  potestatem  et  altitu- 
dinem  extollentem  se  in  injuriam  et  contumeliam 

Christi. 

Parcere  subjectis,  el  debellaresuperbos, 
fuit  gentilium  eminentia  Romanorum:  etcerteChri- 
sti  doctrina  superbos  humiliat,  et  exaltat  humiles. 
Ecce,  inquit,  constituite  super  gentes  et  regna,  ut 
evellas,  et  destruas,  et  disperdas,  etdissipes,  et  adi- 
fices,  el  plantes.  Nunquid  apud  Petri  successores, 
Christi  vicarios,  debet.esse  acceptio  personarum  ? 


D 


temporalium  compendio  subeamus  dispendium 
eeternorura.  Et  quia  nolumus  Ecclesiam  dejicere, 
dejectionem  nostram  rex  quaerit  a  vobis.  Quia 
legem  Dei  transferrenolumus.utei  succedatiniqui- 
tas  tyrannorum,  queent  ut  nos  citra  necessitatem, 
preeterutilitatem,  contra  auctoritatem  adaliamEc- 
clesiam  transferamur.Quia  vero  vocantem  ad  ini- 
quitatis  consortium  sequi  nolumus,petit  nos  evocari 
a  vobis,  ut  in  transilu  possit  nostri  sanguinis  cum 
iniquitatis  suae  consortibus  qualecunque  exercere 

commercium. 

Quid  enim  aliud  sibivult,  quod  Mediolanenses, 
Cremonenses,etParmensesinextermmiumnostrum 

mercede  corruptos  sollicitat?  Quid  Papiensibus  aut 
aliisItalieecivitatibusnocuimusunquam,utnostrum 

exsihum  procurarent  ?  In  quo  laesimus  sapientes 
Bononiee,quinec  sollicitatiprecibus  et  promissis, 
perniciei  nostrae,  quam  causam  audierant,  volue- 
runt  dare  consensum  ?  Certenos  Robertum  de  Bas- 
sevilla  non  proscripseramus,  et  tamen  sollicitationi- 
bus  inductus  est,  ut  nostram  apud  vos  perpetuaret 
proscriptionem.  Dolo  tamen  postea  cognito,pceni- 
tentia  ductus  rogavit,ne  ipsius  injusta  petitio  audire- 
tur.RicardusSyracusanuselectus,corruptusaccepta 

spe  Lincolniensis  episcopatus ,  persecutores nostros 
juvitopibus,armavitcou3ilio,viribusroboravit.Nam 

et  ipsi  regi  Siculo,  intra  cujus  fines  modo  consi- 
stitis,  ut  eum  caperent  in  perniciem  Ecclesiae  et 


509 


EPISTOUE  AD  CARDINALES, 


510 


nostram,  filiam  regis  Angliae  copulandamin  matri-  A  cumlucro  succensa  cupiditas  hinc  animaripossit, 


monium  promisserunt.  Nonnefrangentes  panem.et 
familiamleoninam,  et  gentem  latronum  et  alios 
RornanospotenUssimos,quasicastraconductitiaad- 
duxerunt ,  ut  non  tam  flecterent,  quamfrangerent 
EcclesiamRomanam?  Sedetpacem  imperatoris  et 
Saxonumrepromittunt.EtquodomnesRoinanosda- 
tapecuniainducent,utfaciantfidelitatemdominopa- 
pae,dummodoinnostradejectione  regisAngliae  sa- 
•tisfaciat  voluntati.  Patetquam  securum  transitum, 
quamjucundumcommeatumnobisdiligentiahomi- 
nis  praeparabat.Profectononsatiscurabat.undesa- 
tisfieret  creditoribus  nostris,  unde  sociis,si  quis  ta- 
meninveniriposset,  adprocinctumitineris  necessa- 
ria  ministrarentur.unde  sumptus  itineris  procede- 


utpro  libitu  releget  et  proscribat  episcopos,  ettan- 
dem  in  gratiamEcclesioe  redeat,  si  quacunque  jactu- 
railliusqualemcunquefeceritpacem.Namhujusmo- 
di  dissimulatio  cupidas  incendit  potestates,et  per- 
versis  hominibus  praestat  audaciam  delinquepdi. 
Meliusquenobisessetnonfuisse  natos,  quam  Eccle- 
siam  induxisse  pestem  tam  perniciosi  exempli :  prae- 
sertim  cum  illifacilesit  damna  rerum  immunitati- 
bus,privilegiis,etpossessionibusincultis,etaliisbe- 
neficiis  nostro  praeeunte  consilio  ex  parte  maxima 
compensare. 

Neque  hoc,  si  dominus  papanobisastiterit,diffi- 
cile  est  extorqueri.  Quialicetpraetendatminas,totus 
terrore  concutitur,exquo  contumaces  episcopos,et 


rent,et  solatia  proscriptae  multitudinis  quae   post  b  alios  malitiaesuaecomplices,  etsatellitesiniquitatis, 

quinquenne  exsiliumegens  et  afllicta  erat  intantis 

calamitatibus  deserenda.Eadem  sane  diligentia  pro- 

curantium  haec.quoniam  regisnomen  in  hancsus- 

picionem  deducendumessenoncredimus,  poterant 

hospitum  utensilia  toxicari,  et  diflicile  est  vitam 

servare  incolumem,  cui  insidiatur  is,  qui  jus  habet 

in  familiam  totam.  Etnein  hacparteschedulapro- 

trahatur  et  verba,  quoad  vitacomes  fuerit,nospro- 

nulla  unquam  vocatione  tot  et  tantis  periculis  in- 

geremus.  Namsiquis  ex  quacunquecausa  mortem 

non  detrectat,  vitam  facilius  poterit  ferro  vel  laqueo 

terminare. 

Nuperautemmisit  idem  rex  nuntios  suos,  epi- 
scopumvidelicet  Sagiensem,  etGaufredumCantua- 
riensemarchidiaconum,adChristianissimumregem 
sollicitans  eum  precibus  et  promissis,  ut  nos  ejice- 
retde  terra  sua.  Sed  vir  Deo  plenus  respondit  se 
hoc  j  us  haereditarium  ab  antecessori  bus  contraxisse 
et  semper  fuisse  consuetudinisregniFrancorum,  ut 
omnespro  justitiaexsulantesbenigne  recipiat,et  eis 
debitae  humanitatis  solatia  impendat.  Et  dixit  se 
nunquam  tam  laudabilem  haereditatem,  etDeogra- 
tam  ex  causa  qualibetdeserturum.  Adjecit  etiam, 
quod  nos  receperat  de  manu  domini  papae,  quem 
solumin  terris  habet  dominum,  et  ideonec  pro 
imperatorenecpro  rege,  nec  pro  aliqua  mundi 
potestatedimissurum,quin  foveat  nos  et  causam 
nostram,  quandiu  necesse  fuerit  quoniara  Deus, 
nobiscum  est,  et  pro  tuendalege  ipsius  tot  injurias 
etdamnasustinemus.Hocresponsoconfusosdimisit 


Satanae  tradi  vidit  in  interitum  carnis.  Nam  si  isti 
contriti  fuerint,  citius  et  facilius  perdomabitur,  et 
fulgura  ejusin  pluviam  convertentur.Expertis  cre- 
dite,  qui  novimus  hominis  mores,  qui  portavimus 
pondus  diei  etaestus,  nec  adhuc  pro  Domino  et 
Ecclesiaehbertateformidamuscongressum,  credite, 
inquam,  quia  ejus  ingenii  homo  est,  ut  non  possit 
nisi  suppliciis  emendari.  Et  quiatotiusmalitiae  ejus 
incentorepiscopusLondoniensis,qui  nuperin  tan- 
tamprosiliitimpudentiam,utdixeritse  Cantuarien- 
si  Ecclesiae,  cui  professionem  fecit,  nullam,ex  quo 
translatus est,debere  obedientiam ;  gloriatur  etiam, 
quod  cathedram  archiepiscopalem  ad  Ecclesiam 
Londoniensem  transferri  faciet :  necesse  est  tantae 
iniquitatis  caput  conteri,  ut  Anglicana  Ecclesia 
convalescat.  Opposuerunt  se  illi  nuper  scissuram 
Ecclesiae  molienti  fratres  et  coepiscopi  nostri,  ad 
quossubvertendosde  cismarinispartibusregis  offi- 
ciales  attraxit,  ut  per  eos  aflligantur,  qui  cum  ipso 
accipere  characterem  bestiaenon  acquieverint.Pla- 
ceat  itaque  dignationi  vestrae,  quam  in  Cautuarien- 
sis  Ecclesiae  patronatumdominus  suscitavit  haec  ad 
mentem  domini  papae  reducere,  et  pro  more  vestro 
confirmare  in  subventioneEcclesiae  fratresvestros, 
et  impetrare,  utper  nostrarum  tclerantiam  passio- 
num  acquirat  apostolica  sedes  AnglicanaeEcclesiae 
libertatem.  Nam  mori praeelegimusin exsilii  acerbi- 
tate  proDomino,quamvidere  Ecclesiam  exsecran- 
dis  tyrannorum  traditionibus  profanari,  et  divinae 
legis  evacuari  vigorem.  Date  veniam,  quia   verba 


et  nobis,  quod  eiDeusretribuat,  solito  benignior  et  D  protrahere  protracta  cogit  necessitas,  et  nonnulla 


liberalior  est,  licet  benignus  et  hberalis  semper 
exstiteris.  Dicit  autem  se  probaturum  in  causa 
noslra  sinceritatem  et  vigorem  Ecclesiae  Romanae, 
etveritatem  domini  papae,  cujusfidemet  constan- 
tiamin  eo  commendat  plurimum,  quod  regem  An- 
gliaein  petitionibusinjustis  abeo,gaudetesserepul- 
sum.Sitamen  vera  sunt.quae  audivita  rumigerulis, 
etdominuspapaperseveraveritineoquodei  promi- 
sitnobis.Suntin  parte  adversa,  qui  nos  ablatorum 
restitutionempetere  dissuadeant,et  si  fortede  pace 
agendum  fuerit,  oninia  perfunctorie  pertransire, 
nou  attendentes  quam  periculosumessetexemplo, 


pars  solatii  est  in  aure  dulcissimi  Patris  et  piis- 
simi  domini  proprias  effundere  calamitates.Siqui- 
dem  : 

Dulce  loqui  miseris,  veteresque  reducere  questus. 
Et  ut  heec  saepius  ad  memoriam  reducatis,  vestris 
provoluti  pedibus  affectuosius  imploramus.  Va- 
leat  semper  sanctitas  vestra,  nostri  memor  ante 
Deum. 

Haec  sunt  nominaexcommunicatorum,qui  incor- 
rigibiles  et  contumaces  inventi,  denuntiati  sunt 
secunda  denuntiatione  :  Gaufredus  Cantuariensis 
archidiaconus,  Robertus  vicarius  ejus,  Ricardus  de 


5ii 


S.  THOM.E  cantuar.  archiep. 


512 


Ivelcestre,  Ricardus   de  Luci,  Willelmus  Giffard, 
Adam  de  Cheringis. 

EPISTOLA  XLVIII. 


AD  EUMDEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Ostiensi 

episcopo. 
Sicutadlocum,undeexeunt,fluminarevertuntur, 

ut  iterum  fluant,  sic  adagendas  pietati  vestrae  gra- 
tias  flexis  genibusmentis  debemusaccedere,ut  per 
vosinministerioEcclesiae  roboremur,qui  a  vestra 
miseratione  post  Deum  vires  accepimus,  ne  cadere- 
mus  in  manuhostili.Amici  nostri  etproximinostri 
steteruntcontranos,persecutorumgladiosacuentes, 
et ut nos  confuuderent  et contererent,  etiam  sub  ipsis 
facti  suntin  arcum  pravum.  Sed  fides  vestra  in  ca- 
minotribulationisnostraeet  pressura  Ecclesiae  sem- 
per  examinata  clarescit,et  charitas  non  querens  quae 
sunt,sed  quae  Jesu  Christi,  a  Patre  misericordiarum 
obtinuit  pacem,  quam  mundus  darenon  poterat, 
aut  sperare.  Nos  enimaddominum  nostrum  regem 
Angliae  in  humilitate  debita   accedentes,  cum  eo 
fecimus  pacem  cuj us  tamen  tota  substantia  subsistit 
in  spe,sed  quae  auctore  Deo  non  confundet.  Nam 
ut  res  sequatur,  qui  ccepit,ipse  perficiet.  Instabant 
aliquieorum,  etiamquicolumnaeEcclesiae  videban- 
tur,  ut  nos  et  totam  causam  Dei  conferremus  in 
arbitrium  ejus,  sedanobis,  Deo  propitio,nec  ob- 
tentum  est  nec    oblinebitur,  ut  quaestionem  da- 
mnorum,  quae  Ecclesiae   Dei  et  nobis  illatae  sunt, 
autquerelam  consuetudinura,  imo  potius  abusio- 
num,  autdivinaelegis, velint,  nolintprincipesfideli- 
bus  observandae  custodiam  in  arbitrium  hominis 
conferamus.  Quantalibet  enim  potestas  divinitus 
ordinata  minoresteo,qui  instituit  eam,  et  impoe- 
nitentibus  peccata  dimitti  non  posse  perspicui   et 
perpetui  juris  est.  Et  si  res  ablata  ab  eo,  qui  sol- 
vendo  est,  non  reddatur,  constat  paenitentiae  veri- 
tatem  non  exhiberi,sedexercerifigmentummalitiae 
mendacio  palliatae,  aut,  ut  verius  dictum  sit,   bis 
pollutae.  Error  siquidem  pristinus   perseverat,   et 
novafraude  calcatius  cumulatur.  Caetera  supplebit 
nuntius,  quemet  petitiones,  quasper  eum  domino 
papae  porrigimus,  paternitati  vestrae  desideramus 
attentius  commendari  et  promoveri. 
EPISTOLA 


A  seriem  pleniuscognoscatis,  mittimus  advos  magi- 
strum  Henricum,  fidelem  et  familiarem  nostrum  et 
vestrum,  ex  cujus  relatione  statusnostrimiseriam 
perpendere  poteritis.  Et,  siplacet,  crediteei  in  his 
quae  ex  parte  nostra  vobis  dixerit,  tanquam  si  ex 
ore  nostro  audiretis.  Non  differat,  quaeso,  vestra 
discretio  suumnobis  aperireconsilium,  quoniamin 
arcto  positi  sumus,  et  a  vobis,  in  quo  maximam 
habemus  fiduciam,tanquam  amico  nostro  praecipuo 
etpatrono,  solatium  exspectamus.  Valeat,  et  com- 
patiatur  nobis  sanctitas  vestra. 

EPISTOLA  L. 


AD  HYACINTHUM  DIACONUM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Hyacintho 
cardinalildiacono,  salutemetcumsummadevotione 

reverentiam. 

Inundaverunt  mala  super  capita  nostra,  contu- 
meliis  et  injuriis  supra  modum  afficimur,  saturati 
sumus  opprobriis  :  etqui  insurguntin  nos  forte 
vivos  deglutissent  nos,  nisi  quiaadsummiconsilii 
angelum  et  sanctam  Romanam  Ecclesiamconfugi- 
mus,  inqua  post  Deum  spei  nostrae  summa  consi- 
stit,  a  qua  si,  quod  Deus  avertat,  ceciderimus, 
omni  consilio  destituti,  quid  nobis  agendum  sit, 
penitus  ignoramus.  Ut  igitur  eorum,  quae  patimur, 


AD     EUMDEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Hyacintho 

B  diacono  cardinali. 

EcclesiamAnglorum  et  nosposuimusin  manibus 
vestris,  ut  profectus  noster  ad  vestram,  de  cujus 
ope  nitimur,  gloriam  esctissime  referatur,  et  desq- 
lationostraad  vestrumspectetdispendium,  quinos 
etnostra  vestrae  affectione  promptissima  devovimus 
voluntati.  Persecutores  Ecclesiae  eatenus  in  malitia 
processerunt,  utultraprogredi  nequeant,sed  velint, 
nolintdeficient  in  seipsis,nisi  eisEcclesia  Romana 
in  perniciem  suamdederitvires.Fulminaeorum  in 
tonitrua  convertentur,  et  turbo  ventositatis  hujus 
facile  solveturimbre.Inbrevi  futurum  est,  auctore 
Deo,  ut  viceritis,  dummodocitametcertampossitis 
exspectare  victoriam,  Mementote  Pompaei  vestri, 
quem  Caesar  itidem  vesterinsuperabilem  esse  dice- 

c  bat,  si  tambenesciret  vincere,  quam  bene  noverat 
pugnare.  Egerat  prima  rex  Angliae,  ut  ad  sedem 
apostolicamnullafieretappellatio,  suamschismatis 
cumschismaticisposuit  portionem  ministerio,  imo 
perj  urio  Joannis  de  Oxeneford,qui  nunc  vestris  audet 
apparere  conspectibus ;  sed  eo  nunc  perductus  est, 
ut  coactus  sit  confugere  ad  sedem  Petri,et  domini 
papae  invocare  nomen,  quod  ante  inhibuerat  invo- 
cari.  Et  quidem  ad  Ecclesiam  Romanam  recte  con- 
fugeret,  si  declinaretinjuriam,  noninferret  ;si  de- 
votionem  praesentaret  Ecclesiae,  et  non  ipsiusquae- 
reret  subversionem  ;sinon  plus  noceret  fictas  ami- 
citiasetfalsumspondensobsequium,quamnocuerit 

manifestum  professus  inimicum.  Ecce  dulcissime 
Pater  et  Domine,  modo  apparebit,  qui  viri  sitis. 
Reducite  ad  roentem,  quoniam 
D  Fistuladulcecanit,volucrem  dum  decipit  auceps: 
Ne  vos  decipiant  animi  sub  vulpe  latentes. 
Si  quidunquam  vestri  contemplatione  compendii  in 
dispendium  Ecclesiae  feceritis  ad  preces  ejus  vel 
munera,  ipsemet  in  confusionem  vestram,  et  apo- 
stolicae  sedis  opprobrium,  more  suo  praeconabitur 
istud,  etquodnunc  saepe  etmuitisdicere  consuevit 
scilicet  omnia  Romae  esse  venalia,  tuno  passim 
praedicari  faciet  super  tecta.Utinam  solus  audisse- 
tis,  quae  locutus  sit  de  legatis  illis  quos  recepit  et 
etiam  de  illo  quem  simulat  se  amare,  et  quem 
denuo  dicitur  petiisse  legatum  !  Solus,  inquam,  ut 
probra  solutioris  linguae  stultorum  et  credulorum 


513 


EPISTOL/E  AD  CARDINALES. 


514 


non  infecissent  aures.  Benigne,  si  placet,  suscipite  A 
nuntios  nostros,  per  quos  ceetera  audietis.Et  com- 
patimini  sacerdoti,  quem  post  illam,  quamdicunt, 
appellationem  capi  violenter  fecit,  et  conjecit  in 
carcerem,  cum  postea  non  debuerit  contranosaut 
nostros  aliquid  innovare,  si  appellati  sumus,  imo 
qui  eo  preesente  appellavimus,et  jam  biennio  ex- 
spectantes  sententiam  postulamus.Advertite  quali- 
terecclesiaspossessionibus  et  libertate  spoliaverit, 
qua  immanitate  nos  persequatur  et  nostros  pro  li- 
bertate  Ecclesiee,  pro  fidelitate  sedisapostolicaepa- 
tientes,  et  paratos  pati  adhuc  pro  viribus,  quas 
nobis  Deus  contulit.Presbyter.clericus  WillelmiPa- 
piensis,  nuper  promisit  regiAngiiae,quodadvolun- 
tatem  ejus  definiet  dominus  suus  causam  instam, 
accepta  legatione.  Sed  certum  sit,  quod  nos  nec  B 
personam  nostramneccausam  Ecclesiee  credemus 
ei,  cujus  affectionem  ad  nos  et  regem  pridem  satis 
expertisumus.Devultudominipapaejudiciumistud 
prodiet,  cuiEcclesia  stat  autcadit.Stabit  autemper 
misericordiamDei.etauxiliumetconsiliumvestrum. 
EPISTOLA  LI. 

AD  EUMDEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Hyacintho 
cardinali. 

Quanto  magis  de  vestro  sinceritatis  dilectione 
confidimus,  tanto  confidentius  in  negotiis  nobis  et 
ecclesiaenobis  commissee  emergentibus  ad  vos,  sic- 
ut  ad  unicum  et  extremumsuffragiumrecurrimus. 
Inde  est,  quod  de  vobis,  sicut  de  amico  specialiter 
dilecto,  indubitatamobtinentesfiduciam  sinceritati  q 
dilectionis  vestrae  ad  memoriam  reducimus,  vos 
dignanter  nos  et  ecclesiam  nostram,  imo  vestram 
potius,  subvestra  protectioneadmisisse,dignitates 
cujus  et  jura  illibata  servare  nunc  temporisneces- 
sarium  est,  et  plurimum  nobis  et  vobis  expedit 
operum  exhibitione  demonstrare.  Exhibitio  enim 
operis,probatioestdilectionis.Nosigiturdilectionem 
vestram  modis  quibus  possumus  attentius  exora- 
mus,quatenusdignitates,  libertates,  etjuraEcclesiae 
nostraeintactaetillibataconservari,studioetpruden- 
tia  vestra  sollicite  procuretis.  Sed  de  his  hactenus. 

Ecce,  domine  mi,  litteras  domini  Papiensis.quas 
ininitioadventussui.non  penitus  pompositatis  glo- 
ria  carentes,nobis  destinavit,  has  equidempoteritis 
inspicere,  nec  eas,ut  crediraus.nota  cujusdam  jac- 
tantiaeinvenietisomninocarere.Ejusveroadventum 
sperabamus  nobis  consolationem  conferre  et  pa- 
cemquipotius  nobis  contulit  desolationis  augmen- 
tum,quamconsolationisauxilium.  Jactitat  enimdo. 
minum  papam  ipsum  in  terram  regis  Angliae  misisse 
principaliteradterminandasquaestiones,  quae  inter 
nosetregem  vertuntur.sicutEcclesiaeDei  videritma- 
gisexpedire.Noncredebamus,nec  penescuriam  Ro- 
mamhocpromeruimus.utipsius  subjeceremurarbi- 
triijudicio,quem  curiae  universitas  nobiscumpari- 
ter  bene  novit  nostrum  esse  inimicum  etecclesiae 
nostrae,  necnon  et  hostem  plusquam  manifestum. 
Sed  nos  ut  vobis  veraciter  dicimus  ipsius  in  aeter- 


num  declinabimus  judicium.  De  ceetero  omnem  in 
vobis  spem  et  fiduciam  nostram  secundario  post 
Deumipsumpenitusprojicimus,attentiusrogantes, 
at  cum  pereumpacemetreconciliationemaliquam 
nullatenus  speremus,  sollicitudinem  prudentiae  ve- 
stree  ita  efficaciter  adversus  eum  apud  dominum 
papam  exhibeatis,  quatenuspersonis,  tamcismari- 
nis,  quam  transmarinis  litteris  suis  firmiterpreeci- 
piat,  etin  virtuteobedientiae  injungatutsententiam 
quam  in  regemet  terram  ipsius  rationabiliterpro- 
mulgabimus,firmiterteneant  etobservent.Praeterea 
partes  vestrasdiligentius  interponatis.utconfirma- 
tionem  primatiae  nostree,  quam  in  primo  adventu 
nostro  Senonis  dominus  papa  nobis  concessit,  per 
vos  obtineamus.  Valete  et  memores  estote  nostri, 
sicut  sumusetyestri,et  latorempraesentium.quanto 
maturius  poteritis,et  expedire  et  ad  nos  transmitte- 
re,  ecclesiaestatum,dominipapae,et  vestrum  nobis 
significantes,  procuretis.  Iterumvalete. 

EPISTOLA  LII. 

AD   EUMDEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Htacintho 
cardinali. 

Interemptorum  pro  causa  JDomini  et  Ecclesiae  li- 
bertate  sanguis  clamat  ad  Domioum;etmiseri,qui 
residui  sunt,  omnesadsanctitatisvestraeconfugiunt 
pedes  in  miseriis  istis.  Quot  et  quanta  ab  impiis 
Anglicana  Ecclesia  toto  quinquennio  isto  pertulerit, 
soli  illi  noverint,  qui  experti  sunt,  quorum  primus 
ego  cum  miseris  coexsulibus  meisproscriptis  Christi 
Jesu.  Ipse,  cujus  expugnaturheereditas,lex  concul- 
catur,profanantur  sancta,sic  causae  suae  cito  propi- 
tius  adsit?sicut  conscientiae  meae  fidelissimus  testis 
assistit,  et  pro  innocentibus  contra  persecutores  et 
oppressoreseorum,quampromisit,feratsententiam. 
Commonitus  estrex Anglorum  per  litteras.per  nun- 
tios,  per  abbates,  per  episcopos,  per  subdiaconos 
curiae  Romanae,  per  cardinales,  et  nunc  tandem 
quasiperemptorioedicto,per  dominumGratianum, 
etmagistrumVivianum,quiquatenusprofecerint,re- 
ferente  domino  Gratiano,  qui  fideliter,  modeste, 
et  in  omni  sinceritate  in  hoc  negotio  versatus  est, 
et  nunc  festinat  ad  vos,  potestis  audire.  iNon  enim 
stetit  per  nos,  quo  minus  pax  reformaretur,sedper 
illum  qui  confidit  in  potentatu  suo,  in  divitiis  Ec- 
clesiae,  cujus  impune  diripit  spolia,  in  dolositate 
suorum,  et  familiaritate  quorumdam  vestrorum, 
quoshactenusin  perversitatibus  protegendis  habuit 
defensores.  Nam  quod  mundus  sentit,  dolet,  inge- 
miscit,  nullus  adeo  iniquam  causam  ad  Ecclesiam 
Romanam  defert,  quin  ibi  spe  lucri  concepta,  ne 
dixerimodoresordium.adjutoreminveniatetpatro- 
num.  Sed  et  hoc  in  monte  Dominus  videt,  ante 
cujus  tribunal  citius  omnes  astabimus.de  operibus 
et  conscientiis  responsuri.In  quo  vero  caculonunc 
causa  nostra  resederit,  siplacet,  audite  :rexacqui- 
escit,  ut  ego  et  mei  redeamus  ad  nostra,  domos 
scilicet  vacuas,honorem  Dei  servaturi,  salvisdigni- 


515 


S.  THOMjE  cantuar.  archiep. 


816 


tatibus  suis,  quarum  nomine  pravas  illas  intelligit  A  laboravit,et  quod  magis  est,  fidelius  et  efHcacius, 


consuetudines,  quas  audistis,  et  quas  constat  lege 
divinaetauctoritateEcclesiaeRomanae  esse  damna- 
tas.  Nos  autem  admittimus,  ut  salvo  honore  Dei  et 
fidelitate  Ecclesi8eRomanse,regnivaleantetvigeant 
dignitates,  quae  sub  mensura  divini  honoris  cohi- 
bendae  sunt. Non  enim ad  illarum  formam coarctan- 
dus  est  honor  Dei.  Sed  ille  non  acquiescit,  nisi 
absolute  profileamursubre-ligionejuramentiobser- 
vantiam  dignitatum,  quod  nondum  fecit  nec  mini- 
musdepopuloterrae.Nec  ad  hoc  alicubiarctatusest 
clerus,  ut  se  vel  sacros  canones  vel  Evangeliiman- 
data  juret  observaturum.  Certe  nec  tutum  esset, 
quia  in  multis  offendimus  omnes.Detrectat  ablata 
restituere  vel  satisfacere,  cum  tamen  et  praefatis 


laboris  sui  ab  ea  in  omnigratiarum  actione  et  ex- 
hibitione obsequii  percipere  fructus.  Nam  cum  alio- 
rum  amicorum  fereomninum  fidesessetexinanita, 
vos  illorum  animosa  pusillanimitate  in  spem  ere- 
xistis,solidastismanus dissolulas, genua  debilia  ro- 
borastis,  et  attentius  auditor  verbi,  verus  Christi 
discipulus,  consors  apostoli,  haeres  Petri,  fratres 
vestros,  qui  ad  cultum  justitiae,  et  patronatum  Ec- 
clesiae  praeordinati  erant,  exemplo  confirmastis  et 
verbo.  Expetierat  enim  Satanas  Ecclesiam  Roraa- 
nam  in  tribulatione  vestra,  sicut  et  nostra,ut  eam 
cribraret  sicut  triticum,  et  suos  probaret,  et  con- 
vinceret  infideles.  Sed  Christus  de  ipsa  tentatione 
proventum  operalus  estlaetum,  et  utilem  fidelibus 


nuntiis  domini  papae  et  aliis  papam  professus  sit,  B  universis,  sed  vobis,qui  alios  superastis  infide,prae 


quod  de  tempore  cancellariae  non  teneor  illi.Hanc 
tamendetentionisinjustaepraetendit  rationem  quod 
antecessores  sui  nostris,  quos  saepe  fugaverunt, 
redeuntibus  nihil  restituisse  reperiuntur.  Sed  hoc 
falsumesse  convincitur  ex  historiis,  et  attestatione 
vivorum. 

Nunquid  ergo  cohibendus  non  est.qui  majorum 
violentiaset  impietatesusurpatprolege?  Utique  si, 
quod  absit !  in  isto  praevaluerit,  pessimum  iniqui 
compendii  cunctis  gentibus,  et  sasculis  relinquit 
exemplum.Relegetergo,  etproscribat  quotetquan- 
tos,  et  quandiu  voluerit,et  cum  redierint,  petitiones 
eorum  hoc  exemplo,imo  jam  lege  excludet.  Nam 
Deum  testem  invoco  in  animam  meam,  quod  me 
magis  movetpernicies  exempli,quamtemporalium  C 
jactura  rerum.Cum  itaque  novas  etindebitasexigat 
obIigationes,cum  tam  perversas  sub  nomine  dignita- 
tum  vindicet  consuetudines,  non  persuadeat  vobis 
quispiam,quodego  pacis  generem  impedimentum, 
sed  ille  qui  Dei  subvertit  legem  et  totam  turbat  Ec- 
clesiam.  Quidquid  potero  facere  salvo  ordine  meo, 
et  sine  pernicie  exempli,  libenter  faciam  pro  recu- 
peranda  gratia  ejus,  etpace  mea.  Sedabsit,  utsci- 
enter  faciam  contraDeumproquietemomentanea, 
et  non  tamperiturisquampereuntibus  bonis!  Haec 
diligentius  scripsi  paternitati  vestrae  plus  tamen 
de  necessariis,  ne  scriptafastidium  generarent.in 
ore  nuntiorum  posita  sunt,  quos,  si  placet,  ut 
consuevistis  in  benignitate  recipite,    et    causam 


caeteris  gloriosum.Nos  enim  per  gratiam  Deietve- 
stram,  cumdomino  rege Anglorumfecimus  pacem, 
ad  honorem  Dei  et  Ecclesiae,  ut  speramus,  utilita- 
tem.cujus  formam  latorpraesentium  vobis  exponet, 
quem  desideramus  vobis  attentius  commendari,  et 
petitiones,  quashabetin  manibus.quiaconsuevistis 
industria,  promoveri. 

(Vide  etiam  epistolam,  quse  incipit :  Satis  superque 
etc,  ad  Conradumet  alios  directam.) 

EPISTOLA  LIV. 

AD JOANNEM  CARDINALEM  JOANNIS  ET  PAULI. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Joanni  car- 
dinali  Joannis  et  Pauli. 

Discretioni  vestraenon  exstat  incognitum,quanta 
sinceritatefidei,obedientiaedevotione,etexhibitione 
obsequior  um  Cantuariensis  Ecclesia  prae  caeteri  s  om- 
nibus  totius  insulae  nostrae  sedi  apostolicae  semper 
adhaeserit,nec  ab  ejus  unquam,  sive  prosperorum 
blanditiis,sive  turbinibusadversorum.potueritfide- 
litate  divelli.Haecvestrosolebatgauderepatrocinio, 
et  a  vobis  decessoris  nostri  temporein  tribulatione 
exspectare  solatium,  etinopportunitatibus  suisve- 
stro  concilio  instrui,  et  auxilio  roborari.  Vobis  de- 
vota  erat,  suisqueconnumerabatsuccessibus,sida- 
batur  facultas  obsequendi,  si  ex  merito  suo  vobis 
officiosa  videbatur  in  aliquo.  Nos  quoque  ipsi,  qui 
ejus,  dignationedivina.licet  indigni,gerimus  admi- 
nistrationem,  saepe,  quod  memorimenterecolimus, 


Ecclesiae  fovete  ut  vestram,  quoniam  Dei   causa  q  operamdedimus  etdiligentiam.utvestrae  voluntati 


est.  Et  ego  parvuli  mei  sumus  et  erimus  semper 
vestri. 

Similiter  domino  Alberto  presbytero  cardinali. 

Item  dominoTheodwino  presbytero  cardinali. 

EPISTOLA  LIII. 

AD  KUMDEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Hyacintho 
cardinali. 

Silaborantemagricolamoportetprimumpostred- 
ditas  Deoprimitia  sederejustissimum  est.utvestram 
charitatem,quae  in  sublevatione  sanctaeCantuarien- 
sisEcclesiae  ferejam  pereuntis,  plus  etdiutiusjam 


et  vestrorum  usibus  serviretur  :  etutinamnon  exci- 
disseta  memoria  vestra  ISedquiainhacpartevide- 
tur  obliviosior,quam  expediret  nobis.rogamus  ut  sal- 
tem  fratri  nostro,  quem  officii  vestri  non  credimus 
esse  immemorem,  credatis  de  nostra  ad  vosdevo- 
tione.  Si  autem  vobis  in  persona  nostra  post  ade- 
ptum  episcopatus  gradum  non  servivimus,  utique 
nobis  voluntas  nondefuit,sedfacultas.Sperabamus 
de  vobis,  prae  multis,  nostrum  non  auferentes,  etsi 
differentes  obsequium.  Decreveramusnos,quoddif- 
ferebatur,  cum  accessione  devotionis  et  obsequii 
amico  et  domino  benigne  praestolanti  multiplicius 
refusuros.  Unde  miramur  supra  modum,  quis  vos 


517 


EPISTOUE  AD  CARDINALES. 


518 


ab  amore  CantuariensisEcclesiaeet  protectioneno- 
stra  averterit,  praesertim  in  causa  Dei,  quae  si  peri- 
clitaretur,  quod  absit  !  totius  Anglicanae  Ecclesiae 
libertas  deperiret,  Romanae  sedis  auctoritas  arcere- 
tur  ab  Anglia,  et  ad  nutum  regis  procederent  uni- 
versa.  Si  voluissemus  ei  ab  initio  in  consuetudini- 
bus,  quas  petit,  consentire,  nec  vestronecalterius 
interventu  ad  ipsum  indigeremus.  Vos  viderilis,  an 
ad  verba  juratoris  insignis,cujus  fraudes,  Deo  pro- 
pitiante,  detectae  sunt,  tam  cito  fuerit  recedendum 
ab  amico,tam  facile  Cantuariensis  Ecclesiae  contem» 
nendum  obsequium.  llla  tamen  nec  sic  repulsa  et 
laesa  recedeta  vobis,neque  nos,  siplacuerit  vobis, 
a  vestro  desistemusobsequio,quinacceptotempore 
honori  vestro  et  vestrorum  studeamus  devotius  in- 
servire.  Hac  itaque  voluntate  et  conscientiae  securi- 
tate  confisi  rogamus  attentius,quatenus  Cantuarien- 
sem  Ecclesiam  se  vobis  offerentem  non  abjiciatis, 
non  deseratis  causam  Dei,  quae  indubitanter  est  in 
manibus  vestris,  ne  et  vos  deserat  Deus,  qui  et  de 
vobis,  in  quo  judicio  judicaveritis,  judicavit.  Expe- 
riatur  nunc  Cantuariensis  Ecclesia  veteris  amici 
fidem,  quia  qui  amicum  in  necessitate  deserit,non 
illius  amicus  est,  sed  fortunae.Unde  vobistanquam 
amico  et  domino  fideli  intimamus,quia  non  tantum 
vobis  proderit  illius  juratoris  et  similium  amicitias 
colere,  quantum  oberit,  si  Cantuariensis  Ecclesiae 
projiciatis  obsequium.  Nam  servile  ingenium  est, 
quod  duntaxat  suppliciis  emendatur. 

EPISTOLA    LV. 

AD  EUMDEM. 

Venerabili  fratri,et  utinam  amico,domino  Joanni 
Neapolitano,  Dei  gratia  sanctae  Romanae  Ecclesiae 
presbyterocardinali,THOMAseadem  gratia  Cantua- 
riensis  Ecclesiae  minister  humilis,  miserac  misera- 
bilis  exsul,  salutem,et  sic  transire  per  bona  tempo- 
ralia,  ut  seterna  non  demereatur. 

Verbum  evangelicum  est  :  Qui  non  est  mecum, 
contra  me  est,  et  qui  non  colligit  mecum,dispergitt 
Et  nunc  quidemquaefuit  unquam  adversus  sublimi- 
tatem  vestram  nostra  iniquitas,  quae  parvitatis  no- 
stree  indevotio,  ut  non  fieret  nobis  tempore  tribula- 
tionis  nostrae  benigna  vestra  solertia,  non  faceret 
nobiscum  vestrabenevolentia,imo  quod  durius  est, 
destiterit  aggravari  manus  vestra  super  exsulis  et 
proscripti  importunitas  ac  molestias,  non  conti- 
nueritopera  vestra  et  industriasemperacceptotem- 
pore  miseri  hominis  augere  miseriam?  Non  debuit 
certe  talis  testimonium  conscientiae  fieri  gloria  ve- 
stra.  Parcat  itaque  de  caetero,  si  placet,  parcat, 
quaeso,  et  nunc  tempus  est  ut  parcat,  cessetque  in- 
dignatio  vestra  infortunati  hominis  exaggerare  in- 
fortunium,  et  innocentiam  lacerare.  Nam  et  si 
quando  fuerim  felix,  pro  modo  temporis  didici  et 
nunc  esse  infelix,  nec  felicius  est  infelici,  quam 
nosse  sortem  suam.  Praeterea  quomodo  unquam 
ipotnita  memoria  vestra  excidere,  quod  petitione 
domini  regis  Francorum  in  virgulto  suo  apud  Au- 


A  relianum,  praesente  comite  Theobaldo,  susceperit 
nos  vestra  discretio  de  manu  ipsius  propria  prote- 
gendum,  ac  de  caetero  fovendum  adversus  omnes 
homines,  excepto  dominopapa  ?  Quorsum  evanuit 
ista  susceptio  ?  Non  equidem  credimus  extunctem- 
poris  culpa  ipsius  regis  aliqua  excidisse.scimusque 
pro  certo  ex  partenostranullum  erga  vos  interces- 
sisse  delictum,quodebuerimuset  gratiam  vestram 
demeruisse,etpromeruisseoffensam.  Heechactenus. 
Caeterumut  veniamusadrem,acceditLondonien- 
sis  cum  multa  acceleratione  ad  curiam,  sicut  dici- 
tur,suasus  a  vobis,ut  neminede  nostrisibi  nuntiis 
invento.paucisque  amicis,nunc  blandis  adulationi- 
bus,nunc  promissionibus  innumeris,nunc  nimis  ac 
terroribus  suis  ac  regis,  ibi  consequatur  gratiam 

B  unde  magis  meruit  recipere  pcenam,  inde  absolutio- 
nemextorqueat,  undemagis  meruit  reportare  con- 
demnationem.  Nec  praetendat  quisquam  vestrum 
hanc  esse  sedem  misericordiae,quae  frequentius  pie- 
tatis  intuitu  consuevit  misereri  peccantibus,  quam 
corripere  delinquentes.  Verumrespondemusvobis, 
quod  dicitScriptura :  Amant  se  justitia  etpax  eate- 
nus,  ut  qui  facit  justitiam,  inveniat  pacem,  et  non 
aliter.Justitia  etenim  et  pax invicem  osculatas  sunt. 
Unum  tamen  estquodpetimus  superomnia,  nun- 
quam  amente  vestrafierialienum,quoniam  semper 
protrahitur  avaritia  latentiumindagatrix  lucrorum, 
manifestaeque  praedae  avidissima  vorago,  neque  ha- 
bendi  fructu  felix,et  cupiditatequaerandimiserrima. 
Videte  ergo,  si  placet,  ne  vos  decipiat  versuti  ho- 

g  minis  artificiosa  malignitas,  palliata  religio,illicita 
curiositas,  promissio  vana,  munera,  quod  absit, 
quae  excaecant  oculos,  et  vim  auctoritatis  incliuant. 
Quorum  finis  interitus,  quorum  fructus  pulvis  et 
cinis,  quae  exsufflata  in  ventum  facile  evanescunt. 
Ne  inhonesti  lucri  captura  invitatus,  scelus,  quod 
vindicari  debet  in  homine  isto,  auctoritate  vestra 
tegatis. 

Quid  plura  ?  Spiritus  sanctus  faciat  vobiscum,  ut 
ministerio  vestro  et  confratrum  vestrorumreveletur 
filius  perditionis,convertaturiniquitas  ipsaincaput 
suum.  Dissipet  Deus  consilium  Achitophel,  et  sta- 
tuat  eum  contra  faciem  suam,  ut  recipiat  in  curia 
ista  quod  gessit  inique.et  reportet  inde  quod  dignum 
est,  ubi  solet  et  debet  exeri  gladius  beati  Petri^ad 
vindictammalorum,  laudem  verobonorum.Quate- 
nus  sit  inde  gloria  in  ccelis  coram  Deo  et  angelis 
ejus,et  fiat  pax  in  terra  bonae  voluntatis hominibus. 
Valeat  semel  et  semper  vestra  dilectio,ut  inde  sit 
melius  nobis  et  miseris  coexsulibus  nostris,  prae- 
sertim  in  instanti  negotio. 

EPISTOLA. 

AD   EUMDEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,JoANNiNea- 
politano  cardinali  titulo  Joannis  et  Pauli. 

Sanefa  CnntuariensisEcclesia  diu  etfamiliaritate 
et  patrocmio  vestro  gavisa  est  ;  et  adhuc  in  spe 
vestrae  miserationis  et  consolationis  exsultat.  Unde 


D 


519 


S.  THOMjE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


520 


ad  sinum  dilectionis  vestrae  fiducialius  transmittit  A  Nuntiis  enim  domini  papae.et  pluribus  aliis  palam 


miseros  suos.qui  fratrum  suorum  pro  fide  et  liber 
tate  Ecolesiae  interemptorumneci  superstitesrelicti 
sunt.Sanguis  interemptorumclamat  ad  Dominum, 
adversus  persecutores  et  oppressores  Ecclesiae,  et 
utinam  non  contra  me,  et  contra  illos  qui  se  no- 
biscum  opposuisse  debuerantpro  legibuspaternis 
et  domo  Domini.Audite,si  placet,etintelligite  anun- 
tiis,  quinuper  missi  sunt,quantaevidentia  duplici- 
tatis  et  pravitatis  convicta  sit  duritia  regis  Anglo- 
rum,et  in  quibus  finibus  Ecclesiae  causa  resederit. 
Nuncenim,  ut  semper,stetit  per  regem,  quominus 
pax  reformaretur.Egoenimquatenuspotero,  salvo 
ordinemeo,etfidelitateEcclesiaeRoman8e,dignitates 
ejus  fovendas  et  augendas  libens  admitto,  sednon 


confessus  est,quod  de  tototemporecancellariaenec 
pecuniae  nec  administrationis  illi  debeo  rationem. 
Agiteergo,si  placeat,  uttollatur  exemplipernicies, 
quaecoastaneos  et posteros occupabit,si,  quod  absit  t 
tam  manifesta  rapina  et  injuria  Christi  remanserit 
impunita.  Jamenim  convicta  est  duritia  ejus,  nec 
estquare  debeatulteriussupportari,  nisi  qui  fovet 
aut  dissimulat  errorem.in  se  ipsum  alieni  criminis 
provocetultionem.  Ego  et  coexsules  mei,  imo  Ec- 
clesiaAnglicana,procujus  libertate  persecutionem 
patimur,et  proscripti  variistorquemur  injuriis,  Deo 
de  caetero  committimus  causam  nostram,  aut,  ut 
rectiusdixerim,suam,utipse,  in  cujus  conspectuin 
brevi  sine  acceptione  personarum,  sine  suffragio 


acquiesco,  ut  nova  et  perniciosa  fidelitatis  forma  B  numerumstabimusredditurideactibusetvoluntah- 

exemplo  mei  in  Ecclesiam  inducatur.  Ablata  mihi  et  bus  rationem,  dijudicet  internos,et  persecutores  et 

meis,autsatisfactionemomnijurerepeto,neperni-  oppressores  Ecclesiae,  et  ad  gloriam  nominis  sui 

cies  exempli,si  tam  manifestarapinairrequisitare-  promissionis,quaparvulos  suosinpraesentiacorpo- 

maneat,  vertatur  in  legem,et  tam  posteris  quam  co-  ris  consolatus  est.citius  exhibeat  ventatem.  Interim 

ffitaneis  nostris  praestet  audaciam  similiter  delin-  de  promissione  vestra  et  chantate  prajsuraens,  af- 

quendi.Vositaque,siplacet,exsurgiteinadjutorium  fectuosius  supplico,quatenus  miseros nostros  pra> 

jam  fere  deficientis  Ecclesia^.et  persuadete  domino  sentium portitores  benigmus  exaudiatis,  et  causam 


papae,et  fratribus  vestris,nediutius  tam  manifestam 
injuriam  Christi  dissimulent,cui  nobiscum  sine  per- 
sonarum  acceptione  reddetis  in  brevi  cunctorum 
operum  rationem.  Nam  opportunitas  saepe,  dum 
exspectatur,  elabitur.  Et  culpae  particeps  est,  qui 
quod  potest  corrigere,  negligit  emendare.  Nuntii 
supplebunt  caetera,  quos  si  placet,pro  Christo  au- 


Christi  promoveatis  pro  Christo,si  autem  ad  Eccle- 
siam  Romanam  venerint  episcopus  Londoniensis 
et  Gaufredus  Ridel,  sic  illos  tractate,  ut  tractari  de- 
bent,  qui  seminant  inter  fratres  discordiam.  Can 
tuariensis  Ecclesia  suum  vobis  praesentat  obse- 
quium  ,quod  promptissima  devotione  vobis  et  vestris 
impendet,  cum  vestro  patrocinio,  quod  speramus, 


diatis  in  causa  Christi.Etsi  forte  Londoniensis  epis-  Q  eruta  fuerit  a  tribulatione  malorum  et  dolore. 


copus  et  Gaufredus  Ridel  ad  Ecclesiam  Romanam 
venerint,eos  velut  antichristi  membra  tractate,  qui 
jam  mysterium  iniquitatis  suae  operatur  inillis.Va- 
leat  sanctitas  vestra. 

EPISTOLA  LVII. 

AD    EUMDEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,JoANNi  pre- 
sbytero  cardinali  Neapolitano. 

Fraternitatem  vestram  in  Christo  convenio,  ut 
Anglicanae  Ecclesiae  assistatis  pro  Christo.Hoc  enim 
mihi  a  vobis  promissum  indubitanter  et  gratanter 
recolo,quodmihiconsilium,auxiliumetpatrocinium 

firmissime  promisistis,  ubicunque  et  contra  quem- 
cunque  mihi  justitia  suffragaretur.  Nunc  autem  in 


EPISTOLA  LVIII. 

AD   EUMDEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,JoANW  car- 
dinali  titulo  Joannis  et  Pauli. 

Audivit  Ecclesia  Gallicanavos  in  causa  Ecclesiae 
Anglorummutasse  sententiam,utapatrocinio  perse- 
cutorum,quos  per  ignorantiam  fovebatis,credendo 
his,  qui  spem  suam  mendacium  posuerunt,  vestra 
'discretio  prae  caeteris  transiret  in  consortium  illorum, 
qui  patroni  fuerant  veritatis.  Audivit,  inquam,  et 
leetataest  valde,  quoniam  haec  est  mutatio  dexterae 
Excelsiet  EcclesiaeDeiad  libertatem,  et  nomini  ve- 
stroproticietadgloriamsempilernam.Sermogratus 
in  auribus  omnium,sed  gratissimus  nobis  et  Eccle- 


cunque  mraijusuua  suuragareiur.  nuuu  auicm  »u      »"  «• >        o 

quo  calculo  mea,  ima  Anglicanae  Ecclesi*  causa  u  siaa  Cantuariensi,  qua;  semper  vestro  consueverat 


consistat,ex  nuntiisdomini  papae,dominoGratiano 
et  magistro  Viviano,  et  a  venerabili  Petro  Carno- 
tensi  archiediacono  potestis  audire.et  plane,si  pla- 
cuerit,  cognoscetis  quod  non  ego,  sed  rex  et  sui, 
more  solito,  pacis  impedimentum  attulerunt.  Nam 
dignitatis  ejus,quantum  salvo  ordine  meo  et  fideli- 
tate  Ecclesiae  Romanse  licuerit,  servare  paratus  sum 
et  augere,sed  novam  et  perniciosam  fidelitatis  for- 
maminEcclesiam,Deopropitio,numquaminducam. 
Ablata  quidem  mihi  et  meis  restitui,  aut  Ecclesiae 
satisfieri  peto.quia  nunc  auctore  Deo  constat,quod 
exnulla,  vel  injusta  causa  resident  penes  ipsum. 


gauderepatrocinio,etse  vestramin  gratiamrediisse 
leetatur.Justum  estergo,  ut  ad  obsequium  vestrum 
revertaturet  cultum.Et  nos  propensiorem  operam 
dabimus  et  diligentiam,  ut  vestnsdevotissime  jus- 
sionibusobsequatur.  Fuimus  enim  vestri,  et  vestri 
esse  desideramus,  proni  quidem  ad  obsequium  si 
rex  Anglorum,quam  corde  gerimus,  officiosamex- 
pedieritvoluntatem.Necdubium,  quinapersecuto- 
rum  nostrorum.quo  vobis  noxiores  fuerint,patroci- 
nio  desistatis,  quoniam  iniqui,  avari  sunt.et  fabri 
mendaciorum :  inomnibusnegotiiscircumvenientes 
amicos,  et  credulos  sibi.Et  cum  eos  deceperrat  aut 


521 


EPISTOLjE  ad  gardinales. 


822 


lseserint,  solvuntur  in  risurn,  et  quasi  de  hostibus  A 
triumphantes,  de  sua  sapientia  gloriantur.  Valeat 
semper  charanobis  in  Domino   vestra  fraternitas. 
Valete. 

EPISTOLA  LIX 

AD  MAINFREDUM. 

Thomas  Cantuariensisarchiepiscopus,  Mainfredo 
cardinali,  qui  captus  fuerat  apudAnconam. 

Gratias  agimus  Deo,  qui  vos  ad  consolationem 
Ecclesiae  suae  eripuitde  ore  Leonis,  et  de  manu  be- 
stiae  liberavit,  etdeomni  exspectatione  Cremensis 
heeresiarchae,  et  Frederici.et  lotius  plebeculae  schis- 
maticorum.  Sensimus,  ut  ex  animi  nostri  sententia 
loquamur,  absentiae  vestrae  damna,  qui  ad  petitio- 
nem  regis  Angliae,  nostro  non  praecedente  merito, 
suspensisumus,  dierestitutionis  nostrae,ut  jactitat, 
collata  in  arbitrium  ejus.  Domine  mi,  si  fuissetis 
hic,  vigor  ecclesiasticus,  ut  spes  est,  non  ita  mor- 
tuus  esset  aut  languidus,  nec  illi  regi,  nec  compli- 
cibus  suis,  satellitibus  Satanae.collata  auctoritasin 
Ecclesiam  interim  debacchandi.  Sed  nunc  certum 
est,  quod  his  perversitatibus  toto  conatu,  quoniam 
timetisDominum.et  diligitis  decorem  domus  ejus, 
studebitis  obviare.  Placeatitaque  dilectioni  vestrae 
impetrare  a  domino  papa,  ut  suspensionem  solvat, 
aut  terminum  coarctet,  scribens  regi  Francorum  et 
Ecclesiae  Gallicanae  patentibus  litteris,  quod  nisi  rex 
Anglorumjuxtacommonitionemsuametcommina- 
tionem  nobis  pacem  ,et  ablata  cum  Ecclesiae  libertate 
restituat,exinde  nos  in  eum  et  terram  suam  offlcii  no- 
stripotestateuticoncedat,etsententiam,quam inma-  G 
lefactores  Ecclesiae  et  nostros  tulerimus,ratam  hahen- 
dam  essedecernat,  etpraecipiat  ab  omnibus  terrae 
suae  episcopis  inviolabilemobservarLdonec  satisfa- 
cere  compellantur.  Praetereaprecamur  attentius,  ut 
Ecclesiae  Can  tuariensi  in  miseriae  suae  solatium  impe- 
tretis  plenam  reformationem  primatus  sui,  ut  prae- 
cipiatur  archiepiscopo  et  EcclesiaB  Eboracensi,  ut 
nobis  obedientiam  tanquam  primatisuoexhibeant. 
Cumenimejusdemprimatuspervosconfirmationem 
obtinuerimus,  honor  eritvobis  etgloria,  si  plenum 
robur  obtineat  confirmatio  a  vobis  impetrata.  Ut  au- 
tem  charitas  vestra  aliquod  habeat  tribulationis  nos- 
trae  solatium,  noveritis,  quod  Christianissimus  rex 
fortunam  nostram  reputat  suam. 

EPISTOLA  LX.  D 

AD  OTTONEM  TITULO   SANCTI     NICOLAI  DE  CARCEHE 
TULLIANO    DlACONUM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Ottoni  tit. 
S.  Nicolai  de  carc.  Tulliano  diacono  cardinali. 

De  vestraesinceritatisdilectione  etfideiintegritate 
multiplices  vobisgratiarumactionesreferimus.sicut 
ei  de  quo  indubitanter  contidimus,  et  quem  inter 
amicos  nostros  nobis  charissimum  et  praecipuum 
reputamus.  Memoresquidemexistimus.quod  litteris 
benignitatis  vestrae  nobis  multas  grates  retulislis  ; 
quia  regem  Francorum  pro  vobis  i ta diligenter  inter- 
pellavimus,et  quampotuimus  adnegotiumvestrum 


eff  ectui  mancipandum  operam  adhibuimus.  Indubi- 
tanterverosciatis.quia  penes  regem  et  aliosamicos 
nostros  non  solum  in  hoc,  sed  et  in  omnibus  quae 
poterimus,quantum  divina  gratia,  nobisindulserit, 
consilium  et  auxilium  ad  honorem  vestrum  efficaci- 
ter  impendemus.  Memoriter  enim  tenemus  et  semper 
tenebimus,quoniamex  quo  nostri  notitiam  habuis» 
tis,  propter  regum  amorem.aut  principum  favorem 
nullatenus  nos  voluistis  deserere,  aut  pro  alicujus 
emolumenti  cupidine  nos  a  dilectione  vestra  alie- 
nare.  Sicutautem  vobis  per  magistrum  Papiensem 
significavimus,  talishorafuit,qua,utlitterasvestras 
reciperet.pro  magnitudinepecuniaeregem  nollemus 
interpellasse,  tum  pro  pudore  quem  habuimus,  tum 
pro  tergiversatione  quam  ex  ipso  rege  perpendimus. 
Deeoquod  causalegationis,  velsicut  legatus  terram 
suam  ne  ingrederemini  vobis  interdixit,fecit  quod 
voluit,  nec  deberetis  idcirco  irasci,  quia  sicutdiscre- 
tio  vestra  melius  novit,  non  mirum  debet  videri,  si 
isquifacilis  estin  dicendo,  facilissitinmutando.  De 
pace  nostra  facienda  non  possumus  non  admirari, 
quae  protractu  temporis  videtur  protelari,  et  juxta 
quorumdam  opinionem,  quasi  quodammodo  ener- 
vari.  Cujus  rei  causa  dilectionem  vestram  pro- 
pensius  exoramus,  quatenus  ad  eam  reformandam 
inter  nos  et  regem  adeo  diligentem  et  efficacem 
operam  studeatis  adhibere,  ut  ab  omnipotenti  Domi- 
nocondignampossitisretributionemrecipere,etnos 
de  caetero  efficaciae  vestrae  teneamuromni  tempore 
obnoxiores  permanere.  Valeat  sanctitas  vestra  in 
longa  tempora. 

EPISTOLA  LXI. 

AD  EUMDEM. 

THOMAsCantuariensisarchiepiscopus,OTTonicar- 
dinali. 

Audito  adventu  magnitudinis  vestrae,  proscripto- 
rum  Christi  coexsulantium  oobis  exhilaratus  est 
coetus,  et  quasi  ad  consolationem  Ecclesiae  et  cleri 
liberationemde  coelo  missus  sitangelus,  exsultavit, 
et  gratias  egit  omnis  Ecclesia  sanctorum.  Et  licet 
multis  suspectussitcollega  vester,  dicentibus  quod 
acceptor  est  personarum  et  munerum,  et  domini 
regis  intimus  fautor,  ut  ei  velit  in  omnibus  patroci- 
nari,  et  nos,  imo  Ecclesiam  Dei  confodere,  etjugu- 
lare  spoliis  nostris:  nominis  tamenvestri,  virtutum 
rectiusdixerim.clarescit  opinio,utangelum  Domini 
cum  Moyse,  id  est,  Spiritum  sanctum  in  lege  prae- 
vium  habeatis,  quicustodiat  vos  semper,  et  Deum 
recentem  habere  non  patiatur,  ut  verbo  Dei  aut 
munus,  aut  personampi'83feratis,aut  causam. Non 
est,  inquit  propheta,  Deus  in  conspectu  ejus,  inqui- 
natce  sunt  vias  ejus  in  omni  tempore.  Unde  et  vos 
per  vias  mundas,  et  viasplanas  iturum  esseEccle- 
siaAnglicana  non  ambigit ;  quia  per  vias  rectasiter 
babiturum  indubitanterconfidit.  Nec  veretur,  nein 
prqstitulionem  justitiae  accipiatis  supellectilem  nos 
tram,  qui  scitis,  quodpecuniamsicacquisitam  non 


523 


S.  THOM^E   CANTUAR.  ARCHIEP. 


524 


licet  mittero  in  corbonam,  quia  pretium  sanguinis 
est.  Utique 

Non  habet  eventus  sordida  prceda  bonos. 

Insultant  nobis  quamplurimi,  et  praecipue  nostri, 

imo  Ecclesiae  adversarii,  dicentes  recte  contra  nos 

missum  esse  cardinalem  Sancti  Petri  ad  Vincula,  ut 

ministerioejusPetrusdenuovinculetur,cumtamen 

ego  interim  credam,  quod  familiaritas,  quam  cum 

domino  rege  in  nostra  depressione   contraxit,  ad 

Ecclesiaeproficietliberationetn,  etsalutem  regis,  et 

gloriam  Dei.Unum  tamen  est,  quod  plurimum  ve- 

reor,ne  quisfratrum,  dequibus  Apostolus  queritur, 

egrediens  a  facie  Dominicollectaspridem  agrestes 

coloquintidasimmisceatpulmentariopropbetarum, 

ut  sensum  divinum  agrestibus  porcorum,  id  est 

voluptuose  viventium,subruatcibis,et  mentemlegis 

imaginatio  vitae  subvertere  moliatur.  Sed  cum  ab 

uno  de  filiis  propbetarum  mortem  esse  in  olla  vir 

Dei  audierit,  farinam  grani,quod  pronobisin  terra 

mortuum  est,  ut  multum  fructum  afferat,  in  ollam 

projiciet,  ut  innataemalitiaegermenbonisdecaetero 

nocere  non  possit.Ego  vos  arbitror  virum  Deino- 

bis  a  Domino  destinatura,  qui  desolatam  in  Anglia 

lastificet  Sunamitidem,  et  potentem  Syrumcuret  a 

lepra,  etGiezitas  adhaerentes  ei  debita  criminicon- 

demnatione  percellat.Si  his  amotis  gloriosum  no- 

strumregem  revocaveritis,  illico,  ut  spes  est,  pceni- 

tebit,  fatebitur  culpam,   et  humiliter   satisfaciens 

Ecclesiae  restituet  libertatem,  et  pacem,  et  nobis 

omnibus  ablatacum  integritate,securitateetgratia. 

Nec  ultra  contendet  de  conservandis  consuetudini- 

bus,  quas,  ut  taceam  damnationem.quam  eis  per- 

petuaeleges  infligunt,  dominus  papa  Senonis  de 

unanimi  fratrum  concilio,  vobis,  ut  opinor,  au- 

dientibus,  condemnavit,  nexexiget  juramenta,quae 

salva  fide  etreligione  observari  non  possunt.  Sed 

haec  vobis  pleniusinnotescent,  cumepiscoposvide- 

nitis  Balaamitas,  non  omnesdieo,sed  plurimos,qui 

vana  vident  et  stulta,  nec  aperiunt  unde  ad  poeni- 

tentiam  debeat  provocari.Hi  contra  nos,imocontra 

Ecclesiam  loquuntur  sedentes  in  porta.et  psallitin 

nos  etiam,  qui  non  bibit  vinum.  Quia  ergo  in  vos 

omnium  ocuh  directi  sunt,  honoriDeietpaciEccle- 

siae,  si  placet,  insistite,  et  praescribite  qui  nos  fa- 

cere  oporteat,  ut  Ecclesia  Dei  debita  gaudeat  liber- 

tate.  Nihil  enim  est,  quodsalva  conscientiaethone- 

state  fieri  possit,  quod  non  libentissimefaciamus 

pro  recuperando  amore  domini  regis.  Chaos  inter 

nos  firmatum  est,  ut  nullus  nostrum  ad  vos  valea* 

pertransire,  etiamsi  velit,et  sumptus  habeat.Valeat 

semperdominusmeus,etproscriptorummisereatur 

EPISTOLA  LXH 

AD  EUMDEM. 

Dominus  Cantuariensis,  Ottoni  cardinali. 

Gratias,  non  quas  debemus,seuquantasinterim 
possumus,  agimus  dilectioni  vestrae,  quae  pro  nobis, 
imo  pro  Ecclesia  Dei  multa  sustinuit,et  nos  provi- 
ribusconsolataestinomni  tribulatione  nostra.Con- 


A  fessus  est  nuper  rex  Anglorum  coram  rege  Chri- 
stianissimo,  archiepiscopis,  episcopis,proceribuset 
omnibusqui  aderant,quodnil  aliudquaerit  autquae" 
sivitanobisnisiobservantiamconsuetudinum.qua- 
rumplures  apostolicae  sedis  convellunt  majestatem 
e"t  Ecclesiae  praejudicant  libertati.  Qualiter  autem 
res  processerit,latorespraesentium  plenius  indica- 
bunt.Etquianoluimus  in consuetudinum  suarum 
verba  simpliciter  et  absolute  jurare,  discessit  indi- 
gnatus,  non  sustinens  honoris  Dei  vel  ordinis  nostri 
vel  divinisjurisaliquamfierimentionem.  Supplica- 
mus  itaque  bonitati  vestrae  de  qua,  sicut  de  nobis 
ipsis  confidimus,quatenus  nobisassistatisin  causa 
Domini,  et  necessitatem  nostram  imo  EcclesiaeDei, 
quamanuntiisaudietis,sicutnostraetomniumspes 

b  est,  apuddominum  papamexpedirestudeatis. 

AD  SABINUM  EPISCOPUM. 

(Vide  epistolam  ad  Conradum  Moguntinum  etalios 

directam,  quae  incipit:  Satis  superque.etc.) 

EPISTOLA  LXIIl. 

AD  THEODWINUM. 

Interemptorumpro  causaDomini,etc.(S*'mwsesf  epi- 
stolce  quamad  Hyacinthum  cardinalemdirexit.) 

(Vide  etiam  epistolam  aliam  quce  incipit  Ecclesiae 
mol.,  etc.,adAlbertumet  Theodwinum  missam.) 

EPISTOLA  LXIV. 

AD  "WILLELMUM  PAPIENSEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus  Willei.mo 
Papiensi  salutem  et  contra  principem  insolentiam 
fortitudinem. 

Litteras  celsitudinis  vestrae  nuper  accepimus, 
speciem  Imellis  in  initio  propinantes,  venenum  in 
medio,  oleum  in  fine.  In  quibus  continetur  vos  ad 
partes  istas  nunctemporisdescendisseadterminan- 
dasquaestiones  interdominum  regem  Angliaeetnos 
prout  expedire  videbitis.  Non  credimus  vosadhaec 
venisse,  nec  certe  vos  adhoc  suscipimus,multis  ex 
causis,  quaslocoet  tempore  opportuno  manifesta- 
bimus.Verumtamen  si  quidboni  et  pacis  per  manum 
vestram  nobis  acciderit,Deo  gratias  et  vobis.Valeat 
celsitudo  vestra,  ut  inde  nobis  sit  melius. 
EPISTOLA  LXV. 


AD  EUMDEM. 

Venerabili  domino.et  amico  de  meritis  diligendo 
Willelmo,  Dei  gratia  tituli  Sancti  Petri  ad  Vincula 
presbytero  cardinali,  et  apostolicae  sedis  legato, 
D  Thomas  eadem  gratia  Cantuariensis  Ecclesiae  mini- 
ster  humilis,salutem,  et  contra  principuminsolen- 
tiam  fortitudinem. 

Gratias  habemus  dilectioni  vestrae,  quod  litteris 
celsitudinis  vestrae  parvitatem  nostram  nunc  tandem 
visitare  dignatus  estis,  quae  quidem  ex  praesentis 
temporis  statu  pensatur  a  multis.nonex  praeterito, 
quam  Deus  in  futuro  de  misericordia  sua,  cum  vo- 
luerit,  et  dignumjudicaverit,  erigere  poterit  inme- 
liorem.  Quod  dicitis,  sicut  videtur  multis,  vos  in 
varia  proposita  circa  dilectionemnostramessedis- 
tractum,hoc  factum  fuisse  utilitatis  nostrae  causa, 
nehaberemini  suspectus  arege,  quo  minus  fieret 


525 


EPISTOL^  AD 


devotus  Romanae  Ecclesise,  minusque  benignus  ad  A 
faciendam  nobiscum  pacem,novit  Deus.qui  inspe- 
ctor  est  cordium,  ipseque  rei  manifestabiteffectus. 
Si  vero  nunc  temporis  descendistis  in  terram  suaui 
prout  litterarum  vestrarum  habet  continentia,  ad 
decidendas  quaestiones,quaeinternoset  ipsumver- 
tuntur,sicut  magis  expedire  videritis  Ecclesiae  hoc 
certe  possibile  est.  Verumtamen  credimus  nos  pro 
certo  nosse,ad  quid  veneritis,et  ad  quid  debeamus 
suscipere.Undeestquoddiscretionemvestramquam 
plurimumexhortatam  cupimus  esse  in  Domino,  ut 
sic  vos  in  hoc  negotio  habeatis,  utinde  sit  honor 
Deo,  relevamen  Ecclesiae,  gloria  vobis  in  populo  et 
gente.  Si  vero  aliquidbonietpacis  nobis  etAngli- 
canae  Ecclesiae  per  operam  vestram  et  industriam 
acciderit,  gratias  Deo,  et  vestrae  sollicitudini.  Et  B 
utinam  pio  compassionis  attendatis  effectu,  quanta 
nosetEcclesiaAnglicanasustinuerimusgravamina, 
et  adhuc  sustineamus,  quantumque  laedatur  univer- 
salis  Ecclesia  in  nostro  gravamine.Ad  hoc  quidem 
negotium  universorum  respiciunt  oculi,  ipsiusque 
finem  exspectant,in  quo  velsumet  sibi  cornua  prin- 
cipum  insolentia,  vel  quod  dignius  est,  sustinebit 
defectum.Et  utinammagispatiatur;defectum,quam 
ex  adventu  vestro  resumat  vires.  Valete,  et  ut  no- 
bis  sit  melius  et  Ecclesiae,  valete  semper. 

EPISTOLA  LXVI. 

EUMDEM. 

Venerabili  domino  et  fratri  in  Ghristo  charissimo 
Willelmo,  Dei  gratia  tituli  Sancti  Petri  ad  Vincula 
presbytero  cardinali,  et  apostolicae  sedis  legato, 
Thomas  eadem  gratia  Cantuariensis  Ecclesiae  mi- 
nister  humilis,  salutem,  et  contra  principum  in- 
solentiam  animi  fortitudinem. 

Ex  litterarum  vestrarum  tenore  perpendimus  et 
vos  illustrissimi  domini  nostri  regis  Francorum 
meram  obtinuisse  gratiam,  et  obtenta  gaudere, 
Quod  quidem  gratum  habemus  et  tenemus  acce- 
ptum,  eoque  amplius,quod  inhac  parte  nec  instan- 
tia  vestra,  et  aliorum  amicorum  nostrorum  fru- 
strati  sumus,et  quod  petebamus,  nostrum  succes- 
sit  ad  votum.  Unde  sicut  sua  residet  in  animo 
nostro  gratia  grata,  petimus  ob  ipsius  amorem  et 
reverentiam,  cujus,  sicut  dicitis,  circa  nos  et  nego- 
tium  nostrum  sollicitudo  non  modica  est,  quod 
retribuat  ei,  qui  facere  potest,  bonorum  retributor 
altissimus.  Sit  nobis  vestra  gratior  impensa,  quam 
quidem,  etsi  a  multis  retro  temporibus  affectuose 
affectaviinus,  nunc  pro  certo  domini  Carnotensis, 

et  magistri  P Papiensia   interventu  effectuo- 

siorem  imploramus,  ut  gaudere  debeamus  de  im- 
petrata,  et  sentiat  Ecclesia,  quae  nobiscum  vexatur 
nimis  injuriose,  et  nos  cum  ipsa  ne  benevolentia 
vestra  provectum,  etex  provectu  recipiamus  quod 
justum  est.  Scimus  equidem  et  firinum  tenemus, 
quoniam  sicut  paria  delicta  mutua  compensatione 
abolentur,  sic  vicissitudines  gratiarum  devotione 
mutua  connectuntur.  Satis  credimus  dictura  esse 


CARDINALES.  526 

« 

sapienti.Praetereade  pacefutura,  cujusspesmeJior 
vobis  promittitur,  omnipotenti  Deo,  dummodofiat 
Ecclesiae  commodo  et  nostro.  Quod  utinam  altius 
attendatis,  et  animis  vestris  inseratis  argutius,  cu- 
rantes  ne  vana  spe  deludamini,et  falsis  promissio- 
nibus  sollicitudo  vestra  evacuetur.  Revera  verum 
est,  quoniam  sapiens  dissimulat  in  tempus.  Sed 
proverbialiter  dicitur  :  Dum  exspectatur  tempus, 
fugit,  labitur  emanibus,  nec  redit  ad  votum.  Et  me- 
dicus ;  Dum  dolet,  accipe.  Ego  vero  dico  vobis, 
quod  opto  non  facile  transeat  aures  nostras,  nec 
lubrice  labatur  ab  animo  vestro,fortunam  praesen- 
tem,  quae  nudavestris  paret  conspectibus,  pressis 
manibus  tenete  :  utimini  ea  pro  tempore,  lubrica 
enim  est,  nec  invita  teneri  potest.  Heec  hactenus. 
Caeterum  de  adventu  vestro  Parisiis  triduo  ante 
si  placet,  nobis  renuntiate,  ut  si  forte  equitaturas 
invenire  poterimus,  quae  apud  nos  hoc  tempore 
propter  guerram  tenuiter  habentur  discretioni 
vestrae  loco  congruo  occurramus,  et  fruamur  desi- 
derato  colloquio  vestro.  Sin  autem,  quod  absit  1 
mittamusvobisaliquemfamiliariumnostrorum,qui 
renuntiet  nobis  statum  vestrum,  et  quo  divertere 
disponatis.  Valete  nostrinon  immemor,  ut  melius 
sitinde  nobis  etmiseris  nostris. 

EPISTOLA  LXVII. 

AD  EUMDEM. 


Venerabili  domino  et  fratriWiLLELMo,  Dei  gratia 

sanctae  Romanae  Ecclesiae   cardinali  presbytero, 

c  Thomas  eadem  gratia  Cantuariensis  Ecclesiae  mi- 

nisterhumilis,  ac  miserabilis  exsul,  salutem,  et  sic 

agere  ut  vivat  in  Domino. 

Non  credebam  me  tibi  venalem  proponendum  em- 
ptoribus,  ut  de  sanguine  meo  comparares  tibi 
compendium  de  pretio  iniquitatis,  faciens  tibi  no- 
men  et  gloriam.  Alias  tibi  curandus  esset  proven- 
tus,  si  non  status  tui  nimis  periculosi  oblitus. 
fortunae  ludibria  pensares  dissimiliter.  Sed  forte  ut 
id  ageres  efficacius,  fortunammeam  praesentemin 
consilio  habuisti,cujus  dum  tristia  spectas,  laetiora 
quandoque  sperare  debueras.  Alternae  enim  sunt 
rerum  vicissitudines,  et  sicutdesuccessibus  pro- 
speris  lapsus  est  facilis,  sic  et  in  contrarium.  Nec 
prudentiam  tuam  latere  credo,  licet  hoc  experi- 
mento  non  senseris,  nihil  esse  tam  firmum,  cui 
non  sit  periculum  e  vicino,  sic  et  versa  vice.  Haec 
idcircotibi  scribo,  ut  subitos  fortunae  casus  diligen- 
tius  de  caetero  examines,  examinatos  observes, 
observatis  indulgeas.  His  certe  casiims  exponenda 
non  fuerat  Petri  navicula,  quae  etsi  saepius  con- 
cuti,  convelli  non  novit ;  quae  etsi  pluries  jactata 
fluctibus,non  submersa  consurgit.Hujus  itaque  si 
veri  piscatoris,  si  optimi  gubernatoris  verus  vis 
esse  discipulus,  nauta  bonus,  sicut  serenitatis 
gratiam  multoties  tibi  fecit  aura  serena,  sic  impe- 
tuoso  turbini,invalescenti  tempestati  omnes  ingenii 
tui  vires,  teipsum  etiam  animo  forti  sub  omni  dis- 
crimine  opposuisse  debueras.Si  enim  de  manuejus 


D 


527 


S.  THOMjE  CANTUAR.  ARCH  EP. 


528 


gratanter  suscepisti,  pacifica,cur  uou  patienter  to-rAromnem  prav*  suspicionis  occasionem  a  me  amo- 
lerabis  adversa,  fortead  momentum  exspiratura?  hream.quatenus  potero.salvoordine  meo  etfadehta- 
Sic  magister  ille    Petrus  Princeps    aposlolorum      teEcclesiffiRomanaedignitatesejushbenterobserva- 


resistendoprincipibus,noncedendo,sed  dissipando 
pacem  iniquitatis  sanguine  suo,  nomen  meruit  in 
terris,  etin  coelis  gloriam.  Sic  crevit  vigor  Eccle- 
siee,  cum  crederetur  exstingui.  Haecetiam  in  sum- 
ma  tibi  opto,sic  agas  feliciter,  ut  vivas  in  Domino. 
Yale,  ut  et  inde  melius  valeam. 

EPISTOLA  LXVIII. 

A.D  EUMDEM. 


Thomas  Cantuariensis,  Willelmo  Papiensi. 

Festinat  ad  reditum  dominusGratianus,quicum 
magistro  Viviano  ad  hoc  destinatus  est  ad  regem 
Anglorum,sicut  indubitanteraccepimus,ut  duritia  g  vestra 
ejus,  sinobispacem  non  reformaret,  manifestius 
convinceretur.  Qualiter  autem  in  negotio  proces- 
sum   sit,  ex    nuntiis    referentibus,   auctore  Deo, 
plenius  audieritis,et  si  placet,  magistrum  Petrum 
Carnotensem  archidiaconum.virum  quidem  litteris 
ethonestateconspicuum,  interrogate  ;  quoniam  et 
ipse  mansuetudinem  et  modestiam  praefati  regis 
expertus  est,et  qua  devotibne  Romanam  veneretur 
Ecclesiam.  Sed  et  vos  ipsi   pra^sentes   audistis  et 
vidistis,  quomodo  premat  Ecclesiam,  et  mores  ho- 
minis  rerum  experientia  familiarius  didicistis.Quid 
ergo  amplius  adconvincendam  duritiam  ejus  pro 
Ecclesia  desideratis  testes  ?  lpsi  enim,  prout  cre- 
dimus,  ab  ore  hominis  audistis,  et  operis  publica- 
tione,  ut  speramus  de  vobis,  inviti  vidistis    blas- 
phemiam .  Unde  ad  serenitatis  vestrae  patrocinium 
fiducialius   recurrit   misera   Ecclesia   Anglicana, 
supplicans  ut  ei  feratis  opem,  ne  in  hac  tribulatione 
deficiat.  Reducite,    si   placet,  ad  animum  quo- 
modo  me  et  causam  Ecclesiae  recepentis  de  manu 
Christianissimi  regis  Francorum,  qui  superstites 
miseros  nostros  secure  conf  ugere  praecepit  ad  pedes 
clementiffi  vestrse.Nam  magna  pars  proscriptorum 
Christi,pro  fide  et  libertateEcclesiae  agonizantium, 
de  mundo  sublata  est,  et  apud  Patrem  misericor- 
diarum  sanguinis  sui,qui  inj  uste  effusus  est,implorat 
ultionem.lila,  utconfidimus,  assistit  vultui  Dei,  nos 
qui  residui  sumus,  adventum  aut  vocationem  Do- 
mini  preestolantes,interium  quantapossumus  suppli- 
catione  clamamus  advos,ut  vestra  intercedentein- 
dustria  justitiam  suam  Ecolesia  consequatur  et  pa- 
cem.Quanamjurisconsequentiaresidebuntapudre- 
gem  sine  satisfactione  impune  bona  Ecclesiae,quae 
diripuit,cumille,sicutnuutiis  domini  papaeetpluri- 
bus  aliis palam  confessus est.de  toto  tempore  cancel- 
lariae,  cujus  aliquando  simulabat  deberi  rationes, 
nunc  nihil  exigat,sed  hoc  praetendat,quod  suimeis 
antecessoribus,  quos  seepe  fugaverunt,  nihil  re- 
deuntibus  reddiderunt.  Hoc  tamen,  utpace  ejus 
dictum  sit,  ex  multis  rationibus  constat  non    esse 


bo,et  easin  Domiuomultiplicare  curabo  et  augere. 
Sed  absit.ut  exemplo  meinova  faciendae  fidelitatis 
formainEcclesiaminducatur.praesertimperniciosa. 
Necvoslaterecreditur,quanta  me  immunitate  per- 
secutus  sit  Londoniensis  episcopus,  totius  hujus 
discordiae  incentor,  cui,  si  placet,  tanquam  inobe- 
dienti  et  excommunicato  vos  pro  domoDomini  op- 
ponatis,quoniam  in  depressione  illius  et  Gaufredi 
Ridel,  ut  spes  fidelium  est,  cessabit  tempestas. 
Caetera  posita  sunt  in  ore  nuntiorum,  quos,  si 
placet,  benigne  recipite,  et  causam  Christi,  quam 
portant  pro  Christo,   promovete.  Valeat  sanctitas 


D 


verum.Sedne  pernicies  exempli  vertaturin  legem 
omnibusmodis  occurrendumest.  Nomine  dignita- 
Jum  ^qmnatasnititurconsuetudinesinstauraje.  Sed 


EPISTOLA  LXIX. 

A.D  EUMDEM. 

Venerabili  domino  etPatri  charissimo  Willelmo, 
Dei  gratia  S.  R.  E.  presbytero  cardinali,  Thomas 
eadem  gratia  Cantuariensis  Ecclesiae  humilis  mi- 
nister,  salutem,  et  sincerae  devotionis  obsequium, 

Nobis  in  raure  sanctitatis  vestrae  verba  multipli- 
carenon  expedit,  cumsinceritas  vestrapronasitin 
patrocinium  veritatis,et  mali  tia  partis  adversae  latere 
nequeat  ante  oculos  sapientis,  et  ignominiosum 
reputet  charitas  amicum  pro  libertate  Ecclesiaj 
diutius  afflictum  consolatione  debita  non  recreare. 
Heec  de  vobis  est  fiducia  Christianissimi  regis, 
haec  nostra.  qui  per  ipsum  redivimus  in  gratiam 
vestram.Haecspesfidelium  praedicantium  gloriam 
nominis  vestri.  Hac  igitur  animati  et  roborati  sup- 
plicamus  attentius,  quatenus  juxta  quodpromisis- 
tis  domino  regi  Francorum,  viriliter  exsurgatis  in 
auxilium  Ecclesiae  et  nostrum,  et  ecclesiasticae 
libertatis  et  apostolicae  sedis  hostes  data  divinitus 
sapientia  conteratis.  Facile  enim  est,  si  Romana 
Ecclesia  jam  paratam  decreverit  acceptare  victo- 
riam,  ut  fugiant  et  dispereant  inimici  a  facie  ejus. 
Nam  territi  latebras  quaerunt,  et  nesciunt  quo  se 

vertant. 

EPISTOLA  LXX. 

AD  EUMDEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus  Willelmo 

Papiensicardinali. 
Ventatisobumbrariquidem,sedexstinguinonpo- 

test,  et  lux  tenebrarum  molestias  gratius  acce- 
ptatur.Utinam  etvobis  abinitio  constituisset,quod 
nuncexipsiuspersecutorisnostri  testimonia  om- 
nibus  notum  est !  Nuper  enim  coram  rege  Chnstia- 
nissimo,  archiepiscopis,  episcopis,  comitibus,  pro- 
ceribus,etomnibusquiaderant,  publice  professus 
est  hanc  solamessecausamexsiliietproscriptionis 
nostree,quodnolebamuseiconsuetudinesobservare 
quas  antecessores  nostri  consueverant  decessori- 
bus  ejus.  Adjecit  etiam  constanter,  quod nihil  aliud 
quidquam  queerebat  anobis,nisi  uthoc  simpliciter 
et  absolute  promitteremus  ei  in  verbo  veriiatis.ita 
scilicet.utnonadjiceremus ;  Salvoordinenostro,vel 


529 


EPISTOL^E  A.D  CARDINALES. 


530 


honore  Dei,  vel  aliquid  eorum,  quae  honestatis  et  A 
conscientiae  possent  incolumitatem  tueri.  Et  quia 
nolumus  absolute  promittere  consuedines,quarum 
aliquee  sedis  apostolicse  auctoritatem  evacuant,  el 
Ecclesiae  perimunt  libertatem,  discessit  rex  pace 
infecta.  Supplicamus  itaque  dilectioni  vestrae.qua- 
tenus  patrocinium  Cantuariensis  Ecclesiee,  imo 
justitiae  indefatigate  suscipiatis.  Et  sicut  nobis 
benignitas  vestra  promisit  in  discessu  vestro,  pro 
libertate  Ecclesiee  et  persona  nostra,  qui  ad  obse- 
quium  prompti  sumus,  stare,  ut  decet  honestatem 
vestram,  non  gravemini,  sed  et  opponatis  vos  his, 
quos  veritati  et  justitiae  constat  hactenus  fuisse 
oppositos,  et  nuntiis  nostris  in  his,  quae  vobis  ex 
parte  nostra  proposuerint,  indubitanter  credatis. 

EPISTOLA  LXXI.  B 

AD  EUMDEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Willelmo 
Papiensi. 

Justum  est,  ut  Ecclesia  Cantuariensis,  quee  post 
Deum  vestra  et  paucorum  amicorum  industria  et 
labore  veuit  ad  portum,  vobis  et  vestris  in  omni 
devotione  et  exhibitione  obsequii  se  obnoxiam  re- 
cognoscat.  Nam  inter  praecipios  et  primos  amicos 
et  dominos  vobis  ascripsimus,quod  Dei  praeeunte 
auxilio  erepta  est  a  tribulatione  malorum  etdolore. 
Transistis  pro  ea  maria,  psnetrastis  et  superastis 
Alpes,  in  partibus  nostris  pugnastis  adbestias.etin 
ipsa  curia,  ubi  validius  et  acrius  expugnabamur* 
saepe  etdiu  portastispondusdieietaestus;ettandem 
quialaborvester  erat  in  Domino,  sapieDter  etviri-  C 
liter  triumphastis.  Sensimus  hoc  nuper  rn  concor- 
dia,quam  inivimus  cum  domino  rege  Angliae,cujus 
formam,  si  placet,  a  latore  praesentiumaudiatis,et 
petitiones,  quas  per  eum  domino  papae  porrigi- 
mus,  solita  bonitate  promoveatis,  habeatisque  ho- 
minem  attentius  commendatum. 

EPISTOLA  LXXII. 

AD  UNlVERSOS  ECCLESLE  FILIOS,  CHARTA  PROTECTIONIS 
ET  LIBERTATIS  ECCLESLE  CHRISTI  CANTUARIENSIS  CON- 
CESSA. 

Thomas  Dei  gratia  Cantuariensis  archiepisco- 
puset  apostolicae  sedis  legatus,  omnibus  ad  quos 
praesens  scriptum  pervenerit,  salutem  et  benedic- 
tionem. 

Praeteritorum  casus  temporumidcircohtterarum 
memoriae  commendantur.ut  per  transactamalavel 
pr83sentiafutura  cautius  valeantevitari.Adomnium 
igiturnotitiamvolumuspervenire,quodsanctaCan- 
tuariensisEcclesia,a  cujus  uberibuscoaluimus,qua3 
nos  auctore  Deo,  licet  indignos,  in  id  quod  sumus 
promovit,in  odium  capitisnostri,multis  calamitati- 
bus  et  anxietatibus  variis  usque  in  septennium  pressa 
est.quod  fere  tota  novitLatinitas,  etadhuc  minis  et 
damnis  innumeris  quotidie  fatigatur.  Quaa  cum  sol 
esse  soleat  occidentis,et  in  nostris  temporibus  ejus 
offuscata  est  charitas,  quodlibet  tormentum,  sed 
etiam  mille  mortis  genera,  sitot  occurrerent,  liben- 


tius  exciperemus  in  Domino,  quam  sustineremus 
sub  dissimulatione  his  diebus  mala  quee  patitur. 
Nos  itaque,  licet  parati  sumus  pro  pace  illius  el  in- 
demnitate  caput  et  corpus  persecutoribus  expone- 
re,  et  ne  pereat  vel  quid  modicum  perdat,  perire, 
quidquid  de  nobis  contingat,  indemnitati  tamen 
ipsius  in  futurum  prospicere  volentes,ipsam  Eccle- 
siam  cum  omnibus  personis,  terris  et  tenementis 
suis,pertinentiis  etproventibus.libertatibusquoque 
et  dignitatibus  suis,sub  Dei  pretectione  et  curiae  Ro- 
manae  et  nostra  ponimus,  prohibentes  ex  parte 
Dei,  sub  perpetuo  etiam  anathemate,  ne  quis  jura 
Cantuariensis  Ecclesiae  absqueconsensu  totius  ca- 
pituli  monachorum  Cantuariensis,  aliquo  integu- 
mentovel  causa  alienare  praesumat.  A  saeculis  enim 
inauditumest,  quod  aliquis  Cantuariensem  Eccle- 
siamlaeserit.etnonsitcontritusvelcorrectusaChris- 
toDomino.Raptoresigitur  et  alienatores  possessio- 
num.dignitatum  etrerum,  et  detentores,  consenta- 
neos  quoque  et  participes,  et  quincunque  secreta 
capituli  malitioserevelaverit  alicuihominum,  usque 
ad  condignam  satisfactionemperpetuoanathemate 
condemnamus,nec  volumus  pati  ut  aliquis  alterius 
professionisvel  ordinis  secretis  capituli  misceatur. 
Ea  quoque  specialiter,quae  addilectosfiliosnostros 
monachos  ejusdem  Ecclesiae  pertinent,  videlicet 
villas,possessiones,  earumdemque  villarum  et  pos- 
sessionum  ecclesias  et  exenia  cum  pertinentiis  et 
proventibus,sicut  in  suis  continetur  munimentis, 
iis  in  perpetuum  confirmamus.  Officialium  quoque 
suorum  et  servientium  ponendi  vel  amovendi,  om- 
niumque  quae  ad  eos  pertinent,tam  intus  quamex- 
tra,liberam  concedimus  etconfirmamus  in  perpe- 
tuum  disponendi  libertatem,  sicut  iis  melius  et  uti- 
lius  visum  fuerit  de  communi  consilio  capituli  sui. 
Quatenus,  sicut  easdem  habemus  in  possessioni- 
bus  nostris,secundumchartasregum,  libertates^si- 
milem  habeantin  portionibuspotestatem,salvano- 
bis  et  successoribus  nostrisregularidisciplina.  Ad- 
jicimus  adhaec  auctoritatequafungimur,  etindul- 
gemus,  utin  malefactores  Eccleske,  si  semel  etse- 
cundocommonitinoluerintemendari,suspensionis, 
excommunicationis  et  anathematis  ferant  senten- 
tiam.  Et  ut  liceat  iis  omni  tempore  contra  omnia 
gravamina  sedem  apostolicam  appellare.  Et,  quia 
minantur  adversariiquod  sedem  metropolitanam 
vel  primatis  Angliae,  quae  a  tempore  beati  Gregorii 
persanctum  Augustinumin  Cantuaria  statuta  est, 
alias  velint  transferre,sub  perpetuo  prohibemus  ana- 
themate,ne  quishominum  aliquo  integumento  vel 
causaunquamhocattentarepraesumat.Prohibemus 
etiamneepiscopi  Cantuariensis  Ecclesias  suffraga- 
nei,  velabbatesalibiconsecrenturquam  inEcclesia 
Cantuariensi,  cui  tenentur  ex  professione  etdebita 
subjectione,nisi  de  communi  consensu  totius  capi- 
tuli  mouachorum  Cantuariensem,  nec  chrisma  vel 
oleumper  Cantuariensem  provinciam  dividendum 
aliunde  quam  ab  Ecclesia  Cantuariensi,  aliquo 
tempore  percipiatur.Volumusetiam  et  obsecramus 


531 


S.  THOMjE  CANTUAR.   ARCHIEP.  532 

in  Domino,  ut  monachi  Cantuariensis  Ecclesiae  A  seu  defensores  earum  excommunicavimus.Omnes- 
suflraganeis  ejusdem  Ecclesiae.episcopis,  scilicet  et  que  vos  episcopos  a  promissione.qua  contra  insti- 
abbatibus.omnem  reverenliam  exhibeant  ethono-  tutionem  ecclesiasticam  ad  earum  observationera 
rem.Ipsiquoqueepiscopi  monachos  Cantuariensis  tenebamini,  auctoritate  Dei  et  nostra  absolvimus. 
Ecclesiae  in  vera  quae  Deus  est  diligant  charitate.  Quis  enim  dubitat  sacerdote  Christi.regum  et  prin- 
Dignum  siquidem  est  et  consonum  rationi,  ut  qui      cipum,  omniumque  fidelium  patres  et  magistros 


eidem  Ecclesiae  Cantuariensi  debita  tenentur  ex 
professione  simul  et  subjectione,  veram  adinvicem 
observare  debeant  dilectionem.salvanobis  et  suc- 
cessoribus  nostris  debita  reverentia  et  auctoritate. 
Clericis  quoque  et  laicis,  qui  coexsules  nostri  facti 
sunt  et  participes  laboris,  omnia  jura  sua,  reditus 
et  ecclesias  confirmamusetobsecramusinDomino, 
ne  quis  iis  injuriam  vel  molestiam  faciat.  Si  quis 
autemhominum  hujus  nostreeconfirmationispagi- 


censeri?Nonne  miserabilis  insaniaeesse  cognosci- 
tur,si  filiuspatrem,discipulus  magistrum  sibi  cone- 
tur  subjugare,et  iniquis  obligalionibus  illum  potes- 
tati  suae  subjicere.a  quo  credit  se  non  solum  in  ter- 
ra,sed  etiam  in  ccelis  ligari  posse  etsolvi.Proinde  ne 
in  hujus  sententiaecomniissum  incidamus,auctori- 
tatem  ipsius  scripti,  ipsumque  scriptum  cum  pra- 
vitatibus,  quae  in  eo  continentur,  in  irritum  duxi- 
muset  cassavimus.  Praesertim  his  :  Quod  non  ap- 


nam  infringere  vel  Ecclesiam   Cantuariensem   in  3  pelletur  ad  sedem  apostolicam  super  aliqua  causa, 


aliquo  vexare  vel  diminuere  voluerit,  vel  dilectis 
filiis  nostris,  monachis  ahquam  inferre  voluerit 
jnolestiam,  aeternam  Dei  et  nostram  habeant  male- 
dictionem,nisi  ante  mortem  cum  restitutione  abla- 
torum  condignam  fecerit  restitutionem.  Omni- 
bus  autem  diligentibus  et  foventibus  eam,  Dei 
Omnipotentis  optamus  gratiam  et  sanctorum  om- 
nium,  qui  in  Ecclesia  Cantuariensi  requiescunt 
societatem  et  nostram  donamus  benedictionem. 

Amen  l 

EPISTOLA  LXXIII- 

AD  SUFFRAGANEOS  CANTLE   PROVINCLE. 

Thomas  Dei  gratia  Cantuariensis  Ecclesiae  minis- 
terhumilis  venerabilibus  fratribus  suis,  Londo- 
niensi,  caeterisque  totius  Cantiaeprovinciae  episco- 
pis,  sic  transire  per  bona  temporalia,ut  non  amit- 
tant  eeterna. 

Fratres  mei  dilectissimi,  quare  non  consurgitis 
mihi  adversus  mahgnantes  ?  Utquidnon  statis  me- 
cum  adversus  operantes  iniquitatem?Anignoratis 
quoniamdissipabitDominus  ossa  eorum  qui  homi- 
nibus  placent  ?  Confundentur,  quoniam  Dominus 
sprevit  eos.  Satis  novit  discretio  vestra,  quoniam 
error,  cui  non  resistitur,  approbatur  :  et  veritas, 
cum  minime  defensatur,  opprimitur.  Videturque, 
testante  Gregorio,  consentire  errori,quid  ad  rese- 
canda,quae  corrigi  debent,non  occurrit.  Inde  est 
quoddominumregem  Angliaesatissuperque  susti- 
nuimus,  nec  ullum  ex  eo  sustinentiae  nostrae  asse- 
cuta  estEcclesia  Dei  compendium.  Periculosum  et 
intolerabile  de  caetero  nobis  visumest  tantosillius, 
officialiumque  suorum  circa  Ecclesiam  Dei  et  ec- 
clesiasticas  personas  excessus,ut  hactenus,  impu- 
nitosrelinquere:praesertim  cum  saepissime  nuntiis 
et  litteris,modisque  aliis,proutdecuit,studuerimus 
euma  perversoproposito  suorevocare.Etquoniam 
vix  ab  eo  auditi  sumus,nullatenus  tamenexauditi, 


D 


nisi  licentia  regis.  Quod  non  liceat  archiepiscopo 
vel  episcopo  exire  de  regno,  et  venire  ad  vocatio- 
nem  domini  papae,sine  licentia  domini  regis.Quod 
non  liceat  episcopo  excommunicare  aliquem,  qui 
teneat  de  rege  in  capite,  sine  licentia  regis,  vel 
terram  ipsius  vel  officialium  suorum  sub  interdicto 
ponere.  Quod  non  liceat  episcopo  coercere  aliquem 
de  perjurio  vel  fide  laesa.  Quod  clerici  trahanturad 
saecularia  judicia.  Quod  laici,  seu  rex  seu  alii,  trac- 
tent  causas  de  ecclesiis  vel  decimis.  Et  alia  inhunc 
modum. 

Denuntiamus  etiam  excommunicatum,  et  ex  no- 
mine excommunicamus  Joannem  de  Oxeneford,qui 
inhaeresim  damnatamincidit,  prap.stando  juramen- 
tum  schismaticis,  quo  schisma  jam  fere  emortuum 
in  Alemannia  revixit  ;  communicando  etiam  ilh 
nominatissimo  schismatico  Reginaldo  Coloniensi ; 
et  quia  contramandatum  domini  papae  et  nostrum 
Saresberiensis  Ecclesiae  decanatum  sibi  usurpavit. 
Quod  quidem  factum,  tam  juri  contrarium,  quam 
Ecclesiae  Dei  exemplo  perniciosum,  penitus  cassa- 
vimus,etrevocavimus  inirritum,  praecipientes  epi- 
scopo  Saresberiensi  et  capitulo  in  virtute  obedien- 
tiae,  et  in  periculo  ordinis  sui,  ne  de  caetero  visis 
htteris  nostris  exeo  facto  eum  decanumhaberent. 

Similiter  et  Ricardum  De  Ivelc.  denuntiamus  ex- 
communicatum,  et  excommunicavimus,eo  quod  in 
eamdem  haeresim  damnatum  inciderit,  communi- 
cando  eidem  Reginaldo  Coloniensi  schismatico ; 
machinando  etiam  et  fabricando  omnia  mala  cum 
schismaticis  et  Teutonicis  illis  in  perniciem  Dei  et 
Ecclesiae,  et  praesertim  Ecclesiae  Romanae  expactis 
contractis  inter  dominum  regem  et  ipsos. 

Excommunicamus  etiam  Ricardum  de  Luci,  et 
Jocelinum  de  Baill.,qui  pravitatum  illarum  aucto- 
res  et  fabricatores  exstiterunt. 

Radulphum  etiam  de  Broc,   qui  bona  Ecclesiae 


scriptumillud,  in  quo  illae.non  consuetudines,  sed      Cantuariensis,  quae  ahmenta  de  jure  sunt  paupe- 


potiuspravitates,quibusperturbatur  et  confunditur 
ad  praesens  Anglicana  Ecclesia,continentur,ipsius- 
que  Scripti  auctoritatem,  invocata  Spiritus  sancti 
gratia,publice  condemnavimusetcassavimus.  Uni- 
versosetiamobservatores.exactores,  consihatores, 


rum,  occupavit  et  detinet,   hominesque  nostros, 
tam  clericos  quam  laicos,  cepit,  et  in  captione  t«- 

net. 

Hugonem  quoque  de  sancto  Claro,  et  Thomam  fi- 
lium  Bernardi,  qui  ejusdemEcclesiae  Cantuariensis 


533 


EPISTOL^E  AD 


.  bona  et  possessiones  absque  conniventia  nostra 
occupaverunt,  et  tenent. 

Omnesque  etiam  qui  de  caetero  in  possessiones 
et  bona  Ecclesiae  Cantuariensis  contra  voluntatem 
nostram  et  consensummanusviolentas  extendent, 
eadem  excommunicationis  sententia  innodavimus, 
juxta  illudpapae  Lucii  :  Omnes  Ecclesice  raptores, 
dtque  suarum  facultatum  alienatores  a  liminibus 
ejusdem  matris  ecclesice  anathematizamus,  damna- 

.  mus  atque  sacrilegos  essejudicamus.  Et  non  solum 

:  eos,sed  etiam  eis  consentientes,quia  non  tantum  qui 
faciunt  rei  judicantur,  sed  etiam  qui  facientibus 
consentiunt.  Par  enim  pcena  etagentes  et  consen- 
tientes  comprehendit.  Et  alibi  dicit  Scriptura  :  Qui 

;  consentitpeccantibus,  etaliumpeccantem  defendit, 

\inaledictuseritapudDeumethomines,co?*ripieturque 
\increpatione  scevissima.  Et  iterum  :  Si  quis  peccan- 
\tem  defendit,  acrius  quam  quipeccavit  coerceatur. 
Sanein  dominiregis  personam  ferre  sententiam 
,adhuc  distulimus,  expectantes  si  fortedivinainspi- 
rante  gratia  resipiscat  ;  in  proximo  tamen  laturi 
ieam,  nisi  citius  resipuerit.  Etinde  est  quod  frater- 
nitati  vestrae  mandamus,  atque  in  virtute  obedien- 
tiae  praecipimus,  quatenus  viros  praetaxatos,  qui  a 
nobis  excommunicatisuntvosquoque,  proutdecet, 
excommunicatos  ethabeatis,  etdenuntiarifaciatis,' 
juxta  illud  decretum  Honorii  papae:  Curcesitomnt- 
bus  episcopis  excommunicatorum  omnia  nomina  tam 
vicinisepiscopis,quamsuisparochiamspariterindi- 
care, eaqueincelebrilocopositaprceforibus  ecclesice 
\cunctis  venientibus  inculcare,  quatenus  in  utraque 
diligentiaexcommunicatisubiqueecclestiasticusadi- 
tus  denegetur,et  excusationis  causu  omnibus  aufera- 
tur.  Tibi  autem,  frater  episcope  Londoniensis,  in 
viobedientiaeinjungimus,  quatenus  litteras  prae- 
sentes  aliis  venerabilibus  fratribus  et  coepiscopis 
aostris  omnibus  de  provincia  nostra  manifestes  et 
Jstendas.  Valete  in  Christo;  et  pro  nobis  orate  in- 
jstanter. 

EPISTOLA  LXXIV. 

AD   EOSDEM 

Thomas  Dei  gratia  Cantuariensis  Ecclesire  mini- 
Uer  humilis  et  apostolicae  sedis  legatus  venerabili 
:ratri  Gilberto  Lon.  ep.  caeterisque  Cantiae  provin- 
Giae  episcopis  universis  salutem. 

Sicuramusessequoddicimur.etnostrinominis, 
luiappellamurepiscopietpontifices,nossevolumus 
iignihcationem,  oportetnos  jugi  sollicitudine  con- 
siderare  et  imitari  vestigia  illius,  qui  pontifex  in 
Bternum  a  Deo  constitutus  se  ipsum  pronobis  Pa- 
:tn  obtulit  in  aracrucis,etde  summaccalorum  spe- 
<3ula  omnium  actus  et  actuum  intentiones  jugiter 

^peculatur,  tandem  unicuique  redditurus  secundum 
>pera  sua.  Vices  enim  iliius  in  terris  gerendas  su- 
iscepimus,  adepti  sumus  gloriam  notninis,honorem 
hgnitatis,  fructusque  laborum  spiritualium  tempo- 
/aliter  possidemus,  apostolis  et  apostolicis  viris  in 

i5cclesiarumfastigiissuccedentes,utnostroministe- 
'•io  peccati  et  mortis  destruatur  imperium,  et  in  fide 
Patrol.  CXC. 


CANTUARIENSES  534 

A  et  profectu  virtutum  coalescens  aedificium  Christi 
crescat  in  templum  sanctum  inDomino.Etquidem 
episcoporummultusestnumerus.Quidocendietpa- 
scendi  sollicitudinem  et  instantiam  diligentiorum 
promisimus  in  consecratione,  et  verbis  quotidie 
profitemur,  sed  utinam  fides  pollicitationisde  testi- 
monio  operisconvalescatl  Messis  utique  muita  est, 
nec  ad  eam  colligendam  et  congregandam  in  hor- 
reum  Domini  unus  sufficeret  aut  pauci.Ex  quo  lege 
divina  ccepit  agi  populusDeiinHebraeorumdunta- 
xat  gentesconsistensjudices  oportuit  multiplicari, 
et  esse  plures  correptores  vitiorum,  et  morum  cor- 
rectores,  quia  legislator  solus  tantae  multitudinis 
onera  non  poterat  sustinere.  Electi  sunt  itaque,  man- 
dante  Domino,  septuaginta  seniores,  et  adducti  ad 
B  ostium  tabernaculi,  quod  praefigurabat  Ecclesiam. 
AcceperuntaDeo  partem  spiritus  Moysi,  per  quem 
lex  intelligitur,  ut  prophetarent,  et  populi  examina- 
rent  etdeciderentcausas  :  majoribus  tamen  reser- 
vatis,  etreferendisadexamenillius,cuitotius  legis 
erat  credita  dispensatio.  Et  si  Scripturas  perscru- 
temur  attentius,  inveniemus  hos  Hebraeorum  prae- 
positosexstitisse,quos  ab  exactoribus  Pharaonisin 
^Egypto  legimusflagellatos,adeouttaedioaffecti,  et 
variisattriti  suppliciis  nomina  suaeorum  ^Egyptiis 
feterequererentur.Quiatamen  patientibus  habue- 
runt,  et  Moysi  obtemperantes  acquieverunt  verbo 
Dei,  hoc  prageunte  gratia  per  fidem  et  jugem  labo- 
rumexperientiammeruerunt,  ut  cum  Moyse  pree- 
ficerentur  populo,  cujus  salutem   procuraverant  : 
G  et  qui  studiose  audierant,  doctores  ex  discipulis 
redderentur. 

Sed  et  in  initio  nascentis  Ecclesiae,  sicut  beatus 
docet  Apostolus:  Christus  ca>los  ascendens,  ut  ad- 
impleret  omnia,  quosdem  quidem  dedit  apostolos, 
quosdamprophetas,aliosevangelistas,aliospastores 
et  magistros,  ad  instructionem  sanctorum  in  opus 
ministerii,in  cedificationem  corporis  Christi.Neque 
enim  omnia  uni  committenda  erant  officia,  sed 
unumquodque  membrum  suo  donandum  erat  officio, 
ita tamen  ut caput,  in quo velutin arce et quodam  ca- 
pitoliovirtutumomnes  congeruntur  sensus,  et  uni- 
versisetsingulisprovideret,  eteivicissim  omnia  fa- 
mularenturprorationesuaeconditionis.Doctor  gen- 
tium,quigloriatursenonabhomine,nequeperhomi- 
D  nem  Evangelium  didicisse,  sed  instructum  esse  a 
Christo,postannosquatuordecimascenditHierosoly- 
mam.et  cum  Ecclesiarum  principe  de  fide  contulit.ne 
forte  in  vacuum  curreretvel  cucurrisset.  Et  ut  plu- 
rimus  patetexemplis,  singulaEvangelii  flumina  ad 
mare,  unda  orta  sunt,  redeunt,  ut  iterum  fluant. 
Siquidem  fons  paradisi  unus  est,  sedin  plura  re- 
scinditur  flumina,  ut  undique  irriget  terram. 

Quis  Romanam  Ecclesiam  caput  orunium  Eccle- 
siarum  et  fontem  catholicae  doctrinae  ambigit  esse? 
Quis  clavesregni  coelorumPetrotraditasesse  igno- 
rat?Nonnein  fide  et  doctrina  Petri  totius  Ecclesiee 
structuraconsurgit.donecoccurramusomnesChris- 
to  in  virum  perfectum,  in  unitate  fidei  et  agnitione  Fi* 

17 


535 


S.  THOM/E  CANTUAR.  ARCHIEP. 


536 


lii  Dei  ?  Necessequidemetmultos  essequilantent,  A  autem  ecclesia-  su*  jasti.iam  promovens,  et  apo 
multos  quUrrSS,  quoniam  hoc  exigit  processns      .tolic  sedi  fidem  servans,  dispendia  reformidat 


verbi.et  dilatatio  populorum.cum  et  antiquus  popu 
lus,  cui  unum  sufficiebat  allare,  plures  ex  necessi- 
tate  magistros  habuerit,  nedum  modo  in  concursu 
etaffluentia  gentium,  quibus  Libanus  non  sufficit 
ad  succendendum,  et  animalia  non  modo  Libam, 
sed  nec  totius  Judaeae  sufficerent  ad  holocaustum. 
Sed  quicunquesit  qui  rigataut  plantat,  Deus  nulh 

n  .  •    •  n: :   „]„«(o„;i;n  firlo  P.  tri 


meminerit,  quoniam  Ecclesia  virtutes,  quam  mo- 
mentaneas  opes  longe  totius  et  utilius  thesaurizat. 
Christus,  qui  Ecclesiae  Romanae  preesidet,  omnes 
adversarias  cohibetpotestates.  Et  qui  potentespo- 
tenterpuniet,omnemdecrevitpuniriinobedientiam. 
Non  humilestamen  adducens  in  judicium.sed  glo- 
riososterraehumiliat  Ecclesiae  ministerio,  adversus 


^^^»^.^^.      ^mueepo^inferip—m, 
datincrememuiii  h     £  onm  „._:_.  pQdeatvos.  dilectissimi.imquaej 


et  doctrina.  ipsius  acquiescit.  Sane  ad  eum  maxima 
populi  judicia  referuntur,  a  Romano  examinanda 
pontifice.et  dispositi  sub  eomatrisEcclesiae  magis- 
tratus,  quatenusin  partem  sollicitudinis  acciti  sunt, 
creditam   exercerent    potestatem.  sacerdos, 


1UJJUL    !-_<_•  jj- _•  _■  -v«-<     -  _-.- L 

Pudeat  vos,  dilectissimi,  iniqua  exercere  judicia, 
ut  juxtaquod  nobis  insultant  proceres  regni,  si  pau- 
per  offendit  in  minimo,  illico  a  nobis  et  officialibus 
nostris  abEcclesia  excludatur  ;  si  dives  committit 
crimina,nonconveniatur  vel  verbo,  utinsic  decer- 


:s  rp>ebS  — :  r_s^  __«  B  -__.  .._«  ___  e«._„«_  «_?* 

quod  m  pieDe  siui  ouiu  _    *\.      „„__„  e_  aH  fa  tantum  misenstrasci  numinap 


ad  episcopum  referat  qui  negotia  supra  se  ad 
archiepiscopumreducit  aut  ad  primatem.a  qmbus 
quidquid  maximum  f uerit,Romano  pontifici  reser- 
vatur.  Ordinem  hunc  Petrus  docuit:  hunc  usque 
modo  catholica  servavit  Ecclesia,  nec  unquam,  au- 
ctore  Domino,quidquid  moliatur  iniquitas,  subver- 

tetur.  .  .  .  '      .  ,. 

In  regno  autem  Anglorum ,  quod  sin  e  dolore  multo 
ad  mentem  reducere,  aut  sine  lacrymis  dicere  non 
valemus,  multum  pra.sumitur  adversus  Petrum 


Et  tantum  miseris  irasci  numina  possunt . 
Providete  vobis  el  ecclesiis  vestris,  ne  si  hanc  in- 
juriam  Romanae  Ecclesiae  ulteriusdissimulaveritis, 
merito  videamini  adversus  eam  cum  impiis  coospi- 
rasse,  etappellantium  presclusisse  vias.Nec  de  dis- 
pendio  ejus  vestrum  quaeratis  compendium.Memen- 
tote  potius,  quomodo  salvi  facti  sunt  patres  nostri, 
quomodoetquibustribulationibusEcclesiacreverit 

et  dilatata  sit  :  quas  procellas  evaserit  navis  Petri, 
quaeChristumhabetvectorem.Qualiteradcoronam 


ntous,  multum  preesumUur  adversus  r  ^-—^^  ex  tribulatione  elarius 

S_isapoStolic_,,na»tam.npePT«r^lestaUb«.     P«™n«m     ,  priacipatum  j 

est> ^zfr:^:^:^"  __s~5-. /«__* ___<•  e.«^ ^ 

quos  nece    Ua s  p  o  ompeod  o  p  ,  ^  ^  sublimalur  ,„  regem  .  slc  aposto„. 

„  6    °  Tn___U -»_.._  abWneresnoprspe.  c  constitotisnntjudicesorbis.Sicomnmm  sanctorum 

nS2_>* «"-   «■*.«•__■ „ 'e  _e___!u___:.? _.__ 


tare  prohibentur,  vel  ab  his  qui  occasiones  quaerunt 
ut  faciantmala,  coacti  ideoilhcita  deprapediendis 
clericis  et  poenitentibus  praestiterunt  sacramenta. 
Manus  itaque  violentas  injicientes  in  clencos  facto 
suo  anathematis  condemnationem  incurrunt.Inde 
est  quod  nossanctae  Romanae  Ecclesiae  auctontate 
utentes.fraternitati  vestrae  apostolicaauctontatein 
virtuteobedienti-s,  inpericulo  ordinisvestripnBCi- 
piendomandamus,  quatenus  deca_erohoc  flen  in- 
hibeatis,  eteos  qui  in  clericos  manus  violentas  in- 
iiciunt  publice  excommunicatos  denuntietis,  et  per 
episcopatum  vestrum  denuntiari  faciatis,  et  con- 
terminaJibus  coepiscopis  vestris,  ut  hoc  ipsum  in 
episcopatibus  faciant  suis,  dominipapa.  et  nostra  D 
praecipiatis  auctoritate. 

Ad  haec  eodem  modo,  et  sub  eadem  intermina- 
tione  praecipimus,  uthis  quiappellantes,  aut  pa.ni- 
tentes,  ad  dominum  papam  vel  ad  nos  tendentes, 
impediunt.aul  redeuntes adomino papa  vela nobis, 
denuntietis  quoniam  sententiam  anathematis  in- 
currunt:  tam  hiquihoc  faciunt  inpropnapersona, 
quamregisofficiales,quiadhocfacinuscompellunt 

alios.  Ulos  autem,  qui  coacti  de  transeuntibus  im- 
pediendis  juramentaillicitapraestiterunt,  ab  hocju- 
ramento  absolvimus,uta  tanta  iniquitate  desistant 
postmodum,  et  de  commisso  pcenitentes  discant 
potiusDeoquam  homini  decaetero  obedire.Si  quis 


sEeculariexsilii  nullus  sit  omnino  transitus  addeh- 
ciasregni.  Tibi  autem,  fraterLondoniensis,  damus 
in  mandatis  et  in  virtute  obedientia.  et  in  penculo 
ordinis  vestri  apostolica  auctoritate  praecipimus, 
quatenuspraesenteslitteras  aliis  fratribus  et  coepi- 
scopis  nostris  comprovincialibus  adhibita  celentate 
et  diligentia  ostendas,  et  quod  in  iis  continetur  dis- 
tricte  observari  facias.  Vale ! 

El -STOLA  LXXV. 

AD  EOSDEM. 

Thomas  Dei  gratia  Cantuariensis  Ec clesiae  minister 
humilis  venerabilibus  fratribus  suis.umversis  Can- 
tuariensis  provinciee  Deigratiaepiscopis,  sitamen 
universi  scribunt,  salutem,  et  id  agere  quod  non- 

dum  agunt. 

Fraternitatis  vestra.  scriptum,quod  tamen  de  pru- 
dentiae  vestr*  communi  consilio  non  facile  credi- 
musemanasse,nupereximPeratosuscepimus.Cujus 

continentiasplusvideturhaberemordacnat>s,quam 
solatii  ;  et  utinam  magis  esset  emissum  de  pietatis 
studio,decharitatisaffectu,  quam  de  obedientia 
voluntatis.  Charitas  enim  non  qucerit  qua  sua  smt, 
sed  quee  Jesu  Christi.  Erat  quippe  de  jure  officn 
vestri,si  veritatem  habet  Evangelium.quod  quidem 
habet,  si  recte  agitis  ejus  officium,  sifidehter  ejus 


537 


EPISTOL^E  AD  CANTUARIENSES 


538 


negotium  geri  tis,cuj us  repraesentatis  figuram,magis  A 
eum  timere,  quipotest  animam  et  corpus  mittere  in 
gehennam,quamqui  potest  corpus  occidere  :  magis 
Deo  obedirequam  hominibus,patriquam  domino  : 
ejus  exemplo,qui factus est Patri obediens  usque ad 
mortem.  Mortuus  itaque  est  ipse  pro  nobis,  nobis 
relinquens  exemplum,  ut  sequamurejus  vestigia. 
Commoriamurergoet  nos  ei,ponamus  animas  no- 
stras  pro  hberanda  Ecclesia  a  jugo  servitutis,  et 
opressione  tribulantis,  quam  ipse  fuDdavit,  cujus 
comparavitlibertatem  sanguine  proprio,ne  si  secus 
egerimus.merito  comprehendatnos  illudevangeli- 
cum  :  Qui  amat  animam  suam  plus  quamme,  non 
est  me  dignus.  Optime  nosse  debueratis,  quoniam 
si  justumest,quod  praecipit  imperator,  ejusdebetis 
exsequi  voluntatem;siverocontrarium,respondere:  b 
Quoniam  oportet  non  magis  obedire  Deo  quam homi- 
nibus.Mnum  vobis  dico,ut  salva  pace  vestra  loquar, 
multo  tempore  silui,  exspectans  si  forte  inspiraret 
Dominus  vobis,  ut  resumeretis  vires,  qui  conversi 
estis  retrorsum  in  die  belli.  Si  forte  saltem  aliquis 
ex  omnibus  vobis  ascenderet  ex  adverso,  et  oppo- 
neret  se  murumpro  domo  Israel.simularet  saltem 
inire  certamen  contra  eos,  qui  non  cessant  quotidie 
exprobare  agmini  Domini.  Exspectavi,non  est  qui 
ascendat.  Sustinui,  non  est  qui  se  opponat ;  silui, 
non  est  qui  loquatur  ;  dissimulavi  ego,  non  est  qui 
vel  simulatione  certet.Reposita  estmihi  de  reliquo 
querelae  actio,utmerito  clamare  habeam :  Exsurge, 
Deus  judica  causam  meam.  Vindica  sanguinem 
Ecclesiae,  quae  eviscerata  est,  quae  facta  est  oppres-  p 
sione  exanimis.  Superbia  enim  eorum.qui  oderunt 
ejus  libertatem,  ascendit  semper  nec  est  de  caetero 
qui  faciat  bonum,  non  est  usque  ad  unum. 

Utinam,fratres  dilectisstmi,is  esset  nobisaffectus 
in  defensionem  libertatisEcclesiae,qui  paretetpro-s 
pinatur  nobis  in  ejus  confusionem  litteris  vestris, 
ut  credimus,  minus  legitime  appellatoriis  !  Verum 
fundataestipsasupra  firmam  Petram,  nec  est  qui 
eam  possit  evellere,  etsi  concutere.  Utquid  ergo 
quaeritis  me  confundere  ?  Imo  vos  ipsi  in  me  :  imo 
et  me  vobiscum;hominemqui  suscepi  omneinme 
periculum,  sustinui  tot  opprobria,  toleravi  tot  in- 
jurias,expertus  sum  etiam  proscriptionem  pro  omni- 
bus  vobis.Expediebat  quidem  unum  affligi  pro  ec- 
clesia  ista.ut  vel  sic  excutiatur  a  servitute.Discutite 
mente  simplici  causam  istam,examinatenegotium 
diligenter  attendite  quis  ejus  debeat  esse  finis,  ut 
deducta  majestateimperii,  postposita  penitus  per- 
sonarum  acceptione.quarum  Deus  acceptor  non  est 
faciat  ipse  vobis  intelligere.quid  est  quod  egeritis, 
quidque  quod  intenditis  agere.  Auferat  ipse  Deus 
velamen  de  cordibus  vestris,  ut  cognoscatis  quid 
agere  debeatis !  Dicat  ex  omnibus  vobis  qui  noverit, 
siunquampostmeampromotionemalicujusvestrum 
tuli  bovem  aut  asinum,  si  alicujus  pecuniam,  si 
alicujus  causaminique  judicavi,sialicujusvestrum 
dispendio comparavi milii compendium  : reddo  qua- 
drupluin.  Si  vero  non  est  quod  otfenderini,  utquid 


me  solum  derelinquitis  in  causa  Dei  ?  Quare  vos 
ipsos  vobis  ipsisopponerecuratisin  causaista,  qua 
nulla  specialior  est  Ecclesiae  ? 

Nolite,  fratres,  nolite  vos  ipsos  et  Ecclesiam  Dei, 
quantum  in  vobisest,confundere,sed  convertimini 
ad  me,  et  salvi  eritis.  Dominus  enim  dicit  :  Nolo 
mortempeccatoris,  quantum  ut  convertatur,  et  vival. 
State  mecumviriliterin  praelio,  apprehendite  arma 
et  scutumet  exsurgite  mihi  in  adjutorium.  Accin- 
giminigladioverbiDei  potentissimi  ut  simul  omnes 
fortius  et  vahdi  valeamus  una  resistere  pro  officii 
nostri  debito  adversum  malignantes,adversum  ope- 
rantes  iniquitatem,adversum  eosqui  quaerunttol- 
lere  animamEcclesiae,  quae  estlibertas,  sine  quanec 
viget  ticclesia,necvalet  adversum  eos,qui  quaerunt 
heereditate  sanctuarium  Dei  possidere. 

Festinemus  ergo  simul  omnes  id  agere,  ne  ira 
Deidescendatsupernos,tanquamsupernegligentes 
pastoresetdesides.  Nereputemur  canes  muti,  non 
valentes  latrare.Ne  exprobretur  nobisatranseun- 
tibus  :  A  senioribus  Babylonis  egressa  est  iniquitas. 
Revera  si  me  audieritis,  scitote  quoniam  Dominus 
erit  vobiscum,etcumomnibus  vobis  in  cunctisviis 
vestris  adfaciendam  pacem,  et  defendendam  Ec- 
clesiae  libertatem.^Alioquin  judicet  Deus  inter  me  et 
vos,  et  Ecclesiae  confusionem  requirat  de  manibus 
vestris.  Quoniam  velit,  nolit  mundus,  necesse  est 
ipsamstarefirmiter  inverboDomini,inquo  fundata 
est,  donec  veniat  hora  ejus,  ut  transeat  de  hoc 
mundo  ad  Patrem.JudicabitDeus  de  eo.quod  reli- 
quistis  me  solum  in  certamine,  nec  est  qui  velit 
mecum  ascendere  ad  pugnam  ex  omnibus  charis 
meis.  Solum  adeo,  ut  cogitet  quilibet  vestrum  vel 
dicat :  Vce  soli,  quia  si  ceaderit,  non  habet  suble- 
vantem  se!  Sed  reposita  est  mihi  hsec  spes  mea  in 
sinu  meo,  quoniam  solus  non  est,cum  quo  Domi- 
nus  est,  qui  cum  ceciderit,  non  collidetur  ;  suppo- 
nit  enim  ipse  Dominus  manum  suam. 

Ut  itaque  veniamus  ad  rem,  dicite,  fratres  mei, 
exciditne  a  vestra  memoria,quid  ageretur  mecum 
et  cum  Ecclesia  Dei,dum  adhuc  essem  in  Anglia  ? 
Quidinexitu  meo,  quid  post  exitum,  quid  etiam 
agatur  diebusistis?Quidmaxime  apudNorthamto- 
nam  cum  iterum  judicaretur  Christus  in  persona 
mea  ante  tribunal  praesidis,cum  arctaretur  Cantua- 
riensis  ob  injurias  sibi  et  Ecclesiae  Dei  passimilla- 
tas,et  sine  delectu,Romanamaudientiamappellare, 
et  bona  sua.quse  male  dicimus  sua,  cum  sint  bona 
pauperum,  patrimonium  crucifixi,  quae  potius  ei 
sunt  commendata,  quam  donata,  sub  Dei  ponere 
protectioue  et  Ecclesiae  Romanae  ?  Qais  unquam, 
etsi  aliquandoinjusteproscriptum  divinadeclaravit 
clemenlia,  vidit,  audivit  Cantuariensem  judicari, 
condemnari,  cogi  ad  fidejussionem  in  curia  regis 
a  suis  praecipue  suffraganeis  ?  Ubi  et  inventa  ista 
jurisveicanonum  auctoritasadversa,  imoperversi- 
tas  ?  Utquid  enormitas  istanon  parit  vobis  erube- 
scentiam,  erubescentia  non  immittit  confusionem 
confusio  non  elicit  poenitentiam,  pcenitentia  non 


539 


S.  THOMjE  CANTUAR.  ARGHIEP. 


540 


excutitsatisfactionem  coram  Deo  et  hominibus  ?Ob  A  rum  susceptionem  litterarum,quidquid  indetulisti, 


tot  quidem  et  tantas  Deo  et  Ecclesiae  ejus  illatas 
injurias  in  me,  et  mihi  propter  Deum,  quas  susti- 
nere  non  debui  salva  conscientia  £mea,  nec  sine 
discrimine  vitae  meae  potuiemendare,necdissimu- 
lare  sine  animae  periculo,  elegi  potius  declinare  ad 
tempus,  ut  habitarem  salubrius  in  domo  Domini 
quam  intabernaculispeccatorum,  donec  completa 
esset  iniquitas,  revelarentur  corda  iniquorum,  et 
manifestarentur  cogitationes  cordium.lta  tot  inju- 
riarum  illatiofuitcausa  appellationis  meae.Heec  fuit 
occasio  recessus  mei,quem  dicitis  inopinatum,qui 
magis  secundum  eaquee  proponebantur  adversum 
me,  et  quee  agebantur  mecum,  si  veritatem  loqui- 
mini  qui  novistis,  debuisset  fuisse  inopinatus,  ne 


vel  in  usus  ecclesiee  tuae  conversum  est,  remota 
omni  occasione  etdilatione,infratempuspraenomi- 
natum  nobis  integrum  restituas.  Iniquum  enim  est 
etjuri  valde  contrarium  ecclesiamditari  dealterius 
ecclesiae  incommodo.  Si  laudasauctorem.scire  de- 
bessuper  rebus  ecclesia^  ablatis  eum  legitime  non 
posse  praestare  auctoritatem,  qui  violentam  facit, 
injuriam. 

Quo  ergo  jure  perverso,  quo  canonum  ordine 
transposite  poterunt  setueri  raptores  sacrilegi  bo- 
norum  ecclesiasticorum  invasores,  non  restitutis 
ablatisecclesiae?Opponentneappellationisobstacu- 
lum  ?Absit !  Quaenova,  imo  quae  juri  contraria  in- 
troducitis  in  ecclesias  istas  ?  Videte  quid   agatis. 


impediretur  praescitus.  Sed  Domino  vertente  casus  g  Certe  cudetur  in  vos  faba  ista  ;  et  in  Ecclesias  ve- 


adversos  in  melius,  prospectum  est  domini  nostri 
regis honoriet  suorum,ne  quid  fieret  in  meinipsius 
ignominiam  et  generationis  suae.  Melius  etiam  con- 
sultum  est  his,  qui  suspirabant  in  necem  meam, 
qui  sitiebant  meum  sanguinem,  et  qui  aspirabant 
ad  fastigium  Ecclesiee  Cantuariensi,  ut  vulgo  dici- 
tur  et  creditur,in  nostram  perniciem,utinamminus 
ambiotiose  quam  avide!  Appellavimus  etappellati 
sumus,  rebus  Ecclesiae  Gantuariensis,  nostrisque, 
et  nostrorum,  sicut  juris  exigit  ratio,  in  tuto  ma- 
nentibus,  nostram  prosecuti  sumusappellationem. 
Sinobis  discedentibus,  et  in  dicessu  nostro  tur- 
bata  sunt,  prout  dicitis,  sibi  imputet  qui  causam 
dedit,  qui  hoc  procuravit.  Facientis  procul  dubio 
culpa  heec  est,nonrecedentis  ;  persequentis,  non 
declinantisinjurias.Damnumenimdedissevidetur, 
qui  causam  damni  dedit.Quid  plura  ?  Praesentavi- 
mus  nos  curiae,  nostras  et  Ecclesies  exposuimus 
injurias,  adventus  nostri  causam  et  appellationis 
exposuimus,  non  adfuit  qui  nobis  responderet  vel 
in  aliquo.  Exspectavimus,  nec  venit  qui  nobis  ali- 
quid  objiceret.  Nulla  adversum  nos  reportata  sen- 
tentia  antequam  venireturadregem  ;  nobis  adhuc 
de  more  exspectantibusincuria,  si  forte  nobis  ali- 
quid  opponeretur,ad  nostrosaccensum  est  officia- 
les,  interdictum  est  eis.ne  in  aliquo  supertempo- 
ralibus  nobis  obedirent,  ne  nobis  vel  nostris  quid- 


stras,  si  non  melius  vobis  prospexeritis.Periculose 
enim ageretur  cum  Ecclesia Dei,si  raptor  sacrilegus, 
alienorum  bonoruminvasormaximeEcclesiae,tutus 
esset  adversus  eam  appellationis  auxilio.  Frustra 
enimjurisimploratauxilium,qui  juri  non  obtempe- 
rat,  imo  qui  est  juri  contrarius  ;  suntne  istae  injuriae 
quas  addimus  injuriis,  labores  quos  laboribus  ad- 
jicimus,quiaistaet  aliaenormia,quae  fiebantetquae 
fiunt  in  ecclesia  ista,nonsustinuimus,quiagravati 
appellavimus,  quia  recessimus  a  curia,  quia  ausi 
sumus  super  injuriis  Ecclesiee  et  nostris  conqueri, 
et  super  his  omnibus  nontacemus,  quia  ista  para- 
mus  corrigere  ?  Periculose  ecce  affligitur,  cui  sal- 
tem  conquerendi  solatium  denegatur.  Vos  amici 
mei,  qui  altiora  sapitis  inter  alios,  qui  geritis  vos 
aliis  prudentiores,  quoniam  solentfilii  hujussae- 
cuii  prudentiores  esse  filiis  lucis,  utquid  decipitis 
fratres  vestros  et  subditos  ?  Quareinducitis  eos  in 
erroremistum  ?Quae  auctoritas,  quae  scripturacon- 
tulit  hanc  principibuspraerogativam  in  ecclesiasti- 
cis,  quam  vos  vultis  eis  conferre  ?  Nolite,  fratres, 
nolitejura  regni  et  Ecclesiae  confundere.  Discretas 
quidem  sunt  potestates  istae.quarum  unam  vim  et 
potestatem  sortiturex  altera.  Legite  scripturas,  et 
invenietis  quot  et  qui  periere  reges,  qui  visi  sunt 
sibi  sacerdotale  officium  usurpare.  Provideat  ergo 
vestra  discretio,  ne  ob  istam  pressura  divina  vos 


quamministrareturabipsiscontramandatumregis  D  atterat  injuriam.  Quam,  si  venerit,  non  effugietis 


et  conscientiam  ;  te,  frater  Londoniensis,  cum  Ri- 
cardo  de  lvelcester,  et  Eboracensi,  sicut  dicitur, 
dictante  sententiam.  Festinatum  estinde  ad  domi- 
numregem  ;  videritipse,incaput  ejus  convertatur, 
qui  hoc  dedit  consihum.Sine  judicio.sine  ratione, 
post  appellationem.nobisetiamadhuc  in  curiamo- 
rantibus,  spoliata  est  Ecclesia,  spoliati  sumus  et 
nos  cum  nostris.proscriptiet  ipsi  clerici  cum  laicis, 
viri  cum  mulieribus,  mulieres  cum  in  fantulis  in 
cunabulis.  Addicta  sunt  fisco  bonaEcclesiae,  patri- 
moniumcrucifixi  ;  pars  pecuniae  conversa  in  usus 
regios,pars  iu  tuos,  frater  Londoniensis,  si  vera 
sunt  quae  audivimus,  et  tuae  ecclesiae.Quam,  si  ita 
est,  exigimus  a  te,  praecipientestibi  in  virtute  obe- 
djentiae,  quatenus  infra  quadraginta  die  post  ista- 


de  facili. 

Consulite  etiam  domino  nostro  regi,  qui  ejus 
comparatisgratiam  Ecclesiae  dispendio,  ne,  quod 
absit  !  pereat  ipse,et  domus  ejus  tota  sicutperiere 
qui  mconsimili  deprehensi  sunt  delicto.Sivero  ab 
hocincoepto  non  destiterit,  qua  animi  conscientia 
non  puniemus  ista,  qua  puritate  conscientiae  ista 
dissimulabimus  ?  Dissimulet  quidem  qui  hanc  habet 
dissimulandi  auctoritatem,  non  ego,  ne  veniat  in 
animam  meam  ista  dissimulatio  ?  Innuitis  litteris 
vestris  imo  aperte  dicitis  me  regno  reclamante, 
Ecclesia  etiam  suspirante  et  ingemiscente  fuisse 
promotum.  Scitis  quid  dicat  veritas?  Os  quodmen- 
dacium  scienter  loquitur  occidit  animam.  Verba 
vero  sacerdotis  semper  oomitem  debent  habere  ve- 


541 


EPISTOL,£  AD 


ritafem.  Deus  bone,  nunquid  non  erubesceret  ali- 
quis  de  plebe  ista  dicere  ?  Consulite  conscientias 
vestras,  advertite  formam   electionis,  consensum 
omnium  ad  quos  spectabat  electio,assensum  prin- 
cipis  per  fiiium  suum,  et  per  eos  qui  ad  hoc  missi 
sunt.  Filii  etiam  cum  omnibus  primatibus  regni. 
Si  aliquis  eorum  contradixit,  si  reclamavit  vel  in 
aliquo,  loquatur  qui  noverit,dicatqui  estconscius. 
Si  vero  inde  turbatus  fuerit  aliquis,  non  dicat  pro 
sua  molestia  toti  regrjo  et  Ecolesiae  factam  fuisse 
injuriam.  Litteras  quoque  domini  regis  et  omnium 
vestrum  diligentibus  attendite,  postulantes   nobis 
cum muita  instantia  pallium,et  obtinuisse.Sicse  ha- 
betreiveritas.  Verum  si  quemtorsitinvidia,siquem 
afflixit  ambitio,  si  cui  tam  pacifica,  tam  legitima, 
tam  sine  contradictione  facta  electis   dolorem  et 
amaritudinem  impressit  animi,  eatenus  ut  ob  hoc 
machinetur   et  velit  turbari    omnia,  indulgeat  ei 
Dominus  et  nos,  eo  quod  culpam  suam  minime  ta- 
ceat,  suamque  anirai  indignationem  in  conspeciu 
omnium  publice  confiteri  non  erubescat. 

Dicitis  me  de  exsili  sublimatum  ab  ipso  in  glo- 
riam.  Non  sum  revera 


atavis  editus  regibus. 


Malo  tamen  is  esse,  in  quo  faciat  sibi  genus  animi 
nobilitas  quam  in  quo  nobilitas  generis  degeneret. 
Forte  natus  sum  paupere  tugurio  ?  Sed,  cooperante 
divina  clemeDtia,  quae  novit  facere  misericordiam 
cum  servis  suis,  quae   eligit  humile  ut  confundat 
fortia,in  exilitatemea,antequam  accederemad  ejus 
obsequium,  satis   copiose,  satis  abundanter,  satis 
houorifice,sicutipsinovistis,proutquisabundantius 
intervicinosmeosetnotos,cujusoumqueconditionis 
fuerint,  conversatus  sum.  Et  David,de  postfetantes 
assumptus,  constitutus  est  ut  regeret  populumDei, 
cui  auctaestfortitudoetgloria,quoniamambulavit, 
in  viis  Domini.  Petrus  vero  dearte  piscariaelectus, 
factus  est  Ecclesiae  princeps,qui  sanguine  suo  meruit 
pro  nomine  Christi  in  caelis  habere  ooronam,  et  in 
terris  noraine    gloriam.  Utinam  et   nos    sirailiter 
faciamus!  Successores  enim  Petri  sumus,  non  Au- 
gusti.  Novit  Dominus,  quo  intuitu  uos  ipse  deside- 
raverit  sublimari.Respondeat  ei  suaintentio,  etnos 
respondebimus  ei  pro  officii  nostri  debito,tidelius. 
permisericordiam  Dei  inseveritate,quam  quiblan- 
diuntur  eiin  mendaciis.  Melioraenimsunt  verbera 
amici  quam  fraudulenta  oscula  inimici. 

Impingitisnobisingratitudinisnotam  per  quam- 
dain  insinuationem:  credimus,quia  nullum  pecca- 
tumorirainaleestquodiraportetinfamiam.nisipro- 
cesseritexanimo.Undesi  quis  homicidium  invitus 
commiserit,etsihomicidadicaturetsit,nontamenho- 
micidii  reatum  incurrit.  Sic  dicimus  :  etsi  domino 
nostro  regi  obsequium  debeamusjure  Doinini,  si 
teneamur  ad  reverentiam  praestandam j  ure  regio.si 
aominumsustinuiraus,sililium  paternoaffectucon- 
veniraussiin  conventum,  non  auditi  et  dolentes 
necessitateofficii  censuram  severitatis  exercemus, 


CANTUARIENSES  542 

A  plus  credimusnosproipso  facereet  cumipsoquam 
contra  ipsum:plus  ex  eo  promereri  gratiam  quam 
ingratitudinis  notam  vel  poenam.  Saepissime  certe 
beneficium  confertur  invito.Unde  commodius  ejus 
prospicitur  indemnitati,qui  etsinon  alias  ;urgente 
necessilate  revocatur  a  perpetratione  delicti.  Prae- 
tereadefenditnosabingratitudinisnotapaternoster 
et  patronus,  qui  est  ipse  Christus.  Jure  paterno  te- 
nemur  ad  ejus  obedientiam,quanon  observatapu- 
niemur  justa  exhaereditationis  poena.  Potest  enim 
pater  exhaereditare  filium  ex  justa  causa.Ipse  enim 
dicit:  Sinon  annuntiaveris impio  iniquitatem  suam 
et  moriaturin  delicto  suo,sanguinemejus  de  manu 
tua  requiram.  Ergo,  si  delinquentem  non  conveni- 
mus,  si  non  audientem  non  corripimus,  si  pertina- 
B  cem  non  coercemus,committimus  inmandatum,et 
tanquam  inobedientiaerei jure  exhaereditamur.Jure 
patronatus.quia  ejus  sumus  liberi  ;  quoniam,cum 
essemusservipeccati,factisumus  liberi  justitire  per 
ejus  gratiam,  obligamur  eiad  reverentiametobse- 
quium.  Unde  quoniam  nemini,  nisisalva  ejusfide, 
tenemur  obnoxii,  si  sit  contra  eum  in  dispendium 
Ecclesiae  pertinaciter,merito,  si  non  punimus  com- 
missumproea  parte  sollicitudinis,  inquamvocati 
sumus,  collatum  revocabit  a  nobis  ob  ingratitudi- 
nem,  ipse  solus  beneficium,ex  quo  vere  apparebi- 
mus  ingrati. 

Proponitis  nobis  periculum  Ecclesiae   Romanae, 
jacturam  temporalium.Periculumquidem  nostrum 
etnostrorum.necfit  mentio  de  periculoanimarum. 
q  intentatis  etiam  comminatorium  derecessudomini 
regis,  quod  absit,a  fidelilate  etdevotione  Romanae 
Ecclesiae  !  Absit,  inquam,ut  unquam  domini  nostri 
regis  devotio  etfides  ob  temporalecommodumvel 
incommodum  afidelitateet  devotione  discedat  Ec- 
clesiaelQuod  quidem  criminale  et  damnabileesset 
in  privato,  nedum  in  principe,  qui  multos  secum 
trahit  post  se.  Absit  etiam,  quod  quis   ejus  fidelis 
haec  unquamcogitaredebeat,nedumdiceresupinus 
aiiquis,  nedum  episcopus!  Videat  itaque  discretio 
vestra,  ne  oris  vestri  verba  inficiant  aliquem,  vel 
plures.in  anituce  suaedispendiumetdamnationem, 
ad  instar  calicisaurei,quidicitur  Babylonis.interius 
et  exterius  veneno  illiniti,  de  quo  cum  quisbiberit, 
non  timeat  venenum,  cum  viderit  aurum,  et  sic  iu 
publicum  veniat  vestri  operis  effectus.  lUe  enim, 
qui  non  fallitur,  opusfurtivum  producitin  lucem,et 
machinationes  denudat  iniquas.In  tribulationequi- 
demetsanguiniseffusioneconsuevitEcclesiacresce- 
reetmultiplicari.PropriumenimestEcclesiae.uttunc 
vincat  cum  lasditur,  tunc  intelligat  cum  arguitur, 
tuuc  obtineat  cum  deseritur.  Nolite  ergo,  fratres, 
super  ipsam  flere,  sed  super  vos  ipsos,qui  facitis 
vobis  nomen,  sed  non  grande  ex  hoc  factoetdicto 
in  ore  hominum  ;  qui  provocatis  invos  Deiodiumet 
universorum  ;  qui  paratis  innocenti  laqueum  ;  qui 

<Miditisnovasetingeniosasrationesinsubversionem 
libertatis  Ecclesiae.  Fratres,  per  misericordiamDei 
in  vanum  laboratis.  Stabit  enim  ipsa  Ecclesia,  etsi 
saepius  concussa,  in  ea  fortitudine  et  tirmitate,  in 


543 


S.  THOMJE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


544 


qua  firmiter  fundata  est,   donec  veniat   generale  A  nullus  recipiat  ante  utriusque  partis  examinatio 

dissidiuin.donec  filius  ille  perditionis  surgat,quem 

non  credimus  de  partibus  occidentalibus  ascensu- 

rum,  nisi  perverse  mutatus  fuerit  ordo  rerum,  et 

seriesScripturarum.Siverodetemporalibusagatur, 

plus  timere  debemus  animae  periculum  quam  tem- 

poralium.  Scriptura  vero  dicit :  Quid  potest  homini 

totum  mundum  lucrari,  animx  vero  suse  sustinere 

dispendium  ?  Periculum  itaque  nostrum  et  nostro- 

rumpenitus  abjicimus.Non  enimtimendus  estille, 

qui  corpus  perdit,  sed  qui  corpuset  animam. 

Arguitis  nos  supersuspensionevenerabilis  fratris 
nostri  Saresberiensis  episcopi,et  excommunatione 
Joannis  illius  schismatici  ex  decani,prius,utdicitis, 
inflicta  pcenaliter,  quam  de  cognitione  processa 
legitime,  quamde  ordine  judiciorum  canonice  pro- 
dita.  Respondemus,  quoniam  utrumque  istorum 
notavit  juxtapoense  sententia,  illum  suspensionis, 
excommunicationis  istum.  Si  perfecte  tenetis  ne- 
gotiiseriem,  sirecteattenditis  judiciorumordinem, 
non  erit,  ut  credimus,  haec  vestra  sententia.  Hoc 
quidem  habet  auctoritas,quae  voslatere  nondebet, 
quoniam  in  manifestis  et  notoriis  non  desideratur  ista 
cognitio.  Perpendite  diligentius,  quid  actum  sit  a 
Saresberiensi  super  decanatu  post  domini  papae  pro- 
hibitionemetnostram,subexcommunicationefactam 
ettuncrectiusintelligetis.sidemanifestainobedien- 
tia  suspensio  rectesequitur.Unde  beatus  Clemens  : 
Si  prxlatissuisnon  obedierint  cujuscunque  ordinis 
universi,  omnesque  principes  tam  inferioris  quam 
superioris  ordinis,  atque  reliqui  populi,  non  solum 
infames,  sedetiamextorresa  regnoDei,  etconsortio 
fidelium,  et  a  limimbus  sanctse  DeiEcclesice alieni 
erunt. 

De  Joanne  de  Oxeneford  dicimus,  quia  diversis 
modis  excommunicantur  diversi  :  alii  lege  eosde- 
nuntiante  excommunicatos.aliis  ententi  anotati,alii 
communicatione  et  participatione  excommunicato- 
rum.  Illum  vero,  quoniam  incidit  inheeresimdam- 
natam  communicando  schismaticis.etdominipapae 
excommunicatis,reatumqueetmaculamexcommu- 
nicationis  in  se  contraxit,  quae  pestis  more  leprae 
inficit  et  intingit,  consimilique  poena  facientes  et 
consentientes  confundit,  et  quoniamcontradomini 
papae  mandatum  expressum,  etnostrum  sub  anathe- 
mate,  decanatum  Saresberiensem  excommunicatus 
usurpavit,denuntiavimus  etexcommunicavimus,et 
excommunicatum  firmiter  tenemus.Et  quod  de  eo 
factum  est  in  decanatu,  et  super  decanatu,cassavi- 
mus,  et  cassatum  tenemus,  sicut  et  dominus  papa 
jamipsemetcassavitauctoritateoctavaesynodi,cujus 
hosc  est  sententia :  Si  quis  palam  vel  absconse  cum 
excommunicato  locutus  fuerit,  aut  junctus  com- 
munione,  statim  in  se  contrahit  excommunicatwnis 
pamam.  Et  concilium  Carthaginiense  dicit  :  Qui 
communicaverit  cumexcommunicato,  si  clericusest, 
deponatur.  Videat  ergo  discretio  vestra,  ne  quis 
vestrum  cum  eo  communicaverit.  Calixtus  enim 
papa  dicit :  Excommunicatos  quosqueasacerdotibus 


nem  justam,  nec  cumeis  in  oratione,autincibo,aut 
potu,aut  osculo  communicet ,aut  Ave  eis  dicat.  Quia 
quicunque  in  his  vel  aliis  prohibittss  cienter  excom- 
municatis  communicaverint,  juxta  apostolorum  in- 
stitutionem  simili  excommunicationt  et  ipsi  sub- 
jacebunt.  Hic  est  ordo  canonicus,  non  canonibus, 
ut  credimus,  incognitus,  sed  auctoritate  canonum 
fultus. 

Etnemiremini.siquandoquecondemnaturabsens, 
legite  Paulura,  quiabsenspublicefornicantem  cum 
novercasuanonconvictumtestibus.non  confessum 
etiam  absen  tem.cujus  criminem  omnes  sciebant.etnon 
arguebant,sicutnosistius,quem  non  de  jure  defen- 
ditregia  potestas,ejecitacoetufidelium,et  judicavit 
B  eum  tradi  Satanae  in  interitura  carnis,  ut  spiritus 
salvus  fieret,  sicut  et  nos  istum.Caeterumquoniam 
hoc  tempore  in  partibus  illis  multa  hujusmodi,  et 
satis  gravia,  in  absenlia  nostrafiunt  enormia,qu83 
de  caetero,  licet  absentes  corpore,praesentes  tamen 
auetoritate,salva  animi  nostri  conscientiapraeterire 
nec  debemus,  nec  possumus  incorrecta,  tibifrater 
Londoniensis,  qui  nosse  debueras  illud  Gregorii 
septimi:5t  quis  episcopus  fornicationipresbijtero- 
rum  aut  diaconorum,  vel  crimini  incestus,  in  sua 
parochia,pretio,precibusve,sivegratiainterveniente 
consenserit,velcommisswnauctoritatesuiofficiinon 
impugnaverit,asuosuspendaturofficio;\\\tidq\ie  Le- 
onis:  Siqui  episcopi  talem  consecraverint  sacerdo- 
tem,qualemessenonliceat,etiamsialiquo  modo  dam- 
G  numproprii,honorisevaserint,  ordinationisjus ulte- 
riusnonhabebunt,  neculliunquamsacramentointe- 
rerunt,quodimmeritoprwsliterunt:  quoniaministo- 
rum  sententiam  canonum,sicut  pro  certo  audivimus, 
deliquisti  dupliciter,  mandamus  tibi,  et  in  virtute 
obedientiae  mandando  injungimus,quatenus,  siita 
est,  infra  tres  mensespost  istarum  susceptionemlit- 
terarum.venerabilium  fratrum  vestrorum  coepisco- 
porum  consilio  de  tanto  excessu  sic  studeas  te  of- 
ferre  correctioni  et    satisfactioni,    ne  caeteri  tuo 
exemplo  in  consimile  delictum  incidant,et  nos  pro 
negligentia  tua  debeamus  tibi  severius  mandatum 
proponere. 

Opponitis  nobis  contra  metum  gravaminum  non 
remedium  per  appellationem,  sed  impedimentum, 
quo  minus,sicutintelligimus,exerceamus  adversum 
malefactore?,  et  invasores  bonorum  ecclesiastico- 
rum,  disciplinaecensuram  ecclesiasticae  ;  ne  in  do- 
minum  nostrum  regem,  velterram  suam,  in  perso- 
nas  vestras  et  ecclesias,  aliquid  statuamus  eo  or- 
dine,  quo  progressi  sumus  contra  Saresberiensem, 
sicut  dicitis,  et  ejus  decanum.  Absit  a  nobis,  ut 
aliquid  in  eum  vel  terram  suam,  vel  in  vo^  et  ec- 
clesias  vestras  inordinate  statuerimus  vel  statua- 
mus  !  Sed  quid  est,  sieo  delinquitis  modo,  vel  con- 
simili,  quo  jam  deliquit  Saresberiensis,  nunquid 
hac  appellatione  potestis  suspendere  auctoritatem 
nostram,  nein  vos  vel  ecclesias  vestras  severitatis 
disciplinam  exerceamus,  si  delicti  enormitas  hoc 


D 


545 


EPISTOLjE  AD  CANTUARIENSES 


546 


exiget ?  Advertite  diligentitis,si  haec  legitima  appel- 
latio,  et  quae  sit  appellationis  forma  ?  Scimus 
quoniam  omnis  appellans  autsuo  nomineappellat, 
aut  alieno.  Si  suo  ;  aut  a  gravamine  quodei  infer- 
tur,  vel  quod  timet  sibi  inferri.  Certum  tenemus, 
quod  nullum  vobis  gravamen,Deo  gratias,anobis 
illatum  est,  unde  debeatis  ad  appellationis  confu- 
gere  remedium.  Nec  credimus  vos  ad  preesens  ha- 
bere causam  adversum nos aliquam,  quae specialiter 
vestrasit.  Si  contra  metum  gravaminum,  ne  quid 
de  csetero  statuam  in  vos  vel  ecclesias  vestras,  vi- 
dete  si  sit  iste  metus  qui  debeat  cadero  in  homines 
constantissimos,  si  haec  sit  appellatio  quas  debeat 
suspendere  omnem  auctoritatemetpotestatem  no- 
stram,  quamhabemus  in  vos  et  ecclesias  vestras. 
Creditur  vero  a  sapientibus,  credimus  et  nos  eam 
nullius  esse  momenti,  tumquiafortnamappellatio- 
nishabere  non  videtur,  tum  quia  rationi  consenta- 
nea  non  est,  imo  totius  juris  penitus  auxilio  desti- 
tuta. 

Si  alieno  appellastis  nomine,  aut  domini  regis, 
autalterius.Si  non  alterius,  domini  regis.Sidomini 
regis,certenossedebueratdiscretiovestra,  quoniam 
introductae  sunt  appellationes  ad  propulsandamin- 
juriam,  non  ad  inferendam  :  ad  sublevandos  op- 
presscs,  non  ad  araplius  opprimendos.  Unde  si 
quis  non  confidentiajustae  causae,  sed  causa  affe- 
rendae  moree,ne  contra  eum  feratur  senteutia,  ap- 
pellaverit,  hujusmodi  appellationem  non  esse  reci- 
piendam.  Quis  enimeritEcclesiae  status,  sisubversa 
ejus  libertate,  si  rebus  ejus  occupatis  ac  detentis 
episcopis  a  propria  sede  expulsis,  vel  non  pacihce 
cum omni  securitate omniumque  ablatorum restitu- 
tione  admissis,  raptores,  occupatores,  invasores, 
ne  coerceantur,  libere  appellaverint,etsedefende- 
rint  perappellationem  ?  Quse  erit  ista  Ecclesise  de- 
structio  ?Videtequidagatis,  quidque  dicatis.Nonne 
vicarii  Christi  estis,  nonne  vices  ejus  in  terra  ge- 
ritis,  nonne  vestrum  eslconvenire,  corripere,  coer- 
cere  malefactores,  ut  vel  sic  desistant  Ecclesiam 
Dei  persequi  ?  Utquidnon  nimis  est,  si  ipsi  saevie- 
rint  in  Ecclesiam,  nisi  et  nos  pro  eis  vobis  ipsis  et 
Ecclesiae  in  perniciemopponatis  ?Quis  unquam  au- 
divit  haec  mirabilia  ?  Et  audieturetpraedicabiturin 
omnipopulo  et  gente,  suffraganeos  Cantuariensis 
Ecclesiae,  qui  cum  metropolitano  suo  ob  defensio- 
nem  Ecclesiae,  ejusque  libertatis,  haberent  vivere 
et  mori,  omniaque  sustinere  dispendia,  velle  ad 
mandatum  regium,  quantum  in  ipsis  est,  suspen- 
dere  potestatem  ipsius  et  auctoritatem,  ne  severi- 
tatisdisciplinam  exerceat  in  delinquentes  adversus 
Ecclesiam.Unum  certe  scio  :  duorum  personam  si- 
mul  gerere  non  recte  potestis,  appellantium  et  ap- 
pellatorum.  Vos  estis  qui  appellastis,  vos  estis  ad- 
versumquos  appellatur.Nonne  una  est  Ecclesia,  et 
vos  de  corpore  ejus  estis  ?  En  certamen  satis  legi- 
titnum,  satis  eanonicum,  ut  qui  membra  sunt  Ec- 
clesiae,  iueant  certamen  cum  capite  suo,  quo  est 
Christus.  Timeo,  fratres,  ne,  quodabsitldicaturde 


A  \ obis  :  Istisuntsacerdotes,quidixerunt  '.ubiest  Do- 
minus  ?  Et tenenteslegemnescierunteam. Prseterea 
discretionem  vestram  latere  non  credimus,quoniam 
non  solent  audiriappellantes,  nisiquoruminterest, 
autquibus  mandatum  est,aut  quinegotiumgerunt 
alienum.  Interestne  vestra,  ut  non  coerceantur  de- 
linquentes  adversus  Ecclesiam  ?  Absit  !  Imo  certe 
contrarium.  Si  vero  qui  subvertit  Ecclesiae  liberta- 
tem,  qui  bonaipsius  invaditet  occupat,  ac  in  suos 
convertit  usus,  in  sui  defensionem  minime  super 
hocauditurappellans,  et  multo  minuspro  eo  appel- 
lantes.  Ergo  nec  domino  regi  suffragatur  a  vobis  pro 
ipso  edita,  necvidetur  vobis  prodessepro  ipso  ap- 
pellatio  emissa.  Unde  si  inhoc  casu  appellare  non 
potest,  nec  mandare,sicnec  vos  super  hoc  abipso 

B  mandatum  suscipere.  Adjicimusetiamvosin  parte 
istanullatenus  ejus  gerere  posse  negotium.  Nemo 
enim  episcoporum  alterius  contra  se  negotium  ge- 
rere  potest,  maxime  in  oppressione  Ecclesiee,cujus 
ipsedefensor  est  :etpraesertim  cum  generaliter  lae- 
ditur  Ecclesiae  conditio.  Ergo  si  nec  vestra  interest 
appellare,  nec  super  hocmandatum  valetis  susci- 
pere,  necalienum  gererenegotium,nec  auditurap- 
pellatio  vestra,  nec  de  jure  tenetur. 

Estne  igitur  ista  devotio,  et  consolatio  vestra, 
fraternae  charitatis  affectus  metropolitano  vestro, 
pro  vobis  omnibus  exsultanti,  a  fraternitate  vestra 
exhibitus?IndulgeatvobisDeushancinclementiam. 
Anignoratis,  fratres,  quod  chaos  magnum  infrau- 
dem  legis  et!canonum  inter  nos  et  vos  firmatum  sit, 

q  ut  non  possit  aliquis  de  vestris  sine  discrimine  ca- 
pitis,  velcaptionis.vel  truncationis  membrorum,  ad 
nos  transire,  etsi  de  nostris  aliquiliberiuspossent, 
si  vellent,  ad  vos  transrreare  ?Etidcirco  miramur, 
quem  ordinem  exigitis,  ubi  nullus  ordo  circa  nos, 
vel  circa  ecclesias  vel  ecclesiasticas  personas,  sed 
horror,  quiutinam  sempiternus  non  sit,  etinjuriae 
observantur,  cumspoliatisimus,  et  nostri  ?Quorum 
quidam,tam  clericiquamlaici,  captiredempti  sunt 
post  appellationem  nostram  factam  apud  Northam- 
tonam,  et  vestram  adversum  nos.  Cumetiam  post 
istam,  quam  dicitis,  appellationem  edictum  gene- 
rale  sit  propositum,  sicut  dicitur,  ut  nemo  de  no- 
strisinventus  sit  in  terra  Anglicana,  quinoncapia- 
tur  :  nemo  vestrum  vel  aliorum  amicorum  oostro- 

pv  rum  litterasnostras  vel  nuntios  audeat  suscipere. 
Et  haec  reverentia  appellationidebita,  exhibita,  et 
observata,infracujus  tempus,  sijustaest,  nilinno- 
vari  oportet  :  vos  ipsi  videritis.  Quo  ergo  jure,quo 
ordinedesideratis  a  nobis  litteras  vestras  et  nun- 
tios  benigne  suscipi  et  audiri  ?  Non  hoc  ideo  dici- 
mus,  quidquid  nobiscum  agaturet  cum  nostris,  ut 
quidquam  circa  personam  domini  regis  velterram 
suam,  circa  personas  et  ecclesias  vestras  unquam 
ir.ordiuate  fecerimus,  vel  per  Dei  misericordiam  fa- 
cturi  simus. 

Credebannisquidera,  sirecteintelligitis,si  cupitis 
utiliterEcclesiaesubvenire,denimisordinataetlonga 
patientiamagis  avobisculpari,quamde  severitatis 


547 


S.  THOMjE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


548 


mora  commendari.  Mora  enim  Irahit  ad  se  pericu-  A  nostro  uti,  prout  ei  placuerit,  salvo  honore  Dei  et 


um,  quianimisordinatapatientiaplus  habet  remis- 
sionisquamcommendationis,plusvitiiquamvirtutis. 
Et  indeest,  quod  breviter  vobisdicimuset  affirma- 
mus  constanter,  dominumnostrumregem  nullate- 
nusforeinjuste  gravatum,  siadversus  eum,adomi- 
no  papa  etanobisipsislegitimelitteris  et  nuntiis  ac 
saepissimeconventum.satisfacere  cum  possit  nolen- 
tem.severitalis  censura  processerit.  Noneniminjus- 
.tegravatur.quemjuspunitlegitime.Etutomniabre- 
vissimo  fine  concludam,  certum  tenete,  quoniam 
raptores,invasores,occupatores  bonorum  Ecclesiae, 
ej  usque  libertatis  subversores  nec  tuetur  juris  aucto- 
ritas.necappellatio  defendit.Praeterea,fratres,si  cu- 
pitis  ei  prodesse,prout  justum  est,quod  etnoscupi- 


Ecclesiae  Romanae,  et  ordine  nostro  !  Istae  sunt 
dignitates  regiae,  legesoptimae,  quas  petere  debet 
rexChristianissimuset  observare,  quibus  gaudere 
debet,  et  sub  ipso  florere  Ecclesia.  Istae  sunt  leges 
obtemperantes  legi  divinae,  non  derogantes.quas  qui 
non  observaverit  inimicus  Dei  constituitur.  Lex 
enimDomini  immaculata,convertens  animas.  De 
legibus  enimsuisdicitDominus:Le^e.s  meas  custo- 
dite.  Et  propheta  :  Ya>  qui  condunt  leges  iniquas, 
elscribentes  scripserunt  injustitias,ut  opprimerent 
pauperesinjudicioetvimfaccrent  causae  humilium 
populiDei.  Nonerubescatergodominusmeusredire 
ad  cor,humiliariincordis  contritione  ethumilitatis 
mansuetudine  coram  Domino,  satisfacere  ei  et  Ec- 


mus,novitDeusquiscrutatorestcordium,procurate  B  clesiae  ipsius  de  illatis  injuriis!  Cor  enim  contritum 


ei  subvenireillomodo,  quo  nonoflendatisinDeum 
nonin  Ecclesiam,  nonin  ordinem  vestrum.  Quo 
etiam  expeditius etsalubrius animae suae periculum, 
quod  jaminforibus  est,  valeatevadere.Haec  idcirco 
diximus,  si  inspirante  ei  divina  clementia,  de  con- 
silio  vestro  satisfecerit  Ecclesiae,  gaudebit  ipsa  de 
filii  sui reversione,  et cum  gratiarum  aclione  etdevo- 
tione  multipliciparatafuit,et  estsempereum  susci- 
pere  :  gaudebimus  et  nos. 

Judicium  vero  vestrum,quo  dicitis  eum  sati  sfacere 
volentem,paratumetiamsatisdare,  si  super  aliquo 
delibertatibusEcclesiaeinteripsumetnos,  sicutdici- 
tis,orta  est  contentio,quodquidem  satis  miramur,  si 
alicui  vestrum  hoc  est  in  dubium,  cum  toti  fere 
mundosit  notum,  quoniam  nonest  consentaneum 
rationi,imo  penitus  juri  contrarium,  si  nonsuscipi- 
mus  imoquianonsuscipimus,in  quo  delinquimus  ? 
Estne  causa  ista  sufficiens,  estne  peremptoria.quo 
minus  saepissimeet  canonice  conventus,  non  satis- 
faciens,  inj  urias  superaddens  inj  uriis,severitate  di  vi- 
nacorceatur?Absit !  Scimusenim  vosnullaratione 
in  halc  causa  judicis  officio  interipsum  etnosfungi 
posse.Tum  quia  adversarii  ejus  estis,  et  esse  de- 
betisin  ea  obdefensionem  libertatis  Ecclesiae,cujus 
partis  defendendae,  officii  vestri  necessitate,  cura 
vobis  commissa  est,  etsollicitudocredita  :  quamsi 
negligenter  omittitis,  sipericulosedissimulatis,  vos 
ipsivideritis.  Tumquia  non  legimus  superiores  ab 
inferioribus  metropolitanos  maxime  a  suis  suffra- 
ganeis,  judicari  posse.  Tum  quia  nobis  etEcclesiae 
quidamvestrum  suspectisunt  :utinamnonomnes : 
diversis  rationibus,  quas  in  praesenti  tacemus. 

Audiatitaque  dominus  meus  postulationem  fidelis 
sui,  consilium  episcopi,  patris  exhortationem,  ut 
beneficiat  ei  Deus,  et  augeat  dies  ejus,  et  annos 
filiorumipsiusin  tempora  longa!  Permittat  eccle- 
siam  suam  frui  pace  et  libertate  sub  ipso,tanquam 
subregeChristianissimo,  Ecclesiam  Romanam  uti 
jure  etlibertate  in  terra  sua,quam  habere  debet,et 
habetincaeteris  regnis!  Restituat  Cantuariensi  Ec- 
clesiaeetnobisjurasuaetlibertates,et  omniaablata 
cum  paceetsecuritate'nostra,utlibereetquiete  pos- 
simus Deo  militare  subipso,etipsedebeat  obsequio 


ethumiliatum  Deus  non  despicit,  sed  amplectitur 
sincerius.  Sicut  et  sanctus  David,qui  cum  peccas- 
set,  humiliavit  se  coram  Domino,  petivit  miseri- 
cordiam,  et  obtinuit  veniam.  Sic  et  rex  Ninivae  et 
civitas  tota,  cum  inlerminata  esset  subversionis 
severitas,  quoniam  in  cinereetciliciohumiliavit  se 
Domino,  mutatasententiameruitultionis  censuram 
contritionecordis  etlacrymarum  compunctione  re- 
ditnere. 

Non  haec,fratres,vobis  scribimus,ut  facies  vestras 
confundamus,  sed  ut,lectis  litteris  nostris  et  intel- 
lectis,valeatis  et  velitis  officii  vestrinecessitatesfor- 
tius  et  validius  exercere.  Opto  vos  de  caetero  sem- 
per  melius  agere, ut  sit  vobis  pax  celerior,  et  amplior 
q  libertas  Ecclesiae.Oratepronobis,  utnon  deficiat  in 
tribulatione  fides  nostra,sed  et  securepossimusdi- 
cere  cum  Apostolo  :  Qui  neque  mors,  neque  vita, 
neque angeii,nequealiqua  creaturapoteritnos  sepa- 
rare  a  charitate  Dei,  quoesubjecitnos  tribulationi, 
donec  veniat  qui  venturus  est,  qui  faciet  nobiscum 
misericordiam  suam,et  ducetnosin  terrampromis- 
swnisderram  fluentem  Lacte  et  melle,quam  non  da- 
bit  nisidiligentibus  se.Valeteomnes  semper  in  Do- 
mino,  et  instantius  oret,  petimus,  pro  nobis  tota 
Anglicana  Ecclesia. 

EPISTOLA  LXXVI. 


AD  OMNES  EPISCOPOS  ANGLliE. 

Thomas  Dei  gratia  Cantuariensis  archiepiscopus  e 
sedis  Apostolicae  legatus,  venerabilibus  fratribuset 
amicisinChristocharissimis,omnibus  episcopisper 
Angliam  et  Walliam  constitutis,salutem,   et  in  his 
quae  Dei  sunt,  felici  perseverare  proposito. 

Ad  nos  iterato  perlatum  est  verbum  abscondatum, 
etsaeculisomnibusabscondendum,scilicetquodno- 
biscum de  pace cum domino nostro  rege  tractatur,et 
ininjuriamsanctaeCantuariensisEcclesiaeetnostram 
suadetur  ei,  utpermanum  venerabilisfratris  nostri 
Eboracensis  archiepiscopi  filium  suumfaciatcoro- 
nari.  Nosquidemex  conscientia  nostra  ad  reforma- 
tionempacisinDominonossemperobtulimus,parati 
etiam  nuncdominoregietfiliosuodebitumhonorem 
et  reverentiam  inChristo  peromniaexhibere  :et  si 


I) 


549 


EPISTOLjE  AD 


dominoregi  placuerit,  pro  debito  officii  nostriinun- 
gere  etcoronarein  regem,  sicut  antecessor  noster 
ipsumdominumnostrum,cujusincolumitatemDeus 
ad  honorem  suum  et  utilitatem  cleri  et  populi  in 

omniprosperitateperlongatemporatueatur,digno- 
scitur  consecrasse.  Unde  major  et  evidentior  injuria 
matri  nostrae  Cantuariensi  Ecclesiae  irrogaretur  et 
nobis,  si  hocaliuscujuscunqueinstinctuusurpare 
praesumeret.  Prohibet  hoc  auctoritate,  quacunctis 
praeeminet,  summus  pontifex,  sicutexlitteris  ejus, 
quas  vobis  mittimus,  potestis  advertere,  et  ei  qui 
hoc  attentare  praesumpserit,  si  quistamenest,  peri- 
culum  honoris,  officii,  et  beneficii  patenter  immi- 
nere  denuntiat.  Nos  etiam  ipsius  auctoritate    freti 
universitau vestrae  in  virtuteobedientiae,  inpericulo 
ordinis  et  beneficii  sub  anathemate  praecipiendo 
mandamus,  ut  hoc  nullus  vestrum  attentet,  nec  at- 
tentanti  assistat,  sed  apostolica  auctoritate  quilibet 
vestrum  exquisita  diligentius  opportunitate  in  hibeat 
preesumptori,nehocusurpet,eta  communione  illius 
abstineat.   Valete  semper,  dilectissimi  fratres  in 
Christo. 

EPISTOLA  LXXXVII. 

AD  FILIOS  ECCLES1.E  PER  CANTIAM  CONSTITUTOS. 
CHARTA    DE    LIBERTATIBUS  ECCLESl^E 

Thomas,  Deigratia  Cantuariensisarchiepiscopus, 
Anglorum  primas  etapostolicaesedislegatus,omni- 
bus  sanctae  matris  Ecclesiae  fidelibus  per  parochiam 
nostram  Cantiae  constitutis,  salutem. 

Cum  ecclesiarum  jura  nostrae  jurisdictioni  subdi- 
tarumsollicitedebeamusconservare,eademque  mi- 
nuere  praesumentes  festinaet  digna  animadversione 
punire,  majori  tamenvigilantiaEcclesiam  Cantua- 
riensem,  cuinosdivina  praefecitmisericordia,ejus- 
,  demque  libertates  ac  dignitates,  ab  antiquo  ei  jure 
competentes,  integras  e  t  illaesas  nos  convenit  cod  ser- 
vare.  Unde  universitati  vestrae,  clericis  tamen  spe- 
cialius,auctoritute  quafungimur  inhibemus,ne  quis 
ullum  ex  parochianis  suis  vel  alium  quemlibet,  qui 
in  coemeterio  Cantuariensis  Ecclesiae  se  sepeliri  pe- 
tierint,  vel  amici  sui  pro  eo,  impedire  prjesumat. 
Clericus  etiam,  in  cujus  parochia  defunctus  erit, 
usque  ad  Ecclesiam  corpus  defuncti  comitetur.  Quod 
si  noluerit,monachiliberedefuncticorpusad  Eccle- 
siam  obsequiis  rite  peractis  deferant  et  sepeliant. 
Porro  eadem  quoque    auctoritate   inhibitum  esse 
sancimus,  quod  si  quis  in  praedicta  ecclesia  vel  infra 
ambitum  murorum,  ecclesiam  etcuriam  nostram  et 
monachorum,  cui  gentium  homicidium  vel  furtum 
fecerit,sanguinemfuderit,personamquamlibetdicto 
velfactoinjuriaverit.velalicuiillicitumcommiserit, 
aequisarchidiaconus,decanusvelpra3positus,ullave 
iustitia  eoclesiastica  seu  saecularis  se  intromittere 
praesumat.  Soli  enim  personae  archiepiscopi  et  mona- 
ihisecclesifenostraecorrectionem  et  satisfactionem 
iehotorumin  memoratis  locis  contingentium  reser- 
^andaesseconstituimus.  Quod  si  quis  hanc  nostram 
:onstitutionem  infringere  praesumpserit,  vel  veniae 
•ontravenire  attentaverit.Deiomnipotentis  indigna- 


CANTUARIENSES  550 

A  tionem  et  nostram  proculdubio  se  noverit  incursu- 
rum! 

EPISTOLA  LXXVIIF. 

AD  OMNES  QUI  CONT.   D.  PAPAM   JURAVERUNT 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  omnibus  in 
Anglia  constitutis,  qui  contra  dominum  papam 
Alexandrum  juraverunt. 

Sciatis,  charissimi,  quod  ex  multa  tribulatione  et 

angustia  cordis  scripsimus,nonquidemut  voscon- 

tristemus,  sed  ut  intelligatis,  quantam   charitatem 

habeamus  abundantius  in  vobis.  Testis  enim  mihi 

est  Deus,  quomodo  cupiam  vos  omnes  in  visceribus 

Christi   Jesu.  Unde  cognitis,    qua>.  tam   corporis 

proxime  quam  animae  vestrae  periculo,  et  ad  ipsius 

quidem  Dei  injuriam  vestris  inaudita   temporibus 

B  gesta  sunt,  non  modicum  contristamur,  etconfun- 

dimur  propter  vos.  Patet  siquidem  fama  vulgante, 

qualiter  dominum  papam,  qui  ipsius  Christiimagi- 

nem  gerit,  et  me  pariter,  qui  licet  indignus,  pater 

tamen  etepiscopus  animarum  vestrarum  sum  consti- 

tutus,  abjuraveritis.  Hoc  enim  prae  caeteris,  quee  in 

exemplum  justi  judicii  Dei  jam  pluribus  annis  susti- 

nuimus,  nobis  ad  incredibilepressurae  nostree  aug- 

mentum  accessit.  Illud  quippe  tam  detestabile,  tam 

flagitiosumjuramentum,quantumjamgeneratscan- 
dalummundo,  offensamDeo,  vobis  culpam,  nobis 
afflictionem  !  Praepositos  siquidema  Deoabjurare, 
ipsius  qui  praepositos  constituit  injuria  est,  et  non 
nostra,qui  praeficimur,sed  potius  ejus,  qui  prrefecit, 
inhonoraturpotestas,et  evacuaturobedientia.  Quod 
C  profecto  vitium,  vobis  confidentur  dico,  sed  lacry- 
mabiliter  propter  vos,  idololatriae  par  et  simile  est, 
ut  ait  propheta  :Quasipeccatumariolandiestrepu- 
gnare,  et  quasiscelus  idololatrisenolle  acquiescere. 
Unde  et  statuto  veteris  legistales  tanquam  veri  ido- 
lolatrae  corporalis  mortis  reportabant  sententiam. 
Vos  autemfeccissevidemini,quod  deterius  est,  qui 
non  solum  repugnatis,  sedetiam  repugnaturosvos 
juramento  -firmatis.IUud  denique  quale  est,  oves 
pastores  abjicere  ?  Profecto  qui  pastores  suos  dese- 
runt,  jam  lupus  invasit.  Etnisi  pastor,  quem  abju- 
raverunt,  nunc  protegat,   depascet  eas  in  finem  : 
multa  Scripturarum  testimoniaet  sanclorum  exem- 
pla  in  vestri  detestationem  delicti  possent  induci. 

Verum  tanti  excessus  enormitas  etiam   extrema? 
intelligentiae  homnibus  claret.  Si  tamen  non  spon- 
tanei,  sed  inviti  accessistis,  in  parte  quidem  excu- 
satur  peccatum,  sednon  excusaturomnino.  Satius 
enim  fuisset  corpus  ipsum  perdere,quam  juramen- 
tum  tam  exsecrabile  perpetrasse.  Unde  filii  mortis 
universi  vos,  quaejuxtaquodprophetaaitdepopulo 
suo  :  Etvos  plagaimmicipercussiestisxastigatione 
crudeli.  Verum  ad  manifestandam  sollicitudinem 
quam  pro  vobis  habemus  ad  Deum,  vulneri  tam  saevo 
fomentum,quod  solum  nunc  superest,  adhibere  cu- 
ravimus.et  de  tam  illicito  .juramento  poenitentes, 
illos  praesertim  qui  non  spontanei,  sed  coacti  jura- 
verunt,  vice  beati  Petri,  apostolorum  principis,  et 
Romani  pontificis.et  nostra  absolvimus ;  venerabili- 


D 


-.-1 


S.  THORME  cantuar.  archiep. 


552 


bus  fratribus  nostris  dioecesanisepiscopis,et  etiam 
minoribussacerriotibus.ubisedesepiscopales  vaca- 
re  contigerit,  vices  nostrasin  exteriori  satisfactione 
jam  dictis  poenitentibus  injungenda  committentes, 
omnes  in  scite  volentes,  vos  tali  juramento  nequa- 
quam  esseobnoxios,  nec  ut  pareatis  obligari,  ne 
instar  Herodis  sub  praetextu  pietatis  efficiamini  im- 
pii,  et  juramento  excusetis  scelus  ipso  deterius, 
juxtaquodquidamait  :  Non  est  observandum  jura- 
mentum,  quo  malum  incaute  promittitur.  Et  item  ; 
Inmalispromissis  rescinde  fidem.  In  turpivoto  mu- 
ta  decretum .  Quod incautevovistine /actas. Etmulta, 
quibus  nunc  supersedeo,  his  consonantia  sunt. 

In  fine  autem  obsecro  vos  ego  vinctus  in  Domino; 
obsecro  quidem  vos  tanquam  filios  mihi  semper  in 
Christoamplectandos.utdigneambuletisvocatione, 
qua  vocati  estis.ut  ipsiusChristiprimofidemtenen- 
tes,  postea  ipsius  obediatis  praepositis,  subjacentes 
eis  '.  Ipsienimprovobis  vigilant,quasi  rationempro 
animabus  vestris  reddituri.  Scire  autem  volo  vos, 
fratres,  quia  et  juramenta  illicita,  et  caetera  enor- 
miamulta.qusepravissuggestionibusinoppressione 


sensu,  neque  terreamini,  neque  peripsum  ,  neque 
per  sermonem,nequeper  epistolam  tanquam  ab  Ec- 
clesiaraissam.  Haecideodixerim,quiamultivenient, 
et  certe  scio  neque  dubito,  quod  aliqui  jam  vene- 
runt,  qui  velut  pestilens  ventus  adducti  mendacio- 
rum  aurugine  terram  corrumpunt.  Sunt  enim  isti 
prophetae  Baal,  missi  ut  decipiant  populum,  et  ut 
religiosamendaciadictorumfaciliusfideminducant. 
A  prophetis  Hierusalem  ista  egreditur  pollutio  supra 
terram.  Ecce  enim  professionis  nostrae  sunt,  qui 
persequendo  nos  movent  pedes  suos,  et  nonquie- 
scunt,  qui  epistolasmendacioplenas  in  orbem  diri- 
gunt,  aures  auclientium  polluunt,  et  linguis  suis  nos 
toto  orbe  consectantur.  Facti  enim  divitiarum  servi, 
ad  dominorum  nutum,  a  quibus  se  sperant  acceptu- 
g  ros,  comicorum  instar  servorum,  modo  aiunt  omnia 
modo  negant.  Verum  dolorem  id  temperat,  quod 
jampridem  mater  nostra  interiorem  hanc  viscerum 
passionem  sustineat.  Undeet  Dominus  ipsehujus- 
modi  prophetis,  qui  etiam  sub  statu  veteris  legis 
pauci  non  erant,  comminatur  in  propheta  :  Ecce, 
inquit,  cibabo  eos  absynthio,  et  potabo  felle.  A  pro- 


justitife  et  veritatis  circa  nosfacta  sunt,  ipsa  favente      phetis  enim  Hierusalem  egressa  est  pollutio  super 


veritate  magis  evenient  ad  ipsius  profectum.  Ven- 
tasenim  claudi  et  ligari  potest,  vincivero  nonpo- 
test,  quse  et  suorum  paucitate  contenta  est,  et  mul- 
titudine  hostium  non  terretur.  Spiritus  autem  consilii 
etsapientiaedetvobisidipsum  sapereinalterutrum, 
ut  unanimes  uno  ore  honorificetis  pastores  et  epi- 
scopos  animarum  vestrarum,  quos  constituit  ille 
magnuspastoroviumin  sanguine  aeterni  testamenti 
Jesus  Christus,  et  per  charitatem  Spiritus  sancti,  ut 
patrivestrojamnaufragantiorationis  vestrsemanus 
porrigatis,  ut  liberer  ab  infidelibus,  prohibentibus 
etiam,  nein  ecclesiapro  mein  carcere  fiat  oratio, 
quae  tamen  commune  fidelium  et  infidelium  sufira- 
gium  est. 

Gratia  DomininostriJesuChristi  sit  cumomnibus 
vobis,quiamalepraestitojuramento  resipueritis,  et 
condigne  et  humiliter  poenitueritis.  Caeteros  vero 
Deus  aut  cito  convertat,  aut  temporaliter  affligat, 
quousqueresipuerint,  et  condignam  poenitentiam 
egerint. 

EPISTOLA  lxxix. 

AD    SUFFRAGANEOS     SUOS 

Thomas  Cantuariensis     archiepiscopus,    suffraga- 
neis  suis. 

Gratiasago  Deo  meo,  cui  nunc  servio  in  vinculis 
meis,quodobedientiavestrajaminDeiecclesiarum 
orbe  divulgata  est.  Haec  est  nunc  gloria  mea,  quod 
nunc  habitamus  in  unum  rejecto  illo  infelicissimo  Ju- 
da,velut  putridissimo  membro  amputato,per quem 
innostrocorporetantum  scandalum  venit,  qui  velut 
jumentum  inquietum  in  juncturanon  trahebat,  sed 
unitatis  nostrae  turbabatjucundum.  Unde  gloriam 
illi  dantes,  quivirtute  sua  Catholicae  suae  columnas 
confirmavit,  rogamus  vos.fratres  amantissimi,  per 
adventumDomininostri  JesuChristi,et  nostraecon- 
gregationisinipsum,utnoncitomoveaminianostro 


terram.neque  abista  aegritudine  penitus  sanabitur, 

donec  is  venerit,  qui  sanabit  omnes  languores,  et 

renovabitut  aequitaejuventutemsuam.  Vosquidem, 

fratres,  nolite  audire   prophetas  istos.  Radulphus 

vero  Landavensis  qualisqualis  archidiaconus,  et Ri- 

cardus  Barre  dicunturprincipes  prophetiae.  Nolite, 

inquam.credere.  Prophetaquippevaticiniifinemon- 

r  strabitur.  Et  scietis  indubie  quod  in  brevi  nec  in 

U  longos  profecto  dies,  Domino   faciente,    sermones 

vaniintemporevisitationisperibunt.  Cum  enim  jam 

particularis  discessio  venerit,  et    revelatus   fuerit 

horao  peccati,  filius  perditionis,  deinstantia  Domi- 

nici  diei  nulla  quaestio  est.  Vos  autem  state  et  con- 

fortamini  in  Domino,  ne  dies  ille  tanquam  furvos 

comprehenbat.  Ecce  enim  dedit  vos  Deus  hodie  in 

civitatem  munitam,  et  in  columnam  ferream,  et  in 

murum  aeneum  super  omnem  terram,  regi  terrae,  et 

principibus  ejus,  et   populo  terrae.   Si  bellaverint 

adversus>os,  non  praevalebunt,  quia  Dominus  erit 

vobiscum.  Unde  nos  de  obedientia  vestra  non  mini- 

mum  confidentes,  firmiter  vobis  injungimus,  et  in 

virtute  obedientiae  praecepti  nostri  auctoritate  inhi- 

bemus,  ne  in  novas   obligationes   juramenti,  seu 

D  etiam  pollicitationis  a  vobis  exactaB  declinetis.Alio- 

quin  vos.quod  Deus  avertat.in  inobedientiae  reatum 

prolapsos  adducet  Dominus  cum  operantibus  iniqui- 

tatem.  De  caetero,fratres,orate,  utrumoribusfalsi- 

loquorum  oppressis.etmultiplicis  fraudulentiee  do- 

lis,veritas  Dei  currat.et  clarificetur per nos,  et  libere- 

mur  ab  importunis  et  malis  hominibus,  qui  jamdiu 

veritatem  Dei  in  mendacio  detinuerunt.  Et  Deus  pa- 

tientiae  et  solatiidet  vobis  id  sapere  in  alterutrum, 

secundumJesumChristum.utoneranostra  invicem 

portantes,  unanimes,  et  unoorehonorificemus  Pa- 

trem  Domini  nostri  Jesu  Christi,  et   sponsam  ejus 

matremnostram,sanctametapostolicamEcclesiam. 


553 


EPISTOLjE  AD  CANTUARIENSES  554 

EPISTOLA  LXXX  A  scant.  Ad  haec  nisiJoannes  decanusSaresberiensis, 

ad  clericos  et  laicos  canti.e.  et  Wido  decanus  Walthamensis.et  Joannes  Cumin, 


Thomas  Cantuariensis,  clericis  et  iaicis  per  Can- 
tiam  constitutis. 

Noverit  universitas  vestra,  dilectissimi  fratres, 
quod  nos  ex  justis  manifestis  causis  publice  ex- 
communicavimus  Gilbertum  Londoniensemepisco- 
pum,  Randulphum  de  Broc,etalios  quorum  nomina 
superius  scripta  sunt.Denuntiamus  ergovobis,  sic- 
ut  charissimis  filiis  et  fratribus  nostris,  ut  ab  eo- 
rum  communione,  donec  resipiscant  et  condigne 
satisfaciant,  prorsus  abstineatis.Preeterea  noveritis 
quod  vos  asubjectioneetobedientiaGaufrediarchi- 
diaconi  et  Roberti  vicarii  ejus  absolvimus  ;  et  pro- 
hibemus,  ne  iis  obedientiam  aut  reverentiam  exhi- 
beatis,  donecsuper  crimine  inobedientiaecondigne- 
satsifaciantnobis  et  Ecclesiae  Dei,  quamplurimum 
laesisse  noscuntur ;  nec  eorum  exactiones  sustineatis 
alterius.  Non  turbetur  cor  vestrum  in  his,  neque 
formidel,  quia,  Deo  propitiante,  contra  maliguan- 
tium  tergiversationes  et  appellationumsubterfugia 
sedis  apostolicae  munimine  tuti  sumus. 

EPISTOLA  LXXXI. 

AD  CLERICOS  CANAl^E 

Thomas  Dei  gratia  Cantuariensis  archiepiscopus, 
et  apostolicae  sedis  legatus,  omnibus  clericis  per 
Cantiam  constitutis,  et  in  Christiana  communione 
degentibus,  salutem,etDeo  potius  quam  hominibus 
obedire. 

Novitvestra  discretio  pro  parte,  quot  etquantas 
injurias  Ecclesiae  Dei  et  vobis  et  nobis  intulerit  do- 
minus  rex  Anglorum,  et  quandiu  ipsum  et  suos  in 
multa  patienta  sustinueriraus,  exspectantes  ut  eum 
nostramansuetudoadpcenitentiamprovocaret.Nunc 
autem quia  ille  domini  papae  e t  nostra  patientia  sem- 
per  abusus  est,  et  in  periculum  animae  nostrse  re- 
dundabit  si  tantas  Christi  injuriasulterius  dissimu- 
laverimus,  universitati  vestraein  virtuteobedientia}, 
sub  anathemate.in periculo ordinis et  beneficii,  apo- 
stolicaauctoritateetnostraprascipiendomandamus, 
quatenus,  nisi  prcndictus  dominus  noster  rex  infra 
purificationem  beatae  Mariae  Ecclesiae  Dei  et  nobis 
debitam  satisfactionemexhibuerit.extuncpenitus  a 


et  RadulphusLandavensis  archidiaconus,etWima- 
rus  alumnus  comitis  Hugonis,  infra  nativitatem 
Domini  Ecclesiae  Dei,  quam  laeserunt,  et  nobis  sa- 
tisfecerint,  publice  denuntietis  eos  tanquam  excom- 
municatos  extuncesse  vitandos.  Omnesautem.qui 
ecclesiasvelecclesiasticabeneficiademanulaicorum 
accipiunt,  qui  clericoset  ecclesiasticaspersonasad 
inobedientiamcompe]lunt,quidominipapaenuntios 
et  nostros,  ne  Ecclesiae  necessitates  prosequantur, 
impediunt,  qui  ad  evitandam  legitimam  correctio- 
nem,  ut  justitia  Ecclesiae  opprimatur,  ad  saeculi 
confugiunt  potestates,  qui  traditione  hominum  et 
potentum  usurpationes  sive  abusiones  divinae  legi 

B  preeferendas  praedicant,  aut  praeferri  compellunt  et 
sacerdotes  alienae  ordinationis,  qui  post  exitum 
nostrum  sine  auctoritate  nostra  praesumpserunt, 
sive  concessionem  usurpantium  vices  nostras  ha- 
buerint,  sive  non,  in  episcopatu  nostro  divinacele- 
brare,nisipostquamhaec,eisdenuntiatioinnotuerit, 
a  tanta  praesumptione  destiterint  ;  illos  etiam  qui 
eos  de  caetero  admiserint  in  ecclesiis  suis,  hos,  in- 
quam,  omnes  excommunicatosessepublice'denun- 
tiari  "praecipimus.  Ne  timeatis,  dilectissimi  filii,  a 
multitudine  vel  facie  eorum,  quia  plures  nobiscum 
sunt  quam  cum  illis,  vobisquecito  deccelo  dabitur 
consolatio,  sanctis  omnibus  procurantibus  apud 
Deum,  ut  adversarios  Ecclesiae  ad  gloriam  nominis 
sui  mature  convertat  aut  conterat.  Perseverantiam 

q  fidei  et  obedientiae  vobis  divina  gratia  largiatur, 
sine  qua,  ut  nostis,  coronam  justitiae  nullus  *asse- 
quitur. 

EPISTOLA  LXXXII. 


AD    DECANOS  CANTlfi 


decanis 


Thomas   Cantuariensis    archiepiscopus, 
Cantiae. 

Novit  dilectio  vestra,  quomodo  in  perniciem  Ec- 
clesiae  dominus  rex,  sedis  apostolicae  patientia  et 
nostra  semperabutens,deteriora  praecedentibus  ma- 
lisjscmper  adjecerit.  Inde  est  quod  vobis  in  virtute 
obedientiae,  in  periculo  ordinis,  officii  et  beneficii 
praecipiendo  mandamus,  quatenusinfraquindecim 
dies  a  susceptione  praesentium  in  ecclesiisjurisdi- 


divinorum  celebratione  cessetis,  excepto  baptismo 

parvulorum,poenitentia,etviatico,quod  pronecessi-  D  ctl0ms  vestrae  omma  dlvina>  'Pr8eter  baptisma  par- 

vulorum  et  poenitentias  morientium,  prohibeatis 


tate  conficiendum  est,  clausis  eccleSiae  januis,  et 
laicis  personis  exclusis.sine  campanarum  pulsatione 
et  solemnitatibus,  quas  terapore  quietis  laetitiae 
exercere  Ecclesia  consuevit.  Praeterea  Gaufredum 
Ridel  et  Robertum  vicariumejus,Ricardum  delvel- 
cestria,  Willelmum  Giftard,  Ricardum  de  Luci,  Ni- 
gellumde  Saccavilla,  et  Adam  de  Cheringis  excoin- 
municatosetevitandosessesubeademinterminatio- 
ne  denuntiare  praecipimus:  et  ne  quis  parochianoruro 
vestrorum  Roberto  vicario,  quem  beneficio  eccle- 
siastico  privavimus,  deinceps  obediat,  auctoritate 
dominipapae  etnostraprohibemus  ;  et  ne  exactio- 
nibus,  quas  exercere  solitus  est,  ulterius  acquie- 


officia  celebrari,  hujus  interdicti  sententiam.quan- 
tum  in  vobis  est,  faciatis  ab  omnibusinviolabiliter 
observari.  Ad  hsecsubeadem  interminatione  prae- 
cipimus,ut  procuretis,quomodo  litterae  nostrae  con- 
ventui  Cantuariensis  Ecclesiae  praesententur. 
EPISTOLA  LXXXIII. 

AD   WILLEMUM  SUBPBIOREM  ET  CONVENTUM 
CANTLARIENSEM. 

Thomas  Dei  gratia  Cantuariensis  archiepiscopus, 
totius  Angliae  primas,  et  apostolica?  sedis  legatus, 
dilectissimis  in  Christo  filiis,  Willelmo  subpriori, 
et  Odoni,  et  caeteris  fratribus,  qui   in  sancta  Can- 


555 


S.  THOMAS  CANTUAR.  ARCHIEP. 


556 


tuariensi  Ecclesia  Domino  famulantur,  salutem,  et  A  exhibitio  fideisacerdotis,  et  episcopi  professifidem 


pacem.quam  sicut  mundus  nescit,itasolam  Chris- 
tus  agnoscit. 

Quot  et  quanta  pro  honore  Dei,  pro  libertate  Ec- 
clesiae,pro  sedis  apostolicae  reverentia,  et  privile- 
giis  ejus  conservandis  huc  usque  parvitas  nostra 
pertulerit,  vestra  quidem  non  potest  ignorare  nec 
dissimulare  debet  fraternitas,  quae  licet  nostris  et 
Christi  pauperum  nobis  in  ipso  coexsulantium  ne- 
cessitatibus,  ufoportuit.nondum  communicaverit, 
tamen  acerbitatem  exsilii.  proscriptionis  injurias, 
contumelias  detractorum,persecutorum  atrocitates, 
dolos  insidiantium,tyrannorum  vires  in  personam 
et  domum  nostram  solutius,  acrius,  et  pertinacius 
effusas,  ex  relatione  multorum  audivit,  et  partim 
oculata  fide  conspexit.  Caeterum  in  omnibus  his 
gravissima  tuere  nobis  pericula,  quae  pertulimus  a 
falsis  fratribus,praetendentibuspacisofficia,etobse- 
quiapietatis,  etclam  tendiculas  operantibus.  Ten- 
debant  laqueos  et  acuebant  ut  gladium  linguas 
suas,  et  aliorum  machinas  erigebant,  ut  nobis  et 
nostris  prorsus  de  ccetu  viventium  deletis,  sanctas 
Cantuariensis  Ecclesiae  titulum  abolerent,  eteiau- 
ferrent  honoris  et  praeeminentiae  gloriam,  quam 
sanctorum,qui  in  earequiescunt,constat  sanguine, 
et  laboribus  multis  et  magnisacquisitam.Retribuet 
illis  Dominus  secundumoperaeorum,  etsecundum 
nequitias  adinventionumipsorum.  Horum'incentor 
et  signifer  exstitit  ab  initio  Londoniensis  ille,  qui 
primusscidit  Anglicanae  Ecclesiae  unitatemin  per- 
niciem  ecclesiasticae  libertatis  et  nostram.  Regis  et 
officialium  suorum  animos  armavit  et  manus ; 
deinde  fratri  et  amico  nostro  Eboracensi  archiepi- 
scopo  assistens  et  cohaerens,  quosdam  de  fratribus 
nostris  exquisita  calliditate  circumvenit,  ut  contra 
matrem  suam,cui  ad  fidem  obedientiam  ex  pro- 
fessione  tenebanturastricti.domino  papaepro  ante- 
dicto  archiepiscopo,  qui  ex  quo  a  Cantuariensi  Ec- 
clesia  in  archiepiscopatum  promotus  est,ei  semper 
quantas  scivit  et  potuit,  tetendit  insidias,  scribe- 
rent,  quatenus  ei  liceret  crucera  suam  salutiferae 
crucis  semulam,  quia  in  stipite  elationis  posita  est, 
per  provinciam  nostram  deferre,  utad  parilitatem 
Ecclesiae  Cantuariensis  quodammodo  videreturac- 
cedere. 

Parcat  ilhs  Deus,  qui  circumventi  sunt,  et  eos 
qui  circumvenerunt,  aut  compulerunt  simpliceset 
infirmos  fratres,  ad  honorem  suum  aut  convertat, 
aut  conterat.  Reticeamus  ad  praesens,  quod  moro- 
sius  esset  enarrare,  quot  et  quantis,  et  quibus  sol- 
licitationibusetmachinamentisexsilium  et  proscri- 
ptionem  nostram,  cum  jamdicto  archiepiscopo,  et 
Ricardo  de  Luci,  et  Ricardo  tuDc  Pictaviensi  ar- 
chidiacono,  praesenle  nuntiodominipapae,dictavit, 
et  fecit  jam  protelari  in  annum  quintum,  ettyran- 
norum  ministerioChristipauperes  innocentes  com- 
pellat  vivere  miserabiliter  relegatos,  ne  propriam 
injuriam  prosequi  videamur.  Haec  fecit  ille  Can- 
tuariensis  Ecclesiae  filius,   verus  utinam.  Haec  fuit 


elreverentiam.  Haecopera  fratris,  amici,familiaris, 
adhaerentis  lateri  etordini  nos',ro,quiemergentibus 
Ecclesiae  necessitatibus  nobiscum  primus  fuit  in 
concilio  sacerdotum.  Diu,  dilectissimi,  tacuimus, 
eteo  usque  dissimulavimus  in  periculis  et  crimini- 
bus  tam  manifestis  ut  sanctis  habentibus  spiritum 
Dei,  et  viris  discretis  videretur  patientia  nostra 
ignaviae  etremissionis  poliusnominedigna,  quam 
virtutis.  Ille  autem  quid  fecit  ?  Errorem  ejus,  ne 
furrorem dixerimus,  quo  mentis  malitiara  patefecit, 
inviti  loquimur.neque  vos  patienter  audietis,  qui 
alterum  Absalon  in  sanctae  civitatis  subversionem 
plane  cognoscetis  armari,  ut  haereditatemvestram 
et  sanctorum,  quibus  vestra  clarescit  ecclesia,  glo- 

B  riam  transferat  ad  Aquilonem.Similis  illi.quiusur- 
patione  gloriae,non  conformitate  bonitatis  Altissimo 
voluit  coaequari.Gloriaturenim,  quod  cathedram 
episcopalem  Londoniis  statuet,  et  quod  Ecclesiae 
Cantuariensinullamdebetobedientiam,quiaexquo 
translatus  est,  nec  iteravit  professionem.  Quid  ad 
haec  turbamini,  et  cogitationes  ascenduntin  corda 
vestra,  ut  lacrymas  nequeat  laesa  pietas  continere? 
Scimus  enim,  quia  nullus  vestrum  est,  aut  admo- 
dum  rarus,  et  eidem  patricidae  comparandus,  si 
quis  tamen  ad  hanc  vocem  non  ingemiscat,  cujus 
animum  non  exulceret  et  pertranseat  vis  doloris, 
et  qui  cordeet  visceribus  extractisnonmallet  prae- 
mori,  quam  videre  quod  praesumptuosus  ille  mi- 
natur.Sed  nutu  divino  contigit,  ut  se  proteret  ini- 

q  quitas  ejus,  et  qui  praecipitare  decrevit  innocentes, 
debitam  properet  ad  ruinam,  et  cum  auctore  suo 
pro  usurpatione  gloriae  irreparabilem  excipiat  ca- 
sum.  Quis  enimcontrasanctorum  sedemEcclesiam 
Cantuariensem,asaeculis  tamimmaniter  insurrexit, 
et  non  est  praecipitatus  ex  alto  ?  Quot  et  quantos 
persecutores  vestros  praecipitavit  Dominus  ante 
faciem  vestram  ?  Itaque  consolamini,  fratres,  ex- 
perti  quod  major  sit  arrogantia  Moab,  quam  forti- 
tudo  ejus;  et  prope  est  ex  quo  diuturnos  tumultus 
exercet,  ut  in  nocte  vastetur  et  conticescat.  Sed 
nunquidtyos,  quibus  fere  prae  caeteris  tanta  paratur 
injuria,  dissimulabitis  ulterius,  et  a  vindicta,  quo- 
niam  Deus  suae  ultor  injuriae  et  nostrae  laesionis, 

^  cum  his  qui  terram  Merob  inhabitant,  continebitis 
manus  ?  Sed  tenetis  quod  scriptum  est  :  Maledi- 
cite  terrx  Merob,  dixit  angelus  Domini.  Et  illum 
quidem  jam  apprehendit  maledictio,  quoniam  cul- 
pis  exigentibus  traditus  est  Satanae  in  interitum 
carnis,  et  charactere  bestiae  insignitus,  a  fratribus 
et  coepiscopis,  qui  rectum  sapiunt,  evitatus,  ne 
eos  ex  participationeleprasmacula  damnationisiu- 
ficiat.  Accingimini  ergo  filii  potentes,  et  estote  pa- 
rati  contra  subversionem  ecclesiae  vestrae  in  prae- 
liura.  Si  quis  Domini  est,  jungatur  nobis,et  quis- 
quis  conatibus  ejus  favet  animo,  manifeste  cobae- 
reat  illi.  Amodo  namque  duobus  dominis  servire 
non  poteritis,  aut  episcopis  obedire,  quia  Dominus 
ventilabrum  judicii  sui  misit  in  terram,ut  grana  a 


557  EPISTOL^;  AD  GANTUARIENSES    ^  558 

paleis  discernantur.  Qui  vero  illi  coheeserint,  Deo  A  tes  prosequantur,impediunt.  Vobisergoauctorita- 
%  propitiante  similes  ei  erunt  in  interium  carnis,  tedominipapaeet  nostramandamus,  quatenus  eos 
facti  in  combustionem  et  cibum  ignis.Nulli  enim  de  tales  habeatis  in  archiepiscopatu  nostro  et  haberi 
caetero  parcemus,quia  pro  modo  culpae  exerceatur  faciatis,  quales  haberi  solemniter  excommunicatos 
et  ratio  vindictw.  Unde  quia  universitatem  ve-  sacrorum  canonum  disciplina  prajscribit. 
stram,quod  Deusnovit,sinceracharitate  diligimus, 
et  pro  jure  matris  nostrae  S.  Cantuariensis  Eccle- 
siae,  ut  praesens  indicat  dies,  si  res  exigat,  decre- 

?tZ^TrSuTrer  V°biS COnSU'end°'  m°nend°         Thomas  Dei  ^a«a  Gantuariensis  archiepiscopus, 

e    n  virtute  obedienti*  pracpjendo   mandamus,      etsedis  ap08toliciB  legatus,dilectis  inChrfsto  fihis 

auatenus  duos  de  fratribns  vestns  mm«   nrl    h^        ,,,  ,      .     .  •  "     ,.'  .  uiua, 

WiLLELMosubpnon,  ettoticonventuiCantuariensis 
Ecclesiae,  salutem,  et  in  fidei  et  obedientiae  virtute 
constantem  perseverantiam. 

Lamentati  sumus  quinquennio  cum  propheta  stu- 
pentespraedolore  etadmiratione.quomodo  domina 


EPISTOLA  LXXXIV. 

AD   EOSDEM. 


quatenus  duos  de  fratribus  vestris  quos   ad  hoc, 

vestro  communicato  consilio,  necessarios  decrevi- 

mus,  praeparetis,  ut  sufficienterinstructi  cum  nun- 

tiis  nostris  possintoccurrerehomini  tammalitioso: 

et  exrescriptisprivilegiorum  nostrorum  dominum 

„„., .        •       D  -e  .  pemespraeuoioreetaamiratione.quomododomim 

papamet  cunam  Romanam  sufficiant  praemunire   D  ~™*-  muumuuu  uumiuc 

!♦■,„  ,ra    ■     •  .  xcemuijiie,  B  gentium,provinciarumpnnceps,etquondamnume- 

et  inauditonoeiusexpua:nare,et  DroterereDub  ir?p  B,.  ,    ,         r         *  '  lHuvjuua"i"u^c 

»in*<.  1.**.*.«,   m  piu  eierepuoiicae      rosahliorumsobole,  etpopulorumaffluentiaglorio- 

salutis  hostem.  Nuncenim  apparebit,quafide,qua 

devotione,  quozelo  quisque  vixerit  hactenus,etmi- 
litaveritecclesiaesuae.Dissimulavimusculpaseorum, 
qui  excomm  unicatis  nostris  communicaverunt,licet 
nominaeorum  pro  magna  parte  teneamus  expressa, 
seddecaeteronisicautiusegerint.dissimulationinon 
erit  locus.  Excommunicati  vero  sunt,  quorum  no- 
minasubscribuntur  inferius,  nobisque  tam  dejus- 
titia.quam  de  clementia  sedis  apostolicee  indultum 
est,  ut  nullius  appellationis  obtentu  differamus  in 
cos  rigorem  ecclesiasticumexercere.Namdominus 
papa  coguila  malitia  adversantium,  quae  per  se  pa- 
tens  est,  et  justitia  nostra,  quae  cunctis  liquet,  ita 


sa,et,quo  gloriosior,et  illustrior  est  Britanniarum  ma- 
ter,  nutrixet  propagatrix  in  Christo,tandiu  in  soli- 
tudinem,  miseramque  in  servitutem  redacta  sit,ul 
nec  libertatis  audeat  meminisse,nec  ad  quod  funda- 
ta  est,  gentibusedissereielegemChristi,etpublica- 
reecclesiasticassanctiones.  Supervacaneum  eritre- 
ferre,  praesertim  vobis,  qui  praesentes  vidistis,  et 
audistis  atroces  injurias,  et  quee  sine  miseratione  et 
omni  reverentia  jurisadversus  Deum  et  Ecclesiam 
praesumptasunt.Sperabaturquodnostradominum 
regempatientia  possetad  poenitentiam  provocare  : 
sed,  quod  sine  lacrymis  enuntiare  non  possumus, 
immanitas  ej  us  ab  impunitate  semper  ascendit.et  ex 


proculdubio  in  causa  nostra  procedit,  sicutinVra-  r  ^an^eJus^flmP^ltatesemPerasc^dit,etex 
tris  uterini  necessitate  iudicat  Dro««rt«nH„m  G  dlsslmulatlODef^tusestinhumanior.Timemusergo 

nesanguisejus,et  jam  fere  deficientis  ecclesiae  de 
manunostra  merito  requiratur,  si  tantus  excessus 
remanserit  ulterius  impunitus,  etirrequisitus  a  no- 
bis.  Nam  et  Heli  ob  id  periisse  describitur,  quod 
filiorum  videns  et  increpans  culpas,  uti  maluit  af- 
fectione  et  mansuetudine  patris  quam  severitate  et 
auctoritate  pontificis. 

Neergonosexcriminisdissimulati  consensujus- 
titia  reos  damnationi  deputet  ante  Deum,  vobis  in 
virtuteobedientiae,subanathemate,inpericulooffi- 
cii,gradus  et  beneficii,apostolicaet  nostra  auctori- 

tatepraecipiendomandamus,quatenusnisiinfrapu- 
rificationem  beatae  Mariae  virginis  Ecclesiee  satisfe- 

srstr nul,a  est  Me  v,ne  a  -°bis  disiri- » ^z^z^s^x^: 

ttlB  «igatur  „  eoram  qu,  Eccles.am  perseqaun-      cessetis  offleiis,  excepto  qaod  esclusis  ikicis ime 

,em  a  iaTfer    "''^  ^™'' '"  """*  ^      S°'emUi,i"C  °™ P™  e.  ecdesia  ti «  ta  Z 
ma™,T        r    ,     au  n1uc'm'°  supportavimus,      signis.voce  demissa  canonicus  mos  viris  religiosis 

m„?Ta  'rtn; e:  a:c  rsul'eriusdissimu,averi-  iaM^-  ^  «^  ^-  *>* m^^D^z 

«"™ T  veslrf  'ienunt,amus  nos  publice  permittnnturad  majorem  coronam  electorum  cor- 

iaconl  rR„ebera::eeUm  C*al™~  »««-  *»»—*.  affligere.e.in  auimasn.hi plun, 

SS^vSS2Z?iI^TUH,  ■,^,,,!,  '•'"^"'"-^"^"opatenterjudicabUDominus 

Adam  rt rt  ,  "  ' R'cardum  neLuci.  quosiufuturo  debeat  coronare.  lllos  autemquiec- 

ld!m  de  Chc"^.c'  "c™  c»s  qu,  offlcia  vel  bene-  clesias  et  ecclesiastica  beneflcia  contra  caln  cas 


tris  uterini  necessitate  judicat  procedendum. 

Eramus  ad  consolationem  vestram  ampliora  di- 
cturi,  sed  consulta  ratione  substitimus,  interim  ex- 
spectantes  et  orantes,utfiat  omnium  nostrum  cor 
unum  et  anima  unainDomino,  ne  aliquis  quae  sua 
sunt  quaerat,sed  quae  JesuChristi,et  quod  publicae 
utilitati  expediat,  et  libertati  Ecclesiae  et  dignitati 
in  posterum.  Gonfortamini  pusillanimes,quiaprope 
est  ut  videatis  gloriam  Dei,et  confusionem  et  igno- 
miniam  eorum,  qui  Ecclesiam  Dei  persequuntur. 
Nonconfidatquis  in  mundana  supellectili,  vel  sa- 
tellitum  familiaritate,  quia. 

Non  habet  eventus  sordida  prceda  bonos. 


nciaecclesiasticacontrasacrorumcanonuminstitu- 
honem  de  manu  laica  acceperunt,  vel  usurpave- 
runtpropria  temeritate.  Similiter  etillos  qui  domi- 
m  papae  nuntiosvel  nostros,  ne  Ecclesiae  necessita- 


institutiones  accipiuntde  manu  laicorum.qui  cle- 
ricos  poenis  aut  terroribus  ad  inobedientiam  com- 
pellunt,  qui  domini  papae  nuntios  et  nostros,ne  Ec- 
clesiaenecessitatesprosequantur,impediunt,quitra' 


559 


S.THOMjE  cantuar.  archiep. 


560 


ditiones  hominumdivinae  legi  praeferendas  docent, 
etusurpationes  sive  abusiones  potentum  cogunt 
Christianse  religionis  institutionibus  anteponi,  et 
nominatim  Gaufredum  Canluariensem  archidiaco- 
num,et  Robertum  vicarium  ejus,  Ricardumde  Ivel- 
cestre,  Wilelmum  Giffard,  Nigellum  de  Saccavilla, 
Ricardumde  Luci,Thomam  filium  Bernardi,  Adam 
de  Cheringis  publice  excommunicavimus.Quod  si 
nec  in  subditorum  poenis  excessus  correxerit  rex 
Angliae,  exinde  personae  ejus,  quod  inviti  dicimus.in 
dispendiumsalutis  nostrae,  sicut  hactenus  fecimus 
auctore  Domino,  non  parcemus.  Nam  miseratio 
talis  impietasesse  convincitur,  cum  scriptum  sit, 
quod  qui  virgae  parcit,  odit  filium.  Ad  haec  eadem 
auctoritate  sub  eadem  interminationepraecipimus, 


EPISTOLA   LXXXVI. 

AD   GAUFREDUM   RIDEL    ARCHIDIACONUM     CANTUARIENSEM. 

Thomas  Dei  gratia  Cantuariensis  archiepiscopus 
Gaufredo  Ridel  archidiacono  Cantiae. 

Exspectavimus  tempore  longo  fidelitatem  tuam, 
devotionem,  et  obedientiem.Sedquia  fidelitas  tua 
parum  nobis  huc  usque  attulitemoiumenti.devotio 
minus  exhibuit  gratiae,obedientia  nihiltibi  compa- 
rare  debuit  meriti,  mandamus  tibi,  et  in  virtute 
obedientiae,  ac  in  periculo  ordinis  tui  et  possessio- 
num  tuarum  praecipimus,  quatenus  post  susceptio- 
nem  litterarum  nostrarum  infra  quadraginta  dies 
conspectuinostroterepraesentes,servaturusdomino 
fidem,patridevotionem,obedientiamarchiepiscopo 
tuo,  utvelsicdiscas  officii  tuinecessitates  exercere, 


utJoannem  decanum  Saresberiensem,   Widonem  b  cujusutinam  digneemolumentasenseris. 


decanum  Walatham,  Joannes  Cumin,  Radulphum 
Landavensemarchidiaconum,  Wimarum  presbyte- 
rumalumnumcomitis  Hugonis,  adieNativitatisDo- 
minicaetanquamexcommunicatos  evitetis,  nisi  Ec- 
clesise  Dei  quam  laeserunt,  et  nobis  satisfactionem 
debitam  curaverint  exhibere.  VerbumDei  luceat  in 
cordibuset  operibus  vestris  ut  timorem  Dei  praefe- 
rentes  humano,  vobis  acquiratis  coronam  gloriae, 
etexemploobedientiaeetfortitudinisfeliciteradcoae- 
vos  transmittatis  etposteros. 

Similiter  Ricardo  priori,  et  capitulo  Dovrae,  et 
Cantiae  monasteriis. 

EPISTOLA  LXXXIV. 

AD  EOSDEM. 


EPISTOLA  LXXXVII. 

AD    EUMDEM. 

Thomas  Dei  gratia  Cantuariensis  Ecclesiae  minister 
humilis,  et  apostolicae  sedis  legatus,  Gaufredo  in- 
obedienti,  archidiacono  Cantuariensi,consultius  sibi 
prospicere  propter  inobedientiam. 

Misimus  tibijam  pridem  praeceptorias  subinter- 
minatione  poenae,  sub  dilatione  quadraginta  dierum, 
quatenusinfra  eosdem  adnos  venires,satisfacturus 
nobis  proofficii  tui  debito.  Mittimus  nunc  corre- 
ctorias,  et  merito  punitorias,  si  non  veneris  re- 
sponsurus  nobis  de  inobedientia,  satisfacturus  de 
communicatione  excommunicatorum  nostrorum, 
excepturus  de  u  troque  quod  meruisti.Huj  us  rei  exse- 
Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Willelmo  q  qUendae  damus  tibidiemperemptorium,quadrage- 


subpriori  et  conventui  Cantuariensi 

Quot  et  quantas  persecutiones  jam  persex  annos 
gratis  pertuleril  Ecclesia  Anglicana,  tanto  certius 
agnoscitis,quanto  acerbiusipsa  rerum  experienlia 
pro  magnapartesensistis.  Quia  ergo  dominus  rex, 
durn  inmulta  patientia  saeree  Romanae  Ecclesiae  et 
nostra  provocatur  adpcenitentiam,  non  modo  non 
corrigitur,  sed  semper  adjicit  deteriora  prioribus, 
nesanguis  ejusetcompereuntisEcclesiaerequiratur 
a  nobis,  universitati  vestrae  in  virtute  obedientiae, 
subpericulo  ordiniset  graduspraecipiendo  manda- 
mus,quatenus  in  Ecclesia  Cantuariensi  cessetis  in- 
fra  quindecim  dies  a  susceptione  praesentium  ab 
omnibus  divinis,excepta  pcenitentia  morientiumet 
viatico,  quod  januis  clausis,  etlaicis  exclusis,sine  ~ 
campanarumpulsationeetomnisolemnitatelsetitiae 
conficireligionisfavorexposcit.Praecipimusautem, 
ut  auctoritate  nostra  de  hujus  specialis  mandati 
tenore  utentes,  omnibus  decanis  per  archiepisco- 
patum  constitutis  denuntietisinvirtute  obedientiae, 
in  periculo  ordinis,  officii  et  beneficii,quatenus  in 
omnibus  ecclesiis  juridictionis  eorum  hujus  inter- 
dicti  sententiam,  quantum  in  eis  est,  faciantinvio- 
labiliter  observari.  Vos  Deo  potius  quam  homini- 
bus  obedientes  gratia  Dei  custodiat. 

Similiter  abbati  de  Faversham,  etaliis  abbatibus, 
et  prioribus  per  archiepiscopatum  constitutis,  nisi 
quod  non  tenentur  aliquid  praecipere  decanis. 


simumequidem  a  praesentatis  tibi  litteris  nostris, 
sive  fraude  tua  minus  a  te  receptis,  sive  praesum- 
ptione  refutatis.  Veni,  ut  evadas  pcenam  pro  non 
veniendo.  Accelera,  ut  laetetur  Ecclesia  de  conver- 
sione  tua.  Ne  confundaris,  ut  sentias  commodum 
de  confusione,  ut  convertaris,  sit  tibi  quod  me- 
ruisti. 

EPISTOLA  LXXXVIII. 

AD     EUMDEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Gaufredo 
archidiacono  Cantuariensi. 

Justum  est  ut  ei,  qui  in  manifesto  inobedientiae 
crimine  perseverat,  a  subditis  obedientia  subtraha- 
tur.  Et  qui  scienter  communicat  his  quos  excom- 
municatos  esse  non  ambigit,  se  ipsum  ex  nefanda 
participatione  eorumcondemnationi  immergit.Nos 
autemmiramursupramodum,qua  temeritate  prae- 
sumasin  clericos  et  parochianos  Ecclesiae  Cantua- 
riensis,  magisterium  gerere,  et  nostrum  videlicet 
episcopale  officium,  investituras  ecclesiarum  fa- 
ciendo,  et  tradento  curam  animarum,  quam  ipsis 
archidiaconis  sanctorum  Patrum  decreta  subtra- 
hunt.exercere,  etplebanas  ecclesias  onerare  variis 
exactionibus,praesertim  cumet  publice  excommu- 
nicaverimus,  sicut  ipsum  Londoniensem,  Ranul- 
phum  de  Broc.et  reliquos  quorumnomina  superius 
scripta  sunt.  Clericos  quoque  et  parochianos  nostros 


561 


EPISTOL^E  AD  CANTUARIENSES 


562 


abobedieatiaetrevereatiatuaprorsusabsolvimus,  A  que  eoastituat,  ut  remota  similiter  appellatioae, 


doaec  memor  fidei  et  jurameati  quod  aobis  pree 
stitisti.cum  satisfactioue  coadigaa  redeas  ad  obe- 
dieotiamaostram.  Prohibemus  autem  auctoritate 
domiui  papoe  et  aostra,  ia  virtute  obedientiee,  ia 
periculo  salutis  et  ordiais,  ae  de  ceetero  te  iatro- 
mittas  de  archidiacoaatu  aostro,  doaec  a  oobis 
absolvi  merearis.  Hoc  autem  tam  tibi  quam  omui- 
bus  uotum  sit,  quod  omnes  investituras  ecclesia- 
rum,  quee  in  absentia  nostrafactae  sunt,  auctoritate 
domini  papae  et  nostra  in  irritum  revocamus,  et 
tibiinterdicimus,  ne  parochianosEcclesieeCantua- 
riensis  tua  communione  contamines.  Et  quidem, 
Deo  propitiante,  contra  malignantium  tergiversa- 
tiones  et  appellationum  subterfugia,  sedis  aposto- 
licee  munimine  tuti  sumus,  subjicientes  et  illos  B 
anathemati,  qui  exmandato  domini  regis,aut  pro- 
pria  temeritate  nostra  vel  nostrorum  occupaverunt 
bona,  aut  in  proscriptionem  innocentium,  aut  pau- 
perum  Ecclesiee  Christi  depopulationem,  conciliis, 
aut  delationibus,  autdolis  ipsiusregis  animumin- 
vestigaverunt.  Etitem  eos,  quinuntios  domini  papee 
et  nostros  ne  prosequantur  Ecclesiee  necessitates, 
impediunt.  Preecipimusque  eos  a  participatione  fi- 
delium  abstinere,  donec  resipiscant  et  condigne 
satisfaciant. 

EPISTOLA  LXXXIX. 


abbas  S.  Augustininobis  professionem  faciat,  et  in 
ecclesia  nostra,  si  fieri  potest,  vel  alibi  benedictio- 
nem  pastoralem  de  manu  nostra  recipiat.  Ut  igitur 
ad  ista  nobis  impetranda  preefatum  dominum  et 
amicum  nostrum,  dominum  Moguntinum,  totisvi- 
ribus  impellere  studeas,  et  volumus  et  rogamus.Si 
enim,  quod  absit!  preesentis  temporis  opportunita- 
tem vacuam abire permiserimus,  nunquam forsitan 
huic  similem  nancisci  poterimus. 

EPISTOLA    XC. 

AD  JOANNEM  CANTUARIENSEM  CL3R1CUM  SUUM 


AD  GUNTHERIUM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Guntherio 
dilecto  suo, 

RediensadnosGilberlus  canonicus,  quem  mise- 
ramus  ad  curiam,  indicavit  nobis  Magistrum  Her- 
veum  super  negotiisnostrisnihilhactenus  effecisse, 
sed  spei  bonee  promissionibus  detineri.Ecceautem 
tempusetlocus,  in  quo,  favente  Deo,  preedicta 
negotiafacile  poterunt  consummari.Dominusenim 
et  amicus  noster  Moguntinus  electus  magnus  est 
modo,  sicutesse  debet,  in  oculis  domini  papee,  et 
facillime  nunc  abeo,  quidquidpetierit,  impetrabit 


Thomas  Dei  gratia  Cantuariensis  Ecclesiee  mini- 
ster  humilis,  Joanni  Cantuariensis,  salutem. 

Quomodo  denovo  factisumus  opprobrium  vici- 
nis  nostris,  subsannatio  et  illusio  his,  non  modo  qui 
in  circui  nostro  sunt,  verum  etiam  omnibus  fere 
gentibus  utriusque  regni,  et  Francorum  et  Anglo- 
rum,  et  forte  imperii,  qualisque  fama,  ne  dicamus 
infamia,  et  scandalum  circumvolat  per  aures  et 
ora  omnium  in  dominum  papam,  unde  magis  dole- 
mus,  Deus  novit,  quam  de  propria  persona,  et  in 
totam  curiam  graviter  invehentium,etinsultantium, 
et  opprobriainexpiabiliaimproperantiam,ex  sub- 
scriptis  aliquatenus  poteris  perpendere,  et  domino 
papae,  et  amicis,  si  qui  tamen  sunt,  secretius  inti- 
mare.  Ecce  Joannes  de  Oxeneford,  et  alii  regis 
nuntii  a  curia  redierunt,  extollentes  se  supra  id 
quod  dicitur,autquodcolitur  Deus;dicentes  seim- 
G  petrasse  in  curia  quidquid  desideraverunt :  videli- 
cet,  quod  rex  exemptus  sit  potestate  omnium  epi- 
scoporum,  preeterquam  domini  papee,  quoad  ex- 
communicationis  innodationem  ;  et  quod  habitu- 
russitlegatum  quem  petivit,  Willelmum  scilicet 
Papiensem,quiinimicus  noster  est  plus  quam  ma- 
nifestus,  cum  plenitudine  potestatis  in  omnem  ter- 
ram  regis,  ut  eedificet,  et  plantet.etpreesertim  era- 
dicet,  et  evellat,  omni  remedio  appellationis  su- 


Scripsimus  igitur  ei,ut  ipse  apuddominum  papam  blato.et  maxime  ad  decidendam  principalem,quee 

pro  nobis  sit,  postulans  instanter  ab  eo,   negotia  inter  regem  et  nos  vertitur,  causam  ;  et  omnes  in- 

nostra  celerius  ad  finem  debitum  perducantur.Nec  cidentes,  omni  exceptioni,  omne  de  ceetero,  ut  dici- 

enim  scimus  quid  superventura  dies  pariat.  Instet  tur,praejudicium  allaturas.Et  cum  hac  pom'pa,cum 

igitur,  etcum  omni  sollicitudine  curam  gerat  vigi-  hoc  fastu  rediit  Joannes  de  Oxeneford  in  Angliam. 

lantia  tua,  utdum  memoratus  amicus  noster,  do-  Ei  cum  applicuisset  in  portu  quodam,  invenit  ibi 

minus  electus  Moguntinus,  preesens  est,    negotia  D  prope  fratrem  nostrum  Herefordensem  episcopum. 

nostra,  prout  Magistro  Herveo  dictavimus,  effectui  auramprosperamadtransfretandum.furtimsaltem 


mancipantur.  Diligenter  autem  observa,ne  ad  no 
titiam  WillelmiPapiensis,sive  Joannis  Neapolitani 
negotia  ipsa  perveniant.  Et  ne  forte  negotiorum 
qualitas  memoriam  tuam  effugerit,  petitio  nostra 
est,  ut  dominus  papa  nobis  et  Ecclesiee  nostra?  pri- 
stinam  primatus  exintegro  restituat  dignitatem.et 
preecipiat  iirmiter  atque  constituat,  ut  Eboracensis 
archiepiscopus,  remota  appellatione,  crucishonore 
preese  ferendeedepositojureprimatus  nobis  etec- 
clesieenostreesubjectussit.necullatenus  de  caetero 
preedictum  crucishonorem  in  provincia  nostra  sibi 
audeat  usurpare.  Preecipiat  quoque  nihilominus  at- 


exspectantem  :  quia  palam  nonpoterat,  prohibitus 
aministerialibusregisexparteregis,  et  litterisejus. 
Quoinvento,  inhibuit  ei  primo  ex  parte  regis  ne 
transiret,  deinde  ex  parte  domini  papae.  Episcopo 
autem  queerente,  sicutnuntius  suus,  qui  ad  nos 
postea  venitdominum  suumexcusaturus,nobisre- 
tulit,  utrum  super  hoc  litteras  domini  papte  habe- 
ret?dixit,sehabere,quibus  inhibebat  dominus  papa 
eteis  et  aliis  episcopisAngliee,ne  venirent  advoca- 
tionem  nostram,  neque  in  aliquo  nobis  obedirent, 
quousqueveniret  legatus  de  latere  domini  papae,  a 
rege  impetratus,  qui  et  causam  super  appellatione 


563 


S.  THOMM  CANTUAR.  ARCHIEP. 


564 


quam  fecerant,  etcausam  etiam  principalem  inter  A 
regemet  nos,  etomnes  alias  incidentescumpleni- 
tudinepotestatis,remoto  omni  appellationis  obsta- 
culo,  terminaret.  Cumque  instaret  episcopus,  ut 
litterasinspiceret,  dixitsenonhabere  prae  manibus 
quiamiserat  eas  cum  impedimento  suo  usque  in 
Wiutoniam,quae  distat  a  portu  Hamtonae  per  duo- 
decim  milliaria.Misit  itaque  episcopus,  habito  con- 
silio  cumsuis,  Wintoniam  cum  Joanne  Magistrum 
Edwardum  clericum  suum,  virum  probum.utcre- 
dimus,  et  lidelem,  qui  viditlitteras  una  cum  Lon- 
douiensi  episcopo,  similiter  transfretare  volente. 
Qui  Londoniensis,  visis  litteris,  prorupit  invocem 
gratulabundus  dicens  :  Decaetero  Thomas  meus  non 
erit  archiepiscopus.  Adjecit  etiam  Joannes  :  Quia 
privilegiata  erat  persona,  ne  de  caetero  posset  a  g 
nobis  excommunicari,  nec  etiam  conveniri  nisi  in 
praesentia  domini  papa,  et  liberam  se  habere  po- 
testatem  donandi  decanatum  Saresberiensis  Eccle- 
sias  cui  vellet,  et  omnibus  imminutam  et  suspen- 
sam  esse  nostram  digni  tatem  et  j  urisdictionem  usque 
in  adventum  legati  venturi.  Haec  omnia  mandavit 
nobis  episcopus  per  capellanum  suum,  canonicum 
regularem.virumreligiosum,  quemmiseratad  nos, 
excusaturum,  quare  non  venerit  ad  vocationem 
nostram.Vocaveramus  enim  eum  semeLet  secundo 
et  tandemtertio,cum  peremptorioedicto,  quatenus 
infra  purificationem  nobis  exhiberet  praesentiam 
suam,tanquam  virmagnaeauctoritatis.etfamiliaris 
regi,  tractaturus  de  pace  inter  regem  et  nos,si  quo 
modo  fieri  posset.  r 

Haec  omnia  paratus  erat  canonicus  jurare,  se  ita 
accepisseab  ore  episcopi,nobis  ex  parte  ejus  signi- 
ficanda.  Quaesi  vera  sunt,  tunc  procul  dubio  suffo- 
caviLetstrangulavitdominus  papa,  non  modo  per- 
sonam  nostram,  sed  et  se,  et  omnes  ecclesiasticas 
persbnas  utriusque  regni:  imoetiam  utramqueEc- 
clesiam,  tam  Gallicanam  quam  Anglicanam.  Quid 
enim  exemplo  hoc  pessimo  non  audebunt  caeteri 
principes  terrarum  adversus  ecclesiasticas  perso- 
nas  ?  Ad  quem  recurrent  ?  Quomodo  confidere  po- 
teruntde  EcclesiaRomana,  praenonpro  ipsa  stan- 
tes  et  usque  ad  sanguinem  decertantes,  ita  dese- 
ruit,  et  destituit?Quiderit,  simanentibus  hisinau- 
ditis,et  detestandis  privilegiis.etemancipationibus 
tam  personee  regis  quam  aliorum,  sub  quocunque 
praetextu  contingat,  quod  Deus  avertat,  ut  decedat 
dominus  papa,  vel  ut  in  urbe  turbata  f  uerint  omnia  ? 

Certe  transferentur  haec  in  hasredes,  nec  poterunt 
avelliamanibuseorum.  Et  quod  deterius  est,  alii 
principes  hoc  exemplo  similia  extorquebunt  privile- 
gia,  etemancipationes  ab  Ecclesia,  velit  nolit  ipsa;  et 
sicperibitomnis  Ecclesiee  libcrtas,  et  episcoporum 
jurisdictioatque  potestas,  cumnon  sitquicohibere 
possit,vel  coercere  tyrannorum  flagitia,quorum  tota 
intentio  est,hodie  grassari  in  Ecclesiam  Dei,et  ejus 
ministros;necdesistent,  quousqueeos,sicutetalios, 
inservitutem  redegerint.  Quis  tamen  erit  finis, 
adhuc  nescimus.  Verumid  scimus,quia  supra  mo- 


dum  gravamur,  sive  vera  sint,  sive  non,  quae  pro- 
ponuntur.Non  enimobediunt  nobis,  nec  respiciunt 
nos  in  aliquosicutsolent,  vel  episcopi,vel  abbates, 
vel  alii  de  cleroAngliaeJamquasicertisuper  depo- 
sitione  nostra.  Verum  securus  sit  dominus  papa, 
quod  nulla  ratione  intrabimus  terram  regis  litiga- 
turi,  nec  stabimus  judicio  inimicorum  nostrorum, 
et  proesertim  Papiensis,  qui  non  sitit,  nisi  sangui- 
nem  nostrum,  ut  attineat  sedem  nostram,  quae  re- 
vera,  ut  accepimus,  ei  promissa  est,  dummodo  a 
nobis  possit  liberari.  Est  et  aliud,inquo  gravamur, 
quia  nobiles  viri  tam  proceres,  quam  episcopi,  et 
alii  praelati  deregno  Francorum,  jam  quasi  despe- 
ratide  nobis,  coexsulesnostros  quosmisericorditer 
sustentabant,  nobis  remiserunt,  qui  frigores  et  fame 
de  caeteroperibunt,  sicut  etquidam  jam  perierunt. 
Haec  omnia  domino  papae  diligenter  insinua,  ut  re- 
medium  aliquod  contrahaec  mala  nobisprovideat, 
sicut  petimus  ;si  quid  zeli  Deiineoremansit,  quod 
adhuc  speramus,etutinam  spes  non  confundatur. 
Vale,  et  quam  citius  poteris,  nuntium  nobis  istum 
remitte,  per  quem  de  his  et  aliis  certioremur,  ut- 
pote  in  arcto  constituti,  si  vera  sunt,  quae  propo- 
nuntur. 

EPISTOLA  XCL 

AD  ALEXANDRUM  ET  JOANNEM  FiDELES    SUOS. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Alexandro 
et  Joanni  fidelibus  suis,  salutem. 

Ante  discessum  vestrum  innotuit  vobis,  nos  mi- 
sisse  canonicumregularem  de  S.  Joanne  ad  dominos 
cardinales  cum  transcripto  litterar um  domini  papae 
de  excommunicatis  nostris  sub  j  uramento  absol  ven- 
disinhancformam,  utomnianobisetnostris  ablata 
restituerent  ;  alioquinineamdem,inqua  prius  fue- 
rant,  reponerentur  sententiam.  Postea  vero  ipsas 
litteras  domini  papae  ipsis  cardinalibus  per  domi- 
num  Osbertum  subdiaconum  curiae  misimus,ad  quas 
per  praefatum  canonicum  nobis  responderunt, 
quodpraedictiexcommunicati,  quorumnomina  eis 
inschedula  expressamus,  exregis  mandato  et  ejus 
auctoritate  reditus  noslros  et  nostrorum  percepe- 
rant,  et  ideononposse,  dum  in  terra  ejus  moram 
facerent,  in  illos  justitiam  exercere  :  adjicientes 
etiam  nomen  nostrum  ipsi  regiadeoesse  odiosum 
ut  nec  ipsi  nec  alii  auderent  de  nobis  cum  eo  lo- 
qui,nec  eum  super  his,  quaeainosspectant,  aliquo 
modo  convenire.  Dixit  etiam  dominus  Otho  ipsi 
nuntio  secretius,  quod  etiam  apud  vos  secretum  sit, 
nemini  preeterquam  domino  papae  et  fidelioribus 
amicisnostris  revelandum,quia  pro  nihilo  manda- 
reteis  dominuspapa  aliquidhujusmodi, quodesset 
contraregem,quem  dum  moram  facerentin  terra  sua, 
nec  pro  ipso  papa,  nec  pro  alio  eum  aliqua  ratione 
offenderent.  Et  ideo  omnimodis  expedit,  imo  plus 
quam  necessarium  est,  ut  omnem  quam  poteritis, 
operamadhibeatis,  et  pro  viribus  apud  dominum 
papam  efficiatis,quatenus  saepe  dicti  cardinales  re- 
vocentur,  etaterra  tota  ipsius  regis  sub  pcenae  in- 
terminatione  exire  compellantur.Sed  et  de  Londo- 


565  EPISTOL^  AD  CANTUARIENSES 

niensiet  Saresberiensi  memoriter  teneatis,   et  effi- 

cere  satagatis,  quod    vobis   injunximus.   Litteras 

etiam  domini  regis  pro  nobis,  et  litteras   cardina- 

lium,  quas  per  praetaxatum  canonicum  nobis  mise- 

runt,  et  litteras  domini   Ottonis  privatas,  quas  et 

apudvosprivatasessevolumus,  dominopapeedun- 
taxat  ostendendas,  per  latorem  praesentium  vobis 
mittimus. 

Ad  haec  significatum  est  nobis  per  aliquem,  quia 
juxta  quod  Willelmus  Papiensis  suggessit  regi,  et 
forte  aliis,  nisi  praesensisset  de  voluntate  domini 
papae  nos  posse  transferri,  id  nunquam  rex  in  quo 
modo  est,  propositum  arripuisset,  nec  in  ea  stetis- 
set.  Verum  sciat  dominus  papa  et  alii  amici  nostri, 
quod  et  eis  constanter  et  firmiter  proponatis,  quia 


566 
A  bat,  ad  illum  redierunt.  Feudum  quoque  Willelmi 
deRosnobisabstulit,  contrajuramentumquodregi 
Stephano  praestitit,  quando  eum  adoptavit  in  filium, 
etaccepto  hominioejus  ipsum  regni  instituitheere- 
dem.  Juravit  enim  tunc  solemniteretpublice,quod 
terras,quas  rex  Stephanus,  dominus  et  adoptionis 
jure  pater  suus,  Ecclesiis  contulerat,  eis  perpetuo 
conservaret.Abstulit  etiam  nobis  terram  deMunde- 

ham,quamcontraDeumetsalutemsuam,etomnem 
eequitatem  Joanni  Mareschallo  contulit,  qui  nutu 

divino,utscitis,beatissimoAnselmosuamvindican- 
teinjuriam,cumliberissuis,quospraedeefuturossuc- 
cessoresopinabatur,postpaucosdiesdefunctusest. 
Has  autem  tres  possessiones,  scilicet  Henrici,  Wil- 
lelmi.et  terram  quam  Joanni  contulit,  expresse  peti- 


==^~=^^ 


scrutator  est cordium, quam  pateremur  nos  a  matre 
nostra  Cantuariensi  Ecclesiacum  vitaavelli,  cum 
nos  enutrierit  et  exaltaveritin  id  quod  sumus.Unde 
et  pro  nihilo  ad  id  operam  darent,  quia  cilius 
quodvis  subiremusdiscrimen.Adjiciatis  etiam.quia 
si  nonesset  aliud,  nisi  quod  aufert  homo  ille  pos- 
sessiones  ecclesias  nostrae,et  aliarum  ecclesiarum  in 
terra  illa,  mallemus,  Deus  scit,moriquavis  morte, 
quam  turpiter  vivere,  ipsonec  impune  ferente,  et 
debitam  a  nobis  po?nam,nisi  forte  satisfecerit,non 
reportante. 

EPISTOLA 

AD  EOSDEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Joanni   et 
Alexandro  clericis  suis. 

Quae  in  colloquio  regum  in octava  S.  Martiniapud 
S.  Dionysium  habito  gesta  sunt,  plenius  agnoscetis 
exrescnptolitterarum,   quas  domino  Senonensi 
transrnisimus.  Sed  quia  verebamur  fastidium,non- 
nulla  quae  ibi  desunt.ei  domino  et  amico  nostro  per 
vos  communicanda  litteris  praesentibus  curavimus 
exarare.  Namsic  ei  res  facilius  innotescet,  cum 
viva  voce  referre  possitis  plurima.quaelitteris  illis 
mmime  censuimus  inferenda.   Exegerunt  a  nobis 
dominus  Rothomageusis,  et  episeopus  Sagiensis 
qui  pacls  reformandae  mediatores  esse  debuerant 
quatenus  exprimeremus  immobilium  nomina  pos- 
sessionum,  quas  nobiscum  Ecclesiae  Cantuariensi 
restitui  petebamus,  ad  quod  respondimus  nos  qui 
■tanto  temporeabsenterfuimus,etcaruimus  omni- 
no genhs  et  teme nostrae  commercio,scire  non posse 
quas  terras  dominus  rex  aut  officiales  ejus  aliena- 
vermt  aut  distraxerint,  sed  omnesnobisrestitui  vo- 
lebamus,  quas  antecessor  noster  bonre  memoriaj 
ineobaldus  archiepiscopus  habuit.quoad  vixit,  et 
iosipsi,  quandoadregimen  Cantuariensis  Ecclesiae 
iccessimus,  et  postea  quando  profecti   sumus  ad 

:onc,humTuronense,etsemper;antequam  rex  nos 
itlicclesiam  persequeretur. 

Et  praster  istas  petivimus  et  petimus  terram,quam 
lenncusde  Essexia  tenebat  de  nobis.quia  illoex 

ah  causa  exhaeredato,  in  dominium  et proprietatem 
^cclesi»  rediredebuit.sicutilte  quasde  rege  tene- 
Patrol.  CXC. 


istis  ablatis  dispendiosam  Ecclesice  facere  pacem. 
Mediatoresautemnosinbonaspeterrarumrestituen- 
darum  verbis  ponere  nitebantur,   sed  circa  mo- 
bilia,  quae  abstulit,loquebantur  tepidius,  quamvis 
Sagiensis,  et  Magister  Vivianus  nobis  mille  marcas, 
si  pax  procederet,  restituendas  assererent.  Hoc  enim 
se  dicebant  accepisse  ex  ore  ejus.Nos  autem  exegi- 
mus  medietatem  ablatorum  ad  necessarios   usus, 
domini  papae  vel  religiosorum  consilio  de  residuo 
parituri.   Quia    super  omnia  perniciem   veremur 
exempli,  et  saluti  nostree  timemus,  pariter  et  illius  : 
nostrae  quidem,  si  tantum  sacrilegium  dissimula- 
tione  foverimus  :  illius  vero,  et  non  restituat  cum 
solvendum  sit,  autsatisfaciatdeablatis,  quia,  in  ta- 
li  casu  constat  prorsus  non  dimitti  peccatum,    si 
non  restituatur  ablatura.  Suntautem  variaa  species 
compensationum,  quaset  ille  implere  sufficit  sine 
magno  sui  dispendio,  et  nos  parati  recipere.  Nam 
ui  ei  remittamus  impoenitenti    praesertim,   quod 
Ecclesia? Dei  abstulit,  divina  nos  protegente  clemen- 
tia,  nullis  unquam  machinationibus  obtinebit.  Si 
tamen  poenituerit,  et  de  parte  satisfecerit,  nos  eum 
de  reliquopro  devotione,quamexhibebit  Ecclesiae, 
etcharitate,quamadnoshabebit,supportabimusin 
omni patientia.QuiatamRomanae quam  Anglicanae 
Ecclesiae  expedit,  ut  aliquid  habeatpenes  se.quod 
ei  tumultus  et  seditiones  molienti  recte  possit  op- 
poni.  Alioquin  quisquis  eum  prorsus  expediet,  im- 
manitatemejus  armabit  ad  ecelesiam  jugulandam. 
D  Nunc  autem  in  eo  calculo  constitutusest,  etirami- 
nentem  sibi  etterrae  suae   sententiam  adeo   timet 
ex  quo  dominumSenonensem  et  Gratianurn  illum, 
cujus  memoria  in  utroque  regno  in  gloria  et  bene- 
dictione  est,  cognovitad  curiam  proficisci,  utnihil 
dominopapaenegareaudeatquidquid  simulet   et 
minetur.si  in  terrasejus  cismarinas  aggravare  de- 
creverit  manum  suam,  et  nuutios   ejus  confusos 
remiserit.  Nec  oportebit,  ut  sententia  sortiatur   ef- 
fectum  quiasola  coramiuatio  facillime  quidquid  in- 
tentatum  fuerit,  obtiuebit.  Misitnuper  in  Angliam 
Gaufredura  Ridellura,  ut  torqueatpersonas    eccle- 
siasticas,  et  ad  inobedientiae  crimen  nefariis  obliget 
sacramentis.  Is  cum  Ricardo  Pictaviensi  archidla- 

18 


567 


S.  THOM/E  CANTUAR.  ARCHIEP. 


568 


cono  et  aliis  officialibus  regni,  prascepit  ex  parte  A  sufficiant  prastare  securitatem.Vos  autem  instate 
cono, ei  ams  um^  B    »  r        r H-min.i«n»na   inhibeat.  ne  novam,  et  praeter 


regis,  ut  omnes  episcopi  Londoniae  convenirent, 
praestituri  cautionem  de  servando  edicto  regis,  ne 
quis  nuntium  aut  litteras  dominipapae  vel  nostras, 
inconsulto  rege  recipiat ;  ne  pareat  interdicto,  si 
fuerit  promulgatum  ;ne  sententiam  anathematis  in 
aliquem  fidelium  regis  ferre  praesumat.  Sed  nullus 
episcoporumvelabbatum  praeterillum  emissarium 
S.  Augustini,  in  illo  conciliabulo  officialium  compa- 
rere  voluit,  eoquodpraeelegeruntincurrere  publicae 
potestatis  offensam.  si  eam  declinare  nequiverint, 
quam  derelinquere  legemDei.Inprimis  ergo  domi- 
nus  Wintoniensis  publice  potestatus  est,etsolem- 
niter  praedicat  se  mandatis  apostolicis.et  Ecclesiae 
Cantuariensis,cui  ex  professione  fidemet  obedien 


utdominuspapa  inhibeat,  ne  novam,  et  praeter 
moremEcclesi®  GallicanaeetAnglicanae  praestemus 
cautionem,nea  forma,  quam  regi  scriptam  misi- 
mus,  dominus  papa  recedat  ;  ut  partem  condecen- 
tem  ablatorum  nobis  restitui  praecipiat ;  ut  terreat 
regem  metu  interdicti  in  terris  cismarinis  ;  ut  regi 
Anglorum  diligentiusscribat,quatenusnos  recipiat 
inosculopacis;etjubeatin  aliis  litteris.ut  terras 
ablatas,  quas  praenorainavimus,  sine  quibus  pax 
esse  non  potest,  Ecclesiae  Cantuariensi  restituat. 
Item  prohibeat  ne  aliquem,  nisi  preestito  secun- 
dum  morem  et  formam  Ecclesiae  juramento,  ab 
anathematis  vinculo  praesumamus  absolvere.  Quo- 
niam  inter  jura  consuetudinum,quas  vendicat  con- 


rd^r  ZS7ZZ? uold =,  B  ^Beum,  i  credatur  e,P-is   — e  co^ 
1  '  .     .  ,« ___:_-«   «!„.,;„;,.      „™t„-  v,-p  fprp .  P.sse  nerniciosissimum.  ln  quo  si  a 


scetur  hoc  fere  esse  perniciosissimum.  In  quo  si  a 
suis  indicit.  imnatur  eum  ep.scopu*  _.  praesumptione  sua  eecWerit,  noa  mag^pere ,  ut 
omnempromptusobedientiam,etseinreligiosorum  speramus  ne  saepras  ^»*"™'™^  ^™^ 
collegio  recepit,  donec  transeat  iniquitas.  Norwi-      Adhaec  utdominus  papa  chnstianis 


per  omnia  pariturum  :  et  ut  idem  faciant,  clericis 
suis  indicit.  Imitatur  eum  episcopus  Exoniensis.ad 


censisvero  prohibitus  ex  parte  regis,  praesentibus 
officialibus,  excommunicavit  comitem  Hugonem, 
et  alios,  prout  sibifuerat  imperatum :  et  descendens 
apulpito,  cambucam,baculum  scilicet  pastoralem, 
super  altare  posuit,  dicens  se  visurum,  quis  in 
terras  vel  res  ecclesiae  suae  manus  extenderet.  In- 
gressusquo  claustrum  cum  fratribus  vivit. 
Cestrensis  vero  similiter  exsequi  paratus  est  im- 


consolatione  nostra  gratias  agens,  scribat  exhorta- 
torias  et  animatorias,  interserens  in  eis  quantum 
sit  crimen  sacrilegii,Ecclesiae  bonadiripere,etsine 
justa  causapersonasecclesiasticasexquisitis  occa- 
sionibus  fraudaresuisbonis.etquod  peccatum  sine 
poenitentia  et  satisfactione,  praesertim  cum  tempus 
adest  et  rerum  copia  suppetit,  non  dimittitur. 
Quoniam  si  res   ablata,   cum  reddi  possit,    non 


Cestrensis  vero  simuner  exsequi  paiaiu___i  *--       v — 

nerata etutabofficialibus  tutussit.secessitin  illam  redditur,  phautashca  pcenttenba  est,  el  no  vera 
rarrmep^opa.ussui.quamWallensesinbabitant.  quffi  pronciat ad salutem,  sed  aceumulat  damna- 
Exquoperspicuumestdominumpapamadgloriam  c  tionem 


Dei  et  perpetuum  honorem  apostolicae  sedis  in  An- 
glia  triumphare,  ut  ibi  floreat  et  fructificet  auctori- 
tas  ejus,  si  in  vigore  perseveraverit,  nec  rejecerit 
coronam  sibi  divinitus  praeparatam.  Nescit  enim 
impietas  quo  se  vertat,  et  semper,  ut  sui  perhibent, 
habetante  oculos  dominumSenonensem,et  filium 
gratiaeGratianum.Adcujusgloriamplurimumpro- 
ficit  mora,  quam  fecit  Vivianus,  qui  nunc  tandem 
dolos  expertus  est  illusoris,  et  malitiam   ejus,  et 
fraudes  varias  non  destitit  apud  nos  in  corapitis 
praedicare.  Quod  cum  in  Ecclesia  Romana  fecerit, 
si  tamen  fidesinhomineest,  etiam  testimonio  ejus 
amplius  j  ustificabitur  dominus  Gratianus  in  operibus 
suis.  Vos  autem  et  per  vos  et  per  dominum  Hyacin- 
thumelaborate,ut  secundumquodpromisit,  confu- 
tet  nuntios  illusoris  sui.  Et  si  hoc  fecerit,  etvobis- 
cum  fideliter  ambulaverit,  litteras,  quos  pro  eo 
scribimus,  porrigatis  domino  papae.  Quia  sicut  pro 
certo  didicimus,  nunc  in  recessu  regem  perfidiae 
constanler  arguit,  etfamam, quam  prius  laeserat,ex 
magna  parte  redemit.  Si  vero  voluerit  mgredi  dua- 
busviis.quodtaroennoncredimus,  quia  pecuniam 
dicitur  respmsse,  et  litteras  retineatis,  et  ne  noce- 
re  valeat,  estote  solliciti.  Sollicitaverunt  nos  qui- 
dam  ex  conscientia  el  mandato  regis,  ut  ad  ipsum 
in  Normanniam  proficiscamur  :  nes  hoc  detrec- 
tamus  implere  si  nobis  in  confinio  terrarum,  ut 
promissum  est,  occurrerint,  qui  nobis  et  nostris 


Mittimus  vobis  petitionem,  quam  porreximus  regi 
a  qua  nullo  modo  recedatis,  nisi  possitis  mehorare 
causam,  etlitterasquas  misimus  magistro  Viviano, 
et  quas  ille,  ut  accepimus,  misit  Anglorum  regi. 
Quo  pleoius  icstructi  negotium  Ecclesiae  possitis 
commodius  promovere.  Si  garrulorum  quispiam 
preasuraat  arguere,  quod  terram  ej  us  nolumus  ingre- 
di  nisinos  recipiatin  osculo  pacis,  Robertusde  Sil- 
liaco,redeatinmentemejus,quemnecpacisosculum 

publicedatum,  nec  Bdescorporaliter  regi  Franciae 
praescitafecitessesecurum:  nostraequecautelae,  msi 
rationis  expers  sit,  utcredimus,  illico  veniam  dabit. 
Nos  etvosdirigatDominus,  utfaciamus  in  omnibus 
ipsius  voluntatem,  et  sive  per  prospera  sive  per 
adversantia  nobis,  debitam  ecclesiae  sua3  restituat 
D  libertatem.  Hsec  Patri  nostro  domino  Ostiensi,  et 
caetera  quae  Senonensi  archiepiscopo  scripsimus, 
significabitis exparte nostra,  deinde  ex consiho  ejus 
reliquisamicisnostris,  qui  exspectant  et  procura- 
bunt  redemptionem  Israel. 

Lexoviensisepiscopus,nos,ut  scitis,  persequitur, 
amicitamen  indutus  nomine,  et  Sinonissui,quem 
sub  episcopi  professionevivendo  semper  expressit, 
formamimitatus,  dantis  arma  Danais  in  Amazones: 
et  Amazonibus  tela  in  Danaos  ministrantis,ut  sua 
quieti  provideat,  nunc  viris  ecclesiasticis  in  saecu 
lares,  nunc  saecularibus  in  ecclesiasticos  arma  mi- 
nistrat.  Inspicite  litteras,  quas  modo  pro  Londo- 


569 


EPISTOLiE  AD  EBORACENSEM  AHCHIEPISCOPUM. 


570 


niensi  episcopo,  cujus  merita  nostis,  scribit,  et  ad  A  articulis,  videlicet  coronationi  filii  sui,  et  consecra 


mentem  reducite.quaenobisconsuevitdare consilia, 
et  alterum  plane  videbitis  Sinoneminter  Danaoset 
Dardanos  discurrentem.  Nam  et  iste,  si  virtutem 
nominis  attendatis,  Si  non  est,  fovensest,  etnon  in 
sinu  suo  :  lingua  concinnat  dolos,  et  ex  abundantia 
cordis  fere  semper  in  amicorum  causis  et  negotiis 
fidei  voluit,  terit,  et  replicat  Sic  et  non.  Presbyter 
clericus  domini  Papiensis  idem  perseveravitin  causa 
nostra,  qui  fuit  ab  initio.  Quod  quid  sit,  non  latet, 
ut  credimus,  dominum  Gratianum.  Nam  et  illi, 
dum  praesens  esset,  astitit,  et  regi  postea  semper 
adhaesit. 

EPISTOLA  XCIII. 

AD  EOSDEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,    Alexan- 
dro  et  Joanni  nuntiis  suis. 

Solliciti  estote  circa  negotium  nostrum,  et  contra 
adversarios  nostros  cautelam  et  continuam  vigilan- 
tiam  habeatis,  praesertim  adversus  illum  spurium, 
fornicarium,etecclesiastic83  pacis  inimicum,  sacer- 
dotisfilium,Reginaldum  de  Saresberia,  qui  perso- 
nam  nostram,  in  quantum  potest,  difiamat  ubique, 
et  deturpat,  dicens  nos  proditorem  esse,  et  sibi 
fidem  nostram  dedisse  quod  patrem  ejus  non  laede- 
remus  in  aliquo.  Quod  utique  ipsi  non  plus,  quam 
cani  faceremus.  Dicit  etiam,  quod  si  dominus  papa 
decederet,  faceret  nos  deleri  de  libro  vitae,  jacti- 
tans  curiam  Romanam  ita  venalem  esse,  ut  inter- 
venientibus  muneribus  quid  velit,  possitimpetrare. 
SuggessitetiamregiAnglorumhujusmodipetitiones 


facere  domino  papas,  ut  alicui  episcopo  m  Anofia  C  I  «Tk       ^estra  rependi  vicissitudinempie- 
committeretauctoritatem  o.nr^Tll*  i^  !  °  tat  s'^ec  stabit  pernos,  quin  solliciti  simus  servare 


tionibusepiscoporuminsistitrexAnglorum.etvalde 
arctabituradpacemnostramfaciendam,  siconstan- 
tiam  domini  papaeviderit.  Inter  caeteravero  cavea- 
tis,  ne  cum  praenominato  Hugotione  in  praesentia 
cardinalium  sive  aliorum  aliqua  verba  super  nego- 

tionostrohabeatis,sedcumopportunitatemhabue- 
ritis,  secretius  cum  ipso  de  exsecutione  negotii 
tractetis.  Ita  quidem  ut  non  possit  deprehendi  vos 
aliquam  cumipso  familiaritatem  habere. 
EPISTOLA  XCIV. 

ADROGERIUM    EBORACENSEM   ARCHIEPISCOPUM. 

THOMAsDeigratiaCantuariensisEcclesiaeminister 
humilis,  et  sedis  apostolicaelegatus,venerabili  fratri 
Rogerio  Eboracensi  archiepiscopo,  et  sedis  aposto- 
licae  legato,  salutem  et  utriusque  vitee  successus. 

Discretio  vestra  plenius  novit,  quod  Deus  in  eos 
vindex  est,  qui  acceptae  gratiae  immemores  retri- 
buunt  mala  pro  bonis,  et  eos  quos  exigentibus 
meritis  colore  et  venerari  debueranl,  accepta  occa- 
sione  nocendi,  laedere  non  formidant.  Quot  autem 
et  quanta  bona  a  S.  Cantuariensi  Ecclesiaacceperi- 
tis,  et  qualiter  illa  vos  promoverit  ad  summum 
sacerdotii  gradum,  in  auribus  reverentiee  vestrae 
non  necesse  est  replicare  ;  tum  quia  fere  omnibus 
notum  est,  tum  quia  incredibile  est  quod  haec  a  pie- 
tatis  vestrae  memoria  possint  excidere.  Et  quidem 
adhuceademmater  vestra  parata  est,  qnandiu  ve- 
strae  visum  fuerit  sanctitati,  amoris  et  reverentiae 
cultu  prosequi,quod  coepitin  vobis,optans  et  orans 
sibi  ab  eminentia  vestrarependi  vicissitudinem  pie- 


committeret  auctoritatem  coronandi  filium  ipsius 
regis,  et  consecrandi  episcopos,  ut  vel  sic  dominum 
papam  deciperet.  Cui  cum  respondisset  rex  se,  ut 
credebat,  a  domino  papa  petitiones  illasnonposse 
impetrare,  respondit  Reginaldus  :  Dominus  papa  ut 
stolidus  etfatuus  aget  nisi  petitionibus  tuis  satis- 
fecerit.  Rogamus  idcirco  dilectionem  vestram,  de 
qua  sine  dubio  confidimus,  ut  cum  Hugotione  Ro- 
mano  amico  nostro,  qui  de  Francia  Romam  profe- 
ctus  est,  et  caeteris  amicis  nostris  et  vestris  pro 
nobis,  sedet  pro  justitia  et  libertate  Ecclesiae  viri- 
Iiter  stetis,  et  ad  hoc  vigilanter  tota  intentione  labo- 
retis,  ut  ille  commentor  fraudis,  machinator  doli 
fictor  falsitatis,  sua  pravitatis  opinione  frustratus 


vobiscum  unitatem  spiritus  in  vinculo  pacis.  Etlicet 
simus  exsules  et  proscripti  proDomino,  speramus 
quia,  illo  propitiante  pro  quo  patimur.vobis  poteri- 
mus  obsequii  vicem  referre  in  domino.  Percipimus 
autem  susurrii  venas,  quod  sinceritatem  vestram 
quidam  ininjuriam  S.  Cantuariensis  Ecclesiae  ani- 

mareetarmarenituntur,utfi]iodominiregis,cujus 
vias  Deus  dirigat  in  beneplacito  suo,  diadema  im- 
ponatis,  et  ipsum  contra  fas  promoveatis  iu  regem. 
Quod  quia  contra  dignita  tem  Cantuariensis  Ecclesiae, 
si  forte,  quodabsit,  praesumeretur,  esse  manifestis- 
sime  constat.hoc  tam  vobis  quam  omnibus  episcopis 
AnglicK  dominus  papa,  sicut  ex  litteris  ejus,  quas 
vobis  transmittimus,  perspicuum  est,  interdicit :  et 


undique  confundatur,  et  ita  eius  iniauitas  ZZZ  n  T  '  PersP'™um  est,  interdicit :  et 

delegatur   et  m  eum'reduudet     HSS  ^™  °  J™"0  ~*.  """**  ^0^ 

prohibemus,  super  hoc  adversus  omnem  animam 


delegalur  et  in  eum  redundet,  ut  doleat  'se  ad 
cunam  venisse,  et  a  suae  iniquitatis  teste,  quem 
assidue  gerit  in  pectore,  merito  torqueri  dignoscatur 
Nam  sicutbene  novistis,  sidominus  papa  petitioni- 
bus  regis  in  hac  parte,  quod  Deus  avertat,  aliquo 
modo  acquieverit,  sciat  indubitanter  auctoritatem 
EcclesiaeRomanaeinAngliainperpetuumperituram 
lta  ut  auctoritatis  apostolicae  aliquis  ibi  mentionem 
facerenonaudeat.  Si  vero  dominus  papa,  prout  sibi 
expedient,  nuntiosejus  confutatos  etproposito  suo 
frustratos  dimiserit,  sciat  nos  in  proximo,  per  mise- 
ncordiamDei,  pacemhabituros.  Hiseuimduobus 


hoc  molientem  appellantes,  diemque  prasfigimus 
punficationem  S.  Mariae.  Et  ne  quis  eorum,  qui 
jurisdictioni  nostrae  metropolitico  aut  legationis 
jure  subjecti  sunt,  huic  temeritati  assistat,  in  vir- 
tute  obedientiae,  etsub  anathemate  penitus  inhibe- 
mus. 

Similiter  omnibus   episcopis  Anglice 
EPISTOLA  XCV. 

AD  EUMDEM. 

Thomas  Dei  gratia  Cantuanensis  archiepiscopus, 
et  apostohcae  sedis  legatus,  venerabili  fratri  et  amico 


5?t 


S.  THOM^E  GANTUAR.  AKCHIEP. 


.-,72 


Rogerio   Dei  gratia    Eboracensi    archiepiscopo,  et  A  animani  nostram  diligitis,  ita  petimus  ut  pro  nobis 


sedis  apostolicaelegato,  salutem,  etpastorales  excu- 
bias  feliciter  adimplere. 

Quantis  calamitatibus  diutius   afflicta  sit  Mater 
nostra,  a  cujus  uberibus  coaluimus,  etquee  utrum- 
que  nostrum  auctore  Deo  inidquod  est,  promovit, 
sancta  Cantuariensis  Ecclesia,fraternitatem  vestram 
latere  non  potest,  preesertim,  cum  totus  fere  Lati- 
nus  orbis  contritiones  ejus  hactenus   contra  fas  et 
eequum,  et  supra  omnem  modum  invaluisse  cogno- 
verit.  Exspectaveramuscorrectionem  domini  regis, 
quemclementiasummipontifioisetpatientianostra, 
et  divini  judicii,  quod  maxime  fidelis  anima  reve- 
retur,  timor,  debuerantadpcenitentiamprovocasse. 
Sed  ille  Dei   misericordia  et  hominum    patientia 
quoadcausamhancsemperabutens.damnadamnis  g 
indesinenter  adjecit,  et atrocissimas  injurias  gravio- 
ribus  cumulavitinjuriis.  Neergosanguinemejus  in 
compereuntis  Ecclesiee  ob  nimiam  patientiam  et 
injustamdissimulationemdemanibusnostrisrequi- 
rat  Dominus,  fraternitati  vestree  litterasapostolicas 
destinamus.rogantesetobsecrantesin  DominoJesu 
Christo,  et  unitate  charitatis,  et  fcedere  pacis  eccle- 
siasticee,  et  auctoritate  domini  papae,  per  fidelita- 
tem,  quam  sedi  apostolicee  debetis,   denuntiantes, 
quatenus  infraquindecim  dies  a  susceptione  prae- 
sentium  per    totam   provinciam  vestram,    quee  in 
potestate  preefati  regis  est,  omnia    divina,  preeter 
baptisma  parvulorum  et  poenitentias  morientium, 
prohibeatis  officia  celebrari,  et  ab  omnibus  subditis 


et  ecclesia  nostra  sollicitus  esse  curetis,  postulan- 
tes  instanter  a  domino  papa,  ut  in  recompensatio- 
nem  omnium  laborum  nostrorum,  quos  ambo  pro 
fide  et  unitate  sanctee  Romanee  Ecclesiee  sustiue- 
mus,  nobis  et  Ecclesiee  nostree  pristinam  primatus 
restituatdignitatem.Juxtaquodvobispraescripsimus, 
et  clerici  nostri  Herveus  et  Guntherius  vobis  pree- 
scribent.  Rogamus  preeterea,  ut  nos  de  statu  vestro 
erga  dominum  papam,  et  dominos  cardinales,  et 
ipsorum  erga  vos,  per  nuntium  vestrum,  si  ipse 
moram  feceritis,  celerius  certificare  curetis.  Sciatis 
autemquod  de  nostris  nihil  audivimus.  Valete. 

EPISTOLA  XCVII. 

AD   EUMDEU,  ET    SABINUM,   HYACINTHUM    ATQUE    HENRICUM 
CARDINALES 

Dominus  archiepiscopus  Conrado  Moguntino  ar- 
chiepiscopo  et  Sabino  episcopo,  Jacintho  et  Henric.o 
sanctee  Romanee  Ecclesiee  cardinalibus,  salutem  et 
promptam  adobsequium  voluntatem. 

Satis  superque  sustinui,  domini  patres,  corre- 
ctionemregisAnglieeexspectans,  nec  ullumomnino 
patientiee  meee  fructum  inveni.  Exsecutus  sum  circa 
eum  et  nuntiis  et  litteris  et  modis  aliis  quidquid  de- 
bui,  sed  ipse,  patientiaet  sollicitudinemea  semper 
abutens,  magis  magisque  proceditindeterias,  con- 
culcans  et  deprimens  Ecclesiam  Dei,  meamque 
personam  inexorabili  odio  persequens  interim,  ut 
abbati  Cisterciensi  jam  scripserit,  ut  sicut  abbatias 


vestrisinterdicti  sententiam  quantum  in  vobis  est,  f  ordinis  sui  quae  in  ipsius  potestate  sunt  di  lgit,  1  a 
.    ,  ..   ..  _i_i_u:i:. w,-„„n„;   roa™=  rm^ri-hcH       nr,c  pt  f.np >_snles  nostros  a  beneficio  et  famiharitate 


faciatis  inviolabiliter  observari.  Ne  vos,  quod  absit, 
cum  hisqui  in  scelere  suoperiturisuntpcena  dam- 
nationisinvolvat.  Portitori  veroistarum  prospicite, 
sicut  vobis  etordini  vestro  cupitisesse  prospectum. 
Fraternitatem  vestram  per  vias  rectas  deducat  Al- 
tissimus,  et  faciat  participem  illorum,  quibus  in 
Evangelio  promissum  est  regnumcoelorum. 

EPISTOLA  XCVI. 

AD   CONRADUM    MOGUNTINUM     ARCIIIEPISCOPUM     ELECTUM, 

THOMAsCantuariensisarchiepiscopus,CoNRADoMo- 
guntino  electo,  se  et  quod  sibi. 

Rediitnuntius  noster  quem  miseramus  ad  cu- 
riam.  Adhuc  pendent  negotia  nostra,  et  spei  bonee 
promissionibus  detinentur.  Verum  quoniam  in  hu- 


nos  et  coexsules  nostros  a  beneficio  etfamiliaritate 
ordinis  alienet.  Cum  igitur  excessus  et  impietas 
ipsiuset  ministrorum  ejus  difficile  quidem  expli- 
cari,  sed  difficilius  credi  possit,  periculum  tam 
meum  quam  ipsius  attendens,  perniciosas  illas  non 
tam  consuetudines  quam  pravitates,  quibus  per- 
turbatur  et  confunditur  Anglicana  Eeclesia,  scri- 
ptum  etiam  et  auctoritatem  scnpti  quo  fuerant  con- 
tirmatee,  publice  conde.mnavi,  tam  observatores 
quam  exactores  et  paternos  earum  fautores,etiam 
et  consiliatores  seu  adjutores,  quicunque  fuerint 
sive  clerici  sivelaici,  generaliter  excommunicans  et 
episcopos  nostros  a  juramento,  quo  ad  earum  ob- 
servanliam  violenter  astricti  fuerunt,  absolvens. 
Sunt  autem  heec  quee  in  scriptoillo  specialiter  con- 


promissiombus  detinentur.  Verum  quoniam  in  nu-      oum  _._..._^  —   n  .       aaA„m  ^nstnliram 

Jus,_odi„eg„tUs  dilaUo  peric„l„se  —V™°  ~^™™^~%TXZ 


admittitur,  adspecialem  amicumnostrum  nos  con- 
vertimus,  ut  ipse  pro  nobis  sit,  et  pro  parte  nostra 
laboret,  enixius  implorantes.  De  cujus  persona  si 
forte,  quod  absit,  dubitatis,  cuiloquimur  ipse  est ; 
vos,  inquam,  specialis  et  unicus,  preecordialis  et  in- 
timus  amicus  noster  in  Domino,  cui  nogotia  nostra 
cum  tota  fiducia  commendamus,  orantes,  si  tamen 
apud  talem  amicum  precibus  opus  est,  ut  ea  promo- 
vere,  et  ut  in  preesentia  tua  ad  finein  debitum  per- 
ducantur,  modis  omnibus  instare  dignemini.  Ecce 
enim  tempus  etlocus,  in  quo  petitiones  nostraere- 
pulsam  nullo  modo  patientur.  Sicut  ergo   vitam  et 


qualicunque  de  causa  absque  assensu  regis.  Quod 
non  liceat  episcopo  excommunicare  aliquem,  qui 
teneat  aliquid  de  rege  in  capite,  vel  terram  ejus 
velofficialiumsuorum  sub  interdictoponereabsque 
licentia  ipsius  regis.  Quodnonliceatepiscopo  coer- 
cere  aliquem  de  perjurio  vel  fide  leesa.  Quod  clerici 
vel  viri  religiosi  trahantur  ad  judicia  saecularia. 
Quod  laici  seu  rex  seu  alii  tractent  causas  de  Eccle- 
siis  vel  decimis.  Quod  non  liceat  archiepiscopo  vel 
episcopo  venire  ad  vocationem  domini  papse  sine 
licentiaregis,  et  alia  inhuncmodum. 
Nominatim  etiam  excommunicavi  Joannem  de 


573 


EPISTOLJE  AD  MOGUNT.  AHCHEP. 


574 


Oxenefordquicommunicavitschismaticoetexcoui-  A  de  nobis.-quiade  vestrisnegotiis  aeque  sollicitamus 
municatoilli  Reginaldo  Coloniensi,  quique  contra      ac  nostris. 


mandatum  dominipapae  et  nostrum,  usurpavitsibi 
decanatum  Sarcsberiensis  Ecelesiae,  etin  curiaim- 
peratoris  pro  schismate  renovando  praestitit  jura- 
mentum.  Similiter  et  Ricardura  Ivelchester  denun- 
tiavimus  excommunicatura  et  excoramunicavimus 
eoquod  inciditineamdemhaeresindamnatam,com- 
municando  nominatissimo  schismatico  illi,  machi- 
nando  etiam  et  fabricando  omnia  mala  cum  schisma- 
ticis  et  Teutonicis  illis  inperniciem  EcelesiaeDei,  et 
maxime  Ecclesiae  Romanapex  pactiscontractisinter 
regem  Angliae  et  ipsos  :  et  Ricardum  de  Luci  etJo- 
celinum  de  Baill.,  qui  regiee  tyrannidis  fautores  et 
haereticarum  illarum  pravitatumfabricatores  exsti- 


Ecce  Joannes  ille  schismalicus  de  Oxeneford,qui 
perjurio  suo  nostrum,  quantum  potuit,  procuravit 
exsilium,  sedem  apostolicam  appetit,  ut  eam  cir- 
cumveniat  et  subruat  aequitatem.  Rogamus  ut  re- 
spondeat  ei  iniquitas  sua,  et  domi  sentiat  esse  Pe- 
trum,  qui  quidquid  iterato  dejiceret  eum  coram 
regibus  et  principibus  ausus  est  impugnare.  Discat 
prophetam  esse  in  Israelqui  tempore  accepto  justi- 
tiasjudicet.PresbyterclericusdominiPapiensisregi 
Anglorumnuperpromisitquod  dominus  suuslega- 
tione  acceptaeausam,quaeinternosetipsum  vertitur 
ad  voluntatem  ejusdetiniet,etdenostradepositione 
jam  gloriantur  palam  hostesEcclesiaepersecutores 


terunt:  Randulphumde  BrocetHugonera  de  sancto  b  nostri   et  imo  Christi.  Nos  autem   nisi  inevitabilis 


Claro,  et  Thomam  hTiumBernardi,quipossessiones 
et  bona  Ecclesiae  Cantuariensis  absque  licentia  et 
consensu  nostris  sibi  usurpavenint.  Excommunica- 
vimus  etiam  omnes,  quide  caetero  in'possessiones 
vel  in  bona  Ecclesiae  Cantuariensis  manus  contra 
voluntatem  et  assensumnostrum  extendunt.Ipsum 
tamen  regem  nondum  personaliter  excomraunica- 
vimus,  exspectantes  adhuc  correctionem  ejus, 
quam  tamen  excommunicare  non  diffitemur.ni  ce- 
lerius  resipuerit. 

Unde  dilectionem  vestram  instanlius  precor  et 
moneo,  ut  constanter  in  hac  parte  vos  habeatis, 
dominum  papam  studiosius  commonentes.utquod 
a  nobis  factum  est,  ratum  habeat,  alioquin  et  au- 
ctoritasapostolicaminuetur  ultramodumin  partibus  „ 
illis,  et  libertas  Ecclesiae.quaejamex  maximaparte 
deperiit,  tota  sine  dubio  deperibit.  Ecce  enim  cre- 
scunt  heeredes  ipsius  regis,  quipaternae  crudelitatis 
iraitatores  existent,  nisi  perniciosa  genimina  cum 
immenso  vigore  severitatis  ecclesiasticae  fuerint 
radicitus  amputata.  Egoaulem  multo  raagis  veilera 


necessitas  cogat,  nullius  excipiemus  judiciumnisi 
domini  papae,  magis  Ecclesiae  subversionem  Angli- 
canae  et  Romanae  confusionem  timentes  quam  no- 
stram.  Vigilateigitur  apud  dominum  papametCar- 
dinales  ut  saluti  suae  prospiciant  coram  Deoetho- 
nori  coram  hominibus.  Nam  quidquid  in  alterutra 
parte  fecerint,  memoriale  eritin  saeculum  saeculo- 
rum. 

EPISTOLA  XCIX. 

AD  EUMDEM. 

Animae  suae  dimidio,  salutem,  quam  sibi.et  am- 
phorem,  quum  sibi  sit  minima. 

Interoptimamconscientiam  etdurissimam  fortu- 
nam  constitutus  ignoro,  quomodo  et  animo  meo  et 
tempori  parcam.  Angit  me  animi  mei  amaritudo 
periculo  meo  dicere  quod  sentio,  urgetmeteraporis 
importunitas  periculo  Ecclesiae  silere  quodnon  de- 
beo.  Deus  bone,  quo  me  vertam  ?  Utrobique  certe 
periculumest.  Addicendum  etiamsine  periculonon 
sufficio,  dicendo  cum  Ecclesiae  discrimine  deficio, 


nonsolum  usqueadsanguinem,sed  usqueadipsam      tacend°  cum  ipsa  pereo.  Verura  ne  Ecclesiae  peri- 

culo  peream,  et  ergo  dolendo  dico  rem  dolendam 
nimis.  Capta  est  urbs  inclyta,  quae  jamferetotum 
subegeratorbem,subversahumanagratiaeaviditate. 
Et  quaegladioperire  nonpoterat.occidentaliveneno 
infectasuccumbit.  Proh  dolorllpsius  occasufitun- 
dique  dispendium  libertalis  Ecclesiae  compendio 
temporalium.  Itur  in  ipsius  ruinam  per  anfractus 
divitiarura:  prostituta  est  ut  fornicaria,  quaemulto- 


mortem  resistere,  quam  in  Ecclesia  Dei  tam  flagi- 
tiosa  piacula  diutius  impunita  relinquere.  Sciatis 
autemDominum  Rothomagensemetquosdamalios 
regi  in  faciem  dixisse.nullum  ex  eis  contra  manda- 
tura  domini  papae  communicaturum,  quin  potius 
sententiam,  si  in  eum  et  terram  ipsius  lata  fuerit, 
ad  jussionemdomini  papae  firmiter  observabunt. 
Scirausautem  et  certum  habemus,  quod  obstinatio 


regiscitissimefrangeretur,  siinterrara  ejus  cisma-  D  rura  limdini  patetin  platea,fornicanturcum  eaqui- 

libet  potentum,  utsubacta  cedat  ambitioni  conci- 
piens  iniquitatem,  et  pariens  pressuram  immeritis. 
Vae  nobis  :  Quid  faciemus  ?  Urbis  ruitauctoritas,et 
cervix  nostra  quomodo  non  flectetur?Exclusisfiliis 
adraittuntur  privigni,  ut  bonis  maternisutanturex- 
tranei,quibus  alendi  erant  legitimi  haeredes.Et  quae 
benigne  in  sinumsuum  susceptura  erat  oppressos, 
in  vi-ceribus  charitatis  curaturalanguentes.oppri- 
raentes  elevat,  mole  gravaminura  conterit  depressos. 
Quo  oii t  nobis  refugium  de  caetero,  si  non  praestita 
salisfactione  meruerint  inde  absolvi,  unde  amplius 
erant  condemnandi ;  siexterserint  tanquamrebene 
gesta  remissionem.qui  meruerant  ultionem  ;  si  re- 


rinara  districta  sententia  poneretur, 
EPISTOLA  XCVIII. 

Al)   EUMDEM. 

Dominus  Cantuariensis,  C.  Moguntino  archiepi- 
scopo. 

Omnia  nostra  ideo  vestra  reputamus,  quia  nos 
ipsi  omnino  vestri  sumus.  Sufficere  debet  hoc  ad 
persuasionem.  Petimus  itaque  utnostrffl  prospicia- 
tis  necessitati,  quam  ex  rescripto  littorarum  quas 
domino  papae  mittiraus  facile  advertetis.llludenim 
mittimus  vobis,non  rninus  de  vobis  confidentesquain 


575 


S.  THOMiE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


576 


portaverint  de  indulgentia  gloriam,  qui  conscii  de  A  nisi  et  orbem  cum  Ecclesiae   libertate  sua   cura 


merito  exspectabant  poenam  ?  0  utinamnon  me  re- 
perissetsorsistasuperstitem,nevideremmalagentis 
nostrae,et  sanctorum  ;  nisi  quia.ut  Scriptura  dicit, 
necesse  est  amore  justitiae  temporaliter  multapati 
justos  mala.  Haberet  tamen  aliquidsolatii,siradicis 
amaritudinem  compensaret  dulcedo  fructum.  So- 
lent  enim  dura  principia  meliorifine  concludi.  Ve- 
rum  nequid  desit  adcoronam,hac  tempestatecedit 
nobis  in  contrarium,  ut  qui  dura  sentimus  initia, 
evacuata  spe  boni,  more  contrario  exspectemus  du- 
riora.  Exclusi  enim  sumus  a  sinu   matris,  clausa 

sunt  nobis  patris  viscera,  detraxit  immeritus  bene- 

merili  spolia,  tulit  male  consciusrem  beneconscii» 

comprehendit  piger  bene  currentis  bravium,rapuit 

puniendis  legitime  certantiscoronam.Ego  vero  mi- 

ser  in  quo  deliqui,  quid  mali  promerui?  Si  supra 

opinionem  hominum  devotionemexhibui,si  contra 

voluntatem  amicorum  fidem  servari,  si  relictis  om- 

nibusdevotionisaffectu,  contemplationefideinudus 

et  abjectus  cum meis miseriis secutus patrem  meum 

et  dominum,  exposui  me  omni  periculo,eritne  ista 

confusionis  nostrae  retributio,  restauratio  perdito- 

rum,  radicis  amarae  dulcedine  fructum  compensa- 

tio.  Annon  eruntistade  caeteroinore  vulgiremune- 

rationis  iniquaeproclamatio?  Videat  Deus,examinet 

ipse,  judicet  hanc  jurisaequitatem.Resmirandani- 

mis,  res  admiratione  stupenda,cuditur  jusnomini 

imo,  ut  verius  dicam,  juri  contrarium,  justitiae  et 

aequitatis  perimens  auctoritatem.   Transit  in  jus 

persecuti  persecutoristemeritas,utexcipiatpoenam  q  quod,  silicuerit,  facturus  est  ad  Kalendas  Graecas, 


perimerent.  Haberem  vobis  scribere  plura,  si  non 
confectus  injuriis,  et  contumelis  affectus  timerem 
dolorum  meorum  relatione  mentis  vestrae  turbare 
quietem,  exaggerare  sollicitudines,infestare  jucun- 
ditatem,  quam  expedit  mihi  valere,  ne  peream.Va- 
leat  ergo  pars  sana  mei,  ut  convalescat  aegrota. 
Festinet  mihi  subvenire,  ne  tota  depereat,  ut  inde 
recipiat  in  terris  gloriam,  et  in  coelis  coronam. 
Valeat  iterum  et  semper,  habeatque  fidem,si  pla- 
cet,  huic  nuntio,  caeterisque  per  Dei  misercordiam 
in  brevi  venturis. 

EPISTOLA  C. 

AD  EUMDEM. 

Animae  suae  plus  quam  dimidio  Thomas  Cantua- 
riensis  Ecclesiae  miserabilis  exsul,  salutem,  et  se 
totum,deducta  miseria,  cuj  us  semper  exper tes  ami- 
cos  esse  desidero. 

Consoletur  vos  Dominusinomnibus  angustiis  ve- 
stris,qui  vicemmeam  etcoexsulantiummihidolui- 
stis  ut  vestram,  et,  quod  rerum  experienta  didici, 
proscriptionis  etmultimodae  miseriae  stimulosstu- 
duistis  ab  Ecclesia  Dei,  et  pauperculadomonostra 
totis  viribus  propulsare.Suspensionem  noslram  in 
utriusque  regni  compitis  quasi  voce  praeconia  jacti- 
tat  rex  Angliae,et  intestimonium  confusionismeae, 
quomereddatmagis  onerosumetodiosumhomini- 
bus,  litteras  apostolicas  profert.Gloriatur  et  termi- 
numsibidatum,donecmerecipere  velitin  gratiam, 


de  victoria  donandus,  reportet  gloriam  merito  in- 
glorius,  vincat  vinciendus.  Nunquam  fuisset  ista 
legatio  tantorum  ministra  malorum,in  tot  exsulum 
fabricataperniciemmiserorum,totius  Ecclesiaeper- 
emptura  compendium.  Certe  nec  si  se  ruperint, 
poteruntmeavellere  Christojuvantea  tramite  justi- 
tiae,  a  hberatione  servitutis  Ecclesiae,  pro  ea  parte 
sollicitudinis,  in  qua  vocatus  sum,  a  charitate  Dei, 
quae  nos  subjecit  tribulationi,  donec  veniat  justus 
judex,  qui  aequa  lance  dispensabit  utrique,  juveni 
pariter  etseni,regi  ac  privato,  omnibus  aequeprout 
quisque  meruerit.  Hunc  expeto  judicem,  hunc  in- 
juriarum  nostrarum  ultorem  expeto  fultus  optima 
conscientia,  securus  devotione  sincera,solidatus  in 


idestnunquam.Monetisutinterim  patienter  feram, 
virtutem  patientiae  magnis  laudibus  praedicatis,  et 
non  cogitatis  non  deesse,  qui  de  latere  illud  comi- 
cum  ingerat  :  Omnes,  cum  valemus,  re.cta  consilia 
gegrotis  damus.  Tu  autem  si  hic  sis,  aliter  sentias. 
Quis  enim  jugulatur  doloris  expers,  nisi  stupidus 
et  insensatus  ?  Sed  et  hoc,  quoniam  ita  necesse 
est,  quandiu  Domino  visum  fuerit,  fortem  ani- 
mum  tolerare  jubebo:  non  autem  ego,  sed  gra- 
tia  Dei  mecum.  Sinceritatem  quoque,  et  amici- 
tias,  et  diligentiam  dominorum  cardinalium  com- 
mendatis  :  et  ego  quidem  de  quibusdam  eorum 
non  diffido,  praesertim  in  causa  Dei,  et  Ecclesiae 
Romanae,   potius  quam  mea  vel  meorum.  Retri- 


fidevera.certusamorejustitiaesustinentesinjuriam  n  buat  illis   Deus  bona,  quae  faciunt  et  facturi  sunt 

■        ■  _,  •  M  -..  i  •  i  •  _      .  U  ____________ . *■_.  1 _f~1  1_  ,,*        ±i  il__.n       __h(a  m      %■»_-_  irAAat 


nulla  debere  ratione  confundi;  zelo  vindictae  con- 
fringentes  cornua  persequentium  Ecclesiam  spe  re- 
munerationis  aeternae  nullatenusposse  privari.Haec 
animae  suae  scribo  dimidio,utsential  amicidolentis 
angustias,  patientis  pellat  dolores,  pereuutis  pres- 
suras  tollat.  Non  est  enim  dolor,  sicut  dolor  meus. 
Traditus  namque  praedicorin  manus  inimicorum, 
proditus  advoluntateminvidorum.lacerandusden- 
tibusmalignorum,perimendusuniusmeorumjudicio 
persecutorum.  Res  nefanda  nimis,  sui  crudelitate 
horribilis,sui  malignitate  odibilis.sui  facilitate  con- 
temptibilis,  sui  iniquitate  damnabilis  inaeternum. 
Suffecissedebuerat,PapiensibusItaliamsubvertisse, 


proscriptis  exsulibus  Christi.  Alios  autem  revocet, 
utsentiantidipsuminDomino,necadsubversionem 
justitiae,  et  ignominiam  sedis  apostolicae,  et  suam 
damnationem  munera  captent,  facientes  ex  ca- 
lumnia  quaestum,  et  sequantur  retributiones.Sedet 
illi  se  mihi  et  meis  compati  scribunt.  Ethicus  vero 
subridens  ex  adverso  respondet :  Omnes  compa- 
tiuntur,  nemo  succurrit.  Et  quidem  recte.  Opera 
enim,quae  ipsi  faciunt,  testimonium  perhibent  de 
eis.  Consultis  ut  modis  omnibus  elaborem  mihi 
pacem  reformare  tyranni,  persecutoris  et  tortoris 
Ecclesiae.Sed  viam  pacis  praeclusit  mihi  Ecclesia 
Romana,  et  quidem  cardinalium,quorum  ille.sicut 


577 

jactitat,  consiliis  agitur.  Nuper  euim,  data  spe  pa- 
cis,  me  per  comitem  Flandrensem  jam  secundo 
fecerat  ad  colloquium  evocari,cum  suiel  cardina- 
lium  suorum  nuntii  a  domino  papa  redeuntes,  et 
suspensionis  meee  litteras  porrigentes,  ei  dederunt 
cornua,  quibus  possit,  quoad  voluerit,  et  pacem 
rejicere,  et  interim  Ecclesiam  Dei  tanquam  aucto- 
ritatesedis  apostolicae  ventilare.  Scribitis  quod  in 
dispendium  Ecclesiae  Romanae  laborat  fortuna  re- 
scindere  potentissimarum  civitatum  Italiae  unita- 
tem.Quare  hoc,anime  mi,  credis  accidisse,  nisi  quia 
Deo  liberatori  vestro  non  condignas  agitis  gra- 
tias,  sed  quaeritis  quae  vestra  sunt,  quasi  manus 
vestra  excelsa,  etnon  Dominus  anni  praeteriti  ma- 
gnaliagesserit  ?  Nec  pro  nobis  hoc  dixerim  et  aliis, 
qui  recta  gradiuntur  via,  sed  pro  his,  qui  Eccle- 
siam  Dei  persecutoribus  exponunt  et  lucra  sectan- 
tur.  Etquia  Gantuariensis  Ecclesia  fere  destructa 
est,  etego  et  coexsules  mei  attenuati  et  afflieti 
supra  modumprecorattentius,  ut  adhibitis  amicis 
impetretis  a  domino  papa,  ut  in  solatium  miseriae 
reformetprimatum  Ecclesiae  Gantuariensis,  etc. 

EPISTOLA  01. 

AD  EUMDEM. 


Animae  suae  dimidio,  salutem  quam  sibi. 

Desiderio  magno  exspectabamus  in  dies  audire 
nuntium  salutis  de  domino  papa,  de  vobis  et  de 
fratribus  vestris.Exspectavimus,nec  venit  qui  bo- 
numafferretautcertumnuntium.Etquoniamanimo 
desideranti  nihil  satis  festinatum  est,  mittimus  ad 
vos  datorem  praesentium  ut  recurrente  littera  aut 
per  eumdem  citissime  cognoscamus  utrum,  sicut 
fama  divulgante apud  nos  in  pluribus  disseminatur 
locis,  magnificaverit  Dominus  facere  misericordiam 
cum  Ecclesia  sua  et  vobiscum,dissipando  et  conte- 
rendo  persecutores  Ecclesiae  suae  et  vestros.  Quod 
quidem  certius  credentur  credimus,  quoniam  solet 
ipse  terribilis  esse  apud  principes  terrae  et  terribi- 
lis  in  consiliis  super  filios  hominum,  qui  militant 
adversus  eum  et  impugnant  Ecclesiam;et  nunc,  ut 
credatis  verbis  Psalmistae  dicentis  :Nolite  confidere 
in  principibus  nec  in  filiis  hominum,  in  quibus  non 
est  salus  :  tempus  est  ut  postposito  favore  princi- 
pum,  praetermissa  fiducia  quam  habebatis  in  ho- 
minibus,  eisolifirmiter  de  caetero  adhaereatis,  qui 
non  derelinquit  sperantes  in  se ;  in  eo  solo  spem  po- 
natis.qui  novit  dissipare  consilia  principum,  in  ipso 
faciatis  virtulem,  quoniam  si  fidem  eiservaveritis, 
ad  nihilum  deducet  omnesinimicos  Ecclesiae  et  ve- 
stros.Facite  ergojudicium  amodoet  justitiamomni 
petenti,  omnipatientiinjuriam  ut.sicut  ad  desideria 
vestra  liberavit  vos  Dominus  ad  instanti  periculo 
quodjam  erat  inforibusaboppressione  tribulantis, 
subveniatis  et  vos  injuriam  sustinenlibus,  repri- 
mendo  constantertyrannorumsaevitiam,puniendo 
delinquentes.  Sic  exaltabitur  Dei  Ecclesia,  resur- 
get  ipsius  vigor,  qui  multo  jam  tempore  languet 
depressus.  Hoc  facite,  utgaudium  sit  vobis  coram 


EPIST0L,E  AD  EPISGOPOS  ET  CLERICOS.  578 

A  Deoetangelis,  honor  et  gloria  in  populo  et  gente, 
revelamen  Ecclesiae.  HOc  hactenus.  Caeterumut  co- 
gnoscatis  nobis  j  am  accidisse  quod  verebamur,  quod 
praedicabamus  jamquasi  in  manifesto  esse  deprae- 
sumptione  dominiWillelmi  Papiensis  et  ipsius  in- 
solentia,  videtelitteras  suas  statim  in  adventu  suo 
ad  nos  transmissas,  in  quibus  ipse  gloriatur,  sicut 
ipsi  perpendere  potestis  eumnunc  temporisin  ter- 
ramregisAngliaedescendisseutcum  domino  Odone 
decidat  queestiones  quae  vertuntur  inter  ipsum  re- 
gem  et  nos,  prout  magisvidebit  expedireEcclesiae. 
Praeterea  mandavit  domino  regi  et  suis  in  dam- 
numnostrum  et  confusionemse  venisse  adfaoien- 
dum  volontatem  suam.  Si  in  viridi  heec  facit,quid 
faciet  in  arido  ?  Nunquam  fuisset  auctoritas  ista, 

g  unde  generatur  scandalum  populo,  dispendium Ec- 
clesiae,  nobis  confusio,quipotiussolatioegebamus, 
ut  qui  jam  triennio  cum  tot  generibus  hominum 
exsilii  sustinuimus  incommoditatem,  alienis  cum 
ruborevivimus  eleemosynis :  nec  credebamus  eum 
venisse  ad  decidendas  quaestiones  inter  regem  et 
nos,  nec  sica  domino  papa  etavobishocintellexe- 
ramus,  sed  ad  pacem  nostram  faciendam,  si  quo 
modo  permitteret  eam  Deus  fieri  opera  ejus  et  in- 
dustria,  quod  tamen  minime  credimus,  cum  ipse 
totus  sit  regius  et  paratus  omnimodis  ad  gratiam 
suam  consequendamet  «quocunque  modo  rem.  » 
Multotiesvero  proposueramus  domino  papee  etvo- 
bis,  et  adhuc  firmiter  proponimus,  nunquam  per 
Dei  misericordiam  in  aliquo  nos  subituros  ejus  ju- 
dicium  vel  examen,  qui  de  sanguine  nostro  sibi 
quaerit  facere  commercium,  depretio,  utinamnon 
iniquitatis,  quaerit  sibi  nomen  et  gloriam.Petimus 
ergo  ne  addatur  dolor  dolori  nostro  et  discrimen 
discrimini,  quatenus  si  aliqua  dilectioni  vestrae 
curaest  de  nobis,  per  vos  et  per  amicos  vestrosin 
aliquod  desolationis  nostrae  solatium  evacuetur  ej  us 
potestas  circa  nos  et  negotia  nostra,si  quam  tamen 
habet,  quod  non  facile  credimus,  quia.novit  Deus, 
antepermitteremusnos  excommunicari  et  manere 
inexcommunicatione  usque  ad  diem  obitusnostri, 
quam  extra  curiamRomanam  subiremusejusjudi- 
ciumvel  examen  in  aliquo.  Deplano  enim  contra 
canones  est  ejus  subdi  ditioni,quiobgratiamregis 
inimicus  noster  fuit  et  est,  sicut  patet  et  «  lippis  et 

D  tonsoribus,»quiqueadhancpotestatem  obtinendam 
super  nos  multiplici  laboravit  ingenio.  Semper 
recusavimus  eum  judicem  apud  dominum  papam 
pernuntiosnostrosetadhucrecusamusetomnitem- 
porerecusabimus.Efficiatergobenigneetconstanter 
sollicitudovestraquodpetimus.Valetesemperutnos 
bene  valeamusetexperiamur,siplacet,  in  hac  peti- 
tione  nostra  et  in  aliis  quas  vobis  transmisimus, 
benevolentiamvestram  et  desiderii  nostri  fructum. 
EPISTOLA  CII. 


AD  FULCONEM   DECANUM    ET    CAPITULUM  REMENSE. 

Dominus  Cantuariensis,FuLCONi  decano  Remensi, 
totique  capitulo. 
Quoniam  in  corpore,  etdecorpore  Christi  consti- 


579 


S.  THOM^:  CANTUAR.  ARCHIEP. 


580 


tuti.alter  alterius  membra  sumus,mutuis  obsequiis 
nobis  invicem  deservire,  piaquenecessitudine  alter 
alteriusoneraportare  debemus:tantonimirumaffe- 
ctuosius,  quanlo  firraiusad  idem  praeter  catholicae 
communionis  vinculum  speciali  quoque  clericalis 
professionis  nexu  tenemur  astricti.  Ut  praesertim 
quandonosadversisdispensatiosupernaemiseratio- 
niserudiredecrevit,casibus  ingruentibus  occurrant 
fraternae  charitatis  cum  hilaritate  solatia  :  tanto 
promptiusatquegratantiusexhibenda,quantocom- 
prehendunlur  esse  et  imminentenecessitate  magis 
debita,  et  fervente  tribulatione  opportuniora.  Inde 
est,quod  possessionibus  nostrisprovoluntate  prin- 
cipisatquedomininostriin  praesentiarum  destituti, 
praesentiumlatoremmagistrumPhilippum  de  Cal- 
cia,clericumnostrum,  morumconversationeetlitte- 
rarum  notitia  commendabilem,  qui  quoniam  inter 
procellas,  quae  excanduerunt,  nobis,  sicut  debuit, 
adhaesit,  rebus  suis  est  exspoliatus,  serenitatis  ve- 
strae  charitati  transmittimus,  attentius  obnixiusque 
rogantes,  quatenus  intuitu  Dei,  amorisque  nostri, 
atque  obsequiorum  gratia,  ei,  tum  mstandis  exilii 
necessitas  ingruerit,  in  necessariis,  prout  ipsum 
decet,ipsi  provideatis.Nos  enim.quod  ei  boni  fece- 
ritis,velutnobis  impensum,  feremus  :  et  secundum 
quod  pro  loco  et  tempore  patuarit  occasio,  prono 
promptoque  aflectupariter  eteflectu,  mutuabene- 
dictionumexhibitione,  debita  cum  devotione  res- 
pondebimus.  Valeat  etvigeatcharitasvestrae  frater- 
nitatis. 

EPISTOLACIII. 

AD  EUMDEM    FULCONEM. 

THOMAsCantuariensisarchiepiscopus.FuLCONi  de- 
cano  Remensi. 

Audita  promotione  vestra  plurimum  exhilarati 
sumus,  non  dubitantes  factum  esse  a  Domino,  cu- 
jus  opus  est  unire  fidelium  voluntates,  ut  eorum  sit 
cor  unum etanima  una,  quod  de  vobis  tanto  lauda- 
bilius,  quanto  unanimius  fecit  Remensis  Ecclesia. 
Qui  ergo  tot  animorum  votadirexitin  eligendo,ille 
vobisinministrando  gratiamlargiatur,utsicuteam 
bonorum  omniumfontem  et  fomitem  praedicastis, 
sic  adgloriamDei  eamdem  prseventricem  etadju- 
tricem  in  omnibus  operibus  sentiatis.  Optamus  hoc 
vobis,  et  pro  vobis  oramus,  licet  indigni  simus  pro 
alio  exaudiri,  qui  propria  non  sufficimus  delere 
commissa.Veruratamen  de  misericordiaejus  praesu- 
mimusqui  proimpiis  mortuus  est,  quod  ad  preces 
confitentiumpeccatorum  (sic)\  quiutdiffitentes  re- 
vocareadveniam,etfugientes  traheret  ad  salutera, 
persecutoresethostes  quadam  violentia  charitatis, 
manente  tamen  arbitriilibertates,  urgeret  ad  gra- 
tiam,dorsumposuitadflagella,  crucis  ignominiam 
suscepit  et  pcenam,  et  ex  his  quae  passusest,scho- 
lam  rectae  fideiet  veraevirtutisinstituens,  persuasit 
mundipericula  proveritate  gratanteramplectenda, 
et  electis  nullum  esse  cum  mundi  voluptate  com- 
mercium.  Hinc  et  nobis  ampliore  est  fiducia,  quia 


A  parvitatis  nostrae  misericorditer  preces  admittet, 
proquopesecutionempatimur,  dati  inopprobrium 
et  derisum  his,  qui  ignorant  Deum,versi  in  hedium 
etiam  his,  quibus  nondum  fuimus  enerosi. 

Dispersis  sumuscumexsulibus  nostrisin  omnem 
ventum,  solique  suntmiseriaenostraeparticipes,qui 
ab  Apostolodidiceruntcommunicarenecessitatibus 
pauperum  Christi,  quibus  etsi  pro  merito  suo  et 
votonostrononsufficiamus  rependerequod  meren- 
tur,  certissimum  est,quodmercedem  optimam  con- 
sequentur  cum  accessione  gratiae  et  gaudii  in  mi- 
sericordia  uberi.  Contrahunt  enim  cum  eo  debitore, 
qui  te  centuplum  cum  aeterna  gloria  reddere  con- 
suevit,  etcalicem  aquae  frigidae  irremuneratum  re- 
linquerededignatur.Caeterum  quia  nos  adhuc  fla- 

B  gellantis  patris  verbera  comprimunt,  et  persecuto- 
ris  nostri  nundum  mansuescitimmanitas,rogamus 
attentius,  ut  in  vestris  et  sanctorum,  qui  vobis  noti 
sunt  orationibus  nostrimemoriamexsilii  haberi  fa- 
ciatis,  ut  nos  pro  cujus  lege  contendiraus  in  agone, 
sine  peccatoconservet,ne  deficiat  fides  nostra,  et 
persecutores  nostros,  si  praedestinati  sunt,  conver- 
tat,  et  expediatecclesiam  suam.Hoc  ipsum  per  vos 
deposcimus  ab  Ecclesia  Remensi,  quain  sincera 
diligimus  charitate,agentes  eigratias  de  honore  et 
amore,  quem  nobisexhibuitin  coexsulibus  nostris, 
magistroPhilippo,Radulpho,etaliis,  quorumneces- 
sitatibuscommunicasse  dignoscitur.  A  vobis  autem 
hoc  specialiter  cogitur  nostranecessitas  postulare, 
quatenus  adolescentem  latorem  praesentium,  soro- 

q  ris  nostrae  tilium,  exhibeatis  in  domo  vestra,  et 
lilteris  insistere  compellatis  in  scholis  grammatico- 
rum,utvestrisnecessitatibusetvestrorumprovideat 
pauperum  paler  etjudex  orphanorum. 

EPISTOLA  CIV. 

AD  ROTRODUM   ROTHOMAGENSEM  ARCHlEPisCOPUM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Rotrodo 
archiepiscopo  Rothomagensi. 

Sicut  novit  vestra  prudentia,  multo  jam  tempore 
correctionemdominiregisexspectavimus.necullum 
adhuc  in  eo  diligentiae  vel  sustinentiae  nostrae  fru- 
ctuminvenimus.Unde  et  congrue,licetcum  interno 
mentis  dolore.  dicere  cogimur  :  Sustinuimuspacem 
et  non  invenimus  ;  quaesivimus  bona,  et  ecce  turba- 
_  Jeo.Discrimen  ergo  tam  nostram,  quam  regis  ipsius 
attendentes,  si  excessus  tantos  impunitos.uthacte- 
nus,vellemusrelinqueret,  damnavimusnuperatque 
cassavimus  scriptum  illud,in  quo  haereticae  illae  pra- 
vitates  continentur.In  irritum  duximus  praesertim 
haec  :  Quod  non  liceat  episcopo,  etc.Ut  superius  in 
epistola  ad  Monguntinum  directa  et  in  plerisque 
aliis  continetur  usque  :  in  recipuerit.  Omnes,  in- 
quam,  istos  vinculos  anathematis  innodavimus. 
Quosetiam  volumus  etrogamus.utetvosexcommu- 
nicatosdenuntietis.  Excommunicavimusetiam  om- 
nes,  qui  in  possessiones  etbona  Cantuariensis  Ec- 
clesiae  absque  voluntate  et  assensu  nostro  de  cae- 
teromanus  extendent. 


581 


EPISTOL/E  AD  EPISCOPOS  ET  CLERICOS. 
EPISTOLA  CV. 


AD  EUMDEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus  Rothoma- 
gensi  archiepiscopo. 

Meminit  vestra  discretio,  qualiter  ex   mandato 
nuntiorum  domini  papae,  juramento    praecedente 
nostros  excommunicatos  absolveritis,  scilicet  Gau- 
fredum  Cantuariensem  archidiaconum,  Nigellum 
deSacca-villa,etThoinamfilium  Bernardi,concepta 
spe  pacis  Ecclesiae,  quse  per  hanc  dispensationem 
credebatur  citius  provsnire.  Nos  autem  id  eequani- 
miter  interim  sustinentes,  in  omni  mansuetudine 
fidem  promissionisexspectavimususquead  termi- 
num.quemdominus  papapraefixeratnuntiis,  utre- 
dirent.  Et  quia  pax  secuta  non  est,  praefatos  Gau- 
fredum,Nigellum,Thomam,elapso  terminopublice 
excommunicavimus,vobisque  secundum  sacrorum 
canonum  institutiones  denuntiamus,  ut  eos  per  pro- 
vinciamvestram,prouteccclesiatiscadisciplinapr33- 
scribit,tanquamexcommunicatos  faciatis  acunctis 
fidelibus  evitari.  Ediximus  etiam  more   canonico, 
quatenus  Joannes  decanus  Saresberiensis,et  Guido 
decanus  de  Waltham,  et  JoannesCumin,etRadul- 
phus  archidiaconusde  Landaf.et  Wimaruspresby- 
ter  infraoctavam  beatiMartini  satisfaciant  Ecclesi» 
Dei,  quam  laeserunt,  et   nobis,  quia  tunc.auctore 
Deo,eos  excommunicabimus,nisiinterim  satisfece- 
rint.  Excommunicavimus  etiam  illos,  qui  nuntios 
domini  papae  aut  nostros,  ne  Ecclesiae  necessitates 
prosequantur,  impediunt. 

EPISTOLA  CVI. 

AD  KUMDEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Rotrodo 
Rothomagensi  archiepiscopo  etejus  suffraganeis. 

Sacrorumcanonumauctoritatepraecipitur,utqui- 
libetepiscopusexcommumcatorumsuorumnomina 


582 

A  tatis  inire  consortium.  Audivimus  autem,  etquasi 
certumtenemus,quod  excommunicati  nostri.quos 
ex  justis  et  manifestis  causis,  urgente  necessitate 
officii,  et  persuadenterationejurisexcommunicavi- 
mus,  ad  provinciam  vestram  frequenter  accedunt. 
Unde  nostrum  et  vestrum  praecavantes  periculum, 
eos  secundum  Ecclesiae  normam  nominibus  propriis 
curavimus  designare,  ne  ex  eorum  participatione 
labem  damnationis  commissa  vobis  Ecclesia  con- 
trahat. 

Haec  autem  sunt  eorum  nomina  :  Gilbertus  Lon- 
doniensisarchiepiscopus,etc.Denuntiamusergovo- 
bis  ex  partedominipapae  et  nostra,quatenus,prout 
canonumcensurapraescribit,eos  studiosus  evitetis, 
et  per provinciam  vestram denuntiatione publicafa- 
B  ciatis  a  cunctisfidelibus  evitari.  Sunt  et  alii  solemni 
vocatione  citati  a  nobis,  quos  auctore  Deo  in  die 
Dominicae  ascensionis  excommunicabimus,nisi  in- 
terim  condigne  satisfacere  curaverint  Ecclesiee  Dei, 
quam  laeserunt,  et  nobis  ;  sunt   Gaufredus   Ridel 
Cantuariensisarchidiaconus,Robertusvicariusejus, 
Ricardus  de  Ivelcestre,  Ricardus  de  Luci.Adam  de 
Cirringis,,et  Wuillelmus  Giffard.  Eos  quoque  simili 
sententia  condemnavimus  et  excommunicavimus, 
quibona  Cantuariensis  Ecclesiae  et  clericorum  nos- 
trorum  sive  ex  mandato  domini  regis,  sive  ex  pro- 
pria  temeritate  occupaverunt,   aut  qui  in  proscri- 
ptionem  innocentium,  aut  depopulationem  paupe- 
rum.Ecclesiae  Christi  malignis  consiliis  et  delatio- 
nibus,  et  versutiis  ejusdem  domini  nostriregisani- 
c  muminstigaverunt,autnuntiosdominipapaeetnos- 
tros,  ne  prosequantur  Ecclesiae  necessitates,  impe- 
diunt,donecresipiscant,etcondignesatisfaciant.Nec 
se  quisquam  fraudulentia  verborum,aut  praatextu 
subreptaeabsolutionis,autinnocentiaeconeturexcu- 
sare;  quia  impoenitentes  aut  persistentes  in  soe- 
lere,autvoluntatepeccandi,non  apostolus,  nonan- 


-^  -.-_-«_v,__..___,  ' ~.~  j-uvuuuui,uuu     apUOlUlUJ,    UUUail 

denuntiet  vicinis  episcopis ;  qui  suis  parochianis      gelus.nonquaecunquepotestas  potest  absolvereco 


indicent,  ut  ipsis  excommunicatis  aditus  ecclesia- 
sticus  ubique  praecludatur,  et  excusationis  causa 
omnibus  auferalur.Namqui  etiam  illis.qui  secon- 
queruntur  injuste  ligatos,ante  utriusque  parfis  ju- 
stam  examinationem  scienter  communicaverint  in 
oratione,  aut  cibo  vel  potu,  aut  osculo   vel  etiam 
Ave  dixerint,  aut  sermonis  commercium  exercue- 
rint,  nisi  quid  ad  eorum  conversionem  debeat  per-  n 
tinere,  juxta  sacram  canonum  institutionem,  cui 
ex  proposito  impium,  etpertinaciterobviare  heere- 
ticum  est,  excommunicationi  simili  subjacebunt. 
Scienti  constitutionesEcclesiaeloquimur  et  tenenti, 
jui  zelum  legis  habens  docet  eum  prastimeri,  qui 
-orpus  et  animam  potestmittere  in  gehennam.Nec 
hffidimus,  quiu  apostolicee  sedis  decreta,  quorum 
)bservationem  in  ipsaconsecratione  professio  ponti- 
lcis  exprimit,   saecularium  potestatum  pmferatis 
idictis.  Nec  persuaderi  potest,  quodhumanus  dies 
wudentiam  sauctitatis  vestroe  possit  impellere,  ne 
ontemplatione  cujuscunque  darani  vel  commodi 
mminentis,velit  cum  aliquibuscriminosuminiqui- 


ram  Deo,quieosjudicii  severitatecondemnat,quos 
Ecclesia  Satanee  tradit.  Diu,et  utinamnonnimium, 
tantas  Christi  injurias  et  contumelias  dissimulavi- 
mus,  exspectantes  ut  patientia  nostra  fructum  poe- 
nitentiae  operaretur  in  illis  ;  sed  quia  superbia  et 
impietaseorum  ascendit  semper,  de  castero  pote- 
state  divinitus  collata  utemur,  Deo  propitiante, 
sedis  apostolicae  auctoritate  muniti  contra  appel- 
lationum  subterfugia,  et  malignantium  tergiver- 
sationes. 

EPISTOLA  CVll. 

AD   EUMDEM. 

Thomas  Cantuariensis  arcbiepiscopus,  Rothoma- 
gensi  archiepiscopo. 

Gratias  agimus  dilectioni  vestrae,  quae  nostri  cu- 
ram gerit ;  sed utinam  vestra  sollicitudo  in  illa,quam 
dicitis,episcopiLondoniensis  absolutione  manda- 
tumdomini  papae  nonexcessisset !  Scitisenim,quid 
vobis  in  communi  negotio siue collega licuerit :  praa- 
sertim  c.l,  .jlc  nondum  conventus  fuerit.nec  cou- 
stabat  quod  ille,  si  conveniretur,  non  posset   ad- 


S.  THOM/E  CANTUAR.  ARCHIEP. 


584 


esse  oui  nec  conventusest,  cum  tunc  demum  alteri  A  impediunt.Tota  jam  quinquennio  molestias  exilii, 
esse,qui  uet  cuuvcmu^o    ,  „„^„„;„Hnnic  ininrias.  «tmn  tmhcesnoset  nostroa 


vestrum  aliquid  in  hac  causa  licuerit,  si  alter  ad 
essenon  posset.  Hancenim  conditionem  dominus 
papa  inserit,  quam  constat  non  exstitisse,  ut  ex- 
inde  fortasse  constet  sapientibus,  an  aliquid  ac- 
tum  sitdeficienteconditione.Sedquidista  protrahi- 
mus  ?  Vos  scitis  quid  egeritis,  etjfnos  Deo  auctore, 
quid  vobis  competat.non  ignoramus.  Quodautem 
praecipitis  esse  secretum,  quomodo  secretum  esse 
valeat  ?  Procurentqui  possunt :  si  qui  tamen.Quia 
antequam  mandatum  vestrum  reciperemus,  apud 
vos  cantitabatur  in  eompitis,  et  apud  vos  ipsius 
Londoniensis  diligentia  divulgatum  est,qui  in  civi- 
tate  nostra  et  in  ecclesia  solemniter  divina  celebravit. 

EPISTOLA  CVIII. 

AD  CAPITULUM  ROTHOMAGENSE. 

Venerabilibus  fratribus  G....  decano,  archidia- 
conis,  et  toti  clero,  et  populo  Rothomagensi,  Tho- 
mas  Dei  gratia  Cantuariensis  Ecclesiae  minister  hu- 
milis,  salutem,  et  utriusque  vitae  successus. 

Ad  vestram  credimus  pervenisse  notitiara,  qua- 
liter  dominusGratianuset  magister  Vivianus  nun- 
tii  domini  papae,  excommunicatos  nostros,scilicet 
Gaufredum,Ridel,Nigellum  de  Saccavilla,Thomam 
filium  Bernardi,  concepta  spe  pacis  absolvi   fece- 
rint,accepto  prius  abeis  juramento.quod  mandato 
eorum  stare  deberent;  etquia  post  absolutionem  eo- 
rum,paxutdebuit,secuta  non  est.imo  peraliquem 
eorumquiabsolutifuerant,utdicitur,impedita,prae- 
fati  nuntii  domini  papae  infecto  negotio  redeuntes, 
dederuntin  mandatis  venerabilibus  Patribus,  Ro- 
thomagensi  et  Burdigalensi  archiepiscopis,  praeci- 
pientes,  auctoritate  Domini  papae  et  sua  in  virtute 
obedienliae,quatenus  praefatis  Gaufredo,  Nigelloet 
Thpmae  denuntiarent  in  virtute  j  uramenti,quod  prae- 
stiterant.nefruerentureollatae  sibi  absolutionis  be- 
neficio,nisi  infrafestum  beatiMichaelis  tuncirami- 
nen s  esset pax  Ecclesiae  refor mata ;  sed  se  gerent ex- 
cpmmunicatos.exquoconstareteisnos  inillos  ana- 
thematistulisse  sententiam.Quia  ergo  infratermi- 
numillumEcclesianonobtinuitpacem,sedilliussunt 
auctaeetmultiplicataeinjuriae,  saepiusdictos Gaufre- 
dum,Nigellum,etThomam  anathematis  vinculo  in- 
nodavimus,vobis  et  aliis  ecclesiis  secundum  cano- 
numinstitutadenuntiantes,utcaveatisillorumcom- 
munionem,  quousque  mereanlur  absolvi.  Siqui- 
dem  vobis  non  est  incognitum,  quodqui  scienter 
excommunicatis  communicare  praesuinit,se  ipsum 
laqueosimilisdamnationisastringit.Moremquoque 
canonicum  exsequentes  denuntiavimus  Joanni  de- 
cano  Saresberiensi,Guidoni  decano  Waltham,  Joan- 
niCumin.Radulfo  Landavensi  archidiacono,Wima- 
ropresbytero,quatenus  Ecclesiae  Dei,  quam  laese- 
runt,  et  nobis  infra  octavam  beati  Martini  satisfa- 
ciant,quianisi  interim  satisfecerint,  eos  extunc  au- 
tore  Domiuo  excommunicabimus.  Excommunica- 
vimusetiamomnes  illos,qui  nuntios  domini  papae 
etnostros.joeEcclesiae  necessitates  prosequantur. 


proscriptionis  injurias,  etmultiplicesnoset  nostros 
persequentium.et  patientiam  provocantium  stimulos 
in  multa  mansuetudine  sustinuimus,sed  injuriam 
Christi,ettantas Ecclesiae  lacerationesnon audemus 
ulterius  sustinere,nenostrae,quod  absit !  desidiae  vel 
negligentiffimeritodebeatimputari,quiaexdissimu- 

latione  reus  convincitur  ante  Deum.qui  pro  debito  of- 

ficiiculpasnonreprimitautarguitsubditorum.Sive- 

ro  dominus  rex.etquicunque  nos  laeserunt.in  reforma- 

tioneecclesiaslicaepacisdebitumhonorem  Deo  red- 

diderint.et  charitatis  officia  studuerint  adimplere, 

nos  per  gratiam  Dei  singulis  sincerae  charitatis  affec- 

tionejungemur,etsuainDominojuracuiquecurabi- 

mus illibata servare ;  sed regi  operosius  et  efficacius, 

3  tanquam  Dominoamantissimo.etomnijure  ceeteris 

in  mundanis  omnibus  praecellenti.  Solum  Deum,et 

qua?  Dei  sunt,  illi  et  suis,  si  permiserit,  censemus 

praeferendum,  et  voluntati  ejus  sic  obtemperamus 

in  omnibus,  ut  solus  ordo  collatus  a  Domino,  qui 

sine  dispendio  salutis,  divinae  legis,  et  Christian» 

institutionispraevaricationesnonadmittit,nobisper- 

maneat  illaesus  et  illibatus.  Det  vobis  Deus  cor,  et 
colatis  eum,  ipsiustideliterimplendovoluntatem,et 
habendo  memoriam,nostri  in  orationibus,eleemo- 
synis,  et  Deoplacitis  operibus  vestris.lllud  ethicum 
ad  mentem  reducite  :  Quia  mors  aequo  pede  pulsat 
regum  turres,  et  pauperum  tabernas. 

SimiliterscriptumestomnibusepiscopisNorman- 

niae,  ut  archiepiscopo  :  et  capitulis,  ut  Rothoma- 
.,  gensi. 

EPISTOLA  CIX. 

ADWILLELMUMSENONENSEMARCH1EP1SCOPUM. 

Reverendo  Patri  et  amico  charissimo,  Willelmo, 
Dei  gratia  Senonensi  archiepiscopo,  Thomas  Can- 
tuariensis  Ecclesiae  minister  humilis,  quidquidde- 
votio  potest  exsulis  et  proscripti- 

Impossibile  est  ut  animus  quiescat  impii,  quem 
conscientiaestimulussemperexagitat,perpetuumqu« 

timorem  incutit,  ne  per  singula  momenta  recipial 

quod  meretur.  Sic  aestuantem  jugissollicitudopre- 

mit,  etdum  omneshomines,etiambenepromeritof 

et  amicissimos,  suspicionibus  lacerat,  ex  propria 

culpa  perfidiae  putat  aliis  deesse.quamin  conscien 

tia  non  habet  fidem.  Sic  rex  Anglorum,auditapro 

D  fectione  vestra,  suae  conscius  iniquitatis,  et  veritui 

zelum  legis,ei  perseverantiam  virtutis.quam  habe 

tis  et  exercetis  in  Domino,  supra  modum  timet  ni 

in  terram  ejus  cismarinam  sanctitati  vestrae  legatu 

committatur,  quiain  tota  EcelesiaGallicanaeialiu 

non  occurrit,per  quem  malilia  ejus  reprimi  possi 

aut  conteri.  Sed  nec  in  Ecclesia  Romana  veretu 

aliquem,  sicut  sui  testantur,prseter  dominum  Gra 

tianura.  Quia  si  gloriatio  ejus  vera  est,  quotquc 

alii  ad  ipsum  ex  quacunque  causa  accesserint,  a< 

nutum   ejus,  et  interdum  non  sine  nota  sinistn 

opinionis,  convertibiles  inventi  sunt.Quia  ergo  dc 

minumGratianumincomitatu  vestro  redire  didici 

adeo  turbatus  est,  ut  animi  motum  dissimular 


585 


EPISTOLjE  ad  episcopos  et  clericos. 


586 


nequiverit,  dicens  quod  per  vos  cogendus  erit  ad  A 
pacem,  aut  cum  magno  sui  suorumque  dispendio 
perpetuam  ignominiam  subiturus. 

Evocavit itaque  magistrum  Vivianum  persuas.et 
domini  Rothomagensis,  et  Gaufredi  Ridelli  litteras. 
Eique,  sicut  idem  Vivianus  in  publicaplurimorum 
audientia  confessus  est,  corporaliter  fidem  dedit, 
quod  in  pace  Ecclesiee  reformanda  domini  papae 
mandatum  et  ipsius  consilium  sequeretur.  Fecitet 
litteras  signari  sigillo  suo,  quas  ostendit  quibusvo_ 
luit,  promittens  in  illis,  quod  pro  amore  domini 
papae  nobis  redderet  Cantuariensem  Ecclesiam,  et 
possessiones  ablatas  nobis  et  nostris,  et  pacem  et 
securitatem,  ut  ad  tractandumpacis  verbum,quam 
vestro  et  domini  Gratiani  metu,quidquid  aliusglo- 
rietur,quaererevidebatur,praefatum  Vivianum  vali-  b 
dius  perurgeret.Sed  de  ablatis  non  faciebataliquam 
mentionem,  nisiquodinnuebat,quod  si  illius  inre- 
formatione  pacis  sequeremur  arbitrium,  nos  collo- 
caret  in  capite  regni,et  nulla  ratione  pateretur  ege- 
re.  Revocato  autem  magistro  Viviano.etverbisejus 
habente  fidem,  simulata  devotione  profectus  est  ad 
sanctum  Dionysium,  re   autem  vera,   ut  faceret 
quod  penefecit,  id  est  ut  regem  Christianissimum 
circumveniret.  Convenit  enim  intereosincolloquio 
apud  S.  Dionysium.ut  ei  alendum  et  instituendum 
traderet  Ricardum  filium  suum,  et  ut  comitem  S. 
iEgidii  Turonas  evocaret,  eidem  Ricardo  respon- 
surum  supercomitatuTolosano.  Siquidem  locusil- 
le  prudentercommodissimusvisusestjubisubsidia- 
rii  partium  tutissime  conveniant,  et  litigantium  c 
natales  libere  protestentur.  Et  qui  jus  dicturi  sunt, 
quam  ratio  exegerit  partem,altari  sine  trepidatione 
vel  aliqua  cunctatione  condemnent. 

Nos  ad  illud  colloquium  compulerunt  accedere 
dominus  rex  Franciae,  et  magister  Vivianus,  et  alii 
sapientes,  ut  nobis  Parisiis  constitutis,  et  illo  apud 
S.  Dionysium  existente,  posset  de  vicino  pax  nostra 
commodius  tractari.  Ubi  cum  illum  saepe  dictus 
Vivianus  instantiusetdiligentiusconveniret,  ut  im- 
pleret  promissionis  fidem,resiliitmoresuo,  ettalem 
se  Viviano  exhibuit,  ut  ad  nos rediens  pluribus assi- 
dentibus  palam  dixerit,quod  hominem  adeo  menda- 
cem  se  vidissevel  audisse  non  poteratrecordari.Sed 
et  ipsi  praesenti,multisaudienubus,sicutabeispost 
accepimus,  quae  fuerant  dicenda  non  tacuit.  Imo 
duplicitatem  ejus  patenterarguens,exmagnaparte, 
quam  prius  laeserat,  redemit  famam,  conquerens 
quod  adeo  captus  fuerat dolis ejus.  Quod  quidem  vo- 
bis  ideo intimamus,ut  si  ad Ecclesiam Romanam  re- 
dienspartes  lllusorisfoverepraesuinpserit  aut  frau- 
desocculere.rei  veritatem  dominopapae  etcardina- 
libus  vestra  dilectio  possit  fidelius  intimare.Nam,  si- 
cut  nutu  divino  contigit,  ut  re  strenue  gestarediret 
dominus  Gratianus,  et  ut  vos,  quem  Deus  firmissi- 
mam  columnam,  ut  persaepe  loquimur.in  Ecclesia 
suaposuit,  etqui  mores  hominis  plenius  nostis,  ad 
sedem  apostolicara  acciperetis  iter;  sic  ejusdem 
nutu  creditur  accidisse,  ut  Vivianus,  quidquid  ha- 


D 


beret  in  animo,ad  illustrandam  justitiam  Ecclesiae 
et  dilatandam  gloriam  Gratiani,  remanserit  in 
Francia ;  ut  rex  Anglorum  per  fautorem  suum  ho- 
minibus,  quos  decipere  consuevit,  amplius  inno- 
tescat,  et  fallacia  verborum  dominum  papam  et 
curiam,  ei  huc  usque  nimis  credulam,  de  caetero 
minus  solito  circumscribat. 

Gum  vero  praefatus  Anglorum  rex  a  S.  Dionysio 
recedens  prope  montem  Martyrum  transitum  face- 
ret,illuc  occurrimus,  petentesabipso  pervenerabi- 
les  viros,  dominum  Rothomagensem  et  episcopum 
Sagiensem,  et  alios  quosdam,  qui  se  verbo  inges- 
serant,  quatenus  nobis  pro  amore  Dei  et  domini 
papae,et  nostris  gratiam  suam,pacem,  securitatem, 
possessiones  et  ablata  restitueret,   offerentes  nos 
paratos  esse  exhibere  illi  quidquid  archiepiscopus 
principi  debet.IUi  autem  respondit  se  ex  animo.li- 
benter  remittere  ex  parte  sua  offensas  et  querelas, 
si  quas  contra  nos  habuerat :  et  dehis,quae  propo- 
nerevellemus  adversus  eum,  paratum  esse  stare 
judicio  curiae  domini  sui  regis  Francorum,vel  judi- 
cio  Ecclesiae  Gallicanae,  aut  scholarium  Parisien- 
sium.  Quo  audito,  respondimus  nos  curiae  domini 
regis,  sieiplaceret,  aut  Ecclesiae  Gallicanae  non  re- 
futare  judicium,malletamen,siilliussederetanimo, 
cum  illo  amicabiliter  componere,  quam  litigare.Et 
si  ecclesiam  et  possessiones  nobis  et  nostris  vellet 
restituere.et  gratiam,et  pacem,et  securitatempraes- 
tare  nobis  in  osculo  pacis,  parati  eramus  haec  re- 
cipere,postulantes  ut  mobilium  ablatorum  medie- 
tatem  Ecclesiae  redderet  ad  solvenda  nostra  et  no- 
strorum  debita,   ad  sarta  tecta  reficienda,  ad  in- 
struenda  praedia,  et  reparandas  varias  Ecclesiae  ne- 
cessitates,  quae  ad  summum  calamitatis  officialium 
suorumdepopulatione  etfraude  perductaest.Et  ne 
vota  nostra  modum  viderenturexcedere,et  ut  pacta 
addeclinandam  lubricitatemhominisinscripturam 
redacta  fideliustenerentur,  ei  petitionem,quam  vo- 
bis  scriptam  mittimus.adnuntiorum  suorum  arbi- 
trium  castigatam  et  temperatam  fecimus  offerri, 
ut  omnibus  innotesceret  nos  nullam  pacis,quaeEc- 
clesiae  Dei  tolerabilis  sit,  detrectare  conditionem. 
Sed  ille,  audito  scripto,  et  ab  omnibus  propter  ni- 
miam  modestiam  approbato,maternaresponditlin- 
gua  :  sicanfractus  verborum,quodfamiliare  habet, 
invertens,ut  simplicioribus  videreturuniversa  con- 
cedere,  cautioribus  autem  perversas,  et  non  feren- 
das  immiscere  conditiones.  In  uno  tamen  consen- 
tiunt  universi,quod  nos  in  osculopacisreciperenon 
acquievit.   Subintulit  ergo   Christianissimus  prin- 
ceps,  quod  pro  tanta  quantitate  auri,  quantus  ipse 
est,  non  consuleret  ut  terram  ejus,  nisiprius  acce- 
pto  publicae  pacis  osculo,  ingrederemur.  Et  comes 
Theobaldus  adjecit,quod  stultissima  praesumptio 
esset  multis  circumstantium  sibi  invicem  dicentibus 
etreducentibus  ad  animum.quidRoberto  de  Sillia- 
co  acciderit.  quia  nec  ipsum  osculum  ad  pacis  et 
securit&li  -  custodiam  satis  firma  cautio  videretur  : 
Sed  nec  istud  responsum  suum  nobis  per  praefatos 


58" 


S.  THUMAS  CANTUAR.  ARCHIEP. 


588 


episcopos  pacis,  ut  spcrabatur,  mediatores,aut  per  A  satisfecerit,  si  novam  et  prceter  Ecclesiae  morem  a 

alios  Bignificare  onravit  ;  imo  nobis  praestolantibus 

responsionem  versus  Medontam  deflexititer.Allatus 

est  autem  ei  in  via  dominus  Philippus,  benedictus 

liliusChristianissimi  regis,  quem,utaiunt,qui  attu- 

lerant,subtristis  vidit,  tenuiterallocutus  est,  et  cum 

festinationedimisit.  Deus  tamen  praeelecti  pueri  sui 

inspiravit  animam,  et  linguam  formavit,  et  direxit, 

ut  cum  astantiam  adrairatione  festinantem  ad  dis- 

cessum  moneret  et  rogaret,  quatenus  diligeret  re- 

gem  et  regnum  Franciae.et  ipsum,quia  perhocDei 

et  hominum  gratiam  consequeretur.  Comitatus  est 

autemeum  dominusrex  Franciae  usque  Medontam, 

et  indeusquepropePaciacum,  exspectans  utjuxta 

condictum  traderet  Ricardum  filium  suum.  At  ille 


nobisobligationemextorserit,praesertimauctoritate 
summipontificis,perniciesexempli  nondelebiturin 
sempiternum,sed  a  nobis  transferetur  in  alias  natio- 
nes.Quid  autem  minus  exigipoluit,  quam  id  quod 
de  suorum  arbitrio  contracta  et  castigata  continet 
subscripta  petitio  ?  Sane.si  dorainus  papa  vel  nunc 
tandemnuntiosejusconfubos  remiserit,  etin  terras 
ejuscismarinasaggravareproposueritmanumsuam, 
nihil  volet  prascipere,  quod  non  sine  diihcultate  et 
mora  valeat  obtinere.  Nam  proceres  Ecclesia?.  fa- 
vent,  solique  clerici,  quam  venenosisconsiliissemi- 
naverunt,  furoris  pertinaciam  rigant  exhorlationi- 
bus.et  instigationibus  foventetpromovent.Quorum 
alii  in  Anglia  debacchantur  in  tormentis  Ecclesias, 


se  hoc  facturum  promisit  in   colloquio  Turonensi,  b  alii  vero  crebris  discursionibus  nunc  apostolicam 

in  quo  manifeste  deprehenderunt  dominus  rex  et      sedem,  nunc  adversusEcclesiam  publicas  orbisLa- 

sui,  quod  res  cum  eis  agebatur  in  dolo.  Etsicut  ex      tini  sollicitant  potestates.  Quod  autem  sine  dolore 

consequentibussignisvisumest,  inminori  charitate      et  stupore  non  dicimus,  saeculi  potestates  ad  tanti 

discesserunt  ab  invicem,  quamab  initio  convenis-      flagitii  consortiumnequeuntinclinare,sedin  Eccle- 

sent.Nec  creditur  colloquium  illud.quod  ille  captat,      sia  Romana  semper  inveniunt  aliquos,  quos  scele- 

esse  futurum,  quia  machinatio  haec  multis  patet 

impedimentis.  Nos  sine  responsoejus  adloca  con- 

solationis  nobis  divinitus  provisa  reversi  sumus, 

spemnostram  projicientes  in  eum,  qui  nondeserit 

sperantesinse,  etdilectionis  vestrae  solatium  prae- 

stolantes.  Rex  autem  Angliae  ad  raagistrum  Vivia- 

num  postea  nuntium  misit,  et  viginti  marcas,  ut 

aiunt,  rogans  ut  se  iterum  intromitteret  de  paee 

reformanda.  Sedille,  sicut  pro  certo  accepimus,  et 


rati  propositi  se  gloriantur  habere  consortes. 
EPISTOLA  CX. 

AD   WALTERUM    ALBANENSEM   EPISCOPUM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Walteiio 
Albanensi  episcopo. 

Otiosum  estin  auditu  ejus  verba  praetendere,  qui 
ex  paucis  multa  perpendere  consuevit,  et  magistra 
charitateamicisjustapetentibus  non  deesse.  Quod 
in  multis  et  magnis  frequenter  experti,  ad  sinum 


pecuniam  respuit,  et  respondit  ei  litteris,  quarum  c  clementjae  vestr2e  latorem  prfBsentium,  cum  omni 

dilectioni  vestrae  exemplum  mittimus.Nec  est  quod 

ipsumad  pacemtantopere  urgeat,quantum  metus 

ille,quemdevestraetD.  Gratiani  profectione  con- 

cepit.Nec  Vivianum  captat  ob  aliud,  nisi  ut  vestras 

et  Gratianinon  incidatin  manus.  Nobisetiam  rela- 

tumest,  quod  ^Egidium  Rothomagensem  archidia- 

conum,  et  Joannem  de  Oxeneford,  et  Joannem  Sa- 

giensem  misitadcuriam  ut  impediant  ne  vobis  in 

terram  suam  legatio  concedatur,  aut  aliud  quod  ei 

vel  comiti  Flandriae  possit  esse  molestum .  Vos  nun- 

tiorum  personas  pro  parte  novistis,sed  fortasse  ple- 

nius  nostri,  qui  nostri  gratia  vobiscum  sunt.  Cum 

ergo  devestrasinceritateet  domini  Gratiani,  quam 

expertus  est.fide  tantus  hominemillum  limorinva- 

serit,  luce  clarius  est,  quod  si  eum  dominus  papa 

ab  initio  terruisset  auctoritate  summi  pontificis  po- 

liusquam  sustinerel  piamansuetudine  patris,  jam 

Ecclesia  Dei  a  multis  diebus  serenata  fuisset,  et 

detumuisset  furor  hominis,  qui  fugientes  et  imbel- 

les  sine  miseratione  persequitur,  et  viriliter  resi- 

stentibus  cedit.  Miseriae  nostrae  conditionem  pro 

parte,quiafastidiosum  esset  recensere  singula,  de- 

ploravimus  in  auribus  vestris  :  vestrae  dignatiouis 

etcharitatis  eritimpetrare  a  dorainopapa  utEccle- 

sia?  Dei  et  nobis,  et  miseriis  nostris,  expedientem 

et  se  dignam  provideat  pacem,  quia  in  eum  oculi 

omnium  directi  sunt,expectantes  quid  facturus  sit 

in  causa  ista.  Si  raptor  ablala  non  restituerit  aut 


D 


fiducia  destinamus,  tam  ipsum  quam  petitiones, 
quas  per  eum  dominopapae  porrigimus,  sanctitati 
vestrae  affectuosius  commendantes,  etrogantes  at- 
tentius,ut  eas  dilectio  vestra  solita  bonitate  studeat 
promovere.Audietis.si  placet,ab  ipso,  qualitercum 
domino  rege  Anglorum  fecerimus  pacem  ad  hono- 
rem  Dei,et,  utsperamus,  Ecclesise  utilitatem,  et  di- 
latandam  apud  Anglos  auctoritatem  apostolicae  se- 
dis.  Nuntius  supplebit  caetera,  quae  hic  scienter  et 
de  industria  reticentur. 

EPISTOLA  CXI. 

AD    GAUFREDUM  AUTISSIODORENSEM    EPISCOPUM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Gaufredo 
Autissiodorensi  episcopo. 

Secutus  fidem  vestram  potius  quam  rationem 
meam,  non  sine  labore  mei  et  meorum,  quos  de 
diversis  locis  evocaveram,  accessi  usque  Pontisa- 
ram,  cum  omni  humilitate  reformandae  pacis,quae 
sperabatur,  acceptans  occasionem.  Ubi  receptis  lit- 
teris  vestris,  quibus  me  et  meos  innotuitesse  delu- 
sos,persuasussum,  ne  de  caetero  credamomnispi- 
ritui,  et  ne  tara  facile  coexsules  meos,  Christi  pau- 
peres  et  proscriptos,  affligam  amplius  discursibus 
vanis  et  sumptibus  magnis.  Et  si  mihi  credidissetis 
vera  dicenti,  utrique  nostrum  utilius  esset  prospec- 
tum.  Nunc  autem  insipiens  factus  sum  :  quis  me 
coegerit,   quis   induxerit,  plenius  scitis.  Nec   hoc 


589 


EPISTOL/E  AD  EPISGOPOS  ET  CLERIGOS. 


590 


dico,  quod  vobis  impensae  Deo  sollicitudinis  non  A  tiutn  autem  latore,  qui  ad  vos  per  multa   pericula 


habeam  gratiam,  sedut  uterquenostrum  de  Ccetero 
cautius  negotietur,  et  verbameminerit  esse  verba. 
Si  ergo  aliud  audieritis,  nemiremini.Et  quiafidem 
vestramsecutussum,offerensnieadomnen_condi- 
tionem  pacisin  Domino,  precorut  qualitermecum 
actum  sit  et  agatur,  pervosinnotescat  domino  Ci- 
sterciensi,  qui  reconciliationishujus,ne  delusionis 
dicam,  vobiscumestinstitutus  proourator.  Expedit 
enim  honestati  vestrae  et  illius,  ut  veritas  pluribus 
innotescat.  Valete. 

EPISTOLA  CXII 

AD   DAVID  BANGORENSEM  ARCH1D_AC0NUM. 

Thomas,  Dei  gralia  Cant.  archiep.  et  apos.  sedis 
legatus,  DAvmdicto  archidiacono  Bangorensis  Ecc- 
clesiae,  salutem  et  cordis  oculos  salubriteraperire. 

Matertua,  BangorensisEcclesia,  abannis  multis 
luget  proprio  viduata  pastore,  etqui  eam  consolari 
debuerant.acerbiores  inimici  facti  sunt  inter  an- 
gustias.  Quorum  tu  praeambulus  et  signifer  esse 
diceris  ab  his,  qui  et  matris  Ecclesiae  miserias  in- 
gemiscunt  et  bona  illius  in  abusus  filiorum  et  filia- 
rum  suarum  querunturesse  conversa;  etquod  in- 
tolerabilius  est,  ordinationem  Ecclesia.  tuis  machi- 
nationibuslacrymabiliter  asseruntimpediri.  Unde, 
quia  tantae  praesumptionis  excessus  ulterius  dissi- 
nmlare  nec  possumus  nec  debemus,tibi  in  virtute 
obedientite  praecipiendo  mandamus,  quatenus  ad 
nos,  omni  excusatione  cessante,  juxta  mandatum 
apostolicum  infra  quatuormensespost  harum  su- 
sceptionem  litterarum  accedas,  nostris  monitis  et 
praeceptis  in  Domino  pariturus,  aut  exinde,  si  ne- 
glexeritis,  officio  etbeneficio  ecclesiasticoirrepara- 
biiiter  privandus,  et  si  nec  sic  resipueris,  Satanae 
tradendusininteritumcarnis.Siquidemapostolicum 
nos  oportet  implere  maudatum,  et  naufragantis  Ec- 
clesitepericulis  maturius  subvenire.  Te  monitis  ob- 
temperantem  in  beneplacito  suo  gratia  Dei  custo- 
diat. 

EPISTOLA  CXIII. 

AD      EUMDEM. 

THOMAsCantuariensisarchiepiscopus,Bangorensi 
archidiacono. 

Grate  suscepimus  litteras  dilectionis  tuae,et  gra- 

tias  inde  tibi  referimus.  Sed  haec  esse  poteritsum- 

ma  occasio.quatibimajoresetuberiores  gratiarum 

-ctionesreferrehabebimus,si  te  circa  pacem  Eccle- 

.iae  Dei.et  clericorum  disciplinam  sollicitum  audie- 

rimus.  De  eligeodo  vero  episcopo  haectibietfratri- 

dus  tuis  mandamus,  nedealiquo  fiatelectio  velno- 

ninatio,  donec  visis  litteris  nostris  etnuntio  consi- 

ium  nostrum  super  hoc  negotio  audieritis.Nos  euim 

srout  Dotninus  concesserit,ad  pacem  Ecclesia.  Dei 

st  vestrammodisomnibusstudium  adhibere  cura- 

iimus.Audivimusclerieos  vestros  ad  alienas  provin- 

nas  ordiuationiscausamigrare,  quoqutrumverum 

iitscirecupientes.perfidelitatem, quanobis  teneris 

)raecipimus,  utnos  inde  certosreddas.  De  praisen- 


venit,  haec  tibi  mandamus  et  praecipimus,ut  eccle- 
siam  suametdecimasplenariaseumin  pace  habere 
facias,  et  ab  injuriis  et  violentiis,  quas  ei  decima- 
rum  causa  infert  Arthurus  de  Chargis,  immunem 
facias,  eumque  de  caetero  ab  ejus  inquietatione 
cessare  compellas.  Quod  si  facere  contempserit, 
infrapurificationem  beatae  Mariae  suam  nobis  prae- 
sentiam  satisfacturus  exhibeat. 

EPISTOLA    CXIV. 

AD  EUMDEM  ET  CANONICOS  BANGORENSES 

THOMAsCantuariensis  archiepiscopus  archidiaco- 
no,et  canonicis  Bangorensibus,salutem  quam  me- 
ruerunt. 

Perlatum  est  ad  aures  nostras,  vos  in  Deum,  et 
nos,etEcclesiamCantuariensem,  matrem  vestram, 
gravissime  et   sine  mentis  deliquisse.  Quia,  sicut 
nobis  assertum  est,  machinamentis  Arthuri  et  so- 
ciorum  suorum  consiliumpariteret  assensum  ves- 
trum  in  damnum  Cantuariensis  Ecclesiae,qua3  mater 
vestra  unanimiter   praebuistis.    Nec,  ut  credimus, 
tam  detestabile  factum,  tam  nefandum  facinus  ali- 
quatenusfactunifuisset,nisi  vos  consilium  et  assen- 
sum  ineo  dedissetis.  Sed  tibi,  David,  loquimur  :  a 
memoria  tua  non  debuit  ullatenus  excidisse,  quod 
noster  juratus  es,  similiter  et  Cantuariensis  Eccle- 
siae,  nec  tu  aut  canonici  Bangornensis  Ecclesice  de- 
buissent  consensisse,ut  episcopus  Ecclesiae  suae,  si 
quis  tamenibi  esset,  inHiberniam  ivisset,etibidem 
C  sacramentumrecepisset,quasianovometropolitano 
sibiconstituto.Etidcircomandandotibipraecipimus 
et  in  periculo  beneficiorum  et  ordinis  injungimus, 
ut  tu  cum  filio  tuo,  et  tribus  aut  quatuor  de  majo- 
ribus  et  potioribus  personis  Ecclesiae,  mediante 
quadragesima,  nostro  te  conspectui  repraesentes, 
responsurus  et  satisfacturus  de  his  et  aliis.quaatibi 
objicientur.Nihilominusuniversilativestraepraesen- 
tium  significatione  praecipiendo  mandamus,  et  in 
periculo  beneficiorum  et  ordinis  vestri  vobis  injun- 
gimus,quatenus  infra  praescriptum  terminum  vos 
nobis  repraesentetis.  Nos  enim  de  episcopi  vestri 
electione  vobiscum  tractabimus.Prohibemus  etiam 
vobis  apostolica  auctoritate  et  nosfra,  ne  de  elec- 
tione  episcopi  interim  aliquid  faciatis,  aut  quem- 
£>  quam  eligatis. 

EPISTOLA  CXV. 

ADEOSDEM  CANONICOS. 

Quia  Ecclesiam  Dei  liberam  esse  decet,  et  prae- 
sertiinin  electiouibus  celebrandis  obtinere  debet 
unanimitas  fratrum,non  violentia  potestatis,  vos 
ajuramento,  quodcontiabonosmores  et  sacrorum 
canouum  disciplinam  Owenus  Wallensium  princeps 
dicitur  extorsisse,  ut  nullum  scilicet  vobis  in  epi- 
scopum  nisi  de  ipsius  eligeritis  arbitrio,  dominus 
papaclementer  absolvit,  praecipiens  ut  quem  vobis 
assignaverimus.omni  appellatione  et  contradictione 
postposito,  pontificem  recipiatis.  Inde  est  quod 
universitati  vestrae  in  virtute  obedientia.  praecipi- 


591 


S.  THOM.E  CANTUAR  ARCHIEP. 


592 


endomandamus,quatenusjuxtaquod  vobisnunlii  A  centium  proscriptiones,sileatur  bonorum Ecclesiae 


nostri  intimaverint  mandatutn  apostolicum  cum 
omnidiligentiaexsequamini ;  scituri  quod  sinegle- 
xeritis,  in  personas  vestrasanathetnatis.et  iueccle- 
siam  et  loca  quae  inhabitatis  interdicti  sententiam, 
auctore  Domiuo,  proferemus. Valete. 
EPISTOLACXVI. 

ADBATHONIENSKM  CLERUM   ET    POPULUM. 

Vobis, dilectissimi  fratres,etc.  (Vide  infra  similem 
epistolamad  clerum  elpopulum  Ciccstrensem  dire- 
ctam.) 

EPISTOLA  CXVH. 

AD  HILARIUM   CICESTRENSEM    EPISCOPUM. 

THOMAsCantuariensis  archiepiscopus,  Cicestrensi 
episcopo. 

Quia  dominum  regem  Angliae  satis  superque  susti- 
nuinius,neculluinexeosustinentiae  nostrae  fructum 
percepimus,  periculosum  et  mtolerabile  nobis  om- 
nino  visum  est  tantos  illius  et  officialium  ejus  ex- 
cessus  jamex  hoc,  ut  hactenus,  impunitos  relin- 
quere :  praasertimcum  etnuntiis,etlitteris,etmodis 
aliis  studuerimus,  nec  potuerimus  eum  a  perverso 
proposito  revocare.  Proinde  scriptum  illud,inquo 
illae  nonconsuetudines,  sed  potius  pravitates  conti- 
nentur,  quibus  perturbatur  et  confunditur  Angli- 
cana  Ecclesia,  publice  damnavimus  et  cassavimus 
et  ipsius  scripti  auctoritatem.  Universos  etiam  ob- 
servatores  et  exactores  earum,  consiliatores  et  ad- 
jutores,   seu  defensores  excommunicavimus  :  et 


confiscatio  inaudita,  atrocitatem  suppliciorum,con- 
cussionem  pauperum,qu33ieferri  nequeunt,animus 
et  lingua  dissimulet,  tantum  publicae  libertatis,   et 
salutis  nostrae,qui  Christi  tam  paten  tes  inj  urias  nimis 
diusiluimus,etexempliperniciemnoncuravimus,ut 
oportebat,  delere  publice,  pariter  defleamus.  Luctus 
enimcommunis  esse  debet.ubi  exhonoratur  Domi- 
nus  ac  redemptor,  et  judex  omnium  Christus  ;  ubi 
libertas  Ecclesiae  perimitur ;  ubi  publica  salus   in 
periculo  est.  Lugent  Ecclesiae  pastoribus  destitutae ; 
sine  sacramentorum  plenitudinedecedunt  parvuli ; 
ecclesiarumet  virginum  consecratio  cessat;  non  est 
in  populis  multis  qui  criminos  confitentes  excipiat 
ad  consolationem  ;  non  est  qui  publice  pcenitentes 
B  absolvat  ad  veniam  ;  non  est  qui  errantium  delicta 
dtibita  correctioneredarguat;  qui  causaspossitexa- 
minare  et  finire  majores ;  qui  promoveatquos  neces- 
sitatibussuisdesideratEcclesiapromoveri,nisiforte 
conductus  quis  alienusepiscopus,  aut  coactus,lege 
Dominiprohibente,  falcemmittere  in  alienam  mes- 
sem.Ubi  veromajoresEcclesiae  pontifices  suos  ha- 
bentet  in  minoribus  necessaria  provisasunt  subsi- 
dia  sacerdotum,  ab  officiis  suis  publicae  potestatis 
edicto  et  violentia  suspenduntur,  cum  in  majores 
personas,autquantulumcunque  beneficii  aut  officii 
adomiuorege  habentes,eiscuram  pastoralem  exer- 
cere  non  liceat,  nisi  venia  impetrata. 

Haec  autem  quantum  divinisobvient  institutis,et 
universorumsalutiderogent,verbis  astruere  super- 


episcopos  nostros  a  promissione,  qua  tenebantur  c  vacuumest,Cumresipsatardioribusetiamperspicua 

-. A  ..  U^  ~......  i;  ^n  A.n   <-or»i.rr.    QhyAl-irimnc     A  npt  Arita  tpm  ..  .  .    •  i    _i    _-•       :i_.x —     :_. 


adobservationem  earum.absolvimus.Auctoritatem 
etiam  scripti,  et  ipsum  scriptum,  et  quae  in  ipso 
continentur,  in  irritumduximus.Ktpraesertim  haec: 
Quod  non  liceat  episcopo,  etc.  Ut  supra  (in  epistola 
ad  Moguntinum  archiepiscopum  directa  et  in  aliis 
usque  :  Nisi  resipuerit. 

Unde  est,  quod  mandamus  vobis  et  in  virtute 
obedientiae  praecipimus,  ut  eos  qui  a  nobis  excom- 
municatisunt,vos  quoque,prout  decet,  excommu- 
nicatos  et  habeatis,etdenuntiarifaciatis,juxta  illud 
decretum  Honorii  papse  :  Curce  sit  omnibus  episco- 
pisexcommunicatorumnomina  tam  vicinisepiscopis 
quamsuisparochianispanterindicare  eaquein  cele- 
brilocopositaprceforibusecclesio?  cunctis  venienti- 
bus  inculcare,  quatenus  in  utraque  diligentia  ex- 
communicatis  ubique  ecclesiasticus  aditus  denege- 
tur,et  excusationis  causaomnibus  auferatur. 
EPISTOLA  CXVIII. 

AD  CLERUM    BT    POPULUM  CICESTRENSEM. 

Thomas  Dei  gratia  Cantuariensis  archiepiepisco- 
pus.et  apostolicae  sedis  legatus,priorietRobertoar- 
chidiacono,ettoticleroetpopulo  Cicestrensis  Eccle- 
siae,  Christianam  communionem  habentibus,  salu- 
tem,et  Deopotius  quam  hominibus  obedire. 

Vobis,  dilectissimi  fratres,  esse  non  potest  inco- 
gnitum,quod  et  atrocitate  criminis  et  temporis  diutur- 
nitate  jam  fere  totum  Latinum  replevit  orbem.  Ta- 
ceantur  ad  prsesens,  quasvidistis  et  doluistis,inno- 


sit,  nedum  vobisquisensus  habetis  exercitatos  in 
lege  Domini.  Plurima,  ne  simus  onerosi,  consulto 
reticemus,quaequisquisfideliumnonattendit,caecus 
est  ;qui  non  dolet,  caret  sensu,  qui  proficiat  ad 
salutem.  Dum  commonitus  est  dominus  noster  rex 
perlitteras,per  nuntios,  per  episcopos,  per  abbates 
persubdiaconoscuriae  per  clarissimos  cardinales.ut 
tam  male  praesumpta  corrigeret,  plenumin  multa 
amaritudine  ecclesiae  dolentis  etlanguentis  effluxit 
quinquennium,et  non  est  inventus  qui  causam  apud 
ipsum  relevaret  ex  omnibus  charis  ejus.Quodque 
magisdelendumest  etstupendum,quodsine  gravi 
moerorenonrecolimusautdicimus,quidam  declari- 
oribus  episcopis  infideles  inventi  sunt,et  arma  ini- 
D  quitatis  ope  auxilii  et  consilii  persecutoribus  con- 
tulerunt. 

Sirecolatis,  dilectissimi,  quae  ininjuriam  Christi 
et  in  depressionem  Ecclesiae,  nostramqueet  nostro- 
rum  contritionem  sub  hac  tempestate  gesta  sunt, 
juste  ut  credimus,  mirabimini,  quod  tam  patienti 
animo  po  tuimus  haec  omnia  tolerare,praesertim  cum 
a  multo  tempore,  sicut  multi  noverunt,  plenamha- 
buimus  potestatem  reprimendi  et  coercendi  persecu- 
tores  nostros.Quorum  tamen  tantafuit  immanitas, 
ut  antiquimitiusegerintin  confessoresChristi.quo- 
rum  si  priscasrevolvatis  historias,cognatus  et  ami- 
cosnequaquamlaedebant,nisiexpublicaconfessione 

consorteshaberenturettituli.  Quiaergonec  diutur- 


593 


EPISTOL<£  AD  EPISCOPOS  ET  CLERIGOS. 


594 


nitate  patientiae,  nec  multa  humilitatis  exhibitione  A 
praefati  domini  nostri  ira  deferbuit,sed  ab  impunitate 
pertinacior  et  atrociorfactus  est,  tantos  excessus  ejus 
irrequisitosulteriusprsetermitterenonaudemus.  Nam 
dissimulatioculpaecomparaturassensui;etfacientes 
et  consentientes  pari  poena  lex  divina  condemnat. 
Indeestquodvobis,dilectifilii,decane,archidiaconi, 
et  qui  archidiaconorum  geritis  vices,  in  virtute  obe- 
dientiae,  sub  anathemate,  in  pericuJo  dignitatis  et 
ordinis,  apostolica  auctoritate  et  nostra  praecipiendo 
mandamus,  quatenus,  nisi  saepedictus  dominus  rex 
infra  purificationem  beataeMariae  memoratas  enor- 
mitates  debita  satisfactione  correxerit,  et  Ecclesiae 
debitam cum  libertate  et  dignitate reddiderit  pacem, 
extunc  prorsus  cessetis  a  divinis,  et  ea  per  totum 
episcopatum  vestrum  penitus  in  omnibus  ecclesiis  g 
eadem  auctoritate.et  sub  eadem  interminatione  cele- 
brariprohibeatis ;  exceptobaptismoparvulorum.et 
poenitentia,  et  viatico,  quod  clausis  januis,  et  laicis 
personisexclusis,  conficilicetsinecampanarumpul- 
satione,  et  solemnitate  cantus  et  laetitiae,  quam  in 
diebus  jucundis  consuevit  Ecclesia  exercere.  Nec 
timeatis  eos,  qui  interdum  a  Domino  permittuntur  ad 
majorem  coronam  electorum  corporaliter  sanctos 
affligere,  et  in  animas  nihil  possunt,  quia  in hoc con- 
flatorio  patenter  judicabit  Deus,  quos  in  futuro  de- 
beat  coronare. 

Ulosautem,quiecclesias  et  ecclesiastica  officia  vel 
beneficiacontracanonicasinstitutionesaccipiuntde 
manu  laicorum,  qui  clericos  poenis  aut  terroribus  ad 

mobedientiamcompellunt.quidominipapaenuntios 
et  nostros,  ne  necessitates  Ecclesiae  prosequantur, 
impediunt,  qui  traditiones  hominum  divinae  legj 
praeferendas  docent,  et  usurpationes  sive  abusiones 
potentum  cogunt  Christianee  religionis  institutionibus 
anteponi,  et  nominatim  Cantuariensem  archidiaco- 
numGaufredum,  et  Robertum  vicarium  ejus,  Ricar- 
dum  de  Ivelcestre,  Willelmum  Giffard,  Nigellum  de 
Sacca-Villa,  Ricardumde  Luci,  Thomamfilium  Ber- 
nardi,AdamdeCheringispubliceexcommunicamus. 
Quod  si  nec  in  subditorum  poenis  excessus  suos  cor- 
rexerit  rex  Anglorum,  exinde  personae  ejus,  quod 
inviti  dicimus,  in  dispendium  salutis  nostrae,  sicut 
hactenus  fecimus,  auctore  Deonon  parcemus.  Nam 
miseratio  talis  impietas  esse  convincitur,  cum  scri- 
ptum  sit  :  Quod  si  virgce  parcit,  odit  filium.  Adhsec 
eadem  auctoritate,et  sub  eadem  interminatione  prae- 
cipimus,utJoannemdecanumSaresberiensem,Gui- 
donem  decanum  Waltham,JoannemCumin,  Radul- 
phumLandavensemarchidiaconum.WimarumPre- 
sbyterumalumnumcomitisHugonisadienativitatis 
Dominicae,  tanquam  excommunicatos  evitetis,  nisi 
infra  Ecclesiae  Dei,  quamlaeserunt,  etnobis  satisfa- 
ctiouem  debitam  curaverint  exhibere.  Verbum  Dei 
luceat  in  cordibus  et  operibus  vestris,  ut  timorem 
Dei  praeferenteshumano,  vobis  acquiratis  coronam 
gloriae,  et  exemplum  obedientiae  et  fortitudinis  felici- 
ter  transmittatis  ad  posteros. 
In  eamdem  formam  clero  et  populo  Lincolniensi. 


Et  clero  et  populo  Bathoniensi. 
EPISTOLA  CXIX. 

AD  RICARDUM    CONVENTRENSEM  EPISCOPUM. 

THOMAsDei  gratia  Cantuariensis  archiepiscopus  et 
apostolicae  sedis  legatus,  venerabili  fratri  Ricardo 
Coventrensi  episcopo  salutem. 

Scripseramus  vobis  et  aliis  fratribus  nostris  ut 
suspenderetis  denuntiationem  excommunicatorum 
nostrorum,  donec  innotesceret  a  nuntiis  domini 
papae  qui  ad  reformationem  pacis  Ecclesiae  venerant, 
si  possent  eam  juxta  formam  quamdominus  papa 
praescnpserat,  impetrare  a  domino  rege.  Sed  quia 
dominus  rex  mandatis  apostolicis  non  acquiescit,et 
nuntii  infecta  pace  revertuntur,  vobis  in  virtute 
obedientiae  praecipiendomandamus,quatenus  prae- 
fatos  excommunicatos  nostros,  scilicet  Gaufridum 
Cantuariensem  archidiaconum,  Robertum  vicarium 
ejus,  Ricardum  de  Ivelcestria,  Willelmum  Giffard, 
Joannem  Cumin,  Nigellum  de  Saccavilla,  Ricardum 
de  Luci,  Adam  de  Cheringis,  Thomam  filium  Ber- 
nardi,  denuntietis  excommunicatos  esse  et  eos  per 
parochiam  vestram,  prout  canonum  censura  prae- 
scribit,  praecipiatis  ab  omnibus  fidelibus  evitari.  Si- 
militerdenuntiate  excommunicatos  esse,  qui  eccle- 
sias  aut  officiavel  beneficiaecclesiasticacontra  sa- 
croruni  canonum  inslitutionem  de  manu  laicorum 
accipiunt,  et  qui  nuntiosdomini  papae  vel  nostros, 
ne  Ecclesiae  necessitates  prosequantur impediunt,  et 
qui  personas  ecclesiasticas  divina  celebrare  contra 
praelatorum  suorum  obedientiam  cogunt.  Quiaom- 
C  nes  ipsos  justoanathemate  catholica  et  apostolica 
damnat  Ecclesia.  Vale. 

EPISTOLA  CXX. 

ADHUGONEM  DUNELMEMSEMEPISCOPUM 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  II,  Dunel- 
mensi  episcopo. 

Noverit  vestra  fraternitas,  quod  nos  ex  justis  et 
manifestis  causis,  urgente  necessitate  officii,  et  ra- 
tionejurispersuadente,publiceexcommunicavimus 
Gilbertum  Londoniensem  episcopum,  et  Jocelinum 
Saresberiensem,  etreliquos,  quorumnominasupe- 
rius  scripta  sunt.  Denuntiamus  ergovobis  auctori- 
tate  dominipapaeet  nostra,  ut,  eos  prout  canonum 
censura  praescribit,  denuntiatione  publica  faciatis 
D  perepiscopatumvestrumacunctisfidelibus  evitari. 
Non  turbetur  cor  vestrum  in  his,  neque  formi- 
det,  quia  contra  tergiversationes  malignantium  et 
appellationum  subterfugia,  Deo  propitiante,  sedis 
apostolicae  munimine  muuiti  sumus.  Haec  sunt  no- 
mina  excommunicatorum :  Ranulphus  de  Broc,  etc, 
EPISTOLA  CXXI. 


AD  jEGlDiUM    EBROICENSEM    ELECTUM. 

Thomas  archiepiscopus  Cantuariensis  ^Egidto 
Ebroicensi  electo. 

Exhortationis  vestrae  litteras  ea  devotione  susce- 
pimus  qua  comperimus  scriptas,  intuentes  eas  ex 
charitatis  adipe  prodiisse  etformatas  spiritu  discre- 


595 


S.  THOMjE  CANTUAR.  AHGHIEP. 


596 


tionis  et  siogulas    apices  praeferre   timorem   Dei.  A  matis  vinculo  ianodavimus,  et  praecipimus  ut  sen 


Quia  autem,  ul  scribitis,  os  iniqua  loquentium  cuin 
ampliori  solito  licentia  dilatatur  apud  vos,  vetus 
quidemapud  nos  querelafuit,  sed  detractorum  nu- 
merosior  populus,  et  excogitata  detractationis  fi- 
gtuentaquae  gratis  diu  protulimus,  frontemnostram 
assiduitate  patientiae  validius  attriverunt,  nobis  ad 
animum  reducentibus  quod  in  filios  prophetarum 
totus  Israel  linguas  exacuit  et  ubique  domus  exa- 
sperans  est.  Sed  nunquid  ideo  Deuteronomium  a 
tabernaculo  Domini  sacerdotes  ejicient,  inferentes 
altare  Damasci  cumprofanis  ritibus  nationum?  Uti- 
que  non  tiet  sine  enormi  periculo  prophetarum,  ut 
recedenteabiis  spiritu  sancto  cogantur  amulieribus 
divinam  inquirere  voluntatem.  Manet  quidemprae 


tentiam,  quae  ex  summi  pontificis  processit  arbi- 
trio,  faciatis  prout  canonicis  edictis  decretum  est, 
in  omnibus  episcopatus  vestri  ecclesiis  publicari. 
Secuti  quoqueauctoritatemsedis  apostolicae,  quam 
habemus  prae  manibus,  excommunicavimus  Gilber- 
tum  Londoniensem,  et  Jocelinum  Saresberiensem 
episcopos,  Randulphum  de  Broc,  etcaeteros  ut  su- 
pra.  Praecipimus  itaque  vobis  in  virtute  obedientiae, 
et  in  periculo  dignitatis  et  ordinis,  quatenus  tam 
praefatum  comitem,  quam  jam  dictos  episcopos,  et 
coeterospraenominatos,faciatis  pertotara  dicecesim 
vestram  publice  denuntiari  excommunicatos,  et  a 
cunctisfidelibus,  prout  ecclesiasticaedoctrinae  vigor 
exigit,  evitari.  Quod  si  unus  vestrum,   quacunque 


latos  Ecclesiarum  dura  provincia,  ut  Deo  et  homi-  B  impediente  necessitate,  nonpotestexsequi,aiteria 


nibus  placere  non  possint,  et  Apostolus,  ut  ipse  de 
se  testatur,  si  hominibus  placuisset  non  fieret  ser- 
vus  Christi.  Unde,  si  sub  tanto  onere  timetis  et  in- 
gemiscitis,  nonmiramur;  sedmetumrelevat  conso- 
latio  Scripturarum,  cum  constet  quia  Bezeleel  vix 
decennis  tabernaculum  illius  operosioris  diligentiae 
et  magnificentioris  impensae,  quodEcclesiamtanta 
varietate  circumdatam  praefigurat,  Deo  mandante 
construxit,  et  David  de  post  fetantes  electus  est  ab 
illo,  qui  nascentis  Ecclesiae  jaciens  fundamenta,  in- 
firma  mundi  elegit  utfortia  quaeque  confunderet,  et 
ignobiles  extuiit,  ut  in  judicio  sedeant  cum  princi- 
pibus  etsenatoribus  terrae. 

Vostamennondubitamusetsanguinegenerosum 
esse  quod  ad  mundi  gloriam  spectat,  etconfidimus  q 
vitam  vestram  sicut  litterarum  et  facundiae,  ita  et 
virtutum  titulis  longe  clarius  illustrari,  et  utinam 
manus  nostras  extendere  possimus  ad  os  vestrum, 
id  estquod  mouetis  operibus  adimplere.  Ad  quod 
petimus  orationum  vestrarum  suffragiis  adjuvari, 
votum  habentes, bona nostra,si  qua  sint,vobis  apud 
Deum  et  homines  prodesse  sicut  nobis.  Dominum 
vero  regem  sincere  diligimus  et  eiet  liberis  suisper 
omnia  serviemus  in  Domino,  fidelius,  obsequentes 
quamilli  quiponunt  pulviilumsub  omni  cubitoet 
cervical  subjicium  omnicapiti  impinguantes  illud 
oleo  peccatoris.  Et  quidemsic  esse  dies  Dominiqui 
instat  declarabit.  Vos  interim  nos  vestri  dilectores 
ut  consuevistisdiligite,  quia,  Deo  auctore,  apud  nos 
charitas  vestri  nectepuitnectepescel.  Valete. 

EPISTOLA  CXXII. 


AD     NIGELLUM 


ELIENSEM    EPISCOPUM 
C0NUM  SUUM. 


ET    RIC.    ARCH1D1A- 


Thomas  Dei  gratia,  etc.  venerabili  fratri  Nigello» 
eidemgratia  episcopo  Eliensi,  etRicoarchidiacono 
suo,  salutem,  et  dirigere  prudenter  in  futura  pros- 
pectum. 

Sacrorum  canonum  disciplina  praescribit,  ut  epi- 
scopiexcommunicatorum  suorumnomina  compro- 
vincialibus denuntient,ne  una  o vis morbida  gregem 
fidelium  contaminare  possit.  Nos  autem  ex  speciali 
mandato  domini  papae  comitem  Hugonem  anathe- 


modis  omnibus,  sicut  honorem  et  officium  diligit, 
exsequatur.  Tu  vero,  fili  archidiacone,  tibi  diligen- 
tius  in  hac  parte  provideas,  ne  a  te  districtius  exi- 
gatur,si  subpraetextuinfirmitatis  episcopi,  manda- 
tum  dominipapaeetnostrumminusfueritadimple- 
tum,  aut  ecclesia,  quae  nunc,  ut  fama  est,  ex  tuc 
pendet  arbitrio,  tuaculpaperniciemcontrahat,  aut 
enorme  dispendium  patiatur.  Valete  in  Domino. 
EPISTOLACXXIIL 

AD  ROBERTUM  HEREFORDENSEM   EP1SCOPUM 

Thomas  Dei  gratia  Cantuarienis  Ecclesix  humilu 
minister,venerabilifratri  Roberto,  eademgratic 
Herefordensi  episcopo,salutem  etperomnia  bene- 

facere. 

Si  litterae  nostrae  fraternitatis  tuae  excitavere  sol- 
licitudinem,  utinam  nec  affeclu  desidem  repetissem, 
nec  circa  officii  suscepti  effectum  minus  vigilem. 
Elegiegoabjectusesseanathemaproomnibusvobis, 
opprobrium  hominumetabjectioplebis,ne  viderem 
mala  sanctorum,  et  dissimularem  injuriam  gentis 
nostrae,  exspectans  si  quis  forte  ex  omnibus  vobis 
zelans  legem  Dei,  Ecclesiae  libertatem  saltem  affe- 
ctans,  exiret  post  me  et  veniret,  ut  non  daremus 
cornua  peccatoribus.  Et  ecce  tu,  quem  credebam 
mihi  a  Domino  datum  esse,  ut  mecum  aedificares, 
evelleres,  et  plantares,  propinas  mihi  stimulum  in 
ruinam,  solatium  in  desolationem,  praedicans  humi- 
liationem,imodejectionem,annuntiansbonum,cum 
undique  sit  perturbatio,  in  perniciem  Ecclesiae  et 
D  clericorum.Etcumdeberesanimivacillantisfirmare 
constantiam,  sustinere  mecum  congressum  ad  de- 
fendendum  patrimonium  Crucifixi,  ad  reprimendos 
etexpugnandos  hostes  Ecclesiae,  instillare  auribus 
meis,  inspirare  anirao  meo,  utobsecrarem  instan- 
tius,  arguerem  arctius,  etincreparemdurius.  Quod 
si  me  non  audirenl,  exclamare  certe  debueras  contra 
me:Exsurge,quareobdormis?Exere  gladiumbeati 
Petri,  vindicasanguinemservorumChristi,quieffu- 
sus  est,  injurias  Ecclesiae,  quae  in  nobis  et  nostris 
fiunt  tota  die. 

Exciditne  a  memoria  tua,  quantis  sim  afflictus 
injuriis,quibuscontumeliisaffectus,cuminpersona 
mea  contra  omnem  auctoritatem,contra  omnem  j  uris 


597 


EPISTOL^  AD  EPISCOPOS  ET  CLERICOS. 


598 


formam.iterum  judicaretur  Christus  ante  tribunal  A  brando  sacerdotibus  etprincipibus  ejus.Quo  con- 


principis  ?  non  revoco  certe  ad  animum  propriee 
personae  injuriam,etsi  Ecclesiae.Attente  diligentius, 
altius in corde  tuo repone,  quid  agerelur ante exitum 
meum,quid  in  exitu,  quid  postea,quid  etiamagatur 
singulis  diebus  in  terra  illa  circa  Dei  Ecclesiam,  et 
ejus  ministros.  Qua  animi  constantia  dissimulare 
potes  tu,de  quo  sperabatur,quod  esses  redempturus 
Israel.  a  servitute  liberafurus  Ecclesiam  ?  Et  nunc 
quia  tanto  tempore  tacuisti,  doleo  super  te,  frater, 
fili  mi  primogenite.Timeonesuccedattibi,  qui  tollat 
tua  primogenita,  etauferat  primogeniti  benedictio- 
nem  :  quod  absit  a  te  !  Verumtamen  etsi  hactenus 
nimiumsiluisti,resumevires,iilicharissime.CIama, 
ne  cesses,  exalta  vocem  tuam  contra  eos,  immitte 


fugietisa  manibus  nostris,  aut  in  quo  est  vobis 
fiducia?  Quare  recessistis,  et  obstitistis  praeceptis 
nostris  ?  0  quam  inanes  cogitationes  istae,  quam 
pessimae  operationes  in  conspectu  Domini  !  Videt 
quidem,  quoniam  vanae  sunt.Ipse  enim  irridebit  sic 
cogitantem,sicoperantem,proscipiciensquodprope 
veniat  dies  ejus,  et  jam  in  januis  sit.  Etdicetur  : 
Ecce  homines,qui  non  posuerunt  Deum  adjutorem 
suum,  sed  speraverunt  in  multitudine  divitiarum 
suarum,et  prcevaluerunt  in  vanitalibus  suis.Sed 
frustra  baec  faciunt.Non  relinquet  Dominus  Ecclesiam 
suam,  clerum  suura  sine  defensore,  sine  ultione 
gravissima.Fundataetenimsuprafirmampetram  : 
petraautemest  ipse  Christus,qui  eamproprio  san- 


eis  timorem.mitte  contntionem,  excute satisfactio-  b  guinesuofundavit.  Certesinon  ista emendaverint, 


nem,  neira  Dei  descendat  super  eos,  et  totagens 
pereat,  vel,  quod  absit  ?  majores   in  gente.  Ultio 
enim  divina  jam  in  januis  est.  Haec  tibi  scribo,non 
ad  confusionem  tuam,  sed  ad  cautelam,  utfultus 
auctoritate  Dei  et  nostra,  de  caetero  valeas  et  velis 
officii  tui  necessitates  fortius  et  validius  exercere. 
Hoc  unum  in  summa  scire  te  volo.  per  misericor- 
diamDei  non  extorquebiturameEcclesiaeconfusio. 
Proeterea  gratias  tibi  ago,  quod  vel  nunc  visitasti 
me,  et  solatio  tuo  confortasti.  Quid  plura  ?  Unum 
est,quodsinemultaanimimeiamaritudinesustinere 
non  valeo.Fieo  siquidem  superdilectissimodomino 
nostro  rege.  Timor  enim  et  tremor  venerunt  super 
me,  etcontexerunt  me  tenebrae,  eo  quod  videam 
domino  meo  regi  tribulationem  et   angustiam  im- 
minere.  Necmirum.  Commovit  enim  Ecclesiam  Dei. 
etconturbavit  eam,  ostendens  clero   suo  dura,  et 
potans  eum  vino  erroris.  Propterea  dicit  ei  Domi- 
nus  :  Ubi  sunt  nunc  sapienles  consiliarii  tui,  qui  de- 
derunt  tibiconsilium  insipiens?Qui  dicebant  :  Filius 
sapientiurn  tu  es,  filius  regum  anliquorum,quorum 
consuetudinesobservand.ee  suntin  Anglia.  Quas  qui 
non  observaverit,  non  est  amicus  Ccesaris.Rostis  est 
coronce.  Reus  judicio.  Sed  certe,  quod  magis  est, 
amicus  est  crucis  Christi.Quoniam  vae  hisquicon- 
duul  leges  iniquas,ct  scripserunt  injustitias.ut  op- 
primerentpauperes  in  judicio,et  vim  facerenl  causa? 
humiliumpopuli  Dei  ;  ut  essent  Ecclesiae  etvidua? 
preedaeoruin.et  clericorum,  aliorumque  diriperent 
bona.  Quid  facientin  die  visitationis  etcaiamitatis 
de  longe  venientis?Ad  cujus  confugient  auxilium, 
et  ubi  derelinquentgloriassuas,neincuiventursub 
vinculo,  et  cadant  cum  interfectis  ?  Ubi  sunt  nunc 
sapientesejus?Procedant,  annuntientei,et  indicent 
quid  cogitaverit  Dominusexcrcituuni  super  Anglia. 
Stulti  facti  sunt  sapientes  ejus,  emarcuerunt  prin- 
cipesejus,deceperuntAngliam,angulumpopulorum. 
Dorainus  immiscuit  in  medio  ejus  spiritura  verti- 
ginis.  Errare  fecerunt  Angliam  in  opere  suo,  sicut 
erratebrius.voraeuset  tremens.Et  nou  erit  Angliae 
opus,  quod  faciat  caput  et  caudam.  Qua  coraede- 
runlJacob.etlocumejusdesolaverunt.Etdixerunt: 
Scereditate  possideamus  sanctuarium  Dei,  expro- 
Patrol.  CXC. 


non  ferent  ea  impune,  quoniam  conculcaverunt 
Sancta  sanctorum,domum  Dei,  sacerdotes  ejus  in- 
juriis  afficiendo,  verbisque  probrosis.  Hisunt,  qui- 
bus  ipse  Dominusait:  DiiestisetfiliiExcelsi  omnes; 
et  alibi  :  Quivos  odit  me  odit  ;  qui  vosspemit,  me 
spernit  ;qui  tangitvos,  tangit  pupillam  oculimei. 
Revertantur  ergo  ad  cor,  abjiciant  mala  ista  a  se, 
agant  poenitentiam  cum  summa  humilitate.  Alio- 
quin  verendum.  quodabsitlne  cito  veniatDominus 
noster,  adducens  super  eos  et  terram  eorum  gla- 
dium  retributionis  et  ultionem  gravissimam.  Ecce 
veniet  Dominus  noster  et  non  tardabit  et  salvabit 

nos.Ipseequidemnunquamderelinquitsperantesin 
se.  Propheta  enira  dicit  :  Spera  in  Domino  et  fac 
G  bonitatem  et  pasceris  in  divitiis  ejus.  Et  alibi :  Ex- 
spectaDominum,et  viriliter  age;confortetur  cor  tu- 
um  etsustine  Dominum;citoque  liberaberis  de  Laqueis 
venantium  eta  verbis  asperis.  Et,  utca-tera  omnia 
debitofine  concludam.quoniamostendit  nobis  Do- 
minus.quae  ct  quanta  oporteatnospati  pronomine 
suo  et  pro  defensione  Eeclesiae,  necesse  habemus, 
ores  tu  et  tota  Ecclesiatibi  commissa  instanter  pro 
nobis,  ut  quod  nostris  meritis  non  valemus,  tua  et 
sanctorum  virorum  intercessione,  qui  in  dictione 
tua  suntjsustinere  valeamus,  etob  id  gratiamsem- 
piteruamconsequimereamur.  Vale  et  confortare. 
Valeat  et  tota  Anglicana  Ecclesia,  etconfortetur  in 
Domino,  ut  et  nos  bene  valeamus. 


I) 


EPISTOLA  CXXIV. 

AD  EUMDEM. 

Thomas  Cantuaricnsis  archiepiscopus,  Roberto 
Herefordiensi  et  Rogerio  Wigorniensi  episcopis. 

Et  ratio  juris  et  fidei  ac  honestatis  vestrae  sinceri- 
tas  et  sacrarum  juge  exercitium  litfcrarum  nobis 
facile  persuadcnt,  quod  nullius  turbinis  impetus 
charitatemvestram  aiidcet  obedientia  sanctee  Ro- 
manffiEcclesise  poterit  separare  :  adquam  cum  ex 
inslitutione  FiliiDei,  Ecclesiam  in  se  pelra  solidis- 
simafundantis,  omnisanimateneatur,  arctioriqui- 
demviiiculoastrictiiscstordoponli(icum,quiincon- 
secrationedeobservationelegisdivinaa  etsacrorum 
cauouum,et  de  obedientiamandatorum  sedisapo- 

19 


500 


S.  TllO.M.K  CANfUAR.  AMCHII.l'. 


600 


stolicffl,  et  eorum  a  quibus  mumis  conseerationis  A  Dobis  conquereretur,sicat  accepimus,  captus  esl  et 

piunt,  verbo  et  scripto  specialiter  profitentur. 
SedetnosEcclesiffiHomanffiprocomprovincialibus 

nostrisnonambigimusobligatos,ctmai)lautriusque 
vestrunielectionem,procreaverit,  etnostroministe- 
rio consecrationem.Uude etiam  vos  personainostrae 
magisoportetesseobnoxios,nedumapostoliceesedi, 
cui  fidemet  odedientiam  solus  infidelis,aut  haere- 
ticus.aut  schismaticus  subtrahit.  De  vestra  itaque 
fideetobedientiaplenissimam  tiduciam  obtinentes, 
fraternitati  vestrue  litteras  apostolicas  niittimus,  ut 
vobis  et  per  vos  aliis  fratribus  vestris  innotescat, 
quoniam  dominuspapanobis  vicessuas  commisit 
in  regnoAnglorum. 

Loquimur  scientibus  et  docentibus  legem.et  quos 


incarceratus.  Superqua  re  fratemitati  vestrae  man- 
damus  quatenusfei  veritatein  simul  cumWigor- 
nen?i  episcopodiligontiusinquiratis  et  investigelis, 
earnque  nobis  insinuare  litteris  vestris  non  differa- 
tis.  Damus  etiara  vobis  in  mandatis,  atque  in  vi 
obedientiae  prsecipiraus,quatenusap;'raesentium  lit- 
terarum  susceptione  infra  duos  menses,  omni  excu- 
satione  et  occasione  remota,  iter  veniendi  ad  nos 
arripiatis.  Habemus  enim  de  magnis  et  arduis  Ec- 
clesiaenegotiistractarevobiscum,  adquaeexpedicn- 
daplurimuraindigeniusvestrapraesentia.De  caetero 
noverit  fraternitas  vestra,  quod  nos  damnaviraus 
atque  cassavimus  scriptum  illud,  in  quo  haeretieae 
illcK  pravitates  continentur,  et  in  irritum  dnximus 


credimus  esse  de  numeroeorum,  qui  tenentes  B  quae  in  eo  scripta   sunt.  Et  praesertim  haec  :  quod 


non 

legem  Dominum  nescierunt :  et  non  in  fraudem 
Scripturae,quaesolvi  nonpotest,sedproprieesalutis 
quaerunt.ut  impugnando  fidem  fideles  videantur,  et 
habeantur  jurisperiti,  cum  perdentes  se  et  alios 
perdiderint  jura,  et  putentur  filii  esse  obedientiae, 
cum  qualicunque  praetextu  inobediantiam  suam  po- 
tuerint  colorare;  sed  frustra.  Quia  non  est  sapien- 
tia.nonest  consiliumcontraDominum,quijam  tes- 
timoniopatentis  opens  coepitrevelare  consilia  cor- 
diura,et  parvulos  suos  jugiter  consolatur,  nec  per- 
mittit  eos  tentari  supra  id  quod  possunt.  Clamat 
terra  adversusimpios,  et  coeli  revelabunt  iniquita- 
tem  eorum.  Consolamini  itaque,  consolamini,  di- 
lectissimi,  dicit  Dominus,  quia  in  proximo  est,  ipso 
auctore  liberatio  vestra.  Et  nisi  fides  vestra  dcfe- 
cerit,salus  nobisin  januis  est,  et  jam  prae  foribus 
ecclesiarumvestrarumpulsat,utadmitattur.Interim 
vobisin  virtute  obedientiee  apostolica  auctoritate 
preecipiendomandamus.quatenusadhibitacelerita- 
te  et  diligentiaprocuretis,  utfratres  nostri  et  coepi- 
scopi  conterminales  vestri.Wintoniensis  videlicet, 
et  Bathoniensis,Saresberiensis,Cestrensis,Exonien- 
sis.Menevensis,  vestrasedulitate  cognoscant  nobis 
legalionisofficium.sicutexlitterisdoiiiinipapaepatet, 
essecoramissum.Sedanteeasfratrinostroepiscopo 
Londoniensi  cum  litteris  nostris  a  vobis  eadem  au- 
ctontate  ostendi  praecipimus,  ut  ipseeas  et  com- 
provincialibuset  Dunelmensi  ostendat.  Quiain  pe- 
riculum  vestrum,  imo  et  aliorum  omnium  vertitur, 
nisihoc  dominipapee  et  totius  Ecclesiee  negotium  D 
fidelius  et  diligentius  geratur. 

EPISTOLA  CXXV. 

AD    EUMDEM 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Robkrto 
episcopo  Herefordensi. 

Pervenit  ad  aures  nostras  querimonia,  quod  ca- 
nonici  de  Brumfeid  circumventione  quadam  etdolo 
facti  sunt  monachiin  monasterio  de  Gloucestria  : 
quodque possessiones et bona  Ecclesiae  hac  occasio- 
ne  translata  sun  tad  praedicturn  raonasterium .  Cano- 
nicus  etiam  quidam  ipsius  Ecclesiae,  qui  iter  arri- 
puerat  veniendi  ad  nos,  ut  super  tam  enormi  facto 


non  liccat  episcopo  excomminicare,  etc. 
EPISTOLA  CXXVI. 

AD  GODEFIUDUM  LAINDAVIENSEM  EPISCOPUM. 

Thomas  archiepiscopus  Cantuariensis,  Godefrido 
Lanelvensi  episcopo. 

Apostolicis  sine contradictione  et  mora  parendum 
est  institutis,  et  cum  omni  celeritate  et  diligentia 
medenconvenitlanguoriliusetpericulisanimarurn. 
Inde  est  quod  mandatumapostolicumexsequenles 
fraternitativestrae  mandamus  quatenus  juxtaprae- 
ceptum  domini  papae  redeatis  ad  Ecclesiam  cui  vos 
praefecitDominus^autipsara  resignaudocuramejus 
cedalis  alteri  qui  auctore  Deo  praeesse  valeat  etpro- 
desse.  Alioquin  Ecclesiam  illam  non  sustinebimus 
C  ulterius  pastore  proprio  viduari  ;  sed  ordinationi 
iiliusjuxtaquodinmandatisaccepimusintendemus. 
Valete. 

EPISTOLA  CXXVII 

AD     EUMDEM. 

Vestra  fraternitas  ignorarenon  debet  quodprivi- 
legium  meretur  amittere.qui  concessa  sibi  abutitur 
potestate.  Vos  autem,  sicut  accepimus,  in  alienis 
episcopatibusEcclesiarura  vacantium  alienas  oves 
solvere  praesurnitis  et  ligare,  el  petitione  laicorum 
autaliorumquibussacramentorum  dispensationon 
incumbit  ecclesias  dedicatis  exercetis  alia  quorum 
nonaccepistis  ab  apostolica  sede  vel  matre  vestra 
Cantuariensi  Ecclesiapotestatem.  Quod  tanto  credi- 
bilius  videtur  quando  certius  constat  vos  sine  specia- 
li  mandato  Romani  pontificis  dudum  quod  minime 
licebat,  quantum  invobisfuit,absolvisseexcommu- 
nicatosnostros  nonobservato  tenorelitterarumdo- 
mini  papae.  An  hoc  recte  feceritis,  vestra  discretio 
providebit,  quoniam  oportebit  super  his  reddere 
rationem.Nain  persistentes  in  scelere  et  voluntate 
peccandi  qui  Ecclesiarumbonadiripiunt  etiisincu- 
bant  violenter,  nec  ipse  Petrus  coram  Deo  posset 
absolvere.Ne  ergo  cujuscunque  instinctu  de  caetero 
similia  praesumatis.prohibemusinvirtute  obedien- 
tiae.inpericulo  dignitatiselordinis,necurampasto« 
ralemelepiscopaleofficiumextrapropriumepiscopa- 
tum  ulteriusexerceatis  ;  sedea  sitis  potestate  coa« 


601 


EPISTOL,E  ad  episcopos  et  glericos. 


602 


tenti,  quam  vobis  Ecclesia  contulitin  ordinatione  A  hoc  nota  religio,  hoc  sapientia  data  desuper  hoc 
vestra.  Hoc  au  em  vnh  s  nnn  intor.ri;„im„o  ~„;  „j      L_ _  '         „  r  .     a  uaia  "csupei,  ""^ 


vestra.  Hoc  autem  vobis  non  interdicimus  qui  ad 
preces  coepiscoporum  vestrorum  quibus  commu- 
nicare  licuerit,  vices  eorum  cum  necessitas  exege- 
ritin  rebus  licitis  impleatis  ;  sed  vos  ab  ecclesia- 
rum  vacantium  et  episcoporum  qui  excommunicati 
sunt  officio  praecipimus  abstinere  et  curam  pasto- 
ralem  exercere  quatenus  facultas  adfuerit  in  pro- 
prio  episcopatu. 

EPISTOLA  CXXVIH. 

AD  LINCOLNIENSEM  CLEBUM  ET    POPULUM. 

Vobis (Vide  simitem   epistolam   ad  Cices- 

trenses  directam). 

EPISTOLA  CXXVIII. 


opus  bouum,quod  in  Herefordiensi  Ecclesiaopera- 
tus  es  promeruerunt,  ut  dicatur  tibi :  «  Amice,  as- 
cende  superius  :  super  pauca  fuisti  fidelis,  merito 
supra  multa  constitueris.  »  Non  homini  rudi  et 
inexperto  navigationis  sicut  ex  humilitate  scribis, 
navim  Petri  commisimus,  verum  illi  qui  jamdiu 
exercitatus  in  flumine,amodo  debeteamdemin  alto 
gubernare.  Lucerna  accensa,quae  quasisub  modio 
abscondebaturjam  super  candelabrum  positaest, 
ut  ionge  lateque  luceat  in  domo  Domini.  Cantua- 
riensi  Ecclesias,  quae  in  regno  Anglorum  est  sicut 
caputin  corpore,  Londoniensisfamiliarius  adhasret 
prae  cteteris,  ad  quam  te  Deo  auctoretranstulimus, 
ut  e  vicino  matris  tuae  Cantuariensis  Fpplpsi»   *n\ 

AD  GILBERTUM    HEREFORDIENSEM   POSTEA    LO.NDONIENSEM.   R  debes  omnP  mmH    ™L    dUlU*?neUS1S  tCCleSlae^  C™ 

„  n  .       ,.    n  B  ueoe&  omne  quod  potes,  nobiscum   possis   onera 

Thomas  Dei  graiia  Cantuanensis  Ecclesiae  humilis      sustinere.Praeterea,  cum  dominus  papa  tibi  specia- 

liter  curam  animae  domini  nostri  regis  commiserit, 
ubi  te  sedere  magis  decet  quam  in  regia  urbe,  quo 
crebrius  propter  negotia  publicaveniens,frequenter 
tuisinstruaturcolloquiis  et  consiliis  solidetur.  Ve- 
nire  ergo  neformides,  quo  virtus  tua  te  vocat,  quo 
Dominus  prfficipit,  de  ope  nostia  et  auxilio,  quan- 


minister,  venerabili  fratri  G.  eademgratiaHerefor 
diensi  episcopo,  salutem. 

Quamsitnobilis  etfamosaprae  ceterisregnihujus 
civitatibus  civitas  Londonia3,nulli  nostrum  incogni- 
tum  est;in  quavidelicet  obpublicaregninegotiaet 
domini  regis  conversatioet  procerumregnisoleant 

requentioresesSeconventus..ndeest,quodEcclesia      ta  dW^  et  coadjutori  coLTat^mper 
^™^::Z1™ tUlUm  °Jbata  PaSt°re'. ta,6m      CeptUrUS-  &edimus  «*"*«*  hanc  esse  mTtio 


sibi  desiderat  episcopum  subrogari,  qui  civitatis 
ipsius  excellentiae  honestie  vitae  merito,  litterarum 
scientia,rerum  quoqueprudentia  sa^cularium  adre- 
quetur.Magnaitaquesuperhocdeliberationehabita, 
convenerunt  in  hoc  unanimis  cleri  postulalio,  vo- 


nem  dexterae  Excelsi,eamque  a  divinas  dispositio- 
nis  fonte  emanare,  non  modo  ut  Ecclesia  Cantua- 
riensis  in  negotiis  suis  fortius  tanto  nitatur  auxilio, 
verum  eliam  ut  imperfectum  nostrum,  quod  in 
multis  videmus.tua  beutitudine  suppIealur.Utinam 


Citmiui  r  • " noslra- ordinaiio  we  c  - «-  ^^srszzEsss; 

dpOstOHCa,    Ul  OJ)     COmmnnpm    rpo-ni     iitilif...^   _*         ..: .._*.___  . 


apostolica,  ut  ob  communem  regni  utiiitatem  et 
Ecciesiae  necessitatem,  ad  Ecclesia.  Londoniensis 
regimen  transferri  et  in  ea  curam  etsollicitudinem 
pastoralem  gerere  debeatis.  Susceptoigitur  in  hoc 
domini  papaemandato,  ipsius  vobis  auctoritate  in- 
jungimus,  quatenus  postulationi  Londoniensis  Ec- 
blesiae,  quae  de  vestra  ad  cam  translatione  in  prre- 
sentia  domini  regis  et  nostra  unanimi  totius  cleri  as- 
sensu  celebrata  est,  assensum  prcebere  non  differa- 
tis,  et  ad  ejus  regimen  tanto  devotius  et  maturius 
accedatis,quanto  ipsa  tantae  persome  consilio  et  gu- 
bernatione  dignoscitur  indigere.  Ad  hoc  fraternita- 

temvestramcommonemusattentius,utadquodtra- 
hit  vos  obedientiae  necessitas,  vestree  quoque  dile- 
ctionis  contemplalio  affectuosius  invitet,  ut  quem 
flobis  sincerae  dilectionis  conjungit  affectus,  loci 
quoque  vicinia  ad  nostras  et  Ecclesia.  Dei  necessi- 
tates  commodius  valeat  exhibere.  Valete. 
EPISTOLA  CXXIX. 

AD     GILBEI.TUM     LONDONIENSEM. 

T.  Dei  gratia  Cantuariensis  Ecclesia.  niinisterhu- 
milis,  venerabili  fratri  Gilberto  quondam  Dei  gra- 
tia  Herefordiensi,  nunc  vero  eadem  gratia  Londo- 
niensi  episcopo,  salutem. 

Noli  graviterferre,dilectein  Domino  frater,  quod 
ttbi  majus  onus  imposuimus.quodteadmajorisec- 
clesiae  curam  vocavimus.confidentes  id  di vina  mise- 
ratione  salubriter  fuisse  provisum.  Hoc  mores  tui, 


nisses,  ut  tuum  adventum  diguo  susciperemus  ho- 
nore,  ubi  tunc  praesentes  aderamus.  Nunc  autem, 
quoniam  negotia  nostra  illinc  nos  avulsere,  archi- 
diacono  nostro  vices  nostras  commisimus,  adjunc- 
to  etiam  illi  domino  Roffensi,  si  praesens  adesse 
potent.  Valeat  in  Christo  fraternitas  tua,dilectissi- 
me  frater. 

EPISTOLA  CXXIX*. 

AD    EUMDEM. 

Thomas  Dei  gralia  Cantuariensis  Ecclesia3  minis- 
ter  hurailis  venerabili  fratri  G.lberto  eadem  gratia 
Londoniensi  episcopo  magis  in  Christo  gloriari 
quam  in  saeculo,  amplius  sperare  in  Domino  quam 
in  mundi  amplexibus. 
D  Licet  tibi  jam  diu  et  plura  scribere  debuerimus 
quoniam  materia  multa  est.  eligimus  ad  praesens 
dicendi  compendium,  ut  interhaec  initia  brevibus 
tibi,  quod  sentium,  aperiamus.  Nulla  forsitan  pro 
nobis,  vel  pauca,  sedaliqua  tibi  de  te,  et  pro  te  iu 
mstanti  mandare  curamus,reducendo  tibiad  memo- 
riara,  qua  conscientia  sustinueris,  qua  animi  pa- 
fientiadissimulaverisinjuriamDeoiUatam  iunobis, 
nobispropter  Deum,  tibi  etiam  in  nobis,  dum  tra- 
hereturiterumante  tribunal  principis.cum  iterum 
pararetur  Dominus  Jesus  crucifigiin  nobis.  An  ut 
tua,  te  et  tuos  servares  illaesos  ab  onere  confisca- 
tioms,  ac  incommoditate  exsilii  ?  Certe  non  sic  se 
Christus  servare  voluit,  cum  ctiam  animam  suam 


60_ 


S.  THOMiE  GANTUAH.  ARCHIEP 


604 


oro  suis  ooneret,   nuormn   ipse  fpater  el  carp  est,  A  UUlareat,  an  ita  sit>  proponaimw  eas,et  eontinen 


nobis  relinquens  exeniplum,  ut  et  nos  siuiiliter  fa- 
ciamus.  Non  sic  apostoli,  qui  non  limuefuntfidem 
Christi  et  nomen  protestari  coram  principibus  et 
potestalibus  saeculi,in  vitae  suae  discrimen  etcarnis. 
Haec  tibi  dicimus  de  radice  charitatis,  non  de  ran- 
core  aliquo,  ut  vel  sic  revocetis  ad  animum,  et  de 
conscientiae  macula,  vitioque  patientiae,  si  tamen 
in  ea  vitium  esse  potest,  quam  certius.ut  pace  tua 
dixerimus,  credimus  debere  dici  de  more  loquen- 
di  remissionem  vel  negligentiam,  penes  te  confun- 
daris  commodius,  de  sustinentia  non  parum  ex- 
emplo  damnosa,  et  apud  Deum  ac  homines  effe- 
ctuosiusreparesfamaetuaeintegritatem.affectuosius 

poenitendo  de  hujus  patientiae  vitiose  commisso 


tiam  earum  in  luoem  proferamus.  Finis  collatus 
principio  similitudinem  scorpionis  conformat  :  il- 
lud  blandiens  ad  uos  ipgreditur,  ille  pungejis  nos 
acerbe,  silentium  nobis  iraponere   machinatur. 

Quid  enim  aliud  est  primorecognosceredebitam 
nobis  subjectionem.etsubjectionicohaerentemobe- 
dientiampromittere,  deindeneobedire  debeas,  ad 
appellationemconvolare?Nunquid  apud  me  sunt, 
Est  et  non,dicit  Apostolus.Sed  neque  apud  aposto- 
li  deberent  esse  discipulum.  Necessario  acceperunl 
discipuli  a  Domino  potestatem  calcandi  super  ser- 
pentes  et  scorpions.  Habitat  enim  Ezechiel  el 
hodie  cum  scorpionibus.Et  illud  vide  quo  sensu  di- 
xeris   :  Ad  appellationis   remedium  confugimus 


t _.-  „  t  _  AtJHB      .     -II*      UjU//c»_i_«o      iw™»  __■__»     1  — _ 

Hujus  rei  gratia  hortari   te  cupimus,   ne  glonam  B  Christi  seque]am  te  dicis ; :inhocdiclo  secus  inveni 

wnnnrli  rniasi  etantP.m   aSDiciaS.ne  DIUS  tibi,  aut  DrO  .         _. ..„     ._•  l„,.„r_    nnclr.ni>nm   pffi.  3T 


mundiquasi  stantem  aspicias.ne  plus  tibi,  aut  pro 
te,  aut  tuis  tua  diligas,  quae  revera  non  tua,  sed 
Christi  pauperum  esse  debent,et  sunt,  ut  adverum 
veniatur  ;  et  sic  te  et  tua.ea  tua  quae  sic  dicnnus, 
perdas,ne  blandiens  praesens  prosperitas  sui  iinem 
tibi  abscondat,  et  adversilas  sinefinesuccedat.  Al- 
terneeenim  suntrerumvicis-situdines,  facilisque  de 
successibus  prosperis  lapsus  estin  contrarium.  Ne 
laetitia  temporalis  luctum  tibi  aeternum,  et  operiat 
quem  parit,et  pariat  quem  operit.  Ne  mors  longe  a 
te  esse  putetur,elpraeoccupet  improvidum,  et  vita, 
dum  exspectatur,  deserat  male  consciura.  Sicut 
scriptum  est :  Cum  dixerit,  pax  et  securitas,  tunc 
subitusveniet  interitus,tanquam  in  utero  habentis, 


ris.  Omnium  enim  malorum  nostrorum  efficax 
imo  efficacissimum  remedium  commendavitnobii 
Christus  obedientiam.nonsolum  verbo.sed  eviden 
tissimo  exemplo  factus  obediens  Patri  suo  usqui 
ad  mortem.  Et  tu  qua  fronte  appellas  remediun 
obedientiae  impedimentnm?Quod  non  remedium 
sed  detrimentum  rectius  habet  nominari.  Sed  e 
qua  fiducia  hoc  praesumis?  Sperasne  tehabiturun 
defensorem  ad  non  obediendum  illum,  qui  vindi 
candi  in  omnem  inobedientiam  etofficium  accepi 
et  praeceptum?Maleesthocsperare  de  eo,  et  in  ip 
sura  graviter  offendere.  Poterant  te  retardare  al 
hujusmodi  preesumptione,  quas  jam  passus  es 


prima  et  secunda  repulsio.   Viva  quippe  vox  tu 
et  non  effugient.  Haec  nostibi  scnpsisse  credas  ad  Q      imum>et  deinde  litterae  tuae  ad  persUadendun 

compositte  experlaj  sunt  quamfirmiter  stet,  quar 


majorem  cautelam,  ut  habita  tecum  ratione  prae- 
territorum,  praesentium,  et  futurorum,  sic  corrigas 
errata.utdecorreptis  gaudeas,et  de  gaudio  tuofra- 
terna  tibi  charitate  congaudentes,  fructum  gaudii 
et  nos  consequamur  sentiendo,  et  sentiamus  con- 
sequendo-  Valete. 

EPISTOLA  CXXX. 

AD  EUMDEM. 

Thomas  Dei  gratia  Cantuariensis  Ecclesiae  humi- 
lis  minister  Gilberto  eadem  gratia  episcopo  Lon- 
doniensi,  quod  serael  hoc  iterum,  sic  transire  per 
bona  temporalia,  ut  non  amittat  aetcrna. 

Mirandum  et  vehementer  stupendum,virumpru- 
dentem,  sacris  litteris  eruditum.praesertimreligio 


sitvicarius  Petri,  quem  non  precibus,  non  donis 
nec  comminationibus,  vel  promissis  movere  po 
tuisti.  Sed  tertio  attentandus  est,  ut  Domini  si 
exemplo  tertia  attentatione  triumphum  reportet. 

Porro  ut  nihil  deesset  gravaminis,  defixisti  tei 
minum  tuae  appellationi  anni  fere  spatium.  Ne 
miserius  es  nostri  exsilii,  vel  laboris  sanctae  Ecch 
siae,  sponsae  Chrisli,  quam  ipse  sibi  suo  sanguic 
acquisivit.  Et  ut  haec  omittam,  non  omittenda  t< 
men,  providere  debueras,  cui  te  favere  dicis,  d< 
mino  nostro  regi.qui,  quandiu,sic  aget  m  nos,  v 
in  Ecclesiam  Christi,  uec  ad  bella  procedere,  v 


nemhabitupr_jferentem,adeomanifeste,nedicam  n  in  pace  degere  animaa   su*   penculo  potent .   _ 
.       ...: r,_:  ,.„_*„^_  ;.„    ..,^c.a„;  ,rD_      .0ii.r„_tp..n  .P.ainus.OuaedamcommcmorasturOa 


irreverenter,  et  timore  Dei  postposito,  aversari  ve 

ritatem,  justitiae  resistere,  et  ad  omne  fas  nefasque 

confundendum,  statum  sanctae   Ecclesiae,    quam 

ipse  fundavit   Altissimus,  velle  evertere.   Veritas 

est  quae  dicit:  Portse  inferi  non  prxvalebunt  ad- 

versus  eam.  Non  sani  igitur  capitis  esse  dignosci- 

tur  qui  intentat  ei  ruinam  :  homini  similis  montem 

magnumfune  circumligatura  tentanti  dejicere.Sed 

uunquid  ira  vel  odio  defervui,  ut  exacerbatus  ja- 

culari   compellar    hujusmodi   veiba    in    fratrem 

meum,  et  collegam,et  coepiscopum  meum?  Absit. 

Sed  de  litteris  tuis,  quas  rnihi  per  archidiaconum 

tuum  destinandasaccepi,  talia  collegi.  Nequeenim 

de  spinis  uvas,aut  ficus  de  tribulis  colligere  potui. 


reliquatransearaus.Quaedamcommcmorasturba 
esse  in  discessu  et  ex  discessu  nostro.Timeant  tu 
bationis  hujus  auctores  et  consiliarii,  ne  et  ip 
turbentur.  Magnis  me  laudibus  extolhs  quasi  ( 
bono  principio  meae  peregrinationis.Et  quidem  s 
pientis  est  famam  non  negligere,  et  discreti  e 
nulli  magis  de  se  quam  sibi  credere.  De  injur: 
insimulor,  quasi  fllatis  domino  nostro  regi.  Si 
quia  nullam  designas  ex  nomine,  nec  ego  scio  c 
respondere  debeam.  Quia  igitur  superficie  ten 
accusor  superficie  tenus  in  hac  parte  me  excus 
Hoctameninterim  acciperesponsum:  Quianulli 
mihiconscius  snm,nec  propterea  justificatussui 
De  comminatorio  minaris,  quod  nos  in  eum  coi 


605 


EPISTOL/E  AD  EPISCOPOS  ET  CLERICOS. 


606 


misimus.  Quis  pater  videt  filium  aberrare,  et  ta- A  deo  :  quodregnireelaraationemnonaudivimus,sed 
cet  ?Quis  virganon  percutit,  negladium  incurrat?  potius  acelamationem.  Dissuasioverogenitricisdo- 
Desperat  pater  de  filio,  quem  comminatione   non      mini  nostri.siqua  fuit,usque  ad  publicumnon  pro- 


corripitvel  fiagello.  Absit  autem  ut  tecum  sentia- 
mus  dominum  nostrum  regem,  impatientem  cor- 
reptionis.adexterminationemapostasieelapsurum. 
Non  enim  Patris  coelestis  plantatio  eradicabitur. 

Navem  concutit  saevissima  tempestas.  Clavum 
teneo,  et  ad  somnum  me  vocas.  Congeris  et  statuis 
ante  oculosnostros  beneficianobisadomitiouostro 
rege  collata.et  de  exili  mecommemorasadsumma 
provectum.Utautemhis  aliquantisperrespondeam, 
in  insipientia  mea  tamen,de  quam  exili  putas  !  Si 
tempus.quo  me  in  ministerio  suo  praestituit.respi- 
cias,  archidiaconatus  Cantuariae,  praepositura  Be- 


diit.Potuit  autem  fieri  aliquas  ecclesiasticasperso- 
nas  ad  eamdem  promotior.em,  ut  solet,  aspirantes 
suspirasse,  cum  se  sentiret  ab  ea,  quam  concepe 
rant,  spe  decidere  :  qui  et  hodie  fortassis,  in  ultio- 
nera  suioasus.praesentis  dissensionisauctores  sunt 
et  consiliarii.  Sed  vw  illi,per quemscandalum  tenit. 
Praetaxatis  vero  obstaculis,  et  aliis,  si  quiafuerunt, 
divinapnevaluit  dispensatio,  ut  est  hodie  cernere. 
Exigoritaque  ab  ea,  qwe  ipseest,  justitianulliom- 
ninoeura  postponere,  qui  me  statuitin  gradu  isto 
sua  miseratione. 
Illud  etiam  quod  ad  j  ustificandum  dominum  regem 


verlaci,  pluriuaae  ecclesise,  praebendse   nonnullae,  b  videris  proposuisse,judicavinon  prastereundumle- 


alia  etiam  non  pauca, quae  nominismei  erant  pos- 
sessio  tunc  temporis,  adeo  tenuera,  utdicis,  quan- 
tum  ad  ea  quae  mundi  sunt,contradicuntme  fuisse 
Quod  si  ad  generis  mei  radicem  et  progenitores 
meos  intenderis,  cives  quidera  fuerunt  Londonien- 
ses,  i.a  medio  conciviura  suorum  habitantes  sine 
querela,necomninoinfimi.Sedutaliquando,  mundi 
tenebris  semotis,  judiceraur  a  lumine  veritatis, 
quid  gloriosius.nasci  de  mediocribus  vel  etiam  in- 
firais,  an  de  raundi  magnatibus  et  honoratis,  cum 
dicat  Apostolus  :  Inhonestioramembracorporis  no- 
stri  abundantiori  circumdamus  honore  ? 

Stemnata  quid  faciunt  ? 
ait  gentilis  poeta.  Quid  habet  dicere  Christianus, 


viter,  vel  absque  discussione.  Et  utinam  a  justitia 
non  dissentiret,et  nostra  adversuseumminusjusta 
appareretquerela  !  Dicis  ipsum  ad  satisfaciendum 
semper  fuisseparatum.  Hoc  te  contidenter  dicere, 
hoc  te  asseris  praedicare.  Sustine  igitur  paulisper, 
et  ad  interrogata  responde.  Illudquoddicis  »para- 
tumad  satisfaciendum,  quo  sensu  intelligis?  Ulos, 
quorum  se  Deus  dicit  patrem  etjudicem.orphanos, 
pupillos,  viduas,  innocentes,  et  omnino  quae  nos 
movet  controversiaeignaros,videsproscribi,ettaces 
clericos  exterminari,  et  non  reclamas  ;  alios  bonis 
suisspoliari  et  conturaeliisaffici,etnoncontradicis ; 
servientesmeosin  vincula  conjicietteneri,etobmu- 
tescis  ;  matris    tuee  Cantuariensis  Ecclesiae  bona 


episcopus,  litteratus  etreligiosus  ?Sed  fortassis  de  q  diripi,  et  non  resistis  ;   me  patrem  tuum  gladios 


exiguitatis  meae  memoria  notam  confusionis  mihi 
objicere  voluisti.Confundere  vero  patrem.quantum 
cedat  in  reatum,  ipse  viderisex  praecepto.quodde 
honorando  patre  recepisti. 

Pro  gratia  vero  regis  nobis  commendanda,com- 
memoratione  beneficiorum  ejus  non  mtiltum   fuit 
laborandum.  Testem  enim  Deum  invoco.nihil  sub 
sole  me  gratiee  ipsiuset  saluti  praeponere  :  tantum 
salva  sint  quae  Dei  sunt  et  sanctas  Ecclesiae.    Non 
enim  aliter  poterit  feliciter  regnare   vel    secure 
Esto,  quia  ita  est,  multo  sunt  plura,  et  etiam  am- 
pliora.quam  tua  explicet  oratio,  bcneficiaejuserga 
me.  Debuine  pro  his  omnibus,  vel  etiam  si  centum- 
plicarentur.    Ecclesiae    Dei   libertatem  exponere? 
Quanto  minus  pro  famae  meae.quas  saepius  a  vero 
deviarat,  conservatione.  Si  minus  in  aliis  egi,  in 
hoc  nec  tibi  nec  alii  parco,  nec  angelo,  si  descen- 
derit  de  ccelo,  sed  statim,  ut  audiero  talia  coramo- 
nentem,  audiet  ex  me  :  Vade  retro,   Satana,  non 
sapis  qux  Dei  sunt.  Absit  a  meistaderaentia.Aver- 
tat  a  me  Deus   dementiam  istam,  ut  aliquateuus 
persuadear  aliquibus  tergiversationibus  inirecora- 
mercium  de  Christi  corpore,  nnde  ego  Judaa  ven- 
ditori,  et  Dominus  meus  Judaeisassimileturempto- 
ribusChristi. 

De  promotione  vero  mea,  quam  scribis  factara 
matre  domini  regis  diss  ladente.regno  reclamante, 
Ecclesia,  quod  licuit,  suspirante,  hoc  tibi  respon- 


cervici  raeaejamjaraimminentesvixevasisse,etnou 
doles.  Sed  quod  deteriusest,  cum  persecutoribus 
meis,  et  in  me  Dei  et  Eccbsise  ipsius,  ethoc  non  in 
occulto,  stare  non  erubescis.Estne  hoc  satisfacere, 
perpetrata  mala  non  corrigere.et  malisdeteriorade 
die  in  d  iem  adj  icere  ?  Sed  fortassis  illud  in  contrarium 
intelligis,utsatisfaceresilvoluntatiimpiorumdeser- 
\tie,secun<\um\\\u.d:  Inebriabosagittasmeas  sanguine 

Sed  dicis  milii :  Pater  mi,  de  quibus  me  calum- 
niaris,  absolvo  mepaucis.  Tunic se meae  timeo.V erum 
est,  fili  rai,  et  nirais  verum  quodrespondes.Et  ideo 
gladium  non  habes.Quod  enimscribis  ipsumpara- 
tum  stare  judicio  regni  sui,quasi  condigna  satisfa- 
ctio  sit  haec  ;  quis  est  in  terra,  vel  etiam  in  coelo, 
qui  de  divina  dispositione  praesumatjudicare?,Hu- 
manajttdicantnr.divinapenitusinconcussarelinqu- 
untur.Quautomelius,fratermi,illisalubrius,  tibise- 
curius  intimares  ei,  et  persuadere  modis  omnibus 
elaborares  voluntatemDeide  conservandapaceEc- 
clesitestiae.dcnonappetendis  his,quae  concessanoa 
sunt  ejtis  adraiuistrationi.dehonorandissacerdoti- 
bus  Dei  :  nec  quisint  attendat,  sed  cujusservisint. 

ln  Saresberiensem  episcopum,  et  Joannem  de 
Oxeneford,  non  decanum,  ut  dicis,  sed  decanatus 
mvasorem.me  praBJudicioabusumcalumniaris.Sed 
ttieminisse  debuisti  quasdam  manifesta  prsecedere 
ad  judicium.  Et  motum  te  dicis.  Quidni? 

Luccalegon  trepidat,  paries  cum  proximus  ai'det. 


607 


S.  THOMAS  CANTUAR.  ARCHIEP. 


608 


Et  utinam  bene  movearis  ab  eo,  in  quo  non  bene  A 
fecisti !  Sciat  ergo  et  intelligat,  te  intin)ante,domi- 
nus  ineus,  quia  qui  dorninatur  in  regno  hominum, 
sed  et  angelorum,duassub  sepotestatesordinavit : 
principes  et  sacerdotes.  Unam  terrenam,  alteram 
spiritualem  ;  unam  ininisti'antem,alterampraeeini- 
nentem  ;  unam  cuipotentiam  concessit,alterarncui 
reverentiamexhiberi  voluit.Qui  vero  his  vel  illisde 
suo  jure  subtrahit,  Uei  ordinationi  resistit.Non  in- 
dignetur  itaque  dominus  nosterdeferre  illis,quibus 
summus  oinnium  deferre  non  dedignatur,deosap- 
pellans  eos  saepius  in  sacris  litleris.  Sic  enim  dicit: 
Ego  dixi :  Dii  estis,eic.  Et:  Comtitui  te  Deum  Pha- 
7'aonis.  Et  :  Diis  non  detrahes,  id  est  sacerdotibus. 
Et  de  eo  qui  juraturus  eral,loquensperMoysen,ait: 
Applicaillum  addeos, idestad  sacerdotes.  Necprae-  g 
sumat  dominus  noster  judices  suos  velle  judicare. 
Terrenis  enim  potestatibus  non  sun  t  commissae  claves 
regni  coelorum,  sed  sacerdotio.  Inde  scriptum  est : 
Labia  sacerdotis  custodient  scientiam,  et  legem  re- 
quirentexoreejus.quia  angelus  Domini  exercituum 
est.  Paulus  etiamdicit:  Nonne  angelos  judicabimusl 
Quanto  magis  homines  ?    - 

Illudetiam,tesuggerente,commemoreturdomino 
nostro,  dignum  memoria  et  imitatione,quod  in  ec- 
clesiastica  Ilistoria  legitur  de  Constantino  impera- 
lore,cui,curnoblataefuissent  scripto  actionescontra 
episcopos,  accusationis  quidem  libellos  accepit,  el 
accusatores  cod vocans,in  eorum  conspectu  eosdem 
incendit,  dicens  :  Vos  diiestisaveroDeo constituti, 
ite  etinlervos  causasvestrasdisponile.Quiadignum  r 
non  est,  ut  nos  hominesj udicemus  deos. 0  magnum 
imperatorem  !  0  discreteregnantemin  terralQuae 
aliena  sunt  non  usurpantem,etregnumseternumin 
coelopromerentem.Studeatitaquedominusrex  tan- 
tum,  tamdiscretum.tam  felicem  imitari  principem 
cujus  et  memoria  laudabilis  frequentaturin  terris 
et  vita  perpetua  ac  gloriosa  habetur  in  coelis.  Alio- 
quintimeat,quodinUeuteronomioDominusminatus 
est  dicens  :  Homo  quicunque  fecerit  in  superbia  ut 
non  exaudiat  sacerdotem  autjudtcem,morietur.Ad 
hoc  enim  vocatus  est,  et  in  hoc  ipsum  temporalis 
regni  pax  et  magniflcentia,  de  quanoseommones, 
ministratur  ei  de  ccelo.  Alioquin  non  salvatur  rex 
per  multam  virtutem  suam,  nec  si  subdantureire- 
gna,et  inclinenturnationes. 

Sed  haechactenus.Quoscunqueauternpraetaxata- 
rum  habuisti  conscriptores  litterarum,  quod  tibi 
responsum  est,  noverint  sibi  esse  responsum.  De 
caetero,  fratres,vos  commonefacio,rogo  el  obsecro, 
ut  vosnon  separent  schismata,  nec  obnubilent  si- 
multates.sedsit  vobisin  Dominocorunnmetanima 
una.  Et  audiamus  illum  qui  dicit:  Pro  justitia  ago- 
nizare  pro  aniina  tua,  usque  ad  mortem  certa  pro 
justitia.Et  Deus  expugnabitpro  te  inimicostuos.^oxx 
obliviscamur  illum  districtum  judicem,  ante  cujus 
tribunal  constitutossolanon  veritasjudicabit.amo- 
to  timore  et  fiducia  omnis  terrenae  potestatis.  Va- 
leat  in  Domino  sanctitas  vestra. 


EPISTOLA  CXXXI. 


D 


AD  EUMDEM  OlLBERTUM  ET  ALIOS    EPISCOPOS  ANGLDE. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Gilberto 
Londoniensi,et  omnibus  episcopis  Angliae. 

Mittimus  vobis  litteras  domini  papae,quibus  prae- 
cipit  sub  anathematis  interminatione,  ut  clericis 
nostris  universa  cum  integritate  reddantur,quaeeis 
ablala  sunt,  cuicunque  commissa  sint  ex  mandato 
regis.  Inde  est  quod  nossub  eadem  interminatione 
vobis  apostolica  auctoritate  praecipiendo  manda- 
mus,  quatenus  infraduos  menses  post  harum  su- 
sceptionem  quidquidexinde  recepistis.nobis  resti- 
tui  faciatis,  ne  vobis  juxta  quod  dominus  papa 
comminatur,  eveniat.  Praecipimus  etiain,  ut  paro- 
chianos  vestros,qui  eorum  reditus  aut  bonaabstu- 
lerunt  vel  receperunt,  ad  restitutionem  eorum  si- 
militer  compellatis. 

EPISTOLA  CXXXII. 

AD  EUMDEN. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Gilberto 
Londoniensi  episcopo. 

Meminimus  nos  juxta  constitutionem  sanctorum 
Patrum  vobis  denuntiasse,  quos  propter  injurias 
sanctae  Romauae  Ecclesiae,et  Cantuariensi,  et  aliis 
ecclesiisinregnoAngliaeillatasexcommunicavimus 
et  in  virtute  obedientiae  praecepisse,uteostanquam 
excommunieatosperepiscopatuinvestrumfaceretis 
evitari,  et  hoc  ipsum  denuntiaretis  fratribus  et 
coepiscopis  vestris.  Quod  si  injunctum  obedientiae 
munus  ad  honor<  m  Dei  et  Ecclesiae  Romanae,  et 
utilitatem  Ecclesiarum,et  salutem  vestram,  utfleri 
oportuit,fldeliter  implevistis,  charitati  vestrae  con- 
gratulamur  inDomino.Sin  autem.dolemus  quidem 
uon  tam  laesione  nostra,  quam  pro  domini  papae, 
et  sedis  apostolicae  injuria,  et  vestra  :  quod  ad  ho- 
norem  suum  et  nobis  salubnter  Deus  avertat  in- 
commodum.Licet  enim  plerisque  remissa  videatur 
manus  et  lenta  indignatio  summi  pontificis,  certe 
tamen  eflicax  est  et  gravis,  et  exigentibus  meritis 
insanabile  vulnusinterdum  infligereconsuevit.Non 
est  enim  sub  sole,  qui  de  maau  ejus  possit  eruere. 
Solus  infldelis,  aut  qui  eum  erroresuperathaereti- 
cus,  aut  schismaticus  apostolicis  obtrectat  obedire 
mandatis.  Scienti  legem  loquirnur,  et  qui  publice 
docet  obedientiam  oinnibus  victimis  praeferendam, 
ut  non  oporteat  sapientem  moveri,  etpraesertim  in 
religione  nutritum,  et  religionis  exercitationibus 
tritum,  quae  affectiones  virtutum,  aut  virtutes  affe- 
ctionum  obedientiatn  comilentur.Moliripotestquis 
fraudem  contra  auimam  suam,sed  verbum  Dei  ve- 
ntate,  quam  substantialiter  habet,  defraudari  non 
potest  dicens  :  Vx  itlis,  qui  justificant  impium,  el 
dicunt  bonum  malum,  etponunt  lenebraslucem.Vt 
nunc  quidem  «Jicit  illis  Vge  ;  sed  in  brevi  Vw  acer- 
bissimum  inferet :  potentes  quidem  potenter  pu- 
niens,  et  judicium  durissimum  exercensineos,qui 


609 


EPISTOLyE  AD  EPISCOPOS  ET  CLERICOS. 


610 


inutiliter  praesunt,  et  impio  impietatem  annuntiare  A  nam,  qui  vestra  doctrina  erudiendus  et  exemplis 
detrectant.   Tunc   autem  qui   fideliter  obedierint, 
triumphantesfelicitercoronabit,  etinterimadversus 
injustitiam  decertantes  multipliciter  coosolatur. 
Rogamus  igituret  obsecramus  in    Domino  Jesu, 


ut,quoniatnmalaadversusEcclesiammultiplicantur 
in  terra,  et  culpis  noslris  exigentibus  nimis  inva- 
luerunt,  exsurgatis  in  adjutorium  Ecclesiae  Dei,  et 
gladium  verbi,  qui  vobis   creditus    est,  exeralis  in 
virtute  Spiritus  sancti    ad   vindictam  maloruin  et 
bonorum  solatium,  ne  eum  sine   cansa   portetis  et 
vos.  Quos  autem  segniores  vel  tepidiores  videritis 
ad  justitiam  faciendam,erigatis  etanimetis,  vobis- 
que  dictum  intelligatis  a  Christoin  articulo  passio- 
nis  suae,  quoniam  abimpiis  iterumcrucifigitur  :Et 
tu  aliquando  conversus    conirma  fratres  tuos*Vos  jj 
autem  nos  ad  liberationem  Ecclesiaehabebitis  adju- 
tores  et  praevios,  et  in   his,  quae  ad   honorem  Dei 
pertinere  noverimus,  innullo  deerimus  vobis,  qua- 
tenus  nobisviresdivina  clementia  ministrabit.  Sed 
et  dominus  papa  debitam  opem  libenter  impendet, 
et  nobis  jam,  ut  iniquitati  possimus  efficacius  ob- 
viare,  vices  suas  commisit  in  regno  Angliae,  sicut 
ex  htteris  ejus,  quas  vobis  transmittimus,    potestis 
advertere.  Mandamus  itaque  fraternitati  vestrae,  et 
in  virtute  obedientife,  et  in   periculo  ordiuis  vestri, 
apostolica   auctoritate  praecipiinus,   quatenus  eas 
fratribus  et   comprovincialibus  vestris  episcopis, 
et  Dunelmensi  episcopo  ostendatis  adhibita  celeri- 
tateet  diligenlia,  et  easdem  postmodum  nobis  re- 
stitui  faciatis.Praedictaeademauctoritate,  etsubea- 
deminterminationejubemus,uthorumportitoribus, 
qui  domini  papae  negotium   gerere   dignoscuntur, 
debitum  exhibeatis  honorem,  et  eorum  sic    provi- 
deatis  indemnitati,   sicut  honori  vestro  vultis  esse 
prospectum. 

EPISTOLA  CXXXIII. 

AD    EUMDEM. 

Thomas  Dei  gratia  Cantuariensis  archiepiscopus, 
et  apostolicae  sedis  legatus,  utinam  verofratri,  Gil- 
berto  Londoniensi  episcopo,  declinare  a  malo,  et 
facere  bonum. 

Excessus  vestros,  dum  licuit,  supportavimus  :  et 
utinam  mansuetudo  patientiae  nostrae,  quae  nobis 
ultra  modum  damnosa  exstitit,  in  totius  Ecclesiae 
perniciem  non  redundet  !Sed,  quiapatientianostra 
semper  abusi  estis,  et  neque  dominum  papam,  ne- 
que  nosin  verbo  salutisvestrce  voIuistisandire,sed 
obduratio  vestra  in  deteriorasemper  excrevit,  nos 
urgente  necessitate  officii  et  ratione  juris  persua- 
dente  exjustis  et  manifestis  causis,  anathematis 
sententia  percellentes  vos  excommuuicavimus,  et 
acorpore  Christi,  quod  est  Ecclesia,  doneccondigne 
satisfaciatis,  amputavimus.  Praecipimusergo  in  vir- 
tute  obedieutiae,  et  in  periculo  salutis,  dignilatis  et 
ordinis,quatenusproutecclesiaeformapraescribit,ab 
omnicommunionefidelium  abstineatis,  ne  vestra 
participatiogregemDominicum  contaminet  adrui- 


D 


informandus  erat  ad  vitam. 

EPISTOLA  XXXIV. 

AD   EUMDEM. 

Thomas  Dei  gratia  Cantuariensis  archiepiscopus, 
et  apostolicfe  se  lis  legatus,  Gilberto  Londoniensi 
episcopo,  utinam  vero  fratri,  declinare  a  malo,  et 
facere  bonum. 

Vestradebueratmeminisseprudentia,quantavos 

affectione  mater  vestra  Cantuariensis  Ecclesia  sem- 

per  dilexerit,  quanta   diligentia   sedis   apostolicae 

gratiam  vobis  conciliare  studuerit,   honori  vestro 

et  utilitati,  tanquam  saluti  propriae,   semper   invi- 

gilans;  vos  autem   accepta  facultate  nocendi,  ad- 

versus  utramque  calcaneum  erexistis,  et  eis  tan- 

quam  clavus  in  oculo,  et  sagitta  in  latere  tanto 

perniciosius  nocuistis,quanto  minuscavebatur  im- 

pietas  rehgionis  tecta   velamine,   et  perfidia  pro- 

fessionem  fidei  fallacius   el   fraudulentius  impu- 

gnabat.  Vos  saepe  commonuimus,  et  utinam    ad 

salubrioris  verba  consiliiet  exhortationis  non  intu- 

muisset,autobduruissetcor  vestrum.Scripsitvobis 

summus  pontifex,utpaeireformandaeinterEcclesiam 

etregemdiligentiamimpenderetis;sed,sicutpublice 

notum  est,  per  vos  adversus  Ecclesiam  vehementior 

est  excitata  turbatio.  Etquidem  multa  et  magna  ad 

condemnationis   vestrae  judicium    praecesserunt, 

nisisedes  apostolica  fraternifatem  vestram  inmulta 

mansuetudine  supportasset.  Nos  autem,  licet  gra- 

vissime  laesi,  molitnina  vestra  contra  Ecclesiam  et 

C  nos,  quandiu  licuit,  dissimulavimus,  utcunctis  re- 

ctum  sapientibuset  habentibus  zelumlegis,  exces- 

sisse  modum  videatur  patientia   nostra.   Sed  quia 

novissima  vestra  semper  inventa  sunt  deteriora 

prioribus,  et  ulterius    dissimulare   non  licuit,  vos 

ex  justis  et  manifestis  causis  anathematis  sententia 

percellentes,  a  corpore  Christi,  quod  est  Ecclesia. 

donec  condigne  satisfaciatis,  tanquam  membrum 

putredinis  resecavimus.  Praecipimus  ergo  invirtute 

obedientiae,  in  periculo  salutis,  dignitatiset  ordinis 

quatenus  prout  Ecclesiae  forma  praescribit,  ab  omni 

vos  communione  fidelium  abstineatis,  ne  vestra  par 

ticipatioDominicumgregera  contaminetad  ruinam, 

qui  vestra  doctrina  erudiendus  et  exemplis  infor- 

mandus  erat  ad  vitam. 

EPISTOLACXXXV. 

AD  EUMDEM. 

Thomys  Dei  gratia  Cantuariensis  archiepiscopus, 
et  apostolicae  sedis  legatus,  Gilberto  Londoniensi 
episcopo,  utiuam  vero  fratri,  resipiscere  a  malo,  et 
Deo  potius  quarn  hominibus  obedire. 

Licet  studia  vestra,quibusexpropositoperniciem 
Ecclesiae  et  nostram  pro  viribus  hactenus  procu- 
rastis.  tidelium  communionem  demeruerint,  et  sa- 
lutationis  alloquium,  nos  tamen,  quae  ad  salutem 
vestram  quam  Deo  teste  cupimus,  indubitanter  cre- 
dimus  pertinere,  vobis  pro  debito  officii  nostri  sol- 
■icitacharitate  proponiinus,  reducentes  ad  animum 


611  S 

quod  qui  terratn  Austri  inhabitant,  cum  pauibus  A 
etiam  fugienti  monentur  occurrere.  Et  quoil  Chri- 
stus,  qui  pastor  et  forma  pastorum  est,  non  justos 
venit,  sed  peccatores  per  pomitentiam  reformare, 
quamsicutille  nunquamreprobatveram,sicsemper 
aspernatur  et  damnattictam,  utramqueexaminans 
ex  coctritione  eordis,  et  convincens  ab  operibus 
suis.  Nam  arbor  ex  fructu  cognoscitur,  et  opera 
cujusque  testimonium  perhibent  de  eo.  Sicut  ergo 
inobedientiam  vestram  et  contumaciam,  ut  ceetera 
parcentes  interim  taceamus,  ulterius  praeterire  non 
potuimus  nec  debuimusimpunitam,  sicconversio- 
nem  vestram  et  condignos  obedientiae  fructuscha- 
ritate  promptissima  acceptabimus,  omnium  quae 
contra  nos  commisistis,  amplius  non  recordaturi, 
si  de  poenitentiae  sinceritate  et  condigna  satisfactione  B 
constiterit.  Ad  quam  vos  affectione  paterna  revo- 
cantes,  monemus  et  exhortamur  in  Domino,  ut  po- 
natis  cor  super  vias  vestras,  et  opera  digna  episcopo 
de  caetero  faciatis,  ne  nos  in  exsecutione  vindictae 
procontumaciacompellamuradulterioraprocedere. 
Ad  haec  vobisin  virtuteobedientiae,  inpericulogra- 
dus  et  ordinis  praecipiendo'  mandamus,  quatenus 
nobis  sine  dilatione  remittatis  litteras  domini  papae 
super  legatione  nostra,  quas  vobis  misimus,per  vos 
fratribus  et  coepiscopis  nostris  communicandas.Et 
si  eas,  ut  oportuit,  communicastis,  bene  fecistis. 
Sin  autem,  procul  dubio  noveritis,  quoniam  etilla- 
rum  suppressio  districtius  requiretur  a  nobis.  Cor 
poenitens  vobis  divina  misericordia  largiatur.  Si 
resipueritis,et  adsatisfactionem  festinaveritis,par-  q 
cat  vobis  Deus,  etceleriusconvertat. 

EPISTOLA  CXXXVI. 

AD  EUMDEM. 


Tnc-MAS  DeigratiaCantuariensisarchiepiscopus,  et 

apos  tolicae  sedis  legatus,venerabili  viro  Gilbeuto  Lon- 

doniensiepiscopOjCoramfaciesuatideliterambulare. 

Calamitates  matris  vestrae  S.  CantuariensisEccle- 

siae  tanto  plenius  agnovislis,  quanto  eas   ab  initio 

vicinius  et  planius  inspexistis,corpore  praesens,uti- 

nam  non  animo.  Exspectavimus  toto  jam  fere  sex 

annorum  curriculo  poenitentiaui  domini   regis,  sed 

ille,  quod  sinedolorenonloquimur,  adeomisericor- 

dia  Deiet  sacrae  Romanae  Eccleshepatientia  semper 

abusus  est,  ut  novissima  ejus  fierent  in  dies  dete_ 

riora  prioribus.  Ne  ergo  ex  nimia  dissimulatione  tam 

illius,  quam  pereuntis  Ecclesiae  sanguisin  districto 

examine  requiratur  a  nobis,vobis  praeeunte  aucto- 

ritate  dominipapae  in  virtuteobedientiae,inpericulo 

ordinis,honorisetbeneftcii  praecipiendo  mandamus, 

quatenus  infra  quindecim  dies  a  susceptione  praesen- 

tium  per  totumepiscopatumvestrum,omniadivina, 

praeterbaptismaparvulorumetpoenitentiasmorien- 

tium,  prohibeatis  officia  celebrari,   et  ab  omnibus 

subditis  vestris  interdicti  sententiam,    quantum  in 

vobis  est,  faciatis  inviolabiliter  observari.  Et  ut  lit- 

teras  domini  papae,  quas  vobis  mittimus,  fratribus 

et  coepiscopis  vestris,etvacantium  ecclesiarumca- 


THOM/E  CANTUAR.  ARCHIEP.  6 

pitnlis  communicetis,  et  ab  eis  inspectas  nobis  i 
mittere  non  differatis  :  portitori  etiam  harum  pi 
spicientes,  sicut  vobis  et  ordini  vestro  cupilis  es 
prospectum.Quaenisitideliter  adimpleveritis,  vol 
perpetuae  damnationis  sententiam  noveritis  irrefi 
gabiliter  imminere. 

Eodem  modo  Saresberiensi. 
EPISTOLA  CXXXVU. 

AD  CLEUUM  LONDONIENSEM. 

Thomas  Dei  gratia  Cantuariensis  archiepiscopi 
et  apostolicae  sedis  legatus,  decano,  archidiacoi 
et  clero  Londoniensi,  salutem,  et  a  communio 
excommunicatorum  tideliter  abstinere. 

Vestram  latere  non  debet  prudentiam,  quod  fi 
totus  Latinus  orbis  agnovit,  quam  inique,  sum] 
opportunitate  ex  causaschismatisgeneralis,Gilb 
tus  Londoniensis  episcopus,  frater  noster,  utinj 
verus,  in  causa  Ecclesiae  versatus  sit,  etpacem  e. 
studuerit  perturbare.  Supportavimus  enim  eum 
multa  patientiahactenus.quaille  semper  abute 
jugis  inobedientiae  crimen  multiplicans  excessit 
incorrigibiliter  cumulavit.  Nos  igitur,  cui  dissin 
lare  non  licuit,  eum  urgente  necessitate  officii, 
rationejuris  persuadente,  pubiice  excoinmunica 
mus,  et  vobis  praecipimus  in  virtute  obedientiae, 
in  periculo  ordinis  et  salutis,  ut  communione  ej 
sicut  Christi  fideles  decet,  prorsus  abstineatis.  Sii 
litereos  subeadem  interminatione  praecipimus  e 
tari,  quorum  nomina  inferius  scripta  sunt.  Siu 
quoque  sententia,  Deo  auctore,  eos  qui  a  nobis 

u  lemniter  citati  sunt,   nisi  interim  satisfecerint,  c< 
demnabimus    in  die  Ascensionis  Domini,  scili 
Gaufredum  Cantuariensem  archidiaconum,  et  1 
bertum  vicarium  ejus,  Ricardum  delvelcestre, 
cardum  deLuci,Willelmum  Giffard,  AdamdeChe 
et  eos  qui  ope  vel   consilio  domini  regis,  vel  m 
dato,  vel  propria  temeritate,  nostra  vel  clericor 
nostrorum  bona  occupaverunt,  et  eos  qui  ope 
consilio  domini  regis  animum  adversus  libertat 
Ecclesiae,et  innocentiumproscriptionem,et  depo 
lationem  instigasse  noscuntur,  et  qui  nuntios 
mini  papee  et  nostros,  ne  prosequantur   Eccle 
necessitates,impediunt.  Non  turbetur  cor  vestri 
neque  formidet  in  his,  quia  et  contra  tergiversa 
nes  malignantiumetappellationum  subterfugia.I 

D  propitio,  sedis  apostolicae  munimine  tuti  sum 
Heec  sunt  nomina  excommunicatorum  :  Jocelii 
Saresberiensis  episcopus,  comes  Hugo,  Radulpi 
de  Broc,  Thomas  filius  Bernardi,  Robertus  cleri 
de  Broc,  Hugo  de  S.    Claro,    Letardus  clericus 


Norflece,  Nigellus  de  Sacca-Villa,  Ricardus  fr< 
Willelmi  de  Hastinga,  qui  ecclesiam  nostram 
Manech  etiam  occupavit.  Valete. 

EPISTOLA  CXXXVIII. 

AD  STEPHANl M  MELDENSEM    EPISCOPUM 

Thomas  Cantuariensis    archiepiscopus,    Meldi 

episcopo. 
Merito    dixeriiu  cum  propheta  :  Vce  mihi,  q 


613 


EPISTOL^:  AD  EPISCOPOS  ET  CLERICOS. 


614 


tacuit  Quia  vulneris  mei  et  doloris  non  revelavi  A  ecclesiasticaelibertatisnullamadmittatpacem,neque 

molestiam  illi,qui  prae  caeteris  mihi  et  coexsulibus 

meis,  Christi  proscriptis,  in  regno  Francorumcon- 

suevit  adhiberemedicinan,  et  necessariae  consola- 

tionis  foinenta.  Sedtanti  silentiiculpam  probabilis 

error  excusat,  quia  vester  ab  amicis  reditus  exspe- 

ctabatur,  et  sperabatur  in  dies.  Nutu  vero   divino 

crediderim  accidisse,  ut  vos  tam  diu  morari  tum 

causae  necessitas,  tum  sanctae  Ecclesiae   Rornanse 

voluntas  cornpulerit,  ut  ex  longa  conversatione  et 

familiaritatecontracta  virtus  vestra  clarius   eluce- 

scat,  etdecaeteropossitegenis,quorum  primusego, 

efficaciusopitulariapudapostolicammajestatem.Et 

jamquidemmiseraEcclesiaAnglicanaexpertaestin 

multis  necessitatibus  pietatis  vestraesubsidium,  et 

undevobis  gratias  agit,quotquotredeunt,  vos  eam  g 

sollicitudinem  gerere  perhibent  innegotiis  nostris, 

quam  exerceretis  in  propriis,  aut  forte  ampliorem. 

Quocirca  fiducialius  ad  vos,  quanda  possuntdevo- 

iione,  parvuli  Ghristi  confugiunt,  et  sancta  Cantua- 

riensisEcclesiaprovolviturpedibus  vestris,  utinter- 

cessionum  vestrarum  suffragio  ipsam  et  omnes 

conterminasejus  eripiatis  alaqueo  mortis,  quam 

sub  honestae  pacis  velamine  persecutor  noster  in- 
tentat.Eo  enimperductus  estad  instantiam  domini 

Gratiani,  ut  quod  anno  praeterito  respuerat,  pro 
amore  et  prece  domini  papae  nunc  admittat.hono- 
rem  Dei  scilicet  salvum  fore.Sed  incontinenti  adje- 
cit :  Salvis  dignitatibus  sms.Quarum  nomine  dam- 
natas  pridem,et  perpetuo  damnandasdisponitcon- 
sueludines  obtinere.  Eaenim  mens  est  mihi  princi-  p 
pis,  ut  tunc  demum  vigeat  honor  Dei,  si  dignitati- 
bus,  quas  vindicat  non  refragetur.  Alioquin  ilke 
praejudicent.Gratianus  autem  intulit,quod  ille  salva 
libertate  Ecclesiae  regni  libertatibus  potiatur,sed  ad 
nomen  libertatis  Ecclesiae,  quodante  sibiin  exactis 
conditionibus  fuerat  inauditum,  pius  rex  Franciae 
vehementer  excanduit,  et  nomen  hoc  vix  potuit 
sustinere.  Jactitant  sui  restitutionem  ablatorum 
nullam  Ecclesiae  faciendam,  eo  quod  antecessores 
sui,  ut  mentiuntur,  nihil  unquam  restituerunt  ar- 
chiepiscopis  et  episcopis,  quos  ex  pari  causa  seepe 
numerofugaverunt.Et  certeeo  constantiuspetenda 
est,  et  petetur  a  nobis,  quia  malorum  exempla 
citius  invalescunt,  et  auctore  Deo,  quoad  licuerit, 
declinabimus  ad  posteros  tantaeenormitatis  et  sce- 
leris  transferre  et  perpetuare  perniciem. 

Conaturidem  rexformam  lidelitatis,quam  cleri- 
ci  principibus  facere  consueverunt,  evertere,  non 
admittens  in  ultimaclausulase  obligantis  ordiuem 
salvum  fore,  sed  honorem  Dei.  Quia  persuasus  est, 
ut  aiunt,  a  grammaticis  suis,  quos  in  laesionem 
Ecclesiae  ascivit,  quod  honor  Dei  non  minuetur,  si 
clerici  passim  apellare  et  appellationes  prosequi 
non  permittantui;siad  singulas  vocationesdomini 
papae  vel  legatorum  episcopi  vel  alii  vocati  non  acce- 
dant  ;  ad  quod  tamen  ex  ordinis  sui  necessitate  te- 
nentui-.Supplicamusitaque  sanctitati  vestrae,  qua- 
tenusdomino  pap*  persuadeatis,  ul  indispeudium 


D 


nos  compellat  a  damnorum  repetitione  desistere, 
nequetritam  iidelitatisexemplonostrofaciatmutari 
formam.  Nam  quodsemelobtinuerit,  praesertimau- 
ctoritate  Ecclesiae  Romanae,  sibi  et  liberis  suis 
volet  esse  perpetuum.  Ad  haec  latores  proesentium 
magistrum  Godefridum,  et  magistrum  Walterum, 
nuntios  venerabilisfratrisnostriTrundenensisarchi- 
episcopi,  ea,  si  placet,  benignitatefovete  etrecipite, 
quas  nos  et  nostros  vestra  charitasrecipereconsue- 
vit.  Valeat  semper  sanctitas  vestra,  et  has  mentis 
angustias  etdomino  Ostiensi  et  domino  Hyacintho 
communicare  dignetur. 

EPISTOLA  CXXXIX. 

AD    EUMDEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus  Stephano 
Meldensi  episcopo,  salutem,  et  modicum  id  quod 
devotio  potest  exsulis  et  proscripti. 

Dilectionivestrae  super  consolatione,  quam  nobis 
etnostrissemperexhibui>tis,nonsufficimusreddere 
gratiarum  debitasactiones.  Reddet  autera,  qui  po- 
test,  pro  cujus  honore  persecutionem  patimur, 
Christus.  Et  nos,  si  quid  unquam  potuerimus,  ad 
vestrum  et  vestrorum.ut  justissimumest,  prompti 
sumus  obsequium.  Poterimus  autem,  propitiante 
Deo,  qui  Ecclesiae  suaejustitiam  semper  illustrat,et 
nunc,  sicutavenerabili  Patre  domino  Senonensi,  et 
magistro  Petro  Carnotensi  archiediacono  potestis 
audire,  malitiamet  duritiam  regis  Angliae  manifes- 
tissime  denudavit  :  filiogratiaeGratiano  secundum 
fidem  suam,  et  in  ea  sinceritate,  quae  causam  tra- 
ctavit  Ecclesiae,  respondeat  Deus.  Quia  apud  eum 
acceptio  personarumvelmunerum  nihil  potuit,sed 
fideliter  et  prudenter  adhonorem  Dei  et  Ecclesiae 
Romanae  usquequaque  versatus  est.  Agite  ei,  si 
placet,gratias,et  merita  partium  ab  ipso  diligenter 
audite.  Nuntios  nostros  ad  clementiam  serenitatis 
vestrae  dirigimus,  quos  si  placet  in  causa  Christi 
audite  ut  nos  ipsos,  et  date  operam  ut  dominus 
papa  miseriam  nostramadgloriam  Deiethonorem 
suum  celerius  consoletur.Oramus  instanter,  quate- 
nus  potest  devotio  miseripeccatoris,  ut  Deus  pro- 
sperum  faciat  iter  vestrum  et  felices  vobis  ad  op- 
tanda  largiatur  successus. 

EPISTOLACXL. 

AD  NIVERNENSEM  EPISCOPUM 


THOMAsCantuariensis  archiepiscopus  Nivernensi 
episcopo,  sub  alterius  nomine  propterinsidias. 

Dirigat  Dominusgressus  vestros,ut  in  causa  Ec- 
clesia?,cujusexsecutiovobisproparte  commissaest. 
non  declinetis  ad  dexteram  vel  sinistram,  sed  via 
regiaincedatis,  ut  necsollicitationibusf  nec  minis, 
necexquisitisdolispraevaleat  adversus  prudentiam 
et  sinceritatem vestram,  cujus  tendiculas  nullus  un- 
quamevasit,quicum  ipso  contraxerit.  Etnisi  fallor. 
vobis  pugnandumeritadbestias,cumipseepiscopos 
abbates  et  viros  discretos  perducturus  sit,   ut  per 


615 


S.  THOMiE  CAN1UAR.  ARCHIEP. 


616 


cosexpugnet  constantiam  vestram,  si  praesenserit  A 
quod  vos  promissis  et  blandiloqnio  circumvenire 
non  possit.  Quiaergo  multiplices  illiusprodigii  fu- 
cos  non  est  facile  depreliendere,  quidquid  dixerit, 
quamcunquefiguraminducat.tamipsequamomnia 
ejusvobis  suspectasint,et  fallaciae  plena  esse  cre- 
dantur,  nisiquorum  fidem  manifesti  operis  exhibi- 
tio  comprobabit.Si  vero  seuseritquod  vos  aut  pro- 
missis  corrumpere  valeat,  aut  minis  deterrere, 
ut  aliquid  obtineat  contra  honestatem  vestram  et 
cuus8eindemnitatem,illicoapudeumprorsusvestra 
evanescet  auctoritas,  et  eritistam  illi,  quam  suis 
in  contemptum.in  fabulam,  in  derisum.Sin  autem 
videnl  quod  vos  apropositodectcrenequeat,  furo- 
rem  simulabit  inprimis,  jurabitet  dejerabit,  Pro- 
teum  imitabitur,  et  tandeiu  revertetur  in  se,  et  B 
nisi  per  vos  steterit,  exinde  semper  eritis  in  Deum 
Pharaoni.  Homo  inter  caetera  quibus  innotuit,  fa- 
miliaribus  et  vicinis,  in  eo  maximegloriatur,quod 
explorator  morum  est.bonorum  insidiator,delusor 
et  derisor,ut  si  forte  verbum  incautius  alicui  elaba- 
tur,  statim  adhibitis  testibus  quasi  sub  praetextu 
injuriae  suae  vel  erroris  alieni,  fugam  paret,  ut 
recte  recedere  videatur.  Cum  ergo  convenietur, 
eritin  omni  re  adhibenda  modestia,  amultiloquio 
abstinendum.  Articuli  causae  summatim  coliigantur, 
insistendumdiligentius,utrespondeatadproposita, 
quoniamexconsuetudinedyscolusest.Superomnia 
fugiendae  dilationes,  quosille  semper  consuevit  in- 
ducere,  et  vos,  urgente  mandato  apostolico,  ad- 
mittere  non  potestis  :  nec  expedit  ut  consilium  r 
nostrum  alicui  innotescat,  quia  scorpiones  sunt, 
qui  faciem  prseferunt  amicorum.Commodissimum 
vero  videturexordium  a  litteris,  quas  eis  dominus 
papa  transmisit,  quibus  testatur  sibi  per  litteraset 
nuntips  regis  significatum  esse,quod  rex  aichiepi- 
scopo  Cantuariensi  concesserat,  ut  ad  ecclesiam 
suam  in  omni  securitate  redeat,  et  sui  omnes  ad 
sua,  habituri  possessiones  suas  omnes,  sicut  eas 
melius  habuerunt,  dum  in  gratia  regis  essent.  Se- 
cundusarticulusest,  uteumdemarchiepiscopum  in 
osculo  pacis  recipiat  :  quee  forma  solemnis  est  in 
omni  gente  et  in  omni  religione,  et  citra  quam 
nusquam  pax  antea  dissidentium  confirmatur.  Nec 
tam  vicario  filii  regis  osculo  videretur  archiepisco- 
pus  pacemrecepisse  a  rege.quam  infilii  ejus  gra-  _. 
tiamrediisse.  Quod  verbum  si  semel  audiretur  in 
turba,patens  est.quam  facilis  malignandi  adversus 
pacem  initam  daretur  occasio.Etsi  archiepiscopo, 
quodabsitlsecus  accideret.rex  subprabtextunegati 
osculi  crederetur  exemptus  infamiae. 

Redeat  in  mentem  Robertnsde  Silliaco,et  aliiqui 
per  manum  Christianissimi  regis  cum  eo  pacem 
fecerunt.quibus  si  nec  osculum  publice  datum,nec 
tanti  mediatoris  reverentia  veram  contulit  pacem, 
nec  mirabimini  cur  memoratus  archiepiscopus 
publicae  religioni  solemnem  exigat  cautionem.Cui- 
cunque  praemissorum  articulorum  rex  noluit  ac- 
quiescere,  vos,  si  vultis,  ut  vobis  in  causa  succedat, 


accipite  licentiam  incontinenti,  et  nisi  mandato  do- 
mini  papae  acquiescens  vos  revocaverit,  redire  ci- 
tius  non  differatis.  Si  autem  acquieverit,  exprimite 
nomina  possessionum,sicutvobis  inchartulaexpri- 
muntur,  nec  admittatis  delusioneset  fabulas  ejus 
quibus  Ecclesiam  conabiturmutilarebonis  suis;quia 
dum  passum  pedis  auferet,  pacem  cum  archiepi- 
scopo  inire  non  poterit.  Mus  ultenim  proscribi  per- 
petuo,  quameoconsentientevelin  rainimoproscri- 
batur  Eccle-ia.  Quod  si  et  hic  detrectaveri   et  vos 

oblatam  redeundi  occasionem  accipiatis 

Tertius  articulus  earumdem  litterarum  est,  utmille 
marcas  perVivianum  promissas  archiepiscopoi  n- 
continenti  restituat,  uthabeat  unde  possit  appara- 
tui  suo  et  suorum  necessaria  providere.  Quas  sise 
promisisse  inficiatur,red  ucite  ei  ad  rnemoriam,quod 
eassimiliter  apud  Montem  Martyrum  promisit  epi- 
scopus  Sagiensis,qui  nullo  modo  mandatifines  ex- 
cedere.  Si  pertinacius  detrectat  hanc  pecuniam 
redderet,  frontem  vestram  sentiat,  sua,  quamvis 
nimis  attrita  sit,  duriorem.  Et  antequam  ab  hoc 
desistatis  articulo,  reditumtantaprocuretis  instan- 
tia.  ut  omnes  vos  indubitanter  credant  transfreta- 
turos.Si  tamen  demum  apparuerit  quodnullo  modo 
possit  evinci,  vos  quasi  regi  condescendentes,  hac 
petitione  dilata  et  pecunia  nulla  ratione  remissa, 
formam  pacis,  quae  in  prioribusarticulis  praemissa 
est,  recipiatis.  Scitis  enim  ex  litteris,  quas  vobis 
dominus  papa  transmisit,quod  nullamremittendae 
pecuniae  habetis  auctoritatem,quietiam  pace  facta 
tenemini  ipsuin  convenire  super  integrarestitutio- 
ne  ablatorum,etpravisconsuetudinibus  abolendis. 
iNam  ut  in  litteris  ad  regem  missis  expressum  est, 
vos  ad  exsecutionem  pacis  misit  dominus  papa,  et 
ut  per  vos  melioretur  conditio  Ecclesiae,  et  archi- 
episcopuset  sui  in  nullo  laedantur.  Nullam  enimin 
hac  partehahetis  potestatem. 

Quartus  articulus  estde  absolutione  excommuni- 
catorum,in  qua  vobis  duplex  cautela  necessaria  est. 
Primo,  ut  nulla  ratione  id  faciatis,  nisi  certa  spe 
pacisetreconciliationis  accepta.  Secundo,  ut  nul- 
lum,  nisijuramento  solemniteret  publicepraestito, 
juxta  mandatum  apostolicum,  absolvatis.Necenim 
alitereos  potestisabsolvere.  Sed  quomodo  certam 
concipietis  spem  abhomine  lubrico,cujus  verba  et 
juramenta  eamdem  vim  habent,  et  pari  sunt  lance 
pensanda  ?  Difficile  quidem  est.si  tamen  induci  pos- 
set,  ut  aliqui  magnatum  regni  plures,  aut  saltem, 
unus,  mandatoejus  jurarent,  quod  formara  pacis 
fideliter  et  sine  malo  ingenio  rex  exsequeretur,  et 
ipsi  si  fidejussores  existerent,  posset  haec  aliqua 
imago  certitudinis  interim  credi.  Verumtamen  si 
ei  persuaderi  non  potest,  ut  jam  dictas  praestari 
faciat  cautiones,  exigatur,  ut  patentibus  littoris 
sigillo  suo  munitis  hoc  scribat  archiepiscopo,  et 
item  aliis:in  eumdein  modum  dominopapae,et  vo- 
bis  similiter  tertiis  ne  quidex  contingentibus  omi- 
sisse  videamini,  et  nimia  facilitate  certi  fuisse  de 
promissionehominis,  cuivixunquam  sine  periculo 


617  EPISTOL/E  AD  EPISCOPOS  ET  CLERICOS.  618 

creditur._Pra_tereapossessio_.es  Ecclesia.tradatvo-  A  ductum  et  securitatera  praestent,  ut  sine  impedi- 
bis,araotissatelhtibus  suis,  et  per  vos  mir.istrisar-  mento  possit  inter  eos  reconciliatio,  prout  ipsam 
chiepiscopi.  Heec  emm,licet  securae  pacis  non  sint  anteaformaveritis,adimpleri.Alioquin  archiepisco- 
satis  certa  mdicia,  quia  et  contra  scripta  sua  facile  pus,  nisi  causa  cognita  et  securitate  accepta,  nul- 
vemre  consuevit,  et  ministrosarchiepiscopi  eadem      lum  ejus  inibit  colloquium.Et  si,  quod  de  pruden- 

aua   SO  lltllS   fiS..    iniiirin    nnocal  __._,.._-_.      » _     •_  _■  .  ...  .  ..  _     . 


qua  solitus  est,  injuria  posset  ejicere,  tamen  quia 
spem  hrmioris  obligationis  obtinentutcunque  cer- 
tam  spem  videntur  polliceri :  et  diiigenttam  ves- 
tram.siimpetratafuerint,  quidquidexinde  contin- 
gat,  avitio  levitatis  poterunt  excusare. 

Quod  si  rex  ista,  scilieet  atlestationem  scripto- 
rum,  et  possessionum  cesssionem  facere  noluerit, 
restat,ut  vos  certam  spem  concipere  non  debeatis, 
necadabsolutionemexcomraunicatorumprocedere 
Nam.etiamsi  absoluti  essent,teneraini  ex  mandato 


tia  et  constantia  vestra  credi  non  debet,  rex  vos 
circumvener.tautcompulerit,utinlaesionem  Eccle- 
siae  autproscriptorum  Christi  mandatum  apostoli- 
cum  excedatis,vobis  certo  certius  sit,  quod  archie- 
piscopus  nihil  eorum  quae  sic  gesseritis,  ratum 
habebit,  nec  contra  conscientiam  suam  alicujus 
mortalium  consilio  acquiescet.  Comitem  Hugonem 
vobis  nulla  ratione  licet  absolvere,  quia  nihil  ei 
cum  causa  ista.  Adhsec  cavete,  ne  vos  dilationibus 
protrahat  ultra  mandatum  domini  papae, quia  nullae 


apostol.coreponereeosin  anteriorem  sententiara,  B  sunt  hic  partes  vestrae.  Cum  vobis  fuerit  transfre 

Sl  nay     rrnnrl   aK-it   I    _,, ,.,,!..   ..,-.-    e :i     ■*_..■_  •  .  .... 


si  pax,  quod  absit  !  secuta  non  fuerit.  Et  si  homi- 
nem  rectenovimus,  ab  istorum  absolutione  exor- 
dietur,  dicetque  se  neminem  auditurum,nihilboni 
facturum,  antequam  absolvantur  familiares  sni. 
Dum  hocoblineat,  fortasse  modestiam  simulabit, 
promittet  grandia,  et  quasi  sub  specie  religionis^ 
quo  innocentior  credatur,  peccata  confitebitur.ali- 
quas  conscientiae  maculas  deteget,  quas  tamen 
emendicatis  aut  ementitis  virtutibus  continuo  di- 
luere  possit.  Ex  quo  vero  obtinuerit,  inveteratara 
duritiam  induet,et  qui  humiliter  orabat,  exinde 
nulla  humanitatepoterit  exorari.Haac  istaesse  per- 


tan.him,  litteras  originales.quas  recepistis.non  de- 
feratis  vobiscura,  sed  transcripta,  quia  insidias  in 
littore  posuitetexploratoresgravissimos,  qui  litte- 
rashnjusmodi  praeripere  consueverunt.  Vos  enim 
originalia  recepistis,  et  ipsi  regi  denuntiavit  domi- 
nus  papa,  quod  vos  missurus  erat ;  nec  tenemini, 
sed  nec  expedit,  ut  ei  tam  cito  innotescat,  quid- 
quid  vobis  datum  est  in  mandatis.Et  quia  incertum 
est,an  metu sententiaeimminentis  vobis aliquod cito 
redeundiparaturus  sitimpedimentum,  necesseest, 
si  placet,  et  sivultis,  ut  oportet,  causae  prospicere, 
quatenus  scribatis  episcopis  cismarinis  juxta  con- 


_„_i .  n      ..  ±,r.    .  r~-         4u«"=uu8  stnuaus  cuis.upis  _isinui.uis    uxia  cou- 

2 Z         ,T " . Lr  Vlviauus^uibus  se  Me  cor-      ceptionem  litterarura  doraini  papa.,  pra.cipiendo, 
porah.erpraestrtaobhgavit.quod  illoruraconsiliura      ut  per  parochias  suas  divina  prohibeant  ceiebrari 

PT.nmmT1  archiePlscoP°  fa°ienda  sequeretur.si  c  exquoterrainusregiindultuselapsusfuerit,easdera 
excomraunicatosabsolverent.On  hns  ah.-i,,»!,,  ;t.  u  _._..._  .  .       .         ' 


excomraunicatosabsolverent.Quibus  absolutis  ita 
ab  universis,  quae  promisit,  resiliit,  ac  si  nec  ver- 
bum  cum  eis  habuisset.  Quocirca  et  qui  absoluti 
fuerant,  in  priorem  excommunicationem  reducti 
sunt,  eo  quidem  justius.quonequius  pacem,cujus 
spe  fuerant  absoluti,  studuerunt  modis  omnibus 
impedire. 

Praecaveatis  itaque,  ne  prosiliatis  ad  absolutio- 
nem,  nisi  certi  de  pace  secutura,  et  ut  cum  eam 
feceritis,  si  tamen  facturi  estis,  juramentum,  se- 
cundura  quod  vobis  praescripturaest,  recipiatis  ab 
absolvendis,denuntiautes  eis,quod  nisi  exhibitam 
consecutione  operuraimpleverint  cautionem,omni 
excusationeetappellatione  postposita  inpristinam 
excommnnicationissententiam  reducentur.Interim 
autem  communionem  eorum  sollicitius  evitetis,  ne 
quod  offendiculum  detis  intirmis,  et  vituperari'  fa- 
ciatis  ministerium  vestrum,  et  impiis  animatis  ad 

contempluraecclesiasticaedisciplinae,causa3Deinon 
mediocre  dispendium  generetis.  Si  forte  exegerit. 
rex,  ut  arohiepiscopusiu  terram  suam  redeat.pos- 
sessiones  suas  et  pacis  osculura  praesentialiter  re- 
cepturus,  piocurate,  ut  quod  in  absentia  ejus  tieri 
potcst.domoset  possessiones  suas  Ecclesiaa  ministri 
recipiant,qui  possintredeunti  necessaria  prasparare 
Et  ut  aliqui  de  maguatibus  terrae,  quod  episcopos 

quosdamlibenterfacturosessenouambigo,veniant 
ad  archiepiscopum  ex   maudato  regis,  qui  ei  con- 


que  litteras  vestras  committatisdominoSenonensi, 
qui  cumres  exegerit,  procurabit,  ut  vestrum  man- 
datum  ecclesiis  publicetur.  Hoc  etiam  apud  regem 
plurimum  valere  poterit,  si  sibi  persuasum  fuerit, 
quod  necessitas  immineat  cismarinis  episcopis,man- 
datum  apostolicum,  quidquid  vobis  accidat,  exse- 
quendi.  Sane  quotiescunque  vobis  cum   praefato 
rege  ex  quacunque  causa  fuerit  contrahendum, 
redeant  in  memoriam  vestram  fratres  templi  et  xe- 
nodochii  Hierosolymitani,  cardinales  et  nuntii  do- 
minipapae,CarthusiensesetGrandimontani,  Cister- 
cienses  et  episcopi  leme  suae,quos  omnes  in  variis 
contractibus,  dum  propriae  voluntatis  quocunque 
modo  malitiara  adimpleret,etsi  hoc  plerumque  non 
meruerint,notari  tamen  fecit  infamia.  Si  quaesierit, 
an  de  rebus  ablatis  et  illatis  injuriis  pacem  sitper- 
petuohabiturus,  si  archiepiscopum,  ut  dictum  est, 
revocaverit,intimateei,utnec  vobis  nec  alii  credat 
credat  se  citra  pcenitentiam  ab  aliquo  hominum  pos- 
seabsolvi,aut  veniam  promereri.  Nam  in  Evange- 
liosecundum  Lucam  ait  Dominus  :  Attendite  vobis, 
si  peceaverit in  le  f}'atertuus,increpaillu??i,et  sipce- 
nitentiam  egent,  dimitte  illi,  etsi  septies  in  die  pec- 
caverit  in  teetsepties  in  dieconve?'sus  fuerit  adte, 
dicens  pienitet  me,dimitte  illi.  Pceniteat  ergo,si  ve- 
stro  vel  alieno  fructuosam  desiderat  pacem,  quia, 
utaitApostolus, >ij....  cowfra  veritatem  aliquidlicet. 
Nec  omnino  dimittitur  peccatum.nisi.cumfacultas 


619 


S.  THOM^:  CANTUAR.  ARCH  EP. 


620 


adsit,restituatnr  ablatum.  Aut  enim  verba  Christi  A  terram  respicere  dignatus  est.pariteretanima  mea 


superfluunt,  aut  conversio,posnitentia,  et  veracon- 
fessio,  uecessaria  sunt  ad  veniam  promerendam. 
EPISTOLA  CXLI. 

AD  WILLELMUM  NOKW1CENSEM  EPISCOPUM. 

Thomas  Dei  gratia  Cantuariensis  archiepiscopus, 
et  apostolicae  sedis  legatus,  venerabili  fratri  W. . . . 
eadem  gratia  Norwicensi  episcopo  salutem,  et  in 
Spiritu  sancto  gladium  Petri  adversus  persecutores 
Christi  fideliler  exerere,  etfeliciter  exercere. 

Se  ipsum  ad  poenam  criminis  obligare  dignosci- 
tur  ;  quisquisdivinitus  accepta  potestate  perversis 
hominibus  dat  audaciamdelinquendiex  dissimula- 
tione  vindictae.  Nam  sanguis  iniquorum  de    manu 
negligentisautdissimulantis  sacerdotis  exquintur. 
Spinae  ettribuli,  sicut  Scriptura  docet,  nascuntur 
in  manu  temulenti.  Ne  nos  igiturexdissimulatione 
manifestorum  criminum  reatus  involvat,et  in  per- 
niciem  Ecclesise  convincatnimium  siluisse,comitem 
Hugonem,praecedentetamenmandato  summipon- 
tificis,  vinculo  anathematis  innodavimus,  praecipi- 
musque  ut  eum  per  episcopatum  vestrum  publice 
faciatis  excommunicatum  denuntiari,  et    subtrahi 
sibi,  prout  ecclesiastica  disciplina  pr83scribit,fide- 
Iium   participationem.  Ad   haec  meminisse  potest 
vestra  fraternitas,  quoniam  diu  Londoniensis  epi- 
scopi  dissimulavimus  culpas,qui,utcaeiera  tacean- 
tur,  utinam  tam  impudens  schismatisnon   fuisset 
incentor:  nec  in  subversionem  ecclesiasticae  liber- 
tatis  et  juris  animasset  publicampotestatem.etmi- 
stros  ejus  armasset.  Freti  itaque  sedis  apostolicae  ' 
auctoritate  eum  publice  excommuDicavimus  ;  epi- 
scopumquoqueSarisberiensemexcausainobedien- 
tiae  etcontemptus  :  etalios,  quorum  nomina  sub- 
scripta  sunt,  ex  variiset  justis  causis.Excommuni- 
cati  sunt  ergo  Thomas  filius  Bernardi,Radulphus 
de  Broc,  Robertus  de   Broc  clericus,  Hugo  de   S. 
Claro,  Letardus  clericus  de  Norflece,  Nigellus  de 
Sacca-Villa,,et  clericus  frater  Willelmi  de  Hastinga 
qui  ecclesiam  nostram  de  Monechete  occupavit. 
Prascipimusautem  auctoritate  apostolica  etnostra, 
in  virtute  obedientiae,  et  in  periculo  salutiset  ordi- 
nis,  ut  eos  per  tolam]dicecesimvestram  faciatispu- 
blice  denuntiariexcommunicatos,et  communionem 
eorum  jubeatis  ab  omnibus  fideliter  evitari.Valete 
in  Domino. 

EPISTOLA  CXLII. 

AD  EUMDEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Willelmo 
Norwicensi  episcopo. 

Quod  nobischara  fraternitasvestra  signifkavitin 
absolutione  nobilis  viri  Hugonis  comitis,otnnia  so- 
lemniteretex  ordine  juxtamandatum  nostrum  fore 
completa,  non  modicum  gratulati  sumus.  De  ove 
quippe  perdila  gaudio  magno  gavisi  sumus.quod 
humeris  pii  pastoris  per  avia  deserti  sit  reportata 
ad  gregem.  Quod  vero  adjecistis  ad  omnipotentem 
Deum  voserigere  manus,  qui  his  ultimis  diebus 


magnificatDominum,qui  magnificeegit  nobiscum, 

statuens  procellam  nostram  in  auram,  et  motum 

fluctuum  mitigans.  A  quo  etiam  nunedesideranter 

id  oramus,ut  mereamurviderevos  antequamabea- 

tis  et  avoletis  ab  hac  regione  mortalium  in  illam 

aBternorum,ubi  suntconcives  vestri  etdomesticiDei. 

Speramussiquidem,  quodex  praesentia  vestra  non 

modicum  impartietur  pusillanimitati  nostrae  gratia 

spintualis  ad  contirmandos  nos,  quia  benedictus 

Deus,quiinhisdiebusposuit  vos  columnamdomus 

suaeiinniobilem.  De  clericis  illis  interdictis.proqui- 

bus  illustris  comes  Hugo  nobisscripsit,nihilinprse- 

sentiarum  mutare  statuimus,  sed  sic  volumus  eos 

manere,  donec  favente  Dominonos  ipsiveniamus, 

g  vestro  super  his  et  aliis  Ecclesiae  negotiis  consilio 

fruituri.  Verumtamen  huicpraesentiam,bajulopro- 

pter  mittentis   reverentiam,  proprio  etiam  ipsius 

compatientes  labori,  evangelizandi  usum  indulge- 

mus,  baptizandi  quoque  et  tribuendi   viaticum,    si 

tamen  ultima  vitae  cogat  necessitas.Valete. 

EPISTOLA  CXLIll 

AD   EUMDEM. 

Gratias  agimus  Domino  Jesu  Christo,  qui  nun- 
quam  sperantes  in  se  deserit ;  sed  solitae  suae  pietatis 
gratia  misericorditer  dignaiur  visitarc,  et  a  mise- 
riarum  calamitatibuspoterit  eripere.lnde  siquidem 
estquodadvestramcupimuspervenirenotitiam,nos 
in  diebeataeMariaeMadgdalenae  cumdominonostro 
Henrico  illustri  Anglorum  rege,ad  honorem  Dei  et 
C  ecclesiae  suae.ad  honorem  regis  pariter  ac  nostrum 
honestam  acbonam  pacem  fecisse.  Quod  quidem 
vobis  designavimus,  quatenus  depace  nostrafacta 
cousolationem  non  modicam  habeatis,  et  de  reditu 
nostro  inpraesentiarum  gaudere  possitis.  Valeatis 
diu  et  semper,quemvideantoculinostri  priusquam 
moriamur. 

EPISTOLA  CXLIV. 

AD  JOANNEM  PICTAVIENSEM  EPISCOPUM. 

Venerabili  fratri,  et  amicorum  suoruminChristo 
charissimo  Joh.  Deigratia  Pict.epis.THOMAseadem 
gratia  Cantuariensis  Ecclesiae  minister  humilis,sa- 
lutem,  et  se  totum. 

Charissime,  utquid  fecistis  nobis  sic?  Utquid 
nos  et  vos  strangulastis?  Ecce  dedistis  homini  illi 
occasionem  detrahendi,et  nobis  etvobis  malignan- 
di  adversum  nos.  Ecce  animal  cupidum  gloriae  et 
nimis  pronum  in  perniciem  Ecclesiae  divulgari  fa- 
ciet  et  proclamari  per  plateas  etin  facie  EccJesiae, 
quod  non  absolute  et  praeciseconsilio  suo  submi- 
serimus  tacita  omni  conditione,  nulla  vel  honoris 
Deivel  ordinis  nostri  habita  meutione,  quae  tunc 
procul  dubio  nulla  ratione  tacenda  sunt,  cum 
id  potissimum  agatur,  ac  id  prorsus  intenda- 
tur,  ut  in  ignominiam  et  confusionem  Ecclesiae 
taceantur  ;  quod  apostatandi  genus  est  plus  quam 
manifestum.  Non  autem  hoc  modo  vel  sub  hac 
forma  a  nobis  a  Stampis  recessistis,si  bene  recoli- 


D 


62i  EPISTOL^;  AD  EPISGOPOS  ET  CLERICOS.  622 

tis.  Scitis,  si  placet,  quiadiximus  vobisin  discessu  A  Substitiinus  ergo  stupentes.quod  nibil  nobissigni- 

mutuo,quodhuicduntaxatarticuloinsisteretis,qua-  ficare  curastis,  vel  de  reditu  ve4ro,   vel  de  itinere 

tenushomoillejuxtamandatnmdominipapaenobis  nostro.  NTunc  autem    scribilis  similiter,   ut   vobis 

gratiam  suam  et  pacem  restitueret.etecclesiatn  no-  redeuntibus  occurramus.nec  diem  item  desi°-natis, 

stram  in  hbera  nostra  dispositione  nobis  dimitteret.  quasi  aut  nos  vestrum  reditum  possimus  divinare,' 

Et  cum  quaerens  a  nobis,  utrmn  vellemus  recipere  aut  abundemus  expensis,ut  sine  onereamicorum' 

diem  colloquii  cum  eo,  si   vellet   nobiscum  loqui,  qui  nobis  et  nostri  saepe  necessarii  suDt,  merari  et 


respondimus  quia  nullum  diemloquendicum  ipso 
reciperemus,priusquam  mandatodomini  papae  re- 
spondisset,  ac  etiam  satisfecisset ;  verum  postea 
libenter  veniremus  ad  diem,otfaceremus  quidquid, 
salvohonore  Dei  et  ordine  nostro,  facere  possemus. 
Hoc  modo,  charissime,  ab  invicem  discessimus.  In 
his,  si  placeret,  finibus  stetisse  debuissetis  cum 
sciatis  optime,  nemo  melius,  quia  ulterius  nulla 
ratioue  procedere  audeamus.nihil  amplius  secun-  b 
dum  Deum  facere  possimus  vel  debeamus.  Unde  et 
vos,dimidiumanimaenostrae,scirevolumus,quianon 
est  nobis  consilium,sednecquidem  videtur  tutum, 
vel  diem  recipere  vel  ad  colloquium  ejus  venire, 
quousque  mandatum  domini  receperit,  et  etiam  si 
ei  visum  fnerit,idem  effectui  mancipaverit,  ne  forte 
quod  absit !  nobis  dantibus  occasionem  fruslratoriee 
dilationis,  merito  etiam  imputari  possit  et  nobis, 
quominusipsiuspapeemandatummandeturexsecu- 
tioni,  quod  nulJatenus  nobis  dignoscitur  expedire. 
Bene  semper  valete. 

EPISTOLA  CXIV. 

AD  FROGERIUM  SAGIENSEM    EPISCOPUM 


exspectare  vos  valeamus  in  domibus  alienis.  Inde 
est,quodvobisoccurrerenonpossimus  in  incertum, 
licet  proni  simus,  cum  fructus  itineris  nostri  appa- 
ruerit,  ad  dominum  regem  accedere,    et  ipsius,  in 

quibuscunquesecundumDeumetEcelesieehonesta- 
tem  poterimus,  obsequi  voluntati.  Valeat  semper, 
et  prosperetur  in  Domino  chara  nobisvestra  frater- 
nitas. 

EPISTOLACXLVI. 

AD  JOCELINUMSAUESBEKIENSEM  EPISCOPUM. 

Thomas  Dei  gratia  Cantuariensis  Ecclesiaa  minis- 
ter  humilis  venerabili  fratri  suo  Jocelino,  eadem 
gratia  Saresberiensi  episcopo,  visis  litteris  nostris 
statim  resipiscere  a  malo.et  de  caetero  constantius 
facere  bonum. 

Celebre  proverbium  est  :  Facilius  estvitare  dis- 
cordem,quam  declinare  fallacem.  Inde  est,  quod 
quamvis  propterfallentium  argutias,  propter  animi 
tuidebilitatem.propterpropositumtibi  corporis  tui 
ettuorum  discrimen  videaris  aliquatenus  excusabilis 
apparere.non  ideominusratumhabemuste  graviter 
commisisse  in  domini  papae  contemptum,  merito 


Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Frogerio  q  incidissein  interdictinostrisententiam,  rem  talem 
Sagiensi  episcopo.  egisse,pro  qua  totus  mundus  habet  clamarepost  te. 

Gratias,  quas  pro  tempore  licet,  referiraus  dile-  Eo  maxime  quod  contra  domini  papae  mandatum 
ctioni  vestrae,  quae  nostri  gerit   sollicitudinem,  et      expressum,  ne  in    Ecclesia   Saresberiensi   absque 


CantuariensisEcclesiee,acujusuberibuscoaluimus, 
officiosam  rependit  charitatem.  Utinam  illa  quan- 
doquepossit,  Deo  propitiante,  et  nosper  illam.ves- 
trum  candolabrum  provomere,etvicem  condignam 
reddere  miserationi,  quam  cum  paucis  electis  pro 

Dominonobisetnostrisexhibetisafflictis.Etquidem 
de  gratia  Dei  non  diffidimus,quae  semper  Can  tuarien- 
sem  protexit  Ecclesiam,  et  tam  cultores  quam  per- 
secutores  ej  us  consue  vit  beare  vel  punire  pro  merito 


canonicorumejusdem.exsulantiumpronobisetno- 
biscum,consensu  etconscientia,nec  perte,necper 
clericos  tuos.decanus  ibidem  constitueretur :  contra 
nostram  etiam  prohibitionem,sub  anathemate  fac- 
tam,decaninoviterinecdesiatuaabusivecreatiintru- 
sionemcontirmaveris  ;cujus  occasione  juramenti, 
sicut  vulgo  celebre  est,schisma  jam  fere  emortuum  re- 
vixitinAlemannia,  quocredimuseum  ipsojure  hae„ 
residamnatainvolvi.quiparticipationeilliusgrandis 


Nam  licet  Chnstus  ejus  si  benignus  et  patiens,  ta-  D  etinsignisschismatici,Coloniensem  loquor.excom 


men  fortis  et  justus  et  certe  redditor  est.  Et  cum 
vobis  in  multis  teneamur  obnoxii,  in  eo  maxime 
nos  emeruistis,  quod  vestro,  ut  scripsistis,  inter- 
ventudominusrexindignationemsuamnobisremi- 
sit  ex  animo.  De  ejus  quoque  et  sapientium,  qui 
circa  eum  sunt,  prudentia  confidentes  indubitanter 
speramus,quodcontramatremsuamCan(uariensem 
Ecclesiam,  quaeipsum  et  antecessoressuos  promo- 
vit,  nihil  facietcontra  salutem  animas  su;e,  et  in 
perniciem  filii,  quem  Dominus  ab  omnibuslueatur 
adversis.  Scripsistis  autem  nuper,  ut  vobis  et  do- 
mino  Tyrensi,  redeuntibus  a  rege  Francorum,  Pa- 
risiis  occurreremus.  Et  licet  diem  non  praafixeritis, 
utoportuit,  nos  tamen  parati  eramus  iter  arripere, 
quandovos  audivimus  in  Normauniam  rediisse. 


municationis  in  se  provocavit  sententiam  auctoritate 
decreti  Leonis  :  si  quishasreticaecommunioniscon- 
tagione  se  maculaverit,hoc  in  magno  beneficio  ha- 
beat,  siademptaomnispepromotionis,inquo  inve- 
nitnr  ordine  permaneat.  Unde  quoniam  novimus 
scienti  fraudem  minirae  fieri  posse.et  esse  iniquum, 
omniquecanouicojuricontrarium.rem  tamdetesta- 
bilem,  tura  propter  factum,turapropter  personam, 
Ecclesiae  tuae,  rem  ipsam  tam  incoramodam,  aliis 
exemplotam  perniciosam,rat;imet  firmam  nullate- 
nusposse  manere,  quouiam  ipsojure  non  teneat, 
apostolicaauctoritiiteetnostra,quafungimur,ipsam 
electionera.imointrusionem.deJoannedeOxeneford 
indecanatumfactara,tuamquesuperhocipsoconfir- 
mationemetassensuminirritumrevocamus,ettotum 


623 

factum  ipsum  quassamus  penitus.  Et  quia  contra  A 
communemEcclesiseformam,coQtramandatumdo- 
minipapae,sicutpraediximus,lapsusipseinlueresim 
dainnatum,excommuuicatus  participatione  excom- 
municari.ausus  est  decanatum  ipsum  recipere,  ne 
temeiitasinvadentiumimpunitasuccrescat,invirtu- 
te  obedientiae  tibi  et  canonicis  tuis  in  periculo  ordinis 
vestri  mandando  preecipimus,ne  de  ceetero  visis  litte- 
risnostrisexhocfactoeumdecanum  habeatis;  quo- 
niamet  tibiadpraesensexcommunicatumdenuntia- 
mus,etuleumtalemdenunties,firmiterinjungimus. 
Praetereaneex  hoc  commisso,quo  in  te  severiorem 
provocasti  sententiam,transeas  impunitus,auctori- 
tate  Dei  et  nostra  ab  officio  episcopali  et  sacerdotali 
te  suspendiuaus,praecipientes  ut  a  die  susceptionis 
litterarum  nostrarum  infra  duos  menses  veniendi  3 
ad  nos  Uer  arripias,  satisfacturus  Deo  et  nobis  de 
tanto  excessu,  de  injuria  lam  perspicua.  Ex  quo 
resipueris  et  emendaveris  delictum,  sittibi  vale. 
EPISTOLA  CXLVII, 


AD  EUMDEM. 

Thomas  venerabili  fratri  Jocelimo,  Saresberiensi 
salutem. 

NoveritDeus  quam  sinceradilectioneetcharitate 
personam  vestram  amplexati  sumus,  quantumque 
honorem  vestrum  et  profectum  in  Christo  affecta- 
vimus  et  procuravimus.  Vos  autem  econtra,  utpro 
certo  accepimus,quodtamen  non  sine  dolore  scri- 
bimus,  in  contemptum  domini  papeeet  nostrum,  et 
forte  in  proprium  dispendium  vestrum  et  ordinis 
periculum  et  manifeste  agitis  nec  suspensionis  sen- 
tentiam,  quam  ob  inobedientiam  in  vos  exercuimus 
aliquatenus  observatis.  Quod  quam  detestabile  sit 
et  exemplo  etiam  perniciosum, vestram  minime cre- 
dimuslatereprudentiam.  Undeetscirevos  volumus 
quia  nisi  errata  corrigatis  et  de  duplici  jam  inobe- 
dientia  maturius  satisfaciatis,  nos  ulterius  niiniine 
dissimularepoteiimus  quin  tantosexcessus  gravius 
puniamus.  Miramur  etiam  admodum  quod  scitis 
Willelmum  capellanum  nostrum  in  parochia  vestra 
incarceratum  teneri  in  vinculis,  nec  inde  justitiam 
aliquam  hucusque  exercuistis.  Unde  et  fraternitati 
vestras  in  virtute  obedientiae,  apostolica  auctoritate 
sub  anathematis  interminatione  praecipiendoman- 
damus,  quatenusipsemet  a  diviuorum  celebratione 
cessetis  et  totam  parochiam  vestram  cessare  faciatis, 
quandiu  idem  Willelmusin  vinculis  vel  captione 
tenebitur,  nec  ante  interdictum  solvatisquousque 
saepe  dictum  Willelmum  a  captione  noveritis  esse 
solutum,  sedique  apostolicee  et  nobisetipsi  super 


S.THOMiE  CANTUAR.  ARCHIEP.  624 

EPISTOLA  CXLIX. 

AD  CAP1TULUM     SARESBERIENSE. 

Thomas  Dei  gratia  Cantuariensis  Ecclesiee  mini- 
sterhumilis  universo  Saresberiensis  Ecclesiae  ca- 
pitulo  scientiae  et  consilii  spiritum. 

Super  prudentia  vestra  non  satis  possumus  ad- 
mirari,  quo  ausu,  imo  qua  temeritate   quemdam 
ipso  jure  excommunicatum,  utpote  qui  in  damna- 
tamhseresim  incidit,illumetiamquijuramento  suo 
in  Alemannia  perpetrato,  sicut  scitur  ab  omnibus, 
schisma  renovavit.indecanumEcclesiae  vestrse  ele- 
geritis,  Joannem  dicimus  de  Oxeneford.inconsultis 
etiam  illis,qui  nobiscum  propter  justitiamet  Eccle- 
siae  libertatem  exsulant.  Praesertim  cum  sine  ipsis 
ne  id  fieret,specialis  inhibitio  Romani  pontificis  ad 
vos  pervenerit.  Et  nostra  pariter  processit,  nescio 
tamen  si  ad  vosusque  pervenerit.  Propterea,quod 
circa  decanatum  minus   consulte  actum   est,  imo 
contra  omnem  juris  ordinem,  quassamuspenitus, 
et  revocamus  inirritum,mandantesvobisquod  jam 
dictumJoannemexcommunicatum  habemus,etvo- 
bis  excommunicatumdenuntiamus,  apostolica  au- 
ctoritateetnostrainhibentes.nejampraenorainatum 
Joannem  pro  decano  habeatis,  necei  obedientiam 
seu  reverentiam  decano  debitam  exhibeatis.  Pree- 
cipimus  etiam  sub  ordinis  et  beneficiorum  vestro- 
rum  periculo,  quatenus  post   susceptionem  harum 
litterarum  infraduosmenses  vos  conspectuinostro 
praesentetis,  satisfacturi  superinjuria  etcontemptu 
domini  papae,  et  nostri.  Valete. 
EPISTOLA  CL. 


tam  enormi 
Vale. 


flagitio 


fuerit   plenarie  satisfactum. 


EPISTOLA  CXLVIIL 

AD  EUMDEM 

Calamitates  matris  Ecclesiae,  etc.(Vide   similem 
epislolam  ad  Gilbertum  Londoniensem  directam.) 


AD  RICARDUM  SYRACUSANUM  ELECTUM. 

Thomas  Cantuariensi     archiepiscopus,   Ricardo 
Syracusano  electo 

Humanitas  vestranos  provocatad  audiendum,  et 
nostriscollata  beneficiorum  exhibitio  nos  vobis  et 
vestris  multipliciter  redditobnoxios.  Hoc  ergo  offi- 
ciorum  ingressi  commercium,  urgente  necessitate 
praesertim,  cum  benigno  creditore  contrahere  non 
veremur,  sperantes  in  Doinino,  quod  nostra  mise- 
ricorditer  debita  et  vobis  solvet  ctaliis,  qui  se  ti- 
mentes,cum  expedit,  ab  ornni  articulo  necessitatis 
absolvit.  Recepistis  coexsules  et  consanguineos 
nostros,  sed  procul  dubio  ipsum  recepistis  in  illis, 
n  qui  se  lideliter  promittit  redditurum,  quidquid  uni 
pauperum  suorumfueriterogatum.  Vobisinhiscon- 
terraneorum  vestrorum  consiliastis  gratiam,  gloriam 
promeruistisapudposteros,et  nos  emptitios  vestros 
constituistis.  Etquia  nobis  ad  praesens  colloquium 
divina  dispositio  subtrahit,  latori  praesentium  sic  a 
vobis  credi  postulamus,  utnobis,  cujusfidei  credi- 
tum  est,  quodnequaquam  litteris  censuimus  com- 
mittendum.  Est  enim  virlitterarumeruditione  con- 
spicuus,  praeditus  morum  gratia,  monasticae  reli- 
gionissanctitatepreesignis,etinterprobatos  Clunia- 
censes  appetendaeperfectionisexemplar.  IsClunia- 
censis  Ecclesiae  necessitates,  et  Christianissimi  re- 
gis,  et  nostra  mandata  procurat.  Et  cum  illum  pro 


625  EPISTOL^  AD  EPISCOLOS  ET  CLERICOS.  626 

debita  reverentia  receperitis,  in  illo,cujusminister  libi  in  mandatis  dedisse,  et  in  virtute  obedientiaj 

est,  etsanctissimum  principem  recipietis,  et  nos.  firmiter  pracepisse,  tu  vero  mandatis  nostris  non 

Unum  tamen  est,  quodinaure  vestrasecretiuscon-  obtemperasti,  quianondumad  nos  venisti.Noverit 

snluisse,  rogasse  et  oblinuisse  desideramus,  ut  no-  daque  tua  dilectio  nos  multis  de  causis   interve- 

bilisvinStephani,Parnorraitanielecti,revocationem  nientibus  tibi  detulisse,  et  ut  dilectio   Filio  peper- 

dihgenter  procuretis  apud  regem  et  reginam,  turn  cisse,  turn  quia  novimus  te  matri  tufe  Cantuariensi 

ob  causas  quas  in  praesentide  industria  reticemus,  Lcclesiae  devotum  esse  admodum  et  fidelem  tum 

tum  ut  praefati  regis.et   totius  regni  Francorum  propter  generis  tui  nobilitatem,tum  etiam  propter 

gratram  vobis  «ternaliter  comparetis.  Valete.  religionem  persona?  tuae  pariterethonestatem,tum 

EPISTOLA  CLI.  etiam  quia  te  totis  cordis  affectibus  sincere  dffigi- 

adeumdem.  mus-  Et  icirco  iterato  Jibi  mandato  prajcipimus, 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Ricardo  f  in  pericul°  ordinis  tui-  et  iu  virtute  obedientiae' 

electo  Syracusano.  nrmiter  lujungimus,  ut  ex  quoinpartescismarinas 

Multam  nobis  consolationem  dilectionis  vestrse  ™n,S"'  *****  U0U  recedas>  Priusquam  ad  nos  ve- 

litterae  attulerunt,  qua?  vestra>,    quam  plurimum  5"*ff  Gt  noniscuml°qi'ans.  Habemusenimtibimul- 

exoptamus.  salutisindices,eloquii  venustatemfidei  B  ™'         C3Bter°  nihllominus  tibi  mandando 

sinceritatem,  prudentia  gratiam  praeferebant    et  praecipimus'  ut  de  neg°tio  quod  inter  te  el  Ebora- 

quod  his  omnibus  majus  est.singuli  apices  fervore  Censem  vertltur.  Pai>iter  et  de  omnibus  excommu- 

suo  ad  amorem  Dei  et  honestatis  cultum,non  modo  aiCaUS  SaUCU  0swaldl'  et  totius  parochiae  ejusdem, 

tepentem,  sed  et  frigescentem  animam  poterant  ^  Pre°e  nGC  pretl°'  Vel  proPter  minas  alicujus, 

inflammare.  Ex  illis  autempatenter  innotuit  quod  ^  interventu  etiam  mslus  regis,  aut   cardinalis, 

nec  fortuuae  teraeritas,  nec  distantia  locorum   nec  ^  CL1Jushbet  altenus  personae,  sine  consilio  et 

temporis  tractus  exinanirepotuit,  imo  necinfirma-  COnsclent,a  nostra  al,quid  facias>  aut  excommuni- 

re,  quam  nec  aquas  multaa  pcasvalent  exstinguere,  '  S1VG  aliquem  lilorum  absolvas. 

charitatem.  Preces  enim,  et  illas  affectuosas,  por-  EPISTOLA  CLIII. 

rexistis  pro  nobis  amico  vestro  domino  Willelmo  ad  eumdem 

Papiensi :  etutinam  non  incassum.  Sed  ille,si  pos-  Vana    . ...  .      .  „ 

set  licitum  libito  coasquare,  nobis  esset  clavus  in  ,  Venerablh  fratri  RoGERI°  Wigorniensi  episcopo 

oculo,  et  sagittain  latere,  mortiticans  animas  auas  etsalutem'  et  e"mP™t"we,quipotest  etcorpuset 

non  moriuntur.  et  viviticans  illas,  quas  rejecerunt  an™am/erd^  ingehennam. 
et  projecerunt  vitam,  Parcat  illi  Deus  et  consorti-  C      Dllectl0ms  vestr3e  litteras  diligenter  inspeximus: 

bus  suis,  ne  in  extremo  examine  noster  et  coexsu-  °Tr ,          qU°d  necessltati  nostrae  veslra  discretio 

lum  nostrorum,irao  et  ecclesiae  sanguis  de  manibus  ndeilter  ex  proposlto  mimstravit,libratis  hinc  inde 

eorum  requiratur,  eo  quod  dederint  cornua  pecca-  ratl0nibus'  adh,blta  delil>eratione  perpendimus  ex 

toribus.et  quantum  in  eisest,profanandam  genti-  lraternfechantatlsdulcedineProvenire,conjicientes 

bus  et  conculcandam  exposuerunt  legera.  Sed  quid  ?                 V6Stra  ultenus  Cohiberi  non  P°terit,quin 

ista  revolvimus,  nisi  ut  Ecclesiae  compatkinini   et  in  conspectu  prmcipium.sicut  viri  generosi  nobili- 

nobis  apud  Deura  et  Ecclesiam  Romanam  si  forte  ! 7h  ^  rehgl0sl  pontlficis  zelum  decet  verbum 

fuerit  opportunum,pra3beatisorationumsiifl'ra-ia?  ,                Prosequatur.Agimusitaque  gratiasdevo- 

Facit  contra  eos  testimonium  majus  Joanne   quia  T™'  COngratulamur  P™dentiee,  propositum  quo 

opera  qua?  faciunt,  testimoniura  perhibent  de  eis  dominumregemPr°nobis,  imoprocausaDei,solito 

Ecclesia  quidem  liberabitur,  et  nos,  quandiu  pla-  Vlgliantlus  et  tastanlms  convenire  decrevistis,  plu- 

cuerit  Deo,  libenter  exsilii  naufragium  patiemur  WmUDQ  apProbaiuus-  r°gantes  ut,quod  in  hacparte 

dispersi  inorane.nventuracuramiserisnostris  quo-  promitutls>cltlus  aggrediamini.faciatisfrequentius 

rum  unu*  est  lator  prassentiuin  C...  sororisnostrre  D  ,      ■  **  con,inSentlbus  omittentes,   studiosms 

filius,  quem  ubi  auxilio  vestro  eguerit,tanlo  vobis  lmpieatls-  Spes  enim  est«  quo<i  «deliter  evangeli- 

securiuscoramendamus,quantodevestradilectione  ?      7,™  adjlCiet  Dominus  virtutem  multam. 

magis  confidimus,  agentes,  Deo  gratias,  quod  nos  f iquidem  hdehs  est  in   omnibus  verbis  suis,  qui 

tanti  fecit,  ut  pro  eo  totussanguis  nosteret  nostro-  noc  Pastor,bus  Ecclesiaerepromisit.Et  quidem  cre- 

rum  exquiratur  ad  poenam.  est*  nec  ahud  nobls  persuaderi  notest,  quod 

EPISTOLA  CLII  S1  V°S  6l  alU  fratres  UOstri  eum  ab  init'o,prout  jus- 

tum  fuerat,  convenissetis,  nequaquam  tantum  in 

ad  rooeriom  wioornieksem  episcopum.  perniciem ecclesi* pravorum consilhs  licuisset  Sed 

Tiiomas  Dei  gratia  Cantuariensis   archiepiscopus  quia  nuilus  fuitaut  rarus,  quod  sine  rubore  et  ge- 

et  apostolicae  sedis  legatus,  venerabili   et  amico  mitunoneloquimur,quieumstatueretcontrafaciem 

charissimo  RooKRoeadem  gratia  Wirgoniensi  epi-  suam,  et  revocarct  a  consilio  impiorum,  res  in  id 

scopo  salutem  et  intimae  dilectionis  affectum,  discriminis  et  infortunii  delapsa  est,  ut  'se  nequa- 

A  memoriatuanoncredimus  excidisse,  nos  anno  quam  putet  exquacunque  causacorripiendum,qui 

praeterito  litteris  et  nuntio^quatenusadnosvenires,  se  in  tantis  praesumptionibuset  tam  manifestis  inr 


27 


S.  THOM.E  cantuar.  archiep. 


628 


nietatibus  recolit  a  nullo  fuisse  correptum.Nos  au-  A  themate  simili  condemnabimus,  nisi  interim  con 


tem  ipsi  diu  siluitnus,etutinain  animae  meae  nimi- 
um  tantas  Christi  injurias  dissirnulanti  non  esset 
ex  couscienltadioeudum  :  Vxmihi,quoniamtacui! 
fuimus  patientes  cum  Ecclesia  Romana,  quae  eum 
tanquam  delicatum  filium  et  tenellum  in  multa 
mansuetudiuesupportabat,utpatientiaejusnobilem, 
quod  decensfuerat,animumadpoenitentiam  provo- 
caret.Utinamnonsemperabususessetpatientiaejus 
etnostra.Et  nequideorum.quae  gerenda  videbantur 
a  nobis,omissum  dici  possit,coram  Christianissimo 
rege  et  optimatibus  totius  regni  Franciae  humilia- 
vimus  nos,  prostrati  ad  pedes  ejus,  causam  totam 
quae  inter  nos  vertitur,  salvo  honore  Dei  in  ejus 
arbitrium  conferentes.  At    ille  ut  audivit  honoris 


digna  satisfactione  sententiam  declinaverintimrai- 
nentera.  lpsi  enim  regi  detulimus  hactenus,  et  in 
spe  pacis  a  Uiuc  ciifferre  disponimus,neceum  ana- 
themati  subjiciemus,  aut  regnum  interdicto,  dum 
hoc  cum  indemnitate  salulis  el  salva  constitutione 
sedis  apostolicae  dissimulare  licuerit. 

Quod  autem  rogastis,ut!vobis  liceat  excommuni- 
catis  communicare.quasi  ut  per  hanc  Dei  offensam 
sitexpeditiorvia  adgratiam  regisetpacemEcclesiee 
reformandam,  tanquam  non  sit  a  Deo,  sed  perhu- 
manamastutiamredintegranda,mirumestquomodo 
venerit  in  aniraum  sapientis,  praesertim  episcopi, 
quem  oportet  habere  zelum  legis,quidissuadentem 
audivit  Apostolum:  Ne  mala  faciamus,  ut  prove- 


divini  mentionem,  adversus  innocentiam  nostram  B  ntan.60na.Qua3  estsocietasluciad  tenebras  .  Qua. 

.  .    •_         u_  _->i — ;„.;  „1  u„i;.,i  1  fknic  fnnsfnsns  t.emulo 


vehementer  excanduit,  et  proponens  quod  voluit, 
utique  quod  nondebuit,quoniam,  ut  paceejusdic- 
tum  sit,  res  aliter  se  habebat,  in  contumeliam  sup- 
plicis  implorantis  misericordiam,  et  cum  omni 
devotione  obsequium  offerentis,  famam  nostram, 
quod  ei  remittat  Deus,  ut  nos  de  ipso  loco  exsilii 
perturbaret,  suis  adinventionibus  studuit  onerare. 
Audivimusomnia  patienter,sperantes  indignatio- 
nemejus  mitigandam  fore,  si  acerbitatem,  quam 
mente  conceperat,  sinecontradictionepenitus  effu- 
disset ;  praesertim  cum  domini papae  majestas  inter- 
veniret,  praefati  regis  etoptimatumFrancieediligen- 
tius  tntercedens  adesset  praesentia,  et;.  sanctissimi 
viri  Carthusienses  et  Grandimontani,quosvelsolos 


conventio  Christi  et  Belial  !  Quis  consensus  templo 
Dei  cum  idolis  ?  Quae  participatiorfidei  cum  iniqui- 
tate  ?  Sed  timetis  regem.  Deus  certe  fuerat  praeti- 
mendus.  Paupertas  horrori  est,etproscriptionisin- 
juria.  Sed  tales  Christus  confessores  agnoscit  eos, 
qui  pro  justitiapersecutionem  patiuntur.beatos  esse 
denuntians,  non  eos  qui  croceis  induti  sunt,  qui 
primos  habentrecubitus.qui  salutationes  excipiunt 
clariores,  qui  epulantur  quotidie  sqlendide.quibus 
raundusblandiens  adulatur,ad  singula  eorumdicta 
vel  factaclamans  :  Euge,  euge.Si  hominibus place- 
fe?»,ait  vas  electionis,  Christi  servus  non  essem. 
Q  uoniam  qui  hominibus  placere  desiderant.confun- 
dentur.  Edicta  fortasse  recolitis,   quibus  publicus 


opiptueratproBuapeverentiaexaudiriitnisericordiam  c  hostis  censetur,  qui  contra  regis  ^luntatemppasu 
v    .-    __f. 1 .  a f__.«t_«a_f_,rr.iH!.r_na       mit  aliauem.  ex  quacunque  causa,  sententia  ana 


exactissimeimploravent,denuntianteseifamiliarius 
etexpressius  quod  oculata  fide  perceperant,  nobis 
a  domino  papa  restitutam  et  collatam  animadver- 
tendi  in  eum,  et  terram  suam,etmalefactoresEccle- 
siae  plenariam  potestatem.  In  omnibus  tamen  his 
non  est  aversus  rancor  ejus  sed  usque  in  ho- 
diernum  diem  permanet  manus  ejus  extenta,  in 
depopulationem  Ecclesiee  crudescit  amplius.  Sed 
nec  ipsum  latet,  quod  nobis  potestas  restituta  est 
cum  hoc  ex  litteris  apostolicis,  quas  in  secundo 
colloquio  recepit,  certissime  teneat.  Verbum  prae- 
terea,  quee  continentur  in  illis  litteris,  nobis  alia 
indulta  sunt,  quibus,  auctore  Deo  utemur  contra 
eum  etalios  Ecclesiae  persecutores,  nisi  ei  reddide- 
rit   pacem.  Et  ea  quidem   innotescere   poterunt, 


mit  aliquem,  ex  quacunque  causa,  sententia  ana- 
thematis  condemnare.Sednunquidexciditaraemo- 
riaquodsacerdotidenuntiat  Spiritus  sanctus:  Quod 
nisiannuntiaveritisimpioiniquitatemsuam,sangui- 
nem  ejusde  manu  tua  requiram  ?  Nonnequi  corri- 
pientem  non  audit  Ecclesiam,ut  ethnicus  habendus 
est  et  publicanus  ?  Sed  objicietis  quod  tempora 
mala  sunt,  quasi  ea  bonus  non  disposueritDeus.et 
beati  non  sint,  qui  faciunt  judicium  et  justitiam  in 
omnitempore.  Ne  timeatis,  ubi  non  est  timor, 
frater  amande  :  quia  plures  nobiscum  sunt,  quam 
cum  illis.  Et  quidatjumentisescamipsorum,etcor- 
vorum  pullis,cultoressuos  innecessitate  nondese- 
ret,  et  ut  paucis  nostrum  expediamus  consilium, 
consulite  legemetprophetas.consulite  Evangelium 


rit   nacera.  Et  ea  qu  dem   ranotescere   poteruni,      cou.uuw  kC&cux^^^.^,^-~-  ~ 

out  d  sideraUs,  to  brevi,    si   i_    volunia.e  De,  D  e!  Aposto.i  ve.ba.saueto.um  Pa. ™m ™^«J 
fnerit     ut    colloauamur  ;    aut   aliquis    e    vestris      ctiones,  et  horum  omu.um  en   aucto  itate  peispi 
ad  uos   .  aushms    eum    llo   eomluieari   opor-      cuum,  quod  siue  dispeodio  salohs  et  ordm.s  noa 
tea.E_Spec.amusenrmemendatione,niliius,,oem      potestisexcommunicahseommun.care.  Chns.uses. 


potius  ex  alieno  instinctu,  quam  spiritu  proprio 
credimus  tam  immaniter  in  ecclesiam  desaevire. 
Eos  ergo  pro  parte  tradidimus  Satanae  in  interitum 
carnis,  ex  justisetmanifestis  causis,  urgente  ne- 
cessitate  officii,  et  ratione  juris  persuadente,  ut  in 
pcenaraembrorumsaneturcaput,etabinfernilaqueis 

extrahatur,  quibus  se  ipsum,  dum  Ecclesiam  per- 
sequitur,  incessanter  astringit.  Reliquos  aulem, 
sicutvoqis  denuntiatum  est,  Deo  disponente  ana- 


qui  denuntiat,  quod  nemo  potest  duobus  dominis 
serytre,Deo(..mammon#.Etprofectosiponamuscor- 
danostrasupervias  nostras.etconscientias  nostras 
subtilius  excutiamus,maxima  pars  sacerdotum  hoc 
in  offensione  potentum  formidamus.ne  nobis  divi- 
tiae  subtrahantur,  aut  fallax,  momentanea  et  um- 
bratilis  gratia.  Neque  haec  dicta  videantur,  quasi 
cultricemmammonaesuspicemurnobilitatemvestrara 

quamconstat  prae  honestatelsemper  contempsisse 


629  EPISTOL^  AD  KPISCOPOS  ET  CLERICOS.  630 

divitias,sedutpromptamobedientiamfidei  vestrae,  A  usque  ad  santminpm   .,„._,«.♦_. 
si  tamen  verbis  incitari  potest,  ut  m  chantate  am-      nobis  eTzZntTZ'  fiate'n,ta^m  vestram-  <l™ 
plius  ferveat,   exhortatione   proposita    reddamus      deaul 1Z    ?     COnsecratlone  teaetur  amplius,  et 
promptioren,  De  vestra  tej,  sLce  Lte  ln  "      *  *  ZT?  l™™5™^  ^  et  sa^uin1S 


promptiorem.  De  vestra  igitur  sinceritate  plenam 
fiduciain  obtinentes.praecipimusin  virtute  obedien- 
tiae,  et  periculo  salutis  et  ordinis,  quatenus  ante 
denuntiatosexcommunicatos  evitetis,etper  episco- 
patum  ves.run_,proutcanonumcensurapr_eseribit, 


denontiatione  pubhca  faciaS  a  cuncds  fid^      aTcXT^&^ 
evitari.Scitisquodmeborestobedientiaauamvi.ti-      riJSi-S???-  In   Chmto  P^imum    am- 


evitari.  Scitisquodmeliorestobedientiaquamvicti 
mae,etnonacquiescendivoluntasidololatiaecompa 
ratur.  Contratergiversationesadversantium  munitj 
ettutisumus.  Necdubiumquodin  brevipergratiam 
Dei,  veritas  nos  liberabit  et  vos.  Persecutor  jam 
quinquennio  depopulatur  Ecclesiam,  proscribit  in- 


generositate  confidimus,  rogamus,  monemus  et  ex- 
nortamur  in  Domino,  quatenus  vestraematri,  cujus 

tamimpudentisceleresalusappetitur,intantaneces- 
sitate  fidehter  assistatis,  et  alterius  Absalon  vos  op- 

ponatisimpietati.Provideatetiamsinceritatisvestr* 


noccates^addicUclerum^acerdotumJmoe t  ponti- B  Eta^adTn??a.?',   ^?  6CCleSlastico  evita- 
ficum,  ne  legem  Dei  loquantur,  ora  concludit  :      „3Z  "JSZST*.  Sedem  ^^  hujus 


ucum,  ne  legem  Dei  loquantur,  ora  concludit  ; 
ecclesiasticae  potestatis,  ne  cnminapunianturjura 
cohibet  etexstinguit,  eta  nobis,  ut  in  tanta  Christi 
contumelia  sileamus,  exigitur  ?  Silent  et  silebunt 
profecto  mercenani,  sed  quisquis  Ecclesia?  pastor 
fuerit,  procul  dubio  jungetur  nobis.  Siulteriusdis 
simularemus,timendumfuerat,neultorinjuriarum 
Dei  gladius  in  capita  nostrameritoconvertatur.Nec 
moveamini,  si  non  dispensamus  ad  preces  vestras, 
quod  dispensari  non  potest,  quia  nec  Romanus 
pontifex  hanc  habet  auctoritatem.    Qui,  quamvis 

excommunicatoslicenterabsolvat.novittamenpar- 
ticipationem  eorumsibijure  perpetuo  interdictam 
Impcenitentes  autem  et  persistentes  in  scelere  et 

JTAlllllt.a.,         ____  1    ■ 


plectenda,  ut  juxta  tenorem  pra.cedentiummanda- 
torum,  tam  pra.fatum  episcopum  quam  alios,  qui 
vobis  excommunicati  essedenuntiati  sunt.evitetis? 
et  sicut  fratres  et  coepiscopi  nostri  fecerunt,  prout 
canonum  sancit auctoritas,  a  tidelibus  per  episcopa- 
tumvestrumfaciatis,   edicto  ecclesiastico  evitari 


licenter  absoivit.Valete 

EPISTOLA  CLIV 

ADECMDEM 


scelens  estatrocitasreferenda,  domino  papaa  scri- 
bite,  qualiter  tilium  pro  saiute  matris  contra  fra- 
tremlsmaehtemetsanguinarium  scribere  decet, 
quia  hcet  cruorem  propriis  manibus  noneffundat 

tamennostrumetChristipauperumsanguinemsitit! 
Eteum  quidemsuis  consiliis  effundit,sed  abutens 
ministeno  tyrannorum.  Caetera  in  ore  latoris  pra.- 
sentiumpositasunt,quemin  his,qua3  vobisexparte 
nostra  dicet,  audiatis  ut  nos.Scribunt  pro  Cantua- 
riensi  Ecclesiae  episcopi  Gallicani,  sicut  ex  litteris 
domim  Pansiensispote8tisaudire,sed  vos  senbetis 
eXpressius,quiteneminiarctius,  et  amatis  arden- 
tius.  Hocautem  exprimatur  in  litteris,  quas  mitte- 
tis  ad  dominum  papam,  qualiter  praafatus  Londo- 

ni-n.i.       «__ /_-.„  _.£____:______•  .... 


voluntate  peccandi,   non  apostolus  non   aneeh.s  °m,DUm  papam'  q^aliter  prafatus  Londo 

hcenterabsoivit.Valete.  8         °  mensjs  receptis  litteris   apostolicis,  qnas  ei  de  re- 

concihationenostra  fraternitas   vestra  transmisit, 
mahgnatusest.nonmodonuhum  pro  pace  Ecclesia. 

annrt    _»____>_-_  _^    f____: __._._ 


Thomas  Dei  gratia  Cautuariensis  archiepiscopus, 
et  sedis  apostolicaelegatus,venerabilifratriRoGERio 
Wigorniensi  episcopo,  salutem,  et  pium  in  futura 
prospectum. 


Inspectislitleris.quasnuperabAngliarecenimus       C7n         "aJpellallonibushuJ"smodinondeferre. 
>.es„s  advenere,  quanr  Ll,,iose7onZen„s      _^__2S*^1''''*^ 


potestis  advertere,  quam  malitiose  Londoniensis 
episcopus5quinobis  abinitio  sedis  in  insidiis  quee 
rebatanimamnostram,ut  auferat  eam,nunc  adver- 

susmatremsuametnostram,sanctamCantuariensem 
Ecclesiam,  calcaneum  erigat,  et  ei  primogenitura3 
sortem,  glonam   et  nomen    pra.ripere  moliatur 
Restiterunteinuper  coram  regis  officialibus,  quos 

lnpersecutionemEcclesiaeexcitabatdaudabiliterfra- 
tresnostnjseque  ab  illius  communione  suspenden- 
tesper  parochias  suas  edicto  publico  praaceperunt 
eumacunctis  fidelibus  evitari.  Et  hoc  quidem  fecit 

pnmusvenerabilisfraternosterNorwicensisepisco- 
pusinsynodo  prox.mehabita,  deinde  Cestrensis  in 

episcopatusuo.etD.Wintoniensis,etCices.rensissta- 

httd^esequenli.postquamhtterasnostrasreceperant 
Quia  ergo  nobihtatem  et  religionem  vestram  decet 
praca.terisornareEcclesiam,  honorificare  miui- 
sterium  vestrum,  et  pro  matris,  qua.  vos  in  episco- 
porum  consertio  generavit,  salute  stare  fortiter 
Patrol.  CXC. 


apud  regem  faciens  verbum,  sed  secus  faciens,  et 
procuransseditionem.per  se  etregis  officiales  insti- 
tit,  utepiscopi,  abbates,  et  universi  ecclesiarum 
praelati,  suo  et  subditorum  nomine  adversus  man- 
datum  apostohcumappeharent,  cum  tamen  nobis 
indultumsitappellationibushujusmodinondeferre. 


nonconsentientibus  ei  viris  religiosis,  nec  pro  metu 
offidahum.necpro  mandato  publicce  potestatis, 
cujus  in  inferendo  vim  praetendebat  auctoritatem. 
Inhacsui  necessitate  fidei  vestra3  experimentum 
iacietecciesia,  et  eximiae  virtutis  Deo  et  hominibus 
D  gratissimumtam  pra_sentibus  quam  posteris  relin- 
quehs  exemplum.  Nec  vos  terreant  aut  moveant 
bland.tia.  vel  minae  seductorum,  cum  certum  sit 
quodspes  impiorumperibit,  et  pariet  confusionem[ 
et  qui  timet  pruinam,  irruet  super  eum  nix,  Deum 
veropraetimentibus  nihil  expedientium  deest 
EPISTOLA  CLV. 

AD     EUMDEM. 

THOMAsDei  gratiaCantuariensis  archiepiscopu* 
etapostohcaasedis  legatus,venerabilifratriet  amico 
Roberto  Wigorniensi  episcopo,  salutem,  et  perse- 
verantem  in  fidei  zelo.et  sincera.  charitatis  fervore 
profectum. 

Virihustris  Robertus  comes  Gloucestriee,   pater 

21 


631 


S.  THOMjE  CANTUAR.  ARGHIEP. 


632 


vester  cumplures  haberet  filios,vos  ainpliori  prae  A  Saresberiensi,  et  caeterts,  si   quis  hoc  ausus  fuerit 

Vebiei,CUUi      iu  ....  ..       ,      ;„  o.t^ta™     Unn    oiitom      Flpn     tfte tfi  fit  1  lldir.ft .     IlOn   1D 


caeteris  affectu  traditur  dilexisse,  eo  quod  vos  in 
senectute  genuerit,  et  totum,  prout  indoles  pollice- 
batur,  prudenti*,su8fietvirtutumfomitem  Ueicoo- 
perante  gratia  transfudit  in  sobolem,  quam  utpote 
pretiosissimumab  ineunte  aetate  Domino  consecra- 
vit.Intuemini,  quam  prudens,  quam  fidelis,  quam 
magnanimus,quamconstansfueritille,quiflorentis, 

pugnacis,  gratiosi,  generosi  regis.et  oplulenti,ejus- 
demque  Normannorum  ducis,  et  Boloniae  comitis 
viresaggressusoppressit.Et  non  modoregnopriva- 
tum,  sed  et  captivum  conjecit  invincula.adeoque 
fortunamindignantemhabitafideietvirtutisratione 

contempsit,  ut  pro  reparandi  sacramenti  religione 
nullaexhorruerit  subire  pericula,  et  tandem  caplus 


attentare.  Hoc  autem,  Deo   teste  et  judice,   non  in 
domini  regis,authliisui,autcujuscunque  vel  Eccle- 
siae  vel  personae  ex  cooscientia  nostra  mandamus 
injuriam.sed  ex  necessitate,qua  cogimur  Ecclesise 
Cantuariensisjura  pro  viribus   conservare.  Parati 
enim  sumus,sidomino  regiplacuerit,  filium  suum 
coronare  prodebitoofficiinostri,etutique  honorem 
debitum  et  reverentiam  exhibere.  Non  vacillet  in 
his  implendis,  frater  charissime,  fides  vestra,quia 
fidelis  est  Deus,  qui  vos  supra  vires  tentari  non 
patietur.  Confidite  ergoin  ipso,qui  vicit  mundum, 
et  memineritis,  quoniam  qui  timetpruinam.irruet 
super  eam  nix,  et  qui  declinat  arma  ferrea,  fre- 
quenter  inciditin  arcum  aeneum.  «  Degeneres  ani- 


nnllapxhorruerit  suoire  pencuia,  ei  lauuom  ^u.pi-"»      M -  . 

rn7arc"rarimaluerit,  quam  soror  ejus  et  domina  B  mos  timor  arguet,  ,>et  fortiter  ausos  juvabit  gra 
lncarceran  uidiuein,  4  j  ....       ,.      _,_■_  „nw.nahit.  nnidnu  d  aeant  alu,  nobi 


juris  sui  dispendium  pateretur.  Qui,  licet  invidia 
fortunee  captus  fuerit,  vinculatus  tamen  judicio 
sapientium  tantus  habitus  est,utliberationem  ejus 
commutandametemendamcensuerintregeetregno. 

Contemplatio  viri  clarissimi  vobis  adjiciat  animos, 
et  eum  qui  vos  generosisanguinis  titulo  illustravit, 
coeetaneis  et  posteris  repraesentate  monbus  et  vir- 
tute.Huc  accedit  colendae  virtutis  nobilior  titulus, 
pontificalis  apex,  quisicutepiscopaleofficium  tide- 
liter  adimplentes,  ampliori  gloria  et  honor  coru- 
scantes  illustrat,  sic  timidos  et  ignavos  abjection 
vilitate  reddit  inglorios.  Sal  enim  infatuatum  ad 
nihilum  utile  est,  sed  tanta  abjectione  vilescit,  ut 
nec  stercoribus  comparetur,  quibus  agrorum  infe- 
cunditas  propulsatur.  Nam,  ut  ait  martyr  Cypna- 
nus:Episcopussitimidusest,actumestdeeo.Actum, 
inquit,  quia  cum  ipsum  timor  mundanusinfecerit, 
superestutadomniasalubriter  agenda  inutilisred- 
datur.  Charitas  ergo  timorem  hunc   expellat,  ut 
populiducemexpediat,quiadeficientistimoreducis 

exhortatio  nequaquam  militum  potest  animos  ad 
fortia  roborare.  Et  quidem  nutu  divino  credimus 
accidisse,  utvosad  propulsandam  matris  vestrae, 
sanctw  scilicet  Cantuariensis  Ecclesise,  injuriam 
diebus  his  contingat  transfretare,  quo  praesentiali- 
ter  resistere  possitis  eis,  sicut  nobis  promisistis, 
quieam  gratis  diutius  afflixerunt,  et  adhuc  sine 
causaquaeruntanimamejus,utauferanteam.Quod 

utDeipraeeuntegratiacommodius  facere  valeatis, 
vos  litterisdomini  papee,  tanquam  armis  bellicis, 


tia,  gloria  coronabit.  Quidquid  agant  alii,  nobis 
persuasum  est,  quod  constantiam  vestram  nullius 
turbinis  impetus  franget,  quod  quae  de  ore  vestro 
processerunt,  et  tam  vestro  quam  episcopi  Lexo- 
viensis  scripto  continentur,el  subutriusque  chara- 
ctereimpressasunt  et  expressa,  non  erunt  irrita. 
Absit  enim,  ut  generosus  sanguis  sit  animae  dege- 
nerantis  habitaculum,utpervostituli  patrumoblit- 
terentur,  ut  quaecunque  trepidatiomentis  aut  igna- 
via  operis  evincatpatris,  qui  vos  omnibus  liberis 
praetulit,  erasse  judicium,  et  antiquae  charitatis 
excludat  affectum.  Nam  ut  pie  creditur  a  fidelibus, 
ille  felicius  in  Deo,  quam  in  liberis  vivit,et  studio- 
sis  operibus  aut  reprobis  gratiam  ejus  promereri 
„  potestisautdemereri. 

EPISTOLA    CLVI. 

AD  HENRICUM    WINTONIENSEM    EPISCOPUM. 

Thomas  Dei  gratiaCantuariensisEcclesiaehumilis 
minister,  venerabili  fratri  HENRico.Dei  gratia  Win- 
toniensi  episcopo,  scientiae  etconsilii  spiritum. 

Quanto  vobis  compatiamuraffectu,  isoptimeno- 
vit,  quiscrutator  estcordium.Scimus  quidem  quam 
multa  sint  et  magna,  quae  vos  turbent  et  moveant, 
et  quam  nulli  vel  pauci  sint,  qui  spiritum  vestrum 
roborent,  et  in  hac  tempestateconfirment.Sedviri- 
liter  agite,  confortetur  cor  vestrum,ne  inimici  no- 
stri  praevaleant,  et  dolis  et  circumventionibus  suis 
vos  involvant.  Capite  potius  vulpes,  quae  vineam 
demoliuntur.  Inter  colubros  siquidem  et  tortuoso 


vos  litterisdomini  papee,  tanquam  armis  bellicis,      aemouumur.  mi«   ™w»~  »M« - 

^m^ZesJdlcr^mus,ut  fratrum  nostro-  D  itinere  incedentibus necessaria  es  serpen  na  asta 
praemumeuuus  easc    c     ;  ,      .   f    tr     et  juecto  11 


rumcordapossitisefficaciusinDominoconfirmare 
RogamusitaqueetobsecramusinDominoJesuChri- 
sto°  et  in  virtute  obedientiae,  et  in  periculo  officii, 
honoris,  et  beneficiiprajcipimus,  quatenus  litteras 
apostolicas,quas  vobismittimus,ostendatis  venera- 
bili  fratri  nostro  Rogerio  Eboracensi  archiepiscopo, 
et  aliis  fratribus  et  coepiscopis  nostris,  et  inhibea- 
tis  auctoritatedominipapae,  nepraefatus  Eboracen- 
sisiiho  dominiregis  consecrationis  munus  dare, 
autcoronam,  si  hocab  eo  petitumfuerit,  praesumat 
jmponere.  Sub  eadem  interminatione  preecipimus, 


tia.  Haec  vobis  loquimur   ut  fratri,  et  dilecto  in 

Christo. 

Verum  habemusaliquidadversum  vos,  in  quoob 
excessumvestrumnon  modicum  tristatisumus.Si- 
quidem  procerto  accepiraus,  quod  crucem  vestram 
auream  ab  Ecclesia  vestra  alienaveritis,quodsatis 
improvide  et  contra  omnem  canonum  censuram  fa- 
ctum  interpretamur.  Alienationes  siquidemhujus- 
modi  prorsusa  canonibus  inhibentur.  Propterea 
vobismandamus,  et  mandantesin  virtute obedien- 
ti»praecipimus,quatenusinfraqudragesimumdiem 


imnnnprp   Sub  eauem  lnterminauoue  ui cbuhjiluuc,      . —  t 1 —     ,  •.  -  *„*„_, 

uU°milUer  hoctahibeat.s  ep.scopis  Londonieasi  et     post.iUerarumoostrarnm  suscepUonem.prrfatam 


633 


EPISTOL/E  AD  EPISCOPOS  ET  CLEFUCOS. 


634 


crucem  ad  jus  ac  <lominium  Ecclesiae,  cui  Deo  au-  A  populum,  utjustum  esL  sancta?  Romanae  Ecclesias 


ctorepraesidetis,studeatismodisomnibusrevocare 
Quod  sinon  effeceritis,  ad  pra_sentiam   nostram  a 
quadragesimoillodieinfraduosmenses,supercausa 
alienationis  factaesatisfacturus  venireuon  differas. 
Valeat  fraternitas  vestra 

EPISTOLA  CLXII. 

AD  HENRICUM    WINTONIENSEM  EPISCOPUM 

Thomas  Dei  gratia  Cantuariensis  archiepiscopus, 
etapostolicaesedislegatus.venerabilifratri  etamico 
charissimo.HENRicoDeigratiaWintoniensiepiscopo, 
salutem,el  perseverantem  in  defensione  matris  Ec- 
clesiae  zelum. 

Vestra  discretio    non  potest   ignorare   quae  sub 


obedire,  extunc  per  totum  episcopatum  vestrum  in 
omnibus  ecclesiis  omnia  divina  prohibeatis  officia 
celebrari.excepto  baptismate  parvulorum,et  pceni- 
tentia,  et  viatico,  quod  presbyteri  clausis  januis 
sine  campanarum  pulsatione,  et  omni  solemnitate 
jucunditatisecclesiasticaepronecessitatesalutiscon- 
ficere  permittuntur.  Et  si  nec  sic  in  flagello  populi 
praefatus  dominus  noster  rex  antedictos  excessus 
debita  satisfactionecorrexerit,  noveritis,  et  ei  irre- 
fragabiliter  denuntietis  quoniam  personae  ej  us,quod 
inviti  dicimus,  cum  periculosalutis  nostra.,  ut  ha- 
ctenus  fecimus,  ulteriusauctoreDomino  nouparce- 
mus.SubeademquoqueinterminationepraBcipimus, 
quatenus  eos  excommunicatosesse  publicedenun- 
ocuhs  vestns,  imo  in  conspectu  circumjacentium  B  tiari  faciatis,  quiecclesias,  etecclesiasticaofficia  et 
remotarumquegentium.adversusEcclesiamiuregno  beneficia,  contrasacrorum  canonum  institutionem 
Anglorumpra3sumptaesse  noscuutur.  Et  quod  sine      de  manu  laicorum  accipiunt  ;  qui   clericos  contra 


timore  divini  judicii  noneloquimur,verendum  est, 
ne  dissimulatio  nostra  culpas  auxerit  praesurapto- 
rum,  et  impuaitas  aluerit  audaciam  delinquendi. 
Quinquennium  jam  exegimusexsules,et  proscripti : 
innocentes,  sine  miseratione  eetatis  et  sexus,  sine 
reverentiaconditionis  autordinis.privati  bonis,ad- 
dictiexsilio,variisetatrocibus  injuriis  affecti  sunt, 
sancta  profanantur,  bona  diripiuntur  Ecclesiae,  sa- 
cerdotesprohibenturimplerelegemDomini,et  quas 
professi  suntexercere  canonicas  sanotiones.  Etsub 
praetextu  regiae  diguitatispravitates  obtinent,quas 
pridem  sancti  Patres  in  diebus    suis,  et  in  nostris 


praelatorum  suoruminhibitionem  divina  celebrare 
compellunt;  qui  nuntios  domini  papae  et  nostros,  ne 
Ecclesiae necessitates  prosequantur,impediunt ;  qui 
Ecclesias  ad  honorem  Dei  non  patiuntur  regulariter 
ordinari  ;quidivina.legisinstitutionibus  traditiones 
aut  consuetudines  hominum  ateponendas  praadicant, 
aut  violenter  compellunt  anteferri.  Sed  ex  noraine 
GaufredumCantuariensem  archidiaconum,  Rober- 
tum  vicarium  ejus,  RicardumdeIvelcestre,Willel- 
mum  Giffard,  Nigellum  de  Sacca-Villa,  Ricardum  de 
Luci,  Thomamfilium  Bernardi,  Adam  de  Cheringis, 
quos  pridem  excommunicavimus,  edictocanonico 


sedesapostol_cacondemnavil.Saepecoina_onitusest(,  publicetiscunctis  fldelibus  esse  vitandos  Ad  haec  si 
domiuus  rex.  nt  ista  Ar>iriot..»_t   >-,_>,.  __r.,_.--,™_.   -.--.       i .. .  ~  '  ai 


domiuus  rex,  ut  ista  corrigeret,  per  episcopos,  per 
abbates,  per  subdiaconos  curiae,  per  cardinales  ;  et 
nunclandemquasi  peremptorioedicto  perdomiuum 
Gratianumsubdiaconum  etnotariumapostolicaese- 
dis,  et  magistrum  Viviauum  urbis  veterisarchidia- 
conum,  utaut  per  istos  praesumpta  corrigeret,  aut 
in  se  et  in  terra  sua,  quam  meruerat.  animadversio- 
nem  justitiae  sentiret.  Ipseveroab  eo  non  modo 
exauditi  non  sunt,  sed  in  venerabili  viro  magistro 
PetroCarnotensiarchidiacono,et  aliisnuutiis,  quos 
ad  eum  in  verbis  pacificis  miserant,  graves  injurias 
exceperunt.  Siquidem  in  omni  mausuetudine  domini 
papae,et  diuturnitate  patientiae  nostrae,  et  exhibi- 
tione  humilitatis,  non  quievit,  aut  mitigataest  ira- 
mauitasejus,sedabimpunitatefe.ociorindeteriora 
semperexcrevit.  Ne  ergo  nos  ulterior  dissimulatio  D 
malitiae  consensisse  convincat,  et  ante  districti  Ju- 
dicis  oculos,  apud  quem  non  est  acceptio  persona- 
rum,  damnationi  reos  addicat,tantosexcessus  irre- 
quisitosamodopraeterire  nou  possumus,  necaude- 
mus.  Inde  est,  quod  fraternitati  vestrae  in  virtute 
obedientiae,  sub  anathemate,  in  periculodignitatis 
etordinis,  apostolica  auctoritate  et  nostra  praeci- 
piendo  mandamus,quatenus,nisi  infra  purificatio- 
nem  bcataeManaedominusrexEcclesiae  Deiet  nobis 
ablata  restituere,  et  proscriptos  innocentes  debita 
juris  redintegratione  revocare  studuerit,  et  sacras 
Ecclesiae  sanctiones  vigere  permiserit,  et  clerum  et 


Joannes  decanus  Saresberiensis,  et  Guido  decanus 
Waltham,Joaunes  Cumin,  RadulphusLandavensis 
archidiaconus,Wimaruspresbyter,alumnuscomitis 
Hugonis,  Ecclesiae  Dei,  quam  laeserunt,  et  nobis 
infra  diem  Nativitatis  Dominicae  non  satisfecerint, 
eosextuncexcommunicatosessepubiicedenuntietis'. 
Confortamini  in  Domino,etinpotentiavirtutis  ejus, 
quia  fidelis  est,  nec  vos  supra  vires  tentari  patietur. 
Sed  ex  quocum  Josue  secundum  legem  sacerdota- 
libus  insonueritis,  tubis,omnes  munitiones  hostium 
diruetet  dissipabitantefaciemvestram.  Probabitur 
autem  hic,  qui  Christi  sacerdotes  sint,  qui  servi 
Relial.  Dirigatinbeneplacito  suoDeusopera  vestra, 
etEcclesiaesuae  pacem  sua  virtute  et  gratia,vestro- 
que  mioisterio  reforraare  dignetur. 

Waltero  Roffensi  episcopo  sic,  ubi  habetur,  per 
episcopalum  vestrum, pertoiamCantiam.  Sicut  Hen- 
rico  Wintonieusi,  sic  Norwicensi,  C.icestreusi, 
Exoniensi,  Wrigornensi,  Dunelmensi.  David  Mene- 
viensi  vero,  et  Nicolao  Landavensi,  et  Codefrido 
Lavenensisic  :  Per  lotamtcrramfijus,  qiue  in  epi- 
scopatuvestro  esl,  inomnibus  Ecctesiis. 

EPISTOLA  CLVIir. 

AD  EUMDEM 

Venerabili  domino,  et  tum  proveclione  aatatis  et 
morumsanctitate,  tum  consecrationismunerecha- 
rissjmo  Patri  Henrico  Dei  gratia   Wiutouiensi  epi- 


635 


S.  THUMAS  CANTUAH.  AHCHIEP. 


636 


scopo,  Thomas  ejusdem  miseralione  Cantuariensis  A  tionem  neeesseest  scandala  provenire,  ut  tribula- 


archiepiscopus,  et  sedis  apostolicae  legatus,  salu- 
tem,  et  beati  certaminis  cursum  feliciter  consum- 
mare. 

Sinceritati  vestrae,  Pater  amande,  quatenus  pro 
tempore  licet,  gratiarum  referimus  actiones  super 
honesto  etpleno  sapientiae,  maturitatis,  et  divini 
timoris  consilio,  quod  nobis  in  spiritu  fortitudinis 
vestra  charitas  per  praesentium  latorem  nuper  exhi- 
buit ;  et  super  solatio,  quod  necessitatibus  nostris 
vestra  saepius  pietas  miuistravit.  Sic,  Pater,  decet 
virum  sanguine  generosum.et  clarum  atavis  regi- 
bus,  sed  cultu  virtutis  et  religionis  exhibitione 
clarissimum,  generis  exornare  nobilitatem.  Sic 
debet  Christi  sacerdos  et  pontifex  vitam  consum- 


tionibusprobenturelecti,quiprobatipcrpatientiam 
coronam  gloriaa  acquirunt  sibi.  et  aliis  proficiunt 
per  exemplum.  Sed  vae  illi,  per  quem  scandalum 
venit !  Quia  ergo  Londoniensis  episcopus  non  par- 
cita  scandalis,  et  inter  caetera  jpatentis  malitiae 
opera,  postquam  Satanaetraditusest,  etiam  contra 
matrem  suam  etvestram,  S.  CantuariensemEccle- 
siam,  tam  impudenti  audacia  et  parricidali  impie- 
tate  calcaneum  erexit,  ut  dicere  ausus  sit  se  ei,  ex 
quo  translatus  est,  nullam  debere  subjectionem 
autobedientiamexhibere,  et  ad  cumulum  damna- 
tionis  suee  adjecit,quod  cathedram  archiepiscopalem 
Londoniamtransferri  faciet,  fraternilatem  vestram, 
dequapleneconfidimus,quantapossumusaffectione 


mare,  ut  vivens  honorificet  ministerium   suum,  et  B  rogamus,  quatenus  pro  matre  vestra  defensionis 


Ecclesiam   Christi  post   fata  aedificet,    et    relicto 
probitatis  exemplo  posteris,  sua   vel   perfectiores 
faciatimitari  vestigia.   Memoria  talium  perpetua 
benedictionevigebit  in  generationibus  saeculorum, 
et  claritas  eorum  ut  firmamenti  splendor,  in  aeter- 
nitatem  fulgebit.  Quia  ergo    talentum  consilii   et 
fortitudinis,  prae  ceeteris  con-terraneis  et  coaetaneis, 
vobis  interinnumera  charismatum  dona  contulit 
Spiritus  sanctus,   paternitatem  vestram,   quanta 
possumus  affectione,  exoramus,  ut  conflrmare  me- 
minerit  fratres  vestros,  eteos  animareet  roborare 
studeat,  tam  exhortationibus  quam  exemplis.  Nam 
juxta  Salomonem  -.Fraterquiadjuvatur  a  fratre, 
quasicivitasfortiset  inexpugnabiiis.  Et  certe  opera 
vestra  de  caetero  debent  esse   fortium   armatura.  C 
Etjustum  est,  ut   quod   alii  laudabiliter  egerint, 
vestris.Pater  titulis  ascribatur.  Quidenim  poterunt 
operari,  nisi  quod  provectiorem  sapientia,  retete  et 
gratiavidebuntoperantem?Etquidemquodquidam 
eorum  jamerecti  sunt,  ct  ut  audivimus   et  spe- 
ramus,  contra  membra    Satanae   nobiscum  stare 
disponunt,vestrisimputant  meritis,quiquod  uuper 
actum  est,  audierunt.  Nec  est  quod  vos  in  diebus 
istis  vereri  oporteat,    cum  vestram  conditionem 
nobilitas,  prudentia,  copia  rerum  et  amicorum,  et 
aetatis  reverentiaalaesione,  quaepotestin  dissimili 
statu  manentes infestare,  def endant.  Siquidem  non- 
nulli  fortasse,  qui  vobis  crederent  nonesseparcen- 
dum,  vestris,  quos  in  hac  tempestate  verentur  of- 


clypeum  opponatis  filio  Belial,quiprae  caeteris  allo- 
phylis  tanquam  alter  GoliathdeGeth  solus,  auctore 
Domino,  de  castris  incircumcisorum  progredi  non 
erubuit,  nec  timuit  universitatemfiliorum  Cantua- 
riensis  Ecclesiaeprovocare  ad  certamen,  dum  ma- 
tris  eorum  sanguinem  sitit,  et  catholicae   pacis  de- 
serit  unitatem.  Scripserat  domino  papae  pro  fratre 
nostro  Eboracensi  archiepiscopo,   sollicitans  eum 
etiam  attestatione  mendaci  et    mendosa,    ut  eum 
pateretur  crucem  deferre  per  provinciam  nostram, 
nescio  quid  emolumenti  sibi   suspicans   eventu- 
rum,  si  odio  personae    nostrae   Ecclesiam,    cui  ex 
professione  fidem  et  obedientiam  debet,  quocunque 
lesisset  modo.  Sed  Christus,  qui  Cantuariensem  a 
prima  fundatione  inter  turbines  varios  et  magnas 
multasque  procellas  rexit  et  fovit  eclesiam,  mise- 
ricorditer  operatus  est,  ut  in  pleno  consistorio  per 
testesomni  exceptione  majores  revelaretur  falsitas 
et  iniquitas  ejus.  Deo  autem  in  primis  gratias  agi- 
mus,  deindevobis,  etceeteris  fratribus  nostris,  qui 
nos,  utoportuit,  ex  quo  eum  constitit  anathemate 
condemnatum,ab  illiusparticipatione  suspendistis, 
et  tam  ill  um  quam  caeteros  excommunicatos  nostros 
per  episcopatum  vestrum   edicto  publico  jussistis 
evitari.  Claruithic  fides  vestra,  constantia  virtutis 
effulsit,qurepublicaepotestatisetofficiahumminas, 
eeque  ut  blanditias,  mandatis  Dei  censuit  postpo- 
nendas.  Liberastis  conscientias   vestras,   famam 
purgastis,  dum  tam  verbo  veritatis    quam  forti- 


fend  re,  procuidubio  parcent  in  vobis.  et  a  domo  D  tudinis  exemplo  docmstis,  quod  ^opojtuj  quam 
'  "  r        .       .  ,  u — «.'«a.^nn/w/of  nhoilirp  r.P.pt.nm    ltarriift   nabea 


vestra  flagellum  suspendet  impius,  ne  quod  pro 
meruit  propinquorum  vestrorumministerio  veniat 
super  eum.  Csetera  non  exaranda  litteris  latoris 
praesentium  fidei  commissa  sunt,  vestris  duntaxat 
auribus  intimanda.  Quem,  si  placet,  ut  probatae 
veritatis  fratrem  admittetis  et  audietis.  Valeat  san- 
ctitas  vestra,  Pater  amande,  et  creationem  suam, 
nostram  parvitatem,  loquimur.in  orationibus  suis 
Deo  commendare  memmerit. 

EPISTOLACLIX. 

AD  EUMDEM. 

Ad  sanctorum  gloriam,  et  reproborum  damna- 


hominibus  oportet  obedire.  Certum  itaque  habeat 
sinceritas  vestra,quandoquidem  tanta  charitas  Dei 
per  Spiritum  sanotum  diffusa  in  cordibus  vestris 
testimonio  clari  operis  processit  in  publicum,  ser- 
vili  timore  depulso  et  excusso,  quod  Deus  cito 
Satanam  conteret  sub  pedibus  vestris,  et  de  cer- 
tamine  proventum  educet  gloriosum.  Et  quidem 
tanto  citius  et  gloriosius,  quanto  ferventius  et 
constantius  ininceptaperseverabitis  veritate.  Unde 
vos  oramus  et  obsecramus  in  charitate  Dei,  et 
obtestamur  per  fidem,  per  obedientiam,  per  sin- 
ceritatis  affectionem,  quam  matri  vestrae  Cantua- 
riensi  Ecclesiae  debetis,  quatenus  ad  tuendam  di- 


637 


EPISTOL/E  AD  EPISCOPOS  ET  CLERICOS, 


638 


gnitatem  et  jura  Cantuariensis  Ecclesiae,  cui   pro-  A 
fessionem   exhibuistis,   contra   preefatum   episco- 
pum  exsurgatis  in  adjutorium  nobis,  et  domino 
papae  scribatis    et    curiae  testimonium  veritatis, 
quale  filios  pro  matris  justitia  reddere  decet.  Nam 
qui  illud  subtraheret  in  articulo  tanti  discriminis 
procul  dubio  infidelis  habendus  esset,  et  infideli 
deterior,  in   quem  jus  exigeret  usque  ad  interne- 
cionem  omnes  fideles  irruere.  Nec  tamen  res  ista 
quidquam  potest  habere  periculi,  cum  veritas  per- 
spicua  sit,  et  ut  dici  solet,  lippis  et  tonsoribus  pa- 
tens.  Sed  quia  maledictus  est,  qui  gladium  revocat 
a  cruore,  et  pestilens  flagellandus  est,  ut  erudiatur 
sapiensadsalutem.seipsumlegissubjicitmaledioto 
quicunque  parricidae  cum  lapide  non  occurit  et 
gladio.  Videtur  namque  praestare  consensum,  qui  g 
cum^possit,  non  arguit  aut  impedit  talia  committen- 
tem.  Et  ne  a  nobis  districtius  exigatur,  si  eorum  qui 
Ecclesiam  persequuntur  et  quos  ut  pcenitentiam 
agerent,inmultapatientiajaml'eretotoquinqueunio 
supportavimus,  magnas et  manifestas ulterius  dissi- 
mulaverimusculpas,fraternitativestraedenuntiamus 
nospubliceexcommunicasse  Gaufredum  Cantuarien- 
sem  archidiaconum,  et  Robertum  vicarium  ejus, 
Ricardum  de  Ivelcestro,  Willelmum  Giffard,  Ricar- 
dum  de  Luci,  Adam  de  Cheringis,  et  item  eos  qui 
officia  vel  beneficia   ecclesiastica  contra  sacrorum 
canonum  institutionem  demanu  laica  acceperunt, 
vel  eausurpaveruntpropria  temeritate.  Similiter  et 
illos,  qui  domini  papae  nuntios  aut  nostros,  ne  Ec- 
clesiae  necessitates  prosequantur  impediunt.  Vobis  r 
ergoauctoritate  dominipapaeet  nostra  mandamus, 
quatenus  eos  tales  habeatis,et  in  episcopatu  vestro 
haberi  faciatis,  quales  haberi  debere    solemniter 
excommunicatos  sacrorum  canonum  disciplina  prae- 
scribit.  Valeat  semper  in  Domino  vestra  fraternitas 
et  nos  et  causam  Dei,  quae  in  manibus  nostris  est, 
sanctorum    orationibus  commendare  meminerit. 
Valete. 

EPISTOLA  CLX. 

AD  EUMDEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Henrico 
Wintoniensi  episcopo 

Ut  aliquid  simile  loquamur  Apostolo,  gratias 
agimus  Deo,quiodorem  notitiae  suae  per  vos  mani- 
festat  in  omni  loco.  Quoniam  sicutfama  vulgante 
didicimus,fides  vestrain  articulotempestatis  hujus 
enituit,etcharitas  abundantius  effulsit,  in  columna 
virtutis  osteusa,  et  exhibita  auctoritate  pontificis, 
Namadversusfiliosdiffidentiae,virosBelial,inquibus 
Satanas  mysterium  iniquitatis  patentius  operatur, 
cumnuperEcclesiamscindere  voluissent.etextortis 
juramentis  attentarentobedientiae,  et  fidei  virtutem 
exstinguere.vosexadversoascendentesopposuistis 
murum  prodomo  lsrael.etaudaciameorumrepres- 
sistis  inspirituetvirtutc  Heiiae,  et  corda  eorum  qui 
pavebant,  in  clero  viriliter,  ut  oportuit,  erexistis, 
utDeumhomimbus  praetimerent.et  vestigiapatrum 
sequerentur  iu  Christo.  Ille  vobis  in  his  adjutor 


astitit.  qui  perseverautiam  vestram  coronabit  in 
ccelo,  et  hic  in  brevi  consolabitur,  subjiciens  eos 
pedibusvestris,quiadversusDominumdepermissa 
sibi  momentanea  potestatis  indulgentia  fallaciter 
gloriantur.  State  ergo  in  eoquod  coepistis,  et  quam 
jampromeruistiscoronamfideiintermissionenolite 
rejicere,  quibus  anchora  per  gratiam  Dei  firmiter 
haeret  in  portu  consolationis  et  pacis.Providete,  ne 
vosinterimcircumveniatinimicus,neadversusapo- 
stolicamsedem,vel  matrem  vestram  S.  Cantuarien- 
sem  Ecclesiam  vobisconsentientibus  praesumatur, 
quod  etilli  laborem,  et  vobisjacturam  et  pceniten- 
tiamvaleatin  posterumgenerare.  Accepimusenim, 
quod  quidam  malitiosi  homines  dominoregi  per- 
suadere  nituntur,  ut  in  injuriam  matris  vestrae  Can- 
tuariensis  Ecclesiae,  et  laesionem  nostram,  filium 
suum,  quem  Deus  et  ab  hoc  infortunio  et  ab  ora- 
nibus  inalis  liberet,  permanum  venerabilis  fratris 
nostri  Eboracensis  archiepiscopi  in  regem  faciat 
coronari.QuodquiacontradignitatemCantuariensis 
Ecclesiaeessedignoscitur.dominuspapalitterissuis, 
quas  vobiset  aliis  fratribus  nostris  transmittimus, 
tam  praefato  archiepiscopo  quam  omnibus  episcopis 
Anglias  interdicit.  Et  nos  sialiud,  quod  absit  idem 
archiepiscopus  aut  alius  attentare  praesumpserit, 
ne  vos  aut  aliquis  de  fratribusnostris,  aut  his  qui 
nobis,  sive  ex  officio  legationis,sivejure  metropo- 
litico  subjecti  sunt,  assistere  audeat,  apostoiica  et 
nostra  auctoritate  in  virtute  obedientiae,  et  sub  ana- 
themate  penitus  inhibemus,  appellantes  adversus 
omnemanimam  quae  se  tantaepraesumptioniatten- 
taveritimraiscere.  diemque  praefigimus  purificatio- 
nem  sanctae  Mariae. 

EPISTOLA  CLXl 

AD  EUMDEM. 


I) 


Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Henrjco 
Wintoniensi  episcopo,salutem  etinvia  mandatorum 
Dei  promereri  bravium  supernas  vocationis. 

Fraternitatem  vestramlaterenon  possuntcalami- 
tates.quae  jam  per  sexannos  Anglicanam  Ecclesiam 
afflixerunt,  sed  praecipuematremvestramCantuari- 
ensem  Ecclesiam,  cujus,  sicut  ex  charitate  debetis 
miseriis  corapati.sicexnecessitateofficiiet  exhibita 
professione  vos  oportet  ipsius  obedire  mandatis. 
Exspectavimus  poenitentiam  dominiregis,  sed  ille, 
quod  sine  moerore  non  possumus  eloqui,adeo  mise- 
ricordia  Dei,  et  sacrae  Romanae  Ecclesiae.  et  nostra 
patientia  semper  abusus  est,  ut  novissima  ejus  in 
dies  Ecclesiee  Dei  fierent  deteriora  prioribus.  Ne 
ergo  sanguisejus  et  coinpereuntisEcclesire  requira- 
tur  anobisjraternitati  vestraeinvirtute  obedientiae, 
in  periculoordinis,honoriset  beneficii  praecipiendo 
mandaraus,  quatenus  infra  quindecim  dies  a  sus- 
ceptione  praesentiura,  per  totam  dioecesim  vestram 
omniadivina,praeterbaptismaparvulorumetpceni- 
tentiasmorientium,prohibeatis  officia  celebrari,  et 
aborauibus  subditis  vestris  interdicti  sententiam, 
quantuminvobisest,faciatisinviolabiliterobservari; 


G39 


S.  THO.YLE  CANTUAR.   ARCHIKP. 


640 


portitori  prospicientes  sicut  vobis  et  ordini  vestro  A  bates.  subdiaconos  curiae,  per  cardinales,  quos  vel 


cupitis  esse  prospectuna.  Alioquin  vos  ipsos  exinde 

ab  episcopali  et  sacerdotali  offlcio   noveritis  esse 

suspensos.Deo  potiusquamhominibus  obedientem 

reverentiam  vestram  coronet  Pastor  pastorum,  et 

Princeps  principum  immarcescibili  aeternae  gloriee 

corona. 

Eodem  modo  omnibus  episcopis  Anglix  et  Gualiiae. 

EPISTOLA  CLXII 

AD  ROBERTUM  PRjEPOSlTUM  ARCENSEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiseopus,  Roberto 
praeposito  Arcensi. 

Siverum  estquodaudisti,dominumpapam  latere 
non  potest,  et   per  nuntios  nostros,  quos  in  dies 


prosuareverentiaoportueratexaudiri,  commonitus 
sit,  et  semper  facta  sint  novissima  ejus  atrociora 
prioribus.QuiaergOYenerandumest  ne  nos  ulterior 
dissimulatio  reos  damnationi  obliget  ante  Deum, 
apud  quem  non  est  personarum  acceptio.et  quipo- 
tentes  potenter  punit,  vobis  in  virtute  obedientiae, 
sub  anathemate,  in  periculo  dignitatis  et  ordinis, 
domini  papae.cujus  vice  fungimur,  et  nostra  aucto- 
ritate  praecipiendo  mandamus,  quatenus,  nisiinfra 
Puriflcationem  beatae  Mariae  praefatus  dominusno- 
ster  rex  Ecclesiae  Dei  et  nobis  condignam  satisfa- 
ctionem  exhibuerit,ext  unc  a  di  vinorum  celebratione 
cessetis,  excepta  pcenitentia,  et  viatico,  et  his  quae 
religionisfavore  locis  venerabilibus  indulgetsacro- 


singulosexspectamus,superhoc  confidimus  certio.  b  rum  canonum  dispensatio,  januis  clausis,  exclusis 


rari  in  brevi.El  perfectohonorem  domini  et  amici 
nostrijitadesideramus.sicutsalutemanimaepropriae. 
Honore  siquidem  maximo  a  Christo  dignissimus 
est ;  cuiadgubernandumimperiumadestuobilitas, 
generi  prudentia  suffragatur,  delinqueutes  coercet 
rigore  justitiae,  subditos  obtemperantes  juri  man- 
suetudinis  moderatione  gubernat,  Ecclesiam  vene- 
ratur  et  protegit,in  ministrissuis  suscipit  Christum, 
el  universorum  gratiam  benignitate  provocat,  et 
obsequiisetbeneficiisobligat  affectiones.Non  saevit 
insubditos,necoccasionesjustitiae  praetextu  quaerit, 
quibuscruciet  pauperes,exhauriatet  spoliet  copio- 
sos.Haecfuitquondamnobiliumgenerositas  Augus- 
torum,quam  lste  praeter  conterminalium  et  coaUa- 
neorum  moremexercet,  qui  saluberrime  ethones- 
tissime  novit,  et  consuevit 

Parcere  subjectis,  et  debellare  superbos. 
Prompto  igitur  etprono  animo,si  Deus  opportuni- 
tatem  dederit,  operam  dabimus  et  diligentiam,  ut 
fiatei  inbeneplacito  Domini  secundum  desiderium 
tuum.Sed  vellemus  utresordine  suo  rite  procede- 
ret,  ut  gradus  honoris  debitus  non  deesset  ascen- 
denti,  qui  medius  est  interhabitum  etoptatum.Sa- 
tis  dictum  credimus  sapienti.Tu  interim  utdiligen- 
ter  audiaset  exaudias  quae  tibi  per  mayistrum  Ro« 
bertum  clericumnostrum  significata  sunt,  petimus 
affectuose,  rogantes  affectuosius.ut  colloquio  regis 
etcomitis,quod  speratur,  a  nobis  revertens  valeas 
interesse. 

EPISTOLA  CLXIII 

AD   CLEREMBALDUM  ET  FRATRES   SANCTl 
AUGUSTJNl. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus  Clbrem- 
baldo  electo,  et  fratribus  S.  Augustini. 

Quanto  majorem  cum  S.  R.  Ecclesia  contraxistis 
familiaritatem.tanto  ad  reprimendas  et  ulciscendas 
injurias  ejusvirilius  debetis  insurgere,  et  qua  iide 
illi  adhaereatis,  operis  testimonio  comprobare.Nec 
dubium  estin  illius  redundare  injuriam,quod  ipsa 
prohibente  tot  et  tanta,  et  tandiu  adversus  Angii- 
canam  Ecclesiam,  et  nos,  et  nostros  praesumpta 
sunt,cumdominusrex  saepeper  episcopos,  per  ab- 


personislaicis.sine  campanarum  pulsatione,  et  so- 
lemnitatibus,quas  intempore  quietis  etlsetitiae  con- 
suevit  Ecclesia  exercere.  Ad  haec  Gaufredum  Can- 
tuariensem  archidiaconum,  et  Robertum  vicarium 
ejus,  Ricardum  de  Ivelcestre,  Nigellum  de  Sacca- 
villa,  WillelmumGiffard.Ricardumde  Luci,  Adam 
de  Cheringis,quoniampublice  excommunicatisunt, 
preecipimus  a  cunctis  fidelibus  evitari,  quia  qui 
scienterexcommunicatocommunicat,seipsumpari 
anathemateeximmundaparticipationecondemnat. 
Similiter  conventuiMalmesberiensi,  et  Laurentio 
abbati  Westmonasterii,  abbati  S.  Albani,  et  S.  Ed- 
mundi,sic  :extunc  prorsus  a  divinorum  celebratione 
cessetis,  etin  cunctis  ecclesiis,  quae  advestramju- 
P  risdictionempertinent.omniadivina  prohibeatisof- 
'  ficia  celebrari,  excepto  baptismo  parvulorum,  et 
poenitentia,  et  viatico. 

EPISTOLA  CLXIV. 

AD  EOSDEM. 

Thomas  archiep.  Cant.,  Clarembaldo  viceabbati 
Sancti  Augustini  et  fratribus  ejusdem  loci. 

Quanto  sacrosancta  Romana  Ecclesia  monaste- 
rium  vestrum  amplioridonavitgratia.tantodiligen- 
tiusipsiusdebetis  obedire  mandatis.Undedevestra 
obedientia  spern  certam  concipientes,  vobis  auctori- 
tate  domini  papae  et  nostra,  in  virtute  obedientiae, 
in  periculo  houoris,  officii  et  gradus,  praecipiendo 
mandamus,quatenus  infra  quindecim  diesasusce- 
ptionepraesentium  abstineatis  abomnibus  divinis, 
D  excepta  pcenitentia  morientium  etviatico,  quod  ja- 
nuisclausis  et  laicis  exclusis,  privatim  fieri  neces- 
sitas  exposcit,  et  religionis  impetrat  favor.  Sub  ea- 
dem  quoque  interminatione  praecipimus,  ut  in  om- 
nibuslocisjurisdictionis  vestraj  ecclesiasticaefacia- 
tis,quantuminvobisest,hujusinterdicti  sententiam 
iuviolabilem  observari. 

SimUiter  Westmonasterii,  Sancti  Albani,  Sanctt 
Edmundiet  Malmesberiensi  abbatibus. 
EPISTOLACLXV. 

AD  ARTHURUM   DE  BURGIS  ET  COMPLICES  EJCS 

Thomas  Cantuariensisarchiepiscopus  Arthuro  de 
Burgiset  complicibus  suis. 


641 


EPISTOL.G  AD  EPISCOPOS  ET  CLERICOS. 


642 


Relatum  est  nobis,  Arthure,  te  in  nos  pariter  et 
Ecclesiam  Cantuariensem,inatrem  tuam,gravissime 
el  sinemeritisdeliquisse.  Tu  enim,  ut  nobis  sugge- 
stum  est,  cum  tuis  complicibus  in  Hiberniam  ire 
praesumpsisti,  et  lbidem  falsa  praedicatione  tuorum 
et  tua  machinatus  es,  ut  clerici  etepiscopi  Gwalliae 
ordineset  sacramentareciperent,quasia  novo  me- 
tropolitano  sibi  in  Hibernia  constituto.  Veraciter 
scias,  quoniam  immoderate  deliquisti  machinando 
talia,  et  veniendo  in  damnum  Cantuariensis  Eccle- 
siae,  matris  tuae.  Et  idcircomandando  tibi  praecipi- 
mus,  et  inpericulo  ordinis  tui  et  beneficiorumtuo- 
um  tibi  firmiter  injungimus,  ut  tu  cum  Laurentio, 
et  Jacobo,  et  Hucteridio  in  purificatione  beatae  Ma- 
riae  nostro  te  conspectui  repraesentes,  satisfacturus 
Deo,  etnobis,  et  EcclesiaeCantuariensi,  matri  tuae, 
super  his  et  aliis,  quae  tibi  objicientur. 
EPISTOLACLXVI. 

AD  RICARDUM  PRIOREM  ET  CAPITULUM   DE  DOVERA 

Lamentati  sumus,  elc.  Vide  similem  epistolamad 
onventum  Cantuariensem  directam. 
EPISTOLA  CLXVH. 

AD    SIMONEM    PRiOREM    DE    MONTE     DEl     ET    BERNARDUM 
DE  COftlLO. 

Thomas,  archiepiscopus,  Simoni,  priori  de  Monte 
Dei,  et  Bernardo  de  Corilo. 

Mandatum  domini  papae  dilectio  vestra  suscepit, 
quatenusregem  conveniretis,  ut  nobisecclesiamno- 
stram  et  gratiam  suamrestituat,  nos  autem  parati 
uimus, sicut  praesentes  vidistis,ponere  nosomnino 
adhonorem  Dei  etsuumin  misericordiaDei  et  sua. 
Non  placuit  ei  haec  forma,  nisi  nosobiigaremusad 
observatiouem  consuetudinum,  quas  antecessores 
nostrisuis  servaverant.Promissimus  ergoquodeas 
libenter  servaremus,  quatenus  possemussaZuoo?*- 
dine  nostro:  etquod  quidquidsecundum  Deumpo- 
terimus,  pro  recuperanda  gratia  ejus  devotissime 
faceremus.  Noluitacquiescere  nisi  absolutepromit- 
teremus  nos  illas  consuetudines  servaturos.  Quod 
quidem  omnimo  non  licuit,  quia  aliquae  earum  a 
sede  apostolica  condemnatae  sunt.  Parati  vero  su- 
mus,  si  placuerit  illijuxta  mandatum  apostolicum 
recipere  ecclesiam  et  sedem  nostram  cum  gratia 
sua.  Et  recolite  quod  dominus  papa,  qui  vobis  in 
virtute  obedentiae  mandati  sui  exsecutionem  in- 
junxit,non  praecepit  nos  aliquibus  promissionibus 
obligari.  Supplicamus  ergo  sanctitati  vestrae,  ut 
obedientiam  dominipapee  exsequinon  gravemini, 
sed  eam,sicutsanctos virosdecet,studeatisimplere. 
EPISTOLA  CLXVIII. 

AD  FRATREM  NICOLAUM  DE  MONTE  ROTHOMAGENSl. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus/.fratriNico- 
lao  de  Monte  Rothomagensi. 

Novitfraternitas  tua,  quampatienter  sustinueri- 
musdamna,injuriasetcontumelias  nobis  et  nostris 
illatas a dilectissimo  domino nostro,illustri rege  An- 
glorum.lpseautemabusus  patientianostra,adsanc- 
tissimae  matris suae  prorupitinjurias,sponsam  loqui 


A  murcrucifixi:etillamnonest  veritusancillare,  pro 
cujusIiberationeEiliusDeiDeusmorteturpissimavo- 
luitcondemnari.Monuimus  eumaffectu  patris,  sae- 
piusfide  domino  debita  supplicavimus,corripuimus 
eumauctoritatepastoris ;  ipseauleminpersonanos- 
trapatremsuumitidemfidelemcontempsit  etpasto- 
rem  ;etnequiddeceeteroveritatisubtractumsit,quod 
Ecclesiae  periculosius  et  ei  perniciosius  est,  illum, 
cujus  gerimus  vicem,sprevit  Christum.  Habeantur 
haecvana,  et  contemnat,  ut  solet,  si  Filius  Dei  Ec- 
clesiae  non  dicit  pastoribus :  Qui  vos  spernit,  me 
spernit ;  utquitangit  vos,  tangitpupillamoculimei. 
Processit  ulterius  sollicitudo  nostra,  at  ei  pro  pace 
Ecclesiae  summus  pontifex  devotas  preces  ageret, 
sed  non  est  exauditus.  Exhortationes  adhibuit,  et 

B  surdum  reperit  auditorem.  Increpationes  adjecit  : 
contemptae  sunt.  Tandem  apostolica  tuba  commina- 
tiones  intonuit,  sed  nec  sic  potuerunt  fides  etratio 
excitari.Ne  quid  autemomitteremus  ex  contingen- 
tibus,  rexFrancorum,quieiest  amicus  etdominus, 
omnem  adhibuit  operam  et  diligentiam,  sed  nec 
ille  pro  sua  reverentia  meruit  exaudiri.  Ad  collo- 
quium  ejus  acoessimus,  sed  nec  ad  conspectum 
ejussumusadmissi,nequenostrinominisautcausae 
Dei  permisit  fieri  mentionem.  Misimus  ei  postea 
nuntios  venerabiles  viros,etlilteras  patentes.utpe- 
tierat,  in  quibus  expressa  erat  et  justitia  Ecclesiae, 
et  nostrae  petitionis  sententia,  sed  noster  et  eorum 
labor,  quantum  in  eo  est,  cessit  incassum.  Secuti 
eramus  fidem  dominae  imperatricis,sicut  tu  nosti,et 

q  ipsa  ignorare  non  debet,  sed  nos  usquequaque  de- 
lusit.  Quia  ergo  haec  patientia  nostra  Ecclesiae  Dei 
perniciosa  est,  sed  perniciosorilli  cujus  novissima 
fiunt  in  dies  deteriora  prioribus,  nobis  autem  per- 
nicioissima,  quos  oportebitante  tribunal  sponsinon 
modo  de  operibus  propriis.sed  etiam  de  sanguine 
ejusetafflictionesponsaereddererationem.procerto 
noveris.et  dominaeiraperatriciintimes,quodin  per- 
sonam  ejus  et  terram  in  brevi,  imo  in  brevissimo 
vitacomiteetDeo  auctore,exeremus  gladiumSpiri- 
tus  sancti,qui  omni  gladio  ancipiti  penetrabilior  est, 
ut  si  t  in  ruinarn  ind  uratae  carni  ,et  sopito.iuio  exstinc- 
to  spirituiinsalutem.Persuadeasergo  dominaenos- 
trae  ut  nos  de  caetero  habeat  excusatos  in  eo,quod 
ultradissimulare  nonlicel :  sciatquepro  certo,quod 
sirevixerit  tilius  ejus,  et  consilium  matris  recipiat 
audiens  vocem  Dei,nos  ad  honorem  Dei  et  volun- 
tatem  suam  paratos  inveniet.  Interim  morientem 
filiumpariter,eteodemlugeamusaffectu,quisalutem 
ejuset  honorem,Deo  teste,consimiIidesiderio  opta- 
mus  pariteret  oramus.  Haeccum  dolore,  lacrymis, 
singultibus,  etsuspiriis  loquimur,tanquam  viscera 
nostradeclaustropectoris  acerbitate  ferri  extracta, 
ardore  cauterii  inuramus.  Quod  et  Deus  scit,  in 
cujus  injuriam  exercereulteriusnon  debemus  im- 
piam  pietatem,ei  interrismatrem,patrem,sororem 
praeferendo,velDominuin.Nonestdolor,sicutistedo- 
lor,sedcharitasDei,etutTTitas  ethonorejus  quicura- 
tur,nos  urget,ut  hunc  forti  animo  sufferamus.  Valete. 


I) 


Gi3 


S.  TIIO.M  !•:  CANTUAK.  AHCHIEP 


644 


Saluta  et  sollicita  fratres  nostros,  ut  nobis  im-  A 
petrentspiritumconsilii  et  fortitudinis,  orantespro 
domino  rege,ut  ei  adsit  spiritus  pcenitentiaeetpie- 
tatis,  quatenus  pax  ejus  Ecclesiee  Dei  nobis  refor- 
metur  in  Domino. 

EPISTOLA  CLXIX 

AD   SILVESTRUM    LEXOVIENSEM  THESAURARIUM. 

Suus  suo  salutem,  et  animi  constantiam. 

Si  grandia  loquitur,si  magnaiia  sparsit,  qui  juris- 
jurandi  commercio  miranda  novit  inducere,  haud 
rnirandumcredimus,necreiadmirationecedendum. 
Satius  enim  est  alieno  scelerenosperire.quammetu 
nostro.  Tu  verocertumtene,quidquid  mentiatur  ju- 
ratoris  famosa  dolositas,  quidquid  minetur  tor- 
toris  austeritas  captiosa,quiaper  misericordiam  Dei 
nequemors,nequevita,nequeangeli,nequealiacrea- 
tura  poterit  nos  separare  a  charitate  Dei,quaB  subjecit 
nostribulationi.  Sed  ne  ipse  Papiensis,  donec  com- 
pleaturiniquitas,donecevanescatconditionisnostrae 
pressura.  Ad  cujus  congressum  incipiant  saltem 
apparere  vestigia  libertatis,  etuteodem  studio.qno 
ipsa  parabaturdeleri  penitus,quo  libertas  funditus 
credebaturexstingui.vestigia  se  praebeant  eminen- 
tiora,  resurgat  fortior  ipsa  libertas.  An  ignorasar- 
bores  magnas  diu  crescere,  una  hora  exstirpari  ? 
Stultus  est,qui  fructus  earum  exspectat,  necatten- 
dit  casum.Sit  itaque  tibi  solatio,quia  inimici  Domini, 
mox  ut  honorificati  fuerint  et  exaltati,  deficientes 
quemadmodumfumusdeficient.Exspecta.paLVumpeT, 
quid  insibilet  eis  sibilus  aurae  lenis,  in  quo  Do- 
minus:  et  Adhuc  pusillum,  et  non  erit  peccator. 
Quairetur  locus  ejus,et  non  invenietur.  Haec  hacte- 
nus. 

Caeterum  si  absolvendi  sunt,  vel  jam  absoluti  ex- 
communicati  nostri,  constateos  esse  vel  fuisse  ex- 
communicatos.  Sequiturergo  eis  scienter  commu- 
nicantes  contraxisse  in  se  maculamexcommunica- 
tionis.Decaetero.quid  inde  proveniat,  ipsi  viderint. 
Unum  scias,non  tulit  gratis  beneficia  ipsa  Joannes. 
Habet  aliquid  compensationis,quod  pro  certo  audi- 
vimus  aredeuntibusdecuria:reountiatuniesseper 
ipsum  ex  parte  regis  consuetudinibus  regiis,  quas 
petebat  anobis  rex  sibi  concedi  etcontirmari.  Hoc 
optamus  ministerio  tuo  pervenire  ad  aures  regis,et 
comprovincialium  tuorum,tacitotamen  me  auctore 
Sed  necte  ipsum  patiaris  inde  laudari  auctorem.ut 
vel  sicde  praesumptione  sua  confundatur  garrulus 
ipse.et  de  gloriae  suae  vanitate  reddatur  inglorius. 
Tu  autem  confortare,  et  esto  robustus,  quia  per 
misericordiam  Deipropior  estnostra  salus,aut  <sen- 
surae  vigor,quam  mentiaturfalsa  crudelitas,quam 
sibi  blandiatur  adulatio  deceptoria.  Valete. 

Valeat  et  tecum  Nicolaus  noster.  Exspectate 
finem  gaudentes,  qui  cujusque  solet  esse  pars 
potissima,  unde  sortiatur  sibi  quisque  certum  ex- 
spectationis  suae  experimentum.  Valete  iterum,  et 
semper. 


EPISTOLACLXX. 

AD  CANONICOSPANTANEljE. 

Salutem,et  in  fortitudine  patientiae  consolationem 
Domini  fiducialiter  exspectare. 

Non   turbetur  cor  vestrum,  dilectissimi,  neque 
formidet,  quia  Deo  propitio  salus  Ecclesiae  et  pax 
vestrain  januis  est,  prioremquevestrum,  qui  per 
nos  incolumis  et  laetus  transitum  fecit.voti  compo- 
tem  recipietis  in  brevi.  Interim  non  deficiat  vestra 
fides,quiaquodprudentiam  vestram  tenerememo- 
riter  constat,  va?  perpetuum   his  denuntiatur,  qui 
sustinentiam  perdiderunt.etin  fide  perseverantibus 
corona  gloriae  reposita  est  insinu  Patris  misericor- 
diarutu,quisuperbos  humiliat,  et  exaltat  humiles. 
Nec  est  de  ejus  auxilio  diffidendum,  si  patientibus, 
B  plerumque  pro  voto  non  exhibetur,  quia  sicut  Apo- 
stolus  docet,  patientia  per  tribulationis  angustias 
probatur,  et  clarius  enitescit,  virtusque  proficiens 
nobilitatur  generosa  sobolemeritorum,  quibusau- 
gustiore  gloria  coronatur  in  praemio.   Est  autem 
procul  dubio  Christianus  infideli  deterior,  qui   sic 
Deum  justitiae  suae  et  misericordiae.et  veritatis  pu- 
tat  immemorem,  ut  Ecclesiae  et  pauperum  Christi 
tortores  suspicetur  evadere  posse  judicium  Dei,  et 
lacrymascontrapromissum  veritatisperpetuandas 
in  oculis  sanctorum.  Accipiuntquidemimpii  inter- 
dumaDomino  potestatem  momentaneam  infilios 
gratice,  ut  eorum  ministeriopurgentur,autproben- 
tur,  aut  custodiantur.   Sed  beatus  Job,  exemplar 
patientiae  et  virtutis,  exemplum   fidelibus  et  argu- 
r  mentumdatus  est.quoddiunonrelinquetDominus 
virgam  peccatorumsuper  sortem  justorum.Si  crgo 
Satanitarumspiritusacceptapotestateintumuitcon- 
tra  vos,  si  a  loco,  in  quo  morum  conversionem, 
et  stabilitatem  Deo  promisistis,perturbare  conatur, 
constantia  vestra  in  Dominonequaquaiu  sibi  credi- 
tam  deserat  stationem,  sed  exspeetet  solutare  Do- 
mini,  et  clypeum  patientiae,  sicut  decet  sanctos, 
terroribus  et  minis  confidenter  opponat.  Prohibe- 
mus  autem   auctoritate  domini  papae  et  nostra  in 
virtute  obedientiae  et  periculo  salutis  et  ordinis  ve- 
stri,  ut  nulla  ratione  recedatis  ab  ecclesia  et  domi- 
bus  vestris,  nisi  vis  atrocior,etinexoratanecessitas 
invitos  et  coactosextraxerit.  lNos  autem  exspeciali 
mandatodomini  papeecomitemHugonem  solemni- 
ter  excommunicavimus,  et  pra:cipimus  in  virtute 
obedientiae,  et  periculo  salutis  et   ordinis  vestri, 
quatenusdenuntiatorias  nostras  venerabilibus  fra- 
tribus  nostris  Willelmo  Norwicensiet  Nigello  Eliensi 
episcopis  tradatis,  ut  sententia,  quae  ex  sedis  apo- 
stolicae  procedit  arbitrio,robur  debitum  consequa- 
tur.  Cavete  autem  modis  omnibus,  ne  in  absentia 
pnoris  vestricompositionem  vel  aliudfaciatis,quod 
in  damnum  Ecclesiae  valeat  redundare. 
EPiSTOLA  CLXXI. 

AD  GILBERTUM    DE  SEMPLINGHAM. 

THOMAsCantuariensisarchiepiscopus,GiLBERTode 
Semplingham.salutem  etin  spiritu  mansuetudinis 
congregare  dispersos  Israel. 


D 


EPISTOL.E  ad  episcopos  et  clericos. 


646 


Nos  vobis  alia  vice  scripisse  meminimns.ut  fra-  A  tateexstirpanda,noscatuniuersitasvestradominum 


Ires  nostros,  qui  occasione  juramenti  servandae 
professionis,  quod  nulla,sicutaudivimus,religionis 
alicujusinstitutio  exigere  consuevit,  dispersi  sunt, 
revocaretis,  remisso  tanti  scandali  juramento,    et 
eos  ea  moderatione  de  caetero  tractaretis.quae  cul- 
pas  cohibere  et  purgare  sufficiat,  et  patrem  et  pa- 
storem  deceat  animarum.  Hoc  ipsum  praecipit  et 
dominus  papa,  eujus  non  obedire  mandatis  maximi 
sceleris  instar  est,  et  idololatriae  crimini  compara- 
tur.  Sed,  sicutfratrum  vestrorum  indicatquerimo- 
nia  saepius  iterata,  nostrum  contempistis  autdissi- 
mulastis  mandatum,nec  de  Ecclesia  curastis  adhuc 
tantum  scandalum  amovere.Scitistamen.quodDo- 
minus,  cujus  essentia  veritas  est,  et  verba  vita,  ei 
Vx  denuntiatimminere.per^wem  scandalumvenit. 
Inde  est,  quod  fraternitati  vestree,  quam,sicutDeus 
novit,  sincerain  Christo  diligimuscharitate,iterata 
prseceptione  mandamus,  in  virtute,  obedientiae  ju- 
bentes,  quatenus  fratres  vestrosrevocareetcongre- 
gare  studeatis,etunitatempacis  reformareindomo 
Domini,  ne  nos  ex  mandato  apostolico  aliquid  in 
vosdurius  statuere  compellamur.  Rogamusetiam, 
monemus,  consulimus,  et  Christi  vice  et  qua  prae- 
eminemus  auctoritatepraecipimus,ut  sic  zeli,quem 
habetis  in  Domino.rigoremtemperetis.quo  laboris 
nostri  fructus  valeat  permanere,   et  ne  post  dies 
vestros  tanti  laborisopera  pereat  et  impensa.Nam, 
utnostis,  qui  nimis  emungit,  elicit  sauguinem,  et 
immoderatio  noverca  salutisest.  Precamur  etiam, 
ut  praesentium  latoribus,  si  deliquerunt  in  aliquo, 
misericordiam  impendatis,  et  peregrinationem  no- 
stram  sanctorum,  qui  vobiscum  sunt,  orationibus 
commendetis. 

EPISTOLA  CLXXII. 

AU EUMDEM. 

Thomas  archiep.  Cant.  Gilberto,  canonicis,  fra- 
tribus  etsororibus  etomnibus  ordinisde  Semplin- 
gham. 

Quantum  te,  frater  Gilberte,  in  persona  tua  om- 
nesque  ordiais  de  Semplinghamhactenusdilexeri- 
mus  et  adhuc  diligamus,  novit  Deus,  nostri  et  tu, 
Gilbertejnovit  etiam  ordinis  universitas.  Nos  enim 
teste  conscientia,  ordinem  et  ordinis  universitatem 
spiritualius  prae  omnibus  aliis  ordinibus  semper 
dileximus,  fovimus  et  manutenuimus.  Et  idirco 
quanto  magis  vos  diligimus.tantomagis  perturba- 
mur  et  dolemus  cum  talia  avobis  et  ordine  vestro 
oborta  fuissc  audimusquaenon  solum  oculoshomi- 
num  offendunt,  sed  etiam  ipsumDeum.  Non  enim 
credebamus,  cum  vos  ista  specialiter  prae  caeteris 
dilexerimus,vosaliquid  magni  in  ordine  vestro fa- 
cere  debuisse,  niside  consilio  etconscientianostra. 
Pervenerunt  autem  ad  aures domini  papae,pervene- 
runtetadnosquondammaxima  scandala,quaeetab 
ordineetab  domibus  ordinisvestriobortasunt,quae 
etiam  permaximamorbispartem ignominiose sunt 
divulgata.  Itaque  ad  haec  scandala  corrigenda,  et 
omnino  per  Dei  misericordiam  abordinisuniversi- 


papam  nos  constituisse  et  ut  ea  corrigamus  et  or- 

dinem  et  domos  ordinis  in  melius  ordinemus,  in 

mandatis  nobis  dedisse.  Et  idcirco  tibi,  frater  Gil- 

berte,  mandandopraecipimus  etinvirtute  obedien- 

tiae,  in  periculo  possessionum  necnon  et  sub  sen- 

tentia  anathematis  firmiter  injungimus,   quatenus 

litteras domini  papae  et  nostras  condigna  reverentia 

suscipias  et  eas  coram  ordinis  tui  universitate  legi 

facias.Nihilominus tibi sub  anathemate praecipimus 

quatenus  infraterminumadominopapalitterissuis 

tibi  constitutum  quaecunque  tibi  mandaverit,  omni 

occasione  et  excusatione  remota  diligentissime  la- 

bores  perficere.  Quod  nisi  feceris,  nos  juxta  man- 

datum  a  domino  papa  susceptum,volente  Domino 

B  maDus  operi  apponemus,  et  sicutlitterissuis  nobis 

mandavit  omnia  Deo  cooperantestudebimusadim- 

plere  diligenter  et  perficere.    Verumtamen  si  de 

consilio  tibi  mandato  praecipimus,  ut  te  in  Purifi- 

catione  beatae  Mariae  nostroconspectuireprassentes 

responsurus  et  satisfacturusdomino  papae  etnobis 

de  inobedientia  et  aliis  quae  tibi  deratione  poterunt 

objici,  nisi  omnia  juxta  tenoreuilitterarumdomini 

papae etinfra  terminum  tibi  ab eo  constitutum  opere 

complexeris. 

EPISTOLA  CLXXIII. 

AD  MAGISTRUM  VIVIANUM. 

Thomas  Dei  gratia  Cantuariensis  Ecclesiee  mini- 
ster  humilis,  et  apostolica?  sedislegatus,  magistro 
Viviano  fideli  suo,  et  sanctae  Romanae  Ecclesiae  ad- 

q  vocato,  salutem  et  per  omnia  recte  sapere  etintel- 
ligere. 

Habitaratione  legationistibicommissaeetnegotii 
crediti.utinam  ex  accessu  tuo  ad  dominum  regem 
Angliae  nihil  deperisset  de  substantia  negotii,  in 
nullo  derogatum  fuisset  auctoritati  temittentis,ni- 
hil  attentatum,  dictum,  aut  actum  dispendio,  et 
nostro.  Quatenus  enim  hoc  facto  partes  se  exten- 
derint  tuae,  cum  semel  functussis  officio  tibi  com- 
misso,  sive  bene  sive  male,  praestituti  temporis 
praefinitioadlegationemexplendamtescientemjura, 
professumlegibus.  satis  peromniacautum  reddere 
debuerat.  Vide  ergo  utprudentersapias,et  pruden- 
ter  incedas,  ne  fias  in  fabulam  et  magnatibus  in 
derisum.  Verum  si  auctoritate  propria  novum  sor- 
titus  es  ac  recens  legationis  officium,  pareat  cujus 

"  interest,  et  inde  sustineat  onus,  ad  quem  spectabit 
emolumentum,  me  autem  in  nullo  obligat  jurisdi- 
ctio.  Et  quidem  quod  dicis  te  habere  socium  in  la- 
bore  camerarium  summi  et  magnicardinalis,pres- 
byterumloquorgerentemdominisuipersonam,non 
minus  admiror  consortis  istius  praesumptionem, 
quam  personae  principalis  in  hac  parte  sollicitudi- 
nem.  Et  si  cujusid  actum  est  periculo,  curam  sui 
habeat,quomodocautiuspossitejuspraesumptionis 
vitare  periculum.  Satiscredo  dictum  essesapienti. 
Gratias  habemus  tamensollicitudini  tuae.  quam  ge- 
ris  supfir  pace  nostra  et  nostrorum,  utinam  non 
minus  prudenter  quam    sollicite.Sed  timeo  ne  ar- 


647 


S.  THOM^:  CANTUAR.  ARGHIEP. 


648 


gutiiset  verborum  anfractibus,cum  quibus  tibi  res  A  saverit,  rogamus  ut  ethoc  nobis  vestra  diligentia 
agitur,  pere.at,  quod  absit !  opera  tua  et  industria      innotescat. 


et  sic  laedatur  sollicitudo  laborantis.Coeterum  quod 
hortarisnoSjiitdescendamus  ad  colloquiumregum, 
quodhabituri  sunt  die  Dominica  proxima  apudS. 
Dionysium,  qua  certitudine,  quaspepacis,quara- 
tione,cum  tanta  instantiahocfecerissicut  ex  man- 
dato  tuo  intelligere  non  possumus,  sic  te  ad  nostri 
vocationem  tamfacilem  fuisse  plurimum  miramur 
Verum  ob  reverentiam  S.  Romanae  Ecclesiae,  et  lui 
dilectionein,  licet  inincertum,ut  timemus,ad  tuam 
instantiam  die  Venerisper  Deimisericordiamapud 
castrum  Corbolii  tibi  occurremus,  ut  citius  audia- 
mus  per  os  tuum.quem  laboris et  operis  tui fructum 
consequi  debeamus,  et  tu  quid  honoris  et  gloriae. 


EPISTOLA  CLXXV. 

AD  MAGISTRUM   LOMBARDUM. 

Thomas  Cantuariensis,  magistro  Lombardo. 

Mittimus  advoslatorem  praesentium,  pauperem 
clericum,  qui  de  quadam  p^iperedomo  est  monia- 
lium  in  Anglia  Deo  servieuuum,  qui  vobis  diligen- 
tius  viva  voce  miserias  etmaiasuaexponetquaevos 
volumusdomino  papaeparitercummalis  etdamnis 
nostris  et  Ecclesiae  Cantuariensis,  quanto  sollici- 
tius  poteritis.exponere.Qualiter  autem  rex  Angiiae, 
dum  apud  nos  fuissetis,  Ecclesiam  Anglicanam,  et 
praecipue  Cantuariensem  bonis  suiset  possessioni- 
bus  spoliaverit,  et  eam  funditus  destruere  conatus 


Vale,  et  provideat  tibi  Deus,  ne  capiaris  in  regis  B  sit,  bene  nevit  vestradiscretio.Nuncautem  denovo 
muscipula,  quamsecum  contrahentiumvix  aliquis      in  ignominiam  nostram,  et  ad  nostrae  confusioms 


potuit  evadere. 

EPISTOLA  CLXXIV. 

AD  R.  ABBATEMET  WILLELMUM  PRIOREM  DE  VALLE. 

Venerabilibus  fratribus  R.  abbati,  et  Willelmo 
prioride  Valle,  Thomas  Cantuariensis  Ecclesiae  mi- 
nister  humilis,  salutem. 

Meminisse  potest  vestra  dilectio,  quod  sicut  in 
transitu  magistri  Gerardi  clerici,  et  amici  nostri, 
turbati  fueramus,ita  pervos,auditareversioneejus, 
admodum  exbilarati  sumus.  Ei  ergo,per  te,dilecle 
frater  prior,  et  per  clericum  nostrum  magistrum 
Joannem  familiarem  ipsius,  dedimus  consilium, 
quod,  Deo  teste,honori  et  utilitatisuae  pro  tempore 


augmentum,  per  sedena  nostram.et  per  omnesepi- 
scopatus  vacantesamplissimamcommuniterextor- 
quere  exactionem,  quodet  per  omnes  ecclesiasre- 
gni  sui,  tam  magnas  quam  etiam  parvissimas,fieri 
praecepit :  scilicetinterventuepiscoporumconcessit 
eis  pariter  et  abbatibus,  et  minoribus  clericis  per 
singulasecclesiashanctieriperseipsosexactionem, 
uteafacta,quidquidexindeperciperent,eidemregiet 
suisomninoassignarent.Praetereanemora,etvillas,et 
oranespossessiones  Cantuariensis  Ecclesiaeomnino 
destruit.alienat,  et  confundit.  Ad  haec  autem  lit- 
teras  suspensionisnostrae,quasdominuspapa,sicut 
ei  placuit,  quamvis  non  promeruerimus,   illi  regi 


magis  credidimus  expedire.Ipsevero  motumanimi  c  transmisit  per  totum  regnum  suum,  nec  non  spe 


sui  sequi  praeferens,  ad  domini  regis  Anglorum  est 
conversus  obsequium,  obligans  se,  sicutpro  certo 
accepimus,fidelitatis  etjuramenti  vinculo.  Et  uti- 
nam  sic  versetur  ibi,  ut  nec  Deum  offendat,  nec 
laedat  famam  !  Novit  ille,cui  de  opeiibus  et  verbis, 
etipsius  animae  motibus  reddituri  sumus  indistri- 
cto  examine  rationem,  quoties  per  litteras  et  nun- 
tios,  et  quanta  affectione  institerimus  summopon- 
tifici.ut  nobiseum  revocandi  licentiam  daret,excu- 
santes  recessum  ejus  sub  praetextu  licentiee,quam 
se  memoratus  Girardus  dicebat  a  sede  apostolica 
impetrasse.Sed  dominus  papase  hanc  dedissecon- 
stanter  inficiatus  est.  Tandemveroredierunt  nuntij 
nostri  ab  apostolica  sede,qui  nobisrevocandi  eum  li- 


cialiter  per  omnes  ecclesias.tamparvissimasquam 
magnas.publice  ad  confusionem  nostram  divulga- 
vit.  Hocquidem  vobis  veraciter  dicimus,  quod  et 
domino  papae,quanta  poteritis  sollicitudine,et  ami- 
cisnostris  intimetis.Latoris  praesentium  negotium, 
quantum  justitiapatitur,  amore  Dei  et  nostropro- 
moveatis. 

EPISTOLA  GLXXVI. 

AD  QUEMDAM  AMICUM. 

Thomas  Dei  gratia  Cantuariensis  archiepiscopus, 
dilecto  suo  N....,  salutem  et  sincerae  dilectionis 
affectum . 

Noscat  dilectio  tua  nos,  divma  favente  gratia, 
sanos  etincolumes,  et  omnia  foreprospera.Detuae 


ULIOltl    UW   U  U\JOlVUV«  UVUVJMVH   «j.  v»j-»~  »   w    *    ••-"■- . 

centiamattulerunt,etformamjuramentipraescriptam,  D  quidemdilectionissinceritate  admodum  plenanam 
quo  praestito  praecipitur  absolvi,  et  in  pristinum  spem  obtinentes  atque  tiduciam,  tibi  mandamus 
reponistatum.  Rogatetiamdominus  papa  Christia-      quatenusper  latorem  praeseutium,  vel  per   ahura, 


nissimum  regem  Francorum,  ut  ei  exinde  gratiam 
suam  restituat,  et  interra  sua,  more  solito,manere 
permittat.  Mittimus  vobis  et  juramenli  formam,  et 
apostolicarum  rescriptalitterarum.rogantes  atten- 
tius,  ut  haec  ad  notitiam  ejus venire  faciatis.et  con- 
sulatisei.quatenussalutiethonestalisuae  provideat, 
ettestimoniumconscientiaeettremendumjudicium 
Dei,saeculi  pompisetbonis  mundialibusantepouat. 
Nos  autem,  si  mandatum  domini  papae  voluerit 
adimplere,ipsum  utfilium  charissimum  recipiemus 
et  fraterna  tractabimus  charitate.  Si  vero  id  recu- 


quae  matri  luae  sanctae  Cantuariensi  Ecclesiaeet  no- 
bis,  sollicitius  inquirens,  noveris  expedire.absque- 
dilatione  maturius  procures  significare. 
EPISTOLA  CLXXVII. 

AD  HENRICUM  11,  REGEM  ANGLLE. 

HFNRicoregi  Angliae,  Thomas  Cant.  arch, 
Duplicis  rationis  consideratio  noshortatur,utea, 
quae  vobis  expedite  cognoscimus,  regiae  majestati 
prompto  et  tideli  animo  suggeramus.Cum  sublimi- 
tati  vestrse  sincerissima  dilectione  connectimur,  et 
extremi  retributionem judiciiinterioris  oculilumine 


649 


EPISTOL/E  AD  REGES  ET  LAICOS. 


650 


contemplamur,  videmus  profecto,  quantum  nobis  A  timidum.  Silentium  loquor  et  commonitionem.  Si 


immineat,  et  ea  quae  ad  gloriam  terreni  honoris 
partinent,prompta  vobisexhortatione  suggerere,  et 
ab  eo  quod  vestrae  saluti  renititur,  officiosissima 
vos  sollicitudine  revocare.  Maxime  quia  si  is,  cui 
loqui  ex  officio  datum  est,  in  alienae  salutis  discri- 
mine  salutifera  monita  non  depromat,  seipsum 
reum  sanguinis  fralrum  constituit,  dum  eum,  cui 
necessarium  consilium  negat,  in  parvitate  viae  suae 
mortifera  taciturnitate  relinquit.  Ne  autem  hoc  no- 
stris  forsitan  adinventionibus  ascribatis,  prophetae 
vobisverba  describimus.  quibus  dicitur:Si  dicente 
me  adimpium,  morte  morieris,  non  annuntiaveris 
ei,utconvertatur  avia  sua  mala,ipsequidem  in  ini- 
quitatesua  morietur,sanguinem  dutem  ejusdemantt 


autem  siluero,  mors  mihiest,  neceffugiam  manus 
Domini  dicentis :  Si  non  annuntiaveris  delinquenti 
delictumsuum,etmoriaturinpeccatosuo,sanguinem 
ejus  de  manutua  requiram.Si  commonuero,  timeo  i 
ne  non  effugiam  domini  mei,  quod  absit !  indigna- 
tionem.  Ne  accidat  mihi,  quod  sapiens  ille  dicit  : 
Cum  is,  qui  non  placet,  ad  intercedendum  accedit 
velmittitur,  verendum  est,neirali  animus  addete- 
riora  ptwocetur. Quid  ergo  faciam?Loquar,  an  si- 
leam?Utrobiquecertepericulum.  Verumtamenquo- 
niamtutius  est  incidere  in  hominis  indignationem, 
quam  in  manus  Dei  viventis.confisusdemisericor- 
dia  Altissimi,  in  cujus  manu  cordasunt  regum,et 
quovoluerit  inclinabitea,  et  utinaminpartemme- 
taare^mram.  Nosigiturhacprophetica,imodivina  B  liorem,loquaraddominummeum,quia  semelccepi. 


comminatione  perterriti,et  regiee  celsitudinivestrae 
fidelis  dilectionis  fcedere  copulati,studuimus  semper 
vobis  intrepida  commonitione  consulere,quod  ve- 
strae  saluti,  quod  gloriae,  quod  ipsi  penitus  terreno 
honori  omnimodis  putavimus  expedire.Specialiter 
auteminnovissimocolloquio  vestro.cum  licentiam 
a  vobis  reditus  sumeremus,  pia  sollicitudine  nos 
vobisexposuissememinimus,  quod  quidquidsuper 
aliiscapitulis  vestraepotestatislicentia  faceret,illud 
indignum  penitus,  et  ab  omni  ratione  videbatur  ex- 
traneum,  et  non  solum  humana  censura  damnabile, 
sed  et  divino  putabaturjudicio  judicandum,quod 
occasione  Cantuariensis  archiepiscopi  tot  alios,  vi- 
ros  etmulieres,  clericos  et  laicos,  parvulos  et  pro- 


Multoties  eniin  bona  praestantur  invitis,  maxime 
cum  potius  eorum  utilitati  consulitur  quam  volun- 
tati.  In  terra  vestra  captiva  tenetur  filia  Sion, 
sponsa  regis  magni,  oppressa  a  multis  afflicta  ab 
his  qui  a  tempore  longo  oderunt  eam,  a  quibus 
honoranda  potius  esset,  quam  affligenda  :  maxime 
avobis,habitavobiscum  recordatione  beneficiorum 
singulorum,quaevobiscontulit  Deus  in  initio  regni 
vestri,  inmedio,  et  fere  usque  modo.  Solvite  eam, 
et  permittiteeam  conregnaresponsosuo,ut  benefa- 
ciat  vobis  Deus,  et  incipiat  statim  convalescerere- 
gnumvestrum,etauferatur  opprobrium  de  genera- 
tione  vestra,  fiatque  pax  summa  in  diebus  vestris. 
Credite  mihi,dilectissimedomine,serenissime  prin- 


vectos,  totius  omnino  regiaeoffensionisinnoxios,a  n  ceps.Patiens  enimretributor  est  Dominus.longani 


propriis  cogebatis  sedibus  exsulare:  maxime  cum 
dicant  nonnullos  eorum  eumdem  archiepiscopum 
nullapenitussanguinispropinquitatecontingere.Et 
quoniam  his  clementer  auditis  vera  nos  dicere  di- 
gnanter  vos  recogno\istis,  et  inde  mihiresponsem 
bonum  post  modicum  promisistis,  miramur,  quod 
nihil  ex  hoc  postea  ex  vestri  parte  suscepimus, 
quamvis  hoc  ipsumvestrismagnis  occupationibus 
imputemus.  Rogamus  autem,utjuxta  datam  nobis 
verbi  vestri  fiduciam,  vestrum  circa  illos  relaxetis 
edictum.etquod  inde  feceritis.fidelisamiciauribus 
non  celetis. 

EPISTOLA    CLXXVIII. 

AD  EUMDEM. 

Reverendissimo  domino  suo  Heniuco,  Dei  gratia 
illustri  Anglorum  regi.duci  Northmannorum,comiti 
Andegaviae  et  duci  Aquitaniae,  Thomas  eadem  gra- 

tiaCantuariensisEcclesiaehumilisrainister.salutem, 
et  per  omnia  bene  facere. 

Loqui  de  Deo  valde  quietae  et  liberae  mentis  est. 
Inde  estquod  loquar  ad dominum  meum,  et  utinam 
ad  omnes  pacificum.  Obsecro,  domiue  mi,  ut  cum 
animi  patientia  sufferatis  aliquid  commonitionis, 
conferentis  per  gratiam  Dei,  quae  nunquam  vacua 
est.ad  animte  vestrss  salutem.etmeae  liberationem. 
Angustiaemiliisunlundique.  Tribulatio  enimetan- 
gustiainveneruntmeinterduo  gravissimaettimen- 
da  constitutum,  et  inter  duo  constitutagravissima 


D 


mis  exspectator,  sedgravissimus  ultor:  auditeme, 
et  benefacite.Si  autem,  verendum  est,  quod  absit ! 
ne  accingatur  gladio  super  femur  suum  Potentissimus, 
et  veniat  inmanuvalidacum  militia  multa  liberare 
sponsam  suam  non  sine  grandi  plaga  de  oppressione 
et  servitute  tribulantis.Si  vero  me  audieritis,  quo- 
niam  necessehabet  Dominus  in  hoc  instanti  obse- 
quiumvestrumexperiri  tanquam  strenuimilitissui, 
benefacietvobisDeus.etaddetgloriamgloriaevestrae 
in  progeniem  filiorum  et  filiarum  vestrarum  usquein 
tempora  longa.Alioquin  vereor,quodDeus  avertat, 
ne  nondeficiatgladiusdedomovestra.donecveniat 
qui  ulciscatur  deplano  suam  et  suorum  injuriam 
Altissimus  ;  sicut  nec  de  domo  Salomonis,  a  quo, 
licet  eum  Dominus  elegisset,  et  contulisset  tantam 
sapientiam  et  pacem,  ut  diceretur  ab  homnibus :  Eic 
est  filius  sapientix  et  pacis, quoniam tamen  recessit 
a  via  Dei,  et  ambulavit  in  iniquitate  super  iniqui- 
tatem,  scidit  Deus  regnum  ejus,  et  dedit  illud  ejus 
servo,  maxime  quia  non  quaesivit  subito  post  deli- 
ctum  placare  Dominum,  sicut  et  David  pater  ejus, 
qui  statim  post  offensam   humiliavit  se  Domino, 
emendavit  culpara,  petivit  misericordiam,  et  obti- 
nuitveniam.Utinam  et  vos  cum  Deigratiasimiliter 
faciatis.  Ha?c  vobis  ad  praesens  scribo,  caetera  in 
orelatoris  praesentium.viri  religiosi,et  magnaeopi- 
nionis,  tidelis  etiam,ut  credimus,  vestri,posuimus, 
quibus,  quaeso,  si  placet  fideliter  credatis.    Potius 


651 


S.  THOMiE  CANTUAR.  ARGHIEP. 


652 


tamendesideramuscumgratiavestrabenignovestro  A  in  duobus  constat  ordinibus  :  clero   et  populo.  In 

clero  sunt  apostoli,  apostolici  viri,  episcopi,  et  cae- 
teri  doctores  Ecclesiae,quibus  commissa  est  cura  et 
regimenipsiusEcclesiae,quitractarehabentnegotia 
ecclesiastica.ut  totum  redigaturadsalutem  anima- 
rum.  Unde  et  Petro  dictum  est,  et  in  Petro  aliis 
Ecelesiae  Dei  rectoribus,non  regibus,  non  principi- 
bus  Tu  es  Petrus,  et  super  hunc  petram  cedificabo 

loqui  vobiscum.  Multum  quidem  propter  n.e,  sed      Ecclesiammeam,  et  porloz  inferi  non  prcevalebunt 


uti  colloquio.Bene  valeat  semelet  semperdominus 
meus. 

EPISTOLA  CLXXIX. 

AD   EUMDEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,   Henrico 
regi  Angliae. 
Desiderio  desideravi  videre  faciem   vestram,  et 


maxime  propter  vos.  Propter  me,ut  visa  facie  mea 
reduceretis  ad  memoriam  servitia.quni.dum  agerem 
in  obsequio  vestro.exhibuivobis  devote  etfideliter 
juxtaanimi  mei  conscientiam.Sic  Deusmeadjuvet 
in  examine  ultimo,  quando  omnes  astabimus  ante 
tribunalipsius,recepturiproutgesserimusincorpo- 


adversus  eam.  In  populo  sunt  reges,  principes, 
duces,  comites  et  aliae  potestates,  qui  ssecularia 
habent  tractarenegotia.ut  totum  perducantad  pa- 
cem  et  unitatemEcclesiae.Et  quia  certum  est  reges 
potestatemsuam  accipere  ab  Ecclesia,  non  ipsam 
ab  illis,  sed  a  Christo,  ut  salvapace  vestra  lonuar, 


re,sivebonumsivemalum.Etutmovereminipietate  B  nonhabetis  episcopispraecipere,absolverealiquem 

super  me,  quem  eportet  mendicando  vivere  inter 

alienos,  licet  tamen,  Dei  gratia  cum  abundantia  vi- 

ctualiaadsufficientiamhabeamus.Estquenobiscon- 

solatio  multa,  quoddicit  Apostolus  :  Omnesqui  vo- 

lunt  pie  invere  inChristo,persecutionempatiuntur. 

et  Propheta  :  Non  vidi '  juslum  derelictum,  nec  se- 

men  ejus  qucerens  panem. 

Propter  vos  ex  tribus  causis.  Tum  quia  dominus 
meus  estis  ;  tum  quia  rex  meus  ;  tum  quia  filius 
meus  spritualis.  Eo  quod  dominus,  debeo  vobis.et 
offero  consilium  meum  etobsequium,  quodcunque 
debet  episcopus  dominosecundumhonoremDei  et 
sanctae  Ecclesiae.  Eo  quod  rex,teneor  ad  reveren- 
tiam  vobis  et  commonitionem.Eo  quod  fi]ius,officii 
ratione  ad  castigationem  teneor  et  coercitionem. 
Corripit  enim  pater  filium,  nunc  blandis,  nunc 
asperis,  ut  vel  sic  revocet  eumad  benefaciendum. 
Nosse  debetis  vos  Dei  gratia  regem  esse.  Primo, 
quiavos  ipsum  regem,  vttamque  vestram  debetis 


vel  excommunicare,  trahere  clericos  ad  saecularia 
examina,judicare  de  ecclesiis  vel  decimis,  interdi- 
cere  episcopisne  tractent  causas  de  transgressione 
fidei  vel  juramenti,  et  multa  in  hunc  modum,quae 
scripta  sunt  interconsuetudines  vestras,quasdicitis 
avitas.  Dominus  enimdicit  :  Leges  meas  costodite. 
Et  iterum  per  prophetam  :  Vce  !  qui  condunt  leges 
iniquas,  et  scribentes  scripserunt  injustitias  ut  op- 
primerent  pauperesin  judicio,  et  vim  facerent  cau- 
S02  humilium  populi  Dei. 

Audiatitaque  dominus  meus.si  placet,consilium 
fidelis  sui,commonitionem  episcopi  sui,  etcastiga- 
tionemsuipatris.Nec  cum  schismaticis  aliquamde 
caeterohabeatfarailiaritatemvelcommunionem,nec 
£  cum  eis  aliquo  modo  contrahat.  Notum  est  enim 
toti  fere  mundo,  quam  devote,  quam  honorifice  do- 
minum  papam  receperitis,quantum  Romanam  Ec- 
lesiam  foveritis  et  honoraveritis  ;  quantura  etiam 
dominus  papaet  Bomana  Ecclesia  personam  ves- 


optimisinformaremoribus,  utvestriexemplocaeteri      tram  dilexerint,  honoraverint,  atque  etiam  in  qui 


provocenturadmelius,juxta  illud  Sapientis  :  Com 
poniturorbis  regis  adexemplum. Secundario  alios, 
hos  demulcendo,  aliospuniendopotestatisauctori- 
tate,  quam  ab  Ecclesia  accepistis.  tum  sacramento 
unctionis,tum  gladiiofficio,quem  gestatis  ad  male- 
factores  Ecclesiee  coercendos.  Inunguntur  enim 
regestribusinlocis:incapite,  inpectore,  inbrachiis 
Quodsignificat,  gloriam,  scientiam,  fortitudinem. 
Qui  antiquis  temporibus  justificationes  Dei  non 
observabant,  sed  preevaricati  sunt  mandata  ejus, 


buscunque  secundum  Deum  potuerunt,  vos  exaudi- 
verint.  Nolite  ergo,  domine,  si  salutem  animae  de- 
sideratis,  eidem  Ecclesiae,  quod  suum  est,  aliqua 
ratione  subtrahere.seu  in  aliquo  ei  citra  justitiam 
contraire.Imo  eamdemei  permittatis  in  regno  ves- 
tro  habere  libertatem,  quam  et  in  aliis  regnis  habere 
dignoscitur.  Memorque  sitis  professionis  quam 
fecistis,  et  posuistis  scriptam  super  altare  apud 
Westmonasterium,  de  servanda  Ecclesiae  Dei  liber- 
tate  sua,  quando  consecratus  estis  et  inunctus  in 


his  sublata   est  gloria,  scientia,fortitudo,  et  eorura      regem  apraedecessorenostro.EcclesiametiamCan- 

generationi  ;  exemploPharaonis,Saulis,Nabucho 

donosor,  Salomonis,aliorumquequamplurium.Qui 

vero  post  delictum  suum  cordis  contritione  humi- 

liaveruntse  Domino,  his  gratia  Dei  accessit  cum 

omnibussupradictisabundantiusetperfectius.Sicut 

David,  Kzechiae,  aliisque  quamplurimis. 

Christusfundavit  Ecclesiam,  ejusque  comparavit 
libertatem  sanguine  proprio,  sustinendo  flagella, 
sputa,  clavos,  mortis  angustias,  nobis  relinquens 
exemplum.ut  sequamurejus  vestigia.  Undeetdicit 
Apostolus :  Si  compatimur  ei,  et  conregnabimus.  Si 
commorimur,  et  conresurgemus.  Ecclesia  enim  Dei 


tuariensem,  a  qua  promotionem  etconsecrationem 
accepistis,in  eum  statum  restituatis  et  dignitatem, 
inquibusfuitteraporibuspraedecessorum  vestrorum 
et  nostrorum,  possessionesque  ad  ipsam  ecclesiam 
et  nos  pertinentes,  villas,  castella,  et  praedia,  quae 
pro  voluntate  vestra  distribuistis,  resque  omnes 
ablatas,tam  nostras,  quam  clericorum  nostrorum, 
et  laicorum,  inintegrum  nobis  restituatis.  Permit- 
tatis  etiam  nobis,  si  placet,  libere,  et  in  pace,  et 
cum  omni  securitate  redire  in  sedem  nostramoffi- 
cioque  nostro  libere  uti,  sicut  debemus  et  ratio 
exigit.Etnosvobis,  tanquam  domino  charissimo  et 


653 


EPISTOL/E  AD  REGES  ET  LAIGOS. 


654 


regi,fideliter  et  devote  pro  viribus  nostris  servire  A  uUatenusexcedentes,nullatenusvidenturapotestate 


paratisumus,inquocunquepotuerimus,salvohono- 
re  Dei  et  Ecclesiae  romanee,  et  salvo  ordiae  nostro. 
Alioquin  pro  certo  sciatis,quia  divinam  severitatem 
et  ultionem  sentietis. 

EPISTOLA  GLXXX. 

AD  EUMDEM. 

Domino  suo  et  amico  Henrico,  Dei  gratia  illustri 
regi  Anglorum,  duci  Northmanniae,  comiti  Ande- 
gavia.,  et  duciAquitaniae.THOMAs  eadem  gratia  Ec- 
clesiae  Cantuariensis  humilis  minister,  suus  olim 
temporaliter,  nunc  autem  multomagis  in  Domino, 
salutem,et  veram  cum  emendatione  pcenitentiam. 

Exspectansexspectavi,utintenderet  vobis  Domi- 
nus,  et  conversus  ageretis  pcenitentiam  recedensa 


saeculari  posse  vel  debere  percelli.  Boni  quidem  et 
religiosi  principis  est,  ecclesias  contritas  et  con- 
scissas  restaurare,  novasqueeediticare,  sacerdotes 
Dei  honorare,  et  cum  summa  tueri  reverentia, 
adiustar  felicissimae  recordationis  et  pii  principis 
Constantini,cum  ad  eum  deferretur  queestio  cleri- 
corum,  dicentis  :  Vos  a  nemine  judicari  potestis, 
saecularium  scilicet  judicum,  qui  sol ius  Dei  judicio 
reservamini.  Et  sanctos  apostolos,eorumquesuc- 
cessores,  sub  divina  testatione  constitutos,  preece- 
pisselegimus  non  debere  persecutiones  tieri,  nec 
fluctuationes.nec  invidere  laborantibus  in  agro  Do- 
minico.nec  a  suis  expelli  sedibus  aeterni  regis  dis- 
pensatores.  Quis  enim  dubitet  sacerdotes  Christi, 


via  perversa,et  abscinderetis  a  vobis  latera  vestra  B  regum  etprincipum,omniumquetideiium  patreset 

I"_  T*  Q  XT  Q  /T  ■  1  f\  Y*  1 1  rv.  _  *  fr        ah/,  ,  I  .  I  n,i        _»-__,ii._^.-.j.____i.     __________  __•_  .  — . *^ 


prava,  quorum,  ut  creditur,  instinctu  et  consilio 
jam  ferelapsiestis  in  profundum,  sed  vereor,quod 
absit !  ne  in  profundum  illud  de  quo  dicitur  :  Pec- 
cator,  cum  venerit  in  profundum,  contemnet.  Et  licet 
huc  usque  frustra  sustinuerimus,  tacite  conside- 
rantes,  el  exspectantes  affectuosissime,   si  veniret 
nuntius,  qui   diceret  :  Filius  tuus    rex,  dominus 
tuusjam  diudolo  circumventus,tractus  inperniciem 
Ecclesio?  .inspiranle  divina  clementia  in  abundantia 
humilitatismagnce  festinatad  liberationem  Eccle- 
sio3,adomnemsatisfactionem  et emendationem ;  non 
tamenomnipotentemsupplicidevotionesingulisdie- 
bus  interpellare  cessamus,ut  quod  diu  voto  celebra- 
vimus  de  vobisetpro  vobis,celeriet  fructuoso  con- 
sequamur  effectu.  Et  ecce  inde  est.quod  Ecclesiee, 
Cantuariensis,cui  Deus  nostrum  sacerdotium,  licet 
indignum,  vobis  res  humanas  hujusregni  regenti- 
bus,  adpraesens  deputavit,nos  cura  constringit,eo 
maxime  quod   adhuc  exsilii  incommoditate  deti- 
neamur,  majestativestrae  commonitorias,  exhorta- 
torias,  correptorias  destinare,  ne  excessum  vestro- 
rum,  siqui  sunt,  qui  revera  sunt  unde  non  mini- 
mum  dolemus,   illorum   maxime  dico,   qui  circa 
Ecclesiam  Dei,  et  personas  ecclesiasticas  a  vobis 
passimnullahabitadignitatis  seupersonee  reveren- 
tia  aguntur,  nimius  dissimulator  existam,  ne  nimis 
negligensin  animae  meae  discrimen  appaream.Fa- 
cientis  proculdubio  culpamhabet,  qui  quod  debet 
corrigere,  negligit  emendare.  Soriptum  quippe  est  : 


magistros  censeri?  Nonne  miserabilis  insaniee  esse 
dignoscitur,si  filius  patrem,  discipulus  magistrum 
sibiconetur  subjugare,  et  iniquis  obligationibus 
illum  potestati  suae  subjicere,  a  quo  credere  debet 
non  solum  in  terra,  sed  etiam  in  ccelis  se  ligari 
pOsse  et  solvi  ?  Si  rex  bonus  estis  et  Catholicus,et 
vultisesse,quodcredimus,quodquemagisoptamus, 
ut  salva  pace  vestra  dixerim,  fihus  estis  Ecclesiae, 
non  praesul,  discere  vos  convenit  a  sacerdotibus, 
non  eos  docere  ;  sequi  vos  convenit  sacerdotes  in 
ecclesiasticis,  noneos  preecedere. 

Habetis  potestatis  vestraeprivilegia,  queeadmini- 
strandis  legibus  publicis  a  Deoconsecutus  estis,ut 
ejus  beneficiis  non  ingratus  contra  dispositionem 
coelestis  ordiuis  nihil  usurpetis.  Sed  ut  salubriori 
fruamini  ingenio,  his  quaecontra  eammalitiosoin- 
genio  etconsiliomagis  forsitan  quamanimovestro 
minusbeneusurpatis,cum  omni  humilitateetmulti- 
moda  satisfactione  citissime  cedatis,  ne  manus 
Altissimi  adversum  vosextenta  mittatin  vos,quasi 
ad  signum.  sagittas.  Tetendit  enim  arcum  suuin 
Altissimus,ut  sagittetin  apertovos  nolentem  poeni- 
tere.  Nec  erubescatis,  quidquid  suggerant  vobis 
maligni,  quidquid  submurmurent  proditores.non 
vestn  tantum,sed  Dei.humiliari  sub  potenti  manu 
Dei.  Ipse  quidem  est,qui  exaltat  humiles,  et  super- 
bos  uejicit ;  qui  in  suam  et  suorum  ultionem  aufert 
spiritumprincipum.  Quoniam  terribiiisest  :  etquis 
resistet  ei  ?  Non   debuisset  excidisse  a  memoria 


Nonsolwn  quimalafaciunt,sed  etiam  qui  consen-      vestra,  in  quo  articulo  vos  Deus  repererit  quam 
tiunt,vartictvesiudicantui-.C.nns(>nt\untn„iAa,„  ^,,;  u  •„ ;.   ,  F  ..      '  4     m 


ttunt,participesjudicantur. Consentiunlqmdem.qui 
cum  possint  et  debeant,  non  resistunt,  vel  saltem 
redarguunt:  Error  enim,cuinon  resistitur,  appro- 
balur  :  et  veritas,cum  minime  defensatur,  opprimi- 

tur.Neccaretoccultcesocietatisscrupulo,quidesimt 
obviare  manifesto  facinori.  Sicutenim  serenissime 
princeps,  parva  civitas  praerogativam  regni  praesen- 
tis  non  mmuit,  sic  regia  vestra  poteslas  religiosa? 
dispensationis  mensuram  minime  conculere  debet 
vel  mutare,  Semper  verode  jure  effectum  est,  sa- 
cerdotahconcilio  de  sacerdotibusjudiciaprovenire 
Nam  qualescunque  pontifices,  etsi  errore  huma- 
nitus  accedeute,nontamencontrareligionem  tidei 


tumque  promoverit,  honoraverit,  subhmaverit.  in 
liberorum  susceptione  beatiticaverit,soliuu_quere- 
gni  vestritirmaverit,ininvidiamomnium  immico- 
rum  vestrorum  amplis  possesionibus  ditaverit,adeo 
ut  hucusque  cum  admiratioue  omues  fere  procla- 
maverint :  Eic  est  quem  elegit  Dominus. 

Etvosquideiretnbuetis,vel  retnbuere  poteritis 
pro  his  omnibus,  quae  vobis  fecit  ?  An  ad  eorum 
instinctum  etinstantiam,qui  circa  vos  persequun- 
tur  Ecclesiam  virosque  ecclesiasticos,  et  semper 
prout  potueruut  sunt  persecuti,  reddetis  mala  pro 
bonis,  oppressiones,  tribulationes,  injurias,  affli- 
ctiones  ecclesiis  et  ecciesiasticis  personis  ?  Nonne 


655 


S.  THOMjE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


656 


isti  sunt,de  quibus  dicit  Dominus  ?  Qui  vosodit,me  A  yos  debere  pendere  judicio,    nos  illos  ad  vestram 


odit.Qui  vos  spernit,mespemit,Qui  vos  tangit,  tan 
git  pupiltam  oculi  mei.  Certe.etsi  relictis  omnibus, 
quffi  possidetis,  tollatis  crucem  vestram.et  sequa- 
mini  Dominum  nustrum  Jesum  Christum,  vixerit, 
aut  non  erit,  ut  fidelis  et  gratus  acceptorum  ab  eo 
beneficiorum  retributor  appareatis.Inquirite  Scri- 
pturas  a  scientibus,  et  invenietis  quod  Saul,  licet 
electus  fuerit  a  Domino,  quoniam  a  viis  ejus  re- 
cessit,  periit  ipse,  et  domus  ejus  tota.  Oziae  quo- 
que  regis  Juda,  cujus  nonien  late  divulgatumest, 
et  procul  egressum  propter  crebras  sibi  aDomino 
collatas  victorias,  adeo  cor  elevatum  est  in  suum 
interitum,  eo  quod  ubique  auxiliaretur  ei  Domi- 
nus,  et  corroborasset  dlum,  ut  spreta  Domini  re- 


posse  redigi  voluntatem.Plurimi  namque  pontificum 
aliireges,  alii  imperatores  excommunicaverunt.  Et 
si  specialealiquiddepersonisprincipum  inquiratis, 
beatuslnnocentius  Arcadium  imperatorem  excom- 
municavit,  quia  consensit  sanctum  JoannemChry- 
sostomumasuasede  expelli.Sanctusetiam  Ambro- 
sius  proculpa.queealiissacerdotibus  nonadeovide- 
baturgravis.Theodosiummagnumimperatoremex- 
communicavit,et  abecclesia  ejecit.Qui  tandemsa- 
tisfactione  condigna  meruit  absolvi.  Et  multa  alia 
in  hunc  modum.  David  etiam  cum  adulterium  et 
homicidium  commisset,  missus  est  ad  eum  propheta 
Nathan  a  Deo,  ut  eum  redargueret  et  corrigeret. 
Correptus  est,  et  citissime  correctus.  Rex  enim, 


verentia  usurpare  sibi  voluerit,    quod   sui   officii  B  depositodiadematecapitissuiabjectaquemajestate 

•         i  •  •___ ?__* L  .  ;   i  l  .   .  .  -u.  .   1   .   r.   »_  _        n  n  l  s\      *r\   s\*  i-v  W\     r\Y*f\- 


non  erat.sed  sacerdotum,id  est  adolere  incensum 
super  altare  Domini.  Et  ob  hoc  a  Domino  lepra 
percussus  est,  et  per  manus  sacerdotum  ejectus  a 
templo  Domini :  et  sic mansit  usque  ad  diem  mortis 
suee,  plenus  lepra,ob  quamejectus  fuerate  templo 
Domini.  Multique  alii  reges,  sancti  viri  immensa- 
rumdivitiarum,quoniamambulaverunt  super  se  in 
mirabilibus  mundi,  preesumentes  rebellare  Deo,in 
suis  mysteriis  perierunt,et  ad  ultimum  nihildivitia- 
rumsuaruminveneruntinmanibussuis.Rexquoque 
Achaz.quoniametipseofficium  sacerdotale  usurpa- 
vit,  similiter  a  Domino  lepra  percussus  est.  Oza 
quoque,etsi  rex  non  esset,quoniam  arcam  Domini 
tetigit,  et  tenuit  nutantem  ad  preecipitiuin  bobus 


imperiali,  non  erubuit  humiliari  ante  faciem  pro- 
phetee,  peccatum  suum  confiteri,veniam  postulare 
decommisso.  Quid  plura  ?  Pcenitentia  ductus  mi- 
sericordiam  petivit,  et  obtinuit  veniam. 

Etvos,  fih  dilectissime,  serenissime  rex,  reve- 
rendissime  domine,  ad  exemplum  excellentissimi 
David,  regis  piissimi,de  quo  dicit  Dominus  :  Inve- 
ni  virum  secundum  cor  meum,corde  contrito  ethu- 
miliato  convertimini  ad  Dominum  Deum  vestrum 
exactamque  de  excessibus  vestris  agite  poenitentiam. 
Corruistis  enim  et  errastis  in  multis,  quae  adhuc 
taceo,exspectans  si  forte  inspiraverit  vobisDomi- 
nus,  ut  dicatis  cum  propheta  :  Miserere  mei,  Deus, 
secundum  magnam  misericordiam  tuam,  quoniam 


recalcitrantibus,  quia  ad  eum  non  pertinebat,  sed  c  multum  tibipeccavi  et  malum  coram  te  feci.  Juxta 

--_.  .._  _.  _. .      •  _•_     .  • ■""* - 1»  :_-.    «...  _    ,i,.,-,tr.  .--Mi-it  aa»ic1    d  ntli  ii  nr»!... 


adtempliministros,indignatione  divina  percussus, 
juxtaarcamDeicorruit  mortuus.Rex,  proverbiali- 
ter  celebre  est ;  castigalus  de  alterius  infortunio 
melius  sibi  prospicit.  Nam  tua  res  agitur,  paries 
dumproximus  ante..Adsacerdotes,rexddectissime, 
suosvoluitDeusquee  Ecclesieesuee  suntdisponenda 
pertinere,non  ad  potestates  saeculi.Quas,  si  fideles 
sint.Ecclesiaesuaesacerdotibus  voluitessesubjectas 
Non  vobis  igitur  vindicetis  jusalienum  et  ministe- 
rium,  quod  alteri  deputatumest,neque  contraeum 
contendatis,aquo  omniasunt  constituta,neccontra 
illius  beneficia  pugnare  videamini,  a  quovestram 
consecutus  estis  potestatem.Non  alegibuspublicis, 
non  a  saeculi  potestatibus,seda  pontificibus  et  sa- 


est  enim  Dominushis  quirectosuntcordetethumi- 
les  spiritu  salvabit,  Heec  ad  praesens,  domine  mi, 
vobis  scribo,caetera  silentio  preeteriens,exspectans 
donec  videam,utrum  sermo  meus  capiat  in  vobis  ; 
sireportaveritmihi  a  vobis  dignos  fructus  pceniten- 
tiee.etaudiam  a  nuutiantibus,etcongaudeam  dicen- 
tibus  :  Filius  tuus  rex  mortuus  fuerat,  sed  revixit. 
Perierat,  et  inventusest. Qaod  si  menon  audieritis, 
qui  solitusfuiante  majestatem  corporis  Christi  in 
abundantialacrymarumetgemitibus  non  minimis 
orare  pro  vobis,certe  ibidem  clamabo  contra  vos. 
et  dicam  :  Exsurge,Deus,judica  causam  tuam.Me- 
mor  estoimproperiorumtuorum,et  injuriarum.quae 
a  rege  Anglorumet  suis  tibi  ettuissunt  tota  die.Ne 


cerdotibus  omnipotens  Deus  Christianae  religionis  D  obliviscarisignominiarum  Ecclesiae  tuae,  quam  tuo 
clericos  voluit  ordinari  et  discuti.  Christiani  reges      fundasti  sanguine.Vindica,Domine,sanguinem  ser- 


subderedebentexsecutionessuasecclesiasticispree- 
sulibus,  non  praeferre.  Scriptum  quippe  est  nun- 
quam  de  sacerdotibus  nisi  Ecclesiam  j  udicare  debere : 
nec-.esse  humauarumlegumde  talibusferre  senten- 
tiam.Obsequi  debereprincipes  Christianis  statutis 
Ecclesiae,  non  suam  potestatempraeponere  :episco- 
piscaputpnncipessubdere.nondeepiscopisjudica- 
re.Duoquippesuntquibusprincipaliterregiturmun- 
dus:  auctoritas  sacra  pontificis.et  regalis  potestas. 
In  quibus  tanto  gravius  est  pondus  sacerdotum, 
quanto  et  de  ipsis  regibus  in  divina  sunt  reddituri 
examinerationem.Nossecertedebueratis  exillorum 


vorum  tuorum,quieffususest.  Vindica,  Domine,ser- 

vorum  tuorum  afflictiones,    quarum  infinitus  est 

numerus.  Superbia  eorum,  qui  te  et  tuosoderunt 

et  persequuntur,in  tantum  ascendit.ut  ultenusnon 

valeamuseos  sustinere.Rex.quidquid  agantvestri, 

heec  omnia  de  manibus  vestris  requirentur.  Dam- 

num  enimdedisse  videtur,qui  causam  damni  dedit 

Ipse  revera  Filius  Altissimi,  ni  resipueris,   ni  ces- 

saveris  ab  infestatione  ecclesiarum  et  clericorum, 

et  nisi  conlinueritis  manus  a  conturbatione  homi- 

num.ad  gemitus  compeditorum,  ad  vocesclaman- 

tium  ad  se  veniet  in  virga  furoris  sui,  quoniam 


657  EPISTOL^:  AD  HEGES  ET  LAICOS.  658 

jam  tempus  estjudicare  adversum  vos  justitiasin  A  postquam  ortaest  dissensio  ista  inter  vos  et  nos- 
eequitateet  seventate  spiritus  sui.  Ipse  enim  novit 
auferre  spiritum  principum,  et  tembilis    est  apud 
reges  terrae. 


Non  vobis  haec  dicimus,  ut  faciem  vestram  con- 

fundamus.velprovocerausvosadmajoreraindigna- 
tionem  et  iram,  sicut  forsitan  maligni,  qui  circa  vos 
sunt,  qui  die  et  nocte  insidiantur  animae  vestraj,  et 
nituntur  avertere  animum  vestrum  a  nobis,  pravis 
etiniquissuissuggestibus  submurmurant.  Det  illis 
Deussecundumopera  sua,et  secundurn  nequitiam 
adinventionum  ipsorum.  Sed  ut  vos  reddam  cau- 
tiorem  ad  provisionem  animae  vestreeet  curam,  et 
ad  vitandum  periculum,  quod  jam in  foribus  est.'  Et 
quia  nostra  specialiter  interest  providere   animas 


et  similiter  nostris,ut  sub  dominiovestro  ita  libere' 
eis  valeamus  frui  el  uti,  sicut  melius  etliberius  usi 
sunt  eis  antecessores  nostri,  et  nos  post  nostram 

promotionemjetgauderedebeatEcclesiadenostra 
reversione,  qu*  multis  ex  causis  periculo  animae 
vestrae  et  nostrae,  sicut  credimus,  tanto  tempore 
car.ut  praesentianostra.et  dolerepotuit  de  absentiae 
lncommodo.  Hoc  facite,  benigne  domine  mi,  et 
corde  jucundo  ac  hilari,  quatenus  concedat  vo- 
bis  Deus,  et  haeredibus  vestris,  et  restituat  illam 
pacem,  quam  desiderat  cor  vestrum  ad  salutem 
animae  vestrae.et  populi  vobis  commissi  a  Domino. 
Etnos  pro  certo  parati  sumus  et  erimus  ad  omne 
obsequium  vestrum  ferventius  ac  devotius,  quam 


„ae,t„„      .     .         .                        l ,vy   »"""cc  uu3c4uuim  vesirum  ierventius  acdevotius   nnam 

™   *'  T     CUJUSCUI"  Gt  sollicitudo^biscom-  B  unquamantefuerimus;duraraodo  non liZ 

mi  sa  est,  cujusque  reddituri  suraus  rationera  in  in  Deura,  neque  in  ordinera  nostrura   0ttendamUS 

distncto  examine.haec  audite  benigne  et  facite,  et  De  mobilibus  autem   ablatis  Ecclesiaa   Cantn» 

TZlZTonZ^  F*  "*"  ^^  ^  *"*  *  ^'  Ct  *"«•."£■  vSrraaraus" 

modoDeumnonoffendaraus,necopererauragendo  coram  Deo  et  toto  raundo,  etiarasi  prasens  esset 

nostt8  O  t         m  dlKSpeDdlUm  aUim*  VGStl'ffi  et  <*uia  ^llomodo.nnlla  rationedxraitthur  pecca tura 

noshae.  Qu.d  emra  vobis  prodent  totura  raundura  nisirestituatur  ablatura.si  habuerit  qui  abSt  vei 


lucrari  cum  animae  vestrae  periculo  ?  Attendite  ubi 
sintimperatores,  ubi  reges  et  alii  principes,    ubi 

archiepiscopietepiscopi.quinospraecesseiunt.Ipsi 
quidem  laboraverunt,  et  alii  in  eorum  labores  in- 
introierunt.  Quid  ulterius  ?  Sic  transit  mundus,  et 
ejusgloria.  Memorareergo  novissima  tua,el  inwter- 
numnonpeccabis.  Etsipeccaveris,invitapoenitebis. 
Valeat  raihi  chara   gratia    vestra,  si  in  vera  hu 


auferri  fecit,  unde  restituat.  Unde  beatus  Augusti- 
nus.  Si  res  ablata  cum  reddi  possit ,  non  redditur, 
non  agilur  pcenitentia,sed  simulatur.Et  ahbi :  IUud 
fidcnlissime  dixerim  eum  gui  pro  homine  ad  hoc 
xntei  venit,ne  abiata  restituat,et  e.um  qui  ad  se  con- 

fugientem,quantumhonestepoterit,adreslitutionem 
non  compellit  socium  essefraudiset  criminis.  Nam 
hujusmodi  hominibus  misericordias  opem  nostram 


sr:-:8^—!— 


ad  DominumDeum  vestrum.  Valeatis  sic  iterum  et 
semper. 

EPISTOLA  CLXXXI. 

AD  EUMDEM. 

Dilectissimo  domino  suoHenrico,  Deigratia  regi 
Anglorum.duci  Normannorum  et  Aquitanorum,  et 
comiti  Andegaviae,  Thomas  eadem  gratia  sanctae 
Cantuariensis  Ecclesiae  minister  humilis  salutem, 
omnique  tempore  perseverare  in  bono,  ac  reniti 
viriliter  suggestionibus  malignis,et  pravis  quae  facile 
corrumpunt  bonos. 

Breviloquio  utimurad  vos,nein  multitudine  ser- 
monisefficiamurarapliustaediosi :  qui  utinamesse- 
mus  vobis  magis  accepti.sicut  ad  dominum  nostrum 


hoc  verissimum  esse,  nulla  ratione  dubitate.  Et  s'i 
quis  vobis  in  contrarium  praedicaverit.etiamsi  an- 
gelus  de  ccelo,anathema  est,et  sit,et  erit,quandiu 
inhacsententia  perseveraverit.  Videte  ergo,  domi- 
ne  mi  charissime,  quomodo  in  hac  parte  caute 
ambuletis,ne  detentiorei  maleacquisitae.quas  non 
est  msi  cinis  et  vermis,  impellat  vos,quod  absit.in 
impoenitentiam,et  subjiciatdiscrimini.quoda  vobis 
purgari  non  potest,nec  orations,  nequejejunio. 

Praeterea  nosse  debet  vestra  discretio,  quoniam, 
etsi  oranes  episcopi  sancti  non  sint,  loca  tamen 
sanctorumobtinent  :  qui,  etsi  vitae  meritonon  cla- 
rescant,esse  tamen  debent  eorum  imitatores,  qua- 
tenus  eis  contulerit  divina  clementia.  Inde  igitur, 


K^^^i~-*i>^^?^rssss 


diura,quidquidinimicinostrialiteracfalsomurmu 
rent  ac  susurrent  ;  et  certe,  ut  verius  dicam  magis 
vestri  quam  nostri.  Hortamur  vos  itaque  adhuc  ex 
parteomnipotentis  Dei.etin  virtuteSpiritus  sancti 
adjuramus,  etin  remissionempeccatorum  vestro- 
rumavobisrequirimusgratiaevestrae^etpacisverae, 
et  securitatis  bouae  nobis  et  nostris  sine  malo  in- 
geino  restitutionem  ;  et  similiter  Ecclesirc  Cantua- 
nensi  in  ea  plenitudioe  et  libertate,  in  qua  eam 
mehusetpleniushabuerunt  decessores  nostri  et 
nos,  postquam  facti  sumus  archiepiscopus  :  etpos- 
sessioum,  et  ecclesiarum,  et  praebendarum  ad 
eamdem  ecclesiam  pertinentium,  quee  vacaveruut, 


usque  ad  mortem,  et  a  verbis  ac  minis  persequen- 
tium  se  non  timuerunt,  ille  enim  amplius  timen- 
dus  est,  qui  potest  animara  et  corpus  mittere  in 
gehennam.  necesse  habemus  et  nos,  prout  Deus 
nobis  inspiraverit,  leges  suas  custodire,  fovere  ac 
defendere.  Nec  hoc  nobis  imputandura  ad  super- 
biam  vel  malignitatem,  sed  ad  nostri  necessitatem 
offiVn.Sic  enim  ait  Domir  us:  Leqcs  meas  cmtodite 
Etiterum  in  Evangelio  :  Si  qms  solrerxt.  unum  de 
mandalis  mcis  minimis,  el  docucrit  sic  homines  mi- 
nvnuseritinregnocwlorum.  Satis  credirausdictum 
esse  sapienti,  et  idcircopostulamus  a  vobis,  sicut 
a  Domino  charissimo.innomineDomini  nostri  Jesu 


659 


S.  THOM^;  CANTUAR  ARCHIEP. 


660 


Cbnstiaudiri  etexaudiri  benigne.quatenus  audiat  A  communicabat  humanitas.   Litterce  vestrae,  quas 


et  exaudiat  vos  Deus  in  districto  examine,  et  reci- 
piat  inter  electos  suos,  quando  neque  fortitudo, 
nequepotentia,  necimperium,necdivitiae,necleges 
saecularesvelconsuetudinempoteruntjuvarequem- 
quam,  nec  aliudquidquam,  nisi  divina  clementia, 
et  praecedentium  operum  fructus.  Quod  utinam 
omni  die  firmissime  resideat  animo  vestro,nec  un- 
quam  mentem  vestram  excidat.  Hujus  reiconsilia- 
rios  libenter  admittat,  et  audiat  dominus  meus,  et 
exaudiat  semper,  ut  benefaciat  ei  Deus,  et  augeat 
ei  et  ejus  haeredibus  vitam  et  pacem  in  tempora 
longa.  Nec  praetereant  temporaliter  impuniti,  qui 
dolis  suis  et  fraudibus  exquisitis  nisi  sunt  bonum 
domini  mei  propositum  pervertere  et  perturbare, 


ad  dominum  nostrum  regem,  filium  vestrum, 
deslinatis,  ut  nobis  et  nostris  omnia,  quee  ba- 
bueramus  antequam  recederemus  ab  Anglia,  re- 
stituerentur,  quid  aliud  quam  benevolentiam, 
pacem  et  securitatem  omnimodam  praetendebant  ? 
Sed  ecce,  quod  Deus  novit,  nobis  pro  honoris 
vestri  periculo,  quam  pro  utilitatis  vestrae  dispen- 
dio  gravius  reputamus,  rerum  exhibitio  non  sim- 
plicitatem  praetendit  aut  bonam  fidem.  Nam  re- 
stitutio,  quam  nobis  et  nostris  fieri  praecepistis.di- 
lata  est  in  diem  decimum  sub  obtentu  Ranulphi, 
quem  consiliarii  domini  nostri,  filii  vestri,  interim 
conveniendum,  ut  mandatum  vestrum  impleretur, 
censuerunt.Qui  sintilli,  et  quomodo,  et  qua  fide, 


quodinfraseptemannos  regni  suideexhibenioho- b  res  gesta  sit,  vos,  cum  placuerit,  inquiretis.  Nobis 


nore  ecclesiis  et  ecclesiasticis  viris  multa,  ut  cre 
dimus,  animi  devotione  conceperat.  Valeat  domi- 
nus  meus  in  aeternum.  Et  ut  melius  sit  inde  Eccle- 
siae  Deietnobis,  vivat  in  tempora  longa. 
EPISTOLA  CLXXXII. 

AD  EUMDEM  HEN.    11. 

Thomas  Cantuariensem  archiepiscopus  Henrico 
regi  Angliae. 

Regia  potest  meminisse  nobilitas,  quoniam  vobis 
obtuli  in  praesentia  domini  regis  Francorum,  et 
plurimorum  qui  aderant,quod  ad  honorem  Dei  et 
vestrum  paratus  eramme  ponere  omnimoinmise- 
ricordiaDei  et  vestra,utsic  pacem  et  gratiam  ves- 
ram  promererer.  Non  placuit  vobis,  domine,  haec 
forma  verborum.  nisi  promitterem  observationem 
consuetudinum,  quas  antecessores  nostri  observa- 
verantvestris.  Concessi  ergo  quod  ea  servarem, 
quatenus  possem  salvo  ordine  meo,  et  si  aliquid 
ampliusvelexpressiuspromitterescireminDomino, 
parat-us  fui,  etsumadhuc  pro  recuperanda  gratia 
vestra.  Etquod  vobis  nunquam  libentius  servivi, 
quam  adhuc  facere  paratus  sum.  Et  quia  nondum 
placuit  vobis  istarecipere,  supplico  majestati  ves- 
trae,ut  memineritis  obsequiorummeorum,elbene- 
ficiorum,  quae  mihi  contulistis  ;  quia  ego  memor 
sum  me  debere  ex  juramentoservare  vobis  vitam 
etmembra,  etomnem  honorem  terrenum,  etquid- 
quid  potero  secundum  Deum  pro  vobis,  sicut  pro 
charissimo  domino,  facere  paratus   sum.  Et  Deus 


autem  persuasum  et  haec  fieri  indispendiumEc- 
clesiae,  et  salutis  vestraeet  honoris,  nisi  diligentius 
corrigatur  a  vobis.  Nam  prasfatus  Ranulphus  inte- 
rim  in  bona  Ecclesiae  debacchatur,et  victualia  nostra 
in  castrum  de  Salwode  etiamnunc  palamcongerit, 
et  sicut  accepimus  ab  his  qui  id  vobis,si  placuerit, 
probare  parati  sunt,  multis  audientibus  gloriatus 
est,  quodnondiu  gaudebimus  de  pace  vestra,quia 
non  comedemuspanem  integrum  in  Anglia,  ante- 
quam  ille,  ut  minatur,  nobis  auferat  vitam.  Scitis 
autem,  serenissime  domine,  quia  culpae  particeps 
est,  quicum  possit  corrigere,  negligit  emendare. 
Et  quid  praefatusRanulphus  possit,  nisi  vestrae  vo- 
luntatis  fretus  et  armatus  sit  auctoritate  ?  Quid  lit- 
terisdomini  regis  filii  vestri  responderit  super  hoc 
negotio,scribentis  ad  ipsum.audiet  et  judicabitbe- 
neplacito  suo  discretio  vestra.  Et  quia  sicut  nunc 
ex  perspicuis  apparet  indiciis,  S.  Cantuariensis 
EcclesiaBritanniarium  mater  in  Christo,  perit  odio 
capitis  nostri :  neillapereat,  sed  evadat,  tam  saepe 
dicto  Ranulpho,  quam  complicibus  suis  Ecclesiae 
persecutoribus  caput  pro  ipsa,  Deo  propitio,  expo- 
nemus,  parati  pro  Christo  non  modo  mori,  sed  et 
mille  mortes  et  omnia  tormenta  excipere,  si  ille 
pergratiam  suamdignatus  fuerit  patientiae  largiri 
vires.Ad  vos,  domine,redire  proposueram,  sedme 
miserumad  miseram  Ecclesiam  necessitas  trahit: 
adillam  vestra  licentia  etgratia  rediturus,etfortasse 
ne  illa  pereat,  periturus,  nisi  vestra  pietas  aliam 


scit,  quod  nunquam  vobis  libentius  servivi,  quam  D  nobisconsolationemceleriuspraestaredignetur.Sed 


facturus  sum,  si  placuerit  vobis.  Valeat  semper 
dominus  meus. 

EPISTOLACLXXXIII. 

AD  EUMDEM.HEN.  II. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus  regi  An- 
gliae. 

Novit  inspector  cordium,  animarum  judex,  et 
vindex  culparum  Christus, inquautaanimipuritate 
et  sinceritate  amoris  vobiscum  feiimus  pacem, 
credentes  quod  simpliciter  et  bona  fide  nobiscum 
ageretur.  Quid  enim,  serenissime  domine,  aliud 
concipere  debebamus  ex  verbis  vestris,  quae  vel 
arguendo,  vel  mulcendo  nobis  vestrae  benignitatis 


sive  vivimus,sive  morimur,vestrisumus,et  enmus 
semper  in  Domino  :  et  quidquidnobiscontingat  et 
nostris,  benefaciat  vobisDeus  et  liberis  vestris. 
EPISTOLA  CLXXXVI. 

AD  EUMDEM. 

Hocpetimusadominonostroregejuxtamandatum 
et  consilium domini papae quod pro  amore Dei  et  do- 
mini  papae  et  honore  sauctae  Ecclesiae  ac  salute  sua 
ethaeredum  suorum.et  nosrecipiat  in  gratiam  suam, 
et  concedat  nobis  etomnibus  qui  nobiscum  et  pro 
nobis  exierunt  deregno,pacem  suam  etplenam  se- 
curitatem  de  se  et  suis  sine  maloingenio  et  reddat 
nobisEcclesiam  Cantuariensemin  ea  plenitudine  et 


661 


EPISTOL/E  AD  REGES  ET  LAICOS. 


libertate  in  qua  eam  melius  habuimus,  postquam  A  nisse  inter  ,u„m  _*  u 

facti  sumus  archiepiScopus,et  possessiones  12      Z"' ,1 i! ^L*  ^™*  ^1"6'  occ^one 


iacti  sumus  archiepiscopus,et  possessiones  omnes 
ad  tenendum  et habendum ita  libere et  quiete  etho- 
nonfice,sicut  Ecclesiaetnoseas  liberiusethonori- 
ficentms  tenuimus  ethabuimus,postquampromoti 
sumus  et  archiepiscopum  ;  et  similiter  nostris,  et 
omnesecclesias  et  praebendasadarchiepiscopatum 
pert.nentes,quae  vacaveruntpostquam  exivimusde 
terra,  ut  faciamusde  eissicutdenostris,  prout  no- 
bis  placuerit,  similiter  habere  permittat,  et  nos  fa- 
ciemus  ei  quidquid  archiepiscopus  debet  regi  et 
pnncipi  suo,  salvo  honore  Dei  et  ordine  suo. 

EPISTOLA  CLXXXV. 


"u8'TO)  _,___,-ione 

quarumdam  consuetudinum  regis  et  regni,  coram 
dommo  rege  subortam  fuisse  contentionem.Cumque 
magna  in  nos  et  coepiscopos  nostros  eorum  hac 
occasione  succresceret  indignatio,  tandem,  Deo 
propitiante,  ita  inter  nos  composuimus,  quod  pax 
utnnque  reformata  est,  et  domini  regis  gratia,  qui 
ob  hanc  causam  adversusnosaliquantulum  motus 
iuerat,nobis  in  integrum  restituta.  Prajterea  pec- 
catis  nostris  exigentibus,  majorem  in  nos  domini 
reg.s  md.gnationem  excitavit  fama  qu__dam,  quaa 
nos  eum  apud  dominum  papam  et  vos  diffamasse 

nunt.avitetEcclesisesanctaapersecutorcmetoppres- 
sorem  .mpie  confinxit.  Quod,  domine,  sublimitati 
vestrae  satis  notum  est,  si  hoc  de  dominonostro 

B  regevobismandavimus;etsicutnostis  precamur 
ut  nostram  et  nostrorum  innocentiam  erga  domi- 
nuraregem  diligenter  excuset.s.  Quia  neque  nos 
wta  de  domino  nostro  diximus,neque  siahqui  forte 
dixerunt,  auctoritatem  iis  praestamus.  Quia  neque 
verum  est  eum  talem  esse,  neque  videtur  dici  po- 
tmsse.  Hoc  et.am  vos  scire  volumus,  quod  dominus 
rex,  quantumcunque  motus  fuerit,  non  minus  per- 
sonis  ecclesiasticis  honorem  et  reverentiam  exhi- 
buit,  necoccasionehujus  indignationisin  personas 
ipsas  vel  ecclesiasticas  possessionesmanum  misit 
Si  quid  ahud  vobis,  domine,  nuntiatum  est.a  veri- 
tate  sciatis  alienum,  et,  sicut  supra  dictum  esL  in- 
terdominum  regem  et  clerum  suum  nullam  (Deo 
gratiam)  superesse  discordiam.sed  sopita  omnium 

C  controversia,  pacem  ex  integro  reformatam.  Va- 

1616  j 

EPISTOLA  CLXXXVII 

AD  EUMDKM. 

Amantissimo  domino  suo  Luoovico,  Dei  m-atia 
illustri  Francorum  regi  Thomas,  eadem  gratia  Can- 
tuariensis  Eccleshe  minister  humilis,  salutem  ab  eo 
qui  dat  salutem  regibus. 

Considerantibus  nobis  ex  accidentibus   statum 


ADLUDOVICUM  REGEM  FRANCORUM. 

Dilecto  domino  suo  LuDOVico.Deigratia  illustris- 
simo  regi  Francorum,  Thomas  Cantuariensis  Eccle- 
siae  imnister  humilis,  salutem  et  utriusque  vitaj 
beatitudinem. 

Susceptis  et  lectis  vestrae  sublimitatis  litteris,ma- 
niiestapercepimus  vestrae  liberalitatis  et  dilectionis 
erga  nos  indicia.  Quanquam  ut  verum  fateamur 
adobtinenduniquae  sponteoffertis,merita  nonpraa- 
cesserint,scimus  quidem  et  certi  sumus  quod  pro- 
pnae  mgenuitatis  vestrae  ductuplurimumnosdilexi- 
stis.Ipse,quiomniumbonorumestretributor,vobis 
retribuatjet  nos  quidem  pro  faculte  nostra  'parati 
sumus,  et  secundum  Deum  etsecundumhomines, 
omnibus  quibas  poterimus  obsequiis  vestree  beni- 
gnitati  respondere.  Verum,  cum  semper  vestram 
experti  simus  in  nobis  liberalitem,  nunc  tandem 
eam  pleniorem  et  gratiorem  comperiinus.cum  nos 
iu  desolatione  nostra  per  litteras  vestras  visitare 
dignat.  fuistis;etnobis,siopportuisset,vestr33  con- 
solationis  refugiumexposuistis.Inverbo  istoacqui- 
snstis  vobis  si  quid  residum  erat  cordis  nostri,  et 
totum  illud  vobis  obnoxium   reddidistis,  et  spem 
nostram  roborastis.  Non  est  enim  homo  mortalis, 
praeter dominum meumregem  Angliaa,  in  quo magis 
confidamus  quam  in  vobis,  de  bono  et  honore  et 
subsidio.si  nobis  opportuerit,licet  nunquam  merue- 

nmus.  Verumtamen  inter  dominum  meum  re-_m      vestrnm t\ T  °         *  accidentib^   statum 

et  nos  verbum  actitatum  est  de  pace  et  spe  _am„  fel  s  ml  °  ™*?  ^mpore  V6Stro  Pr*  ^ 
quod  Deus  inclinab.t  animum  ejus  et  avertet Tia  omriu* TT  ™  T'8  *  dieS  Videtur  retr*u<°' 
ejus  a  nobis.Vos  autem,  si  vobis plac  t  Jcont  Jen       v!ZTh  f-Um  D6US  ProsPerare  vias  et  actus 

cum  eoloqui,  arguite  eum  quodips ^unqua^r         ^r^uTV^  ??**  *"  magDam  °* 

didUaliquidSinistrumdehominequitantumemtam  D  ^S^TW;?,WaBphwrt 
hdehtereiservivit,  et  qui  eum  semoef  vero  affp^      TIT    7cmil"m'  q^dd.gentibus  Deum  oinnk 

miP   __    r\r\ m i  __  _-_    --_.■_.-_._    .j  :  _   r\  _ 


possimus,quia  non  est  homo  in  mundo,  qui  liben- 
uus  illud  faceret  quam  nos. 

EPISTOLA  CLXXXVl 

AD  EUMDEM. 

Doinino  suo  Ludovico,  ilkstri  Francorum  regi, 
iHomas  Cantuanensis  Ecclesia.  miuister  humilis 
saiutem  et  cum  obsequio  dilectionem 

Ad  vestree  serenitatis  notitiam  credimus  perve- 
Patuol.  CXC. 


-  .  -■  ._-.__,  -uusecratus- 

que  a  domino  papa  die  Dominicaante  instans  fes 
tum  beati  Laurentii  apud  Montera  Pessulanum   DP~ 
quo  profectoconfidimusper  gratiam  Dei.tanquara 

de  chanssimo  amico  nos  tro,quia  ipse  tum  pro  amor. 
vestro.tumpro  nostro  semperquoad  vixeritfide] . 
vobis  ent,  civ.tatemque  suam  et  partes  illas  ?cu 
justum  est,vobis  et  regnovestropro  viribu  \Xi 
ciet  et  subjugabit.  Bene  valete  in  Chri/to  chSs." 
sime. 

22 


663 


S.  THOMjE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


664 


EPISTOLA  CLXXXYIII 

AD   MATHILDEM   1MPERATR1CEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Mathildi 

imperatrici. 
GratiasagimusDeo,quinobilitatem  vestram  insi- 

gnibus  virtutis  magis  illustravit  quam  generis  :  et 
quam  sanguine  clarissimam  extulit  in  orbe  Romano 
bonis  operibus  clarificare  non  desinit  in  mundo. 
Nam  ab  Oriente  inOccidentemmagnumest  nomen 
vestrum  in  Domino,  et  eleemosynas  vestras  nar- 
rant  ecclesiae  sanctorum.Quamvis  enimDeoplun- 
mum  placeant  subsidiatemporalium.quse  eieroga- 
tis  in  membris  suis,  ei  tamen  minus  placere  non 
credimussollicitudinempacis  etlibertatis  ecclesias- 
ticae,  quam  tanto,  ut  farna  est,  zelatis  affectu,  ut 


A  ac  dignitatibus.quassanguinesuoeicomparavitin 
cruce,  sustinuerint  honorari.  Debetis  autem,  si  pla- 
cetin  eorevocando,  et  matris  diligentiam  adbibere 
etdominee  auctoritatem  :  ut  quee  ei  regoum  etdu- 
catum  muitis  laboribus  acquisistis,  et  ad  eum  hee- 
reditaria  successione  j  ura  transmisistis,quorum  oc- 
casione  nunc  premitur  et  conculcatur  Ecclesia,  pro- 
scribuntur  innocentes,  et  pauperes  intolerabiliter 
affliguntur.  Nos  quod  possumus  pro  salute  vestra 
et  illius,  animo  libentifacimus,Dei  misericordiam 
precibus,  quibus  possumus,  jugiter  implorantes  : 
fiducialiteroraturi,si  pace  ecclesiis  reddita  ad  auc- 
torem  et  benefactorem  suum  Deum  promptadevo- 
tione  redierit.  Nec  pudeat  eum  coram  Deo  humi- 
liari  per  poenitentiam,  cumanliquis  regibus,  quo- 


cum  Apostolo  dicere  valeatis  :  Quis  infirmatur,  et  B  ™m  memoria  in  benedictione  est  nihil  rnagis  ad 

LUUJ  a^usiuiu   «iv  y  „„A«iU.t„.    n„nm  nmnitonfl»  tltlll  11«.  rP.fflS 


ego  non  infirmor  ?  Quis  scandalizatur,  et  ego  non 
uror  ?Undenos,qui  ratione  humanitatis  et  benefi- 
cii  vestrimeritonosvobisobnoxiosesserecolimus, 
prosalute  vestra,  et  filii  vestri  gloria,  temporali  pa- 
riter  aca}terna,depaceEcclesiee  fiducialius  loqui- 
mur  in  auribus  vestris,  rogantes  altentius,et  obse- 
crantes  in  Domino,  quatenus  eum  diligentius  con- 
veniatis,ut  ea  devotionissedulitate  pacem  procuret 
Ecclesies,  qua  sibi,  heeredibus  suis  et  terris  suis  per 
merita  sanctorum  pacem  Dei  desiderat  procurari. 
Nam  unde  plurimum  contristamur,divulgatum  estab 
OrienteusqueinOccidentem,quodecclesiasregnisui 
intolerabiliter  affligit,  etexigitabeis  inaudita  qute- 
dam  et  inconsueta.  Quee  si   queesierint,  queerere 
tamen  non  debuerunt  antiqui  reges.  Potest  autem  c 
fieri,ut  in  tempore  suo,  cui  multam  Deus  contulit 
sapientiam  tantaaffiictio  utcunque  valeat  tolerari. 
Sed  forsitan  postdiesejus  tales  sunt  regnaturi.qui 
devorare  Ecclesiam  cupient  toto  ore,  et  indurati 
cum  Pharaone  dicetxtNescio  Dominum,et  Israelnon 
dimittam.  Memiuerit,  qusesumus,  ad  preces  et  ex- 
hortationes  veslras,  quomodo  eum  extulerit  Deus 
ultra  titulosnobiliumpatrum,etultra  terminos  ma- 
jorum  suorum,  et  preeter  eorum  spem  dilatayerit 
terminosejus.QuidproderiteiapudDominum.si  ad 
haeredestransmittatpeccata  sua,et  quasi  adversa- 
rios  DeietEcclesiaeconstituat  intestamento?Quid 
prodest  antecessoribus  ejus  modo,  si  iste  sumpta 
occasione  exdelictiseorum  Deuinquasiheereditario 
jureoffenderit?Aliiserat,serenissima,domina,Deus  Q 
placandus  obsequiis,  alia  munerapro  salute  majo- 
rum  etpeccatorum  redemptione  offerri  oportebat. 
Non  placent  Deo  sacrificia  de  rapina,  nisi  fortePa- 
tri  placere  possit,ut  ei  Filius  immoletur.  Si  resipu- 
erit,  Pater  misericordiarum  adhuc  est  promptus  ad 
veniam :  procul  dubio  judicium  facturus  sine  mise- 
ricordia  in  eos,  qui  non  exercent  misericordiam. 
Potens  est,  et  potentes  potenter  punit.Terribilis,  et 
aufert  spiritum  principum,ut  fortioribus  instet  for- 
tior  cruciatus.  Tetendit  arcum  suum,  et  paravit  il- 
lum,  et  in  eo  posuit  vasa  mortis,  jaculaturus  in 
brevi,  nisi  sponsam  suam,  pro  cujus  amore  mori 
dignatus  esthberam  essepermiserint,  et  privilegiis 


gloriam  ascribatur,  quam  poenitentiae  titulus,  regis 
divinee  zelus,  veneratio  sacerdotii,  et  fidelissima 
virtutum  custos  humilitas.  Talibus  enim  hostiis 
domini  Ezechias,  Josias,  et  Constantiuus  Domino 
placuerunt,  etgloriam  assecuti  sunt  apudhomines 
ageneratione  in  generationem. 

EPISTOLA  CLXXXIX 

AD  OWENUM  REGEM  WALLLB. 

Thomas  Cantuariensis    archiepiscopus,  Oweno 
regi  Walliae. 

Gratias  vobis  plurimas  referimus,quod  inter  bel- 
lorum  discrimina,  et  hostilem  inimicorum  inquie- 
tationem,  Ecclesiae  Dei,  sicut  ex  litteris  vestris  di- 
dicimus,   curam    et  diligentiam  impendere  non 
omittitis.Verum  non  mediocriter  insedit  animoil- 
lud,  quod  in  litteris  vestris  legimus,  videlicet  ubi 
dictumest,  quod  exjure  non  debeat  nobis  subjici 
ecclesia  de  Bangor,  licet  hoc  ob  dilectionem,  qua 
vobis  tenemur,  dissimulemus.  Quod  autem  postu- 
lastis,  utnostro  assensuet  licentia  in  ecclesia  eadem 
ab  alio  quam  a  nobis  episcopus  consecretur,omnino 
nonacquiescimusnecaliquandoacquiescemus.Mit- 
temusvobis  nuntium  nostrum,autcerte  aliud.quod 
litteris  modo  nolumus  cornrnendare,  sicut  per  prae- 
sentium  latorem  vobis  mandamus.  Interim  autem 
vobis  mandamus,  ut  pervestramdiligentiam  prae- 
dicta  ecclesia,honoresqueEcclesiaeinpace  perma- 
neant.nec  aliqua  fiat  clectio,velhonorum  Ecclesiae 
transmutatio.Quod  si  fieret,  nos  in  irritum  ducemus. 
EPISTOLA  CXC 

AD  EUMDEM. 

Thomas  Dei  gratia  archiepiscopus  Cantuariensis, 
Oweno  Wallensiumprincipi,salutem,etei  devotum 
exhibere  obsequium,  cui  servire  regnare  est. 

Cui  plura  committuntur  a  Domino,  eitenetur  de 
pluribus  reddere  rationem  qui  sicut  fideliter  obse- 
quentesfeliciremunerationeglorificat.sicindevotos 
potenter  horrenda  nimis  ultione  percellit,  ut  cum 
afferaturdeficientisolatium.tamen  et  miseriisnon 
subsistant.  Sed  inter  omnia  quae  illi  exhibentur 
obseq  uia  nil  gratiosius  accep  tat  quam  si  sponsae  pro 
quasanguinem  fudit,  debitus  a  fidelibus  reddatur 
honor,et  eumnil  graviuspunit  quamsi  illaia  con- 


665  EPISTODvE  AD  REGES  ET  LAICOS.  666 

spectuejuscontumeliosis  afficiatur  injuriis.Hoc  ex  A  mineris  morifan.nm .  -.  ><i  ™ 

te  ipso,  dilecte  fili.  ootes  am.a.,™,*  J«.„.  „„»„♦„      ™.   „  *  mouturum;  et  ut  rerum  expenentiadocet, 


te  ipso,  dilecte  fili,  potes  agnoscere.sciens  quanta 

acerbitate  mariti  vindicentcontumelias,si  forte  sub 

eorum  aspectu  conjugibus  inferuntur.  At  Christi 

Domini  tui  quoniam  fidelis  es,  sponsa  est  Ecclesia 

Bangorensis  quae,  sicut  nostL  jam  fere  decennio, 

proprio  viduata  pastore.machinationibus  eorum,qui 

ei  compatietprovideredebuerant  superdesolatione 

sua  ante  sponsi  oculos  lacrymabiliter  ingemiscit. 

Undequia  te  sinceracharitatediligimusethonorem 

tuum  inDominocupiinuspromoveri,  dilectionituce 

rogando,consulendoet  in  remissionempeccatorum 

injungendosuademus,  quatenus  juxta  mandatum 

dornraipapae  preefatam  ecclesiambenigne  patiaris 

debita  pastoris  provisione  atantis  miseriis  relevari 


juvenes  cito  moriunturetfacile,sed  impossibileest 
ut  qm  senes  sunt,  diuvivant.  Ponamus  autem  ut 
senum  contramorem  vitadiutius  protendalur,certe 
vivendo  deficiunt,  et  mors  non  intellecta  sensim 
per  universa  membra  corporiset  sensushabetatio- 
resobrepit.   Nara 

Singulade  nobisannipraedantar  euntes 
etipsas.quibusantegaudebamusvoluptateseripiunt 
Sed  cum  omnium  tamjustorumquampeccatorum 
nnis  Sit  unus  et  communis  interitus,horum  tamen 
et  lllorum  gravis  in  ipsa  morte  differentia  est.  Si 
quidem  pretiosa  estin  conspectuDeimors  sancto- 
rum  ejusquae  de  miseriaexeuntes  adajternamtra- 
ducit  gloriam;  mors  autempeccatorumestpessima 


Neccontrahoccujuscunqueadmittasconsilium,ubi  B  qZvZ^ 

tantum  penculuin  vertitur  animarum.  S:   vero  te      TeheZnZ   uhi  ,  2 iT  ^™1^3  traJicit  m 

^enennam,  ubi  subter  eos  sternetur  tinea,  operi- 


cujuscunque  clerici  sivelaicisive  virisive  mulieris 
consilio  quod  ecclesiam  secundum  canones  ordinari 
impediatobligasti,  nos  te  ab  illa  seu  promissione 
seu  obligatione  apostolica  et  nostraauctoritateab- 
solvimus:  prohibentes  inpericuloanimaB  tuaeneilli 
quicunque  sit  contrasalutemtuamdecasteroacqui- 
escas.Praetereamandamus  quatenuslitteras  domini 
papaequas  supprimi  fecisti,Ecclesicecuinituntur  et 
nobis  restituas;  et  clericum  quieas  deferebatquem 
nos  ab  obligatione  qua  ipsum  ne  rediret  arctasti 

absolvimus,adnosutdebuitsineomniimpedimento 
venire  patiaris.  Detulimus  hactenus  et  deferimus 

tibi  et  tanquamdilectofilioubisecundumDeumpo 


mentum  erunt  vermes,  et  vermes  quidem  qui  non 
monuntur,  sicut  ignis  non  exstinguetur  inssecula. 
Qmd  ergo  prodest,  fili,  si  mundum  lucretur  quis 
umversum  quem  vixadmoinentum  poteritretinere 
et  hos  cruciatus  et  praemia  laborum  animaa  suee  ac- 
quirat.Quia  vero  tesuper  omnes  coaataneos  tuos  in 
gente  tua  extulit  et  bonoravitmisericorsDominus, 
in  multapatientiateexspectans,etmultis  tambene- 
ficns  quam  periculis  provocans,adpcenitentiam  no- 
bihtatem  tuam  rogamus,  monemus  et  exhortamur 
in  Domino  et  in  remissionem  peccatorum  tibi  in- 
jungimus,quatenusapostolicummandatumderelin- 
quenda  cognata  tuaet  ordinationeBangorensisEc- 


terimus,deferre  disponimus.  Sed  nisi  apostolicis  et      cle   lt .„  ■     ■  ,    °rdmatl0ne Bangorensis Ec- 

nostrismandatis.praaserhm  in  his.auZd   ,     "   C  ^ZlZ!^"*»  et  dUi*?»*»  «"quuri., 


nostris  mandatis,  preesertim  in  his.queead  salutem 
tuam  pertinere  noscuntur  acquieveris,  ulteriustibi 
deferre  vel  parcere  non  poterimus  quiu  quee  Deus 
praecipitet  apostolica  sedesinstanter  injungit,  sol- 
licitius  exsequamur. 

EPISTOLA  CXCI. 

AD  EUMDEM. 

Tiiomas  Cantuariensis  archiepiscopus,OwENo  Wal- 
lensium  principi. 

Novit  inspector  cordiumetjudexanimarum  quod 
honorem  tuum  et  salutem  sicut  filii  in  Christo  cha- 
rissimi  cujus  cura  nobis  adeo  injunctaest,  sincera 
mDomino  charitatediligimusettibi  desideramuset 
oramus  summum  bonum  evenire  sicut  et  nobis,  et 
quanto  nobis  in  te  dilectio  majorest.tanto  tibiquee 
adsalutem  tuam  et  honorem  pertinent,  studiosius 
mtineamns.  Recole  ergo,  fili,  quanla  bona  fecerit 
tibi  Domiuus,  et  ei  de  honore  de  successibus  quos 
tibicontulitcondignasipsius   praseunte  clementia 
gratias  age,ut  qui  juventutem  tuam  et  virilemaata- 
tem  consolatus  est  in  adversis  eterexitetdirexitad 
prospera,  maturitatem  tuam  beato  fineetexituglo- 
noso  consummet  et  labores  tuos  quiete  remuneret 
et  glona  sempiterna.  Deus  enim  est  qui  se  glorifi- 
cantes  glorificat  etcontemptoressuosredditignobi- 
les  Scimus  te  virum  esse  discretum  etqui  boni  et 
inah.raqm  et miquipraamia  rationis  libramineno- 
vensponderareetqui  te  crebra  meditatione  me- 


D 


utfructumobedientia3,quamsalubriterexoptas,tibi 
et  semini  tuo  cumulet  et  multiplicet  Deus  et  tem- 
porahter  et  in  aeterna  retributione  justorum.  Aho- 
quin  dimittere  non  potenmusquiuilludproutnobis 
mjunctum  est,  impleamus.  Si  cognatam  tuaradili- 
gis,  abundas  opibus,quibus  ei  poterisutiliteret  ho- 
neste  providere :  diligas  ut  cognatam,  non  ut  uxo- 
rem,  quia  satis  esse  debet  quod  te  Deus  hactenus 
et  Ecclesia  ejus   in  tam  manifesta  culpa  et  multo 

scandaloetperniciosoexemplosustinuitdelinquen- 
tem.  Amodo  enim  tantum  scandalum  non  poteril 
sustinen,  et  necesse  est  ut  ecclesia,  suo  diutius 
viduata  pastore,proprium  episcopum  recipiat.qui, 
auctore  Domino,  salutem  procuret  auimarum  Va- 
lete. 

EPISTOLA  CXCH. 

AD  MATHILDEM  SICULORLM  REGINAM. 

Serenissimee  dominae  et  in  Christo  charissimaa 
MATHii.Di,illustri  regiuae  Siculorum,  Thomas  divina 
dispensatione  Cantuariensis  Ecclesirc  rainister  hu- 
milis  salutem,  et  sic  temporaliter  regnare  inSicilia, 
ut  cum  angelis  eeternaliter  exsultet  in  gloria. 

Licet  faciem  vestram  non  noverimus.  gloriamta- 
men  non  possumus  ignorare.quam  et  generosi  sangui- 
nis  lllustrat  claritas..etmultarummagnarumquevir- 
tutumdecorutlitulus.etfamaa  celebritas  numerosis 
prceconus  reddit  insiguem.  Sed  inter  ceeteras  vir- 
tutes,quas  cum  iUisauditoribusgratanteramplcL-ti- 


667 


S.  THOMiE  GANTUAR.   ARCHIEP. 


668 


inur  liberalitati  vestrae  debemus,et  qua  nunc  pos-  A  querunt  eam  :  imoetpersequuntur  interangustias. 
sumus  devotione,gratias  referimus  ampliores.quse      Si  quis  legis  defensor  est,  regis  censetur  inimicus. 


coexsules  noslros,  proscriptos  Christi,  et  consan 
guineos  nostros,  fugientes  ad  partes  vestrasafacie 
persecutoris,  consolata  est  in  tribulatione  sua.quee 
profecto  magnapars  verae  et  Ueo  gratissimee  reli- 
gionis  est,  si  pro  justitia  patientibus  clementiaferat 
solatium.si  pauperibusopulentiasuffragetur,si  san- 
ctorumnecessitatibusabsolutapotestaliscommuni- 

cet  amplitudo.Talibus  enim  hostiis  promeretur  Oeus, 
exhilarescitetdilataturgloriatemporalis,etomnium 
bonorum  gratiosus  conciliatur  aiTeclus.His  meritis 
inter  alios  specialiter  tamenpromeruistisetnos,qui 
totum  id  quod  sumus  etpossumus.ad  vestrum  de- 
vovemus  obsequium.  Cujus  devotionis  primitias, 


Disperguntur.proscripti  sumus.Crimennostrum  est 
assertio  ecclesiasticae  libertatis.  Eam  namque  pro- 
fiteri,  laesae  majestatisreatus  subpersecutorenostro 
est.  llle  enim  solus  fidelis  creditur,  cui  religionis 
contemptus  placet,  qui  divinam  persequiturlegem, 
cuigrataestcontumeliasacerdotum,quicarnificinas 
veterumtyrannorum  velutjustitiae  sacrariumvene- 
ratur.  Quia  mutire  ausi  sumus  pro  domoDomini, 
exsulamus  cumomnibus  cognatisetamicisnostris, 
quorum  unusest  filius  sororis  nostrae.Quem  vestrae 
celsitudinis  liberalitate,  ubi  necessehabuerit.tanto 
afiectuosius  petimus  sublevari,quanto  nosetalios, 
qui  pro  Domino  patimur,  justum  est  de  nobilitate 


VOVeiUUS  OUbBquiuiu.    \j.ijuo     uo.v.v...-    t ,  _.       _-  ,.         .  ^.  n 

auas  nro  tempore  potuimus,  excellentia.  vestreenu-  B  vestra  spem  conc.pere  hrmiorem.  Rogamus  etiam, 


perpbtulimusprecesvestrasapudrcgcmChristianis- 
simum  promoveules,  sicut  perpendere  potestis  ex 
precibusejus  dilecto  nostro  illustriregi  Siciliae  por- 
rectis,  etex  verbis  venerabilispriorisCrispiniacen- 
sis,  quem  et  eruditiolitterarum,etvita3sinceritas,et 
integritas  famee  bonis  omnibus  amabilem  et  com- 
mendabilem  reddunt.  Est  enim  vir  probatissirnee 
conversationis,  sanee  doctrinee,  et  quantum  ad  hu- 
manum  spectat  examen.perfectaepro  temporesan- 
clitatis,  quem  tanta  reverentia  a  sublimitate  vestra 
desideramus  et  petimus  exaudiri,quanta  totam  Oc- 
cidentalem  Ecclesiam,  si  vestrispedibusassisteret, 
audiretis.  Et  hoc  quidem  tum  pro  sua.  personaere- 
verentia.tum  pro  merito  etauctoritateCluniacensis 


ut  eidem  credatis  in  his,  quae  vobis  ex  parte  nostra 

dicet,  et  apud  Ecclesiam  Romanam  causam  Dei  et 

nostram,  si  forte  fuerit  opportunum,  promoveatis. 

EPISTOLA  CXCIV. 

A.D  ROBERTUM  COM.TEM  LEICESTIU.E. 

Thomas  DeigratiaCantuariensis  Ecclesiaeminisler 
humilis.  dilecto  in  Christo  tilio,etamico,nobili  viro 
Roberto  comiti  Leicestriae,  salulem  cum  benedi- 
clione. 

Exspectabam  litteras  consolationistuae,tanquam 
amici  charissimi,  verba  satisfactionis,tanquam  de- 
votissimi  Ecclesiae  filii,et  vere  poenitentis.  Sed  quia 
neque  littera  consolationem  nuntiat,ne  verbasatis- 
factionem  insinuant,  ailectu  paternoreduco  tibide- 


verenua.iuiu  uru  uicniu  cittuv,wiiLu.^^«» •  -  , 

Ecclesiae,  cujus  procurat  necessitates.quee  in  orbe  C  lictumtuum  ad  animum,  ut  vel  sicimmissa  tibi  a 

^  '         '         r  .  .  •  t-v „;.„..i;r.    „■.-.-.,,!  i.tn»  q  ia  cnlicfn^linarl  aninup 


Latino  dignoscitur  a  diebus  patrum  nostrorum  in 
monastica  religione  perfectionisgloriam  quasipro- 
priam  possedisse.  In  caeteris,  quae  vobis  ex  parte 
nostra  dixeril,  ei,  si  placct,  credatis  ut  nobis.  Va- 

lete. 

EPISTOLA  GXCIII. 

AD  STEPHANUM  CANCELLARJUM  REGIS  SICIL./E. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Stephano 
cancellario  regisSiciliae. 

Probabile  quidemest.quod  vos  pro  saluteet  con- 
solatione  multorum  iu  locum  nobilitati  vestree  et 
meritiscongruumerexitDominus.utfacultasrerum 
possitrespondere  virtuti.etvoluntas  nata.autpotius 
data  a  Domino.indigentibus  subvenire.gratum  sor- 
tiatur  eilcctum.Ad  vositaque  multiconcurrunt,sed 
nullumsinecousolationeaudivimusredeunlem.No- 
vusluciferaborienteresplendetinorbemocciduum, 
et  sute  claritatis  radios  in  auspiciumpubliceefelici- 
tatis  vibrat,  et  omnes  contritos  corde  conforlans 
persuadet  instaretempora  meliora.SednunquidEc- 
clesia  Dei  ieetiliee  publicee  fructu  sola  privabitur  ? 


1) 


Deo  poanitentia,  excutiatura  te  satisfactioadaninue 
tuee  conferens  salutem,quam,teste  conscientiamea 
coram  Deo  loquor,  opto  tibi  pariter  ut  et  mihi.Ha- 
bet  mater  tua  Cantuariensis  Ecclesia  aflectionema- 
ternaqueri  de  te,  et  cum  principibus  tuis.  Habeo 
et  ego  pater  tuus  in  Christo,  sponsus  illius  qualis- 
cunque.  Primo,  de  illata  nobis  injuria.  Secundo, 
de  non  revocata.  Tertio,  de  poanitentia  morosa. 
Forte  dissimulatis  injuriam,  non  revocatis  illatam, 
et  quod  periculosius  est,  undemagis  doleo,tardius 
quam  oporteat  acceditis  ad  poenitentiam,  sine  qua 
nemo  nocens  absolvitur.  Rejecta  filiali  pietatiitum 
est  in  viscera  matris  afiliis,nullo  habito  humanita- 
tis  intuitu,spreta  etiam  reverentiaacdevotione,qua 
patribus  tenentur fihi,contra  omnem juris  formam, 
contra  omnem  ecclesiasticam  auctoritatem,  contra 
etiam  ipsas  suas  ipsius  regni  consuctudines,  quas 
dicunt  avitas,  quarum  occasioneperniciosaturbata 
suntomnia;quarumiucommoditatibusconcussaest 
d  uriter  ,et  ad  tempus  depressa  libertas  Ecclesiee.quee 
per  Dei  gratiam  nullius  ingenio   poterit  convelli ; 


S7S;  snaTq^os^  Pro      quarum  angustns  Christo  inferendo  ijgj-  p. 

qua  majorumsanguinegenerosus,etPropriavirtute      dispendmm  Eccles.ee  iturmruinam.  Detracta  sunt 


uobilis,  pater  vester  se  toties  exposuit  gladiis,et  in 
confessione  Christi,utspesfideliumest,in  pace  con- 
secutus  est  palmam  martyrii?  Verum  inter  omnes 
ecclesias  sancta  Cantuariensis  magis  affigitur,  nec 
est  dolor,sicut  dolor  ejus.  Omnes  amici  ejusdereli- 


spolia  patris,  judicatuset  condemnatusestpater  a 
iiliis,  et  cum  iniquis  deputatus.  Estne  auditum  a 
seeculo,quod  actum  est  temporibus  istisin  terraista? 
Cantuariensemjudicari,  condemnari,cogi  adpra3- 
standamfidei  jussionem,  quem  et  aliquando  pro- 


669 


EPISTOL/E  AD  REGES  ET  LAICOS. 


670 


scriptuminjustedivinadeclaravitsententia.Tradita  Aclaraconversiovestra.lstaquippevobismetinccelis 


estreveraterrainmanusimpiorum.quorumnondum 

completaest  malitia.  Commissaest  enim  eis  virga 

Assur,virgafuroris  Domini,incorreptionemetcoer- 

citionem  clericorum,cujusquoque  explectoofficio, 

quodjampermisericordiamDeiquasiinlimineest, 

verendum  est,  ne,quod  absit,  ira  Dominiin  contra- 

rium  conversa,  f  urore  ipsius  gravius  accenso  in  suam 

etsuorumultioneminjuriae,conteratipseDominuset 

disperdat  de  civitatesuaomneraoperantem  iniqui- 

tatem,  pariter  juvenem  cum  sene.  Nec  mirum.  Non 

enim  est  hoc  tempore   qui  faciat  bonum,  non  est 

usque  ad  unum.  Quis  unquam  patrem  et  matrem 

afflixit  contumeliis,  injuriis  affecit,  addixit  poenis,  et 

non  incidit  in  maledictum,  quod  processit  de  ore 


gloriam,  nobis  in  spiritu  laetitiam,  sed  et  toti  regno 
suavissimiimexemplipra..statodorem.I.aut  caeteri 
crucis  Christi  inimici,  a  vobis  discere  valeant,  si 
velint,  diaboli  jugum  excutere,  et  post  nos  currere 
in  odorera  unguentorum  vestrorum.  lnde  etiam  est, 
quod  nos  deinceps  omni  tempore  vestro  et  vestro- 
rum  honoriet  profectui.favente  Domino,  studiosius 
intendemus,  utpote  quiinnostra.  pacisinitio,  ante 
etiam  quam  terramingrederemur,  mandatum  nos- 
trum  et  consilium  non  minus  magniflce,  quam 
benigne  consummastis,  ceeteris  similiter  faciendi 
vos  ipsum  praebens  exemplar.  Verumtamen  non 
modicum  nos  arctat  pro  sacerdotibus  illis  inobe- 
dientibus  tam  vigens  precum  vestraruminstantia. 


...  _'    -  » ..£__.._    pi-.uui  v-_.__-_uu_nU->_c_Ul_a. 

Aitissimi  .  Qui  maledixentpatri  aut  matri,sitipse  B  Novit  quippe  discretio  vestra,  charissime  fili  quia 


maledictus.  Et  si  haec  maledicli  poena,  annon  erit 
malefacti  severior  ?  Eritutique.  Convertimini  ergo, 
filii  dilectissimi,  celerem  agite  paenitentiam,  ne, 
quod  absit  !  ultio  divina,  quae  jam  injanuis  est,  ir- 
ruat  super  vos  et  super  filios  vestros.  Exciditne  a 
memoria  vestra,  quod  dicit  Scriptura  :  Ibunt  in 
exterminationemtisqueintertiametquartamgenera- 
tionem,  qui  hsereditale  quserunt  sanctuarium  Dei 


sicut  humilis  paupertas  remuneranda  est,  ita  su- 
perbia  punienda.  Clerici  vero  illi  pauperes,  sicut 
scribitis,  quamcoutumaciter,quam  superbe  inobe- 
dientes  exstiterint  et  repugnaverint.  attendatis,  si 
placet,  et  vos  ipsi,  nec  dubito,  precibus  denegabi- 
tis  locum,  sidelinquentiumpensetis  excessum.  Isti 
enim  sunt.quiainmanifestainobedientiapersisten- 
tes,  in  ipsumpugnaverunt  Deum,  mundo  fecerunt 


.  ,             _.     .                      -                                                    — '  ~  -_-~~"*  j- _.£.__,.  _.  uiu  i.  cuiii,  jiiuikiu  ie_-iuill 

?.os.(rfere?Chr,stusenimfundavitEcclesiam,eique  scandalum   et  planctum.   Insuper  totum   corpus 

comparavit  l.bertatemsanguine  proprio.  Quis  ergo  Christi  detestabili  quadam  exempli  pernicie  pol- 

estqmhujus  commercii  pretium  redigere  qu_erat  luentes,qui,utjam  diximus,  inmanifestainobedien- 

mservitutem    judicare  alienum  servum  ?  Domino  tia  persistentes,  corpus  Christi  conficere,    et  alia 

suocaderedebet,autstare,  Si  verohuic  morbo,  ne  etiamdivraacelebrarepr_esuu_pserunt.Adquodmi- 

veniatingentepenculum,cupitissubvenire,occur-  nisteriumhomines.etiamsiangelicaminduerentpu- 

nte  an.mfe  vestrae  penculo,  saluti  etiam  serenissi-  c  ritatem,  adhuc  procul  dubio  forent  indigni     Sed 

miprracipis  vestnetDominiconsulite.  Vobisforsan  non  pergimus  nunc  istorum  exagitare  flagitia  ne 


quaerentibus  dc  subveniendi  modo,respondeo  certe 
saluti  principis  et  vestrae  satis  et  prudenter  esse 
consultum,si  cum  humilipaenitentia.cum  supplici 
satisfactione  recesserit  ab  injuria  Christi  etEcole- 
siae.  Sunt  ista  decentia  principem.  sunt  et  compa- 
rantia  gratiam  divinam,  sunt  et  conversantia  sibi 
honoremet  generationi  suae.  Suntet  verbaistaplena 
humilitatis,  et,  ut  arbitror,aff'ectus  e.jus,quem  regi- 
suo  debet,  sacerdos,  timens  deproprio  et  principis 


cogamureorumexasperaresupplicia.  Et  pro  certo, 
nisi  pro  vestrae  intercessionis  mihi  admorlum  accepta. 
reverentia  stetisset,  infruotuosae  arbores  securi  ad 
radicespositaoraninosucciderentur.  Verum  quos 
propriadaranatin  aeternura  iniquitas,postulationis 
vestrae  gratia  non  modicam  raisericordiam  conse- 
quentur.  Sic  tamen  volumus  eos  manere,  donec 
sicut  speramus,  proxime  veniamus,  et  videamus 
vos  in  interdictorum  absolutione  vestra,  quantum 


'  i 1 - —  ---   ■-.w.-.u.vluui    uuo_iuuuu_    V  _______  UUclUUim 

su.pe_.cu_o,  optans  ei  salutem,  quara  et  sibi,  tum      secundum  Deum  poterimus,  desideria  completuri 

Pcltinnf.     hPTlPriPll     tlim     Affinii    i.AAAnn.'._.l.         -r_l__,  w_r       • 


ratione  beneticii  tum  officii  necessitate.  Valete. 

PreBtera  nuntios  nostros,  si  placet,  benigne  sus- 
cipe,  andi  benegnius,  etcum  ipsisnegotium  Dei  et 
Ecclesiaesuaein  remissionem  peccatorum  luorum, 


Huic  vero  prassentium  bajulo  ob  reverentiam  ves- 
tram,etdilectionem.quam  charamhabemus  orani- 
modis,et acceptam,interira evangelizandi  usum  in- 
dulsiraus,baptizandiquoqueettribuendiviaticum, 


.  r •_. .-««_ i uuj,      uui_i_uu>,i,apiizauuiquoqueettnrjuendiviatic 

quatenus  opportunras  se  tibi  obtulerit,    efficacius  D  si  tamen  id  ultiraa  raortaliura  cogat  necessitas 

I  .rMinr.xrA     V ■_    a i rt    ........  __-.        _ _. _ 


promove.  Valete  iterum,  et  semper 
EPISTOLA  CXCV. 

ADHUGONEM    C0M1TEM. 

Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus,  Hugoni 
comiti. 

l.cctischaritatisvestraesermonibus,canonicorum 
quoque  litteris  inspectis,  quibus  se  liberalitatis  ves- 
trac  quotidiana  beneficia  experiri  attestabantur, 
adeo  exhilaratus  est  spiritus  meus,  quod  omuia  in- 
lenora  mea  laudem  germinaverunt,  illum  prose- 
quens  multiplicium  gratiarum  actione,  de  cujus 
munere  venit  tam  fructuosa,  tam  salubris  et  pra_- 


EPISTOLA  CXCVl. 

AD   DILECTAM  FILIAM  SUAM  IDONEAM. 

Tpomas  Dei  gratia  Cantuariensis  archiepiscopus, 
et  sedis  apostolicae  legatus,  dilecta.  filiae  suae  Ino- 
NE/E.salutera,  etperseverantemin  virtuteobedientia. 
et  justitiae  zelo  vigorem. 

Infirma  mundi  elegit  Deus,  ut  fortia  debellaret, 

intumescentemque  contra  Deum  audaciam  Holofornis 
viris  deficientibus,  ducibus  exanimatis,  et  sacer- 
dotibusfere  deserentibus,  legemfeminrevirtus  ex- 
stinxit.  Eslherelecta  est  ut  exsulantis  et  condem- 
nataeEcclesiaesalutemprocuraret,titubantibusapo- 


671 


S.  THOM^  CANTUAR.  ARCHIEP. 


672 


stolis,fngientibusquc,etquodmagisest,inperfidiam  A  itineris.Etquiinferniclaustradirumpensdaemonum 


lapsis,  Doniinumpassioniaddictumsanctaeprosecu- 
tu'suiitinulieres,etquodamplioris  esttidei  manifes- 
tuni.in(licium,etiammortuosuntfideliter  obsecutre. 
Undeetmerueruntangelorumvisuetalloquioconfor- 
tari,etpercipereDominicaeresurrectionisprimitias,et 
latentibusdiscipulis  et  feredesperationesubmersis, 
Redemptorisgloriam  etEvangeliigratiamnuntiare, 
Speramusautemteinillarum  Deo  auctoretransitu- 
ram  esseconsortium.quarumChristizelo  succensa 
apprehendisexemplum;quiaspirituscharitatis,qui 
acordetuotimoremexpulit,pergratiamsuamfaciet, 
ut,tibi,licetarduavideantur,quaenecessitasEcclesiae 
fieri  constantius  et  instantius  exigit,non  modo  possi- 
sibilia.sed et facilia sint  credenti.  Hac ergo  de fervo- 


contrivit  potestatem,  licentiam  coarctavit,  ne  tibi 
nocere  valeant,  manus  cohibeat  irapiorum.  Vale 
sponsa  Christi,  et  eumcogites  semperessepreesen- 
tem. 

EPISTOLA  CXCVII. 

AD  COM1T.     WAREN. 

T.  Dei  gratia  Cant.  arch.  Anglorum  primas  et 
apostolicaesedislegatus,  dilectae  filise  Me.  comitissae 
Warenne,  salutem. 

Pervenit  ad  aures  nostras  religiosorum  fratrum 
Lewensis  Ecclesiae  monachorum  stupenda  queri- 
monia,  quod  cum  ipsi  ex  antiqua  donatione  comi- 
tum  Warenne  videlicet  avi  et  patris  Willelmi  viri 
tuietsui  ipsius  etiam  antequam  dotem  tuam  con- 


re,quemhabesindomino,spe  concepta,tibi  manda-  B  secuta  fuisses,  de  omnibus  dominiis  comitis  deci- 


mus,etinremissionempeccatoruminjungimus,qua- 
tenuslitterasdomini  papap,quastibimittimus,vene- 
r  abili  fratri  nostro  Rogerio  Eboracensi  archiepiscopo 
tradasjsifieripotest.praesentibusfratribus.etcoepis- 
copis  nostris  ;aut  si  eos  praesentes  habere  nequiveris, 
hocipsum  faciasin  praesentia  eorum,q'ios  adesse 
contigerit.  Etneoriginalescriptumpossitaliquater- 
giversationesupprimi,transcriptum  ejus  legendum 
circumstantibus  tradas,  et  eis,  prout  plenius  te 
nuntius  instruet,mentemaperiaslitterarum.  Labori 
tuo,filia,  praeraiumgrandeproponitur  remissio  pec- 
catorum,fructus  immarcessibilis,  etcorona  gloriae, 
quamtandembeataepeccatrices,MagdalenaetyEgyp- 
tiacadeletis  totius  anteactae  vitaemaculis,  a  Christo 


mationem  denariorum  semper  inconcusse  tanquam 
ecclesiae  suae  dotem  possederint,tu  post  perceptam 
dotis  tuae  investituram  iisdem  fratribusipsamdeci- 
mationemquaeaddotemtuamspectabatsubtraxeris, 
Quod  si  itaest,vehementeradmiramur,cumeorum 
quae  Deo  et  Ecclesiae  suae  in  eleemosynam  collata 
esse  noscuntur,  nihil  doti  tuae  vindicare  debeas  nec 
possis.  Crudele  enim  est  et  sacrilegio  proximum 
quod  super  divinum  altare  semel  devote  oblatum 
est,  iterum  repetere,  et  ad  saecularia  transferre. 
Proinde  tibi  salubriter  consulimus  et  in  Domino  ad- 
monemusquatenus,  sicut  vis  justuumtibi  aDeo 
libereconservari,  ita  jus  suum  cum  integritate  mo- 
nachisrelinquasetnullatenusdatamiisdenariorum 


Domino  receperunt.  Aderittibimatermisericordiae,  q  decimationem  dotis  tuae  retineas.  Alioquin  iis  in 
filium,  quem  promundisaluteedidit,Deumethomi-  justitiadeesse  nonpoterimuscujusdebitoresomni- 
nem  rogatura,  ut  tui  sit  dux,   comes,et  patronus      bus  existimus. 


VARIORUM  AD  S.  THOMAM  EPISTOLE 

ET  ALIOS. 


EPISTOLyE    CXCVIII-CCCXIX. 

Alexandri  pap.k  III  ad  S.  Thomam,  ad  Cantuarienses,  ad  Rogerium  Eboracensem,  ad  Henricum  Remen- 
sem,adRotrodumRothoraagensem,adWillelmumSenouensem,adTuronensemepiscopum,adepiscopos 
e'iclericosAngliae,adJoannemdecanumAurelianensem,ad  Aversanumepiscopum.adBangorensemcle- 
rumet]>opulum,adHugonemDunelmensem,adRobertumHerefordensem,adGilbertum  Londoniensem, 
adStephanumMeldensem,  ad  Bernardum  Nivernenseua,  ad  Jocelinum  Saresberiensem,  ad  Trecensem 
episcopum,  adRogerium  Wigorniensem,  adClerembaldum  S.  Augustinielectum  elmonachum,  adabba- 
tem  et  fratres  Pontiniacenses,  ad  Cistercienses,  ad  abbatem  de  Claromarisco,  ad  Simonem  priorem 
de  Monte  Dei  et  Bernardum  de  Corilo,  ad  Henricum  regem  Angliae,  ad  Ludovicum  regem  Franciae,  ad 
regem  Scotiae,  ad  comitem  Henrieum,  adPhilippum  comitem  Flandriae,  ad  R,  filium  Henrici,  ad  Joan- 
nem  Cumin, 

(Vide  in  Alexandro  III  ad  annum  H8I). 


EPISTOLACCCXX, 

R0TR0D1R0T0MAGLNS1S,ARCH1EP.  A.D  HENR1CUM  PRESBYT. 
CARDINALEM 

RoTRODLsRothomagensisarchiepiscopus,HENRico 
presbytero-cardinali. 
Pro  domino  rege  Anglorum  omnem  exhibemus 


D  securitatem,  quob  imperatori  nec  per  se,  nec  per 
nuntios  juramentum  praestitit  aut  promissionem, 
quod  schismaticoadhaererevelit,  ecclesiam  relictu- 
rus  :  imo  certi  sumus  quod  in  illis  qualibuscunque 
de  matrimonio  pactionibus,  licet  Teutonici  super 
hoclaborarent  per  triduum,  nihi!    unquara  conce- 


673 


VARIORUM  EPTSTOLyE  AD  IPSUM  ET  ALIOS. 


674 


dere  voluit,  nisi  praeeunte  inomnibus  fldeiitate  do-  A 
raini  papae,et  ecclesiae,  et  regis  Franciae.  Ipsi  vero 
litteris  vestris  mandavimus  domina  imperalrix  et 
nos,  utabhac  nota  quam  citius  se  excuset.  Nos 
quidem  cum  Rothomagi  essemus,  et  illic  essent 
nuntii  imperatoris.de  illis  audivimus,  sed  eos  non 
vidimus.  Domina  imperatrix,cumeam  videresum- 
mopere  requirorent.responditquod  propter  episco- 
pos  nonauderet.  Nec  eam  viderunt.  De  ea  nulla 
apudvos  habeaturdubitatio,quodaliquo  modo  va- 
cillaverit.  Imo  fortitudine  accincta  de  hujusmodi 
verbis  satis  admiratur.  Nuntium,  quem  ad  nos  di- 
rexistis,ad  eam  direximus  :  ipse  vobis  referet  quae 
audivit.  Postquam  autem  nuntii  domini  regis  ab 
imperatore  reversi  fuerint,  omnem  rerum  verita- 
tem  sollicite  inquisitamvobis  significare  nondifte-  B 
remus.  Ex  verborum  tenore  perpendere  potestis  di- 
ctorum  falsitatem,  quia  quinquagintaepiscopos, 
quos  exhiberet,rex  non  habet.  Nos  vero  detrimen- 
tum  Ecclesiae  nec  sustinere,  quantum  innobis  est, 
possemus,nec  videre.  Superhis  dominopapse,quod 
vobis  videbitur,  significabitis. 

EPISTOLA  CCCXXl. 

EJUSDEM  AD  REGEM  ANGLl*:. 

Rotrodus  Rothomagensis  archiepiscopus,regi  An- 
gliae. 

Formam  verberam,quam  reliquistis,nobis,ale- 
gatisnequivimus  impetrare  propter  determinatio- 
nes,quae  tam  a  vobis,quamab  ipsis  hinc  indemul- 
tiplices  et  ambiguae  ponebantur,  Eos  autem  abru- 
pte,et  sine  spe  pacis  recedere.nec  honori  vestro  nec  r 
utilitaticongruere  videbatur.  Cum  igitur  internos 
plurima  tractarentur,verbum  incidit,  in  quo  digni- 
tativestraeet  honorivestro  nonderogaturinaliquo. 
Nec  Cantuariensi  aliqua  in  futurum  litigii  materia 
comparatur.Est  autem  verbum  hujusmodi,  utcon- 
cedatis  pro  amore  Dei  et  domini  papae  archiepie- 
copum  redire  in  Angliam,  et  arohiepiscopatum 
suum  ita  integre  habere  faciatis,sicut  habuit  ante- 
quam  exiret,  et  illis  qui  cum  eo  vel  propter  eum 
egressi  sunt  similiter  sua.Placuit  autem  nobis  bre- 
vitas  etsimplicitas  hujus  verbi,  quianullis  artibus 
autsuspicionibus  videbaturinvolutum.  Undevobis 
consulimus  etlaudamus.utvestrum  ad  hoc  accom- 
modarenon  dubitetisassensum. 

EPISTOLA  CCCXXII. 

EJUPDEM  AD  ALEXANDRUM  PAPAM. 

Alexandro  papae,  Rotrodus  Rothomagensis  ar- 
chiepiscopus. 

Evocati  a  domino  nostro  rege,  etc.  Vide  in  Ale- 
xandro  III. 

EPISTOLA  CCCXXIII. 

EJUSDEM  AD  THOMAMOANTUAR. 

TnoM/ECantuariensiarchiepiscopo  Rotrodus  Ho- 
thomagensis  archiepiscopus. 

Scimus  prudentiae  vestrae  notum  esse.quod  me- 
liorestobedientia,quamvictimae,etquodidololatride 
scelus  estnolleacquiescere,  ei  praesertim,  cuidebe- 


l> 


tur  omnis  obedientia  in  Ecclesia  praesenti.  Et  qui 
cogendi  habet  potestatem  dominus  papa,  nobis  et 
venerabili  fratri  Nostro  Nivernensi  episcopo  certam 
praescripsit  forrram,  juxta  quam  absolveremus  ve- 
nerabilem  fratrem  nostrum  Londoniensem  episco- 
pum.  Et  mandato  additum  est,quod  siuterque  nos- 
trum  adesse  nonposset,alter  nihilominusab  eo  re- 
quisitus  eum  absolveret.Nositaque  requisiti  ab  eo 
die  Paschae,juxtaformam  mandati  eum  absolvimus 
auctoritate  domini  papae  vobis  injungentes,quatenus 
hoc  ita  penes  vos  secretum  observetur,  sicut  ex 
rescripto  litterarum  domini  papae,quod  vobis  mit- 
timus,  discretioni  vestrae  manifestius  apparebit. 
Valete. 

EPISTOLA  CCCXXIV. 

WlLLELMl  SENONENSIS  AD  HEGEM  ANGLl^E. 

Willelmus  Senonensis  archiepiscopus,  regi  An- 
gliae, 

Significavit  nobis  vestra  serenitas,  utnuntiis  do- 
mini  papaeabsquejuratoria  cautione  excommuni- 
catos  absolvere  de  consilio  nostro  liceret.  Nos  au- 
tem  nec  adominopapasuperhocauctoritalem  ha- 
bemus,necipsisconsulere  audemus,ut  mandatum 
domini  papae  transgrediantur,velutcontraconsue- 
tudinem  Romanae  Ecclesiae  in  aliquo  negqtiopro- 
cedant.Salva  gratia  suasipsi  in  nos  culpam  refun- 
dere  non  debuerant.qui  mentemdomini  papaeple- 
niuscognoverunt.Nos  enimnobissuccedere  judica- 
mus.sihonorem  vestrum  in  aliquopromovere,  vel 
utilitatem  procurare  valeamus. 

EPISTOLACCCXXV. 

EJUSDEM  AD  GRATIANUM  ET  viVlANUM. 

Willelmus  Senonensis  archiepiscopus,GRATiANo, 
et  Viviano  legatis. 

In  admirationem  ducimur  non  modicam,quod 
omnusquaestionis,  quae  superexcommunicatorum 
absolutione  vertitur,  itain  nos  transfundere  volui- 
stis,  quod  sicutextenorp  litterarum  domini  regis 
Angliae  accepimus,sub  umbra  consilii  nostri  eidem 
regiproposueritis,vosposse  a  nota  transgressiqnis 
excusari.  Non  enim  in  eo  debuistis  in  nosculpam 
refundere,  in  quo  nostram  nemo  valet  iqcrustare 
sinceritatem.  Verumquiain  tam  intima  devotione 
et  vinculo  adeo  indissolubili  domino  papae  et  Ec- 
clesiae  Romanae  astricti  sumus,  ut  nec  sentire,  nec 
quidquam  consulere  debeamus,  ex  quo  Ecclesiae 
honori  derogari,  vel  opinionis  suae  integritas  vio- 
lari  videatur,  discretioni  vestrae  nihil  aliud  aude- 
musrespondere,nisiquodnecfinesmandatidomini 
papae  transgrediamini,  nec  in  praesenti  articulo 
quidquam  velitis  statuere,  quod  ecclesiasticae  san- 
ctioni,  et  Ecclesiae  Romanae,  imo  generali  totius 
Ecclesiae  consuetudini  videatur  refragari,  vel  ad 
pemiciosi  exempliconsequentiam  in  posterum  va- 
leat  derivari,  nisi  forte  aliud  ex  voluntate  domini 
Cantuariensis  aeceperitis.  Angelus  consilii  et  forti- 
tudinis  sit  vobiscum. 


673  s.  thom;e 

EPISTOLA    CCCXXVI. 

EJUSDEM  AD  ALEX.  PAPAM. 

Albxandro  papae,  Willelmus  Senonensis  archie- 
piscopus. 

Adhuc,  Pater,  pietati  vestrae,  etc.  Vide  in  kle- 
xandro. 

EPISTOLA  CCCXXVII. 

EJUSDEM  AD  EUMDEM. 

Alexandro  papae,  Willelmus  Senonensis  archie- 
piscopus. 
Scelerum  materimpunitas,  etc.  Videibid. 
EPISTOLA  CCCXXVIII. 

ejusdem  ad  eumdem. 

Dominopapae,archiepiscopusSenonensis,salutem 
etomnem  cum  summa  devotione  obedientiam. 

Qualiter  in  secundo  regum  collequio,  etc.  Vide 
ibid. 

EPISTOLA  CCCXIX. 

ejusdem  ad  eumdem. 
Alexandro  papae,  Willelmus  Senonensis  archi- 
episcopus. 
Audiat,  sanctissime  Pater,  etc.  Vide  ibid 
EPISTOLA  CCCXXX. 

EJUSDEM  AD  EUMDEM. 

Alexandro  summo  pontifici,Senonensis  Ecclesiae 
minister  humilis,  spiritum  consilii  et  fortitudinis 
cum  omni  obedientiae  famulatu. 

Inter  scribenduni  hsec,  etc.  Videibid. 
EPISTOLA  CCCXXXI. 

EJUSDEM  AD   EUMDEM. 

Sanctissimo  domino  ac  Patri  Alexandro,  Dei 
gratia  summo  pontifici,  Willelmus  Senonensis  Ec- 
clesiae  humilis  minister,  salutemet  debitam  cum 
omni  devotione  obedientiam. 

Vesiro  apostolatui,  Pater  sancte,  etc.  Vide  ibid. 
EPISTOLA  CCCXXXII. 

MATTHJEl  SENONENSIS   THESAURARll  AD  EUMDEM. 

Alexandro  papae,  Matth^us  Senonensis  thesau- 
rarius. 

Omnis  quidem  fidelis  anima  necessitate  juris 
subjicilur  apostolicae  majestati,  etc.  Vide  in  Ale- 
xandro  III  ad  an.  1 1 81 . 

EPISTOLACCCXXXIII. 

PETRi  CELLENSIS    POSTEA     ABBATIS  S.   REMIGII  AD  THO- 
MAM  CANCELLARIUM. 

Domino  et  amico  suo  charissimo  Thom/e  cancel- 
larioregis  Angliae,fraterPETRus  Cellensium  abbas, 
se  et  sua. 

Quem  fortuna  non  extollit  propria,  magis  pro  hu- 
militate  quam  pro  sublimitate  est  admirandus. 
Gloria  vobis  cum  prosperitate  (ut  accepi  ab  fois  qui 
viderunt  etnoverunt)ambitiosius  quam  contentio- 
sius  contendit ;  nec  confundit  aliquando  superata, 
Dec  unquam  iasolescit  de  victoria.  Crediti  gloria 
prosperitati,  sed  gloriosae  sed  prosperae.  Quaelibet 
obtineat,  humilitatem  seu  moderationem  non  am- 


CANTUAR.  ARCHIEP. 


676 


A  putat.Gloria  accedit  sednon  superbia  ;prosperita- 
tis  venit  sed  non  effusa.  Inde  est  quod  de  nulle 
tantae  sublimitatis  ad  latibulum  nostros  paupertatis 
misistis  quia  venire  non  potuistis.  Rogastis  de  fa- 
miliaritate  et  amicitia.  Quod  rogastis  si  admittere- 
tur,admirationi  procul  dubio  habendum  esset  pro 
rogantis  et  rogati  fortuna.  Quae  enim  proportiona- 
litatis  habitudo  inter  abbatem  Cellensem  et  cancel- 
larium  regis  Angliae?Pene  non  est  comparatio.ubi 
non  est  existimationis  adaptatio.  Secundum  post 
regem  in  quatuor  regnisquis  te  ignorat?  Primum 
in  miseriis  fratrum  nostrorm  quis  me  non  reputat? 
Dicamde  compendio  quia  quantum  de  vobis  ex- 
cellentiora,  tantum  de  me  sentio  et  scio  viliora. 
Nullo  ergo  modo   ad  ingressum  amicitiae  manum 

g  porrigo.  Sed  si  vel  de  grege  accidentalium  amico- 
rum  fuero,  bene  mecum  fecisse  dignationem  ve- 
stram  aestimabo.  Primitias  autem  illas  non  mitto, 
quiam  ampliorem  gratiam  facere  propero.  Non 
habebam  sermones  illos  magistri  G.sedquaero: 
et  statim  scriptorem  cumomniinstantiahuicoperi 
ad  opus  vestrum  designo.  Vale. 

EPISTOLA  CCCXXXIV. 

EJUSDEM    ADEUMDEM. 

Dominoet  Patri  charissimoTHOM^  archiepiscopo 
Cantuariensi  et  apostolicae  sedis  legato,  F.  Petrus 
Cellensisqualiscunque  minister,  se  ipsum. 

Factisumus  sicut  consolati  in  consolatione  san- 
ctitatis  vestrae  tam  affectuosa,  tam  pia,  tam  plena 
dulcedine  et  charitate.Reddat  vobis  Spiritus  Para- 

C  cletusconsolationem  suam,qnamisericorditerrespi- 
cere  voluistisdesolationem  nostram.  Suscitavit  si- 
quidem  cordanostra  etsi  non  emortua,jam  tamen 
elanguidasusceptio  litterarumvestrarum  Dominis 
et  amicis  nostrishancvestram  dignationem  et  con- 
solationem  ostendimus,et  in  spedivina  et  consilio 
eorum,martyremvestrum  peregrinari  ad  vos  desti- 
navimus.  Excipite  illum  :  et  quia  vix  in  terra  sua 
habet  ubi  reclinet  caput  suum,  interim  sub  umbra- 
culo  vestro  militet,  et  stipendia  ad  nos  condigna 
reportet.  Confidimus  equidem  in  bonitate  Deietin 
liberalitateanimi  vestri,quam  jam  praegustavimus, 
quia  quamvis  in  baculo  suo  transeat  mare  vestrum 
tamen  sit  rediturusin  turmis  multarumbenedictio- 
num.  Discretioni  sanctitatis  vestrre  fratres  nostros 

D  et  nuntios  disponendos  committimus.   Dominum 
quoque  et  confratreminomnioratione  et  beneficio 
omniumnostrorum  vos  annumeramus.  Valete. 
EPISTOLA  CCCXXXV. 

AD  EUMDEM. 

Domino  et  Patri  charissirao  Thom>e  venerabili 
Cantuariensi  archiepiscopo,  F.PETRUsabbas  S.  Re- 
migii,  ex  toto  corde  devotissimam  salutem. 

Sollicito  revolvens  animo  quam  potius  materiam 
assumam,  cum  vobis  scribere  volo,  vix  occurrit  : 
non  deticiente  quid  dicatur,  sed  reverentia  ejus 
comprimentemanumcuidicatur.Nihilenimdignum 
vestri  animifortitudinedicerepossum  :nihil  addere 


677  VARIORUM  EPISTOL/E  AD  IPSUM  ET  ALIOS. 

constantissiraae  toleranti»  vestraa  •  nihil  deniaue  A  limi  »t  m,,i  ■  ™     ■,' 

docereoraniaa  lon.e  prosDicientem  ZLZIT  A  ^*"?*  ,N°ndum  contritus  "*  -alleus  uni- 


docereomniaa  longe  prospicientem  atqueflnes  re- 
rumetcausarumfuturarum  plenissime  demetien- 
tem  animum.Feni  atquepalearum  acervumutquid 
anieponerempraesepiocuiadhaeret  vos  adipeetpin- 
guedine  opulentissimasaginatus  etsatiatus  ?  Equi- 
demhocunummihiadministeriumaliquodimpen- 
dendumin  obsequio  vestro  non  indignereservatum 
repeno,  si  muscas  abigere  possem  vestramsancti- 
tatem  oblatratione  invidiosa  pungere  volentes,  vel 
saltem  interpretatione  perversa  denigrare  sinceri- 
tatem  fidei  vestrae  insistentes.  Plana?   musca?  istaa 
morientes  quae  in  ^gypto  abundantes  Pharaonem 
regem /Egypti  tanquam  virum  muscarum  circum- 
dant,  Domino  opitulante  non  perdent  suavitatem 
unguenti.    Servabitur  namque   in  diem  sepultura?  B 
Jesu,  et  praedicabitur  in  generationeetgeneratione 
quod  archiepiscopusCantuariensis  murum  se  oppo- 
nens  pro  domo  Israel  vestigia  sanctorum  antiquo- 
rum  lmitatur,  dum  Christum  in  cruce  nudum  pen- 
dentemnudus  sequitur.Quo  modo  igitur  cumAbra- 
hain  potero  abigere  easdem   mucas  contaminare 
volentesilibatum  Domini  sacrificium.nisifacto  ven- 
tilabro  de  authenticis  scripturis  quo   vel  feriantur 
vel  saltem  effugentur?  Dicunt  enim,non  debet  ar- 
chiepiscopustaminstanter  sua  repeterea  regeAn- 
ghaa  ut  dimittatreconciliationis  pacempro  amissa 
pecunia.  Failuntur  specie  veri  vel  adulatione  falsi. 
Qui  specie  veri  decipiuntur,  instruendi  sunt  :  qui 
adulatione  falsi,  repellendi.  Simplicitasenim  revo- 
canda  est ;  malitia  prorsus  abjicienda.  Certe  pen- 
sandum  estin  omnitamcontractuquam  actu  quid  ' 
propterquidfaciendum  vel  quid  dimittendum  sit. 
Pensanda  etiam  sunttemporaetdiversistatus  tem- 
porum,secundumquosmutanturmeritacausarum. 
Nam  in  primitiva  Ecclesia  sola  patientia  locum  ha- 
buit  ut  auferentis  tunicam  dimittereturet  pallium 
Alius  enim  erat  et  alibi,  id  est  extra  Ecclesiam  qui 
persequebatur  :  aliusetalibi,  id  estintra  Ecclesiam 
qui  patiebatur.Modo  verojamadulta  Ecclesia.non 
hcet  filiis  Ecclesiae  quod  aliquando  iicuit  inimicis 
Decetenim  matrem  corrigere   filium,  sicut  decuit 
pupillotolerareadversarium.   Distinctus  namque 
sapphiris  legitur  venter  sponsi;  ut  quemadmodum 
antepassionemsuam  dixerat  Jesus  :  Qui  non  re- 
nuntiaverit  omnibusquce  possidet,  nonpotesi  meus 
zsse  discipulus  :  et  similia  ;  sic  in  passione  dicat 
ipostolis :  Qui non  habetgladium vendat tunicnm,  et 
vnat.  Verba  quidem  bona,  verbaconsolatoria  non 
mmerito  exigeret  causa  justain  oculis  Dei,  in  ocu- 
lsautem  insipientium  dubia  etinfirma  ;  nisivirtus 
>atientia3omnemtranscenderetconsolationem  ;  et 
>lus  gauderetis  de  consolatione  quam   malleus'fe- 
iens  proticeret  de  percussione.  Ferrum  ferro  acui- 
uretde  mahtia  rcgis  Angliae  virtus  vestra  invin- 
Jbihs  clarius  illustratur.  Quod  fortius  preunt  oliva 

^cuk.seoprofusiusoleumproducit.Candelabiuun 
uctiic  de  auro  purissimo  non  facit  Beseleel  in  ta- 

emaculoDoraininisiproductislaminiscontritione 


—  —- *>    u_»  v*  _.  _  \_.  i_a  j      VALXk 

versae  teme ;  adhucnecessarius  est  ut  suppleat  quaa 
desunt  passionum  Christi  in  corpore  vestro.  Sed 
quemmoneo?quem  exhortor?cui  calcariaadhibeo' 
sine  dubio  qui  freno  indiget  :  qui  paratus  est  plus 
ambulare  quam  via  extendatur  ;  qui  etiam  metas 
velociter  transcurrere  nullis  retardatur  periculis. 
Proculenim  odoratur  bellum.Exsiliumreputat  pa- 
tnam ;  qmaomnesolum  fortipatriaest.  Sine  labore 
laborat,  sine  fame  esurit ;  sine  dolore  patitur,  sine 
amaritudine  felle  et  absynthio  cibatur.  Vir  est  in 
milhbusunus.  Cumgigantesgemuntsub  aquis,ipse 
ndet  et  lrridetfortunamcuminversione  rota?  suas 
Vale. 

EPISTOLA  CCCXXXVI. 

EJUSDEM   AD  ALEXANDRUM    PAPAM. 

Alexandro  papas,  Petrus  abbas  sancti  Remigii. 
Stylum  cohibere  poteratapostolicaecontemplatio 
majestatis,  etc.  Vide  in  Alexandro. 

EPISTOLA  CCCXXXVII. 

C.  LANTONIENSIS  PRESBYTERl  AD  ALEXANDRUMPAPAM. 

ALEXANDRosummopontificidomino  reventissimo 
et  Patri  suo  sanctissimo,  C.  Lantoniensis  Ecclesiee 
presbyter,  salutem  et  debitam  in  omnibus  obe- 
dientiam. 

Scriptum  est  :  Simplicitas  justorum,  etc.  Videibid 
EPISTOLA  CCCXXXVIII. 

SIMONIS  PRIORIS  DE    M0NTE  DEl  ET    ENGELBERTl    PRIORIS 
DE  VALLE  S.   PETRI  AD     ALEX.   PAPAM. 

,      Alexandro  papae,  Simon  prior  de  Monte  Dei,   et 
Engelbertus  prior  de  valle  S.  Petri. 

Ad  illustrem  regem  Angliae  cum  fratre  Bernardo 
de  Corilonuperprofecti  sumus,  etc.  Vide  inAlexan- 
dro 

EPISTOLA   CCCXXXIX 

EOBUMDEMAD  EUMDEM. 

Alexandro  papae,  Simon  prior  de  Monte  Dei,  et 
Engelbertus  prior  de  valle  S.  Petri. 

Juxta  raandatum  sanctitatis  vestra? ;  etc.  Vide 
ibid. 

EPISTOLACCCXL. 

ejusdem  ad  albektum  cardinalem. 
Alberto  cardinali,  Simon  prior  de  Monte  Dei. 
Desiderio  desideravimusego  etfratres  nostri  ali- 
quid  audiredevobis,  seddivinitusamultotempore 
nobis    subtracta  est  consolatio   ista.    Erit  autem 
maximi  instar  muneris,  si  placuerit  ut  sollicitudi- 
nem  nostramdestatu  vestrocertiticelis.Adraodum 
namque  desideravimus  prosperum  eventum  vestras 
legationis  audire.  Noster  autemest,qualeinconsue- 
vistis  audire.   peccatores  enim  sumus,  et  utinam 
condignos  fructus  poenitentiaeDeopergratiamejus 
potius,  quam  per  merita  nostra  valeamus  offerre. 
De  caetero  uileetioni  vestrae  supplicamus  atteutius, 
quateaus  domino  Cautuariensi,  quem  coustat  pro 
justitiaexsulare,  auxilium  et  consiliumirapendatis. 
Quia,  sicut  praaseute  domiuo  rege  Francorum,  et 


676 


S.  THOMJE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


680 


omnibusquicolloquiointerfuerunt,i^Anglieecon-  A  proferre.Sigillum  euum  a  magistro  Walthero  quia 


fessus  est,  quod  hoec  sola  causa  est  exsilii  et  pro- 
scriptionisejus,  quodconsuetudinesnoluit  absolute 
promittere,  quas  justitiae  Dei  et  Kcclesiae  libertati 
constat  esse  contrarias.Praetereagloriaturidern  rex 
se  privilegiumhabere  adomino  papa,  quo  potestas 
domini  Cantuariensis  suspensa  est,  quandiu  rex  ei 
voluerit  subtrahere  gratiamsuam.  Valete. 
EPITTOLA  CCCXLI. 

A.  SANCT^E  OSITjE  MINISTRI    AD    ALEX.   PAPAM 

Domino  et  Patri  reverendo  Alexandro  summo 
pontifici,A.EcclesiaesanctreOsithae  minister  humi- 
lis,  sincerre  orationis  affectum  etdebitae  subjectio- 
nis  obedientiam. 

Nonne,  Pater  semper  diligende,  etc.  Videin  Ale- 
xandro . 

EPITTOLA  CCCXLII. 

ABBATIS  RAMESIENSIS   AD  ALEXANDRUM  PAPAM. 

Alexandro  papae,  abbas  Ramesiensis. 
Quoties  optimis  viris  testimonia  deferuntur,  etc. 
Vide  ibid. 

EPISTOLAGCCXLIII. 

"WlLLELMl  RA.MESIENS1S  AD  ALEXANDRUM  PAPAM. 

Domino  et  reverendo  patri  Alexandro  Dei  gratia 
sanctffi  apostolicffi  atque  catholicae  Ecclesiae  summo 
pontifici,  frater  Willelmus  sancti  Benedicti  Rame- 
siensis  Ecclesiae  servus  indignus,  obedientiam  cum 
debita  reverentia. 

Quantis  tribulationibus  Ecclesia  Dei  primiti  va  etc. 
Videibid, 

EPISTOLA  CCCXLIV. 

NlCOLAl  DE    MONTE  ROTHOMAGENSl  AD  THOMAM    CANTUA.- 
RIENSEM. 

Thom/E  Cantuariensi  archiepiscopo,  frater  Nico- 
laus  de  Monte  Rothomagensi. 

Super  negotio  vestro  nos  minus  fuisse  sollicitos, 
quianodum  a  nostra  parvitate  litteras  accepistis, 
minime,  si  placet,  vestrae   paternitatis  arbitretur 
magnitudo.  Nihil  enim  eo  usque  scribendum  aesti- 
mavimus,  quod  vestram  condeceret  audire  sactita- 
tem.  Satis  enim  etiam  apud  vos  credimus  esse  co- 
gnitum,  puerum  qui  regi  litteras  tradidit,  in  arcto 
fuissepositum,  digitis  adoculos  eruendos  appositis 
usque  ad  effusionem  sanguinis,  et  aqua  calida  per 
os  injecta,  donec  confiteretur  selitteras  amagistro 
Herberto  accepisse.  Sed  necdum  a  vinculis  absol- 
vitur,  cum  taraen  rex  a  rnatremandatum  acceperit, 
ut  abire  permitteretur.  In  octava  autem,  ut  accepi- 
mus,  sancti  Martini  rex  etcomes  TheobaldusTuro- 
nis  habebant  collocutionem.  In  festo  vero  sancti- 
Andreae  venturus  est  ad  nos,  ut  una  cum  Flandren- 
sibus  colloquatur.  Sed  et  hoc  de  Anglia  accepimus, 
quocl  Lincolniensis  episc.  etcomes  Gaufridus  debi- 
tum  carnis  persolverint.  Dicitur  quoque  quod  Ri- 
cardus  de   Luci  jam,  ut  Hierosolymam  vadat,   si- 
gnum  sibi  crucis  imposuerit. 

De  caetero  pro  certo  sciatis,  quod  nullus  apparet, 
qui  coram  rege  de  vobis  vel  unam  verbum  audeat 


puerum,  qui  litteras  attulerat,  non  retinuit,  abstu- 
lit:  quod  postea  tamen  archidiacono  reddidit.  Ar- 
chidiaconus autem coram domino Rothomagensi,  et 
pluribus  aliis  dicens  se  missurumnuntium  ad  vos- 
in  Assumptione  beatae  Mariaevirginis  appellavit.De 
mandato  verodomini  papae  superrege  conveniendo 
dominus  Rothomagensis  cumsuffraganeisnihilpa- 
lam  fecit:  forte  scretius  alloquens  regem.  Sed  nec 
hoc  lateat  vestram  sanctitatem,  quod  magister  do- 
mus  infirmorumGantuariensium,  inpartes  nostras 
veniens,  retulit  nobis  Londoniensem  omnia  reddi- 
disse  scaccario  regis,  quae  de  reditibus  vestrorum 
clericorum  acceperat.  Sed  et  hoc  nobis  nuntiavit, 
quod  prior  Cantuariensis  monachum  quemdamin 
g  custodiaposuerat.quiade  processione  exierat,  cla- 
mans  et  exprimens,  quia  vobiset  nonregi  faverent, 
Sed  et  serviens  Scaiman,  cum  captus  fuisset,  eva- 
sit,  et  in  monasterio  Sanctae  Trinitatis  per  aliquot 
dieslatatitans,tandemliberatus,quodiverterit,igno- 
ramus.  Audivimus    autem  de  militantibus  regis, 
reaedificare  et  munire  volentibus  Basinwertb,quod 
a  Wallensibussubitosupervenientibus  plurimisint 
interempti,  plerique  vero  sauciati.  Valeat  sanctitas 
vestra. 


EPISTOLA  CCCXLV. 

EJUSDEM   AD   EUMDEM. 

Idem  eidem  archiepiscopo. 
Moleste  ferimus,  et  ultra  quam  dicere  possimus 
«  condolemus,  quod  ad  vos  eo  usquevenire  non  po- 
'  tuimus.  Sed  est  causa  multiplex  et  magna.  Debito 
namque  tanto  sumus  obligati,  praecipue  pro  domo, 
quam  emimus  anno  praeterito.quod  quasi  singulis 
diebus,  utterminum  differamus  supplicando,  nos 
oporteatingredicivitatem,eoquodpecuniaenonsuf- 
ficiamus  solvere  quantitatem.   Sed  et  in  arcto  su- 
mus  ex  alia  parte,  eoquod  rex  et  sui  Rothomagi 
morentur.  Unde  si  non  interim   absentaremus,  ne 
sibi  innotesceret,  formidaremus.  Durum  enim  ver- 
bum  est  in  auribus  ejus  etexsecrabile,  quod  de  vo- 
bis  etiam  aliquamentiofiat.  Necapparetquideno- 
bisbeneloquatur.velinejusconspectufacereetiam 
menlionem  audeat.  Longe  vero  meliusnobis  novi- 
stis,  quod  in  arcto  sit,  et  quo  se  vertat  non  novit. 
Hinc  enim  ei  regnumFrancorum  adversatur.  Hinc 
D  pavet  Pictavienses,   hinc  Wallenses  formidat,  ex 
alia  parte   Britones  habet  suspectos ;  suos  timet, 
nusquam  securus.  Nec  mirum,  quemEcclesia  non 
protegit,  si  pluresruatin  hostes.Verum  si  se  locus 
et  opportunitas  obtulerint,quam  citiusfieri  poterit, 
alter  nostrum,  vel  ego,  vel  magister  Herbertus  ve- 
stram  praesentiam  adibit,  et  quod  interim  sciri  po- 
terit,  plenarie  vobis  apportabit.  Hoc  tameninterim 
vobis  innotescat,  quia  quam  pacem  a  rege  Franco- 
rum  haberepoterimus,recipere  minimedifferemus. 

Valeat  in  perpetuum  sanctitas  vestra. 


681 


VARIORUM  EPISTOL.E  AD  IPSUM  ET  ALIOS. 


EPISTOLA  CCCXLVI. 

EJUSDEM  AD  EUMDEM 

Thom^e  Dei  gratia  Cantuariensis  Ecclesiae  archi- 
episcopo.frater  Nicolaus  de  Monte  Rothomagensi  sa- 
lutem  cum  totius  devotionis  effectu. 

Quantae  compassionisvisceribus  adversitates  Ee- 
clesiae  Dei,  quas  magnanimitas  vestra  sustinere 
decrevit,  parvitas  mentis  nostrae  apud  se  suscipiat 
et  pertractet,  nec  scriptura  sufficienter  exprimere, 
nec  viva  voce  plenarie  pronuntiare  minus  facunda 
lingua  valeret,  sed  de  nostro  affectu,  qui  quantu- 
luscunque  est,  vester  est,  quia  illum  abjectum  et 
minus  utilem  in  conspectu  Dei  esse  cognoscimus, 
tacere  melius  duximus,  quam  plura  loqui.  Verum 


682 

A  scere,  quod  ab  initio  archiepiscopatus  vestri  non 
religiosos  vobiscum,sed  litteratos  nobiles  congrega- 
stis.  Et  eos  dedecorosa  appellatione  nuncupant, 
quam  siJere  meliusputo.Item  ecclesiasticabeneficia 
non  Dei  con  templatione,sed  servitii  vestri  occasione, 
etiam  his,  quorum  turpitudo  publicanota  est,  vos 
asseruntcontulisse.Itemasseruntquodnon  propter 
regias  consuetudines,sedpropter  causam  pecunia- 
riam  discessitis.  Haec  in  vos  malitiose  confictatum 
propter  cautelam,  tum  propter  exasperationis  do- 
minae  occasionem  cognoscendam  vos  ignorare  non 
decuit. 

Tertia  die  postreeessum  eorum  ad  imperatricem 
venimus,quae  litteras  vestraspertempusaliquantu» 
lum  suscipere  distulit,et  satis  aspere  in  nos  locuta 


.    -         ..  -  -  j-  ~.  -_,     w^i«MfjV|     .jva.i.j.0     «oj-^*.  \_,    ill     UUa     1ULULU, 

id,  licet  excellenuae  vestrae  nonincognitum,silentio  B  est,  quod  ad  vos  perreximus,  ex  quo  nobis  notum 


praeteriri  non  oportet,  quod  vestrae  sublimitati  sit 
ipsacommemoratione  gratissimum  quod  menti  per- 
turbationum  fluctibusimpetitaesitmagnae  securita- 
tis  indicium.quod  humeros  delicatos,  quos  suppo- 
suistis  ad  portanda  onera  virorum,suae  virtutiseffi- 
cacia  reddat   talibus  fasciculis  aptiores  :  Ecclesia 
pauperum  Christi,quos  humilitatis  vestrae  mansue- 
tudo  adoptavit  infilios.quos  apudDeummagnitudo 
fidei  vestrae  voluit  habere  patronos,quos  in  ratione 
dati  et  acceptimunificentiasibi  fecit  obnoxios.ipsa 
siquidemtota  sui  spiritus   intentione  suspensa,  a 
Domino  noctibus  ac  diebus  impetrare  festinat,  ut 
Ecclesiaesuaevestristemporibus  tranquillamtribuat 
libertatem.  Postulat  autem  in  fide,  nihil  heesitans. 
Summa  igitur  ope  et  alacri  studio  quod  inchoastis  c 
opus  perficite,  nec  in  aliquo  vacilletis.  Siquidem 
Deus  tantum  vobis  contulit  honorem,  tantamque 
felicitatem,  ut  operi  vestro  testis  sit  in  ccelo  Jesus 
Christus,  testis  in  cordeconscientia.Et  quodpaucis 
et  raro  solet  accidere,  hoc  vobis  ad  exhortationis  et 
exhilarationiscumulum  accessit.quod  totius  multi- 
tudinis  devotio  praebet  in  Deo  vobis  auxilium.  Et 
universi  populisermonesuperhisquae  agitisbonum 
flagrat  testimonium.Sed  de  his  hactenus. 

Joannes  deOxeneford,  qui  ex  consilio  episcopo- 
rum  vestrorum  ad  curiam  reversus,  et  a  curia  ve- 
niens,  per  dominam  imperatricem  transitum  fecit, 
ut  eam  contra  vos  exasperaret.sicut  anteatam  ipse 
quam  alii  fecerant,  malitiliam,  quanlam  potuit,in- 
culcavit.  Siquidem  quia  opus  vestrum  verisimiliter 
reprehendere  non  potuit,  intentionemcalumniatus  D 
est,  asserens  universa,  quaecunque  facitis,  mentis 

elatione,studioquedominationisinchoata.Ecclesia- 
sticametiam  libertatem,  quam  defensatis,  non  ad 
animarum  lucrum,  sed  ad augmentum  pecuniarum 
episcopos  vestros  intorquere,  tam  ipse  quam  alii 
nuntii  regis  affirmant.  Et  licet  necdum  propter  no- 
vitatem  praelationis  a  vobis  id  esse  factum  consen- 
tiant,  tamen  ad  idem  vos  anhelare  contendunt.  In 
Anglianamquedelinquentiumculpaeapudepiscopos 
accusatorum  non  mulctantur  iDJunctionepcRniten- 
tue,  sed  dalione  pecuniae.  Item  quodDeusincausa 
non  sitoperis  vestri,dicunteam  inde  debere  cogno- 


fuit  vosesse  in  curia.  Nec  enim  credebat  quodtam 
cito  ad  curiam  pergeretis.  Tamen  non  destitimus, 
sed  ea  vice  et  altera,  bona,  quae  potuimus,  quasi 
nolenti  ingessimus.  Tertia  vice  post  pauca  verba 
litteras  vestras  benigne,  sed  occulte  suscepit.  Ita 
quod  id  clericos  suos  latere  voluit,  et  easnobis  le- 
gendas  injunxit.  Quibusauditis.inprimisexcusavit 
se,  quod  de  vobis  aspera  verba  vel  mihi  vel  aliis 
privatim  et  publice  dixisset,  vel  etiam  domino  regi 
mandasset.Asseruitnamque,quodfiliusejustotum, 
quod  de  ecclesiasticis  agere  volebat.ab  eacelasset, 
eo  quod  cognovisset  ipsam  potius  ecclesiaticae  li- 
bertati,  quam  regiae  voluntati  favere.  Nunc  vero 
litleras  suasadfiliumsuumdirexeratperquemdam 
;  de  clericis  suis,  mandansilli,quatenus  totum  quod 
in  mente  haberet  de  statu  ecclesiarumvel  personae 
vestrae,  sibi  per  litteras  significaret.£7  func,inquit, 
cognita  ejas  voluntate,si  perpendero  laborem  meum 
posse  esse  fructuosum,  studebo  proposseet  ecclesia- 
sticcepaci  ct  suae. 

Posthaec  verba  recedentes  ab  ea,  ad  dominum 
Lexoviensem  litterasvestrasdetulimus  apudmane- 
rium  suum  Nonant,  juxta  Baiocum.  Benigne  nos 
suscipiens,  secrete  litteras  vestras  suscepit,  et  ea 
quae  a  vobis  injuncta  nobis  fuerant,  et  siqua  bona 
ipsi  excogitarepotuimus,  libenter  amplexus  est,id 
in  verbo  veritatis  affirmans,  quod  ab  eo  tempore 
quo  adcuriamprimo  missus  est,  Jicet  corporaliter 
contra  vos  steterit,  mente  tamen  etconsilioprovo- 
bis  stetit.  El  hoc  ipsum  nobis  in  eo  itinere  cumeo 
de  negotio  vestroloquenlibus  non  exvestra  parte, 
necenim  mandaveratis,  se  facturum  promiserat. 
Privatira  siquidem  ad  dominumpapam  et  causam 
vestram  et  personam,quantum  potuit.commenda' 
vit.  Legatos  regis  ea  sola  postulare  laudavit,  qua?. 
non  impediri  posse  cognoverat.Nuncergoprocerto 
cognoscite,  quod  si  dominus  rex  communicarit  ei 
consilium  suum,  ad  libertatem  Ecclesiae  et  pacem 
vestram  pro  posselaborabit.Necenimvestro  labori 
rainori  affectione  compatitur,quam  si  totahasc  ad- 
versitas  Ecclesiae  suae  vei  personaeoccasione  vobis 
incumberet.lpsum  siquidem  socium  haberetisinfra 
breve  tempus,  si  non  esset  oneratus  aere  aiieno. 


683 


S.THOMjE  cantuar.  archiep. 


684 


Nuncergo  consilium  ejusest.ut  ita  caute  vobispro-  A  dere  Ecclesiam,  qui  nulli  titulatus  est,  Non  timet 


videatis  in  expensis,  ne  multas  pecunias  in  brevi 
effundatis  :  sitamen  multas  habetis,  quod  regisfa- 
miliares  affirmant.  Si  non  habetis,  cavete  ne  phiri- 
mis  innotescat.Consiliumenimacceperantadversa- 
rii  vestri  citra  mare  consilium  dare  regi.ne  reditus 
vestros  ad  praesens  attingeret,sedministris  vestris 
interdiceret,  ne  inde  quidquam  haberetis.  Si  ergo 
viderintquodvelitis  et  possitisabsquereditibusdiu- 
tius  sustinere,facilius  et  citius  pax  reddetur  Eccle- 
siae.  In  hisfestivisdiebuslitterasvobisper  nuntium 
proprium  mittet.  Et  nunc  misisset,  si  in  manerio 
scriptorem  habuisset,cui  secretum  hoc  vellet  in- 
jungere,  item  mittit  in  Angliam  familiarissimum 
sidi  Randulphum  de  Ardena,per  quem  omnibusin- 


poenam,  quia  illum  Ecclesia  defensabit.  Non  timet 
episcopi  carcerem,  quimavult  impnnitum  transire 
conversum.quampascendivelcustodiendisollicitu- 
dinem  abhibere.  I)e  ordinatione  illius  qui  ecclesiae 
non  titulatur,  quod  irrita  sit  adiDJuriam  illius  qui 
eam  fecit,  testatur  synodus  Chalcedonensis,unade 
quatuor,  quas  Gregorius  sicut  quatuor  evangelii  li- 
bros  tota  devotione  complectilur.  Hoc  et  alii  plures 
canones.  Item  uni  clericulo  quatuor  evangelii  aut 
septem  ecclesiae  tribuuntur  aut  praebendae  cum  sa- 
cri  canones  ubique  manifeste  prohibeant  ne  cleri- 
cusinduabus  ecclesiis  connuneretur.  Hujusiterum 
pravae  consuetudinis  occasionequantee  dedationibus 
et  preesentationibus  ecclesiarum  controversiae  na- 


dagatis  quae  in  curia  fiunt  vel  deliberantur,  quid-  b  scantur,  attendite.  Super  bac  relocutaestdomina 


quid  inde  cognoverit,vobisper  litterassignificabit. 
Reversi  ad  dominamimperatricem,qua3  injunxi- 
stis,  ex  ordine  cuncta  narravimus  iterato.  Consue- 
tudinesregisverbonarravimus,quiamagisterHerber- 
tusperdideratschedulam.Hocetiamadjunximus,quod 
consuetudinum  quaedamcontra  fidem  Jesu  Christi, 
aliae  fere  omnes  essent  contra  libertatem  Ecclesiae. 
Propterquod  timendumerateietfiliosuo  deaeterno 
periculo,  et  etiam  temporali.  Tunc  vero  praecepit 
nobis  mittere  ad  vos  propler  consuetudines  illas. 
Volente  Deo,  ea  ipsa  diereperta  est  schedula,etdie 
sequenti,  omnibus  ejectis  a  thalamo  a  conspectu 
suo,  praecepit  nobis  eas  Latine  legere  et  exponere 
Gallice.  Mulier  de  genere  tyrannorum  est,  etquas- 
dam  approbabat.  Sicut  est  illud  denon  excommu- 
nicandis  justitiis  et  ministrisregissinelicentiaejus. 
Ego  tamen  alia  exponerenolebam,niside  hoc  prius 
disceptarem,  ostendens  evangelicum  praeceptum, 
quo  dicitur  ad  Peturm  :  Dic  ecclesise,  etc.  Non  :  Dic 
regir,  et  alia  multa.  Quam  plurima  capitulorumim- 
probavit.  Et  hoc  modisomnibus  eidisplicuit,quod 
in  Scripturam  redacta  essent,  sive  quod  episcopi 
coacti  forent,  ut  aliquampromissionem  facerent  de 
ipsis  custodiendis.  Hoc  enim  a  prioribus  factum 
non  est.  Post  multa  igitur  verba  cum  ab  ea  vehe- 
menter  inquirerem,  quae  possetesse  prima  pacis 
occasio,  hanc  ei  indicavimus,  et  assensit :  si  forte 
fieri  posset.ut  dominus  rex  mitteret  seinconsilium 
matris  suae,  etaliaimm  rationabilium  personarum, 
quae  taliter  rem  moderarentur,ut  cessante  promis- 
sione  et  scriptura  antiquae  regni  consuetudines  ob- 
servarentur,  adnibito  tali  moderamine,  ut  nec  per 
judices  saeculares  libertas  Ecclesiae  tolleretur,  nec 
ita  episcopi  abuterentur  ecclesiasticalibertate.Sci- 
tote,  quod  domina  imperatrix  in  defensione  filiisui 
versuta  est,  eum  excusans  tum  per  zelum  justitiae, 
tum  per  malitiam  episcoporum,  tum  in  deprehen- 
denda  origine  conturbationis  Ecclesiae  rationabilis 
etdiscreta.Dicit  enim  quaedam  in  quibus  ejus  sen. 
sum  ctlaudavimus  et  adjuvimus.  Episcopiclericos 
indiscreteordinant,  quinullis  ecclesiis  titulantur. 
Ex  quo  fit,  ut  ordinatorum  multitudopaupertate  et 
otio  ad  turpia  facta  prolabatur.Non  enim  timetper- 


D 


imperatrix  occasione  Ricardi  de  Ivelcestre.  Verum 
taceant  episcopi,  qui  hoc  faciunt  suis  parentibus, 
quod  laici  sibiservieniibus.Itemquodmultaspecu- 
nias  suscipiant  episcopi  propter  peccata  apud  eos 
excusatorum,  satis  canonibus  non  consentit.  Quia 
licet  poena  sacrilegii  sitpecuniaria,non  tamensem- 
per  erit ;  sed  quibuscunque  personis  adquas  sacri- 
legii  querimonia  pertinet,  juste  persolvitur.  Quia 
ergo  ex  his  et  similibus  nascitur  ecclesiastica  per- 
tutbatio,mirandum valde  est.cursecurisepiscopalis 
judicii  non  ad  radicem  arboris,sed  ad  ramusculos 
adhibeatur.  Divina  siquidem  dispensatione  actum 
est,  ut  ex  tali  radice  fructus  amaritudinis  publice 
nasceretur.  Quapropter  libertatem  Ecclesiae  propter 
Deum  diligitis  :  quod  prsedicta  vobis  displiceant. 
verbis  et  factis  ostendite.  Et  silitterasad  dominam 
imperatricem  miseritis,  id  ipsum  ex  aliqua  parte 
significate.  In  verbo  veritatis  vobis  dicimus.quod 
amore  rectitudinis  et  salutis  animae  nostrae,  quae 
praedicta  sunt,  scripsimus.  Si  quaeinsipienter  dicta 
sunt,  date  veniam.  Et  sint  occulta  quae  diximus. 
Feslinantiusad  vosmitterenonpotuimus.Siquidem 
eo  tempore,  quo  conusetudines  coram  dominaim- 
peratrice  legimus,  cum.omni  festinantia  litteras 
istaspraeparavimus,vobismittendas.Nuncrogamus 
attentius,  ut  litteras  vestras  nobis  dirigatis,statum 
vestrum  et  propositum  continentes.  Quidquid  in- 
jnnxeritis,  fideliter  exsequemur.  Iterato  veniam 
postulamus,  etde  prolixitate,  et  de  audacia. 

EPISTOLACCCXLVII. 

EJUSDEMAD   EUMDEM. 

Thomje  Cantuariensi  archiepiscopo  Nicolaus  de 
Monte  Rothomagensi. 

Vehementer  gavisi  sumus,  ex  quo  per  litteras 
vestras  nobis  innotuit,quodinstitutiones  pravas,ad 
quarum  observantiam  princeps  noster  Anglorum 
episcopos  voluit  obligare,publico  anathemate  con- 
demnastis.Cumenimvobis  nonsit  incertum,paucos 
ad  praesens  inveniri,  qui  vel  resistant  pravitatibus, 
veleos,  quos  excomraunicastis,  publice  devitent, 
scimus  quod  noninhumanis  au\iliis,sedineofidu- 
ciam  exsecutionis  sententiae  posuistis.quideditpo- 


685  VARIORUM  EPISTOLiE 

testatein  talem  hoininibus.  Ad   queni  respiciens  A 


Moyses  non  virfute  corporis,  nec  armatura  poten 
tiffl,  sed  verbo  euin,quisevexabat,subjecit.  Siqui- 
demexcellentiusinsincerius  inchoaslis,quam  siin 
ipsamregis  personam  dedissetis  sententiam.  Gon- 
demnando  namquepr;edictaspravitates,cilra  libe- 
ralionemEcclesiasDeiomnemvobisredeundiaditum 

obsiruxislis.Proinde  frater  G qui  litteras  vestras 

deferrc  debuerat,non  venit,  et  ob  hoc  eas  domino 
Rothoinagensi  corampuero,  latore  preesentium.le- 
gimuset  tradidimus.Qui  easquo  animo,  quovultu 
susceperit,puerex  parte  coguoscit.  Quod  a  com- 
mumonesesubtrabateorumquosexcommunicastis, 
nec  dixit,uecnegavit.Quodeospublice  non  denun- 
tiaret,asseruitdicenshtecideovosmandasse,  quia  B 
plures  exsiiii  socios  vellelis  habere.  Quod  litteras 
vestras  suscipere  non  debuisset  affirmat,quoniam 
ipso  adveniente,  vos  ejus  praesentiam  devitastis, 
lntelleximus  eliam  ab  ore  ejus,  quodad  infirman- 
dam  senteutiam,  seu  qua3  data  est,  seu  quse  dabitur 
a  vobis,  paratierunt  probareipse  Rotbomagensis, 
Lexoviensis  et  Sagiensis,  quod  propler  hocad  vos 
pergebant.ut  vobisoiTeirentomneni  satisfactionem 
eonun  judicio,quos  eequum  estjudicare  intervos 
etregem. 

Nostrae  itaque  parvitali  visum  esl,  si  id  vestraj 
discretioni,  et  eorum  qui  vobiscum  sunt  congruum 
videatur,  quatenus  litteras  vestras  domino  Rotho- 
magensi  et  praedictis  episcopis  dirigatis,  in  quibus 
eis  sigmficetur,  quod  paratus  fuistis,  estis  et  eri-  p 
tis,  redire  ad  sedem  vestram,  et  subire  judicium, 

quodcunquearchiepiscopusCantuahensisjuxtaca- 
nonum  censuram  subire  debuerit ;  si  tamen  ipsi 
impetrare  potuerint  a  rege,  ut  habeatis  in  primis 
redeundi  securitatem,  domina  imperatrice  et  do- 
mmo  Rotbomagensi  interponentibus  partes  suas, 
secundum  quoddominus  papa  censuil.  Item  siec- 
clesiain  integrum  restituatur,  tum  ad  libertatem, 
in  qua  erat  aliquando,  priusquara  querela  mola 
est  intervos  etregem,quando  scilicet  episcopinon 
erant  obligatiadobservantiampravitatum,  tumad 
ea  quae  postmodum  ablata  sunt  a  vobis  et  vestris. 
Rogetis  etiam  illos.quod  si  impetrare  non  possint 
a  rege  ld,  quod  fieri  canonica  dictat  auctoritas, 
ne  habeat  illos  adjutores   in   Ecclesire  detrimen- 
tum,  quibus  acquiescere  non  vultinhis,  quee  spe-  D 
ctant  ad  charitatis  judicium.  Haec  illis  mandanda 
credimus,priusquaminregemsententia  detur  :non 
quodhorum  quidquam  faciant,  sed  ne  his  quae  a 
vobis  gesta  sunt  vel  gerentur,quoquo  modo  ob  viare. 
Et  si  ad  eos  litteras  miseritis,  earum  transcriptum 
nobis  mittite.   Praeterea  dominus  Rothomagensis 
nnperatrici  conquestus  est,  quod  ei  hujusmodi  lit- 
teras  tradiderimus.  Totum  quoque  quod  agitis,aut 
extollentiee  imputat,  aut  irae.  De  nobis  pro  certo 
sciatis.quodexcommunicatisavobis  nec  iu  saluta- 
tionis  verbo  communicabimus.  Undevobis  suppli- 
camus  attenlius,  quatenus  nobis  rescribere  digne- 
mini,an  in  quibusdam  sicut  in  oratione  et  saluta 


AD  IPSUM  ET  ALIOS.  686 

tione,anhis,etinomnibusaIiis,aregiscommunione 
debeamusabstinere,siineumsententiamdederitis, 
ut  nec  ab  eo  qmdquam  accipere,  nec  eum  in  ceie- 
bratione  missa  hceatnominare.Qualecunqueenim 
terrenum  commodum  vei  periculum  credimus  post- 
ponendum,  ut  quantum  in  nobis  est,  totum  quod 
convemt  censurae  districtionis  ecclesiasticae,  com- 
pleatur.  Litteras,  quas  Cicestrensi  episcopo  mitte- 
batis,  apud  nos  tenemus  exspectantes.ut  pro  certo 
cognoscamus,  ubi  moram  faciat,  vel  si  forte  par  tibus 
nostns  appropinquaverit,  ut  ei  ipsas  tradamus. 
Praeterea  tam  incuriaregis,quamapud  nos  plures 

asserunt,quodcancell9riamFrancorumregishabere 
debetis.  Alii quoque  conjectant.quod  in  festo  sanetae 
Marjce  Magdalenae  in  regis  personam  sententiam 
profereUs.Dominaimperatrix  audiens  in  quos  sen- 
tentiam  dederatis,  quasi  ludo  id  accipiens,  eos 
pndem  excommunicatos  esse  respondit.  Post  haec 
cumexparte  Ricardi  de  Ivelcestria  salutaretur 
nihilrespondit. 

De  rumoribus  curiae  pauca  scimus,  nisi  quod  ba- 
rones  de  episcopatu  Cenomanensi  pacem  cum  rege 
fecerunt.  De  firitonibus  necdum  quisquam,  sed  in 
vigiha  apostolorum  erat  rex  cum  exercitu  ad  qua- 
tuor  leucas  de  Felgeres.  Cum  abbas  de  Derbi  redi- 
ent,plura  scientes  vobis  mandabimus.  Radulphus 
de  Hospitali  veniens   ab  Anglia  dixit  nobis,  quod 
episcopi  convenientes   circa  festum    sancti  Joan- 
nis  appellaverint  contra  vos  ad  viri  Galikei,  eo 
quod  episcopum    Saresberiensem  absque   eorum 
consilio   suspendistis,  et  quia  in  dominum  suum 
regemdare  sententiam  minati  estis.  Archidiaconus 
vero  vester  nititur,  quantum  potest,  habere  licen- 
tiam  transfretandi,  Necdum  tamen  litteras  vestras 
accepit.  Per  canonicumregularem  fratrem  Adam, 
qui  propter  zelum  justitiee  vos  diligit,  scribere  po- 
teritis,  quod  vestrae  placueril  paternitati,  quoniam 
absque  mora  ad  nos  reversurus  est.  Valeat  san- 
ctitas  vestra. 

Hoc  pro  certo  sciatis,quod  episcopi  vestri,  etiam 
Herefordensis,contra  vos  duraloquuntur:quodAn- 
glicanam  Ecclesiam  et  Romanamconturbatis.Con- 
cilium  quoddam  habituri  sun  t  in  octavis  apostolorum 
episcopi  et  omnes  abbates  apud  Northamptonam 
EPISTOLA  CCCXLVIH. 

UENRlCl    ABBATIS     STRATFORDlENSIS      AD      ALEXANDRUM 

PAPAM. 

Patri  suo  et  domino  summo  Pontifici  Alexandro, 

fraterHENRicus  monasteriide  Stratfordiadictus  ab- 

bas  ethumilisejusdemlocicoventus  debitam  Patri 

obedientiam  etpro  incolumitate  vestra  jugem  co- 

ram  Domino  devotionis  etorationisinstantiam. 

Apostolo,domine,scilicetdocente,didicimus,etc. 
Vide  in  Alexandro. 

EPISTOLA  CCCXLIX. 

S.       ECCLES1.E       TR1N1TATIS       LONDON     AD    ALEXANDRUM 

PAPAM. 

Venerendo  Patri  Alexandro  Dei,  gratia  summo 
pontifici    S,...  Ecclesiae  sanctae  Trinitatis  Londo- 


687 


S.  THOM.E  CANTUAR.  ARCHIEP. 


688 


nieosisservushumili3,salutenietdebitaesubjectio-  A  distis  eas,  qua  cooscieutia,  quafronte,  ausifuistis 


nis  obedientiam. 
Cumapud  summum  judicem,etc.  Vide  ibid. 

EPISTOLA  CCCL. 

WlLLELMl     BCCLBSLE    S.    TRINITATIS    LOND.     PRIORIS    AD 
EUMDEM. 

Patri  suo  et  domino  summo  pontifici  Alexandko  , 
frater  WiLLELMUsEcclesiae  S.Trinitatis  Lond.  claust. 
prior  et  humilis  ejusdem  loci  conventus,  debitam 
patri  charitatem  et  humilem  in  omnibus  obedien- 

tiam. 
Apostolicadoctrina,  etc.  Vide  in  Alexandro. 

EPISTOLA  CCCLl. 

ER.NISII  ABBATIS    ET   R.  PRIORIS    S.     VICTORIS     PARIS.    AD 
ROBERTUM  HEREFORDIENSEM. 

Roberto  Herefordiensi  episcopo,  Ernisius  abbas 
et  R.  prior  sancti  Victoris  Parisiensis. 

Magnam  de  promotione  vestra  concepit  ecclesia 
nostra  laetitiam,  et  spe  non  modica  hilarati  sunt 
auditores  vestri.tum  universi  scholares  animati  ad 
amoremlitterarum,etcultumvirtutum,vestrilaboris 
et  successusexemplo.  Nos  autemidcirco  gavisi  su- 
mus  quia  vos  praeceeteris  amabamus  etEcclesiam 
Anglorum.quampraetercharitatem.quamhabemus 
ad  omnes  ecclesias.quadam  speciali  affectione  na- 
turasuadente  diligimus,  vestra  confidebamus  eru- 
ditione  proricere,  et  religione  provocari  ad  divinae 
legis  cultum,  ct  contra  adversa  roborari  vestrae 
praedicationis  officio,  et  virtutis  exemplo.  Nunc  au- 
tem  supra  modum  dolemus.quod  neque  desideria 
nostra  de  vobis  impleta  sunt,  nec  preces  nostras 
pro  vobis  Dominus  exaudivit.  Etutinamessent  au- 
res  vestrae  ad  orascholarium,etreligiosorumsus- 
piria  audiretis,  ut  sic  erigeretur  spiritus  vester,  qui 
divitiarum  pondere  dicitur  opprimi,  et  amore  epi- 
scopandi,  et  diliciarum  affluentia  infirmari.  Nam, 
ut  aiunt  illi,  confirmaverunt  vos  divitiae,  quas  in 
schola  et  frequenti  verborum  commercio  consue- 
vistiscanigenasappcllare.  Speciosum  tunc  depin- 
gebatis  episcopum  verbo,  quemex  voto  nostro  do- 
ctrinanunc  exprimeretis  et  vita.Nunquid  tuncfun- 
gebamini  vice  cotis 
....  acutum 

Reducere  quoe  ferrum  valet,exsors  ipsa  secandil 
Mirum  est  si  non  tinniunt  aures  vestrae  a  confabu- 
latione  scholarium,delractione  aemulorum,  et  ami- 
corum  querehs.  Adversus  patrem  vestrum  et  con- 
secratorem,  eumdemque  pro  justitia,  et  liberlate 
Ecclesiae  exsulantem,  nuper  appellastis  cum  aliis 
qui  subversionemjustitiaequaeruntetsuameversio- 
nem,et  ponendo  cum  impiis  portionem,  unde  vehe- 
menter  dolemus,  famam  vestram  plurimum  deni- 
grastis.  Nunquid  enim  litteras  appellatorias  non 
vidistis,  quam  episcopi  ad  archiepiscopum  suum 
transmiserunt?  Certesi  non  vidistis,  stultum  fuit,ut 
pace  vestra  veritatem  loquatur  charitas,  non  exa- 
minatum  de  re  tanta,et  quae  ad  Ecclesiam  Romanam 
perferenda  est,  signare  testimonium.  Si  autem  vi- 


asserere,et  ut  scribitis,cum  omni  fiducia  praedicare , 
quod  falsum  esse  novit,  non  modo  vicinia  tota,  sed 
fere  I.atinus  orbis?  Praedicatisenim,quem  sicscri- 
bitis,  etut  de  vestrapotissimum  utatur  auctoritate, 
signalis  Scripturam  cum  episcopo  Londoniensi, 
quod  rex  vester,et  siinterdum  uthomo  deliquerit, 
omnes  excessus  suos  corrigere  paratus,  etin  om- 
nibus  obtemperare  justitias,  et  si  non  credatur  ei, 
etiam  satisdationem  offert,  et  adjicitis :  Quoniam  di- 
ligit  corripientes  se,etincrepantes  libenter  auscul- 
tat.  Sed  quihoc  verumesseputat,  quid  credetesse 
falsum  ?  Noti  sunt  enim  mores  hominis.ut  vos  talia 
praedicantes  oporteat  quaerere  peregrinum,  sed  ex- 
tra  Latinum  orbem.Vos  autem  qui  juslitiam  ejus  as- 
B  truitis,quam  innocentiamallegatisin  ejectione  mu- 
lierum,  etparvuloruminnocentiumproscriptione  ? 
Sed  ha.c,ethis  similia  Dominus  judicabit,  et  facien- 
tem,  et  consentientes  pari  pcenapercellet.  Cogitate 
interim  quam  sententiam  tunc  accepturi  sint  epi- 
scopi,  quimodo  tantis  patrocinantur  injuriis.Haec 
siuceracharitate,dulcissimePater,scripsimus;vobis 
utmemineritisdoctrinae  vestree,  officii  vestri,  desi- 
derii  nostri,et  divini  j  udicii,ut  redimatis  famam  ves- 
tram,  et  Ecclesiam,  quae  in  manibus  vestris  colla- 
bitur.stndeatis  erigere.Vestri  fuimus,sumusvestri, 
etDeopropitio,  sempererimus.promptiadhonorem 

et  obsequium  vestrum. 

EFISTOLA  CCCLII. 

PRIORIS  S,  VICTORIS  PARIS.   ET    fS.   ABBATIS     S.   AUGUSTINI 
AD    ALEXANDRUM   PAPAM. 

ALEXANDRopapae,priorSanctiVictorisetR 

abbasquondam  S.  Augustini. 
Sanctis,  viris,  etc.  Videin  Alexandro. 
EPISTOLA  CCCLIU. 

WILLELMl  RADINGENSIS  ABBATIS  AD  ALEXANDRUM 
PAPAM. 

Beatissimo  patri  et  domino  A.  Ecclesiae  catholicoB 
Deigratiasummopontihci,  filiorum  suorum  extre- 
mus  frater  Willelmus  aibbas  Radingensis  indigne 
dictus,  commissam  sibi  navem  Petri  ad  portum 
tranquillitatis  indemnem  dirigere. 

Quoniam  sanctitati  vestrae,  etc.  Videibid. 
EPISTOLA  CCCLIV. 

WILLELMI  ADHUGONEMDUNELMENSEM. 

Venerabili  PatrietdominoDei  gratia  illustri  Du- 
nelmensi  episcopo  H.,  suus  Willelmus,  salutem  et 
felices  ad  vota  successus. 

Miseranda  rumorum  novitate  turbatus  multoque 
acriusafflictusquameanovimentisvestraeserenum 
tristitiae  nubilo  caligare,  rerum  eventus  sohicitus 
exploro  ut  si  quos  vestris  auribus  offerendos  com- 
pererovobis  scripto  mediante  significem.Noveritis 
itaquearchiepiscopumRothomagensem  et  episco- 
pos  Wigornensem.Eboracensem  et  Lexoviensem,et 
clericos  Raginaldum  Lumbardum,Ricardum  Barre, 
Magistrum  Henricum  de  Northamptona,etplerosque 
aliosipsodieconversionis  beati  Pauli  Senonas  ve- 


C 


I) 


6«y  VARIORUM  EPiSTOL^  AD  IPSUM  ET  ALIOS. 

nisse  ut  animum  archiepiscopi  Senonensis,  quiibi-  A  ribushonorando,  venerabiliG.  Londoniensiepisco- 

dem  eadem  dies  omnes  suffraganeos  suos  adexse- 

quendum  mandatum  domini  papee  convenerat  vel 

precibus  lenirent,  ne  sententiam  interdicti  in  terra 

regis  pronuntiaret,  vel  ipsam  sententiam  appella- 

tione  suspenderent,  qui  nec   precibus  eorum  ac- 

quiescens,  necappellationem  eorum  attendens,ex- 

positis  iu  medio  litterissententiam  continentibus  et 

appellationisremedium  excludentibus,  toti  terree 

regis  in  partibus  transmarinis  indixit.  Sednonfuit 

a  Rothomagensi  recepta  sententia  :  dicebat  enim 

non  Senonensi  soii,  sed  utrique  eorum  iitteris  illis 

ad  utrumque  directis,  ferendae  sententieeauetorita- 

tem  et  potestatem  fuisse   collatam.  Adjecit  etiam 

mutatumessecasum.  Preeceperat  enim  dominus 


po,fraterW.Adelelinifilius,suusfiliusetmonachus, 
sancti  Spiritusgratia  illustrari,et  ejus  fortitudinein 
omnibus  roborari. 

Quidmihi  gaudii,  quid  jucunditatis  status  in- 
columitatis  et  prosperitatis  vestree  conferat,  quid 
doloris,  quid  moeroris  econtra  adversitas  si  qua 
emerserit  animee  meae  ingerat,  solus  ille  novit  qui 
inspector  est  cordium.  Sed  spero,  confido  in  Patre 

misericordiarumquodprocellamconvertetinauram 
etomnesadversantes  et  malignantes  vobis  conte- 
ret  sub  pedibus  vestris.  Mi  Pater,  non  auribus  ob- 
strepat,  non  animum  offendat,  quod  vester  ex intimo 
cordis  prodit  filius.  Testor  Jesum  et  angelos  ejus 
me  nihil  more  ad ulantium  sed  pro  tes timonio  dicere. 


papa,  utsi  Untuanensis  archiepiscopus  captus  te-  b  Dutn  spiritus  hosartus  regit,  dumhujus  vitae  frui- 


neretur,praenominata  sententia exsecutioni  manda 
retur.  Ad  primum,  quia,  etsi  ad  utrumque  essent 
litterae  directae,  tamen  in  eis  continebatur  quod  si 
alteruler  a  sententia  ferenda  et  exsequenda  desi- 
steret,  reliquus  utrique  injunctan  preeceptionem 
eftectuimanciparet.Adsecundum  vero,quoniam  si 
minori  casu  domini  Cant  uariensis  inj  uriam  dominus 
papahac  poena  decrevit  esse  ferendam,  multo  for- 
tius  in  casu  majori  et  tam  detestabili,  hoc  idem 
voluit  esse  faciendum,  facta  tamen  appellatione 
omnes  preedict.  Romam  profecti  sunt,  excepto  Le- 
xoviensi.  De  domino  rege  Fancorum  hoc  vobis 
duxinuntiandumquoniamproxima  die  Jovis  post 
conversionem  beati  Pauli  profectus  est  ad   collo- 


mur  commeatu,  spondeo,  promitto,  polliceor,  sem- 
per  vos  mea  linguaresonabit,  vobis  mei  dedicabun- 
tur  labores,  vobis  desudabit  ingenium.  Prssterea 
sanctitatisvestree  scripta  lam  laetus  accepi,  quam 
avidus  et  ante  ea  desideraveram.Legieaetsenten- 
tiarura  verba  quae  volvebam  in  ore,  scintillas  sen- 
tiebam  in  corde,  quibus  et  concaluit  cor  meum 
intra  me,  sed  nondum  in  meditatione  mea  exarsit 
ignis.  0  quantus  in  vestris  meditationibus  exarde- 
scit  ignis,  e  quibus  hujuscemodi  evolant  scintilla?  ! 
Benedicti  vosaDomino,  quime  in  benedictionibus 
dulcedinis  tantae  preevenire  dignatus  es  ut  daretur 
mihi  vobis  primum  scribentibus  fiduciarescribendi, 
scribere  quidem  ad  vos  jampridem  gestienti,  sed 


t  —    „„    „__  u  .._.„,_„  v»^  ,„_,  ji*i-li^ji  iuuuu    gcoticiin,    seu 

quiummteripsumetimperatorem,petitioneipsius  G  nonpraesumenti.  Timeo  dicere  sed  tamen  dicam, 
lmperatoris  habendum    Dominica  mia    (wtnlflhitnn      frunlifis  vpctra  «^pinta  roiorrn     ,™m^.,rv.    ™.u;  „„_. 


imperatoris  habendum  Dominica  qua  cantabitur 
Invocavitin  confinio  regniet imperii versus  Meschisi 
ubi  speratur  dereformanda  unitate  et  pace  eccle- 
siastica  esse  tractandum  et  inter  ipsos  tum  conju- 
giis,  tum  aliis  pacis  foederibus,  amicitiam  esse  fir- 
mandam.  Jnter  innumera,  quae  fama  imo  veritate 
docente  didiciquoniamcaetera  velmodicavelvobis 
arbitror  manifesta,  sola  praedicta  ad  vestram  au- 
dientiam  deferenda  decrevi.  Vale. 

EPISTOLA   GCCLV. 

LUMBARDl  AD  ALEXANDRUM  PAPAM. 

Reverendo  Patri  ac  domino  Alexandro,  Dei  gra- 
tia  summo  pontifici.Londardusejusclericusfidelis, 
obediendiae  famulatum. 

Cum  vestrse  sanctitatis  puer,  etc.  Vide  ibid. 

EPISTOLV  CCCLVI. 

XHEOBALDI  BLESENSIS   AD  EUMDEM. 

Reverendissimo  domino  suo  et  Patri  Alexandro, 
summo  pontifici,  Theobaldus  Blesensis  comes,  et 
regni  Francorum  procurator,  salutem,  et  debitam 
cum  filiali  subjectione  reverentiam. 

Vestree  placuit  majestati,  etc.  Vide  ibid. 

EPISTOLA  CCCLVII. 

W.   MONACHI    EP.   AD   GILBERTUM. 

ReverendissimoPatrietdomino,etmChri8tivi»c9- 


quoties  vestra  scripta  relego,  quaedam  mihi  ante 
oculos  praesentiae  vestree  versatur  imago,  qua  si- 
tienti  animae  meae  totius  perfectionis  summam  prae- 
dicare  videtur.  Hinc  est  quod  eloquia  vestra  tam 
ardenter  diligo,  quid  ipsa  uberius  animam  meam 
refocillare  videntur.  Mitte,  dulcissime  Pater,  quee 
nondum  misistis  quiaabundantiushabebitis  siha- 
buero.  Memor  sit  pater  filii,qua  filius  patrem  nun- 
quampotestoblivisci.Sapientisat  dictumest.  Vivat. 
valeat  dominus  meus,  et  gloria  mea  et  et  exaltans 
caput  meum. 

EPISTOLA  CCCLVIII. 

MAGlSTRi   VIVIANI     AD    THOMAM   CANTUAR 

Thom.e  Cantuariensi  archiepiscopo,  magister  Vi- 
D  vianus,  salutem  et  de  instanti  negotio  ad  honorem 
Dei  et  Ecclesiae  victoriam. 

Ut  cum  domino  Turonensi  vel  ejus  nuntiis  ad 
curiam.auctore  Deo,  festinantissime  reverteremur, 
Turonis  declinavimus,  etquarto  Kalendas  Novem- 
bris  litterasregis  Anghas,  archiepiscopi  Rothoma- 
gensis,  et  Cantuariensis  archidiaconi,  perpriorem 
abbatiee  de  Beccis,  et  quemdam  ahum  nobilem  vi- 
rum  accepimus,  quarum  transcriptum  beatitudini 
vestree  mittimus,  supplicantes  ut  non  acquiescatis 
suggestioni  alicujusclerici,etiamsi  prirnatiee  fulge- 
ret  dignitate  praBclara,  si  in  apertis  litteris  regis, 
«juod  honori  testro  expediat,  prout  saspenunwro 


691 


S.  THOMJ.  CANTUAR.  ARCHIEP. 


692 


propositum  est,  non  recipiatis.  Et  rogamus  ut  fe-  A 
stinanlissiinecursorem  vel  clcricum  aliquem  adnos 
usque  mittalis,perquemvoluntatem  vestram  nobis, 
si  placet,  aperiatis,  nec  tantum  deferatis  mgistro 
Gratiano,  uthonorem  charissimi  amici  vestri.  prae- 
cipui  defensoris  in  Ecclesia  Romana,  penitus  in 
persona  nostraconculcetis. 

EPISTOLA  CCCLIX. 

EIUSDEM    AD  EUMDEM. 

Reverendo  Patri  suoetdominocharissimoTHOM-t: 
Dei  gratia  Cantuariensi  archiepiscopo  apostolicae 
sedisiegato  ViviANUsutcunquedietusniagister  sau- 
ctae  Roinanae  Ecelesiae  advocatus,  et  ejus  honoris 
et  suorum  prolocutor  fidelissimus,  cum  gaudio  et 
gloria  in  continenti  redire  ad  propria. 

Benedictus  Deus  etPaterDomininostriJesuChri- 
sti,  qui  disjunctos  parietes  suggestione  pravorum 
indissolubili  jam  charitatis  vinculo  unire  contra 
multorum  opinionem  paratus  esl.  Ad  praesentiam 
regis  rovocati  accessimus,  et  ea  divina  cooperante 
gratia  invenimus,  in  quibus  honor  Dei  et  Ecclesiae 
in  nullo  violatur.  Si  ergo  nuntium  Christianissimi 
regis  Francorum,  et  domini  Rothomagensis  jam 
recepistis,sicut  indubitanter  credimus,  gaudemus. 
Itaenimfuit  statutum.  Et  si  magister  Joannes  Sa- 
resberiensis,  clericus  vester,  charissimus  socius 
noster,  advos  rediit,  sicutsperamus,quoniamnun- 
tium  recepit,  laetamur.  Quidquid  tamen,  reverende 
Pater,  fuerit,  rogamus,  etrogando  ex  parteDomini 
papae  et  Romanse   Ecclesiae  consulimus,   ut  omni 


EPISTOLA  CCCLXI. 


EJUSDEM    AD    EUMDEM. 

Alexandro  papae,  magisterViYiANUs. 
Operam  omnem  adhibuit,  etc.  Vide  ibid. 

EPISTOLA  CCCLXII. 

EJUSDEM    AD     HENRICUM    HEGEM. 

SerenissimodominoHENiuco.DeigratiaAnglorum 
regi,  magister  Vivianus,  S.  R.  ecclesiee  advocatus, 
salutein,  et  salubri  consilio  aoquiescere. 

Quantum  pro  honore  vestro  laboraverim,  quan- 

tam  diligentiam  adhibuerim,  ut  ad  gloriam  Deiet 

vestram,  pacem  cum  Ecclesiafaceretis,novit  Deus, 

et  prudentia  vestra  ignorare  non  debet.  Nam  tan- 

tumpro  vobisinstitLquodmultoruniet  magnorum 

B  amisi  gratiam,  et  fabula  factus  sum  detractorum. 

Unde  miror,  quod  me,  quem  in  vestra  utilitate  et 

honorenoluistis  audire,  quasi  pecunia  corruptum 

reddere  voluistis  infamem.  Sed  quia  vos  obsequiis 

ccepi  colere,  et  ab  amicis  non  facile  recedere  con- 

suevi,precoretmodisomnibus  consulo.utredeatis 

ad  cor,  et  petitionem,  quam  vobis  scriptam  misit 

D.  Cantuariensis,  charta  vestra  confirmetis,hoc  ad- 

jecto,  quod  eum  recipietis  in  osculo  pacis,  eique 

mittatis,  etrevocetis  ipsum,  antequam  terravestra 

subjiciaturinterdicto,  et  illi  feriantur  anathemate, 

quorum  nominain  libello  damnationis  eorum  con- 

cepta  sunl.  Nam  et  plurimi  sunt,  el  vobis  perneces- 

sarii,  et  tempus  breve  est.  Quare  autem  vos  rogare 

noluerintquidam,discretio  vestrafacile  perpendet 


ys\*  ys  w     v  v      m.-kv  »--"--■'---  — — — —  — F »*.  w  —  ■— «-  __.  -_—  -    --^ r  ■  • 

occasionepostpositaadcolloquium,quodinterduos  ^  si  veros  pensaveritamicos,et  fidemhominum.Pra? 

_i    c\     t\'. : — ^ «: .«.  «.    r\  _-*«-_-.  Sn*«*    *\nr.t  f_~,  ■ j 1:1;.,,^     «i..,-.  r,Vw-.ti.1ictic   _»«>  r>-»_r\H____r»__»  f  i  r\r\i 


regesapud  S.  Dionysium  prima  Dominica  postfe 
stum  S.  Martini  celebrabitur,  desideratissime  oc- 
curratis.  Quoniam  illic  auctore  Deo  angelicum  ac- 
cipietis  hymurn  :  Gloriain  excelsis  Deo,  etin  terra 
pax  domino  Cantuariemi.  Magister  et  presbyter 
camerarius  summi  et  maximi  cardinalis  Willelmi, 
fidelissimus  vester,  vos  sicut  proprium  dominum 
salutat,  et  nobiscum  est  in  labore  socius,  et  gerit 
personam  domini  sui,  et  queedam  secreta  domini 
regis  portat,  quae  ad  exaltationem  vestram  omni 
modo  spectant.  Est  praeterea,  quod  nos,  cum  prae- 
sentes  erimus,  exponemus,  quod  vobis  consulit,ut 
omnino  ad  colloquium  properanteraccedatis.quia 
regem  etejus  filios  juxta  vestrum  arbitrium  habe- 
bitis.  Nos  properamus  ad  serenissimum  regem 
Francorum,  et  diplomate,ut  vosvideamus.utimur, 
etillico  simul  ad  statutum  colloquium  accedatis. 
Omnes  vobiscum  inexsilio  positos  sincerissimesa- 
lutamus.  Optamusut  charissimus  socius  noterma- 
gister  Longus,  more  suaegentis,inhocnegotio  pru- 
denter  sapiat. 

EPISTOLA    CCCLX. 

EJUSDEM    AD     ALEXANDRUM    PAPAM. 

Beatissimo  Patri  et  domino  Alexandro,  Dei  gra- 
tia  universalis  Ecclesiae  summo  pontifici,  Vivianus 
ejussanctitatis  servus  devotissimus,  debitae  subje- 
ctionis  obsequium. 

Quod  slatum  nostrum,  etc.  Vide  in  Alexandro. 


D 


terea  de  mobilibus,  quae abstulistis.eamoderatione 
respondeatis  archiepiscopo,  ut  et  liberalitas  vestra 
coram  hominibus  amplius  elucescat.et  conscientia 
tanti  criminis  rectum  diluat  ante  Deum,  et  idem 
archiepiscopus  et  sui,  quoad  vixerint,  vobis  et  hae- 
redibus  vestrisfideliores  et  devoliores  debeantper- 
manere.  Si  autem  me  vel  hac  vice  nolueritis  audire, 
sera  erit  pcenitentia.  Nec  dicatis  ulterius  vobis  quod 
imminet  non  fuisse  prtedictum. 

EPISTOLA    CCCLXIII. 

LAURENTI  ABB.   WESTMONASTERIENSIS    AD    ALEXANDRUM. 

PAPAM. 

Alexandro  papae,  Laurentus  abbas  Wesmona- 

sterii. 
Veritatis  assertio,  etc  Vide  in  Alexandro. 

EPISTOLA  CCCLXIV. 

MAGISTRI  WlLLELMl    AD  THOMAM    CANTUARIENSEM. 

Thom^e  Dei  gratia  Cantuariensi  archiepiscopo,et 
apostolicee  sedis  legato,  magister  Willelmus,  filius 
Ricardi  Bonhart,  nihil  infra  posse,  sed  supra. 

Ul  desinl  vires,  lamen  est  laudanda  voluntas. 
Hac  quoque  contentos  auguroresse  deos. 

Auribus  adplura  occupatis  verbum  facio  abbre- 
viatum,  dum  ad  notitiam  vestram  referre  dignum 
duxi  :  quomodo  Berengarius  in  die  Ascensionis 
tradiditlitteras  vestrasinecclesiaBeatiPauli.  Lecto 
evangelio  missus  ille  ad  altare  accessit,  et  manui 


693  VARIORUM  EPISTOLiE 

sacerdotis,  noraine  Vitalis,    aestimantis  se   ab  eo  A 
oblationem  accepturum,  litleras  vestras  meastante 
et  vidente  intrusit,  et  manum  cum  litteris  tirmiter 
tenuit.praecipiens  ei  ex  parte  domini  papa?  et  vestra, 
quodunaslitterastraderetepiscopo,etaliasdecano, 
et  ne  missam  celebraret,  antequam  litterse  essent 
lectae.   Super  his  Willelmum  de  Norhallis  in  te- 
stimonium  adduxit,  quilegit  evangelium  indie  As- 
censionis,  injungendo  ei  etiam  ex  parte  vestra,  ne 
astaret  missae   similiter,  et  subdiaconum  nomine 
W.    Hog,  donec  Jitterae  essent  lectaa.   Post  hsec 
Berengariusadpopulum  conversus  voce  clamosa 
dixit :  Scilote  episcopum  Londoniensem  GUbertum 
excommunicatumessea  Thoma  Cantuariensiarchi- 
eptscopo,  et  apostolicce  sedis  legato.  Quo  audito, 
plureseum  retinere  parati,  contumelias  illi  intule-  b 
runt.  Sed  hunc  feci  discedere.ne  tumultus  fieretin 
populoret  hominibus  catervatimegredientibusillum 
mea cooperui cappa,et sic  ab  ecclesia ductum usque 
ad hospitium,aquoegressus  fuerat.comitatussum. 
Hujusfacti  testes  nabeo  ipsutn   Berengariura,  et 

Ricardum  nepotem  Willelmi  de  Cap et  filium 

Willelmi  Wannoc.  Contra  prohibitionem,  ex  parte 
vestra  factum  sacerdos  noluit  celebrare  missam, 
neque  WiUelmus  de   Norhallis  astare.  Willelmus 
nuntiavithaecNicolao  archidiacono,  qui  respondit 
dicens  :  Sacerdos  cessaret  a  comestione,  si  nuntius 
dixisset  ei  exparte  archiepiscopi,  ne  comederet  1  Et 
celebrata  est  missa  non  lectis  Jitteris,  nisi  clancu- 
lum,  ut  audivi.  Quod  ut  episcopo   Londoniensi, 
Stebbehuthe  existenti,  notificatum  est,  in  Sabbato  C 
post  Ascensionem  Domini  proximo  clerum  Londo- 
niensi  Ecclesiae  convocari  fecit,  et   multis  praeha- 
bitis  consiliisinterepiscopum.et  decanum,etarchi- 
diaconum,  et  canonicos,  tandemconsederunt.  Im- 
perio  ilaque  episcopi  adfuit  Vitalis  sacerdos  cum 
Jitteris  vestris.et  rem  gestam  ordine  retulit,  et  lit- 
teras  episcopo  missas  tradidit,  et  alias  decano.Epi- 
scopus  malignitatisamaritudineexasperatus,  con- 
tractis  superciliis,  vix  verbis  exeuntibus,   litteras 
legit,et  sententiamsibi  a  vobisillatam  his  capitulis 
coram  omnibus  attentavit.  Primum  capitulum  de 
Veteri  Testamento  sumptumest:  Adam  iu  paradiso 
peccavit.non  statira  damnavit  eum  Deus,  sed  deam- 
bulavit  ut  faceret  copiam  sui.  Post  vocavit  eum 
dicens  :  Adam.leviio  increpavit,   dicens:  Ubi  es  * 
[tem  secundum  capitulum  de  Novo  Testamento 
[n  Evangelio  dictum  est  Petro  :   Sipeccaverit  in  te 
trater  tuus,  corripe  eum,privalo.Posteacoram  duo- 
busveltribus.  TerliodicEcclesice.  Tunc demum habe 
ftm  incorrectum,  sicut  ethnicum  et  publicanum. 
Itemamt   :  Ne  dicat  archiepiscopus :  Non  potui 
ntare  Londoniensem  episcopum.  Constat  potuisse, 
Juia  qut  potuit  quodmajus  est,  scilicet  excommni- 
?are,  potutt  quod  minus  est,  scilicet   citare    ltem 
imt :  Sohuspapce  est,  privilegium,  ab  eo  non  posse 
ippeuan  ;  a  caHeris  otmiibus  potest  appellari  ■  et 
ippeliaiionetutus  per  invocattonem  sanctissimi  no- 

™™t«nctXTrinitatiselidoejusfactumadfirmam 
Patrol.  CXC. 


D 


AD  IPSUM  ET  ALIOS.  694 

Petram,supra  quamfundataestEeclesia.  Itemdixit: 
In  omnicasucriminali  quatuor  esse  debent ,accusa- 
tor,accusatus,testes,etjudex.  Hcec  omnia  confundit 
odto  mei,dumsolusaccuset,testetur,eljudicet.  Unde 
constat,siposset,materialigladio caput  amputaret. 
Itemdixit:/rc  atienam  segetem  mittit  falcem.  Quia 
nec  in  persona,meam  anec  in  ecclesiam  meam  potesta- 
temhabet.  lnpersonam,quoniamnunquamdei  nec 
professionem,necobedientiamfeci ;  necCantuariensi 
Ecclesix  nomine  istius  ecclesixscilicet  Ecclesice  Lon- 
domensis.  Inecclesiam,  quia  Ecclesia  Londoniensis 
repetit,  quod  diu,  paganorum  irruplione  ablatum 
est,  scilicet  archiepiscopatum  debere  esse  Londonix 
quod  nos  probabimus.  Et  appellationem  priusfac- 
tam  innovamus.  Item  dixit  :  Quod  si  verum  est, 
quod dicit,  se habere  tllam potestatem  a domino  papa 
jure  legationis,nec ea  in memanus  extenderepotest, 
quia  nondumrecepitseinfines,Ulos,inquibus  essede- 
betlegatus.Decanus,et&rchidiaLconus,  etomnes  ca- 
nonici,  etomnespresbyteriLondonienses  appella- 
tionemfecerunt.  Sedcanonici  S.  BarthoIomeeLet  S. 
Martini,  et  S.  Trinitatis  noluerunt  facere  aliquam 
appellationem.  Tunc  ad  ultimum  decanus  fecitlegere 
litteras  sibi  missas  secundo.Quee  nunc  scribo,  ante 

AscensionemfactafueruntapudWestmonasterium. 
Episcopus  Londoniensis  convocavit  episcopum  Ex- 
omensem,  Ricardum de I velcestre,abbatem deWest- 
monasterio,  Widonem  Ruflum,  episcopum  Sares- 
benensem,etbaronesscaccarii.  Preemandavit  epis- 
copo  Exoniensi  episcopus  Londoniensis  ne  offerret  ei 

osculumpacis.-quodnonrenuittamen.Namoscula- 
tusesteumExoniensis.Residentidus  omnibus  ad  eos 

habuitepiscopusLondoniensissermonem,multimo- 
disadhocnitens  rationibus,utepiscopum  Exonien. 
semin  appeliatione  secumstare  faceret.  Sed  quasi 

murusinexpugnabilisadversusexpugnatoresliber- 
tatis  Ecclesia  exstitit.  Cui  mentionem  facienti  de 
sententiaeis  illata  avobis,episcopus  Saresberiensis 
responditsic:  SiBuinardus  archiepiscopusvelstul- 
tus  archiepiscopusmeuspraecipitmihi  aliquidface- 
re  quodfacere  non  debeam.nunquidfaciam  ?Quod 
absit,  quod  memoriae  commendetur,  ut  ei  pcena 
mde  reddatur.  Semper  enim  scelera.dumnonrese- 
cantur,  increscunt,et  in  augmentafacinorumprosi- 
litur,dum  secura  impunitate  peccatur.  Valete,  et  An- 
gelum  magni  consilii  consulite,utejus  instinctuho- 
nesta  et  utilia  in  omnibus  negotiis  vestris  faciatis. 
EPISTOLA  CCCLXV. 


HERVEl  CLERlci  AGTHOMAMCANTUAR. 

Modestissimo  dominosuo  THOM^,Dei  gratia  Can- 
tuariensi  archiepiscopo,  suus  Herveus,  salutem,  et 
sincerae  chantatis  obtentum. 

Est  underespirarepossit  acdebeatanimus  tuus 
hactenusenormitate  rerum  concussus.  Convalescit 
enim  etreintegratur  aliquandiu  languens.et  impu- 

denterlaceratasponsaChristisacrosancta,etreJigio- 
nismater  Ecclesia,qua3  tesuo  regeneratumexsinu 
ahmentis  quoque  suis  aflluenter  educatum,  sponsi,' 

23. 


095  S.  TIIOM^CANTUAR.   ARCHIEP. 

.   •               »•     m„^i;«ihirlinis  A  inducturus  agricolas  hoc  plantationis  genus  radi- 

tandemfav.reetgratiamennncnU  — -      ^  *™  evellet,  nec  impuuitum  ejus  prmteribit  aucto- 

^^^^^^^^Z^  rem.Dominusexercituum    facieth.BC.    Cujus  ira 

fidum,  et  conformem  languons  et asuma  .u»ooa  ^^        ^^ 

sortem  inven.t  reformat.onis     « uan  pio    Chmtt  Confidenter  igitnr  hilarescal  auima  tua,  nec 

accipit  clementia,  mer.to  «JV*»^^  <^fusionis  1uid^m  ia  tuiS  ^*""  "^ 

Hoc  emmin   se  continet  maternee  pieta  is  jue  •          w  neus  noster  etqui  nondeserit  sperantes 

privilegium,  ut  iihorum  iletus  converta^  m  r,smn  ^nTe  0r  J ^Xtem^atishorror  aurllev.oris 

cosamplectendopropensius,quor..mfavoiab.ho.es  n  se.  u       P                 £                         jug  si  redi. 

agnoscitfletus.QuidfavoriStibipartnn^  ^££SiE^ 

sio,  quam  pertuhsti   novit  long «^P d  rauones  etceraunia  superasti,  si  residuo  procel- 

versosmunditractusd.ifusacatholc^   «aucUtaUs  submergeris.   Rate    navigas 

rehgio  :  omnis,  ut  arbitror,  hngua  novit  et  na  o  ai  um                                                                    &d 

qUod  in  locis  favorhilaris  tui  coht  memon .m,  ub  «*£^             cum^posita  tibidivinitus 

potestas  duphcata  nullam  fec.sset  whM*  ™  J™              ^          m  emergentem  rerum  statum 

tibi  profuitnata  turbatio,  quam  profmsset  quietis  *°l  lJ  ^™^r?  a  ubi  prof uturus  posueris.  Scimus 
continuatio.  Olim  insolens  et  erroneus   amicorum  B  ^^^^J^^J^coo^ 

copia  fortunatus  credebans,  donec  sua  ™**™*  uTn  b  mu.  Pree  "ritas  delicias  ne  doleasamissas, 
detraxit,  et  te  manifestis  errasse  monstravit  mdi- 


ciis.  Nam  quos  arridentis  fortunaj  longa  tempora 
promiserant  immotos,hos  mutatae  sortis  momentum 
levi  turbine  discussit.et  suos  essedocuit,non  tuos. 
Et  talium  tamen  confidentia,  elatio  forsitan  est  et 
insolentia.  Hebc  eliminavit  et  his  similia  non  m- 
fructuosa  sortis  adversitas,  insolentiam  humiha- 
tione,  errorem  discretione  commutans,  instructio- 
rem  suis  circumquaque  te  reddens  aculeis.  Quae, 


nec  futuras  mundi  verearis  molestias  :  praesentes 
facile  transcurres  varietates  : 

Nonest,  crede  mihi,  sapientis  dicere:  Vivam 

Serammis  vita  est  crastina:  vive  hodie. 

Omnem  crede  diem  libi  diluxisse  supremum  : 

Gratasuperveniet,  quce  non  sperabitur  hora. 

Si  quadraginta  dierum,  neculterius,  quasi  canoni- 

cam  vivendi  dilationem,  qui  occidit  etviverefacit, 


rem  suis  circumquaque  te  *^™™™^_  —    ibl  pr£etaxasset  immutabihter,sane  nullasin 

quamvis  paucos  sincerae  fadelitati»  ostemdeio  mmi  u             ^  f         attentares .  salnbris  ad  commissa, 

cos,  eos  tamen  afallacibusetfortuitisd  stinguens,  barft ar lamng sancl0rum  decessorum 

cautionis  et  experienti.  plorimum   solei ,*   ta  U»    num  Eccl „», *  a          compunctionibus  et 

thesauris  accumulavit.  Te  tib.  quoque  solito  notio-  tuo  um  sutt ragia  c °n    «       '         »                  t  bis 
rem  exhibuit,  et  quomodo  de  domestico  cordis  tm  c  oratiomh u ^^3^.'^orrePe8.  Z  cu- 

vigore  confidas,  expenmentis  edocuit.  Sane  quam  ^™^^^   COntenderes   :  aliquid 

saBvientisfortunffinondumattentatascrut.nusmens  jusque  teme  ta lem  p                                s  lubpitep 

moiliterillusaetarrogantersib^  supremo ^  ^^^ecrastino  supremaJ 

ratcpnstantiam,   quantam  qualemque  repereris,  ^b^tdom                           afi         fium  lumultU8 

dumflagitiosafatoruminjunaaura.quevitahsim-  *ei " 

mineret  jactura,  ipsa  tibi  fida  descnbas  memoria,  ^^r^eset  esse  vivimus.  Hujus  igitur  in- 

quimeliusnosti.  Notitiamque tui  ^~^Q  ^Z^n™**™^.  vagas  etturbatn- 

pendas,quamobtulitexaminatnx  adversitas.  Porro  stiuctionis  non                         Q    pelegaus  specio- 

Lltipliclter  examinatum  reverenter  approbat,  et  cesimp^ .       ^ ^™~  ^.  tJL  sedem  jugi 

veneraturte  nostr*  conversatioms  hom.num  pars  ^J«^S)        deblt0>  quasi  mortis  sub 

potissima.  is  prasertim,  cujus  praeminens  est  au-  con™  *atl°ne'  °m  h<morare.   Ubi  sanctorum  loci 

ctoritas,  qui  te  specialipr.rogativa  interprobatis-  «tag,  -^  o^nui  iuculpata  m0Ueratl0 

simos  sancta^  matris  Ecclesiee  hhos  plenaB  devot.o-  »«ffu\tus  Pat  ^  D0Stuiantibus  justitiamexhibeas 

nis  et  charitatis  amplectitur  brachiis,  et  m  omnem  perims e nt.pl ?na^                          te  evocave. 

destinatvenerati0nem.Exindetibispessurgat,eri-  D  in  l^ef^  .  verbo  lenitalis 

gator  mens  pressa  molestiis,  respirent  pra^ordia  ^J^^^^SSL  ingeniose  cuncta 

sepulta  doloribus  :  pax  in  januis  est.  Suocid  t  Deus  et  P^ienua.  n     4                         ntis  malitiae  refra. 

arborem,  qu.  fructus   faciebat  amaros.  Cuj  us  ex  mod.facare  J-JJjJ*^  au  prffitaxatum 

radice  novella  licet  plata   surrexent,  rore  tam  n  gat    foent  imp          ,                     ^^    &.  ^ 

cceh  non  adjuta,  u-  -dices  ag.t    nec  ramos  d-  an^ -^ou^P               ^^^ 

fundit,  nec  incrementum  rec.pit,  sed  arescit.  juar  coi                                            fortunae  geritur.  Per- 

cessens  modo  fohum,  quod  indmt,  jam  oneri  sibi  ^XS                     sinon  contemnitur, 

est,  non  honori.  Vix  stantiterra  rehnquetur,  quam  ^^^^JWntco^^  M  minu. 

seinutihteroccupassepubliceclamatur  Ipsequidem  cu j„.  monita  smce                        o                       ^ 

cujus  ope  pullulavit  et  stat h*c  marcida  ptanta,  m-  ^%^ oiiendevenl  intuitum .  In  quibus  ni- 

cohs  infestus  et  indigems  m  propria  plurimum  de-  tamenv                          exPostulo,  quod  pluralitate 

fensione  laborat.  Exstat  oriens   ex  aito  supremus  m.  u*  ^  'ei  ve             P            4    reverentiam, 

paterfamUias,  insipidee  succisor  arbons,  qm  suos  vocabuiorum 


697 


quam  nonLatinilatisregula,  sed  adulatrix  lingua  A 
creavit.  Contemplatione  modernae  malitiaehaec  uti- 
que,  serene  domine,  vobis  suggerenda  disposui, 
quam  si  serena  supprimerent  tempora,  mutaretur 
forsitan  in  aliquibus  suggestio.  Hac  interim  exci- 
tatacelsitudinis  vestrae  prudentia  alacriter  exsur- 
gat,  et  de  bono  semper  procedat  in  melius.  Va- 
leat  et  in  longum  extendatur  vitae  vestrae  sanitas 
et  sanctitas,  charissimedomine.  Item  et  in  perpe- 
tuum  vale. 

EPISTOLA  CCCLXVI. 

EJUSDEM  AD  EUMDEM. 

Thom_e  Cantuariensi  archiepiscopo,  Herveus  cle- 
ricus. 


VARIORUM  EPISTOL^  AD  IPSUM  ET  ALIOS. 

EPISTOLA  CCCLXVII 


698 


IIUGONIS  AD  EUMDEM. 

Domino  suo  Thom,e  Cantuariensi  archiepiscopo, 
suus  Hugo,  salutem. 

Dominum  meritodixi,  cui  servireet  volensvolui, 
et  ex  votaproposui.Utinamtamendominusmeuset 
diligentius  attenderet.et  sincerius  diligeret  eos,qui 
eum  diligunt  in  veritate.  Multi  enim  discipulorum 

speciempra3tendunt,etdebitamfiliisbenedictionem 
praeveniunt,quamvis  mercenarii  nomine  debeunt 
nuncupari,  paternaebenedictionisgratiam  nonme- 
rentes.  Hi  etenim  sunt  qui  cito  diligunt,sed  citius 
contemnunt.  De  quibus  dicitur  :  Statim  credunt 
sed  in  tempore  tentationis  recedunt.  Hi  sunt  qui 
Juxta  tenorem  litterarum  vestrarum,  secretius  B  Palam  rident,intus  derident ;  palamloquntur.clam 
scriptum  professionis,  illud  distincte  legendo,  obloquuntur  ;  in  occulto  sibilant,  in  manifesto  ob- 
domino  papae  ostendi,  nullo  cardinalium  praeter  temperant.De  quibusdicitur:Po/3uZ..s  hiclabiisme 
dominum  Mainfredum  praesente,  in  hospitiis  au-      honorat,cor  autemeorum  longeest  arae.Hisunt  qui 


tem  suis  domino  Ostiensi,  domino  Hyacintho,  et 
Ottoni,  et  etiam  domino  Portueusi,  cui  negotia 
vestra  de  consilio  etmandato  domini  papae  com- 
municata  sunt,  idem  scriptum  exposui.  Quod  au- 
tem  circa  negotia  vestra,  quae  forsitan  jam  per- 
acta  credebatis,  praesentem  nuntium  vobis  mitti 
desiderastis,  modo  id  fieri  non  potuit,  quia  non- 
dum  illa  obtinere  potui.  Non  quia  dominus  papa 
vel  amici  vestri  cardinales  in  ullo  se  a  bonae  pro- 
missionisprosecutioneretrahant.velnegligentiores 
se  ostendant,   fervent  enim  dilectione  vestri,  et 


cum  prosperitate  foedera  pasciscuntur ;  qui  praedam , 
non  hominem  sequunturnonhominis,sedfortunae; 
temporis,  nonpersonae  amici.  Si  enim  adversitatis 
horror  ingruerit,  statim  trepidant,vehementer  de- 
sperant,adantiqua?statumgloriaeprofundiussuspi- 
rantes.  Si  autem  vel  tenuisprosperitatis  aurareful- 
serit,subitaquadamprurigine  dissoluti,vento  omni 
velociusagitanlur,quaerentesquaesuasunt,nonquae 
Jesu  Christi.  Tales  sunt  qui  ad  ollas  carnium  in 
/Egypto  suspirant,  qui  populum  Domini  in  castris 
deserere  non  formidant.  Tales  forte  cum  David  ad 


- „_v__»__  i__,_ll,         _l  w.^iuuUL       llllvu     lUHC     UUUl      UdVlU    dl 

quodbenepromiserat,dominuspapameliusseexse-  c  amplexus  Bethsabeac  festinant.nobis  cum  Uriain 

•111^1  _V»  11  nr%       O  d   .  /\ /_  l"  ±     .      _-.  rt  ,-J     «wa  _!  -.       .  _~        «  _ .. __*__.  i  i  InnnA       JA  _„  ,  -  ^. ._!._./•  ... 


cuturum  adjecit;  sed  quia  in  circumventione  et  at- 
tractionedominiPortuensis,solertiadhibitacautela, 
et  omni  importunitate,  ut  oportuit,  exclusa,  quin- 
decim  dierum  operam  impendi,et  hoceffeci,utipse 
primus  inter  amicos  vestros  apud  Clarum  Montem 
superpetitionibusnostrisdominumpapaminterpel- 
laret.  Dominus  autem  papa  de  industria  paterna,ut 
ipsumpra3cipuePortuensem,etalioseliamadinstan- 
tiam  provocet,  gravem,  durum,  etquasi  non  satis 
exorabilem  seprima  faciepraetendit.Ethaacestpro- 
telationis  causa,  per  misericordiam  Dei  nobis  in 
posterum  profutura.Plurimum  autem placet  Ostien- 
si,  quod  talem  industriam  adhibet  dominus  papa. 
CumautemeffectuimanciparipermiseritDeus  desi- 
deria  vestra,quantam mihi Deus  annuerit,cautelam 


trare  domumnondumfas  esse  videtur,donec.popu- 
lus  Domini  debita  victoria  perfruatur.  Magis  enim 
reputo  gloriosum  de  mola  assumi,quam  de  lecto,  et 
pilis  cameli  cum  Joanne  vestiri  in  deserto,quam  in 
domo  regia  mollibus  insigniri.  Felicius  enim  esse 
constat  Christo  occumbere,  quam  terreno  prin- 
cipimihtare.  Quidquid  igiturcaeteri  agant,quocun- 
quae  praecipiti  voluntate  ferantur,ego  tamen  minimus 
eorum,  quos  rex  odit  gratis.tecum  semper  ero;  et 
sioportueritme  mori  tecum,  nonrenegabo.Verum 
orarc  te  condecet,  ut  non  deficiat  fides  mea.  Quo- 
niam  si  sola  voluntate  mihi  non  defueris,ego  tibi 
totis  viribus  praesens  ero.De  caetero  gratias  agodo- 
mino  meo.quod  consiliumpueri  sui  superregrandi 
dignatus  est  sciscitari.  Interim  ergo  differo  consi- 


adhibebo,ut  advos  transferantur.  Porro  deconsilio  D  hum.quiasuper  sum.Sedutinamdominusmeus  prius 


domini  papae  est,  ut  si  rex  Frauciae  victualia  sua 
vobis  honesle  obtulerit,recipiatisnon  solumpanem 
etvinum,  sed  etiam  carnes  :  atribuscomitibusad 
cautelam  nihil  palam  accipiendum  putat.Acomite 
autem  Glandrensi  optimum  credit  oblata  recipere, 
si  tamenlitteris  suis  vos  vocaverit  et  invitaverit,ne 
quid  pallietur.Quod  tanien  dominus  papa  non  potest 
vereri  propter  generositatemet  bonamindolemho- 
minis  illus,cujus  intercessionem  vobis  profuturam 
sperat.  Valeat  domiuus  meus  in  perpetuum. 


aregeAnglorumnuntiumreceperitcertiorem,quam 
adextraneumprincipemfrenaconvertat.Inproximo 
enim  videbitis  gloriam  Domini,  et  splendor  ejus 
obumbravit  vobis.  Quoniam  regisnostn,regis,  in- 
quam,jambenignissimi,Dominuscorfecitplacabile, 
et  faciem  reddidit  mitiorem.  Quod  igitur  vobis  pla- 
cuerit,  mihi  semper  mandate.  Pro  vobis  enim  para- 
tussum  etin  carcerem,  et  in  mortem  ire.  Et  certe 
nihil  mibi  videbitur  onerosum,quod  a  vobis  fuerit 
imperatum.  Constantiitaque  animoestote,  et  con- 
fortamiui,quiaveniet  Dominus,  et  nontardabit,nec 
vos  deseret  in  tempore  superborum  sine  adjutorio 


699 


S.THOMyE   CANTUAR.   ARCHIEP. 


700 


UominusDeusnoster,quipersonamvestramsemper  A  Scotia  venire   Eboracum  pro  consecralione  sua 


conservet  incolumem. 

EPISTOLA  CCCLXVIII. 

NUNT1I  SUl  AD  ELMDEM. 

Venerabili  domino  suo,  suus  ille,  in  iis  quee  Dei 
sunt,  semper  proficere. 

lnfinelitterarum,quasvobis  nudiustertius  misi, 
si  tamen  vos  easrecepistis,contentumest,quodrex, 
quibusdamirarumigniculisinteripsumetdominum 
papam  accensis,vestro  imoDei  instinctu  veneritad 
curiam,  ipsisque  seorsim  colloquentibus.quidquid 
rancoris  conceptum  fuerat,  per  gratiam  Deiexstin- 
ctum  est.  Discordia  etiam,  quae  inter  HenricumPi- 
sanum,  etJoannem.\'eapolitanum,etWillelmum  de 


et  si  non  veniret,  quod  archiepiscopo  licerct  eum 
suspendere ;  sed  non  potuit  obtineri.  Alia,  quod 
absoluteduceretinirrituin,quidquidpraedecessores 
Willelmus  et  Henricus,  et  omnes  alii  distraxerunt 
vel  alienaverunt  de  fundo  Eboracensis  Ecclesiae. 
Quod  quidem  hocmodoobtentuinest.quodeiliceat 
legitime  revocare,  quidquidinjuste,et  sine  assensu 
Romani  pontificis  vel  privilegio  distractum  a  praede- 
cessoribussuis.Tertia.quodipsenoncompellaturad 
ordinandum  vel  benefici  um  ecclesias  ticum  con  feren- 
dumaliquibus,quifuerintgenitivelnatiabaliquibus 
in  sacris  ordinibus  constitutis.Ethocobtenturaest, 
Quarta,quod  ei liceat redimere  a laicis  advocationes 
ecclesiarum.Quod  necdumpotuitobtineri.Aliaefue- 


sanum,  euoauueui.      F                ,              vp_„ha   R  runt,dequibusnu  amfecimentionem:nulliusenim 
Pania  auisaue  enim  lstorumeodem  spiritu  vexaoa- b  XUL,l'u  i  ,  ..  ,,.,. 

rapidjquisquccuiLu  r        mnmdnti  want.\ns  antfim  verebamur.   ne  ahauid 


tur,  pullulaverat,  specie  tenus  sopita  est,  rege  me- 
diante.Quidam  etiam  alii,prius  discordes,per  eum 
concordes  facti  sunt,itauteo  indediscedentemulti 
dicerent :  Eomo  iste  venitpacem  miltere,  nongla- 
dium.  Die  autem  tertia  post  ejus  discessum  ego  et 
frater  Franco,verbo  nobis  secretissime  commisso, 
adeummissisumus.Cumq.ieParisiosvenissemus, 
magistrumRogeriEboracensisnuntiuminvenimus, 
qui  jam  rumoribusrepleveratcivitatem,quodscili- 
cet  rex  Angliae  apudVigorniamde  equo  ceciderat, 
etquod  graviter  in  dextro  brachio  laesus  fuerat.De 
duroetiamresponso,quodrexibiperpropriosipsius 
nuntios  anteGualensibusfecerat,etaliismultis,quae 
aliquis  nostrorum,quitanquam  exsulesfacti  sumus 
nullatenus  praesumeret.  Veniens  Sylvanectum  ad  q 
regeminveni  quemdamapudeum  servientem,quiei 
duos  canes  nomine  vestro  praesentaverat.Ipse,tan- 
quam  virdiscretus,  et  de  amico  sollicitus,  timebat 
nealicujusaemulorumvestrorummalitiafactumes- 

set,  ut  per  litteras  ab  eo  impetratas,  vel  peraliqua 
intersignaoccasiomalignandipossethaberi,ideoque 
ipsum  tanquam  exploratorem,  donec  ego  ad  eum 
venissem  (sciebat  enim  meinbreviventurumjapud 
se  detinebat.  Ego  quidem,licet  eum  adplenumnon 
cognoscerem,  quia  tamen  multa  ab  eo  audiebam 
de  modo  vestraintersigna  mihi  satis  nota,etne  si 
aliquid  mali,quodinmenteregis  erat,ei  inferretur, 
verbum  ad  aures  inimicas  transiret,datis  ei  a  rege 
viginti  solidis  ipsum  abire  permisi.  Misit  rex  vobis 
litteras,  suas  dilectione  magna  et  consolatione  ple-  D 
nas,quasetiamlatori  praesentium  propterquaedam, 
quae  in  eis  continentur,non  sum  ausus  committere, 
sed  eas  apud  me  retinui. 

Expletis  itaque  domini  papae  negotiis,proquibus 
missus  eram,  reversus  quam  festine  potui  ad  cu- 
riam,  sine  omni  diflficultate  adomino  papa  obtinui, 
quod  nullus  nuntiusinstinctu  illius  aemuli  vestri  ab 
eo  obtineret,  quod  aliquomodovobisposset  obesse 
et  quocl  ipse  honon  et  utilitativestraepropossesuo 
in  omnibus  provideret,  pro  quo  ego  vice  vestra 
pedem  ejus  deosculatussum.Petitiones  ejussecreto 
factffi  fuerunt  hujusraodi.  Prima,  quod  dominus 
papa  cogeret  electum  episcopum  sancti  Andreae  de 


momenti  erant.Nos  autem  verebamur,  ne  aliquid 
magis  sublateret :  Latet  enim  anguis  in  herba.  Dis- 
simulabat  namque  nuntiis  se  inbrevirecessurum, 
cum  tamennon  ita  esse  apudhospites  ejus  depre- 
hendissem. 

De  servitio  ejus  scriberevobis  aliquidcertum  non 
potui.  Cum  euim  jam  per  quindecim  dies  moram 
fecisset  in  curia,dominus  papa  nihil  adhuc  recepe- 
rat,  nec  aliquis  cardinalium,  nisi  forte  Neapolita- 
nus,  quem  fere  solum  habebat  propitium:  qui usque 
ad  mortem  dolere  videbatur,  quoniameiadnutum 
non  succedebat.  Utrum  vero  ipse  servitium  attule- 
rit,  incertum  erat.  Ego  tamen,  cum  a  rege  rediis- 
sem  per  Parisios,exploravi  abhospiteejusdestatu 
ipsius,  et  accepiquod  cum  tres  haberet  equos,ibat 
oneratus.  Quod  quidem  sive  sit,  sive  non  sit.nobis 
parumcurandumest.NosenimpergratiamDeijuxta 
portum  sumus,  et  de  faucibus  leonis  eripuit  nos 
Dominus.  Eisdem  diebus  WillelmusdePapia,semel 
in  palatio  trahens  me  in  partem.  quaesivit  utrum 
de  vobis  aliquid  audissem.Cumqueipsirespondis- 
sem :  Non, cummulta  etconsuetasolemnitatedixit: 
Nonampliusturbida7nfaciemgeras,sedl3etitiamna- 
talidiei  debitam  agas.Quia  dominus  archiepiscopus 
cumrege  confcederatus  est,  et  pacem  ejusobtinuit. 
Quod  quidem  a  quo  habuisset,  per  eum  non  potui 
cognoscere.Postmodumvero  diesecunda  subdeca- 
nus  Bajocensis,  et  quidam  ejus  canonicus  secreto 
mihi  retulerunt,quod  apud  Lexovias  hospitaticum 
episcopo  Lexoviensi,  litteris  et  viva  voce  mandavit 
episcopus  per  eos   Willelmo  Papiensi,  et  Joanni 
Neapolitano,  quod  ipsi  pro  certo  scirent  pacem 
factam  esse  inter  vos  et  dominum  regem.  Hoc  uti- 
que  quid  sibi  vellet  significare,  quod  eis  sic  man- 
datum  est,  et  ab  eo  quiin  eadem  damnatione  cum 
eisfuerat,incertumerat.Cumque  hoc  domino  papae, 
Hyaeintho,et  aliis  amicis  nostris  per  me  innotesce- 
ret,  mirum  omnibus  videbatur.  Omnes  tamen  de 
pace  veslra  tanquam  de  sua  laetabantur.Dicebatur 
autem  a  quibusdam  nuntium  illummajorahisvelle 
quaerere,sed  quia  super  hoc  nullum  apparebat  ar- 
gumentum,etdominus  papa  nosomnino  essesecur- 
ros  praeceperat,  ea  vobis  scriberesupersedi.  Porro 


701 


VARIORUM  EPISTOL^:  AD  IPSUM  ET  ALIOS. 


702 


si   aliquid    emerserit,  quam    citius    poterimus,  A  rex  per  istos  nuntios  per  se  factam  vel  qusesitam 

on  l-»l  i  rv»  itn  t  _— .»-v_     -tt_-_  _-  *■ .-.  ,-.  «_-     .%.___.__     I-_J.-1_.*__  _______  *  _  •  


sublimitatem  vestram  non  latebit. 

Verbum  illud  de  filio  Osberti  archidiaconi  jam 
omnium  auresreplevit ;  etabhorrent  universi.Nos 
autem  Deoetvobis  gratias  referimus,   quod  quid- 
cunque  a  vobis  veniunt,  consonant.Et  quee  nos  in 
aure  de  honestatevestra,ipsipraedicant  super  tecta. 
Cancellariusimperatoris  veniens  Viennam,  archi- 
episcoposquampluresconvocavit,primoquemilites 
ad  opus  imperatoris  ab  eis  quaesivit.  Postmodum 
de  receptione  Guidonis  Cremensis,quemimperator 
receperat,  instantissime  singulos  convenit.  Ibique 
speetdesiderio   suo  privatus  est.   Quidam  autem 
eorum  ipsum  Guidonem  coram  eoexcommunicare 
parati  fuerunt.  Ipse  vero,  cum  non  posset juxta 


fuisse  penitus  ipse  negavit.  Dominus  vero  papa 
cum  tanto  affectu,  et  ita  avide  eas  recepit,  tan- 
quamsi  aliquid  desideratuin  ei  oblatum  fuerit,utet 
quidam  sialiquiddesideratum  ei  oblatum  fuerit,ut 
et  quidara  ei  assidentes  plurimum  mirarentur.In  hoc 
itaque  articulo  qualem  ego  me  exhibuerim,  quid 
superhoc  a  domino  papa  mihi  commissum  sit, 
salva  fidemeavobis  significare  non  potui,  donec 
nuntii  acuria  recessisent.  Postmodumvero  nuntii 
illiscum  multa  festinationesevelle  redire  simulan- 
tibus,  tres  illi  cardinales,qui  vos  modis  omnibus 
persequuntur,Neapolitanus  scilicet,  et  Porluensis, 
et  Papiensis,cummagnainstantia  conati  sunt  ado- 
mino  papaobtinere  litteras  generales  de  legatione, 


__, _.v.~~~v  j  _.__.___.       r~t »___w_w  ".i.iu.  g.u.iuico  uc  icganuue 

votum  suum  proficere,  indixit  comiti  Henrico  col-  B  vel  saltem  easdem,  qua.  redditoe  fuerant,  ad  miti 

l_"__*rn  _  1 1  m   oniiTvi     _-»_-.   i-t_.11  «.       -_..  _-., l ■___*_. .-_  ,-__-—_  J •        ■»• 


loquium  suum  se  velle  cum  eo  habiturum.  Comes 
autem,  cum  heec  vobis  scriberem,  transierat  Pari- 
siis,  utregemsuperhocconsuleret.  Sed  quid  factu- 
rus  esset,  nos adhuc  ignorabamus.Plura  vobis  scri- 
psissemde  statu  Ecclesiae,  de  Lombardorumreele- 
vatione  contra  imperatorem,de  sacramento  quod  a 
Romanis  generaliter  factum  est  papse  Alexandro, 
etaliis,  nisiquiapaginaeprolixitas  prohibebat.  Ti- 
mebam  etiam  aures,  tot  et  tantis  occupatas  nego- 
tiis,  offendere.  Conservet  vos  Deus  nobis  etamicis 
vestris  incolumen.  Equitaturce  defectus,  quem  pa- 
tior,poleritvobisessedamnosus.Nisienimarchidia- 
conus  Saresberiensis,qui  de  omnibus  negotiis  ad  vos 
spectantibus  pro  posse  suo  sollicitus  est,  mihi  sub- 
venisset,  quibusdarn,quae  satis  utiliter  sum  prose- 
cutus,  de  necessitate  supersedissem.  Domus  mea., 
etrerum  mearum,si  p!acet,reminiscamini.Duritia 
enim  rusticorum  tanta   est,  quod  nisi   auctoritas 
vestraintervenerit,  ipse  in  nullo  mihi  parcent.Unde 
expedit  mihi,  ut  ipsis  etministrisvestris  super  hoc 
litteras  vestras  dirigatis. 

EPISTOLA  CCCLXIX. 

NUNTU  SUl  AD  EUMDEM. 

Aiuantissimodomino  suo,  suus  ille,  salutem,  et 
bene  semper  valere. 

Per  misericordiamDei,  quae  sperantes  in  senon 
deserit.factum  est.uteadem  die,quiadominuspapa 
de  morte  Octaviani  certificatus  est,  venerint  ad 
curiamnuntiidominiregis  R.  et  H. 
humililatis  speciem  ex  parle  regis  preetendentes, 
una  voce  et  Jitteris  verbis  eorumconsonantibus 
dominum  papain,et  aliquos  cardinalium  adeo  mo- 
vissevisi  sunt,  quod,  sicut  ex  relatione  quorum- 
datn,  quinobis  favent,  didici,  ipsi  vix  lacrymas 
eontinebant.  Postmultasigitur  allegationes  quali- 
ter  scilicet,   et  quo  affectu  ipse   eum  receperit, 

quantamreverentiameisemperexhibuerit,etquan- 
diuvivetexhibebit,  et  in  hunc  modum,  multas 
reddiderunt  domino  papae  litteras  de  legatione 
quas  archidiaconus  vesterminus  honeste,  et  dum 
apudvos  eram  in  Anglia,irapetravit.  Conditionem 
vero  ipsam,  subqua  eas  ipse  obtinuit,    dominus 


gandamregis  indignationem  absolute.  Quod  cum 
neutrum  possent(dominus  enim  papa  super  hoc 
securum  me  fecerat,  quod  scilicet  nunquam  am- 
plius  ad  manus  ejusredirent,  et  secreto  mihi  con- 
miseratjadnegotium  abbatis  sancti  Augustinicon- 
versi  sunt.  In  quo  qualiter  processumsit.exlitteris 
sociorum  nostrorum  cognoscetis.  Vestra  itaque  in- 
terest  vobis  viriliter  providere,  et  gratiae  Dei,  quae 
ultro  se  vobis  offert,non  deesse.  Valeat  paternitas 
vestra. 

Nuntii  regiscoramdomino  papame  esse  specia- 
lem  inimicum  ejus  denuntiaverunt :  et  non  expe- 
diremihi  pro  toto  auro  Arabiae,quod  ipse  haberet 
potestatem  mei.  Sed  nec  sic  poterit  terreri  fides 
2  mea,  ut  cum  Petro  possim  dicere:  Paratus  sum 
tecum  in  mortem  et  in  carcerem  ire. 
EPISTOLA  CCCLXX. 

NUNTU  SUl AO   EUMDEM 

Venerabili  domino  et  Patri  charissimo  Thom_e, 
Dei  gratia  Cantuariensi  archiepiscopo.et  Anglorum 
primati,fidelium  suorum  minimus,  salutem  et  feli- 
ces  ad  vota  successus. 

Noverit  vestra  paternitas  Octavianum  schisma- 
ticum,  quem  sibi  in  caput  erexerant,et  schismatis 
principemBelial,quarta  feria  post  octavas  Pascha. 
obiissein  urbe  Lucensi,  et  sepultum  esse  in  mona- 
sterio  extra  civitatem.  Cum  enim  canonicimajoris 
ecclesiae,  et  regulares  canonici  sancti  Fridiani  ei 
sepulturam  negassent,pr«eligentes  a  suis  migrare 


Hi  autem.tantae  D  sedibus,  quam  admittere  corpusschismatici,  quem 
credunt  in  infernoesse  sepultum,  a  satellitibusim- 
peratoris  et  familia  propria  ad  miseros  monachos 
cadaver  illud  perlatum  est.  Capella  vero  ipsius,  et 
quidquid  aliud  habebat.elequi,  quoniam  aliudnon 
habebat,  quiurgenteiuopia  non  nisi  ex  rapto  vixe- 
rat  a  multo  tempore,  ad  imperatorem  perducti 
sunt.  Imperator  autem  hoc  cognito  vocavit  ad  se 
Papiensem  episcopum,qui  in  monasterio  Beati  Mi- 
chaelisapudClausamexsulabat ;  sed  quidfacturus 
sit,  adhuc  incertum  est.  Alii  autem  dicunt,  quod 
alium  velit  ei  substituere.  Alii  quod  ad  catholicam 
redibitunitatem.  Praetereaurbesltalia?  minus  solito 
promptre  sunt  in  obsequium  ejus,  adeo  quod  Pa- 


703 


S.  THOMjE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


704 


ptenseset<>emonenses,perquosItaliamdomuitet  A  manentibus  rex  vobis  in  omnibus  adversabitur 


contrivit,  ei  in  faciem  resistant,denuntiaverintque 
ei  quod.abeo  recedentomnino,nisi  deponat  tyran- 
nidem,  et  civiles  induatmores,  ut  liberi  essepos- 
sint,  sicutin  diebus  aliorum  imperatorum. 

Octavianus  autem  quindecim  diebus  antequam 
moreretur,  freneticus  effectus  est  continue,  et  in 
tantam  versus  insaniam,  ut  nec  Dei  necsui  memor 
esset.  Audierat  quidem  dominus  papa  de  morte 
Octaviani  a  fidis  et  veris  relatoribus,  et  velut  alter 


Praesertim  cum  Ecclesia  Romana  avobis  non  nisi 
verba  recipiat.et  dispendium,quodaliunde  patitur, 
imputet  vobis  et  sibi,  quaevospro  voluntate  regis 
non  patitur  conculcari.  Nunc  autem  facile  ex  hac 
occasionemonasterium  beati  Augustini  sibi,  nisi 
praecaveritis,  retinebit  omnino,  quia  credibile  est, 
omes  sibi  malle  quam  alteri.  Nec  video,  quomodo 
istud  evitetis,  nisi  per  regem,  cui  probabiliterper- 
suaderi  fortasse  poterit,  quodlonge  melius  est,  et 


David  persecutorem  suum  deflevit    oxtinctum,  et  honestius  illi,  et  tolerabilius  vobis,  utvestram  pro 

cardinales  d'e  morte  illius  exsultantes  durius  incre-  libitu  conculcet  personam.quam  sic  ecclesiam  mu- 

pavit.  Hoc  autem  recte,  eo  quod  jactura  animae  tilet  et  pessumdet.  Ecclesia  vero  Cantuariae  in  quo 

irreparabilis   est,  ubi  culpa  per  poenitentiam  non  meruit  iram  ejus?  Nunquid  digna  estaffligiet  con- 

deletur.  Nec  meminimus  aseeculo,  quod haeresiar-  teri,  quia  vos  elegit,   et  sibi   praefecit  ?  At  ille,   si 

ches  vel  auctor  schismatis,  nisi  coactuset  invitus,  b  causam   recte  examinat,  hoc  sibi,  non  Ecclesiae 

pcenitentiam  egerit.  Si  revolvatishistorias.itacredo  imputabit.  Sane  melius  esset  in  quacunque  cella 


verum  esse  constabit,  quaelibet  autem  sacrificia, 
nisi  voluntaria  fuerint,reprobatDeus.  Dumincuria 
sermo  iste  crebresceret,  ecce  nuntii  domino  regis 
advenerunt,  litteras  a  sede  apostolica  impetratas 
restituentes.Vix  easreddiderant,  cum  in  continenti 
aliae  litterae  ab  Italia  venerunt,  et  fere  pariter  por- 
rectae  sunt,  exponentes  diligenter  et  de  morte  Oc- 
taviani,  et  dehis  quae  in  Italia  gerebantur.  Dicitur 


salvaretis  animam  vestram,  quam  ut  vestri  odio 
vestra  et  omnes  aliae  ecclesiae  conterantur,et  clerus 
in  ea,  cui  in  diebus  nostris  addictus  est,  servitute 
remaneat.  Forsitan  et  humiliatione  vestra  hu- 
jusmodi,quamvobisDominusinspirabit,movebitis 
regem,  si  ea  dixeritis  loco  et  tempore,  et  ea  mo- 
destia,etcontempturerum,etconstantia,quamcausa 
desiderat.  Si  eum  vere  placatum  habueritis,omnia 


UO.via.nij    t-»u   u^iiiu  ^uw    *»*    »*«—   0w-„— —  » 

itaque,  non  modo  domino  papae  ab  Italis,  sedet  haecauctoreDominofacillimeconquiescent.Etsihoc 

regi  Francorum  a  Gallis  de  partibus  Apuliae  redeun-  aliter  fieri  nequit,  rogo  et  omnibus  modis  consulo, 

tibus,  quodimperator  quintanalaborabat,etimpe-  ut  eum  ampliusfrequentetis.Necin  eo  vosdeserere 

ratrixin  puerperio  fecit  abortum.Unde  factumesl,  credatispastorisofficium,sivelhancunam  animam 

uttota  Gallia  adobsequium  domini  papae  devotius  retinueritis  in  cultu  Dei,  ex  cujus  arbitrio,  Doinino 

conversa  sit,  et   Ecclesiam   Romanam  ad   minas  c  sic  disponente,  pendent  animae  infinitae.Nam  utait 

hominum  minus  moveri  oporteat.  Et  ut  pro  certo  ethicus  :  Componitur  orbis  regis  ad   exemplum.  Et 


accepimus,domini  Eboracensis  legatio  omnino  ex 
spiravit,  sublata  omni  spe  convalescendi. 

Memoratus  itaque  dominus  siclegatusAnglorum 
exstitit,  ut  nec  annuus,  nec  mensurnus  fuerit,  aut 
dialis,  qui  in  legatione  sua  nec  annum,  nec  men- 
sem,necdiem  habuerit.   Sed  nescio  quod  pacto 
nuntii  recedentes  ab  apostolica  sede,   licet  his  qui 
eospraecesserant,  minores  sint,  sepro  Augustinia- 
nis  obtinuisse  jactitant,  quod  majoribus  negatum 
est,  adversum    nuntios  vestros    curiam    inflam- 
masse.Et  sibi  patuissedolos,quos  Gaufredus  Ridel 
etJoannesde  Oxeneford   contra  domiDumregem 
exercuerunt,  ut  exsilio  etomnium  bonorum  pro- 
scriptione  digni  sint,si  citra  consensum  et  auctori- 
tatem  regiam  talia   praesumpserint.  Dicunt  etiam 
quodquidam  cardinalium  litteris  suisdomino  regi 
signiiicant  ad  excusationem  sui,  quam  malitiose 
Gaufredus  etJoannes  incesserint,et  quampraesum- 
ptuose  vestri  nuntii  semper  et  ubique  detrahunt 
rcgi.Superhis  nihil  mihisigniticaveruntsociinostri 
morantes  in  curia,sed  ea  per  extraneos  didici.  Ve- 
rumtamen  quidquid  contra  innocentiam  vestram 
malignorum  perversitas  moliatur,rogoetconsulo, 
utquantumcunquesecundum  Deumpoteritis,vobis 
domini  regis  gratiam  acquiratis  et  conservetis  ; 
quoniam  ita  Ecclesiae  Dei  expedit.  Nec  video  quo- 
modo  possitis  uliliter  praeesse,  quandiu   rebus  lta 


Salomon  ait,  quod  qualis  est  rector  civitatis,tales 
erunt  et  habitantes  in  ea.  Quid  verba  multiplico  ? 
Precumet  consilii  mei  summa  est,  ut  quantumcun- 
que  potueris,  dum  tamen  secundum  Deum,  regis 
benevolentiam  comparetis.  Et  tamen  socii  vestri, 
quos  familiares  habuistis,  habetis  et  habebitis, 
quandiu  Deus  permiserit,  me  vobis  contraria  con- 
sulerementiuntur,  dicentes  quod  egovos  instiga- 
bam,  ut  a  domini  regis  obsequio  recederetis,  et 
quodnullum  militem  honoraretis.  Novit  Deus,  et 
vos  novistis,  quia  semper  consului  vobis,  ut  debi- 
tumregi  praestaretis  obsequium,  etvestram  quoad 
Deum  ethomines  servaretis  honestatem. 
EPISTOLA  CCCLXXl. 

AMICI  SUl  AD  EUMDEM. 

Reverendo  domino  et  Patri  Thom^,  Dei  gratia 
venerabiliCantuariensiarchiepiscopo,suusillepro- 

prius,  in  tribulatione  patientiam  non  deserere. 

LegiturConstanliiprincipistemporibusquosdam 
minus  spirituales  episcopos,  propriis  praetermissis 
ecclesiis,  curiaefrequenter  inlerfuisse,  turpi  adu- 
latione  Caesarem  delinisse,regiis  potiusquamevan- 
gelicisedictis  paruisse,inprincipum  ampliusquam 
Domini  adjutorio  eonfidisse.  At  contra  Martinus, 
incomprehensibili?  meriti  Turonensis  episcopus, 
tabernaculapeccatorum  pro  posse  declinans,com- 


705 


VARIORUM  EPISTOLtE  AD  IPSUM  ET  ALIOS. 


706 


missamsibi  Dei  sui  doraum,  licetseeculo  abjectus,  A  tiensque  noncomminetur, imo  etiarapro  injurian- 


devotiusinhibitabat.Si  quandotamen  euma  pnn- 
cipe  praetaxato  accersiri  contingeret,  severitatis  ei 
tam  verba  quam  vultum  exibebat,  inhonestas  co- 
episcoporum suorum  blanditias arguebat.indiscreti 
principis  excessuscohibebat,  praeferensanimo  hu- 
mana  carere  gratia  sublimium  vitia  coercendo, 
quam  a  superno  favore  excidere  delinquentium  er- 
rataconfovendo.  Et  ecce  tempora  Constantii  reno- 
vata  jam  cernimus.  Hodie  namque  quamplures 
nostree  pastores  Ecclesiae  a  finibus  terrae  currunt 
audire  et  facere  voluntatem  Salomonis.  Insufficiens 
nimirum  et  modicum  arbitranter  copiosaeDei  gra- 
tiae  dono  adimpleri,  nisi  et  contingat  regiis  consi- 
liis  adhiberi.  Civilis  etiam  atque  domestica  vetus 


tium  scelere  deprecetur.  Stet  igiturMoyses  in  con- 
fractione  coram  divinae  majestatis  intuitu,  sedulo 
pro  fratribus  interpellans,  quivitulumconftatilem, 
vitulumutique  auro  plenum,  absqueejus  conscien- 
tianuper  adoraverunt. 

Verumtamen  articulo  tribulationis  elapso,  ac 
tempore  retributionis  accepto,  eosdem  in  criminis 
ultionem  districtius  puniat,  quos  fraterna  prius 
compassione  pie  defleverat,  quatenus  juxta  quod in 
maledictione  seminaverant,  de  maledictioneoperis 
sui  fructum  metant :  sicque  proveniat,  ut  Joseph 
adversitatis  probatus  examine,  gratiam  tandem 
Pharaonis  adeptus,  principum  ^Egyptifratrumque 
suorumcum  gloria  dominetur,quorum  fueratinvi- 


illa  Machabaeorum  plagaeventu  consimili  nostram  b  dia  contristatus.  Unde  quandoque  et  ipsi  tribula- 


hodieperturbat  Ecclesiam.  Cum  enim  Antiochus 
furia  in  Domini  sacerdotes  nuper  invectus  sancta 
in  Hierosolymis  conculcare,  Hebraeos  a  patriis  le- 
gibus  revocare.magistratum  templi  dignitates  hu- 
miliare  disponeret,  ecce  aliqui  progressi  ex  Israel, 
viriutique  pestilentes,cladis  proximae  ingruentiam 
expavescentes,autcertepontificissummipriora  tui 
invidentes,  regis  indignationemremissasatisbumi- 
litate  praevenerunt,  quae  sibi  ad  pacem  forent  in- 
tentius  expetierunt,  foedum  cum  eo  foedus  merue- 
runt,  praelatisui  devotioni  tacite  detrahentes.  Sed 
quilocum  suumin  pace  constituit,  dissipet  eos  qui 
bella  volunt.  Et  qui  reprobat  consilia  principum, 
consilia  Achitophel,  consociorumque  ejus  adversus 
Pavid  innocentem  infatuet.  Et  quicunque  cum 
Chore,  Dathan,  vel  Abiron  in  hujus  militantis  Ec- 
clesiae  castris  sanctum  Domini  Aaron  irritare  prap- 
sumpserit,  Dathan  etAbironsententiapercellantur, 
ut  ccelo  vacui,  terra  absorbeantur.  Quatenus  ergo 
animum  ab  exquirenda  cceli  voluntate  longiusamo- 
veruntjustum  et  innocentem  persequendo,  eo  ter- 
renisaffectibus  profundius  obruantur  inconvenien- 
tia  exercendo. 

Haec  idcirco  dixerira  spiritu  anxiatus,  quoniam 
cum  Stephanusnoster,  gralia  plenus,  fratribus  et 
contribulibus  suis  verbum  vitae  infatigabilis  admi- 
nistraret,  cum  nihil  morte  dignum,  nihil  crimine 
notandura  opere  perpetrasset,  impii  super  eum  ja- 
cturam  fecerunt  ;  ut  ecce  inimici  filii  hominis,gla- 
diis  accincti,  et  ad  nocendum  praeparati,  trans 
raare.perque  terrasasaecularipotestate  diriguntur, 
ut  eamdem  citius  evellant,  arborcmutiquefructuo- 
sam,  quam  plantavit,  et  ut  immerito  humiliet, 
quem  merito  exaltavit ;  ulque  quam  provide  con- 
tulil,  improvide  fidelis  sui  dignitalem  imminuat. 
Quid  igitur  aget  mitiset  iunocens  Dei  alhleta,  ex- 
tenti  in  se  gladii  nescius  et  ignarus?  Quorsum  ef- 
fugietconsilio  malignantium  obsessus  ?Restat  ut 
ad  lolerantiam  animatus,  tanquam  aries  de  grege 
eleekis,  charitatis  pinguedine  saginatus,  Domiuo 
seseiinmolandum  exhibeat.  Restat  tft  capitis  sui 
imitator  effectus  sine  murmure,sinecontradictlOnts 
obstaoulo,  varias  iniquorum  patiatur  injurias,  pa- 


H 


tionibus  intercepti  merito  se  talia  pati  commemo- 
rent,  quoniam  in  fratrem  suum  absque  culpa  exi- 
gente  peccaverunt.  Miro  namque  et  subtili  modo 
convicaneiJob  amicumsubvertere  nitebantur.dum 
quidam  de  sacerdotibusnostris  principemsacerdo- 
tummagis  formidolosequam  sincerenuperconve- 
niendum  adiere,  incorruptum  corrupti,  azymum 
fermentati,  arte  qualibet  persuadere  attentantes, 
ut  se  quoque  fermentari  assentiret,  qui  utique  fer- 
menti  non  novit  acredinem.  Ad  Joannem  igitur  ab 
Hierosolymis  sacerdotes  accesserunt,  qui*  et  cujus 
fuerit  integritatis  explorantes,  sed  eo  arundine 
vento  agitata  non  invento,  inutiles  et  inglorii  reces- 
sevunt.Siquidem  qui  sic  missi  fuerant,  erant  ex 
Pharisaeis.  Utinam  et  invenerint  prophetam  in 
Israel,qui  principis  sui  lepram  ejiciens,  ne  et  ipse 
lepram  participet,  oblatam  auri  vel  vestium,  imo 
et  regni  totiuscopiam  exsecretur.  Rex  itaque  Balac 
cum  fautoribus  suis  Balaam  munere  vel  pollicita- 
tionibus  corrumpendum  expetiit,  ut  conclusum 
Dei  populum  hostibus  tam  operis  quam  oris  expo- 
nerel  maledictioni,  cujus  quidem  regitur  benedic- 
tione. 

Sed  ecce  plus  quam  Balaam,  imo  nequaquam 
Balaam  hic,  qui  necprece,  nec  pretio,  minisve  ap- 
positis  pauperum  animas  bestiis  tradere  compelli 
potuit,  exquo  semel  super  his  olim  intellexit  di- 
ctum  :Pasce  oves  meas.  In  Daniele  itaque,  juvene 
regis  Babylonii  statuam  nonadorante,  fidem  admi- 
ror,  quam  in  senibus  et  contribulibus  suis  nequa- 
quam  invenio.  0  si  filii  nostri  Aaron  gentibusnon 
commiscerentur,  si  gentium  opibus  non  contami- 
narentur,si  ordinis  sui  dignitatem  indivisi  tueren- 
tur,  quamlibere,  quam  tranquille  foederis  taber- 
nacuium  cumejusdem  ministris  iu  medio  Amor- 
rhaeorum  inconcussi  regerent  et  circumducerent  ! 
Sed  quoniam  remissi  et  indisciplinati  filii  Heli  pro- 
pria  ignavia  in  certamine  corrueruut,  ecce  capta 
est  aballophylis  arca  Dei,  et  pro  hostiura  voluntate 
ac  dispositione  circumagitata,  filiisque  retrorsum 
alienatis,  multiplicata  est  iu  eis  ruina.  Sed  qui- 
cudque  sint  seniorum  Israel  mandatorum  trans- 
gressionepolluti,  stet  Phinees  noster  solus  a  Dei 


707 


S.  THONLE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


708 


sui  mandatis  non  devians,  crebrisque  lacrymis  A  contractaest.  Hinc  est  enim  quodeain  quibus  vos 


irani  coeli  placare  non  desinat,  donec  imtninens 
Ecclesioe  cesset  quassatio.  Et  utinam  reputetur  ei 
ad  justitiama  generatione  in  generationem  usque 
in  sempiternum.  Amen. 

EPISTOLA    CCCLXXII. 

AMICI  SUl  AD    EUMDEM. 

ThomjE  Cantuariensi  archiepiscopo,  quidam  ami- 
cus  suus. 

Sciatishuncessetenoremmandatorum,quaeHen- 
ricus  rex  in  Angliam  misit.Scilicet  ut  omnes  portus 
cautissime  custodiantur,  ne  litterae  interdictionis 
ullatenus  illuc  deferantur.  Et  si  aliquis  regularis 
illas  attuJerit,  pedibus  truncetur  ;  siclericus,oculos 
et  genitalia  amittat;  silaicus,  suspendatur,silepro- 
sus,  comburatur.  Etsi  aliquisepiscopusejus  inter- 
dictum  metuens  recedere  voluerit,  nihil  secum  de- 
feratprseterbaculum.Vultetiamutomnesscholares 
repatriare  cogantur,aut  beneficiis  suispriventurjet 
qui  remanserint  sine  spe  remeandi  remanebunt.Et 
presby teri,  qui  cantare  noluerint,  genitalia  amittant; 
omnesque  rebelles  sibi  omnibus  beneficiis  priventur. 
Vale. 

EPISTOLA  CCCLXXXIU. 
Difficile  est  ibi  consulte  agere.ubi  ratio  respuitur, 
justitia  conculcatur,  ubi  summus  pontifexcontem- 
nitur,  et  reverentia  plus  spurcissimis  hominibus 
quam  Deo  exhibetur.  Debueramsiquidem  sic  etsic 
egisse.  Hoc  facillimum  erat  dictu  sed  difficillimum 
effectu.tumquiaomnespersonae  mutuam  sibi  ope- 
ram  praebent.tum  quia  etc.  ^Estimabam  ergo  esse 
securiusetminus  periculosum  aestuantisirae  gurgi- 
tem  cum  baculohumilitatis  attentare,quam  teme- 
ritatisvelimpetusausuinprofonditatisgurgitetotum 
corpusimmittere.  Habuietetiam  etaliam  hujus  rei 
considerationem,  qua nolui  patris  mei  verenda irre- 
verenti  fronte  detegere.Consultiusigitur  utmihivi- 
detur  agitur,  si  sub  fruticisdomicilio,  dumtempe- 
stas  immurmurat,  sedeatur,quia  Deo  propitiopost 
hujusaerisintemperiemserenitatisgratiasubseque- 
tur.  Adverteigitur  quod  causae  nostrae  intentio  ma- 
gna  ex  parte  cassetur,  eo  quod  in  subito  facta  sit 
accentuum  permutatio. 

EPISTOLA  CCCLXXIV. 

EPISTOLA  FRATP.IS  R.   AD.    FRATRES  G.   R. 

G...  g.r.  dominisetdilectisin  Christo  fratribus, 
frater  R.,  spiritu  consilii  et   fortitudiuis  abundare. 

Benedictus  Deus  qui,  licet  vestris  exigentibus 
meritis  sero,  respexittamen  ut  visitaret  sedentes  in 
tenebris,  ut  dissiparet  saccum  miseriae  vestrae,ut 
converteretluctumingaudium.ut  postlacrymarum 
potum  inopinatae  vino  laetitiae  longi  moeroris  tristi- 
tiam  exhilararet.  Audivi  equidem  et  laetatus  sum.in 
his  quae  dictasunt  mihi.et  exsultavit  ut  magnificaret 
anima  meaDominum,  verumtamenmulto  uberius 
propter  vos  quos  dilexit,  sed  in  Domino.  Ex  eo 
namquenostraedilectionis  causaetper  eumin  ipso 


propter  Deum  devotius  invigilare  contueor,  jucun- 
diori  animo  et  uberioris  benignitatis  affectu  valde 
arctius  amplector.  De  oppressione  siquidem  et  de- 
solationevestra  quantum  doluerim.frequentigemi- 
tu  mei  querela  innotuit.  Vestrae  etenim  calamitatis 
aerumnam, meam  duxi.Quam siminus praesens cor- 
pore,  anirao  tamen  nunquam  absens  sustinui  :  ve- 
rumtamen  divinae  miserationis  gratia,  qui  prius 
timui,  sperarejam  coepi.Quis  eniminjusta   timeat 
causapraesertim  quam  tot  et  lanta  fovent  patro- 
cinia?Quisve  dominopapae  exapostolicaesedisau- 
ctoritate  jubente,  regia  etiampotestate  protegente, 
tantorum  judicum  diligentia  pie  et  j uste  acbenigne 
per  omnia  consulente  diffidat?  Quis  etiam  in  tam 
B  discreto,  tam  necessariae  emendationis  principio,de 
jucundoetprospero  exitu  desperet?  Studiosa  igitur 
solummododiligentia  res  eget,ut  rationabiliter  sus- 
ceptumpiaeaequitatisopusadaffectumperseverantia 
perducat.  Accingimini  ergo  et  estote  forti  animo, 
videbitisenimDominiauxiliumsupervos,utexpulso 
dissipatore.posscssionum  ecclesiaevestraestalus  in 
melius  reformentur.  Jam  enim  mihi  videre  videor 
semen  Jacob de  tribu  Ephraim  et  de  domo  Manassae, 
virum  scilicet  ecclesiae  vestrae  curamsuscipientem, 
qui  supplantatisadversariisvitae  vocatis  possessio- 
nibus  fructificet  et  in  reformando  religionis  decore 
invigilet,et  oblituseaquaeretrosunt  inanteriorase 
extendat:ccelestia  studiose  quaerens  et  temporalia 
discrete  administrarenon  omittens.Veniet,inquam, 
q  veniet,  donante  Domino,  dilectissima  dies  illa,  ut 
misericordiam  Dei  videamus,  ut  causa  desiderati 
boni  perfecto  fructu  gaudeamus.  Cavete  igitur  in 
causa  beati  Petri  vobis  tam  diligenter  a  beati  Petri 
vicario  injuncta,  ne  vel  negligentius  aliquid  remit- 
tatis  vel  vehementius  exaggeretis  :  ne  sil  vel  peri- 
culosa  negligentia,  vel  suspecta  vehementia,  et  do- 
mus  vestrae  nonreveietur  oppressio,  si  vestrasper- 
sequendo  injurias  aut  vestro  servire  commodo  aut 
ultionis  inaestuare  desiderio  videamini.  State  ergo 
viriliter  agentes  nec  terrore  vel  blanditiisa  rectitu- 
dinisstatu  declinantes,    sed   secundum   scientiam 
zelum  Dei  tenentes  simpliciterat  recte  gradientes, 
nec  vel  pusillanimiter  fracti  vel  enerviter  emolliti. 
Scio  enimnec  ambigo,  quin  vestram  in  multissim- 
plicitatem  tam  caput  mali  hujus  quam   meuibra 
ipsius  circumvenirelaborent.  Sed  quia  et  falliinu- 
tile  et  fallere  turpe,  non  immerito  voluit  Dorainus 
filios  sanctae  matris  Ecclesiae  et  serpenti  assimilari 
et  columbae.  Attendite  ergo  super  his  et  vobis  in 
posterum  et  Ecclesiae  vestrae  consulite,  quia  tanto 
gravius  dejiciemini,  quantononerat  ulterius  locus 
resurgendi,  si  vos  post  domini  papaeprajceptum  et 
paternorum  tantorum  contemplum  mutabilitatem 
animorem  in  suae  perversitatis  inclinaverint  affe- 
ctum.  Mei  igitur  consilii  haec  est  mens  et  definitiva 
sententia,  utnulli  spiiituiin  aliudquamquodagen- 
dumsuscepistis  credatis,  ne  si  iterum  causam  re- 
formare  oportuerit,  vos  in  ea  aut  pro  ea  slarene- 


D 


709 


VARIORUM  EPISTOL^:  AD  IPSUM  ET  ALIOS. 


quaquain  possitis  et  vos  pariter  periculo  capitis  et 
famae  detrimenlo  subjaceatis.  Si  autem  appellare 
compulsi  fuerilis,  aut  ipse  subterfugium  queerens 
appellaverit,  et  in  hac  quoque  parte  cautela  opus 
est.  Periculosum  namque  maxime  est  cum  eo  iter 
communicare.quor  um  affines  et  propinqui  sanguini 
nostropossintinsidiari.  Verum  a  legatis  vobis  ju- 
dicibus  de  facultatibus  ecclesiae  vestraa  proferenda 
causa  ecclesiae  tanto  itineri  necessarios  sumptus 
vobis  dari  postulantes.eteorum  munitilitteris  quse 
dicunturapostolisquanto  citius  poteritis  ad  domi- 
num  papam  proficisci  nedifferatis.  Valete. 
EPJSTOLA  CCCLXXV. 


710 


NUNTU     SUl   AD   THOMAM  CANTUAIUENSEM. 

Thomj;  Cantuariensi  archiepiscopo,nuntius  suus. 

ComitemFiandrensem  non  inveni :  et  in  eo  quae- 
rendo  divortia  facere  mihi  periculosum,  et  vobis 
non  expedire  credebam.  Rex  Franciee  apud  Sues- 
siones  cummulto  gaudiome  etquod  eiper  me  mis- 
sum  est,  recepit,  et  in  continenti  priorem  Sancti 
MedardiSuessionensis,discretum  et  rnagneeaucto- 
ritatis  virumad  dominum  papam  cum  litteris  suis 
destinavit,  quibusdam  etiam  ei  viva  voceinjunctis 
adnegotiumnostrumspectantibus  quae  scriptoris 
fidei  committere  non  erat  tutum.  Cum  igitur  abeo 
discederem,  manum  meam  tenens  in  sua,inverbo 
regio  promisit,  quodsi  vos  adpartes  suas  transire 

contingeret.nonsicutepiscopumvelarchiepiscopum 
vosreciperet,  sed  tanquamin  regno  socium  se  vo- 
bis  exhiberet.Eodemmodo  Suessionumcomes  mul- 
tis  interpositis  juramentis  asserebat  quod  comita- 
tatum  Suessionensem  etipsiusreditus  universos  in 
usus  vestros  converteret.  Et  si  regressus  meus  per 
eum  fieret,se  vobis  per  litteras  suas  significaturum 
dicebat.  His   itaque,  prout  potui,  procuratis,  una 
cum  proedicto  priore  per  terram  comitis  Henrici, 
tum  quia  via  brevior,  tum  quia  securitatem  preesta- 
bat  ejus  societas,  ad  curiam  festinavi.  Verumla- 
men  prior  per  duos  dies,antequam  ego  in  conspe- 
ctu  domini  papae  comparuissem,regislitteraspra3- 
sentavit,  et  super  his,  quae   ei  viva  voce  injuncta 
fuerant.pertractavit.  Deinde  cum  et  ego  accessissem 
cum  suspirio,  et  non  sine  lacrymisa  domino  papa 
receptus  sum.  Ipse  enim  quaecunque  in  concilio 
acta  sunt,  de  persecutione  Ecclesia?,  de  constantia 
vestra,  qui  episcopi  vobiscum  steterint,  quomodo  a 
vobis  exut,  qui  de  nobis  nonerat,  de  judicio  quod 
factum  estde  clerico,  et  omnia  ferequa>  in  secreto 
commissa  fuerant,  antequam  ego  venissem,  et  to- 
ta  cunaaudierat,  etper  plateas  prasdicabantur.  No- 
bisitaque  in  partem  secedentibus,sinyulacapitula 
sicut  memoriale  nostrum  continebat,  diligenter  ei 
exposui.Ipse  vero  Deum,  qui  talemecclesiae  pasto- 
rem  contulerit,  sine   intermissione  magnificabat. 
lotaetiam  curiafortitudinem  in  vobis  commendat 
cujusdla  seipsam  omnibus  modis  invemt  exper- 
tem  Tanta  etenim  animi  imbecillitate  omnes  labo- 
rant,ut  minus  Deum  timere,  quam  hominem  vi- 


A  deantur.  Eo  enim  quod  in  Tuscania  Radicoforum 
cum  fratre  et  nepotibus  domini  papae,  et  quaadam 
aha  castra  cum  parentibus  et  cardinalium  capta 
sintaTeutonicis,quodJoannes  Cumin  tandiu  apud 
lmperatorem  moratur.quod  comes  Henricus  ad  do- 
minum  papam  venire  noluerit,  quod  a  rege  Angliee 
nuntium  aliquem  a  longo  tempore  non  receperint, 
alnsque  multis  in  idipsum  concurrentibus  adeo  ter- 
rentur,ut  femporeistoprincipem  aliquem.etmaxi- 
me  regem  Angliae,  nullatenus  in  aliquo  audeant  of- 
fendere,  nec  Ecclesiae  Dei,  quaa  ubique  terrarum 
penchtatur,  si  possent  etiam,  attentarent  subveni- 
re.  Sedhaec  hactenus. 

De  petitionibus  vestrisquid  actum,  et  quomodo 
m  eis  processum,  per  litteras  priores  domini  Picta- 

B  viensis,  qui  per  gratiam  Dei  adventum  meum  per 
unum  diem  praevenerat,  ettanquam  amicusinne- 
gotiis  vestris  sollicite  et  fideliter  laboravit,  liquido 

cognoscetis.Papanamqueiramregiamomnibusmo- 
dis  declinans,  vobis  et  Eboracensi  litteras  mittit, 
nonpraeceptorias.seddefirmanda  et  tenenda  pace 
inter  vos  hortatur  utrumque.  Fratrem  vero  quem- 
damdetempload  vosdirigit,ut  utrumque  vestrum 
conveniat,  et  utrique  ex  parte  domini  papae  viva 
voce  prascipiat,  quod  nulla  inter  vos  deinceps  ha- 
beatur  contentio  de  cruce  ferenda,  neque  de  alio, 
donec  Ecclesia  Romana  per  Dei  misericordiam  tran- 
quillitatem  pacis  obtineat.  Ut  ad  haac  et  ad  alia,  si 
quaeinterimintervosexonantur,  decernenda  suffi- 
ciat.  Eboracensi  vero,  ne  interim  eam  in  dicecesi 
c  vestra  ferre  praesumat.Hoc  quidemcum  multadif- 
ficultate  obtinere  potuimus.  Similiter  Londoniensi 
scribitur  ;  sed  unde  spiritus  elatus  citius  intume- 
scat  ad   superbiam,  quam  excitetur  ad  virtutem. 
Hac  itaque  consideratione  voluit   dominus  papa 
transcriptumearum  ad  vos  transmitti,  quatenus  eo 
inspecto,  sinon  vobisetEcclesiaejudicetis  expedire 
ipsse  apud  vos  remanerent. 

De  professione  autem  facienda.a  domino  papa  et 
domino  Pictaviensi  multoties  disputatum  est. Ad  ul- 
timum  tamen  obtinuimus,  quod  si  ipse  super  hoc 
requisitusnegaret  vobis,tuncdemumcogeret  eum, 
et  faceret  eam  exhiberi.  Quod  vobis  plenius  per 
posteriores  litteras  domini  Pictaviensis  innotescet. 
Quae  autempriores,quae  posteriores.inearum  sub- 
D  scriptionibus  apparebit.  De  negotio  sancti  Augu- 
stini  nihil  omnino  potuimus  impetrare.  Ipse  enim 
privilegia,  monasterio  a  Romanis  pontificibus  in- 
dulta,asserit  se  vidisse,eteis  contraire,  sicut  dicit, 
estdecretis  Patrumetecclesiasticisinstitutis  aucto- 
ritatem  non  exhibere.  Novissime  nobis  petitionem 
illam  facientibus,  ut  scilicet  ipse  vos  ad  se  venire 
praeciperet,  et  super  hoc  vobis   litteras  dirigeret, 
cum  dolore  et  multa  animi  afflictione  visusest  re- 
spondisse  ;.46s;7,inquit,  prius  finiantur  diesnostri, 
quarnnoscideamuseum  sic  exive,et  ecclesiam  suam 
sic  dcsolatam   relinquere.  Conservet  vos  Deus  in 
omnibus  viisvestris.ApudClarevallim,  Cistercium, 
et  Pontiniacum,intercessionedomini  papae,  oratur 


7il 


S.  THOM^E  CANTUAR.  ARCHIEP. 


712 


assidue  provobis,  etproecelesia  vobis  a  Deo  com- 
missa.  Significet  mihi  dominus  meus  de  statu  suo 
quam  cito  poterit,  utsallem  in  visitatione  suacon- 
soletur  anima  mea. 

EPISTOLA  CCCLXXVI. 

lNiMICORUM  THOM.fi  AD  PAPAM  ET  CARDINALES 

Alexandro  papae,  et  omnibus  cardinalibus,  ini- 
miciTHOMyE  Cantuariensis  archiepiscopi. 

Medicinae,potius  tempus  est,  quam  quaerelae.etc. 
Vide  in  Alerandro  Hlpapa,  ad  an.  1181. 
EPISTOLA  CCCLXXVII. 

AMlCi  CUJUSDAM  AD  THOMAM  CANTUAR. 

Domino  ac  Patri,  suus  ille,  degener  quidem,  et 
ignavife  suae  meritoderelictus.Christo  sic  compati, 
ut  et  conregnet. 

Super  his  quaeinspectis  sanctitatis  vestrae  litteris 
inquirenda  cognovimus,  plerosque  prout  oportere 
credebamus,quanta  potuimus  diligentiaconvenimus 
etintercaeteros  acprae  caeterisquofiducialius,eoin- 
stantiusillum,quemtealterumcredebamus.Eteum 
quidemeumdematqueineodem  reperimus.Auditis 
siquidem  illequaein  litteris  continebantur,lacrymis 
8uffususoculos,postsingultusetmultasde  moribus 
et  conversatione  Censorini  nostri  querimonias,  ex- 
ploratam  saepius  super  hoc   mentem  ejus  reperis- 
se  sedicebatvehementeraversatam,etrevocari  diffl- 
cilem,utpotecujusauribussusurrones  illijugiter  et 
instanter  malitiae  suae  virus  insibilant:etnequidau- 
diat,  quod  animosejusabobstinatione  cceptae  ma- 
lignitatis  emolliat,  indesinenter  invigilant.  Ad  hoc  , 
totis  nisibus  elaborantes,  quatenus  in  tantum  ves- 
tri  odium  exasperetur,  utnullius  interventuplaciti 
vel  personae  in  gratiam  qualiscunque  concordiee 
passitis  convenire.Necexistimant  se  posse  feliciter 
vivere,  quousque  certissime  se  id  effecisse  compe- 
rerint.  Inter  quos  audiosus  ille  Ricardus  de  Luci, 
propriicognominisinimicus,prae  caeteris  hoc  nectit 
laqueos.  In  tantum,  ut  et  ipsum  plerumque,  cui 
placere  nititur,  oflendat.dum  vehementius,et  irre- 
verentiusvestram  personam,actus,etconsilia  deni- 
grare  molitur.Unde  aliquando  Censorinus  ipse  odio 
nugarum,  quas  audiebat  ab  illo.ad  eum,  quo  haec 
docente  cognovimus,  divertens  mirari  se  dicebat, 
quod  non  verebatur  homo  ille  tot  fabulosa  texere, 
quae  nec  ipse  viderat,  nec  certo  auctore  didicerat. 
Dum  vero  postmodum  destaturerum  eidem  amico 
vestro  colloqueretur,  in  hunc  incidere  sermonem, 
visusqueestaliquantulumanimofluctuarequantum 
ille  conjicere  potuit,  tanquam  puderet  eum  acrius 
coepisse,  quodfacile  nequiretadlibitum  termiuare. 
Vereri  praeterea  videbatur  cum  Walensibus  con- 
gredi,  ne  forte  circa  eos  occupatum  transmarini, 
Flandrenses  videlicet  et  Galli,  turbare  satagerent, 
atque  idcirco,  si  vel  levem,  dumuiodo  honestam, 
transfretandihaberetoccasionem,  vellese  transnia- 
rinis  adirepartes,  utcumillisibipace  firmata,islos 
securiusdebellaturusadiret.Suspensiiuilamenesse 
adhuc,  nec  certum  super  hoc  dicebat  eum  habere 


A  consilium.  Atqueideoillo  vestro  videbatur.sivoca- 
ret  eum  litteris,  vel  per  directum  ad  hoc  legatum 
dominus  papa  pro  imminentibus  Ecclesiae  periculis 
atque  pro  Antiochenae  urbis  nuper  ad  eum  perlata 
calamitate,  atque de aliis hujusmodi  cum eo  sermo- 
nemhabiturus,antequam  Romam  rediret.facile  ad 
illas  partes  accederet,et  super  hoc,  unde  nunc  nomi- 
nem  vel  adire  dignatur,  nequeindecorum,  sed  ho- 
nestum  ei  esset,  tanti  patris  monitis  acquiescere, 
hancque  solamet  singularem  pacis  inter  vos  repa- 
randae  superesseviam.Sedcavendum  summopere, 
ne  quid  ab  eo  causa  vestra  fieri  videatur,  maxime 
antequam  eos.Domino  largiente,convenire  contin- 
gat.Incolumem  vos  Ecclesiae  suee  conservet,  proquo 
•  patimini .  Si  quid  posset  ad  vestrae  sanctitatis  libitum 
B  nostraeparvitatisoperula.rescriptodoceamur,  affe- 
ctuosadevotioneparituri.Valeatin  Domino  semper 
paternitas  vestra. 

EPISTOLA  CCCLXXVIII. 

AMICl  CUJUSDAM  AD  EUMDEM. 

Thom*  Cantuariensi  archiepiscopo.quidam  ami- 
cus  suus. 

Nunlium  vestrum,  qui  ad  dominum  venerat  Nico- 
laumnon  vidi,  sed  puerum  ipsiusNicolai  suscepi, 
ut  vobis  perillumaliquaadreferendum  digna.etad 
scieodum  utilia  nuntiarem.  Igitur  post  egressum 
pueri  vestri  a  me.qui  jam  diu  ad  vos  reversus  est, 
illud  primo  concepi,  quod  rex  die  quadam,  cum 
esset  apud  Cadomum,etdenegotiosuo,quod  habe- 
bat  cum  rege  Scotiae  sollicite  pertractaret,  contra 
RicardumdeHumez,qui  pro  rege  Scotiae  aliquate- 
nusloqui  videbatur,inverba  ignominiosa  prorupit, 
et  eum  proditorem  manifeste  appellavit.Rexitaque 
solito  furore  succensus  pileum  de  capite  projecit, 
balteum  discinxit,pallium  etvestes,quibus  erat  in- 
dutus,  longius  abjecit,  stratum  sericum,  quod  erat 
supra  lectum,  manu  propria  removit,  et  quasi  in 
sterquilinio  sedens,  coepit  straminis  masticare  fe- 
stucas.Die  vero  sequenti.cum  esset  inprato  juxta 
capellam,et  Ricardusdelvelcestreadeum  accedere 
vellet.templariieiobviamproperantes.cumpileade 
capitibus  abtulissent,  et  osculumei  statim  obtulis- 
sent,  nisi  rex  pluribus  videntibus  eos  removisset, 
dicensnolleeosexcommunicatoosculumdare.Post 
haec  cum  rex  apud  Toycamaccessisset,  episcopus 
Lexoviensis  venit  ad  eum,  postulansetsupplicans 
sub  praetextu  paupertatis  licentiam  egrediendi  de 
terra,  utquiaerepremitur  alieno,saltem  perannum 
posset  respirare  ;  ut  cum  redisset  liber  a  debitis, 
ad  locum  religionis  facilius  posset  rnigrare.Rex  ergo 
intuensineum  ait:  Verefacies  vestra  immutata  est, 
plusquam  scitis,  et  diutius,  ut  mihi  videtur,  labovem 
ferre  nonpotestis.Sed lamenpropterpenuriamnun- 
quamdeterrameaexibitis.  Ego  enim  loquar  credi- 
toribusvestris,  etaliquibus   vos  juvabo  modis,  et  a 
vexationitnis  et  fatiyationibus  immunem  faciam  et 
quietum.  De  suo  igitur  nihil  spopondit,  sed  penes 
alios  cum  juvare  promisit. 
Post  haec  rex  ad  colloquium  suum  cum  comite 


D 


713 


VARIORUM  EPISTOUE  AD  IPSUM  ET  ALIOS. 


Flandriae  accessit,ubi  gesta  sunt  quae  vos  scitis.Ibi 
enim  rex  mille  libras  Matthaeo  comiti  Boloniae  per 
annum  sedaturumspopondit.  Ibi  nuntius  domini 
papae  captus  est,  qui  adhuc  tenetur  in  vinculis  et 
carcere.IbimagistrumHeribertum  Dominus  eripuit 
de  manibus  quaercntiumeum.Qui  certe  pro  negotio 
tammodicotantumnondebueratsubiissepericulum. 
Stultum  est  enim  ibi  esse  audacem,  ubi  effectum 
operis  nec  magnae  glorialaudis,  nec  multi  emolu- 
menti  gratia  comitatur.  Cum  autem  rex  Rotho- 
magum  fuissetreversus,accitoarchiepiscopoetepi- 
scopo  Lexoviensi,decaptioneportitoris  litterarum 
domini  papae,etde  indignatione,quamcontracleri- 
cumGaufredi  RideIconceperat,quia  litterasvestras 
susceperat  et  nuntium  non  detinuerat,  tractare 
cceperunt  illi  duo,  et  regem  aliquatenus  super  his 
increpare.Tuncetiam  archiepiscopus  mentem  litte- 
rarum,  quas  olim  adomino  papa  pro  vobis  susce- 
perat,  regicoepit  apertius  explanare,  eteummore 
suo  leniter  increpare.donecrex  se  totum  scire  dixit, 
quidquid  litteris  continebatur,et  minas  hujusmodi 
modicum  formidare. 

Dum haec  geruntur,magister  Reginaldus,clericus 
decani  Turonensis,  ad  regem  accessit,multis  occa- 
sionibussollicitequaerens,qualiterdefacto  istoeum 
possethonestius  increpare.et  suamadplenumcog- 
noscerevoluntatem.Rexveroprosperitatemdomini 
papae  et  serenitatem  status  curia3subsannans,eum 
de  talibus  vix  loqui  permiltebat.  Post  haec  rex  ad 
Cadomum  reversus  est,etepiscopus  Lexoviensis  ad 
eumaccedens,  utlicentiam  egrediendi  pleniusha- 
beret,  a  rege  attentius  interrogatus  est,  quantum 
deberet,  et  quantis  indigeret.  Cumque  episcopus 
ducentas  marcas,  si  remaneret,  sibi  necessariam 
inculcasset,  rex  se  tantum  argenti  non  habere 
asseruit,  sed  tamen  nocte  eadem  ei  sexaginta  mar- 
cas  remisit.  Utinam  ergo  imminutam  principis  pe- 
cuniam  non  accepisset,  quem  amodo  credet  se  illa 
emisse,  quem  viderat  indigere  :  et  eo  tanquam 
instrumento  ad  complendam  suae  iniquitatis  mali- 
tiam  utetur.  Rex  enim  ei  forsitan  magis  credet,  et 
ipse  illi,  ut  timeo,in  infidelitate  erit  fidelior. 

In  his  etiam  diebus  Alfredus,  clericus  episcopi 
Herefordensis,adregem  venit,asserens  episcopum 
suum,  et  dominum  Rogerium,secundum  tenorem 
vestri  mandati  deterraexituros.etadvosinproximo 
venturos,  nisi  rsgis  auxilio  et  consilio  remanerent 
Rexergo  dedomino  Rogerioplurimum  conquestus, 
prohibitione  usus  est  pro  consiiio,  dicens  eos  non 
posse  cogi  ad  exeundum,quos  remedium  appella- 
tionis  juvare  poterat  ad  remanendum.  Adj  ecit  etiam 
cos  posse  exire,  sed  reverti  non  posse.  Et  haecqui- 
dem  apud  nos  gesta  sunt.  Decaeterosciatis.quia  in 
octavabeatiMartinirexcumcomiteTheobaldoapud 
Turonumloquidebet,ibiquequingentaslibras,quas 
ei  per  annum  promiserat,  de  praesenti  solvet,  et 
de  futuro  mentietur.  Dominica  vero  sequentiapud 
Chinum  erit  colloquium  cum  Pictavis,et  aliis  terris 
adjacentibus.  Post  haecinfesto  sancti  Andreeeerit 


714 

A  Rothomagi,  ut  in  octava  occurrere  possit  comiti 
Flandrensi,  ibique  comiti  Boloniae  mille  libras  se 
daturum  per  annum  promittet  pro  pace  et  concor- 
diaintereos,  nihilque  aliud  se  facturum  propter 
eum  constanter  asseruit  et  juravit.  In  his  ergo 
omnibus  rex  fluctuat  et  incertus  est,  et  de  futuri 
temporis  casibus  sperans,in  hoc  solum  fortitudinis 
suae  posuit  firmamentum,  si  forte  dominus  papa 
universae  carnis viam  intraret,aut  vobis,quod  absit, 
humanitus  quid  contingeret. 

Vosigitur,dum  tempushabetis,extendite  manum 
retributionis,  et  illud  scriptum  essesciatis^ma  re- 
tribuet Dominus  abundanter  facientibus  superbiam. 
Eos  itaque  qui  contra  Deum  se  erigunt,vestraeseve- 
ritatis  sententia  puniat.Et  caput  colubri  tortuosum 

B  virga  directionisamputate,ut  Satanas  sub  pedibus 
vestris  concuicetur  velociter :  nisi  enim  in  manu 
forti  et  brachio  excelso  EcclesiaDeipacem  nonha- 
bebit.  Nec  nisi  rugitu  patris  leo  iste  poterit  excita- 
ri,quitotus  in  infidelitatis  suae  perfidia  obdormivit. 
Eia  igitur,  arcum  intendite,  sagittas  immittite,do- 
nec  infirmentur.Quoniamimpiumest  ibi  esse  pium, 
ubi  Dei  pietas  annullatur,  etfidespericlitatur.Male 
enim  fidelis  est,  qui  fidei  jura  non  servat,et  quem 
contrafidemagere  videmus,  profecto  infidelemap- 
pellamus.  Agite  ergo,  et  amplius  nolite  silere,quo- 
niam  taciturnitas  nutrit  assensum,etdelictumsub- 
ditorum  saepe  per  silentii  torporem  retorquetur  in 
pastorem.  Vocate  ergo  quos  potestis,  et  compellite 
exire  de  medio  Babylonis .  Q uoniam  melius  est  mori 

^  vobiscumin  bello,quamvidere  malagentis  suaepa- 
riter  et  sanctorum.  Vocate,inquam,  et  statim  sen- 
tiant  judicem,  qui  audire  contempserint  pastoris 
vocationem.  Valeat  in  multos  dies  sanctitas  etsa- 
nitas  vestra.  Me  autem  vestrumesse  semper  cre- 
datis,et  ad  omnia.quae  vobis  placuerint,praepara- 
tum.  Valete  iterum,  et  semper. 

EPISTOLA  CCCLXXIX. 

AMICI  SUI  AD  PAPA&I. 

Alexandro  papae,  quidam  amicus  suus. 
Imperator,  cum   principes  suos  ad  curiam,  etc. 
Vide  in  A  lexandro  III. 

EPISTOLA  CCCLXXX. 


AMICI  CUJUSDAM  AD  THOMAM. 

Lomino  et  Patri  suus  se. 
D  Ferventis  etindubitati  pignus  exstat  amorisetiam 
in  exsiliumcorpore  etanimocomitariamicum.Pro- 
fecto  novimus  plerosque  domi  amicis  mentecoex- 
sulare.Sed  necnullos  audivimus,animoet  cordedo- 
mi  relicto,corpore  duntaxat  amioorum  compati  exsi- 
lio.  Commendabiliorem  quidem  compatiendi  mo- 
dum  verus  amicus  ille  vester  sibi  elegit  Dominus 
Wigornensis,qui  exsilii  vestri  viam  prosecutus,te- 
nere  vobis  compassus,  adsedem  suam  necoculos 
corporisreflexit,  nec  ad  potestatis  terrenaj  blandi- 
mentavel  minas  cordis  constantiam  inclinavit.Iste 
siquidemsolusinventus  est,qui simulcorporeetspi- 
ritupatris  suimolestias  comportaret,etpraelati  sui 


715 


S.  THOMjE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


716 


reverentiamdeliciisetdivitiisanteferret.Quaatoigi- Aspitiahabebant.Ubicumcardinalessedissent.vocati 


tur  firmius  ipsiusfidelitatis  apparet  argumentum 
tauto  vobis  tutius esse et  utilius.ipsum  eumdem  tan- 
quam  contra  mundipericulainlocograviorioppo- 
nere  firmainentum.ubi  tempore  congruenle,et  prin- 
cipe  quandoque  mitigato  opportunitatem  conce- 
dente,vestri  haberet  memoriametmentionem.Mihi 
itaque  videretur  consultius,  et  vobis  expedientius, 
quod  praedictus  amicus  vester  ad  vocationem  sui 
principis  repatriaret,  et  illum  charitatis  vigorem, 
quosvos  amplectitur,  ibidem  exerceret.lbi  enimid 
exercendi  materiam  copiosam  inveairet.  Hic  vero 
quo  ad  pra_sens  ruihioccurrit  in  memtem,non  aeque 
vobis  poteritsubvenire.nec  voluntatem,quamerga 
vos  gerit,  ostendere.  Bene  valeat  dominus  meus. 
EPISTOLA  CCCLXXXI. 

CUJUSDAM  FAMILIARIS  AD  EUMDEM. 

Domino  suo,suus,ad  omnia  salutem,  quain  sibi. 

Proxima  quinta  feria  post  octavam  Sancti  Mar- 
tini  veneruntcardinales  ad  Beccense  monasterium 
sequentidieLexovium,tertLadieadSanctumPetrum 
super  L)ivam,quarta  id  estDominica,quae  praecedit 
Adventum  Domini,venerunt  Argenteon.Eadem  die 
occurrit  eis  rex  perduas  leucas,hilarem  eis  vultum 
exhibens,  ct  utrumque  cardinalem  comitatus  est 
usquead  hospitium  suum.  Sequenti  die,  id  est, 
secunda  die,post  missam  satis  m  ane  vocati  vener  unt 
ad  regem.et  intraverunt  in  cameram  adconsilium 
cum  archiepiscopis,  episcopis,  et  abbatibus  qui 
admissi  sunt.  Cum  autem  quasi  sub  spatio  duarum 
horarum  moram  fecissent  intus,egresssi  sunt  car- 
dinales,  et  rex  cum  eis  usque  ad  ostium  capellae 
exterius,  et  ibi  in  eundo  dixit  dominus  rex  hoc  ver- 
bum,publice,etetiamipsisaudientibuscardinalibus: 

Uliham  nunquam  amplius  videat  oculus  meusali- 
quem  cardinalem  lCumtantaautemfestinationedi- 
mittebateos,quod  cum  hospitiumeorum  satisvici- 
num  esset,  non  fuerunt  exspectati  ut  venirentequi. 
eorum  proprii.sedtraditi  sunteisadexeundum  equi 
quiantecapellamcasuproximi  inventi  sunt.Etexie- 
runt  cardinales  cum  quatuor  comitantibusad  plus. 
Remanserunt  autem  archiepiscopi,  episcopi.et  ab- 
bates  cum  rege,  etintraveruntcameram  ad  consi- 
lium,  ubi  cum  moram  fecissent  usque  ad  horam 
ferevespertinam,veneruntadcardinales,etomnium 


utaudirent  quee  ab  eis  proponentur,  assdientibus 
hincinde  RothomagensietEboracensi  archiepisco- 
pis,  Wirgoniensi,  Saresberiensi,  Bajocensi,  Londo- 
niensi,  Cicestrensi  et  Engolismensi  episcopis,abba- 
tibus  quampluribus,clericorum  et  laicorum  ampla 
rnultitudine,  surrexit  Londoniensis,eteum  turbatae 
mentis  esse,  insipida  et   parum  venusta  oratio 
argumento  fuit.  Et  sic  exorsus  est  :  Vos  audistis, 
quod  perlatae  sunt  litterae  doraini  papae  ad  nos.et 
eas  praemanibushabemus,  in  quibus  significavil, 
nobis  dominus  papa,  quod  quando  evocati  avobis 
essemus.vobis  occurreremus,causasque,  quae  inter 
dominum  regem  et  dominum  Cantuariensem  ver- 
tuntur,  et  inter  nos  episcopos  Angliae  eteumdem 
B  Cantuariensem,  vobis  cum  plenitudine   potestatis 
esse  commissas.Inde  est,quod  audito  vestro  adventu 
in  partes  has,   occurrirnus  vobis,  paratissimi  et 
promptissimi  vestrae  sententiae    stare,  et  intendere 
actionem  vel  respondere.Idem  etiam  dominus  rex 
offert,  quod  quamcunque  sententiam  inter  eum  et 
dominum  Cantuariensem  dictaveritis,  eam  ratam 
habebit.  Cum  itaque  nec  per  dominum  regem.nec 
per  vos,  nec  per  nos  etiam  stat,  quominus  praece- 
ptum  domini  papae  adimpleatur,imputetur  secundum 
quodimputaridebet.Sedquoniam,utpraecipitanter 
omniaagit,archiepiscopus  percutit  subito  et  etiam 
antequam  minetur.suspendit,  excommunicat  ante- 
quam  commoneat.ideo  per  appellationem  praeveni- 
mus  subitam  etprecipitem  ejussententiam.Appel- 
lationem  prius  fecimus,  et  eam  innovamus  modo, 
C  ethac  appellatione  se  includit  tota  Anglia.  Deinde 
explicuitcausam  vestram  et  domini  regis.  Quod 
rex  sibiexigit  a  vobis  quadraginta  quatuor  millia 
marcarum  argenti,  rationem  redituum,  qui  vobis 
erant  commissi,   quando   fuistis  cancellarius,  et 
quodvos  respondeatisnon  fuissevos  implicitum  ra- 
tiociniis,  quando  promotus   fuistis   ad   honorem 
archiepiscopatus,  etsifuissetis  implicitus,hoc  ipso 
tamen,  quod  promotusfuistis,  absolutus  fuistis.Et 
ibi  derisit  vos   Londoniensis  dicens  vos  credere  : 
quod  sicutin  baptismo  remittuntur  peccata,ita  et 
in  promotione  relaxantur  debita.Retulit  etiam  pro- 
pter  quae  pericula  ipse,  et  alii  episcopi  Angliae  ap- 
pellaverunt,  scilicet  propter depressionem  suam,  et 
ecclesiarumsuarum.et  propter  discessionemetiam 


ierevespei'unam,veueruuiauccuu]uciies,ei<jixiuiutLi      i,UUiV.»...«~.— ,--  r     . 

eorumfaciesvidebaturesseturbata.Cumaliquantum  D  aRomana    Ecclesia.  Recederet  enim  rex  forte 


mor.ne  fecissent  apud  cardinales,  reversi  sunt  ad 
hospilia.  Crastina  die  cum  apud  regem  mo- 
ram  fecissentusque  ad  horam  sextam.veneruntad 
cardinales,etposteaadregemreversisunt,  etpostea 
ad  cardinales,responsahincindesecretaportantes. 
Sequenti  die,  id  est,  in  vigilia  sancti  Andreae,  rex 
summodiluculosurrexit,etexivitludereincanibus, 
et  avibus  coeli.sicut  creditum  et  aestimatum  est,de 
industriasui  faciens  absentiam.  Ea  ipsa  die  satis 
mane  convenerunt  ad  capellam  rcgis,  et  statim  ad 
cameram  :  ibi  absente  rege  habita  deliberatione 
exierunt  ad  ecclesiam,  juxta  quain  cardinales  ho- 


Romana  Ecclesia,  si  parerent  interdicto  vestro. 
Retuhtetiam  quomodo  diffametis  eum  propter  de- 
crefa  sua.  Et  ibi  publice  protestatus  est,  regem 
relaxare  hoc  interdictumdeappellatione,  et  ratione 
pauperum  clericorum  hoc  instituisse,  nunc  autem 
cumiugrati  essent,  hoc  irritare.  Et  item  si  civilis 
essetcausa,  coram  civilijudice  contenderent ;  si 
autem  ecclesiastica,  allegarent  forum  suum,  et 
coram  suo  judicecontenderent.  Tandem  dixit  vos 
indebitam  servitutem  ab  eo  exigere,  quod  scilicet 
debet  deferre  breves  vestros  per  Angliam,  et  huic 
officio  non  sufficere  etquadraginta  cursores.Aliud 


717 


VARIORUM  EPISTOL.E  AD  IPSUM  ET  ALIOS. 


718 


etiam  gravamen,quoafnigitiseum,proposuit,quod  A  illimultaproposuissentdecharitatedominipapset 
exemist.s  a  potestate  ipsiusferequadraginta  eccle-      sollicitudine  nostri,quam  attentius  gerit  delabori- 


sias.  Dabant  enim  censum  aliquando  monasterio 

Sanctae  Trinitatis  vel   Sancti  Augustini,  et  statim 

emancipabatis  eas   a  potestate  ipsius.  Habebatis 

etiam  decanum  vestrum  in  Londoniensi  urbe,  qui 

insidiatus  est  ei,  et  coram  quo  oportet  causasprae- 

dictarumecclesiarumdecidi.Et  his  segravaminibus 

plus  afflictum,  quam  aliquem  ahumepiscopumdi- 

cebat.Episcopusetiam  Saresberiensisinhac  appel- 

latione   se  posuit,   et  episcopum  Wintoniensem. 

Saresberiensis  tamendicebat  seaudivisse.quodvos 

excommunicaveritis  eum,  sed  se,  statim  cum  au- 

divit,  appellasse,  et  tunc  etiam  appeliare.  Clericus 

etiam  archidiaconus  Cantuariensis  ibi  appellavit, 


bus  ipsorum  et  itineris  periculis,  de  magnitudine 
principis  et  necessitate  Ecclesiae,de  malitia  tempo- 
ris,  deamore  etbeneficiis, quibusdominusrexprae- 
venerat  Cantuariensem,et  de  honore  quem  ei  sem- 
perexhibuit,  adjecerunt  etiam  querelas  etinjurias 
quibus  rex  se  laesum  esse  a  Cantuariensi  conqueri- 
tur,  imponens  ei  et  inter  caetera.quod  ei  excitave- 
rat  guerram  regisFrancorum.quaerentes  consilium 
quomodo  tantam  indignationem  placare  possent  ; 
quia  sine  multahumiitate,  et  moderatioe,  etexhi- 
bitione  honoris  noverant  tantispericulis  remedium 
adhiberi  non   posse.  Cantuariensis  vero  in  omni 
humilitate  etmansuetudinespiritus,post  gratiarum 


^z^zrt^f^-  »  ^^jrac^ 


Factaitaqueappellatione  petierunt  appellatorios  a 
cardinalibus,  et  dati  sunt  eis  appellatorii,  sicut 

creditur.Discesseruntautemcardinalesaregetertia 
feria  postyU  televavi.  Sed  in  discessu  cum  multa 
hurailitate  petiit  rex  cardinales,  quod  pro  eo  inter- 
cederent  apud  dominum  papam,ut  liberaret  eum  a 
vobis  omnino,etincontinenti  coramcardinalibuset 
aliis  lacrymatus  est,  et  dominus  Willelmus  cardi- 
I  nalis  visusest  lacrymari.  Dominus  Otto  vix  a  ca- 
chinno  se  potuit  abstinere.  Summa  autem  negotii 
haec  est,  quod  dominus  Willelmus  Papiensis  mittit 
quemdam  clericum  suum,  qui  cognatus  creditur 
magistri  Lombardi,  cum  festinatione  ad  dominum 
papam,  et  rex  mittit  duos  nuntios,  scilicet  quem- 
dam  Londoniensis  episcopi,  qui  vocatur  magister 
Henncus  Pinchin,  et  cum  eo  Reinaldum  filium  Sa-  ' 
resberiensis  episcopi.  Praeterea  Sabbato   ante  se- 
cundamdiem  DominicamAdventus  acardinaiibus, 
qui  erant  apud  Ebroicas,   egressi  sunt  magister 
Jocelinus   Cicestrensis,   et  cantor    Saresberiensis, 
ventun  ad  vos,utdenuntientfactamesse  contravos 
appellationem  a  personis  Anglia?.  Ferunt  etiam  lit- 
teras  :  cardinales  in  forma   ista  salutant  vos,  et 
vocantapostoliceesedi  legatum,etinfine  litterarum 
suarum  vobisdominipapae  auctoritateprascipiunt, 
ut  nullum  mterdictum  inregnum  Anglise  velperso- 
nasdecaeteroponatis.  Dominus  Otto  mandat  do- 
mino  papae  secreto.quod  depositionis  vestra  nec 
lauctor  erit  nec    consentiens,  quamvis  rex  nihil 
ahud  petere  videatur,  nisi  caput  vestrum  in  disco. 
Valete. 


EPISTOLA  CCCLXXXII. 

AMlCl   AD  AMICUM. 

Amicusamico:  verba  domiui  Cantuariensiscum 
legatis  inter  Gisortium  etTriam. 

Quia  te  super  statu  Ecclesiae  et  impetratae  legationis 
sventu  sollicitum  essenon  ambigo,adtuametalio- 
'UmDeumtimentium  consolationem  heec  tibi  suc- 
iincta  brevitatecensui  prescribenda.Noveris  itaque 
iommumCantuariensem,etnonnulIos  de  coexsuli- 
bus  suis.in  octava  beati  Martini  inter  Gisortium  et 
1  nam  accessisse  ad  coUoquium  legatorum.Cum  vero 


ad  singula,  rationibus  veris  etprobabilibus  quere- 
lasregisevacuans,etinjuriasEcclesiaeetdamnainto- 
lerabilia  patenter  exponens.  Et  quia   humilitatem 
et  delationem  honoris  ab  eo  exigebant,responditse 
omnem  humilitatemexhibiturumet  honorisetreve- 
rentiae  quantumcunque  plus  posset :  Salvo  honore 
Dei,  et  libertate  Ecclesiae ,et  honestate  personxsux, 
et  possessionibus  Ecclesise  ;  et  si  eis  aliquid  videre- 
turadjiciendum,autdemendum  aut  immutandum, 
rogavitutei  consilium  darent,habensacquiescendi 
propositum,salvaconditione  professionis  etordinis. 
Ulisautem  dicentibusse  nonvenisseutei,seduteum 
consulerent,    et  reconciliationis    tentarent  viam, 
item  quaesitum  est  ab  archiepiscopo,  an  inpraesen- 
tialegatorum  vellet  promittere  observantiam  con- 
suetudinum,  quibus  decessorum  suorum  tempore 
reges  usi  sunt.eisic  sopitisomnibusquerelisredire 
in  gratiam  regis,  et  recipere  sedem  suam,  et  ad- 
ministrationem,  et  pacem   sibi  et  suis.   Ad  heec 
archiepiscopus  respondit :  Nullum  decessorum  suo- 
rum  ab  aliquo  regum  ad  hanc  professionem  fuisse 
arctatum,  neque  se,  Deo  auctore  promissuram  un- 
quam  ut  observet  consuetudines,quse  legiDei  paten- 
teradversantur,sedis  apostolicx  convelluntprivile- 
gium,Ecclesix  perimunt  libertatem, jquas  dominus 
papaSenonisin  illorumetmultorumpraesentiacon- 
demnavit,  et  ipse  postea  dommi  papae  secutus  au- 
ctoritatem,quasdam  earum  cum  observatoribus  suis 
subjecit  anathemati,  sicut  in  multis  conciliis  Eccle- 
Q  sia  catholica  fecisse  dignoscitur.  Iteminterrogatus 
est,  an,  si  non  confirmationem,  saltem  dissimula- 
tionem  et  tolerantiam  vellet  repromittere  aut  non 
facta  altrinsecus  aliqua  mentione  consuetudinum. 
sedem  suam  recipere  et  pacem.  Respondit  archie- 
piscopus,quodnostrae  gentis  proverbium  est:  Quod 
tacitumus  spiritum  prsetendit  confitentis,  et  cum 
rex  sibi  videatur  in  possessione  consuetudinum  esse 
et  ad  eas  observandas  injuste  etviolentercogatEc- 
clesiam,si  sic  taciturnitate  impetrata  cessaret  con- 
cursio,aucloritatemaximelegatoruminterveniente, 
statim  sibi  etaliisvidereturobtinuisse  incausaista. 
Adjecit  etiam,  se  malle  perpetuo  exsulare,  et  pro- 
scribi,  et,  siDeus  ita  disposuit,  projustitise  defen- 


719 


S.  TOMAS  CANTUAR-  ARCHIEP. 


720 


siono  mori,  quani  in  salutis  sune  dispendium,  et  A  nondixerunt  aliquid  immutandum.  Sic  data  bene- 


preajudioium  ecclesiasticae  libertatishancineat  pa- 
cem.  Deus  enim  est  qui  in  tali  causa  tacereprohi- 
bet  sacerdotes.quidissimulantibus  gehennampree- 
paravit.ubi  nulla  eritdissiniulatiopoenae.Lectus  est 
et  libellus  abominationem  illarum,  et  quaesitum  a 
cardinalibus,an  a  Christianis  talia  liceat  observari, 
ne  dum  a  pastoribus  dissimulari.Progressi  sunt  ad 
aliam  qusestionem  sciscitantes  an vellet eor um  j udi- 
cio  stare  super  his,quae  inter  ipsum  et  regem  ver- 
tuntur.  Ille  autem  de  causee  se  sinceritate  confldere 
respondit.et  cum  ipse  et  sui,  qui  a  tempore  multo 
destituti  sunt,  plene  fueiintadomnia  restituti,  ha- 
bitarationecausarum,  rerum,  et  temporis,  juri  li- 
benter  pariturum,  et  se  nec  posse,  nec  velle  decli- 
nare,  quin,  ubi,  et  quando,  et  quomodo  debebit. 
subeat  judicium  ejus,vel  illorum,  cujus,  vel  quo- 
rum  j udicio  dominus  papa eum  s tare  deber et decre- 
verit :  interim  se  et  suos  ad  litigandum  urgeri  non 
possenec  paupertatem  suam  ad  hoc  sufficere,  cui 
etiam  victualia  desunt,  nisi  Christianissimi   regis 
Francorum  vivat  expensis.Noluit  enim  prima  facie 
declinare  judicium,et  si  aliquem  eorum  jure  opti- 
uioposset  haberesuspectum.necausamregis  justi. 
ficare  videretur,  nec  se  liti  immergere,  antequam 
ad  omnia  sitrestitutus.etpossitcausamsufficienter 
instruere,  ut  quemlibet  divitem  adversarium  non 
formidet,  innitens  gratia.   Dei.  Procedentes  hinc 
queesierunt,  an  sub  eis  judicibus  vellet  respondere 
episcopis,qui  contraeum  appellaverant.quia  prae- 
sentes  erant.  Archiepiscopus  vero  memor  litterarum , 
quibus  ei  pressentata  estillaqualiscunque.vel  nulla 
potius  appellatio,concepta,  ut  ibi  perhibetur,  sub 
nomine  omnium  comprovincialium  episcoporum,et 
abbatum,et  personarum  regni  in  proviocia  Cantiae 
degentium,e.t  certus  quod  isti  non  convenerant  Rotho- 
magum.etquamplurimieorumhujusfuerantappel- 
lationis  ignari,et  multis,  qui  noverant,  displicebat, 
utpote  justitiae,  quantum  in  ejus   auctoribus  erat, 
elusio  potius,  quam  appellatio,  respondit  similiter 
super  hocnuliumdominipapae  se  recepisse  manda- 
tum,  et  cum  illud  recepit,  consulto  responsurum 
et  facturum  quod  ratio  dictaverit.  Caeterum  pauper- 
latem  suam  et  suorum  ad  itineris  sumptus  et  lites 
non  esse  idoneam,  et  clementiam  Christianissimi 
regis  hoc  fine  molestias  pati  non  posse,ut  liberali 


dictione  adinvicem  ab  invicem  discesserunt,etsta- 
tum  est,  et  auctore  Deo  slabitur  in  finibus  istis  do- 
nec  Ecclesia  convalescat,  et  persecutores  ejus  aut 
convertantur,  aut  pereant.  lllo  rogavit  pro  te,  et 
rogare  non  cessat,  uf  non  deficiat  tides  tua,  et  tu, 
quandocunque  opportunitas  fuerit,  conversus  ad 
illos,  confirma  fratres  tuos.  Haec  illis  ostendes,  ad 
quos  missuses,lapsoserige,stantes  robora.ut  firmi 
sint.  Plures  enim  sunt  patroni  et  defensores  Eccle- 
siae,  quam  impugnatores.Eamnon  deseret  intribu- 
latione.quiproliberationeejusposuitanimamsuam. 
Causam  sancti  non  deserent,  pro  qua  veriti  non 
sunt  sanguinem  suum  dare.  Hanc  omnium  ccele- 
stium  virtutum  tuetur  exercitus :  et  majestas,  quae 
B  Satanam  conterit   sub  pedibus  suis,  de  membris 
ejus,  ministris  nequitiae,   ut  spes  fidelium  est,   et 
promissio  Patrum,  cito,  facile,  et  feliciter  trium- 
phabit. 


EPISTOLA  CCCLXXXIII. 

CUJUSDAMAMlCi  AD  THOMAM. 

Thom/e  Cantuariensi  archiepiscopo,quidam  ami- 
cus. 

In  die  Assumptionis  beatae  Mariae  apud  Argenteum 

perlatae  sunt  litterae  domini  papee  ex  parte  nuntio- 

rum,  et  perlectis  illis  satis  turbatus  est  rcx.  Cra- 

stina  die  misit  obviam  nuntiis  Joannem  decanum 

Saresberiensem,  et  Reginaldum  archidiaconum.In 

vigilia  beati  Bartholomei  venerunt  nuntii  ad  Dan- 

front.  Adventum  quorum  cum  audisset  Gaufredus 

Ridel,  et  Nigellus  de  Sacca-Villa,  exierant  de  Dan- 

front  cum  subita  festinatione.  Quareexierint,vobis 

satis  notum  est.  Ipsa  diecumjamserofactumesset 

venit  rex  de  nemore,  et  divertitad  hospitium  nun- 

tiorum.priusquam  ad suu m ,et eos  cum multo  hono- 

re  et  reverentia,  et  humilitate  suscepit  et  salutavit. 

Et  dum  stans  adhuc  cum  eis  loqueretur,  ecce  ad 

ostium  ejusdem  hospitii  venit  dominus  Henricus 

filias  regis,  et  multi  puericumeo,unusquisquecum 

cornu  venatoriobuccinanles,sicutsolet,de  captione 

cervi,  quem  totum  eis  donavit.  Quod  fecerunt  ut 

audiret  hospes.  En  ad  populum  phaleras.  Crastina 

autem  die  circa  horam  primam  venitrexad  hospi- 

tium  nuntiorum.et  intraverunt  cura  eo  camerau 


rpcrishoc  fine  molestias  pati  non  posse,ui  iioeid.n-      »^  uuu' »--  ~.       ..-.,■ 

E?eiu«  qu«  ewulantes  episcopos  decrevit  huma-  D  Sagiensis  et  Redonensts  episcopi.Post  ahquam  rao 
las  e]us,quce  «JA.ujaui       F       t-  ajm;BO;  cnnt  Jnannes  decanus  Saresbenensis 


nissime  consolari,eum  et  coexsulessuos  saepeetdiu 
exhibere  cogatur  in  domibus  alienis.  Nam  ubi  est 
copia  victualium,  facilius  est  procurare  expensas. 
Die  autem sequenti Christianissimus  rex legatos  ad- 
mittensadcolloquium.subreligionejuramentipur- 
gavit  innocentiam  dominiCantuariensis,perhibens 
ei  testimonium,quodei  consilium  semper  dederat, 
ut  pax  servaretur  salvo  honore  utriusque  regis,  et 
populi  utrinque  debita  quiete  gauderent.  Rogavit 
archiepiscopuslegatos.utaliquodEcclesiaeconsilium 

darent,etsialicubiexcederet,  rectiorem  ostenderent 
viam.  Hli  autem  zelum  quem  habet  in  Domino  ap- 
probantes,  ei  compassi  sunt,  sed  deproposito  ejus 


ram  admissisunt  Joannes  decanus  Saresberiensis 
etReginaldus  archidiaconus.  Et  paulo  post  archi- 
diaconusLandavensis.  Et  stantes  usque  ad  horatt 
nonam  colloquebantur  aliquando  in  pace,aliquand( 
autem  in  rixa  et  tumultu.Intentiodomini  regisfuit 
quod  clerici  excommunicatinon  jurarent.Aliquan 
tulum  ante  occasum  solis  exiit  rex  multum  iratus 
etquerensgraviterdedomino  papa,quod  nunquan 
inaliquo  audieriteum.Et  cumquadamcontumaci; 
dixit  rex  :  Per  oculos  Dei  ego  faciam  ahudM  Gra 
tianus  gratiose  respondit:  Domine,noli  mmari.No 
enim  nullasminastimemus;quiadetali  curiasumus 
quse  consuevit  imperare  imperatoribus  et  regibu 


m 


VARIORUM  EPISTOL^  AD  IPSUM  ET  ALIOS. 


722 


luncconvocatisuntomnesibaronesetmonachialbi.Aaudient^^ 

qu.praesenteserant,  et  omnes   fere  de  capella  :  et  vos.nequeexcommunicalionesvestrasappretiorvel 

dominus  rex  rogavit,  ut  temporeopportuno  testifi-  dubitounum  ovurn.  Et  post  istud  verbum  ecmum 

carentur  pro  eo,  quanta  et  qualia  obtulerat,  restitu-  suum  ascendil  ut  recederet.  Sed  secuti  sunt  eum 

tionem  sci  hcet   archiepiscopatus  et  pacis.  In  fine  archiepiscopi  et  episcopi,  quotquot  erant   et  dixe- 

visus  est  ahquantulum  pacificatus  ab  eis  discedere,  rUnt  ei  quod  male  locutus  erat.  Postea  vero  descen- 

et  certae  responsionis  diem  assignavitoctavam.  Ad  dit.etcumeis  verbumhabuit.  Cujusconsilii  summa 

quam  diem  convocati  episcopi  venerunt  Rothoma-  fuit,  quod  ipsi  omnes  scriberent  domino  pap*   et 

,casu    Cenomanensis,   et  quod  audient.bus  iilisobtuleratvobispacem  et  pa- 


omnes  episcopi  de  Normannia.  Wigornensis  die, 
qua  haec  agebantur  etquae  dicendasunt,non  vene- 
rat,  sed  crastina  die  venturus  sperabatur,  et  venit. 
Pictaviensis  synodo,quam  tenebat,occasionem  praa- 
tendebat  non  veniendi,sed  post  synodum  se  continuo 
venturum  mandavit.  Pridie  Kalendas  Septembris 


ratuseratfacereomne  praeeeptumdominipapee,  et 
quod  per  nuntios  stetit,  quominus  fieret.  Deinde 
cum  in  faciendis  litteris  non  nihil  temporis  perdi- 
dissent,  cummultoties  quod  iratissimus  ab  eis  di- 
scessisset,  accesserunt  ad  eum  et  episcopi  dicentes, 
quodisti  nuntii  haberent,  et  ostendissentjamman- 


Bai„oiob.„ler„nt„u„<iidomi„„1.egiiit,erasdomi„i  B  ^t„mdomi„ipapai,q„„u„m„ I  L      mquidquTd 

DaDffi.  Drfifia  fnri  a  s  rlp  rpct  tnt rmo  »„,(„-.   «t  Jn„„„n  •        •  ...  .  oioUlllluiui[uiu 


papae,  precatorias  de  restitutione  vestra.etdepace. 
Dominusverorexproposita  narratione  omniumre- 
rum,  quas  adversus  vos  solet  proponere,  dixit:  Si 
quidde  homine  istofeceropro  precibusdominipapse 
multasmihi  debethaberegrates.  Crastinadie  cum 
nuntii,conveneruntomnesepiscopi  ad  locumquem- 
dam,  qui  vocatur  Le  Bur.  Et  statim  ex  quo  vene- 
runt  nuntii,  intravitdominus  rex  parcum,  etomnes 
episcopi  cum  eo,  et  ilii  tantummodo,  qui  vocati 
erant  ex  nomine.  Et  statim  habuit  dominus  rex 
consilium  cum  nuntiis  solis,  petens  ab  eis  quod 
clericos  suos  absolverent sine  j uramento.  Quod  cum 
nuntiis  sefacturos  instanter  negarent,dominus  rex 
adequum  suumcucurrit,etascendit,et  audientibus 


ipsi  nuntii  praeceperint.  Respondit  rex  :  Scio,  scio, 
inierdicent  terram  meam.Sed  nunquid  ego  ,qui  pos- 
sumcaperesinguUsdiebuscastrwn/'ortissimum,non 
poterocapereunumclericum,  siinterdixerit  terram 
meamf  Verum  cum  aliquaad  voluntatemsuam  se 
facturospromississent,  cessavitomnino  tempestas, 
etipsereddiitad  cor,  et  dixit  :  Nisi  hac  noctepacem 
feceritis,nunquamde  cxteroai  huncpunctum  venie- 
tis.  Postea  cum  aliquantum  in  verbo  isto  laboras- 
sent,  convocatisomnibus  dixit  :  Oportet  me  facere 
multum  pro  prece  dominipapai,qui  dominus  et  pater 
meusest,et  ideo reddo eiarchiepiscopatum  suum,pa- 
cem  meam,et  omnibus  quiproeoextraterram  sunt. 
Tunc  nuntii  et  omnes  alii  gratias  egere.  Et  tunc  rex 


rzir*=— :c  *SmS=sxs&zzZ£i 


neque  dominum  papam,  neque  alium  de  pace  et 
restitutione  vestra.  Quo  audito,  archiepiscopi  et 
episcopi,  quotquot  erant,  ad  nuntios  venerunt,  et 
supplicaverunt  eis,  quod  pro  amore  Dei  hoc  face- 
rent.  Ipsi  vero  cum  summa  difficultate  concesse- 
runt.  Quofacto,  descendit  dominus  rex,  et  iterum 
cum  eis  habuit  consilium.  Et  cito  post  convocatis 
omnibus  quotquotin  parcoerant.incoepit  dominus 
rex  narrationem  suam,  et  dixit  quod  volebat  eos 
scire,  quod  vos  per  eum  de  Anglia  non  exiistis,  et 
quodvos  multotiesrevocaverat.utveniretis  satisfa- 
cere  super  his  quae  adversus  vos  habuit,  et  nolui- 
stis.  Sed  modo  ita  se  habet  res,  quod  ipseprece  et 
praecepto  domini  papaearchiepiscopatum  vobis  in- 


supplebo.  Crastina  die,  id  est,  Kalendis  Septembris 
convenerunl  ad  eumdem  locum  circa  horam  meridia- 
nam,etcum  de  absolutione  excommunicatorum 
diutiusessettractatum,  utscilicetnon  jurarent,  eo 
decursum  est,  quod  Gaufredus  Ridel,  et  Nigellus  de 
Sacca-Villa,et  ThomasfiliusBernardi,  extentamanu 
ad  e  vangelia  coram  posi  ta  dixerunt  in  verbo  veritatis 
se  facturosmandatumnuntiorum.  Tunc  petitumest 
anuntiis^quodecclesiaevestrae  omnesres,  quotquot 
dominus  rex  interim  donavit,  penes  eos  residerent, 
quibus  aregedonatae  sunt.  Sed,sicutaudivimus,eo 
decursum est,utlibere  ad  vestram  redeantdonatio- 
nem.  Posteahoc  actum  est.utformam  pacis,  quam 
concesseratrex,  episcopiscriberent,  etmulta  inten- 


tegre  reddit  et  pacem,  vobis  et  omnibus  aui  de  ^Z^rT^^^'  6tmUlta  inten' 
terra  aut  pro  vobisex  erunt.Istam  pacis  concessfo  D  ITT  hocf  miuusre^q«odalter  nuntiorum 
nem  fecit  dominus  rex  circahlm^nonam      Z      ^A"f  iaFmtl'aQS ^^^^absolvendumexcommu- 

hfficvaldela3tusremansit,etquasdaral"'uPsa  ^l^^Zl^^^*0?* 
in  praesentia  sua  tractan  fecit.  Quibus  pertractatis      ^^S  ST^S^ 


iterum  venit  ad  nuntios,  petensab  eis  quod  ipsi 
irentinAngliam,causaabsolvendiexcommunicatos, 
qui  ibi  sunt.  Quodcum  instanternegarent  se  fac- 
turos,  iratus  est  rex,  et  petiit  iterum  quod  alter 
illorumsaltemiret,alterremaneret,vel  quod  unum 
clericorum  suorum  mitterent,  et  ipse  illi  clerico 
reditus  daret  antequam  rediret.  Quod  cum  iterum 
Gratianus,  qui  ut  speramus,  filius  est  gratiea,  dene- 
garet,  dominus  rex  ab  eis  iratissimus  recessit,  et 


audivimus,intanternegavitseullahocconcessurum 
ratione.  Etinisto  verbo  stantadhuc,  redituri  die 

nativitatisbeataeMariaeVirginisapudCadomum,ut 
hoc  ipsumplenius  confirment.  Lexoviensis  operam 
dedit  ut  regi  blandiretur,  Rothomagensis  ut  Deo  et 
domino  papas.  Valete. 


723 


S.  THOMAS  CANTUAR.  ARCHIEP. 


724 


EPISTOLACCCLXXXIV. 

CUJUSDAM  AMICI  AD    EUMDEM 

THOMAiCantuariensiarchiepiscopo,  quidam  ami- 
cus. 

Haec  est  forma,  in  quo  conveni  regem  :  tentavi 
quomodopossem  archiepiscopo  persuadere.quale- 
nus  superverbis  illis,qusepacemintervosruperant, 
supponeretse  consilio  domini  Rothomagensis,  et 
Cenomanensis,  etSagiensis,et  meo,caeteroruinque 
episcoporum  qui  colloquio  interfuerant,  aut  si  ei 
aliquis  illorum  suspectus  esset,  illum  amoveret, 
etquemcunque  alium  episcopum  vellet,  loco  illius 
reciperetis,dummodode  regnovestro  esset.et  juxta 
consilium  illorum  verba  illa  omnino  tolleretis  aut 
mutarelisincertamformam,quod  omnem  omnino 


suo.  Et  ipsi  versa  vice  promiserunt  domino  archi- 
episcopo  in  veritate,quod  si  non  fuerit  pax  subsecuta 
interregemet  ipsumanterecessum  eorum,  qui  non 
protrahetur  ultra  festum  beati  Martini,  ab  eodem 
festo  reponenteos  in  eamdem  sentenliam,  in  qua 
fuerunt,necdimittentpropteraliquamappellationem 
factam  vel  faciendam  ab  illis,  vel  ab  aliquo  alio 
pro  ipsis,  nisi  infra  viginti  dies  a  praedicto  festo, 
si  tamen  tanto  tempore  moramfecerint.domino  Can- 
tuariensi  satisfecerint  de  his,  pro  quibus  ab  eo 
excommunicatisunt.  Etsiantememoratum  festum 
recesserint,  similiter  reponent  eos  in  eamdemsen- 
tentiam  a  die  recessus  sui,  nisi,  sicut  praedictum 
est,satisfecerinteidemCantuariensi.Verentur  enim 
ipsum,  qui  pro  Ecclesiae  libertate  per  tanti  tempo- 


JUU    IU1    VliO     X-J.     VJVl     l  V-    __J.      _■_-.-     ___*___.-.-]     _-~    —  — 1UOU1U    ,        VJV-l       fJ*    V         «_•  WV»ww  -™ £"  _ 

dubitationemexcluderetis.Archiepiscopusveromihi  3  ris  spatiumexsiliumjamsustinuit,adintolerabilem 

_:_ -.  J  __._-__--■_.   J  .-._-.-,  i  .^  l  D  j^t-V.  <-.  .-*-.  n  s*/\-r\e*\e-  nA«01_  ■_■ 1 ____-_>_-.  j>«mm        f\  .  i  i     iii— fo        e  __n  i  _JT1 1 1  Q  m      nrtmifll 


respondit,quodneque  domini  Rothomagensis  consi 
lium,  nequemeum,  neque  alicujusmortahumadeo 
illiexstititfructuosumauthonorabile,sicutvestrum, 
neque  exalicujusmortalisconsilio  tantum  honoris 
fuerat  assecutus.  Kt  propterea,   si  vobis  placeret. 
quodeum  in  consilium  vestrumreciperetis,  ille  se 
consilio  ves  tro  submitteret.ita  ut  vos  primum  honori 
regni  vestri  etvestroprospiceretis,et  consequenter 
ipsi,  neadversusdominum  papam.cui  astrictusest, 
offenderet,  nec  Ecclesiam,  cui  prodesse  debet,  lae- 
deret.Congruum  autem  esset,  ut    consilium  illud, 
priusquamconveniretis,  ita  determinareturetcerti- 
ficaretur,  quod  nihilsuperessetquaestionis,  quando 
vos  simul  conveniretis,  ne  forte  tunc  minus  honeste 
ab  invicem  discederetis,  sicut  nuper  fecistis.   Ipse 
verorexbenigniushocverbumrecepit,quamexisti- 
mabam,etabjecit:quodipsein  primis  inconsilio, 
quod  daret,honoi'em Dei observaret,et deinde suum 
et  regni  sui,  etvobis  ita  prospiceret,  quod  quantum 
rationabiliter  posset,personam  vestram  non  laede- 
ret.  Sed  certificationem  verborum  dixit  inter  vos 
fieri  nonposse,dum  ipse  etvosintam  remotis  locis 
essetis.  Oportet  autem  vos  ad  locum  vicinum  sibi 
venire,  unde  inter  vos  nuntii,  qui  haec  tractarent, 
depropius  et  faciliusdiscurrere  possent.  Placuisset 
autem  ei.utipse  Turonum,  et  vos  apud  majus  mo- 
nasterium  essetis.  Aut  si  hoc  non  vultis,ipse  Turo- 
num,  et  vos  apud   Choise,   ubi  scilicet    dominus 
papa  cum  regibus  colloquium  habuit,  paulo  ultra 
Blesium.  Dies  quoque  praefixa  est  incathedra  beati 
Petri,  ita  tamen  ut  octo  diebus  ei  pnus  in  Nor- 
mannia  significem,  utrum  diem  observare  velitis, 

EPISTOLA  CCCLXXXV. 

AMid  AD   AMICUM. 

Amicusamico.  Deabsolutioneepiscoporum 
Dominus  Cantuariensis  concessit  in  preesentia 
nostra,etdominiTrecensis,etquorumdamaliorum, 
nuntiis  domini  papae,dominoGratiano  et  magistro 
Viviano,  pro  bono  pacis,  ut  hac  vice  absolverent 
excommunicatossuos  ad  tempus,  accepto  ab  eis 
juramento.quodstabuntmandatoipsiusCantuarien- 
sis,  si  hoc  aliquo  modo  efficere  poterunt,  sin  autem, 


D 


ajuriam  provocare.  Quijuxta  sententiam  domini 
papee  in  paucis  vexatus,  in  multis  profecit,  sicut 
crediturab  his,  qui  ejusdem  Cantuariensis  intima 
noverunt. 

EPISTOLA  CCCLXXXVL 

AMICI  AD   AMICUM. 

Amicusamico.Denominibusexcommunicatorum. 

Gilbertus  Londoniensis   episcopus,  et  Jocelinus 

Saresberiensis  episcopus.  Gaufrcdus  Ridel.Cantua- 

riensis    archidiaconus,   Ricardus    de  Ivelcestria, 

Pictaviensis  archidiaconus,  Nigellusde  Sacca-Villa, 

Ricardus  de  Hastinges,  nepos  Ricardi  de  Hastinges, 

Letardus  nepos  Theobaldi  archiepiscopi,  Robertus 

deBroc,  Robertus  frater  Willelmi  de  Einesforde. 

RobertusvicariusGaufrediarchidiaconiCantuarien- 

sis,  ille  qui  tenet  Ecclesiam  de  Chere,  ille  qui  tenet 

EcclesiamdeHele,   Ricardus  de   Luci,  Hugo  de  S. 

Claro,  Thomasfilius  Bernardi,  Randulphus  de  Broc, 

WillelmusdeEssedesforde.RobertuspincernaTheo- 

baldi  archiepiscopi,  Alanus  de  Reclingis,  Willel- 

mus  de  Becco,  ille  qui  tenet  terram  de  Mundeham, 

demaneriodePagaham,quamrexabstulitEcclesiae 

Cantuariensi  propter  Joannem  Mareschallum,si  est 

alius,  qui  teneat  eam  quam    rex.  Ille  qui   tenet 

terram  de  Lesse,  de  manerio  de  Ottefordis,  quam 

tenuit  Joannes  frater  Willelmi  de  Eynesdord,si  est 

alius  qni  tenet  eam  praeter  regem,  Joannes  Cumin, 

Guido  Ruffus,  qui,tenetur,  sicutcaeterisuppradicti, 

quidquid  percepit  de  reditibus  thesaurarii  Lexovi- 

ensis,ipsi  Cantuariensi  restituere.  Ipsi  sunt  qui  tenent 

possessiones  ecclesiasticos  et  laicas  Ecclesiae  Can- 

tuariensis,  et  domini  Cantuariensis,  quas  vult  et 

petit  cum  omni  integritate  sibi  et  suis  restitui.  A 

Londoniensi  vero,  quidquid  percepit  de  reditibus 

clericorum  suorum,  petit  sibi  restitui.    Si  qui  vero 

suntalii,  qui  receperint  possessiones  ecclesiasticas 

sivelaicas  de  manu  regis,  vel  de  ipsius  concessione, 

pertinentes  ad  Ecclesiam  Cantuariensem,  excom- 

municati  sunt,  donec  illas  easdem  possessiones  Ec- 

clesiaeCantuariensi  et  domino  Cantuariensi  archie- 

piscoporestituant,etomniaindepercepta.Praepterea 

excommunicatus  est  ab  eodem  archiepiscopo  Wi- 


725  VARIORUM  EPISTOL/E  AD  IPSUM  ET  ALIOS 

marus^quifuitcIericuscoinitisHugonHAdamdeAullatenus  absolvnh.r    r     ,    , 
Chertngts,  Willelmus  Giffard                                          «umotm  absolvafur.  Confortamini  ergo  et  con- 
„ sianter  aoritie    oit!,n«„n™    ,. 


Cheringis,  Willelmus  Giffard. 

EPISTOLACCCLXXXVII. 

LUDOVICI   HUMBALDUH  ET   HYACINTHUM    CARD.NALES. 

Ludocicus  rex  Francias,  Hubaldo  Ostiensi  episco- 
po  et  Jacintho  cardinalibus 


stanter  agatis,  ettanquam  supra  tirmam  petram 

fundatus  ad  quorumiibet  ventorum  exsufflaliones 

nohle  moveri,  aut  aliquo  modo  terreri  vel  turbari 

nec  ut  moris  vestri  est,  quosiibet  per  vos  transeun- 

tes  secretorum  vestrorum  interpretes  constituatis, 

Ut  mamsf  oino(i'i:n  .  ... 


Dilectioni  vestraa  uberes  gratias  referimus  pro ar-  ut  ^^2^°™™  inlerPPete8  eonstituatis, 

chiepiscopo  Cantuariensi,  cuius  negotium  tam  oie  v f  °ag  s?eJus.t,,ia.q«am  de  multitudineconfidere 

ac  perseveranler,a,uore  Dei  ec  noZS TQZ  itl^ZlZ^  7^°'  *  ^^  j°  h* 

sihnemdebitumministeriiacpatrocimivestriobse-  p  dimento  2 ^^00 nms'°nes  emergere.etim- 

quio  consecutum  non  fuerit,  non  minus  tamen  iau-  vof Zd  scrZl"  FT™*'  Secretum  sit  apud 

dis,  non  minus  gratiae  soliicitus  diligentiae  vestrae  vobi^  cnptum  sit      !        ^1,'  ^  ^  de  IU° 

favorpr0meruit.lnregnonostropropalatusestsermo  dZl^2yaJT        mailgnantes  dico  '•  ™ 

scandalumgenerans,subortumestmurmur,quodde  n Z 21*7     ■?'  GumveroDeils  vo*m  statum 

facile  sedari  non  potest.  Recolitur  ubique     ,m  ad-  !      t  f^^'  qU°d  in  Proximo  sPe™  adfu- 

mirationcquoddonunuspapacontradotmurc  n-  B  p      "'  Z  pro  muTt  2^  ****  Ct  mei'  Si 
tuanensem  litteras  patentes  regi  Angli^inanis  glo-      v  s tra  memori^  h  °S  resPicientium  * 

vestra  memona  elabamur,  quiatunc  forte  praesen- 

tfis  nnn    (.mn r 


nee  cupido,  nuperinduisit,  in  quibus  os  et  manus 
Cantuartensis  suspenditur,  in  quibus  ei  potestas 
ommmoda  tam  in  regnum  Anglire,  quam  in  regni 

personasinhibitaest.donecgratiamregisadplenum 
fuentconsecutus.  Non  habemus  dominum  papam 
accusare  vel  in  manifesto  arguere,  quia  dominus 
est  ;  sed  quae  ipstus  opinionem  denigrant,  omnino 

Sl  firfi  nnn  nn^cnm.,»    i.-u    •  .1  • 


tes  non  erimus. 

EPISTOLA   CCCLXXXIX. 

AMICI  CUJUSDEM  AD  EUMDEM. 

cJH0M^  Cantuariensi  archiepiscopo,  quidam  ami- 
Rex  proximaDominicadieLondoniis  debetesse, 

nilflap/lllini,,'n„ r-,1  » 


silerenonpossumus.Et  quidimperatori  'aut  aliis  ,„„  Pr0ximaDominicadieLondoniis  debet  esse 
schismaticis,  qui  nobis  insultant.  sufficienter  h"  1  ^^^^«^e^omn^e  An 
beamusrespondere,  nisinos  vestraveldominipap*      f2it^?a°X       ^™*  *?  diem  illam  ex  omui 


beamus  respondere,  nisi  nos  vestra  vel domini  papa^ 
discrettosuperhocinstruxerit,    invenire    non  va- 


EPISTOLA     CCCLXXXVIII. 

AMlCl  CUJUSDAMAD  THOMAM  CANTUAR. 

Thom*  Cantuariensi  archiepiscopo,  quidam  ami- 
cus. 

Licet  vestrae  discretionis  paternitatem  litterarum 
solatto samius  non  visitaverim,vos  inde  mirari  nulla- 
tenusdecet,  cum  vixaliquis  aut  fere  nullus  advos 

R    («llPia    nrnn/L«n 1.  _  l . 


bus  terr»  part.busconvocavit.Sane  ea  die  corona- 
bt  hhum  regis  Eboracensis,  uxore  ejus,  filia  scili- 
cet  regis  Francorum,  apud  Cadomumderelicta,  et 
quasi  repudiata  in  contumeliam  patris  et  contem- 
ptum  Coronabilurcerte  puerilie,quem  diximus.et 
quando  dtximus.nisiDominus  mare  clauserit  navi- 
gare  volenU, velmanus  contraxerit  Eboracensi  vel 
nisi  rex  Erancorumaliquoprohibitionis  modoinhi- 
bueril  Puer  enimproperat  ad  mare,  et  apatreex- 
spectatur  tn  adverso  littore.  Et  mandato  regis 
Baiocensjset  Sagiensiscum  puerovadunt.Ricardus 


a  curia  processum  habeat,  cui  secre  a    i  e  arum  Z'  ^~  puerovadunt.Ricardu 

mdtctacommittipossint;eteumvobisplure    Ut    a  lc  "L  T              ^  Cad°mi  m°rabitur' do' 

dest,naverim,qu(-eadpra3sen.iamvestram,  sic ut  2  2          ^  Certltl,dinemae<*perit.Littera3er- 

certo  dtdici,  nunquampervenerunt.  Scia  is  qu  I  Zt    T  ?T  T  Prohibitione  consecrationis 

me  ctrcanegotiavestrasolhcitum  et  vigilantem  pro  2     '    VI  ^  ^  transie™nt,  sed  inutiles 

posstbilitatis  meas  viribus  exstitisse,  e    a     eo rnn°  LT^   f'**  l  ^™  U,mS'  Cui  traditfe  ^ 

promottonem  diligenter  intendisse,  praacip  ,e  2  L       n     ',  necallculosteH^  nec  ullatenuspropa- 

magistrum  Waitherum,quiprffiomn  busspee    ht  n                T*  ^^'  qUffiSJC  ^«^ntir,  per 

proe.sdem  negotiis  promovendis  apud  /omfnl  rLneCm^aSCOr0affiimpOSitio'necPersoH*^ 

W^effloaciterlaboravit.etipsaconscribenrad  D  tl0Cessablt?Certl^^e  enim  sciattshoc  sine  dila- 

desideratum  finem,  Deo  volente,   perd  ui     sicU  '  *  ^  3Uderet  Ebo™™™>  ma- 

emmmlitterisettranscrip.issub  bullaclau    s   auj  Z     T  T^  ^™*1  Carnifex  SagieHsl- 

a  dommo  papa  vobis  diriguntur,  evideSvide"  i          7  ftt  Contra vos'ut«ec  diutms  liceatetiam 

Potesus,  petitiot.es  vestr*debitum  sor b^  sun  effe  ET,             ^'  °Ui  n°n  S°lum  pax  differtlu''  sed 

ctnm   r-i...,-. ,  .  tota  spes  pacts  et  reconciliationis    aufertur.    Dixit 

f>nim  iiAhic  Di,.n-J...    j_  .       i 


ctnm   r^..         ■       ;  v'~v,""Iluu,s>u"naesuntetle- 
ctum.  CaeterumLondoniensi  firmiter  injunctumest 

disrfirTpa\ut  sententiam  °iiam  in  eumd  - 

aistis,  fira.am  et  inconcussam  observet,  nec  a  Ro 
homagensiet  Lexoviensi,  quibnssupe;hn     ^  J 
wubit  dommus  papa,  nisi  forfe  ab  eisdem  post  su 

men  0 TS    T° Se°Undum  K^esieformamjupa- 
Qt0  Sltabsoiutus,absque  dominipapaa  mandato 
Patrol.  CXC. 


entm  nob.s  Ricardus  de  Ivelcestre,  qui  pro  accele- 
randotransttupuerivenitalteradie  usque  Cado- 
mum,  et  statim   reversus  est  cum  illo  ■  dixit    in 

quam.illequodpacemvestramomnibu/modisdif- 
ferret,  et  si  aliter  non  posset,  non  solum  domino 
pap«,  sed  etiam  ipsi  Deo  inobediens  rex  ante  usque 
ad  tnot  tem  existeret,quam  vobiscum  pacem  habe- 
let.  Nohte  ergosperarein  iniquitate.nectemplariis 

24. 


S.  THOM/E  CANTUAR.  ARCHIEP. 


"728 


727  D#    ' 


11113    <-lG<-tliv-,     vj 

regis  potius,quam  vestram  voluntatem  exsequi  cu 
pientes.vobis  nihilaliud  quammendaciaderege  et 
patre  mendacii  afferunt,  ut  decipiant.  Qmdquid 
enim  rex  agit  vobiscum.dolus  est  et  neqmtia.  Sed 
utpacevestra  loquar,  stultum  decipit  verbis  inani- 
bus,  ut  interim  sibi  magis  provideat,  et  de  tractu 
temporis  contra  vos  majores  insidias  paret,  et  la- 
queos  praeparet  fortiores.  Quid  igitur  facies,homi- 
num  miserrime,  sitibi  fue.it  subtemporisbrevitate 
subtractum,  ad  quodtantistemporibussuspirasti? 
si  per  alium  rex  fuerit  effectus,  qui  non  msi  per  te 
regnare  debuerant?  Imo  quid  facies,  siinimicus  tuus 
regem  tibi  consecraverit  inimicum,  ut  contra  te  m 
patria.  auxiliumquan.ojunior,tanto  fortiormanus 

._  •  i    p_  _»_.x   __._-—    ,  .-.  r  ,->    l^.nnmMim. 


1  VJ  _>  U  •-__  .___#«.     -*-_»--»- '  -< 

tus  ignorans,  fallaciis  capitur,necinmanu  ejus  ver- 
bum  Domini  prosperatur.  Verum,  si  astutias  lstas 
intelligeret,  si  concito  gradu  ad  mare  properaret, 
oporteret  archiepiscopum  praeire,  et  istum  regis 
responsum  exspectare.  Et  si  omnino  vellet  transire, 
navem  quidem  et  instrumentanavisinveniret,  sed 
gubernatornullusappareret.Singulienimfugerent, 
vel  se  nihil  scire  dicerent,  velventum  penitusesse 
adversum  jurarent.  Stultus  ergo  fuit,  qui  veniendi 
per  vos  voluntatem  habuit,  qui  per  Flandnam  ire 
di-posuit.  Slatim  ergo  litteras  regis,  etlitteras  Se- 
nonensis,  et  nuntium  vestrum  ad  Nivernensem  di- 
rigite,  ut  cum  omni  ceWitate  reginam  Cadomi  mo- 
rantem  conveniat,  quatenus  ei  transitum  paret. 


patrita  auxiliu,_quantojun.or,tanlo  .oruo. n. m»      ^»™  ^  „auifestam  impossibibta.em, 

insurga.  .  Verum  quid  tactet  rex  .pse  V an M u«.  B  *■_-"*     .  _.,  reverlaUll,  ta.larlM  cibus 


euiusita  filia  contemnitur,  cui  regnum  aufertur.cu 
jussperandaposteritascondemnatur?Curenimejus 

filius  quiadhuc  ei  fortasse  nascetur.regni  glonam 
consequeretur,  siipsamodo  corona.  ind.gnajudica- 

tur?Forsitan  nonmovebitur  rexillenimiumjustus, 
nec  suum.filifeque  contcmptum  vindicabit.  Sed ma- 
gis  in  sua  justitiaperibit.  Moderate  loquor  in  Chn- 
stum  domini,  sed  tamen  pro  nihilo  ei  coronam 
Francia.  deseret,  qui  coronam  Angliae  tam  facile 
auferet.  Unicum  ergo  etsingulare  ei  etvobis  reme- 
dium  est,  ut  sine  omni  dilatione  ad  reginam  et  ad 
RicardumdeHumet  nuntiosmitlat.qm  exsuaparte 
prohibeantne  fiat,  et  si  factum  fuerit,  ab  utroque 
cum  diffiduciaseparentur.Sicenimterriti  Ricardus 


^J    _l»Jt         !_•-         __•_>__«*_■-    -»  — -  f  . 

idem  episcopus  ad  vos  revertatur,  facturus  citius 
qnod  facturus  est.  Nolite  enim  de  caetero  parcere, 
sed  tolura  spiritum  effundite,  lotum  gladinm  eva- 
ginate.  quoniam  non  respiciet  vos  oculus  regis  us- 
que  in  sempiterunm.  Respiciat  autem  super  vos  et 
super  oves  pascuae  suae  oculus  pietatis  divinse,  et 
magis  de  principibus  victoriae  gloriam,  quam  prra- 
cipum  pacem  non  veram,  Ecclesiae  suae  conferredi- 
gnetur.  Valete.  Et  si  adversitas  increbuent,  nohte 
timere,  quia  Dominus  supponit  manum  suam. 
EPISTOLA  CCCXC 

COEXSULUM  BEATl  THOM.E    AD  ALRERTUM  CARDINALEM. 

Sanctissimo  domino,  et  Patri  charissimo  Alberto 


cum  diffiduciaseparentur.S.cen.mterrm  u.ca.au.         ~—  presbytero  cardinali,  miseri 

et  regina  mittent  ad  regem,  et  reg* ,mpedie  u  vo-  0  ^^Je^  *  mod\cum  quod  refictumest 


luntas.  Nuntius  enim  regis  Francorum  vel  vester, 
nullus  possetad  regem  nostrum  accedere.  Etsi  lit- 
terasdominipapaedeferret,mittereturincarcerem; 
sivestrastradereturinmortem,  si  regis  Franciae 
teneretur  honeste.sed  non  procederet,  donecnego- 
tinm  ad  aures  regis  perveniret.  Currite  ergo  statim 
ad  regem.et  advocate  Senonensem,  utahquod  op- 
ponatur  obstaculum  huic  operi,  quod  in  personae 
re-is  contemptum.etin  causas  vestrae  prcejudicium 
no°citur  agitari.  Deci-terosciatisThomam.novum 
archidiaconumBathoniensem,  nuper  a  regead  ar- 
chiepiscopum  Rothomagensemveuisse.et  a  Niver- 
nen«i  episcopo  transeundiinducias  impetrasse  us- 
nue  ad  sequentem  Dominicum.  Publice  enim  Tho- 


Cantuariensestotumidraodicumquodrelictumest 
exsulibus  et  proscriptis,  sincerae  fidei  et  verae  di- 
lectionis  affectum. 

Quantum  sit  innocentis  conscentiae  bonum,  ne- 
sciunt  qui  sinceritatem  conscientiae  perdiderunt. 
Nec  veretur  alienam  funestis  infestare  consiliis,  qui 
semel  relicta  verecundia,  in  turpitudinis  suee  de- 
fensionem  praeclaros  viros  desiderathabere  consor- 
teserroris.  Utinam  h*c  dominipapaesanctitas,  cum 
Ecclesia.  confusione,  et  infamia  curiae,  non  esset  in 
nostris  experta  periculis,  eorumque  saluti  panter 
et  honestati  repugnantia  consilio  sapientiae  et  au- 
ctoritatis,  qua  cunctis  praeeminet,  vigore  ab  initio 
reprobasset.  Quae  persuadere  ausi  sunt,  ut  innocen- 


qne  a,l  sequentem  Doubnicm..  .nbl.ce  en.m    no-         ,»»- "  .  -      -  se_  annos  derlsoril3  d.la 

_«iU.e>-»«».~<»*«^ 


gem  inproxiino  esseventurum  :  quod  penitus  est 
falsissimum.  Per  episcopatus  ergo,  et  abbatias  et 
per  domos  regias,  usque  ad  Montem  S.  Michaehs 
formicino  gradu  Nivernensis  incedit,  etqui  in  terra 
sua  quindecim  esset  contentus.apud  nos  tngrata  sex 
equitaturas  adducit.  Diciturergo,  quod  magis  sitit 
pecuniamregi^quampacem  regni;  magislucrum 
suum,  quam  commodum  vestrum.  £t  res  satis  ma- 
nifestis  indiciis  declaratur.  Sexta  enim  fena  post 
octavamPentecostesvenit  Cadomum,  unde  tunc 
filius  regis  exierat.  cumquo  Nivernensis  optime.si 
vellet  transire  potnisset.  Sed  dicitur  ei  regem  cito 
esseventurum,autnavemregiamventurampropter 


tionibusprotelaret.  Certe  quisquis  et  quantuscun- 
que  fuerit  ille  consultor,  illico  audisse  debuerat : 
Vade  retro  Salana,  quia  non  sapis  eci  quce  Dei  sunt. 
Nec  persuadebitur  mundo,  quod  suasores  isti  Deum 
saperent,  sed  potius  pecuniam.  quain  immoderatc 
avaritia.  ardore  sitiunt,  olfecerunt,  ideoque  praedo 
nibus  et  sacrilegis  adha_rentes  consensu,  consilu. 
instruentes,  armantes  patrociniis,  insurrexerunt  u 
pauperes  Christi,  acceptantes  munera,  secuti  retn 
butiones.  Nec  possunt  illorum  latere  nomina,  qua 
tum  evidentia  operis  manifestat.  tum  relatio  nun 
tiorum  partis  adversae,  tum  attestatio  litterarum 
quibusgloriantur  apud  regem  Anglorum,  se  proe< 


729 


VARIORUM  EPISTOL^:  AD  IPSUM  ET  ALIOS. 


730 


stetisse  viriliter,  et  quod  illis   tacentibus  erat  cre-  A  audiremur,  et  adversariis   nostris,   oppressoribus 


dibile,  persuasisse  domino  papa?,  ut  praefafi  regis 
immanitatera  intanta  patientia  sustineret.  In  qno 
timendum  est,ne  seductns  sanctus  erraverit  r.imis, 
adeo  utquod  in  Ecclasiam  Dei  deliquit,  etiam  cum 
voluerit,  nequeat  emendare.  Sic  solet  Deus  talia 
plerumque  punire  delicta,  ut  qui  divinitus  oblata 
gerendorumopporlunitate  non  ulitur.eadem  illiin 
perpetuum  auferatur.  Scrutauti  legem  loquimur  et 
scienti,  qui  quod  rlicitur,  sibi  familiaribus  clarum 
habet  exemplis.  Et  tamen  ut  culpam  suam,  quam 
sic  magisauget,  purgare  curia  videatur,in  nuntios 
nostros  retorquet,  quod  Ecclesiae  Dei,  de  tam  ma- 
nifestisinjuriis  etdamnis  justitia^non  sit  exhibita. 
Ergoquasirebene  gesta  consulunt,ut  sapientiores 


Ecclesiae,factaest,ut  scitis,non  prosequendreappel- 
lationisindulgentia.Interimsipaternoster,dominus 
CantuariensisvelletabIataremittere,etperniciosum 
compositionis  ineundoe  coaetaneis  et  postens  prae- 
bere  exemplum,  pacem  facere,  vobis  non  interpo- 
uentibus  partes  vestras,  cum  rege  potuerit,  etre- 
dire  in  gratiam  familiaritatis  antiquae.  Sed  et  absit 
haeclues  a  mentibus  nostris,ut  pro  quolibet  tempo- 
ralieraolumentojugulemus  animas  nostras,insana- 
bili  plagaconscientiasvulneremus,  et  nefando  vo- 
luptatis  aut  avaritiae  mercimonio  vendamus  Eccle- 
siae  libertatem,  et  posleros  pravo  corrumparaus 
exemplo.  Faciant  hoc,  si  volunt,  alii,  aut  potius 
nullus  faciat,   quia  nos  non  ita  instituti  sumus  a 


mittamus,ac  s,  perse  non  s.t  patens  injuria,damna  B  sanctis  Patribus,  qui  Cantuariensera  Ecclesiarare 


sintvel  pauca  velmodica,saepenon  sit  praedocom 
monitus,  nuntiis  nostris  illatae  non  sint  atrociores 
injuriae,  diu,imonimis  et  ultra  omnem  modum,  et 
contra  aequitatem  non  sit  exspectata  correctio.  Non 
sunt  innobis,pater,  sapientes  illi,  quos  quaerunt, 
non  potentes  aut  divites,quossempercontraEccle- 
siam  Dei  et  nos  habere  locum  videmus  in  curia,ut 
assidue  redeant  cum  triumpho.  Vix  sustentamur 
alienastipe,  et  fere,  nisi  nos  gratia  conservaret, 
ab  Ecclesia  Romanaattriti,quisoli  in  orbe  occiduo 
pro  illa  dimicamus,desererecogimur  causam  Chri- 
sti,  et  Ecclesiae  contemnere  libertatem.  Potuit  ab 
initioin  solum  regera  Anglorum,et  nostrasproscri- 
ptionis,etdepraedationisEcclesiaeculparefundi,qui 


xerunt  in  laboribus  multis,  et  tandem  mercedem 
laborum  receperunt  a  Domino.  Idem,  qui  auctor 
propositi,  conscientias  nostrae  testis  etDeus,quod 
dominus  Cantuariensis  praeelegit  in  exsilio  mori, 
quam  perniciosam  Ecclesias  vel  probrosam  inire 
concordiam.  Et  si  hoc,  quod  absit,  attentare,rarus 
estinter  nos.siquis  tamen,  qui  deincepsilliuspos- 
set  dominum  aut  consortium  sustinere.  Nobiscum 
depace  Ecclesias,  mediantibus  amicis,  tractabatur, 
cum  Joannes  de  Oxeneford  Roraam  proficiscens^ 
et  manifesto,  multis  justificatus,  perjurio  rediit 
triumphator,  et  ab  apostolica  sede,  furenti,  quasi 
per  se  nonsatis  insaniret,  cornua  attulit  peccatori. 
Ab  ea  die  proscripto  nostra,  quae  antea  soli  regi  et 


ncpw  AtMt0iiiiao«.„n       •  ■  i"v",""t,w  uuaua,  quteamea  sou  regi  e 

^::;l,tl       tS,"^  LS'°e.,m'Se.ra,,.0neffi,a,'S.el  C  sms  poera.  taputari.  Ecclesiao,  Romanam  dfssi- 


sexus.sinereverentia  dignitatis  autordinis,  circiter 
qua.iringentos  innocentes  addixit  exsilio,  Cantua- 
neusemcumomnibuspossessionibus  et  bonis  suis 
contiscavitecclesiam,bonavacantiumsediumoccu- 
pans,  non  permisit  in  eis  episcopos  et  abbates  re- 
gulariter  ordinari.  Dici  non  potest,  quot  animae 
sine  confirmationis  sacramento  excesserint.  quot 
criminosi sine  pcenitentiaetabsolutione decesserint, 
quot  sacrae  virgines  optata  consecrationefraudataa 
sint,quotcausaecum  ecclesiarum  etinjuste  oppres- 
sorum  dispendio  exspiraverint,  quanta  injustitia 
totara  possederit  Angliam,  quanta  perditionis  ani- 
marum  janua  Satanas  sit  aperta,  pastoribus  ovium 
Chnstiaut  in  exsilium  actis,aut  coactis  obmules- 
cere  et  silere  a  bonis,  aut  illectis  ut  praberentsub 

praetextureligionisetdispensationisarmainiquitatis 
peccato.etipsos  serpentesetantiqui  serpentismem- 
bra  perniciosis  consiliis  toxicarent.  Tantas  et  tam 
patentes  Christi  injuriassaepe.imocontinue  persex 
annos  prosecuti  sumusin  audUoriisvestris,parati 
in  lpsa  malorum  novitate,  cum  adhuc  essetis  Se- 
noms,et  nuntii  regis  adessent,appellationes  prose- 
qm.quae  vel  a  nobis  vel  contra  nos  fuerant  iusti- 
tuhE.Non  placuit  ut  audiremur  tunc,quando  nobis 
adhuc  al.quid,  etsi  modicum,  suberatfacultat.s,  et 
atnicis  et  adjulonbus  non  nihil  spei.  Longum  erit, 
et  vob.s.ut  timemus,  taadiosum,  si  retexamus  quo- 
hes  uos  obtulerimus  ad  agendum,  nec  placuit  ut 


mulatione  vel  consensuauctoremhabuit,  cumper- 
seculori,  in  malitiaperduranti,  sit  indulta  dilatio, 
etquodammodohcentia  praestita  incubandieccle- 
siis,ettorquendiinnocentes.Etnobis,siquid  solatii 
videbatur  esse   porrectum,    statim  missis  e  latere 
nunt.isautlitteris  impediebatur,  ne  votivum  aut 
debitum  sortiretur  effectum.   Nobis  etiam  tacenti- 
bus,  rerum  eventusistaesse  convincit.  Ecce  enim 
cumpaxnostra,sicutmultinoverunt,  esse  in  januis 
et  Ecclesia  solatium,  ut  putabamus,  efficax  a  sanc- 
tissimo  Patre  Romanopontificeaccepisset,  superve- 
nientesnuntii  regis  abstulerunt  pacem,et  absolutis 
excommunicatis  nostris,  etiam  spem  reconciliatio- 
nis  visi  sunt  praeclusisse.Siquidem  denuntiaverunt 
D  eis,  et  aliis   adversariis   Ecclesiae,    ut  si  hbuerit, 
sex    annorum   appellationes,   quas   toties  prose- 
cuti  sumus,  et  interdum  obtinuimus,  prosequau- 
tur   in   festo  beati    Lucae,  scituri   quod    nullum 
eis  honoris,officii,beneticii,  aut  famaj  dispendium 
generabiturex  hoc,quod  tantolempore  excommu- 
nicatifuerunt.Unde  in  eo,  max.meapud  nostrates, 
justitia  viget  ecclesiastica,  quod  qui  per  annum 
excommunicationem  sustinent,  notari  solent  infa- 
mia.  Sed  ecce  ab  hujus  novitatis  exeraplo,et  quasi 
apostolico  privilegio.quodcontinetur  in  litteris.  so- 
lutus  estecclesiasticus  vigor.    Quid  ergo  superest, 
nisi  ut  uullius  moraeutisit  apud  provmciaks  sen- 
tentia.quam  sineomni  poena  vident  tam  facile  posse 


m 


S.  THOMjE  cantuar.  archiep. 


732 


dissolvi  ?  Juraverunt  tamen.ut  dicitur.se  staturos  A 
mandato domini  papae,  scd  praecipitur  esse  abscon- 
ditum.  Deus  bone  !  Quid  rei  est,  quod  quae  contra 
Ecclesiam  fiunt,  licenter  praedicantur  in  foro,  ut 
trahi  possintad  consequentiara  ;  etsi  quid  pro  Eo- 
clesia  fit,  cujus  exemplum  possit  esse  laudabile,et 
prodesse  in  posterurn,  illud  apostolica  sedesjubet 
abscondi  ?  Cum  ergo  sic  apud  vos.proevalentibus 
fautoribus  regis  aut  potius  inalitke,  aut  pecuniae 
amatoribus,  causa  Christi  tractetur,  cur  a  nobis 
exigitur,  ut  mittamus  nuntios  sapientes,  quasi  vos 
ipsi  nondebueritistam justam  causam,tam  manife- 

stam  defendere,etiam  tacentibus  universis  ?  Ad  hoc 
enim  estis  in  mundi  cardine  constituti,  utliberetis 
pauperemapotente,utjustitiamdecernatisetfacia- 


Eiconsuliissiraevulneris  deteguntur  incommoda 
qui  compalitur  aut  medetur  :  nec  in  necessitate 
quisquam  potiusadeundus est  eo,quiipsam consue- 
vitfideliterexpedire.  Etquidem  Anglicanae  Ecclesiee 
gravissimanecessitasest,  et  a  mnltis  diebus  jam 
fere  insanahilis  plaga.cui  medelamplurimi  promi- 
serunt,  sedjara  fere  sex  annoruin  prorsus  elapso 
curriculo,prseter  vos  non  fuit  ab  Ecclesia  Roraana 
descendens,  qui  adjuvaret.  Quaerebantalii  fortasse 
qua_  sua  sunt,  et  Christi  postposuerunt  gloriau_,et 
Ecclesiashonestatem.  Sed  vos  abhomine  illo,  qui 
coruptibili  auro,etargento,elvariislenociniis  mun- 
dana.  suppellectilis  contrahentes  corrumpere  con- 
suevit,  nihil  praeter  sinceritatem  conscientiae  retu- 
listis.  Nec  vos  poeniteat  hunc  Ecclesiee  Dei  gratis 


tbinter  fihos  horainura.Nos  sane  viros  honestos  et  B  pnestitisse  laborem,  nec  vos  arbilreraini  raodicara 


litteratoscredebamus,quos  via  Romanaabsorbuit 
Qua.  tamen  nobis  utilitasin  sanguine  eorum  ?  Nun- 
quid  mittemus  pluresut  etipsi  moriantur,ut  inno- 
centium  minuatur  numerus  vel  annulletur,et  tyran- 
nus,  illis,  exstinctis,  licenter  dominetur  Ecclesiae 
nullo  contradicente?Si  appellationesprosequendae 
sunt,  quare  cum  nascebantur,  an  nondum  expira- 
verant,  non  sunt  examinatae  ?  Satius  enim  fuerat, 
nobis  eas  tunc  expediri,  aut  saltem  denuntiare  no- 
bis,  ut  aliquid  aliud  negotii  ageremus  quo  vitam 
nostram  possemus  utcunque  lransigere,etcausam 
suamDeocommitterimusexpediendam?Spoliatiet 
nudisumus.  Satishactenusdelusionibus  hujusmodi 
fatigatis  consultius  esse  credimus,  ut  vitam  in  ora- 
tionibus,quam  in  litibusfiniamus,domesticis  exem-  G 
plisedoctinede  caetero  non  modoopera  etimpensa 
nobis  periclitetur,  sed  etanima:  Christus,  cuieam 
committimus,Ecclesiaesu8e  deincepssitpatronuset 
causee.Sedfortassedicetaliquis,quoniam  pro  boni 
pacis,  et  quae  praemisimus  gesta  sunt,  et  toties  in- 
dulta  dilatio.et  dispensandi  ratio  admissa  est.Uti- 
que  si  pax  exspectatur  aDeo,  peccatis,  et  his  quae 
contra  legem  fiunt,  procuranda  non  est.  Si  a  Deo 
futura  non  est,  nec  est  Ecclesiae  necessaria,  nec 
alicuiutiiis.Bonorumnostrorum  non  indiget  Deus, 
sed  certe  peccatorum  nostrorum  minus,  ad  expe- 
diendamjustitiametmisericordiamsuam,etfortasse 
tandiu  dilata  est  pax,  quia  non  via  Domini,  sed 
humana  procurabatur  astutia.Excessimus  modum 
sed  urget  nos  necessitas,  quae  nec  modo,nec  regulae  D 
necessitate  arctatur.  Et  spiritus  sanctus  qui  in  vo- 
bis  est,  persuadebit,  ut  necessario  excedentibus 
indulgeatis  et  compatiamini.In  summa  pietatis  ve- 
strae  genibus  provoluti  supplicamus  attentius,  ut 
hffic  omuia  intimetisdominopapee,et  persuadeatis 
ei  nede  caetero  circumventoribus  credat.quiamore 
sordium  allecti  ipsum  conantur  inducere,  ut  inlae- 
sione  nostra  animam   suam  perdat,   et  causam 

Christi. 

EPISTOLA  CCCXCI. 

EORUMDEM  AD  GRATIANUM. 

Gratiawo  Romanae Ecclesiee subdiaconi,coexsules 
beati  Thom_e  martyris. 


jam  sucepisse  raercedem ,  cui  duplex  virtutisfru- 
ctus  redditus  est  :  in  conscientia  alter,  alter  in  glo- 
ria.  Sed  utrumque  perseverantia  multiplicabit,  et 
dum  Anglicana  in  Christo  spirabit  Ecclesia,merito 
recolet  se  vobis  esse  obnoxiam.  Scitis  quam  mise- 
rabiliter  lacerataetconculeata  sic  hactenus,  quam 
variis  delusionibus,  et  quoties  ipsius  sit  impedita 
justitia,  quam  saepe  solatia  debita,  sibi  collata 
videbantur,  ab  apostolica  sede  missis  e  regione  lit- 
teris  aut  nuntiis,et  indultis  adversae  parti  dilationi- 
bus  subtracta  sint  :  quomodo  quidem  de  dominis 
cardinalibus  et  decurialibus  amicis,  afflictffi  vulne- 
ribus  vulnera  influxerunt,  ut  jam  non  sit  dolor.si- 
cut  dolor  ejus.  Poterant  haec  ab  initio  regi  Anglo- 
rumimputarietcomplicibussuis,quihorumomnium 
in  injuriara  Dei  causa  et  artifex  est,  cui  si  antequam 
curia  justiticaset  illura,  qui  schismatis  conciliator 
fuerat,  vellemus  ablata  remittere,  et  in  laesionem 
Ecclesiae  perniciosum  compositionis  dare  exemplum 
pacem  mediantibus  amicis,  cessante  opera  sedis 
apostolicee  eramus  habituri.  Sed  absit,  ut  pro  Deo 
coepta,  siccontra  Deumfiniatur  causa,  utpro  quo- 
cunqueemolumentoChristititulum  distrahamus  et 
Ecclesiae  libertatem.  Testis  est  inspector  cordium, 
quod  dominus  et  pater  noster  mori  inallet,  et  nos  ei 
consepeliri,  tantum  morientes  in  Domino.  A  diebus 
autem  Joannis  de  Oxeneford,  non  modo  a  preefato 
rege,  sed  etab  Ecclesia  Romana  vim  patimur,  qua. 
usqueinfinemsextiannidatisdilationibusprotraxit 

exsilium  nostrum,  et  persecutores  Ecclesiee,  qui 
spoliis  nostris  corrupti  sunt,  et  alios  corrumpunt, 
cum  triumpho  reraittit  et  gloria.  Illi  autem  redeun- 
tes  regem,  quasi  per  se  non  satis  insaniret,  insti^ 
gant,  et  illos  qui  Ecclesiae  decreverant  adharere, 
minis  et  terroribus,  et  exquisitis  dolis  transire  fa- 
ciunt  in  adversam  figuram.  Experti  sumus  hoc  tum 
saepe,  tum  maxime  modo,  quandonovissiminuntn 
redierunt,quiaregem  pronum  ad  concordiam  ab  ipso 
revocaveruntintroitupacis,  suadentes  ut  suos  pro- 
sequi  patiatur  appellationes  in  festo  beati  Lucae, 
quae  variis  subterf ugiis  mterpositffi  sunt,  etiam  post 
inhibitionem  a  domino  papa  factam,  quia  contra 
voluntatem  suam,  si  perseveraverit,  nihil  facere 


733 


VARfORUM  EPISTOLE  AD  IPSUM  ET  ALIOS. 


734 


corapelletur.  Interira  absolutisuntquiexcoramuni-  A  puellae,sicut  et  pueri  furari  nituntur.  Sed  si  etiam 
cari  meruerant  hujus  schismatis  incentores.etspo-  palam  fieret,  videte  ne  a  vobis  aliquo  modo  inun- 
liatoresnostri,  indulto  sibi  privilegio,  ne  quoddi-  ctio  filiae  regis  Francorum  prohibeatur.  De  innun- 
spendium  honoris,  offioii.beneficii,  aut  famae  con-      ctionequoquepuerinolitenimiuraturbari.sed  vobis 

4__«-_V-_or_f     _-_->*     l-_  _-__-_       ._....]        ....i,1 __._.*_      ?___"__        ■  i  •  •  .       _  .....  .. 


trahant  ex  hoc,  quod  anathematis  vinculo  tandiu 
innodati  fuerunt.Quod  quain  recteet  salubriter  Ec- 
clesiae  factum  sit,  viderit  Deus  et  judicet.Seddicitur 
eosjurasse,  quod  stabunt  mandato  domini  papae, 
idquepraecipituroccultari,neforteinnotescataliquid 
proEcclesiagestum,quodad  ipsiuspertineat  hones- 
tatem,cumecontrapublicepraediceturinforo,siquid 
inperniciemejuspraesumptumestautindultum.Cum 
ergoparsnostraabinitioprosecutasitappollationes 
omnes,  et  singulis  annis  obtidit  diffugiente  parte 
adversa,  et  illa  plus  profecerit  in  malitiasua.quam 


imputate.qui  litteras  non  misistis,  quae  poterant 
consecrationem  impedire.Nolite  igitur  super  regem 
aut  super  episcopos  vestros  aliquam  sententiam 
dare,  quandiu  de  pace  vestra  tractatur,  sed  patien- 
ter  sustinere,donec  veniat  dies  laetitiae  et  pacis,  vel 
dies  irae  et  indignationis.  Credo  tamen  quod  per 
Nivernensem  pax  vestra non  fiet.quoniam  Senonen- 
sis  pacera  cum  rege  Anglorum  amplius  quaerit, 
quam  vestram.  Plurimum  enim  affectat  loqui  cum 
rege,  et  dixit  mihi  raanifeste,  quod  si  osculumrex 
vobis  vellet  indulgere,in  omnibus  aliis  satis  illi esset 


nos  ininnocentia  et  justitia  nostra.qui  sani  capitis  b  parcendum.  Me  etiam  increpavit  quod  italoquebar 


audebit  suadere,  ut  haec  ulterius  prasstigia  conse 
ctemur?Quaeestutilitasintotlaboribus,et  expensis, 
et  sanguine  innocentium,  qui  pro  testamento  Dei 
animas  posuerunt?Utiquenonestnobistanti  novis 
delusionibus  vexari  in  curia  sine  fructu,ut  nosqui 
residui  sumus,  veliraus  sine  causa  morientium  esse 
consortes,  sed  Deo  causam  suam  potius  committi- 
mus  dirigendam.Si  quis  enim  nostrorura  conventus 
fuerit,  ut  ad  curiam  iterarripiat,  olimquodvulpes 
aegroto  cautaleoni  respondit : 

Quia  me  vestigia  terrent 
Omnia  te  adversum  spectantia,nulla  retrorsum. 
Etiterhoc,donecspesprofectus  aliunde  luceat,  de- 
testabitur.  Vestris  itaque  pedibus  provolutisuppli- 


de  vobis  et  contra  regem,  et  utcerte  cognovj,  pax 
vestra  in  manu  sua  non  poterit  prosperari.  Ob  hoc 
enim  recessitab  eoarchidiaconusBituricensis,fide- 
lissimus  vester,  et  episcopus  ille  apud  Maantam 
moratur,  exspectaturus  ibi  adventum  regis  Anglo- 
rum  per  quindecim  dies  :  et  post,  si  rex  non  vene- 
rit,  reversurus  ad  mare  per  Normanniam,  ut  pro- 
curationemregiamhabeat.quamhucusquesuscepit, 
et  moram  faciat  longiorem.Reginam  tamen,  et  Ri- 
cardum  deHumez  convenit  ipse,  utnaves  solverent, 
et  viam  maris  sibi  aperirent,  quam  non  solum  ei, 
sed  omnibus  propter  eum  fecerant  inbiberi.Ipsi  au- 
tem  noluerunt.  A  manifesto  igilur  contemptu  et  de- 
fectu  episcopus  debuit  dies  computare,  sed  noluit. 


camus  attentiusquatenus  sanctissimo  patri  et  pa-  C  Im0  cum  reginafamiliare  colloquium  habuit,etin- 


stori  Ecclesiae,  domino  papae,  per  vos  ornnia  haec 
innotescanl,  et  persuadeatis  ei,  ne  se  deinceps  cir- 
cumveniri  tam  facile  patiatur  :  et  si  eum  oculusvel 
pes  aut  manus  ulteriusappetatscandalo,quicunque 
ille  sit,  a  consilii  sui  corpore  ipsura  resecare  non 
pigritetur.  Quia  melius  est,  ut  amputato  auctore 
scandali  sineeo  vitarapromereaturcelernai__,quam 
abeosepatiaturpertrahi,quodabsit!ingehcnnam. 
EPISTOLA  CCCXCII. 

FiDELIS  CUJUSDAM  EPISTOIA  AD  TI10MAM  CANTUAR. 

Thom/e  Cantuariensi  archiepiscopo,suus  fidelis. 
Transacta  Dominica  rex  apud  Londonias  filium 
suum  cingulomilitiae  donavit.  Eumdemque  statim 


ducias  dedit,  quas  illa  voluit,  utpote  qui  regis  gra- 
tiam  et  Senonensis  cum  rege  pacem  potius,  quam 
vestram  dicitur  affectare.  Videteergo,  ne  quis  vos 
seducat,  neinmorte  vestra  gratiam  reconciliationis 
inveniant,  qui  sunt  inimici  ad  invicem.  Videte  etiam, 
cui  verbum  vestrum  commisistis  :  et  si  vobis  bene 
videtur  de  illo,  certe  aliter  vobis  videtur,  quam 
omnibus  aliis,qui  videntillum.  Praeterea properate 
etloquamini  cura  illo  Nivernensi,  adhibito  Seno- 
nensi,ut  statiin  verbum  sibi  commissuu.  exsequatur, 
vel  omnmo  dimittat,  neque  per  Normanniam,  imo 
per  Flandriam  iter  suum  disponat.  Interim  autem 
ad  nullam  sententiam  procedatis,  nisi  forte  super 
Eboracensemponerepossetis.Dominus  Vigornensis, 


gt  .  ,  ,  *  -~~ .  f_  v_._v.l  ._    £--v_  ..  _-\_   _1  ...     __,\_>_1-LL_  Lt-.        MpUlUCIl.l,, 

fcboracensis  in  regem  inunxit.lbique  rex  filiis  suis  D  fidelissimus  Ecclesia.  Cantuariensis  filius,  nondum 
terras  snas  divisif    cimcii.   r-.in.i.-n...;..,..-     -.._:._  __       .__      •__•_..         .  .  .   _     .     .  ... 


terras  suas  divisit,  cunctis  admiranlibus,  quid  te 
caetero  sitfacturus.  Adventum  suum  in  Normanniam 
quotidie  facit  praedicari.ut  magis  timeatur.Sednou 
veniet,  quandiu  pacem  regis  Francorum  habuerit. 
Mandavit  etiam  Ricardo  de Humes  quod filiam  regis 

Francorum  cura regina  Cadomi  morantera  vestibus, 
equitaturis,  et  farailiadecenter  instrueret  ad  trans- 
fretandum,  quandoipse  maudaret.  Hoc  autem  fa- 
ctura  est,  ut  audiat  rex  Francorura,  et  ab  indigna- 
tione.quamde  contemptufiliae  concepit,aliquantis- 
por  quiescat.  Non  enira  mandatutn  est,  ut  statim 
eat,  sed  pra.pai.ari  jubetur,  ut  quando  r..x  miserit 
pro  ea,  ire  non  differat.  Forteergo  consecrationem 


transfretavit,  sed  honori  Ecclesiae  et  libertati  om- 
nino  inteudit.  Valeat  dominus  meus,  et  voluntatem 
suam  et  statum  mihi  servo  suo  prolixius  scribat. 
Valeat  in  aeternum  et  ultra. 

EPISTOLA  CCCXCllI. 

AMici  CUJUSDVM  AD   JOANNEM  SARKSBBRIBNSEll. 

Joanni  Saresberiensi,  quidara  amicus. 

Segnius  irritant  animum  demissa  per  aurem, 

Quam  qux  sunt  oculis  subjecta  fidelibus. 

Si  de  his  igitur,  quae  auditu  solo  didici,  minus  lu- 

culentam  fecero  narrationem,  veniam  peto.  Con- 

stantia  enim  veritatis  et  manifestior  quaesitorum  a 


735 


S.THOMiE  CANTUAR.  ARCHIEP. 


736 


vobis  expositio  estpenesillos,  qui  rem  gestam  con- 
spexerunt.  Novit  autem  dilectio  vestra  dominum 
Rothomagensem  et  Nivernensem  episcopum  a  do- 
mino  papa  ad  regem  Anglorum  pro  transactione  in- 
ter  praedictum  regem  et  dominum  Cantuariensem 
formanda  transmissos  fuisse  legatos.  Arripiensigi- 
turiterNivernensisadmandatumdomini  papae,de- 
ferens  secum  transactionis  formam  a  domino  papa 
dictatam  cum  comminatoriis  ad  eumdem,  in  Neu- 
striam  usque  pervenit.  Conveniens  itaque  Rotho- 
magensemparatuserattransfretandiinirelaborem. 
Erat  enimrexAngliae,utetiamvestra  novitdilectio, 
tunctemporis  in  Anglia.  Rex  igitur  auditis  his  Ni- 
vernensi  obviam  misit,  mandanset  monens,  ne  ca- 
sus  subiret  marinos,  sed  ipsius  adventum  in  Nor- 
mannia  patienter  praestolaretur.  Erat  enim  imprae- 
sentiaruminfinesillosremeaturus.  Regressum  ergo 
HothomagensisetNivernensisdiligenter  convenien- 
tes,  commonitorias  domini  papae,  pacis  faciendae 
formam  continentes  illi  obtulerunt,  quorura  sermo 
hoc  demum  fine  resedit.  Spopondit  rex  praetaxatis 
legatis  sead  nutum  et  voluntateindominipapae  sine 
fuco  simultatis  restiturum  domino  Cantuariensi  pa- 
cem  suam,  ecclesiam  suam,  possessiones  ecclesia? 
suac  in  integrum,  gratiam  etiam  suam,  licetde  prae- 
cepto  apostolico  ad  gratiae  restitutionem  non  coge- 
retur,  unum  vehementer  laborans  excipere  de  his 
quae  dominuspapa  mandaverat,  osculum  videlicet, 
quoniam  huic  publice  in  conspectu  Francorum  apud 
Montem  Martyrum  abjuraverat.  Reversi  sunt  ergo 
Rothomagensis  et  Nivernensis  ad  dominum  Can-  ^ 
tuariensem  Senonis,  feria  quinta,  ut  recolo,  heb- 
domadaepraececlentisfestumMagdalenae,nuntiantes 
illi  quae  penes  regem  invenerant,  et  ut  ibi  pariter 
diem  reconciliationis  faciendae  assignarent.  Inter 
agendum  autem  haec  rex  Franciae,  et  rex  Angliae 
diem  colloquii  statuerant,  feriam  videlicet  secundam 
ante  festum  Magdalenae,  in  limitibus  suis  inter  Fir- 
mitatem,  oppidum  scilicet  in  pago  Carnotensi,  et 
Fretivalle,  castrum  videlicet  in  territorio  Turonensi. 
Dominus  vero  Senonensisinterim  consilium  dederat 
Cantuariensi,  quatenus  una  secum,  etcum  Rotho- 
magensi  et  Nivernensi,  regum  adiret  colloquium, 
adjiciens  inter  ipsum  et  regem  suum,  dum  tanta 
locorumintercapedine  disjungerentur,  nequaquam 
posse  componi.Dominusautem  Cantuariensis,  licet 
in  principio  renitens  injussus  ad  colloquium  acoe- 
dere,consilioSenonensisdemumacquievit,profecti- 
que  sunt  pariter ad  colloquium,Cantuariensis,Seno- 
nensis,  Rothomagensis,  Nivernensis.  Convenerunt 
igitur reges  in  unum  ad  tempus  colloquio  praefixum, 
rebusque  suis  secunda  et  tertia  feria  ante  festum 
Magdalenae  tractatis,  nullam  de  Cantuariensi  fece- 
runt  mentionem,  ita  etiam  ut  clerici  ipsius  a  collo- 
quio  secunda  die  ad  dominum  suum  revertentes 
nuntiarent  ei  reges  tinito   negotio   suo  recedere, 
vehementerque  expaverunt,  ne  qui  ad  colloquium 
non  invitatiaccesserant,  reverterentur  confusi.  In- 
tercesserant  tamen  interim  solita  dihgentia  pro 


A  Cantuariensi  ad  regem  Angliae  Senonensis,  Rotho- 
magensis,  Nivernensis,  concessitque  illis,    tandem 
rex  se  in  festo  Magdalenae  Cantuanensi  collocutu- 
rum,  et  omnia  ad  praeceptum  domini  papae  eidem 
redintegraturum,  solo  osculo  excepto,  ad  cujus  con- 
cessionem  apud  Montem  Martyrura,  necetiam  regis 
Franciae  precibus  potuit  inclinari.  Adjecitetiam  et 
juramento  sancivit  se  in  hujus  negatione  nullas 
Cantuariensi  praetendere  insidias,  et  Deum  saepius 
testando  Senonensem  super  ordinis  sui  periculura 
interposuitfidejussorem.Dicituretiararecedentibus 
secretius  instillasse,  se,  etsi  invite,  osculum  prius 
daturum,  quam  paceinfecta  ipse  et  Cantuariensis 
recederent  discordes.  Reversus  itaque  Senonensis 
ad  Cantuariensem,  indicavit  ei  quam  et  qualem 
g  dulcedinem  cum  in  vultu,  tum  in   verbis  regis  in- 
venerat,  rogans  et  monens  ne  in  osculi  exactione 
paratam  domini  sui  amilteret  dilectionem,  multis- 
queinterpositisadjecitetiam,quodetrexipseeidem 
prius  publice  promiserat,  regem,  cum  in  suas  pos- 
sessiones  veniret,  illum cum  pacis  osculo  et  maxiraa 
gratiarum  actione  recepturum.  Consilio  igitur  Seno- 
nensis  dominus  Cantuariensis  tanquam  paratus  etiam 
animam  pro  ovibus  suis  ponere  condescendit,  et 
sero  facto  nuntiatum  est  regi  domini  Canluariensis 
responsum.  Mane  autem  redeunte  in  festo  Magdale- 
nae,  summo  diluculo  rexad  limites  usque  prius  inter 
ipsum  et  regem  Francorum  colloquio  assignatos, 
quos  etCantuariensi,  utconvenirent,assignaverat, 
cum  infinitasuorum  multitudineprocessit.  Cantua- 
n  riensis  autem  serior  egressus,  comitante  illum  Se- 
J  nonensi  et  comite  Theobaldo,  concurrentibus  etiam 
catervatim  Francis,   qui  cum  rege  suo   ad  collo- 
quium  venerant,    ad  limites  pervenit  assignatos. 
Rex  autem,  ut  Cantuariensem  venientem  cognovit, 
a  multitudine  circumstantium  erumpens,  illi  occur- 
rit,praeveniensque  Cantuariensemsalutavit.  Finitis 
ad  invicem  salutationibus,  datisdexlris  etamplexi- 
bus,  secesserunt  in  partem  rex,  Cantuariensis,  et 
Senonensis.  Gantuariensis autera regi suo de injuriis 
sibi  et  Ecclesice  suse   illatis  conquerens,  serraone 
usus  et  vehementer  commotivo,  et  ut  revertens  Se- 
nonensis  testatus  est,materiae  tali  admodum  cognato. 
Deinde  soli  duo,  rex  scillicet  et  Cantuariensis,  in 
partem  secedentes,  de  secretis  suis  multo  diei spatio 
disseruerunt,  adeo  ut  quampluribus  astantiumtae- 
D  diosafieret  tam  diutinamoracollocutionis.  Conque- 
stus  est  autem  ibi  Cantuariensis  de  laesione  digni- 
tatis  Ecclesiae  suae,    maxime  in  novi  regis  corona 
tione,  enumeratisquotetquaepraedictaEcclesiare 
contulerat.maximecumderegnicoronainteripsu 
et  regem  Stephanum  fierct  disceptatio.  Rex  auteir 
causaui  coronationis  supradictae  assignans,  tunc 
statum  regni,  tum  iram  quam  in  Cantuariensen 
exercuerat,  promisit  se  omnia  correcturum  ad  vo 
lunlatemdominiCantuariensis,adjiciensfiliamregi! 
Franciaenondum  coronatam  ab  ipso  coronandam 
filium  etiam  suum  denuo  ab  illo  coronam  susceptu 
rum,  cumrecognitionedignitatisadEcclesiamCan 


737 


VARIORUM  EPISTOL^;  AD  IPSUM  ET  ALIOS. 


738 


tuariensern  pertinentis.  Ad  haec  promissa  Cantua-  A  audita  pace,  similiter  et  plures  alii,  sed  non  omnes, 


riensis  regi  suo  gratias  agens  ab  equo  descendit, 
seque  ad  pedes  illius  humiliavit.  Rex  autem  cum 
festatione  equum  linquens,  Gantuariensis  equum 
reascendentisascensorium.quod  vulgo  strivarium 
dicitur,  tenuit.  Sicigitur  reversi  sunt  rex  ad  suos 
Cantuariensis  ad  Francos.Rex  autem,  non  inito  alio 
consilio,publice  nuntiavit  se  cumCantuariensi  pa- 
cem  fecisse  ad  honorem  Dei  et  suum.  Convocatis 
igitur  hinc  inde  astantibus  restituit  Cantuariensi 
pacem  suam,  gratiam  suam,  ecclesiam  suam  et  pos- 
sessiones  ecclesias  suae  in  integrum.  Processerunt 
etiamcoexsulesdominiCantuariensisquiadfuerant 
et  ad  pedes  regis  sehumiliaverunt :  rex  autem,sua 
singulis  restituens,  suambenigne  pacemconcessit 


Deo  inde  coram  rege  gratias  devote  reddiderunt. 
Perlectis  vero  litteris,  nobis  amotis  consilium  inde 
rex  se  capturum  respondit.  Tunc  vocato  Walthero 
de  Insula,  et  cum  eodem  habito  consilio,  revocati 
sumus,  et  praesentibus  nobis  archidiaconus  vester 
Cantuariensis  in  haec  verba  respondit :  Dominus 
rex  mandatum  et  praeceptum  domini  sui  patris 
accepit  et  inde  consilium  habuit.  Respondit  igitur 
sic  :  Randulphusde  Broc,et  ministri  ejusdem  Ran- 
dulphi  similiter  cum  aliis  ministris  terras,  et  pos- 
sessiones  archiepiscopatus,  et  res,  ecclesias,  et  re- 
ditus  clericorum  archiepiscopi  diversis  in  locis 
praecepto  regis  patris  habuerant  ;  el  quoniam  nisi 
adhibitis  praefatis  ministris  instauramentum  cum 


eis  etgratiam  : liis  itagestis  voluitdominus  rex,  ut  B  manerio  archiepiscopi  veraciter  sciri  et  inquiri  non 


Cantuariensis  secum  statim  inNorthmanniam  veni- 
ret.tum  spatiandi  causa,  tum  ne  occultaretconcor- 
diamdiuturnitasdissensionis.  Promisit  et.iam  Can- 
tuarieusi  etsihs  sufficientemnecessaroiumadiuinis- 
trationem.  Cantuariensisautem,  quiaabsquelicen- 
tiaa  rege  et  Ecclesia  Francorumaccepta,  sine  iae- 
sione  nominis  sui  recedere  non  poterat,revertendi 
ad  ipsum  inducias  expetivit.Jussit  igitur  rex  inte- 
rim  Gantuariensem  ad  possessiones  suas  et  suorum 
recipiendasaliquem  clericorum  suoruminAngliam 
transmittere,ita  tamen  ut  prius  ad  illum  legatus 
veniret,  receptisquelitteris  suisadtiliura  suum,  et 
ad  caeteros  regni  custodes  securus  transfretaret.  His 
itaqueexsecutis,  rex.requisita  a  domino  Cantua- 


poterit,  diempraesentis  mandatiplenius  exsequendi 
ponit  et  assignat  vobis  dom  nas  rex  diem  Jovis 
crastinam  beati  Calixti  papae.  Quidam  autem  dehv 
tionem  istam  audientes  et  de  pace  firma  penitus 
desperantes,  malam  pacis  esse  significationem 
constanterasserunt ;  quidam  vera  reditum  termini 
hujus  habere  volunt  :  quod  potius  credendum  est. 
Sunt  itaque  omnes  vestri,  quos  in  Anglia  inveni- 
mus,  ita  de  pace  desperati,  quod  neque  litteris  do- 
mini  regis,  quas  extra  sigillum  pendentes  ostendi- 
mus,  neque  nobis,  qui  paci  factae  interfuimus,  et 
voce  viva  juramento  affirmamus,  credere  nolunt, 
nec  possunt.  Quidam  veronostrum,  cum  dominus 
rex  de  Londonia  versus  Windlesores  iter  faceret, 


riensi  benedictione,  recessit.  Quia  igitur  amico  no-  ^  in  via  accessimus  ad  eum,  et  ex  parte  vestra  cum 


stro,  sed  amicissimo  et  in  omnibus  voluntati  vestrae 
devote  magistro  Hereberto  legatio  haec  injuncta 
est,  rogoquatenus  vestra  oratione  ad  Deum  inter- 
cedente  adjutus  tutior  incedat.  Valete,  memor  mei. 

EPiSTOLA  CCCXCIV. 

NUNTll  SUl  AD  THOMAM  CaNTUAR. 

Domino  suo  charissimo  sui  salutem,  et  fidele  ser- 
vitium. 

Mandatum  vestrum,  juxta  quod  potuimus,  adim- 
plevimus,litteras  vestras  Willelmo  de  Einesfordia.et 
Willelmo  filio  Nigelli  liberavimus,et  eos  quacunque 
pcenausqueLondoniamattraximus.simulcumTur- 
stino  et  Osberto.  Et  cum  litteras  doraini  regis,  quas 
apud  vos  habuimus  juniori  regi  Angliae  ostendere 
paratiessemus,nullusistorum  quibusid  mandastis, 
coramrege  appareve  ausus  est.  Consilium  enim  a 
quiI)Usdamacceperant,quieos,ne  starentnobiscum 
in  negotio,  penitus  declinaverant.  Nos  vero  quibus 
incumbebat  negotium,  accepto  nobiscum  solo  Ro- 
berto  sacrista  Cantuariensi  audacter,  et  cum  omni 
(iiligentia,  consultis  taraon  Willelmo  filio  Aldeli,  et 
Radulpho  iilio  Stephani,  accessiraus  ad  regem  in 
camera  sua  apud  Westmonasterium,  die  lunae  prox- 
iinu  post  festum  beati  Michaelis,  residentibus  cum 
ipso  rege  comite  Reinaldo,  archidiacono  Cantua- 
riensi,  archidiacono  Pictaviensi,  Willelmo  de  S. 
Joanne,  et  multis  aliis.  Cornes  aulem  Reginaldus 


D 


omni  humilitate  et  diligentia  salutavimus  ;  lpse 
vero  benigne  nobis  respondit,  et  multo  vultum 
alacriorem  nobis  ostendit  in  via,  quam  coram 
justitiis  suis  prius  ostenderat.  Consulunt  autem 
vos  seoreto  per  nos  amici  nostri  multi,  quod  circa 
dominum  regem  moram  faciatis,  si  quo  modo  fieri 
potest.donecplenius  gratiam  ejus  etbonam  volun- 
tatem  adipiscimereamini.  Fere  tamen  omnes,  cum 
quibus  locuti  sumus,ita  personam  ves  tram  diligunt, 
et  accessum,  et  praesentiam  vestram  ita  concu- 
piscentianimo  desiderant,  quodvos  vixcrederetis, 
sed  timor  ipsos  dissiraulare  cogit,  quasi  non  dili- 
gant.  Domine,  audivimus,  et  a  quodam  familiari, 
quondam  vestro,  pro  certo  didicimus,  scimusetiam 
quia  verum  est  ;  dominus  rex  Angliae  per  Walthe- 
rum  de  Insula,  et  per  brevia  sua  per  eumdem  in 
partibusillistransmissa  submonuit,  Rogeriurn  Ebo- 
racensem,  dictum  archiepiscopum,  Gilbertum  Lon- 
doniensem,  Jocelinum  Saresberiensem  episcopos, 
et  de  omnibus  ecclesiis,  quaevacantin  Anglia,  qua- 
tuor  vel  sex  personas,  clericos,  ut  episcopos  suos 
secundum  ejus  voluntatem,  et  praedictorum  epi- 
scoporum  consilia  eligant,  et  eosdem  secundum 
voluntatem  suam,  et  istorum  consiiium  electos 
summo  ponlifici  ad  detrimentum Ecclesiae  Cantuari- 
ensis,  et  vestri  confusionem,  quod  Deus  avertat, 
consecrandos  destinent.  Inde  siquidem  est,  quod 
adventum  vestrum  in  Angliara  tantum  cupiat :  etin 


739  GILBERTI  FOLIOT  ABBATIS  GLOCESTRICE  740 

confosionepersonoevestneitafrequenteretimprobe  A  nondifFeratisetnobissuperhis  voluntatem  vestratn 

persistat.  Videmusautemhujus  machinationis  dia-  et  placitum  plenius  renuntietis,  quia  sicut  iste  ore 

bolicffi  nimis  cerla,  etomnibus  regionem  illam  in-  vobis  dicere  poterit,  soli  sine  capite,  et  auxilio 

habitantibuscredibilia  indicia.  Episcopus  enim  ille  sumus.  Nullusenim,quem  nobisproposuistis,man- 

dictus   Londoniensis,  sed   non   verus   episcopus,  dato  vestro,  neque  praecepto  obedire  ausus  est, 

jamdiu  inpartibus  lieverlacensibus  moram  fecit,  et  praeter  Robertum  sacristam,  qui  quantum  scivit  et 

quasi  beatumJoannem  ibide  madoraturus,  falsam  potuit,  in  negotio  operam  adhibuit.  Cum  vero,  si 

peregrinationem  simulavit,  ut  inde  similis  domino  forte  evenerit,  die  nobis  statuta  reslitutionem  re- 

suo,  etpastoris  suioperibusdetrahat,  etipsumnon  rumvestrarumfeceriot,  sicut  audiemus  et  intellige- 

aliter,  quam  cruentis  manibus  jugulare  machine-  mus,  in  continenti   vobis  renuntiabimus.  Valeat 

tur.  De   his   omnibus,   domine  venerande,    vobis  dominus  noster.  Lator  iste  secreto  quaedam  vobis 

providere  diligenter   studeatis,   et   ut    secundum  orerecitabit,  quae,  ut  pro  verocredantur,  abomina- 

consilium.quod  aDeo  desuper  datum  vobis  fuerit,  bilia  sunt :  et  tamen  vera  sunt.  Non  est  opus,  do- 

cura  pervigili,  animo  discreto,  infestationes  vobis  mine,  ut  pluribus  ista  revelata  sint,  sed  si  placet, 

insidiantium  Dei  auxilio,  qui  non  derelinquit  spe-  sepulti  sint  sermones,  cum  solus  ea  audieritis.  Hoc 

rantes  in   se,  valide  excutere  possitis.  De  caetero,  b  saepe  et  saepius,  domine,  vobis  memoriae  committi- 

domine,  quam  citius  litterae  domini  regis  visae  et  mus,  ne  in  Angliam  venire  festinetis,  nisi  puriorem 

auditae  fuerunt,  audivimus  dicere,  quod  rex  et  ar-  gratiam  doraini  regis  adipisci  possitis.  Non  est 

chidiaconi  statim  nunlium  quemdam  ad  regem  in  enim  homo  in  Anglia,  nec  etiam  solus  inter  omnes, 

Normanniamtransmiserunt,sedquid  mandaverint,  de  quibus  confidebatis,  qui   non  oranino  de   pace 

penitus   ignoramus.  Idcirco  latorem  praesentium  desperet,  et  colloquium  nostrum,  ethabitura  circa 

cum  maximafestinatione  advosmittimus,  ut  quod  eosdem,  qui  vobisconsulere  deberenletde  quibus 

audivimus  et  didicimus,  vobis  significemus.  Eum-  maxime  confidebamus,  vitant  omnes  communiter 

dem  ergo  vel  aliumnossinedilatione  ad  nosmittere  et  fugiunt.  Valete. 

GILBERTI  FOLIOT 

EX  ABBATE  GLOCESTRUE 
EPISCOPI  PRIMUM  HEREFORDIENSIS  DEINDE  LONDONIENSIS 

epistol^: 

ET  VARIORUM  AD  IPSUM  ET  ALIOS 

Nu-nc  primum  e  codicibus  mss  edidit  J.  A.  Giles,  LL.  D.  Eccles.  Angl.   presbyter,  et 

colleg.  G.  C.  Oxon,  olim.  socius. 

(Oxonii  et  Londini  1845,  8°  2  vol.) 

TO  THE 

RIGHT  HONOURABLE  SIR  JAMES  GRAHAM, 

ONE  OF  HER  MAJESTY'S 

PQlNGIPAL  SEGRETARIES  OF   STATE, 

BY  WHOSE  READY  KINDESS  THE  EDITOQ   WAS  ENABLED 

THUS  EARLY   TO  PLAGE  BEFORE  THE  PUBLIG 

THIS  FIRST  AND   GOMPLETE  GOLLEGTION  OF  THE 

LETTERS  OF  GILBERT  FOLIOT, 

BISHOP  OF  HEREFOHD   AND  LONDON 

AND   THE  RIVAL  OF   THOMAS  BECKET, 

THESE  VOLUMES  ARE  MOST  RESPEGTFULLY  DEDIGATED. 

C.  C.  C.  Oxford,  Jan.  4845. 


PRJSFATIO  | 

Ex  epistolis  in  causa  dissidii  Henricum  II  iuteret  S.  Thomam  Becketium  scriptis,  plurima  Gilbertum 
Foliot,  virumscientiaet  pietate,  non  minus  ac  in  rebus  ad  regni  regimen  speetantibus  peritia  conspi- 
cuum,  auctorem  agnoscunt, 

Eminentissimus  ille  vir,  tempore  opportuniori,  altissimam  tam  Ecclesire  quam  reipublicae  dignitatem 
conscendereJongeqnesuoscoaetaneosfamagloricepraecellerepotiiisset^sedilliacciditutsablimioreThomas 
Becketi  ingenio  vinceretur,  qui  ad  sedem  metropolitanam  Caotuariee  praelatus,  ob  hancrem,  utnon  raro 
fieri  solet,  odio  invidiseque  non  levem  in  modum  patuit. 


741  EPISTOLiE.  -  PR^FATIO.  742 

monwte^  Angliam  ,adiit-  Gilbertn*  *PWia  celeberrimo  Cluniacensi 

nos  praefuit,  atque  anno  1147  vel H is   »„  Hpp f™ ^pU,         •         Praepotentique  monasteno  novem  an- 
niensi  vacantemsublaius  est  Sito'ttf.22?2?JSrt  ep'SC0Paem  sedem-  defunoto  Roberto  Batho- 

nistrari  que\m  ^ 

methodus  ad  investiffatmnV^  volumina  hase  prodirent,  ejusmodi 

dubio  adhiberi  nulUM modo "SJB^^3SiSR2ift?g50a        ^'^P^l^rieosiorqueinvenitur,  sine 

Surp.fe^^^^ 

iroversiam  interco r iva  e'  eni™0„o/oto^ LQ".S,  nH  "Un°  Pr0.deunl  voluuaina  darissfmaE  diem  in  con- 
nisse  bas  epis[olasmrraffiaueToHla?k?o„i tZZJ  uivementur   magniquc  leclorem    refert  memi- 

regisadversusaSpfseonum  ran  naZ ST  £$£"""*• qa*  pr°d"ci  P01uer"ul  °'>  "*  qni  Henriei 
epistolasaceleberrimacuiusDarsm^naTn^"."!  suscepere.  At  vero.  cim  Gilberli  personam  et 
cienlem  ad  pp».S^SKlE^J^M!:.t2?^ep*Mlt*,,<,'y,,w,•  P»"'*  i.l«  observationes  suffl- 

stolis,  completa  fuerit  °  ™      les'  ed",s  Beckel1 «'  «orum  qui  ejus  partes  susceperunt  epi- 

FoKipTa!  nPunreSe,da„1|uCrt°rem  n"»'«*,n«8«  <u*  uueloritate  epislol*  istee,  velu.  genuina  Gilberli 

ifi^^^^^S^SS^^S^ c,odef (e  M,"s- m> aiK*  aonum  I2o°  *"»•»"*. 

^SioS^ 

tori  oocuirSu^i^&ltofii  ^SS^^fSS^  'T611'  pr0pter  Pecu,iares  ^*edi- 
tam  paucis  sparsuserrorib  usquara ^^me.4mironPrn  ^ln. 7  q"ffi-,n  d  °  continentur  inlucem  prodebit, 
tia.  AttamenUum  EpistoM 

reducere  qui  melius  huju Teditmnis  d  onos  to  Pripn.pii  n'"  ?  jaKent'  DUDC  fuit  eas  in  ordinem  illum 
suhjcetas  sunt,  plures  b  s  ef  ctiaS  Fei°^(  ^  Jam  anteaprelo 


:quiad  hnem  tomi  appo 


^i»f!^iS^SS^^^S!^  Ginbert0  Folioto  dum  Glocestri*  abbas  esset> ab 

episcopus  ;  ler.io  tandemPr5erun^  4  148'dum  Herefordiensis 


Satis  sit  dicere  quod  si  factu ,   est ems ,    n  Hin     editor  illam  tunc  temporis  discutere  non  audeat. 
,  ctionis  a  Theobaldo  scrffi  '  ,6,.>  ePistoIas  *«  et  41 2  hujus  colle- 

ipsum,  Becketum  et  regem  foJumXbJre  debu °  in  Z.  t '  h° SP ^0  &D  ami°itia  ad  inimicibam  inter 
cunda  hujus  collectionis  en  stolaSm  mwS  nnC  lr  ,ncred,b,h-.  tempons  mtervallo.  In  prima  et  se- 
classificatio  de  qua  superms n  te,  I  a  oar.e  S&SE2  ?  eden.dlS  °rdo  servatus  est  <Iua«*  ^neralis 
ad  quos  ascribuntur  exemnh  irVtH  P  ,o  ^h  pa  * d,sP0s,tae  sunt  secundum  ordinem  et  gradum  eorum 
4o  ad  archiPni^0  '  "emPU.g'at,a  •  {    ad  papam  ;  2"  ad  cardmales  ;  3°  ai  Ecclesire  fihos  in  Mn«rp  • 


743  GILBERTI  FOLlOT  ABBATIS  GLOCESTRIiE.  744 

Pneterea  in  Becketi  epistolarum  manuscriptis  quinque  vel  sex  inveniuntur  ab  episcopo  Londinensi 
scr.S elunalantum  n  Wilkins  Co»f^iw.qufflomnes  inpr«sentemcollectionem  translatesunt.preBter 
a  a  nme  in  Cavi  ius.  forte  non  exstant.  Uno  verbo,  ut  uihil  omittatur,  regula  ista  servata  fu.t  qua 
discet  lectori  quid  sibi  exquirendum  sit.tam  in  his  voluminibus  qua.uinaccedentibus  ser.ebus  quffi  Bec- 

kttSSSSh^SSS^k  Folioti  epistolas  contiuet,  altera  vero  collectio  omues  Becketi  epistolas  ; 
sed  illas  epistote  quo?  ab  Alexandro  papa,  ab  Henr.co  rege  aut  ab  alns  scriptoe  sunt,  inter  ub-amque  col- 
lectionem  divis»  fuerunt,  reperienturque  pluresinprajsentiscollectioms  fine,  cseterie  vcro  m  fiue  collec- 
tionis  quae  Becketi  epislolas  continet.  .  *,  .        .     n 

Haruraepistolarura  auctor  d»0  alia  opera  coraposuisse  supponitur,  videhcet  &»£Z*g^£°& 
tica  canticorum,  et  HomiUarum  collectionem.  Araboru.uistorumoperum  manuscripticod.ce.inBr.tann.- 
co  museo  et  alibi  oocurrunt.quorum  prius  prelo  subjectum  est;  sed  neutrum  s.ve  exparte  meriti.sive  ex 
a?io  fonle  aliquo  modo  dignura  hal.itum  est  quod  iu  haneoollectionemadmitteretur.etsi  dedicatori»  epi- 
stdffi  vel  prVfatioues  excerpt*  sunt  atque  propriis    convenientibusque  locis  in  h.s  volumin.bus  d.spo- 

^CaJalogus  pontiflcum  et  regu.u,  necnon  et  Anglicorumepiscoporum  cum  Gilberto  Folioto  ^tettporft- 
neorum.quemhicexaravimus.lectorem  laboriosa  ad  alia  opera  referendi  cura  hberab it.  Oim .  tamen 
multarum  epi»tolarum  inscriptiones  in  Cavi  ras.  initialem  tantum  htteram  dant  no.mmis  «Ju»  aM"ey 
scribuntur,  si  lector  justis  de  causis  aliquam  particularem  epistolam  ah.  ascnbendam  et  non  juxta  - 
tulum  afflxum  satius  duxent,  editor  se  reum  confilen  m  matena  erron  tam  evidenter  obnoxia,  non  du- 


bitabit. 


l(l)lprcefatio  in  Gantic.  est  epist.  212;  Prxfatioin  Homilias,  epist.  329.  Utramque  alias  cum  operibus 
exegeticis  Gilberti  dabiraus.  Edit.  Patr. 


CATALOGUS   REGUM  ET  PONTIFICUM 

Qui  cum  Gilberto  contemporanei  fuerunt. 


i.  Regum  Anglle. 
Stephanus  regnavit  ab  an.  1135  ad  4154. 
Henricus  II,  rex  Angliae,  regnavit  aban.  1154  ad  1188. 

2.    PONT1F1C.UM    MAXIMORUM. 

Celestinus  11.  1143  ad  1144. 

Lucius  II  1144adH4S. 

EugeniuslII.  1145  ad  1153. 

Anastasius  IV.  115f  ad  1 154. 

Adrianus  IV.  1154  ad  1159. 

Alexanderlll.  1159  ad  1181. 

LuciuslII.  1181  ad  1185. 

3.  PONT1F1CUM  EcCLESIjE  ANGLICANJS. 

Cantuak.  Arch.ep.  Theobaldus  1138  ad  1161.  Thomas  1162  ad  1170  .  Ricardus  1174  ad  1183. 

S.  Asaph.  episc.  Galfridus  Monum.  1151  ad  1175.  Adam  1175  ad  1180. 

Bangor   episc.  Mauntius  1139  ad  1162.  Willelmi  s  1162  ad  1171.  Gu.doil77  ad  1188. 

Bathon.  episc.  Robertus  1136.  ad  1174  Beg.naldus.  117't  ad  1191.  .  opffpiHll~   TI    ll80 

Cicestr.  episc.  Seffridus  1125.  ad  1132.  Hilarius  1148  ad  1172.  Joannes  117«  ad  1180  Seffndus   II.  1180 

LicfiV  efcov.  ep.  Walterus  1U9  ad  1161.  Ricardus  1162  ad  1182.   Girardus  puella  1182  ad  1184.  Hugo 

Nunant  1186  ad  1499.  f  ..,flB 

S.  David.ep.  David  1148  ad  1176.  Petrus  1176.  ad  1189.  Galfr.dus    186  ad  1198 
Ehen.  ep.  Nigellus  1183  ad  1169.  Galfridus  Ridel  1174  ad  1189   W.llelmus  1189  ad  1197. 
Exon.  ep.  Robertus  1128  ad  1150.  Hobertus  1150  ad  U59.  Bartholomaeus  1161  ad  1184. 

Se°ref.SepeRobertus  1131  ad  1 148.  Gilbertus  1148  ad  1161.  Robertus  Melid.  1164  ad  1167.  Robertus  Fol. 

1174  ad  1186.  ,      ,    v.     .         ..„.      ,   .,,,., 

Landav.  ep.  Vetredus  1139  ad  4  148.  Galfridus  1 153  ad4l54.  Nicolaus  lio4  ad  1483. 

Willelmus  1185  ad  1188.  _ 

Lincoln.  ep.  Robertus  1147  ad  1167.  Walterus  de  Const    1183  ad  118*. 
London.  ep.  Ricardus  1152  ad  1161.  Gilbertus  Foliot  1161   ad  1187.  Ricanlus  1189  ad  1198. 
Norw.  ep.  Everardus  1121  ad  1150.  Willelmus  1151  ad  4473.  Johannes  11  ,3 ad I  1200 
Roffens.  ep.  Waiterus  1147  ad  1182.  Waleranus  1182  ad  1184.  ^'Ibertus  4l8o  ad  121,. 
Salisb.  ep   Rogerius  1107  ab  1139.  Joeelinus  iiM  ad  1184    Hubertus  1189  ad 1193 
W.nton.  ep.  Henricus  1129  ad  1171 .  Ricardus  1173  ad  1189.  Godefndu= .14  80  a     l2»*- 
Wigorn.  ep   Simon  1125  ad  1150.  Aluredus  1150  ad  1158,  Joannes  41o8  ad  1483.  Rogetiu,  Itb*  ad  I17J 


EB^S^TuLUnus  1119  ad4140.  Ilcnricus,  1147  ad  1153.  S.  Willelmus  1453  ad  1154.  Rogerius 

4154adll8l.  jJjoe 

Carlisle  ep.  Ethelwulfus  1183  ad.  .  ,  Rernardus  1157  ad  118b. 
Cestr.  ep.  iidem  qui  Lic.t.  et  Cov.  ep.  ,.„,     ,.,8Q 

Dunelm  ep.  Galfridus  1128  ad  1140.  Willelmus  1143  ad  Ho2.  Hugo  1153  ad  1189. 


745 


EPISTOL^.  -  AN.  H39-48 


746 


EPISTOLiE  GILBERTI  FOLIOT. 


EPISTOLA   I.  A 

AD  B.  CERNELEIENSEM    ABBA.TEM. 

Charissimo  fratri  suo  B.  Cerneleiensi  Dei  gratia 
abbati,  frater  G.  Glocestriae  dictus  abbas,  consola- 
tionis  et  consilii  spiritu  semper  refoveri. 

Fortunam  vestram  plangitis,  et  deploratis  incom- 
moda,  quae  et  ipsi  pari  mcestitia  plangeremus,  nisi 
bonis  omnia  cooperati  in  bonum  ipso  Domini  Spi- 
ritudoceremur.  Sedquia  certumnobisest,quoniam 
hisquiexpropositovocanturad  vitam,  ideoinomni- 
bus  quae  demanuDomini  accipimus,  gaudemuset 
gratias agimus,attendentes  in  his  quae  prospera  sunt 
bonitatem,  in    adversis  disciplinam,   in  utrisque 
scientiam.quoniamflagellatDominusomnemfilium 
quem  recipit  (Hebr.  xn),  et  bonus  pater  sinon  vir- 
ga  visitat  iniquilates  in  ira,  tamen  misericordias  b 
non  continebit.  Unde  si  inter  incudem  et  malleum 
gemuistis  hactenus,  gemitus  iste  vobiserit  pro  can- 
tu,  cum  tanquam  vos  mondum  in  omnem  volun- 
tatem  opificis  sumrni  formatum  auro  purior  quod  per 
ignem  probatur,  postcrebras  Domini  concussiones 
enitescetis,  et  fortitudinis  et  constantiae,  et  laboris, 
et  tolerantiae  praemia  abipsocuiobedistisreportabi- 
tis.  Quiaveroconversaesthaereditasvestraad  alie- 
no?,  et  mentiti  suntvobis  filii  alieni  inveterati  die- 
rummalorum,claudicantessemper  asemitisbonis, 
abeuntes  retro  post  Satanam,  eligentes  magis  in  no- 
bis  Christumpersequiquam  sequiper  vos,  utilenon 
arbitror  ulterius  solo  sterili  mandare  semina,  porcis 
spargere  margaritas  (Matth.  vn),  fetorem  sentire 
de  proximo  proditorum.  Exieos  itaque  de  .<Egypto,  r 
in  proximo  futuro  concilio  absolutionem  a  domino 
papa  postulabitis  et,  dante  Domino,  impetrabitis, 
incontaminata  vita,  fama  in  omnibus  permanente 
illassa,  spiritua  Domino  serviendura  promptissimo, 
qui  eduxit  quasi  lumen  justitiam  vestram,  et  judi- 
cium  vestrum  deducet  tanquam  meridiem,  cui  notas 
fecistis  vias  vestras,  et  sperastis  in  eo  et  ipse  faciet 
(Psal.  xxxvi).  Ipse,  dante  Domino,  adero,  et  coad- 
jutor  existam.  Unum  tamen  obsecro,  ut  nec  corde, 
nec  corpore  discedatis  a  nobis,  sed  sit  nobis  una 
bonorum  communio,  charitas  una,  individua  vitae 
societas,  ut  ubi  vitae  bonee   tirocinia  transegistis, 
perfectionisornamentareponatis,  etjam  pene  om- 
nemexpertus  fortunam  mundum  et  quae  sua  sunt 
contetmiatis,  etipsum  de  sublimijara  ipso  altiorir-  n 
rideatis.  Valete.  De  itinere  certior,  vere  tamen  itu- 
rus,  vobis  certiora  mandabo. 
EflSTOLA  II. 

AD 

Poteram  me  cohibere  silentio,  si  non  animum 
moeror  impulisset,  at  instantis  pondus  injurire  me 
m  lamenta  ire  compellit.  Pridie  ex  quo  recessisti  a 


nobis  auditis  pejora  percepimus.  Referebat  frater 
Herefordia  reversus,  charum  illum  nostrum  quem 
digne  virum  nominem  Herefordiensis  Ecclesiae  de- 
canum  lacessituminjuriis  piis  bonorum  civium,per- 
secutum  lacrymis  urbem  exisse.  Angariatus  in  se, 
dispendia  rerumtulit  e  facili.  Leviterenim  in  scelus 
estprotractaimpietas.  Confractae  suntdomus,  apo- 
thecae  diruptae,  sublata  vasa,  distractae  pecuniae, 
supellex  undique  dissipata.  Sed  quid  ista  ?  Nunquid 
ita  ardens  illa  habendi  sitis  exstincta  est  ?  Non  hanc 
hujusnaturampassionisagnovimus.  Verumcupidi- 
tasplusnovitaccendiremedio.Iturinulterioresinju- 
rias,  transitur  in  villas,  devenitur  in  horrea,  excu- 
tiuntur  annonae,  deportantur  stramenta,  aporiatur 
ecclesia,  muniuntur  castella.  Prohquanta  maligna- 
tus  est  inimicus  insancto  (Psal. lxxiii)!  Prorumpat 
Ecclesias  fletus,  erumpat  ejulatio,  threni  deducan- 
turin  medium,  cithara  ejus  convertatur  in  luctum, 
etorganuminvocemflentium.SaraedominaturAgar 
(Gen.  xvi)  ;  quae  libera  erat  facta  est  ancilla,  et  filia 
principis  facta  est  sub  tributo.  Datur  ei   pro  cri- 
spanticrinecalvitium,  inciliciumstola  gloriae  ejus, 
et  pectoralis  fascia  commutatur.  In    sanctuarium 
Chaldaeus  ascendit,  licenter  operatus  est  malum, 
gloria  Domini  deputaturin  nihilum.  Stantlacrymae 
in    maxiliis  filiorum  ;  qui  absterget  eas  ?  Desolata 
estfacies  filiarum  Sion  ;quis  easdem  consolabitur  ? 
Sic  ascendente  superbia,  quis  jam   erit   miseriae 
[finis],  quae  injuriarum  futura  satietas  ?  Quis  obsta- 
bit  sceleri  ?quopraesidentecompe<ceturiniquitas? 
Nempe  capitis  interest  corpori  providere.  Ad  ipsum 
spectat  partis  cujusque  molestia.  Hoc  iu  alto  situm 
estne  fallaturintuitu,  sedinfirmaquaeque  visu  libe- 
riore  collustret.  Forma  rotundior,  eminens  statio, 
sensusimpressi.dignitatisecclesiasticaeministerium; 
certa  quaedam  ratione  depingunt.  Te,  Pater,  ista 
respiciunt,  te  lenimen  sibi  famenta  deposcunt.  Si 
tenes  baculum  quo  sustentes,  non  cessit  virgaqua 
corrigas.  Juxtaprophetam,  gladius  exacutus  est,  ut 
splendeat  limatus  est,{Ezech.xxi).  Stetinraanu  per- 
cutientiset  vindicantisopprobriaagminum  Dei  Isra- 
elis.  Audisti  atheum  improperantem  Domino,  et 
manus  tuas  ad  praelium  et  digitos  ad  bellum  non 
aptasti  ?  Nunquid  citra  necessitatem  strenuus  ad 
belli disciiraen inanesces ? Absit hoc  a tua gloria,  ne 
talesortiatur  laus  tua  dispeniium.consensum  cum 
possis  et  debeas  non  ulcisci.  Et  quidem  debes  ;  quia 
pastor  es.  Potes  ;  quia  gladium  portas.  Portas  qui- 
dem  gladium,  el  omuis  arraatura  fortium   ipsa  te 
inunit.  Siquaerisexpendium,  succinctus  lumbos  in 
areaDomini  perstitisti;  si  loricam  desideras,  justi- 
tiamiuduisti  utgigas:si  galeam,  spem  comraunem 
praestolaris ;  si  gladium,  sermo  Dei  vivus  et  efficax 


747 


GILBERTI  FOLIOT  ABBATIS  GLOCESTRIOE. 


748 


(Hebr.  ivi,  et  ipse  de  ore  tuo  devorabit  carnes  ;  si  A  medium  deductaest,  et  aliquorumpetitionedomini 

clypeum.  impugnantibus  te  fides  orthodoxa  furabi- 

tur ;  sioalceamenta,Patrumredundamus  exemplis. 

Procedat  miles  in  castra,  praelia  Domini  bellaturus, 

procedat,  et  agat  cum  fiducia.  Poterit  hostis  in 

lapide  de  torrente  et  vertigine  fundaeprosterni.  Sed 

rerum  sortedispendiapertimescis,  ne  multiplicatis 

incommodis  coacervet  hostis  injurias.  Pius  timor, 

sed  magnaconstantiajnam  si  pro  justitiapauca  ami- 

seris,  sacrificium  estquod  fecisti.  Si  cuncta  raptor 

abstulerit,  holocaustum  est  quod  libasti.  Denique 

nulla  cadit  aestimatio  iu  virtutem  ;  haec  tanto  pre- 


etiam  episcopiassensu  in  diemalterum  est  dilata 
sic  tamen  ut,  si  rem  item  differriimperialium  offi- 
ciorum  necessitas  ulla  compelleret,  id  ante  conte- 
statse  actionis  diemdenuntiareturalterutri.  Praepc- 
dientenecessitate,  quaesivitcomes  inducias  actioni: 
verumiddominusepiscopusnonexcondicto  actum 
esse  reputans,  severitati  nihil  detrahens,  senten- 
tiam  promulgavit  :  cumque  litteris,  ab  auctoritate 
vestra  susceptis.dominum  Wigorniensemin  eccle- 
sias  Glocestriae  eadem  ferre  sententiam  instanti 
submonitione  compelleret,  comes,  tum  per  directos 


tiosior  est,  quanto  tibi  rerum  temporalium  damno  litterarum  suarum  apices,tum  per  honestas  et  ido- 
majore  constiterit.  Thesaurus  absconditus  et  mar-  neas  personas,  sese  plenariae  satisfactioni  offerens, 
garita  coelestis  bono negotiatori j ure cesserunt,  quia  secundum  placitum domini  Wigorniensis  locum  sibi 
venditisomnibusillamsibicomparavit.Tibiquoque  b  et  tempus  exsequendae  et  implendae  justitiae  postu- 
virtus  adjudicabitur,  si  tibi  magno  constiterit.  Vir-      lavit  addici.  Et  ne  tergiversationis  aut  duplicitatis 


tus  granum  sinapis  est ;  quo  magis  atteritur,  eo  for- 
tiusinardescit(i/a?r.  iv).  Heec  pulvis  pigmentarius 
est,quomagispilotunditur,eoefficacioradsalutem, 
Si  prophetam  advertimus,  sub  umbra  quercus,  po- 
puli  et  terebinthi  non  bene  thymiama  accenditur. 
Umbra  terebinthi  est,  totum  quo  in  infimis  delecta- 
mur.  Sub  palpebra  diluculi,  illucescente  sole,  cum 
magnadiesaspiraverit,inclinabiturhaecumbraquia 
vanitas  est.  Beatus  homo,  qui  fit  ipsa  vanitas  vir- 
tutis  occasio.  Ideo  justus  ut  palma  florebit  (Psal. 
xcxi),  quia  stringitur  ejus  appetitus  ad  infima, 
scilicet  in  superna  dilatatur.  Ideo  justus  Domini  ut 
lampas  accenditur,  quia  renuens  consolari  in  infi- 
misaperit  os  suum  et  desursum  attrahens  spiritum 
totus  in  superna  illucescit.  Age  ergo,  pastor  insi- 
gnis,  excutienti  tibi  pallium,  projice  et  tunicam.  Si 
tibi  vepres  tollimus,  tu  gregem  pasces  in  liliis  ;  ubi 
etiam  virtuti,  quam  secuta  est,  totus  applaudet. 
EPISTOLA  III. 

AD  HENRICUM  WINTOMENSEM  EPISCOPUM,  A.     S.  LEGATUM. 

Patri  suo  et  domino  H.  Wintoniensi  Dei  gratia 
episcopo  et  sanctaesedisapostolicaelegato,  fraterG# 
ecclesiae  Beati  Petri  Glocestriae  dictus  abbas,  totius 
obedientiae  et  charitatis  obsequium. 

Quoniam  discretioni  vestrae,  in  Christo  amabilis 
Pater,  sollicitudoEcclesiarum  Dei  laudabili  circum- 
spectione  commissa  est,  ideo  super  his,  quae  inter 
dominum  Herefordiensem  et  dominum  Milonem, 
ejusdemcivitatis  comitem  actasunt,  quaedam.quse 
ad nos spectant,  vestrae  diligentiae  designamus.  Dis- 
sensionisitaqueintereos.multis  emergentibus  cau- 
sis,  res  eo  tandemproductaest  utdominusHerefor- 
diensis  coraiti  ipsi  suisque,  toti  etiam  civitati  Here- 
fordiensidivinainterdixeritsacramenta.Undecomes, 
non  minus  pietate  quam  necessitate  compulsus, 
tam nobis  quam multis aliis  astantibus,sese  ipsi  prae- 
sentavitecclesiae,primumdatainmanucanonicorum 
sponsione,  postmodumtextu  super  altare  posito,  se 
dieassignatainpraesentiaepiscopiet  ecclesiae  ipsius 
adfuturum,  et  quidquid  ecclesiastica  jurisdictione 
decretura  foret,  impleturura  sub  Ecclesi:e  testimo- 
niorepromisit.  Statuto  die  utroque  praesente,  resin 


cuj  uspiam  haberetur  suspectus,  dominum  abbatem 
Teochesberiae,  priorem  etiam  Lantoniensem  et  me 
ej  usdem  permissionis  implendae  fidej  ussores  allega- 
vit.  Verum  tam  ejus  humilitate,  quam  nostra  om- 
nium  fidejussione,  parvi  habita,  nihilominus  sen- 
tentia  in  nos  data  est.  Unde  cum  apud  non  vivis 
interdicantur  monasteria.mortuis  sepultura,  divina 
quoque  intermittantur  officia,  multipliciterligamur 
in  pcena,  qui  non  tenemur  in  culpa.  Vestrae  igitur 
eritdiligentiae  rem,  si  nimis  aggravata  est,  ex  animi 
modestia  temperare,  cumjuxta  papam  Stephanum 
pulsationem  hujusmodi  ultra  provinciae  terminos 
nequaquam  progredi,  sed  intra  provinciam  audiri  et 
n  a  comprovincialibus  terminari  oporteat,  nisi  forte, 
quod  hoc  minimeactum  est,  ad  sedem  apostolicam 
fueritappellatum.  Vestram  etiam  nequit  latere  pru- 
dentiam  tunc  multum  foredetrahendumseveritati: 
cum  subversiones  ecclesiarum  etstrages  imminent 
populorum  ; sicuteidem  vehementer  est  incuraben- 
dum,  cum  sic  correcti  simplices  fiunt  meliores,  non 
cum  exasperatimalireddunturnequiores.  Valeat  et 
in  perpetuum  illibata  conservetur  vestra  sublimitas. 

EPISTOLA IV. 

AD  SIMONEM   WIGORNIENSEM  EPISCOPUM. 

Patri  suo  domino  Simoni  Wigorniensi  Dei  gratia 
episcopo,  frater  GiLBEimJs  ecclesiae  Beati  Petri  Glo- 
cestriae  dictus  abbas,  cum  pietate  fructus  operari  j  u- 
stitiae. 

Compellit  me  charitas  et  debita  vobis  suadet  obe- 
dientia,  ut  quod  ad  honorem  vestrum  conservan- 
dumvelaliquatenusampliandumspectarecognove- 
ro,hocvobis,cumopportunumfuerit,etpraesenssug- 
geram  et  absens  scripto  commoneam.  Instant  prope 
tempora  periculosa  et  dies  mali  supervenerunt  no- 
bis  ( //  Tim.  m),  in  quibus  manu  inimici  hominis 
superseminatazizania  messem  bonam  pene  suffo- 
care  praevalent  aut  compriraere  (Matth.  xm)-  Nec 
tamengentilitasestinquasumus,sedomnigentilitate 
pejorinhumanacrudelitas.cuitotumquodlibetlicet, 
tolum  viluit  quod  honestum  est,  nil  amplectens  desi- 
derio  quod  Christianae  simplicitati  et  sacris  legibus 


D 


749 


EPISTOLjE,  —  AN.  1139-48. 


obviare  non  constet.  Nempe,  ut  audita  taceamus,  A 
vidimus  anteactahebdomada  ecclesiam  sanctasDei 
genitricis  apud  Slohtres  mirabili  modo  diruptam, 
tectum  ejus  manu  sacrilega  convulsum,  iu  parieti- 
busejusnunquamaedificatapropugnaculaimniissos 
satellites  impietatisdeservire  promptissimos.  Vidi- 
mus,  inquam,  et  doluimus,  locum  sanctuarii  sine 
honore,  ecclesiam  Dei  turpiter  contaminatam  et 
ausu  temerario  in  domicilium  Satanee  commutatam. 
Hujus  etiam  occasione  malitiae  quidam  ilios  expu- 
gnare  adorsi  sunt.  lstis  itaque  in  ecclesiam  istam 
lapides,  tela,  faces  jacientibus,  aliis  resistentibus. 
non  sine  sanguinis  efTusione  et  multa  hominuro  lae- 
sione  biduum  ibi  miserabili  confectum  est.  Scimus 
adhuclupos  intraparietes  ejusdem  ecclesiee  in  ipso 
ovili  Dominilatitantes,  et  in  gregem  Domini  simpli-  B 
cem  et  innocuum  laniantes,  aliter  fugari  non  posse, 
quam  si  bonus  pastor  adveniens eos  sonitu  buccinae 
etlatratu  canum  terreat.dissipetetdisperdat.  Hortor 
itaquepaternitatemvestramconsulendovobischan- 
tatequadebeo,  utcumhonestioribuseteruditioribus 
clericis  vestris  locum  flagitii  festinanter  adeatis,  et 
commissam  vobisEcclesiam  primo  purgari,deinde  re- 
dintegrari  faciatis.  Vel  si  monitionem  vestram  manus 
sacrilega  minus  auderet,  actoreset  adjutores  scele- 
ris  scientibus  et  videntibus  ipsis  gladio  Domini  fe- 
riatis,  ut  dum  in  futuro  concilio  hujuscemodi  tra- 
ctabuntur  excessus,  honor  sit  vobis  coram  simul 
discumbentibus  opposuisse  vos  murum  pro  domo 
Israel,  et  illatassibi  contumelias  repulisse  viriliter 
aut  vindicasse.  Vale. 

EPISTOLA  V.  G 

AD  COELESTINUM  PAPAM. 

Patri  suo  et  domino,  summo  Dei  gratia  pontifici 
Coelestino,  frater  G.  ecclesiae  Beati  Petri  Gloce- 
striae  dictus  abbas,  totum  quod  obedientiee  et  obse- 
quii  valet  humilis  et  promptadevotio. 

Eidelis  Dominus  in  omnibus  verbis  suis  (Psal. 

cxLiv),quiquodEcclesiaerepromisit,incessanterope- 
rari non  desinit ;  ipse ad  stabiliendam  fidem  et  con- 
firmandam  spem,  promisitse  usque  ad  consumma- 
tionem  seeculi  Ecclesiae  non  deesse,et juxta  verbum 
suura  nobiscum  manens  in  saecuia (Matlh.  xxvmj, 
sanctus  in  opere  et  promisso  verax  indubitata  fide 
agnoscitur.  Nuper  animos  omnium  nostrum  nubi- 
losa  caligo  confuderat  et  ad  decessum  domini  et 
i  Patrisnostrihonorandaememorieelnnocentiifugerat  D 
dilectusanobissupermontesBetheletadsupernorum 
colles  aromatum  aliquandiu  declinaverat.  Sed  dum 
vos  in  ipso  apostolatus  culmine  ejusdem  loco  sus- 
cipimus,  ipsam  in  vobis  dilecti  preesentiam  ream- 
plectimur  et  cum  omni  gratiarum  actione  et  tota 
animorum  alacritate  veneramur.  Obscuratumnobis 
fuerataurumetimmutatuscoloroptimus(rAren.iv)- 
sed  ecce  magis  rutilal  festivus  ornatus  Ecclesiee,' 
totum  nobis  convertens  in  gaudium  et  leetitiam  et 
solemmtatemprfficlaram.  Noctemmundo  feceratsol, 
aversus  m  tenebras ;  sed,  reassumpta  claritate,  to- 
tum  quod  tenebrarum  erat,  radio  gratissimea  lucis 


750 
illuminat.  Haerebant  lacrymae  inmaxillis  nostris,  et 
lntrapraecordiadoloraestuabatinclusus.duminipso 
rerumculmineadtantumcasumdissensionisschisma 
pio  timebamus  pavore  contingere.  Sed  subitum  infor- 
tuniumsubitaetiamfortunasecutaest,  etsicutunus 
Deus,unafides,  unnm  baptisma(£Mes.  iv),  sic  unus 
pastor  in  terris  totam  moderatur  Ecclesiam,  qui 

cunctascharitatecompaginans.omnesEcclesifepar- 
tes  una  facit  pietategaudere.  Vestree  igitur  curae  et 
prudentiae  nos  et  nostracommittimus,  etquantum 
pia  praesumit  devotio  pro  domino  et  amico  nostro 
NigelloEIiensiepiscopo  serenitati  vestrae  supplica- 
mus,  ut  ea  qua  filios  amplecti  charitate  non  desi- 
stitis  ipsum  suscipiatis  et  necessitatibus  ejus  pie 
subveniendo  caeteros  filios  vestros  arctiori  vobis 
charitatis  vinculo  astringatis.  In  eeternum  conser- 
vetur  incolumis  vestra  sublimitas,  in  Christo  di- 
lecte  Pater. 

EPISLOLAVI. 

AD  THEOBALDUM  CANTUARIEVSEM  ARCHIEPISCOPUM. 

Patri  suo  et  domino  Theobaldo  Cantuariensi  Dei 
gratia  archiepiscopo,  frater  G.  ecclesia?  Beati  Petri 
Glocestriae  dictus  abbas,  totum  quod  pacis,  quod 
gratiae,  quodsalutis. 

Gratias  ago  benevolentiae  vestras,  in  Chrislo  di- 
lecte  Pater,  quaj  me  dignata  est  et  filium  nominare 
et  ainicum  reputare ;  et  ut  fierem  suscepti  comes  iti- 
neris,  mihi  voluit  etiam  in  expensis  providere. 
Gratulorequidem,  si  venit  tempus  et  a  Domino 
opportunitas  data  est,  qua  possit  Ecclesia  vestra  de 
manu  suffocantis  eripi  et  quocunque  modo,  quo- 
cunque  labore  in  libertatem  dignitatis  antiquee  re- 
stitui.  Novitinspectorcordium  Deusquam  promptus 
forem  huic  exsequendo  negotio,  nisi  Ecclesiee  cui 

alligatussum.timeremundiqueemergentipericulor 
sed  noveritsanctitasvestra  equidemusquead  diem 
hanc  non  irruit  vehementius  terapestas  in  nos.  Ho- 
die  contra  comitem  Herefordiee,  cujus  sitis  in  omne 
quod habemus excandui t,causam  multo  sudore dis- 
tringimus  i  et  ipsum,  quem  si  absentes  essemus, 
nostraa  sperabamus  Ecclesiee  protectorem,  prasen- 
tes  experimur  infestissimum  hostem.  Episcopalia 
jamcontra  ipsum  arma  acuimus,  etcontra  ipsum  et 
oranes  suos  velutin  procinctu  astamus ;  aliorum  in- 
festantiura  nos  non  est  numerus,  contra  quos  hinc 
ferrum  tenentes,  hinc  lapidem,  pugnamus  et  vix 
proficimus.  Habebititaque  excusatum  hac  vice  me 
filium  vestrum  paterna  benignitas,  quem  vobis  ad 
praesens  necessitas  subtrahit,  non  voluntas.  Erunt 
omni  die  lacrymse  meee  in  maxiilis  meis,  donec 
reditum  vestrum  et  successum  audiam  et  redeunti 
Patri  leetus  occurram.  Interim  oratione  prosequar 
Dominum  meum,  cui  si  absens  ero   corpore,  in 
omni  negotio  praesens  spiritu  et  affectu  mentis'as- 
tabo.  Vale. 

EPISTOLAVII. 


AD  bumdem, 
Patri  suo  et  domino  Theobaldo  Cantuariensi  Dei 


751                                            GILBERTI  FOLIOT  ABBATIS  GLOCESTRIjE  752 

gratia  archiepiscopo,  frater  G.  ecclesiae  beati  Petri  A  Infelicesepulae,  ubitotum  corpus  absumitur.etspi- 

Glocestrioe  dictus  abbas,  pie  complendo  senarium,  ritus  in  nullo  reficitur.  Verura  tne  longe  aliter  epu- 

Sabbata  Sai)batorum  feliciter  adipisci.  lari,  tui  ratio  muneris  introspecta  persuadet.  Misisti 

Habui,  dilecte  Pater,  a  vestra  sublimitate  com-  mihipisces,sedduos,  majorem  unum.minorem  al- 

monitorium.utantediem  NalalemDominimevestro  terum,  ejusdemgenerisutrumquebonum.  Quaeom- 

praesentarem  conspectui,  paratus  suscepto  avobis  niainteriorem  horainem  meum  tot  replentferculis, 

itineriet  labori.  Kt  eo  quiilemergavos  animo  sum,  quoderudiunt  documentis.  Nam  primo  omnium, 

ea  charitate  devinctus,  ut  propter  vos  leve  repu-  quia  pisces  misisti,  mihi  piscatoremillum  maguum 

tem  totum  quod  minari  potest,  difflcultas  itineris,  ad  memoriam  revocasti.  mum,iuq:iam,piscatorem, 

aut  vexatio  corporis,  vel  urgens  auctoritas  obviae  quemDominus  vocatum  de  navi,  non  solum  homi- 

potestatis.   Sed  sunt  praeter  heec   instantia   mea  nes  piscari  voluit,  sed  ob  promptam  fidei  confessio- 

quotidiana  innumera,  quae  me  vinculis  non  solum  nem,apostolicoetiamculmini  praerogavit.  Suggeris 

ligatum  tenent,  scd  etiam  velut  immobilem  reddunt,  animae  meae  suis  indesinenter  praesentare conspecti- 

quibus  explicandis  cum  nullo  modo  sufficiam,  ar-  bus,  eo  quod  me  diu  jactatum  fluctibas  hamo  suae 

duummihiest,  utadpraesensmajoraattentareprae-  piscationis  extraxerit,  et  in  raagna   monachorum 
sumam.  Vale.                                                              B  urDe  suorum  collegio  deputaverit.  Quod  tamen  non 

EPISTOLA  VIII.  ita  dixerim,  ac  si  de  conversione  vel  conversatione 

ad  ucrREDUM  laudaviensem  EPiscorcM.  jam  mihi  securus  sim,  cumignoret  homo,  amore  sit 

Patri  suo  et  domino  U.  Landaviensi  Dei  gratia  dignus  an  odio  (Eccli.  xi),  et  unicuique  omnia  in 

episcopo,  frater  G.  ecclesiae  Beati  Petri  Glocestriae  posterum  reserventur.  Non  enim  in  sancto   loco 

dictus  abbas,  apto  rationis  moderamine  sibi credita  fuisse,  sed  magis  in  sanctitate  perstitisse,  laudabile 

dispensare.  esl-  Frustra  enim  currimus,  si  non  comprehendi- 

Dilectioni  vestrae   rogatus    litteras  mitto,   quas  mus.  Ktbene  inchoataprincipia,consummatio  sola 

misisse  debueram  non  rogatus.  Nequit  vestram  la-  remunerat.  Unde  et  filii  Israel,  post   exitum  de 

tere  prudentiam,  quin  pax  domus  Dei  sit  ordinata  ^Kgypto  et  maris  transitum,  quia  corde  non  ste- 

imperandiobediendiqueconcordiacohabitantium.  terunt,  tentati  sunt  et  perierunt  (Joan.  vi).Quem 

Et  quin  eadem  recte  administretur,  cum  raajorum  res  ista  non  moveat  ?  Ad  nos  respicit  haec  parabola : 

pioprudentique  consilio  filiorum  paret  humilis  et  ^gypto  enim  exire  est,  a  caecitatis  et  ignorantiae 

prompta  devotio.  Quod  si  praelatorum  justis  impe-  tenebris  in  lucem  fidei  pervenire.  Maris  transitus 

riis  subditorum  obedire  contemnit  audacia,  non  est  est,  virtute  baptismatis  a  vetustate  peccati  ra  novi- 

dubiumquininpraelatoruraomniumredundetinju-  c  tatem  gratiae  respirare.  In  deserto  perire  est,  post 

riam,quodinuniuscontemptumfueritignominiose  acceptam notitiarn  veritatis  et  gratiae,  peccatorum 

convulsum.  Vestram  ideo  rogamus  benevolentiain,  servituti  succumbere,  et  in  his  vitam   finire.  Non 

consulendoeliamcharitate  quadebemus,  uterranti  enim  qui  egreditur,  delicias  statim  accipit  repro- 

ovi  pastoris  exhibeatis  officium,  et  fratrem  illum  missas.  Nam  Jordanis  ille  famosissimus,  virga  Do- 

inordinate  ambulantem,qui  ecclesiam  de  Stringuen  mini  percussus,  in  se  divisus  est  et  quae  a  sinislns 

contra  abbatis  sui  et  totius  Kcclesia?  sua3  voluntatero  erant  aquae,  impetu  suo  in  mare  prolatae  sunt,  quae 

occupare  praesumpsit,  ad  pacem  et  obedientiam  re-  vero  a  dextris,  in  unum  collectae,  sese  sursum  ex- 

vocetis,  et  ne  totus  intereat,  ipsum  tanquam  ovem  tulerunt  (Psat.  cxm).  Virga  Domim  est  totum  quo 

de  ore  leonis  ereptam  pastorali  humero  ad  caulas  percutimur.  Quidamenim  corpore,  alns  spintu  fati- 

gregis  reportetis.  Periculosum  namque  est  aliquem  gantur,  sed  filiis  dexterae  omnia  cooperantur  in  bo- 

Kcclesiee communicare  beneticiis,nedum sacramen-  num.  Qui  sive  adversa  de  manu  Doraim  suscipiant, 

tis,  qui  adversus  eos,  quibus obedire  oportet,  contu-  seu  prospera,  a  gratiarum  actione  non  recedunt, 

max  invenitur autrebellat.  Monita  salutis  mansuets»  sed  sursum  levantes  cor,  in  ccelum  pnncipale  men- 

sustinebit  humilitas,  vel  si  pertinax  exstiterit,  vir-  tis  extollunt.  Qui  vero  a  simstns  sunt,  hi  ad  tempus 

gam  vigilanteradhibeatcharitas,  utetinobedientia  credunt,  sed  temporetentatiomsrecedunt.  Qravero 

compescatur  et  zelo  vestro,  qualiter  rebellionem  re-  D  virgae  levem  nonferentes  iclum,  cito  perlabuntur et 

munerari  oporteat,  omnibus  intimetur.  Valete.  effluunt,  admistique  salsugini  verligine  miserabih 

KPISTOLAIX.  demerguntur  et  pereunt.  Unde  mihi  de  corporah 

ad  robertum  herefordiensem  episcopum.  sanctorum  collegio  gloriari  non  perraittitur    nisi 

Patri  suo  et  domino  R.  Herefordiensi  Dei  gratia  studiasanctorumcharitasin  me  solhcita  consideret 

episcopo,  frater  G.  eccles^ae  Beati  Petri  Glocestriae  et  imitetur.  Istud  mihi  pio  suggens  ipse  consiho, 

dictus  abbas,  sagenam  missam  in  mare  plenambo-  dum  pisces  mihi  dirigis  exlractos  de  profundo,  sed 

nis  piscibus  ad  httus  usque  pertrahere.  mortuos,  docens  prudentissime,  ut  caveam  ne  de 

Kxperta  mihi  loties  tua,  dilecte  Pater,  munificen-  profundo  saeculi  extractus,  opus  mortis  incurratn. 

tia  me et  hoc  ipso  gratiae  sibi  reddit  debitorem, quod  Nam  longe  aliter  suae  piscalionis  opus  noster  pisca- 

nuper  directis  xeniis  me  pascere  simuldignata  est,  tor  exercet.  In  peccato  mortuos,  ptscan  novd  ad 

et  docere.  Perfectum  munus  aestimo,  quod  corpori  vitam.  Unde  qui  extractus  moritur,  intra  sagenes 

inrefectionemest  etanimae  nihilominus  in  saginam.  ipsiusambitumnon  tenetur.  Quod  vero  duosmiststi, 


753 


EPISTOL.E. 


magnuco  unum,  parvum  alterum,  sua  mihi  signi- 
ficatione  jucundum  est,  et  ipsa  mittentis  intentione 
jucundius.  Principis  apostolorum  labores  mihimy- 
sticos  repra?sentas.   Ipsum  bis   piscationi  dedisse 
operam,evangelicaIectionecognoscimus.Inprima, 
ob  multitudinem  copiosam  rete  scissum  est  (Luc. 
v) ;  in  secunda  plenum  magnis  piscibus  ad  littus 
usque  pertractum  (Joan.  xxi).  Prima  piscatio  om- 
nium  vocatio  est ;  secunda  est  electorum  invila  in- 
troductio.  Unde  primo  recte  rete  rumpitur,  quia  a 
gratiainquavocati  sunt,  plurimielabuntur,  etcul- 
pis  exigentibus  in  aeternum  reprobantur.  Secundo 
rcte  non  rumpitur,  quia  Dominus  electos  suos  ad 
vitam  omnes  pertrahet,  et  non  est  qui  aliquem  de 
manu  ejus  eripiat  (Psal.  xux).  Efiicaci  me  admoni- 
tione  instruis  et  informas,  ne  velut  rupta  sagena 
pisciselapsus  vage  paream,  sed  magnis  illis  pisci- 
bus  centum  et  quinquaginta  tribus  vitae  qualitate 
conformis,  ad  electorum  formara,  vitam  moresque 
componam.  Quod  si  tui  sensus  arcanum  altius  in- 
telligerem.fortasse  conjicerem  dono  piscium,  mihi 
pisces  evangeiicos  admentemreduci,  torporemque 
meuin  ad  lectionis  studium  arctius  amplectendum 
occasione  hac  a  tua  prudentia  non  mediocriter  in- 
stigari.  Illi  namque  panes,  unde  populi  saturantur 
et  implentur  cophini,  legis  libri  quinque  sunt,  et 
duo  pisces  prophetiae  et  psalmi  (Matth.  xiv).  Nam 
vitadegunt,dumprofundumpiscesinhabitant.Quod 
si  extrahuntur  adlucem,  morientes  exstinguuntur 
ad  lumine.  Sic  ante  Salvatoris  adventum  tenebrosa 
in  nubibus  aeris,obscura  erat  doctrina  in  prophe- 
tis.  In  profundo  hoc,  suo  modo  prophelia  vivebat, 
dumquodventururaeratpraeloquendopromittebat. 
Sed,  promissione  completa,  et  orbem  Christo  irra- 
diante  plenius,  prophetia  inlucem  extracta.et  quo- 
dammodo  extracta  est,  in  promissorum  completa 
veritasampliuspromissionenonegeat.  Unde  Domi- 
nus,lexetprophetae  usqueJoannem(Luc.  xvi).  Nam 
mihi  nectis  involucra.et  me  undequaque  spiritua- 
liter  exerceri  desideras,  dum  hinc  obscuritate  pro- 
phetica  ad  lectionem  me  protrahis,  illinc  ipsa  psal- 
morum  suavitate  tanquam  allerius  piscis  oblecta- 
mento,  ad  orationem  me  laudemque  compellis.  Jam 
restat  quod  intelligara  cui  pisces  quos  misisti  ge- 
aeris  ejusdem  esse  decrevisti.  Unitatem  mihi  pa- 
;emque  commendas.  Binarius  enim  in  bono  est,  sed 
pse  in  raalo  reperitur.  Binarii  bonum  est  dilectio 
3eiet  proximi,  bonum  ipsius  est  quod  ad  prredican- 
ium discipuli missi  sunt  bini  et b\m(Marc.  vi). Nam 
iharitas  ad  minus  interduos  est,  habet  idem  sua 
nfortunia.lramundaenimanimaliainarcammissa 
suntbinaetbina(Ge>i.vi).Namquiaprimusdefluitab 
mitatebinarius.totumquopaxscinditurautdissipa- 
urconcordia,  merito  illi  assignatur.  Undepersua- 
les  mihi  illumsequi,  qui  in  sancto  est,  qui  inhabi- 
are  facit  unius  moris  in  domo,  ne  distrahar  ira- 
Jundia,  vel  inflammer  odio,  sed  pace  ad  omnes  et 
diantate  servata,  varietates  et  schismata  studeam 
iecliuare,  et  unius  generis  pisces,  fratres  videlicet 


-  AN.  1139-48.  754 

A  unius  observantiae  charitatis  et  fidei  in  domo  Do- 
minicongregare.  Sub  eodem  intellectu  Moysi  a  Do- 
mino  dictum  est :  Altare  mihi  facies  de  lapidibus 
non  sectis,  quos  ferrum  non  tetigit  (Exod.  xx).  La- 
pides  secti  sunt,  qui  licet  politi  scientia,  a  fratrum 
tamen  societate dividuntur schismate  vel  discordia. 
Ex  qu:bus  altare  Domino  non  construitur,  quia  de 

vitaeorumgratumDominoniloffertur.  Exlapi.libus 
vero  non  sectis  altare  Domino  construitur,  quia  ex 
his  qui  per  fidem  in  unitate  solidantur,  Christi  cor- 
pus  adimpletur.  Quod  veroutrumque  bonumdixe- 
rim,  tale  est.  Pisces  mundi  sunt,  qui  squamas  ha- 
bent  et  pennulas.  Squamae  sibi  conjuncta;  sunt, 
corpus  undique  contegentes.  Unde  et  virtutes  signi- 
ficant,  quss  omnes  sibi  in  radice  eharitalis  conjun- 

B  ctae, interiorem  hominem  polymitaquadarn et  talari 
veste  tegunt,  miniunt  et  exornant.  Pennula?  con- 
templationis  alta  significant.  Iiis  enim  pisces  de 
profundo  elevantur,  et  super  aquas  quosdam  quasi 
saltus  faciunt,  licetitem  naturali  pondere  ad  easdem 
relabantur.  Quid  his  pennulis  nisi  conatus  animae 
designatur.quibusquandoquein  summumilludbo- 
num  et  invisibile  lumen  erigitur,  et  de  interna  illa 
dulcedinealiquidgustarenilitur,  licetipsacorporali 
sarcina,  cui  alligata  est,  retardetur  ?  Corpus  cnim 
quodcorrumpitur,aggravat  animam,et  deprimit  ter- 
rena  inhabitatio sensummulta  cogitantem  (Sap.  \\). 
Heec  mihi  de  tui  ratione  muneris  ad  tempus  occur- 
runt,  quaj  cum  optatoconspectu  perfruemuretallo- 
quio,pleniusipseedocebis,decsetero,  si  placet  ad- 

c  vertas.  Mandasti  mihi  per  tui  muneris  latorem 
nuntium,ne  torquerer  invidia,ne  tabescendo  defice- 
rem,  ne  de  concessa  tibi  felicitate  et  copia  talium 
et  tantorum  piscium,  arida  mea  siccitas  augeretur. 
Verbo  mones  ne  invideam,  sed  facto  ad  invidiam 
trahis.  Quid  mirura  si  marcescer  invidia,  cui  vioini 
diutius  extensa  late  potentia  stagni  jacentis  opus- 
culum  interdicit?  Invidiam  jubes  tollere,  faciendi 
stagni  concessa  licentia,  hanc  ipse  poteris  exstir- 
pare.  Experimentum  erit  amici  non  modicum,  sed 
diu  torqueri  non  permiseris,  cujus  opem  morbi  a 
te  dependere  cognoscis.  Valete. 
EPISTOLA  X. 

ADG.PRiOREMETFRATRES  MALVERNI^B. 

Domino  R.  priori  et  fratribus,  qui  eum  eo  sunt 
Malverniae,  G.  ecclesiae  Beati  Petri  Glocestria?  dictus 
abbas,  amantiura  se  non  penitus  oblivisci. 

Confisusde  benevolentia,  non  quam  merueram, 
sedquamsperabamdevobis,quemdampropinquum 
et  familiarem  nostrum  direxi  ad  vos,  preces  cum 
humilitate  porrigens,  ul  quod  in  ecclesia  de  Estle- 
the  habebatis,  eide  vobishabendum  benevola  cha- 
ritate  concederetis,  facta  tamen  super  sacraraenta 
fidelitate  non  fraudandi  vos  ab  eo  commodo  non 
quod  modo  habebalis,  sed  quod  de  Ecclesiaipsa  in 
tempore  tranquillae  pacis  habueratis.  Vos  tamen 
rem  altius  inspicientes,  et  beneficium,  quod  diu  in- 
termanumdantishajsit.ingratumessenoncurantes 
amicum ,  qui  etsi  magna  rogaret,ex  merito  charitatis 


D 


7o5 


GILBERTI  FOLIOT  ABBATIS  GLOCESTRLE 


756 


audiri  debuerat,  imo  dico  non  audistis,  sed  dilato 
consilio,  quos  ad  vos  miseram,  ad  nos  vacuos  remi- 
sistis.  ./Egre  fero  non  quod  inperfectum  est  quod 
rogabam,  sedquod  de  amicis  minus  solito  sperare 
compellor.  Rogabam  equidem  cum  fiducia  quod 
amantiummepetitioninonnegarem.Rogabamunde 
certe  rogari  debueram.  Rogabam  ne  commodum 
Ecclesiee  vestrae  eo  populo  displiceret  si  per  nos 
illud  in  parte  aliqua  ministrari  contingeret.  Et 
quia  magna  repulsa  est,  cum  negatur  amico  quod 
modicum  est,  rem  vobis  ante  oculos  pono,  ut  ex 
ipsajudicetisquantumestquodrogaverim.etquam 
modicum  quod  negastis.  Cum  vero  de  Ecclesia  illa 
partem,  quae  nos  contingit,  ad  plenum  persolvero, 
ministro  altaris  ministerii  sui  mercedem  adimple- 
vero,  episcopali  auctoritati  de  bis  quae  sunt  penes 
illam  respondero,  emol  umentum,  quod  his  omnibus 
superesse  contigit,  vix  tanti  est  ut  de  hoc  amicus  ab 
amantibus  se  repulsampatidebuerit.Unde  si  con- 
silium  vestrum  mutari  placeret  in  melius,  haberetis 
me  de  re  modica  gratiae  magnae  debitorem,  et  cle- 
rico,  illi,  cuirem  hactenus  concessistis,  vel  ad  vo- 
tum  satisfacerem,  vel  adversus  eum  vos  in  omni 
audientia  ad  plenum  excusabiles  redderem.  Rogo 
mihi  per  praesentium  latorem  litteras  vestrae  volun- 
tatis  indices  remittatis.  Vale. 

EPISTOLA  XI. 

AD  LUCIUM  PAPAM. 

Patri  suo  et  domino,  summo  Dei  gratia  pontifici 
Lucio,  frater  G.  Beati  Petri  Glocestriee  dictus 
abbas,  pacis  et  salutis  incrementa. 

Quantis  miseriarum  sit  concussa  turbinibus  Sa- 
lesberiensis  Ecclesia,  serenitatem  vestram,  dilecte 
Pater,  aestimo  non  latere.  Cujus  sollicitudinis  inte- 
rest  Ecclesiarum  omnium  non  solum  detrimentis 
compati,  sed  etiam  commodis  provldere.  Haecjam- 
diu  proprio  viduata  rectore,  dum  fiuctuaret  in  in- 
certum,tumperversorumhominum  incursione.tum 
suorum  circa  Patriselectionemnonunanimi  volun- 
tate,  ad  desolationem  ultimam  pervenisset,  si  non 
ei  Dominus  dignum  sibifamulum  electum,  ut  spe- 
ramus,  antistitem  vitse  conmendabilis  et  gratiae, 
Jocelinum  condignum  sanctitatis  vestrae  iilium,  in 
Patrem  pastoremque  praerogasset.  Hunc,  quantum 
humillimi  non  dicam  filii  sed  servi  praesumit  devolio, 
sublimitati  vestrae  commendari  praeoptamus,  quem 
dignum  commendatione  cognovimus,  utpote  qui 
ante  vocationem  suam  studiis  honestatis  iucessanter 
incubuit,  et  jam  sibi  non  sumens  honorem,  sed 
vocatus,  ut  speramus  a  Domino,episcopalem  cathe- 
drammerito  vitae  laudabilis  honorare  non  desistit. 
Hic  irruentes  in  ecclesiam  suam  impetus  viriliter 
sustinet  aut  repellit,  et  in  quibus  sibi  forte  non  suf- 
ficit,  a  benevolentia  vestra  manum  sibi  auxilii  con- 
siliique  porrigi  humilitas  nostra  praesumendo  desi- 
derat  et  exposcit.  Ejus  igitur  canonicum  magistrum 
R.de  Meisi,  virum  vita  moribusque  commendabilem 
sanctitativestrae  commendamus.  Et  quoniam  ipsum 
adversus  dominum  Azonem  Salesberiensem  deca- 


A  num  praesens  negotium  suscepisse  cognovimus, 
beatitudini  vestraede  hocipso  supplicamus,  uteum- 
dem  in  causa  justitiae  et  veritatis  sustentetis  etSa- 
lesberiensis  Ecclesiae  honori  et  utilitati  paterna 
gratia  provideatis.  Vaieat  subJimitas  vestra,  in 
Christo  dilecte  Pater  ! 

EPiSTOLA  XII. 

AD  HAMONEM  BOnDESLliljE. 

Raro  suo  dilectori  Hamoni  Bordesleiae  abba3. 
Memortuae  dilectionis  et  benigoae  pelitionis,  qua 
me  aiiquid  scribere  vel  dictare  postulasti,  tandem 
pareo,  et  si  quid  daturotii,  libenter  idipsum  studio 
tuae  benignitatis  impendo.  Nam,  cum  tibi  auditum 
fuerit  me  pro  creditae  mihi  dispensationis  officio 
verbum  exhortationis  aliquolies  habufsse  cum  fra- 

B  tribus,  coepisti  et  ipse  praesens  exhortari,  ut  si  quid 
mihi  Dominus  de  Spiritu  suo  in  Scripturis revelasset 
munificentiae,  non  ingratus stylo illud exciperem,  et 
quodgratis  acceperam,  aliquorum  aedificationi  pro- 
futurumgratusipsepublicarem.Affirmasenim  mul- 
tiformem  gratiamsimplicis  verbiDei,  non  uno  tan- 
tummodo piis  mentibus  intimendam,  sed  variis  tra- 
ctandam  esse  doctrinee  schematibus.  Verum,  sicut 
ipsos  corporum  sensus,  perquos  ad  intelligentiam 
nobis  via  est,  diversos  inter  se  variosque  natura 
constituit,  sic  verbum  Dei  variis  tractandum  esse 
doctrinee  schematibus,  et  nunc  annuntiatione,  nunc 
Scripturae  subministratiODe,ad  pia  corda  trajicien- 
dum,  donecformeturChristusin  nobisetsimusom- 
nesdocibilesDei(Jban.vi).Adnectis  insupereorum, 
qu33  in  ecclesia  velutdeclamationis  modo  prouun- 
tiantur,  velut  cum  sonitu  deperire  memoriam,  nisi 
Scripturee  velut  quodam  retinaculo  teneantur,  et 
sicut  interventione  visus  redintegrantur  memoriae 
legentium  animis  ingerantur.  Quantum  replicas  illud 
Sapientis  eloquium  :  «  Aurum  meliusdispersum  ru- 
tilat  quam  signatum  ;  »  nihil  a  vilibus  [lapidibusj 
gemmaedifferuntnisipublicentur.  Sententiaquoque 
distributa  suscipit  incrementum,  et  avarum  dedi- 
gnala  possessorem,  nisi  publicetur,  elabitur.  Post- 
remo,ne  quid  habeat  excusatio  diverticulum,  desi- 
diam  nostram  vehementer  llla  Domini  voce  per- 
terrens ;  Serve  nequam  (Matth.  xvm),  quare  non 
posuistipecuniam  meam  ad  mensam,multaquidem 
siccolligis  ut  torporem  excutias,  repellas  ignaviam, 

n  etme,  vixausum  hactenus  prodirein  publicum,  de 
latibulo  silentii  in  lucem  eloquenthe  trahas.  Impe- 
riosa  me  charitate  perurges.  Unquam  me  in  vos 
vis,  utnon  sit  quod  respondeam,  nisi  me  vel  non 
posse  quod  exigis,  vel  amico  nolle  praestare  quod 
possim.  Horum  quodcunque  dixerim,  eo  animo  es, 
ut  aut  doli  me  arguas,  aut  injuriaa.  Utrumque  ve- 
reor,  et  dum  aurea  me  charitatis  compede  vinctutn 
tenes,  facioquod  captishodie  mos  est,  dum  de  pre- 
tio  requirunturet  timent,  totum  spondent  quod  ex- 
actorvult.  Sicego.necharitalis  damna  sustineam, 
ne  minus  in  Christo  diligar,  negare  tibi  nil  audeo. 
Verum  ea  qua)  tutis  tantum  auribus  hucusque  com- 
miseram,jam  nunc  examini  tuo  osculisqueintrospi- 


757 


EPISTOL^.  -  AN.  1139-48. 


cienda  conimitto.  Scio  quanta  amplecteris  gratia 
quidquidestillud  quod  ofltero,  et  quodduo  minuta, 
quae  amicus  dat,  magnifaciet  apud  te  quianon  ex 
abundanti  sed  ex  uaodico  dat. 

EPISTOLAXIII. 

AD  JOCELlNUM  SALESBERIENSEMEPISCOPUM. 

Patrisuo  et  domino  Jocelino  Dei  gratiaepiscopo, 
G.  suus  ecclesiee  BeatiPetri  Glocestriee  dictus  abbas 
die  quotidie  prosperari  in  gratiam. 

Rogati  saepius  ut  super  negotio  fratrum  Cernelife 
vestraesublimitatiscriberemus.idhucusquedistuli- 
inus,altendentesnoneatenusprocessissenegotium, 
utsuperhocnobisscribereduceremusopportunum. 
Nam  qui  eidem  incubabat  Ecclesiae,  multa  Jicet  ac- 
cusatione  pulsatus.tamen  quadam  exspectatione  ali- 
quatenus  heerebat,  etpastoralem  quam  susceperat 

curamnondumeaquaoportebatsolemuitaterefuta- 
bat.  Sedjamnuuc,  utaudivimus,  ipsius  celebrastis 
exsequias,  et  securi  ad  radicem  arboris  infructuosaj 
jam  posita,  eadem,  quae  inutiliter  stabat,  laudabili, 
ut  fama  est,  severitate  succidistis.  Unde  quia  fru- 
ctuosumjamarborumlocumpraeparastis,rogamus, 
rogamus.inquam,  etoptamus,  ut  quod  nobis  digne 
reputatur  ad  juslitiam,  laudabili  consuuuaatione 
perducatur  ad  gloriam.  Fratres  quidem  Cerneliae, 
venientes  ad  nos,  secum  etiam  sub  ecclesiae  suaa  si- 
gillo  litteras  afferentes,  communi,  utaiunt  omnium 
fralrum  electione,  unum  e  fratribus  nostris  sibi  in 
Patrem  pastoremque  dari  petierunt  et  dimitti.  Et 
lpsum  quidem,  quem  eligunt  honore  dignum  spera- 
muset  gratia,  utpote  virum  cui  et  ad  doctrinam 
scientiaetadhonestatemmoresexuberant,regendis 
animabusrebusquetuendisidoneum.Quemnisilau- 
dabilem  crederemus,vobis  utique  commendare  nol- 
lemus.  Sed  de  re  ista  nihil  nisi  ex  vestrae  voluntatis 
arbitrio  statuentes,   rogamus,    si  placet,  vestrum 
nobis  aperiri  consilium,  si  petitioni  huic  vos  prae- 
berevelitisassensum.  Jussioni  vestraevoluntas  no- 

stradeserviet.QuodsihonorihcentiamEcclesiaano- 
stree  hac  ipsa  electione  quodammodo  praelibatam 
vestra  stabiliret  auctoritas,  nos  in  immensum  gra- 
tiae  debitorem,  et  ad  vestrae  deserviendum  volun- 
tah  per  omnia  promptiores  haberetis.  Vobis  spiri- 
tum  optamusadesse  consilii,  qui  vos  dirigat,  opus- 
que  vestrum  placitasibi  moderatione  disponat.  Vale 
EPISTOLA  XIV. 

AD  JOCELJNUM  SALESBERIENSEM  EPISCOPUM. 

Patri  suo  et  domino  J.  Salesberiensi  Dei  gratia 
episcopo,  G.  suus  ecclesiae  Beati  Petri  Clocestrias 
dictus  abbas,  cum  gaudioetexsultatione  fructus  re- 
portarejustitiae. 

Communi,  dilecte  Pater,  lamentatione  in  aures 
sanctitaiis  vestrae  nostra  deploramus  incommoda, 

ueprecanteshumiliterutmalefactoresnostrosvestra 
vei  revocetadmonitio  velcoerceat  disciplina.  Joan- 
nes  deMerleberga  et  Walterius  de  Pincheum  nos 
numnes  amicos  vestros  infestare  non  desinunt,  et 
soiaua  peregrinationis  nostrae  violenta  manu  diri- 
peie,etmPravitatis  usus  expenderenonerubescunt. 

PATROL.    CXC. 


758 


A  Patienterpondusdieietaestushucusqueportavimus 
(Matth.xx)  sperantes  tandem  malignorum  homi- 
num  rabiem  vel  posse  expleri  veleosdem  ad  legitimos 
tramitessalubri  cujuscunque  persuasione  converti. 
Sedquia  juxta  Sapientiam  :  Quem  Deus  despexerit, 
homo  corrigere  non  potest  (Eccli.  vn),  rogamus  ea 
qua  de  vobis  bene  speramus  fiducia,  ut  quos  revo- 
care  admonitio  sancla  non  valet,  de  manu  vestra 
virga  pastoralishumiliet.  Noveritpreeterea  sanctitas 
vestrapraedictos  illos  duos,  innummis  et  nummo- 
rum  pretiis,  nobis  plusquam  ducentas  raarcas  ab- 
stuhsse,et  possessiones  nostras  quae  circa  eos  sunt, 
pene  ad nihilum  redigisse.  Optamus itaque nos  illius 
roborari  spiritu,qui  dixit :  Confidite,  ego  vici  mun- 
dum  (Joan.  xvi),  qui  inimicos  suos  omnes  ponet 
B  scabellum  pedumsuorum  (Psal.  cix),  per  quemin 
interitu  malignorum  ridebimus  et  subsannabimus 
(Prov.  i),  cum  iis  quod  merentur  acciderit.IIlius  gla- 
diumnonfrustraportatis,sed,utallophjlosnonsolum 
cum  seme  Gad  in  stivaaratri,  sedetiam  cum  Aoth 
in  ore  gladii  ferialis  (Judic.  ni).  Non  hebetetur  in 
manu  vestra  gladius  ejus  qui,  juxta  prophetam, 
exacutus  est,  ut  splendeat  limatus  est  (Ezech.  xxi). 
Vobisundique  virtutis  occurrit  occasio.  Refrigescit 
charitas,  refrigescent  scandala.Ad  vos  tanquam  ul- 
tores  scelerum  undique  clamat  Ecclesia.  Exseratur 
itaque,rogarnus,sermo  Deiillevivus  et  efficaxper- 
hngens  usque  ad  divisionem  anitnae  ac  spiritus,com- 
pagumquoque  ac  medullarum  (Hebr.  iv),  utin  con- 
vivio  illo  magno  gloria  sit  vobis,  coram  simul  dis- 
G  cumbentibus,  opposuisse  vos  rauruin  pro  domo  Is- 
rael  et  ejusinjurias  velrepulisse  viriliteraut  vindi- 
casse.  Valete. 

EPISTOLA  XV. 

AD  B.  CERNELIjE   ABBATEM. 

Dilecto  fratri  suofilioque  charissimo  B.  CerneliaB 
Dei  gratiaabbati,  frater  G.  Glocestriae  dictus  abbas, 
«  viriliter  agere  et  confortari  in  Domino  (/.  Cor. 

xvi).  » 

Viri  boniestnon  extolli  prosperis  nec  incommo- 
dis  frangi.  Hoc  quidem  ipse  nosti  :  hanc  ipse  tibi 
formam  induisti.  Unde  ergo  ne  propter  alicujus  mi- 

nas,  velpropterinstantemeturgenteminopiamcito 
terrearis,  aut  de  tuo  sensu  moveans.Si  procella  ali- 
qua  adversus  te  surrexerit,  flante  sancto  Spiritu, 
h  cito  statueturin  auram  et silebunt  fluctus  ejus  (Psal. 
cvi).  Si  premit  inopia,  in  limore  pio  semper  obedies 
Domino  et  ipse   non  derelinquet   sperantes  in  se 
(PsaZ.xvO.Mementoquamsimpliciterambulaveris; 
memento  quod  non  cupiMitati  sed  soli  ohedientiaa 
etveritati  tua  velacommiseris.  Habe  coram  oculis 
quod  cui  militas  obedientiam  prae  omni  acceptat 
holocausto.  Ambulasimpliciter  et  ibis  confidenter. 
Clamabimus  omnes  ad  Dominum,  et  ipse  aperiet 
manum  suam  et  implebit  vos  benedictione  (Psal. 
cxliv).  Non  invenisin  domo  tua  velintus  consilium 
yelextra  possessionem.  Domus  tua  penes  te  est : 
in  ipsa  habes  unctionem  Spirilus  quae  docebit  te 
deomnibus^oa/j.s^.Habesetfiliumcharissimum 

26 


759 


GILBERTI  FOLIOT  ABBATIS  GLOCESTRI^. 


760 


Jocelinura,  quem,  quiatimet  Dominum,  sano  cre-  A  quid  prior  ipse  nominasset,  statim  a  communione 


dimus abundareconsilio.  DominurnHugonem dire 
ximus  ad  te,  qui  tibi  diligenter  obediet  et  devoto 
famulatu  assistet.  Si  quem  vrl  quos  de  nostrisplus 
volueris,his  ipsis  equis  quos  placuerit  de  tuis,sive 
juvenessivesenes,  mittes  ad  nos  et  de  nostris  im- 
petrabisquosvoles.Negotiatuanoslrareputabimus. 

Adversa  sustinere  potes,  sed  solus  habere  non  po- 
tes.  Unum  sumus  etsemper  unusin  Domino  (Galat. 
m),  et  serviemus  ei  humero  uno.  Caetera  si  desunt 
solatia,  unum  tamen  deesse  non  potest.  Domus  tua 
quocunque  labore  vel  consilio  proficere  de  die  in 
diem  potest,  sed  in  deterius  ire  non  potest.  Malum 
tanquam  in  summo  est,  quo  procedatnon  invenit, 
bonum  tuum  quotidianos  poterit  habere  provectus, 


suspensus  est,  et  ecclesiee  nostrae  interdictae.  In  quo 
prior  se  gravari  senticns,  ad  Adoe  diem  in  tua  mi- 
sericordia  ad  vestram  appellavit  audientiam.  Sub 
hocvestras  supplicamus  benevolentiae,  ut  ecclesiis 
nostris  divina  concedatis  offlcia,  qui  praeiixa  die 
veslrae,  vita  comite  assistemus  praesentiae,  senten- 
tite,  quam  decernet  vestra  jurisdictio,  promptis 
animis  parituri.  Valeat  dominus  meus  dilectissi- 
mus. 

EPISTOLA  XVII. 

AD  EUOENIUM  PAPAM 

Patri  suo  et  domino,  summo  Dei  gratia  pontifici 
E.  frater  G.  Gloeestriae  dictus  abbas,  obedientiam 
et  debitam  Patri  charitatera. 


benedictio  tua  si  differtur,  non  aufertur.  Nostiquod  B  U  modicum,  dilecte  Pater,  quod  sumus  am.eo- 

abbatem  episcopi  non  facit  benedictio,  sed  fratrum  rum  nostrorum  charitati  negare  non  possuraus,  et 

communiselectio.Sarcinamhancinhumerosbeati  communis  pietas   exigit,  ut  alter   altenus  onera 

principis  apostolorumPetriimponeraus,  facies  no-  poi-tantes(Ga/at.  vi)  operara  vob.s  v.cariaracons.hi 

stra  confundi  non  poterit.  Minister  apostolorum  et  similiter  et  auxiln  impendamus.  IJnde  licet  apud 

nuntius  ipse  direx.t  te.  Nuntiabimus  illi  quod  audi-  raajestatem  vestram  nulla  nos  raerita  comraendent, 

mus  de  te  de  quo  per  orahia  speramus  obtraere,  ne  nec  penes  vos  grat.ara  nobis  ullam  serv.tia  vel  nn- 


plantationera  priraam  quam  in  hoc  regno  plantavi, 
dextera  ejus  cujuscunque  labore  vel  industria  in 
ignominiam  sui  patiatur  evellere.  Vale,  et  divitiae 
si  affliiant,  noli  cor  apponere  (Psal.  lxi).  Si  pau- 
pertas  exusserit,  obedi  et  patientiam  habe.  Nosli 
illud  Sapientis  :  «  Suas  habet  paupertas  sanctadi- 
vitias.  »  Honesta  etiam  res  las-ta  est  pauperlas,  et 
eadem  non  est  paupertas,  si  est  laeta. 

EPISTOLA  XVI.  i 

AD  3.  APOSTOLlCjE  SEDIS  LEGATUM. 

Patri  suo  et  domino  J.  sanctae  sedis  apostolicae 
Dei  gratia  legato,  frater  G.  Glocestriae  dictus  abbas, 
debitam  Patri  charitatem  et  obedientiam. 

Inslanti,  Pater,  necessitate,  compellimur  ut  de 
quodmultumconfidimus.vestraenobis  munificentiae 
auxiliumrequiramus.  Causainterdominum  Landa- 
viensem  episcopum  et  fratrem  nostrum  J.  priorem 
ecclesiae  Sancti  Michaaelis.inipsaLandaviensi  dice- 
cesi  constitutae,nuperexorta  est,  de  corporc  cujus- 
dam  dominaeM.  scilicetde  Loudoniis,  quae  innovis- 
simis  agens,  viro  suoparentibusque  simul  astanti- 
bus,  sacerdote  etiam,cujuseratparochiana,idipsum 

vobrateetrequirente,  sesein  manu  praedicti  prioris 
loconostrohumandamextremavoluntateconcessit. 
Tempore  enim  praedecessorisistius,  domini  scilicet 
Urbaniepiscopi,  io  ipsa  ecclesiae  nostrae  dedicatione 
pater  istius  et  mater,  haec  etiam  ipsa  et  eorum  tota 
progenies  se  eidem  loco  nostro  nullo  reclamante 
in  ipsa  episcopi  praesentia  concesserunt.  Suscepta 
et  nonmultopostdefuncta  etin  ecclesiamnostram 
imo  et  suam  allata  est.  Inde  in  nos  plus  justo  do- 
mini  Landaviensis  iree  succensuit,  et  de  ecclesia 
nostracorpus  efterri  et  in  suam  etiam  a  nostris  de- 
ferri  praecepit.  Jussioni  huic  prior  apostolicam  ob- 
tendit  auctoritatem,  quae  ecclesiis  nostris  fratrum 
suorum  et  sororumhumanda  corpora  signata  pri- 
vilegii  ratione  concedit.  Unde.quasi  profanum  ali- 


L) 


pensalocaverint,  ex  charitate  tamen  audemus,  ut 
qui  nec  pro  nobis  digni  audiri  simus,  ad  paternam 
misericordiam  pro  alio  interpellaturi  pie  praesu- 
mendo  irrumpamus.  Clericus  vero  dilecti  filii  vestri 
dominiCantuariensis  archiepiscopi  magistri  R.  de 
Ponte  episcopi  vestrum  adit  urgente  necessitate 
praesidium,  utad  tuendaeaquae  canonice  possidet 
a  vestra  imploret  serenitatepatrocinium.  Rogamus 
itaque  ad  genua  sanctitatis  vestrae  corde  prostrati, 
ut  de  fonte  justitiee  procedat  et  pietas,  et  eum, 
quem  apud  apostolicam  majestatem  commendari 
dignum  credimus,  tam  vita  quam  scientia,  susci- 
piatis  in  gratiam  et  in  justis  postulationibus  suia 
clementer  exauditum  remittatis.  Subliraitatem  ve- 
stram  diu  sibisuisqueincolumem  conservetexcelsa 

Majestas. 

EPISTOLA  XVIII. 

AD  EUMDEM. 

Palri  suo  et  domino  summo  pontifici  E.  frater  G. 
Glocestriae  dictus  abbas,  aeternae  vitae  gloriam  feli- 
citer  adipisci. 

Necessitati,  dilecte  Paler  in  Domino,  reluctan 
non  possumus,quin  charitati,  quae  nobisde  frater- 
nis  cordibuspotenter  imperat,  obediamus  :  haecest 
quae  nos  magis  delitescere  cupientes,  producit  in 
medium,  utad  audientiam  vestram  cui  ad  praesens 
assistere  non  valemus,  veritatis  verba  mitlatnus. 
Hinc  estquod  viro  illustriet  honesto  Scripturarum 
etiam  tam  divinarum  quam  saecularium  apprime 
erudito  magistro,  scilicet  Godefrido,  negare  nequi- 
vimus  quin  subliraitati  vestrae,  quae  de  ejus  negotio 
vidimus  etaudivimus,  testaremur.  Willelmo  itaqus 
Cumin  multis  exigentibus  causis  vinculis  anathe- 
matis  irretito,  cum  jam  plus  anno  inlegro  sub  eo- 
dem  vinculo  perstitisset,  cumque  eum  omni  eccle- 
siastico  beneficio  gencralis  concilii  jurisdictio  spo- 
liasset,dominus  Wigorniensis  consUio  religiosoriun 


761  EPISTOLjE.  -  AN.  1139-48. 

virorum   praedictum    Godefridum  archidiaconatu 


762 


suo  investivit,  Ecclesiaeque  suge  archidiaconum  re- 
ligiosa  devotione  constituit.  Scimus  eum  in  eodem 
officio  religiose  perstitisse,  et  quse  ad  curam  ejus 
spectabant  prudenter  et  discrete  ministrasse.  Sci- 
mus  etiam  episcopum  eidem  Ecclesiag,  si  vobis 
placet,  necessarium  et  in  eo  non  sulum  istud,  imo 
et  mnlto  amplius  sal vum  esse  beneticium.  Decernat 
in  hoc  consideratio  vestra  ut  semper  habeat  incre- 
mentum  gloria  vestra  concipiant  que  bonam  spem, 
qui  recurrunt  ad  vos,  obtinendi  consilium  pariter  et 
auxilium  in  his  unde  recurrunt  ad  vos.  In  longitu- 
dinem  dierum  vos  protegat  omnipotens  Dominus, 
in  Ghristo  Pater. 

EPISTOLA  XIX. 

AD  JOANNEM  PRIOREM  S.   MICHAELIS. 

G.  Dei  gratia  abbas  Glocestriae  diiecto  filio  suo 
Joanni  priori  Sancti  Michaelis,  salutem. 

Litteras  vobis  directas  domino  Landaviensi  de- 
feretis.  Si  vos  audierit,  gratias  dli  [dabisj,  si  vero 
perstiterit  in  proposito  apostolica  ipsi  auctoritate 
resistetis.  Apostolicum  enim  privilegium  habemus 
prae  manibus  ut  liberos  quosque,  qui  se  locis  nostris 
sepulturae  dederunt,  libere  suscipiamus.  Quod  si 
super  hoc  perstiterit  et  vos  in  interdicto  tenuerit, 
audientiam domini  legati  adhibitis  testibus  appella- 
bitis  ei  hujus  actionis  diem  Adae  in  tua  miseri- 
cordianominabitis.  Valete. 

EPISTOLA  XX. 

AD  B.  CERNELljE  ABBATEM. 

Dilecto  fratri  suo  filioque  charissimo  B.  Cerne- 
leiae  Dei  gratia  abbati,  frater  G.  Glocestrite  dictus 
abbas,  salutem  mentisque  constantiam. 

Singulis  iniae  nobis  litterarum  inscriptione  man- 
datis  respondere  ad  tempus  omittimus,  quia  ne- 
gotii  nostri  finem  qualem  disposuerit  Dominus  cito 
nobis  imminere  cognoscimus.  De  ipso  tamen  lar- 
gitore  bonorum  Domino  meliorasemper  exspecta- 
mus,  ut  qui  bona  contulit  nobis  dona  multiplicet  et 
gratiam  in  qua  preevenit  nos  subsequenti  etiam  cu- 
inulare  non  desinat.  Ipse  vae  nostrum,  si  quid  in 
praesenti  est  convertit  ingaudium,et  si  liventi  oculo 

in  aliquoperstrinxitnos,  exitum  laetitia  consumma- 
bit.  Oecaeteronoveritis  me  vita  comite  et  sospitate 
hac  proxiraa  Dominica  venturum  Wintoniam  ad  do- 
minum  legatum.  Quo  vobis  mandamus  mandando- 
que  pariterinjungimus,  ut  nobis  occurrere  nulla 
omnino  occasione  praetermittas.  Vale. 
EPiSTOLA  XXI. 

AD  UCTREDUM    LANDAVIENSEM  EPISCOPUM 

Patri  suo  et  domino  Landaviensi  Dei  gratia  epi- 
scopo  frater  G.  Glocestriae  dictus  abbas,  salutem  et 
debitam  reverentiam. 

Curae  et  labori  vestro  quem,  ut  res  vestrae  apud 
vos  crescerent,  impendistis,  gratias  agimus.  Nos 
^ocipso  vobis  obnoxios  gratiaeque  debitores  exhi- 
bemus  imuriam  vobis  nullam  vel  a  nobis  vela 
nostnsfratribus  inferrinec  volumusnecprobamus. 
^orpusquodrepeUUsapostolicamminuendoaucto- 


A  ritatem  de  ecclesia,  in  quam  ailatum  est,  sibique 
extrema  voluntate  concessum  expelli  jubere  non 
praesumimus.  Unde  rogamus  dari  nobis,  si  placet, 
hanc  veniam,  simulque  solitae  munificentiae  dono 
superimpendi  gratiam  ut  nobis  mortuorum  cadave- 
ra  quae  nobis  ex  ratione  competunt,  non  negetis  et 
a  nobisnostrisqueomnibus  honorem  quem  possu- 
mus  obsequiumque  debiti  famulatus  obtineatis. 
Valete. 

EPISTOLA  XXII. 

AD  THEOBALDUM  CANTUARIENSEM  ARCHIEPISCOPUM. 

Patri  suoet  domino,  Cantuariensi  Dei  gratia  ar- 
chiepiscopo  et  totius  Angliae  primati  Theobaldo  fra- 
ter  G.  Glocestriae  dictus  abbas,  humilem  ex  charitate 
non  ficta  obedientiam. 
B  Rogamus  benevolentiam  vestram,  in  Christo  di- 
lecte  Pater,  ut  excusationem,  quam  ad  praesens  ne- 
cessitate  praetendimus,  ipsi  suscipiatis,  et  de  man- 
dato  vestro  si  quid  minus  agimus,  paterna  hoc  no- 
bis  charitate  remitfatis.  Absit  enim  ut  quid  audeam 
in  prae.sentia  vestra  confingere,  qui  summum  mihi 

solamenaestimemunavobiscumdieshujusincolatus 
individua  vitae  conjunctione  transigere.  Sed  his  qui 
circa  nos  sunt,  satis  superque  notum  est,  quomodo 
nuper  irruerint  Wallenses  in  nos.et  quod  trans  Sa- 

brinamfluviumpotissimumhabebamus.totumfere 
usque  in  ipsas  Walliae  profunditates  abegerunt. 
Unde  necesse  est  mihi  hac  ipsa  Dominica,  qua  Lon- 
doniae  convenietis,  colloquio  regum  Wallensium  in- 
teresse  in  Glamorgan,  vel  plusquam  trecentarum 
c  marcarumdamnumirrecuperatorie  sustinere.Quia 
ergo  in  tota  terra  cordis  vestri  ad  plenum  domina- 
tur  charitas,  dabitis  filio  exoranti  hanc  veniam,  ut 
paterna  licentia  ad  praesens  urgenti  et  instanti  plu- 
rimum  Ecclesiae  nostrae  necessitati  deserviam.  Va- 
leat  dominus  etPater  meus  dilectissimus. 
KPISTOLA  XXIil. 

AD  EUMDEM. 

Patri  suo  et  domino  Cantuariensi  Dei  gratia  ar- 
chiepiscopo,  et  totius  Angliae  primati  T.  frater  G. 
Glocestriae  dictus  abbas,  obedientiam  humilem  et 
de  toto  corde  dilectionem. 

Ad  agendum  quod  imperastis,  quamplures  amici 
nostri  jam  semel  et  iterum  tertioque  convenimus, 
ut  causam  domini  abbatis  Radingensis  et  fratrum 
ej us  ad versum dominum  Rodericum  cauerosque  be- 
atiDionysii  monachos  pleniusaudiendo  decernere- 
mus.Causaitaquedeductainmediumadhuncfinem 
usque  perducta  est.  Conquerebantur  Radingenses 
ecclesiam  suam  de  Stantona  parochia  de  Camora 
quae  terra  quaedam  estbeati  Dionysii  injuste  spolia- 
tam  fuisse.  Asserebant  vero  praedictam  ecclesiam 
de  Stantona  in  terra  illa  de  Mora  parochialia  jura 
tam  in  spiritualibus  quam  in  temporalibus  conti- 
nue  et  quietetrigiutaeteo  amplius  annishabuisse. 

Hujusreitestesproducebantinmediumquamplures 
monachos,  sacerdotes  et  clericos  multos,  honestos 

etiamlaicosnonpaucosprobationiprtedictaeposses- 
siouis,  si  iis  adjudicaretur  paratissimos.  Postuia- 


763 


GILBERTI  FOLIOT  ABBATIS  GLOCESTRI/E 


764 


bantitaqueRadingensesprobationemsuamsuscipi  A  nifestum  scimus  odium,  et  si  vestrfie  placeret  dis- 

.  • ■     _.._:     _>-j   J  .-_;-. ,r.    _>/.,^__  ,.i.,.t;,,ni    Mav'<f>nc  nnetms  t;ilpm     illflif.arft  nDOrteret. 


seque  in  possessioueminduci.  Sed  dominus  Rode- 
ricus  etqui  cum  eo  stabant  e  contrario  perorabant. 
AiebantverosuperhacreRadingeusiumnecdebere 
probationem  suscipi  necipsos  oportere  possessione 
preedicta  aliquatenus  investiri.  Hanc  parochiam  in 
integrum  de  jure  beati  Dionysii  esse  dicebant,  et 
ad  ecclesiam  suam  de  Teintona  non  nova  quadam 
usurpatione,sedantiquaetlongitc!uporisproscrip- 
tione  pertinere.  Constanter  asserebant  ecclesiam 
suamdeTeintonaa  primaiundatione  suaplusquam 
sexaginla  annis  preedictampossessionein  continue 
et  quiete  possedisse,  se  etiam  adhuc  in  ipsa  actio- 
nisdieeadempossessioneinvestitosinipsatanquam 

sua  consistere.  Assertionis  etiam  suae  testes  pro 


cretioni  ciericos  nostros  talem  judicare  oporteret, 
quem  vitee  commendaret  honestas  :  qui  ex  arce 
prudentia.   judicaret  incestuosos,    non   ex  stratu 
mollitiae  Domini  sacerdotes  offenderet.  Vale. 
EPISTOLA  XXV. 

AD  EUGENIUM   PAPAM. 

Patri  suo  et  domino  summo  Dei  gratia  pontifici 
E.  fraterG.  Glocestriee  dictus  abbas,  unam  quam 
petunt  a  Domino  feliciter  obtinere. 

Quod  missis  litteris  majestatem  vestram,  dilecte 
Pater,  interpeliare  praesuiuiuius  :  hinc  persuadet 
charitas,  hinc  humilitas  expavescit.  Plus  tamen  eli- 
gimus  apud  Patrem  de  pietate  corripi,  quam  apud 
dominos  et  fratres  nostros  dilectissimos  de  spreta 


sua  consisiere. -vsseiuuiii»   _u_._  ___.    ..„._- ^--        „.,_,_..  .. 

ducebant  dominura  abbatem  de  Egvesham  et  con-  B  charitate  damnari.  ldeo  sublimitali  vestrae  preces 

i- _i: __„_,.. 1-..         l :i-~  onr,T-,li-antic  nfFpr>tn  nnrriG-imus.  llt  venien- 


ventus  ejus  partem  non  modicam,  aliosque  sacerdo 
tes  clericos  et  quamplures  laicos  probationi  prom- 
ptissimos.Quoniamigiturincausishujusmodimeiior 
est  affirmantis  et  possidentis  quam  solummorlo  re- 
petentis  conditio,  probationem  possessionis  suae 
postulabat  dominusRodericus  suscipi  seque  dein- 
ceps  inconcussum  si  justum  foret  dimitti.  Cum  ita- 
que  desingulis  cum  domino  Herefordiensi,  decano 
Londoniensi,archidiacono0xoniee,c8eterisquealiis 
viris  qui  convenerant  decerneremus,  nulla  data  sen- 
tentia,  prior  Radingensis  se  ab  archidiacono  Oxo- 
niensi  et  abbate  de  Egvesham,  nescimus  in  quo 
gravariconquerens,audientiamdominipapaeappel- 
lans  injunctee  nobis  finem  imposuit  sollicitudini. 


humiles  supplicantisaffectuporrigimus,  utvenien- 
temadvosdominumLincolniensemepiscopumqua 
decetbonilatem  vestram  gratia  suscipiatis  etin  suis 
eum  postulationibus  justis  audiatis.  Cui  vero  etad 
doctriuam  scientia  et  ad  honestatem  moresexube- 
rant,  dignum  est  apud  Patrem  totum  quod  grutiee, 
quod  pietatis  est,  experiri.  Optamus  ut  erga  eum 
vox  illa  Domini  convalescat :  Eum,quivenit  ad  me, 
non ejiciam  foras (Joan.6),  utqui  currit  post gratiam 
comprehendat  gratiara,  et  qui  festinat  ad  Patrem, 
Patrem  segaudeat  invenisse.  Accendenturvirtutes 
amorequampluriu_i,curahonestatemcondignemu- 
nerari  viderintapud  vos,  et  virtuti  suam  nec  minui 
nec  deesse  mercedem.  Conservet  vos  in  longa  tem- 


laus  iujuu^icc    uuuu  ___...__-    ____r —  _ 

Unde,  nevestram  qua.  penes  nos  acta  sunt  possint  _,  pora,  qui  non  dormit,  custos  Israel  [tsai.  axj 


latere  prudentiam,  vobis  ista  transcripsimus,  queni 
munitum  per  omnia  et  esse  semper  incolumem 
praeoptamus.  Vale. 

EPISTOLA  XXIV. 

AD  siMONEM    WIGORNIENSEM  EPISCOPUM. 

Patri  suo  et  domino  S.  Wigorniensi  Dei  gratia 
episcopo  frater  G.  Glocestriee  dictus  abbas,  salu- 

tem. 

Vobis  seepe  scribere  et  benevolentiam  vestram 
frequenter  interpellare  negotia  nos  multiplicata 
compellunt.  Unde  vero  inquietationibus  nostris  spe- 
ramus  et  exspectamus  solatia,  ibi  seepe  plangimus 
et  nostra  rnanifestamusincommoda.  Quidam  mini- 
strorum  vestrorum,  sicut  a  multis  audivimus  in 
commisso  sibi  officio  ministrans  pessime,  Algodus 


EPISTOLA  XXVI. 

[AD  SIMONEM  W1G0RNIENSEM  EPISCOPUM.] 

Patri  suo  et  domino  S.  Wigorniensi  Dei  gratia 
episcopo,frater  G.  Glocestriee  dictusabbas.obedien- 
tiam  debitam  et  quam  potest  charitatem. 

Directis  litteris  preces  vestree  sublimitati  porrexi- 
mus,  ut  causam,  quae  in  Wimundum  clericum  no- 
strum  intendebatur,  usque  adreditum  nostrum  ex 
sola  gratia  differretis.  Hoc  tamen  altiori  providen- 
tiaaliter  actumest,  et  estei  purgatio  objecti  crimi- 
nis  per manum  septimam  adjudicata.  Unde  vestram 
ex  amore  preesumendo  rogamus  benevolentiam,  ut 
sententiam  hanc  ea  qua  potestis  misericordia  tem- 
peretis,  et  qua  debeatis  ratione  levigetis.  Scitis  vero 
in  causis  eliam  seecularibus  quantum  caveri  soleat. 


commisso  sibiot&cio  ministrans  pess.uie,  aiguuu»      iu  uau_.o  t..«___ » .  r,-uaat  -;a; 

decanus  clericos  nostros  odiose  persequietaffligere  D  ne  qui  judex  est,  sese  accusatorem  exhibeat, ni« 

-.    •        ,     ..     * „-„o-f-.-o      nH    hn-  lnsnm  nuDllca 


ex  credita  sibi  dispensatione  non  desistit.  Qui 
quanto  celebriores  et  sacratiores  cernit  imminere 
festivitates  quasi  nocendi  nactus  opportunitatem 
ecclesias  nostras  interdicti  et  clericos  nostros  in 
suis  ordinibus  ministrare  defendit.  Unde  vestram 
rogamuspia  semper  praesumptione  dulcediuem  ut 
clericumnostrumB.  de  Colna  inordinesuodiebus 
istis  ministrare  concedatis  et  statuto  sibi  die,  si  vos 
ad  hoc  vacare  non  poteritis,  totum  quod  in  illum 
ille  e  contrario  dictus  Algodus  jaculari  poterit  co- 
ram  archidiacono  vestro  terminari  jubeatis.  Nos 
vero  illius  suspectum  habemus  judicium  cujus  ma- 


forte,  cessante  accusatore,  ad  hoc  ipsum  publica 
alicujus  infamatio  compellat.  Quod  si  judici  quan- 
doque  contigerit,  in  hoc  ipso  non  jam  accusator, 
sed  famee  publicaeprolocutor  existit,  nec  judicis  sibi 
tollitofficium,  persequenti  famae  vocisimpendendo 
suffragium.  Sed  in  causa  hac  aliter  res  est.  Scimus 
vero  quid  vicini  clament,quid  ore  multorum  populus 
attestetur,  Femina  vero  illa,  de  qua  Wimundus  ar- 
guitur,  non ipso  cogente  vel  suadente,  sed  fratre  ip- 
sius  Eilwinopresbytero  perurgente,  inobsidem  pro 
marito  suo  concessaatque  directaest.  Cumqueillo 
mitteretur,  opem  illi  debitam  Wimundus  non  sub- 


765 

traxit,  sed,prout  suppetebat  facultas,  benigne  con- 
tulit.  Post  etiam  fratrem  suuui  marituui  scilicet 
ejusdemusqueadinitnicitias  persecutusest,  utejus- 
demredemptionieffeclivoe  operamdaret.  Quid  ergo 
si  mulierillamortepraeventa  est  ?  Nunquid  luetqui 
nonmeruit  ?  Sedquis  unquam  periitinnocens  ?  Vel 
Ecclesiae  judiciorecliquando  deleti  sunt  ?  Si  cleri- 
cus  Beati  Petri  praedictae  mulieri,  cum  in  obsidem 
mitteretur,  sua  dando  subvenit,  si  maritum  ejus  de 
ipsa  redimenda  commonuit,  si   eidem  fratri  ejus 
Eilwino  suggessit,  quid  aliud  judicabitur,  nisi  quod 
animam  suam  magna  ex  parte  liberavit.  Vestram 
itaque  supplicando  rogamus  beatitudinem.ut  in  prae- 
senti  negotio  oculivestri  videant  aequitatem  (Psal. 
xvi)  et  eum  qui  a  uemine  accusatur,  quem  iufamia 
nulla  persequitur,  qua  solitiestis  gratia  suscipiatis, 
et  vestraj  fulgore  praesentioa  exhilaratum  remittatis. 
EPISTOLA  XXVII. 

AD  THEOBALDUM   CANTUARIENSEM  ARCHIEPISC.OPUM. 

Patri  suo  et  domino  T.  Gantuariensi  Dei  gratia 
arohiepiscopo,  frater  G.  Glooestriae  dictus  abbas, 
pie  complendo  senarium  Sabbata  Sabbatorum  feli- 
citer  adipisci. 

Gratiarum,  dilecte  Pater,  de  toto  corde  non  suffi- 
cimusactioni,quodvestranobismunificentiasinum 
jampridem  benevoloe  charitatisaperuitet  ut  ipsore- 
rumargumentocognoscimus,suorumetiam  numero 
plenius  assignavit.  Et  quidem  sic  est,  non  quia  me- 
ruimus  nos,  sed  quoniam  sic  complacuit  vobis,  ut 
eo  ipso  quo  in  amiciliarum  gratiam  admisistis  in 
meritum  nos  ampliori  quodam  jure  semper  possi-  ( 
deatis  in  integrum.  Habetis  vero  multiplicis  gratiae 
debitorem  quem  collata  nobis  beneticia  satis  obli- 
gant,  et  penes  vos  nulla  merita  cornmendant.  Sed, 
quia  praeteritorum  exhibitio  certa  nobis  est  et  futu- 
rorumexspectatio,audemus  plurimum  et  pia  semper 
charitate  praesumimus,  ut  sublimitati  vestrae  etiam 
procognatonostroetamicocharissimoR.  de  Beau- 
mis  preces  ex  affectu  porrigamus,  quatenus  eum 
in  ecelesiae  ipsius  beneticia  admittalis  quam  sibi  Gi- 
cestrensis  plenadonatione  concessit,  etabauctori- 
tatc  vestra  donationis  astipulatione  confirmari  pre- 
cibus  etiam  porrectis  exposoit.  Et  quidem  illum  R. 
vestra  nobis  plurimum  commendaret  oratio,  si  non 
euradem  in  publicas  jamdiu  gratulationes  susceptum 
famaomnibus  ostendisset,  utpote  virum,  cui  et  ad 
doctrinam  scientia  et  ad  honeslatem  mores  exube- 
rant,  virum  Deo  dignum  occupari  servitio,  simul  et 
beneficiis  ampliari,  ut  unius  elegantia  operis  et  no- 
bis  gratiam  virtuti  etiam  vestrae   gloriam   impen- 
datis. 

EPISTOLA  XXVIII. 

AD  EUMDEM. 

Patri  suo  et  doraiuo  T.  Dei  gratia  Gantuariensi 
archiepiscopo  et  totius  Angliae  priraati,  frater  G. 
Glocestriae  dictus  abbas,  in  regione  luminis  optato 
ad  votum  perfrui  desiderio. 

Placuit  sublimitati  vestrae.  dilecte  Pater  in  Do- 
mino,  dominum  et  Patrem  nostrum  dominum  Wi- 


EPTSTOL^E.  —  AN.  1139-48.  766 

A  gorniensem  responsurum  quibusdam,  quae  sibi  ob- 
jectasunt,  ad  audientiam  vestramevocare.  Necmi- 
nusiili complacetjussioni  et voluntati  vestrae devote 
in  omnibus  obedire.  Unde  in  omni  timore  Domini 
et  cordis  humilitate  venit  ad  judicem,   spe  tamen 
bona  et  tota  charitatis  plenitudine  festinat  ad  Pa- 
trem.  Neoestquod  in  judicio  Patris  formidet  filius, 
cum  intus  apud  Patrem  sit,  qui  pro  ipso  pulsat  et 
exorat  affectus.Ne  tamen  in  causae  praesen  tis  inspe- 
ctione  vestercaligetur  oculus,  quod  nobis  inde  no- 
tum  est  discretioni  vestrae  notificamus.  De  statu 
Wigorniensis  Ecclesia  vos  hoc  ipsi  decrevistis,  ut 
obredintegrandamtamepiscopiquamEcclesiaesuae 
dignilatem  prior  ipse  qui  fuerat  ad  terapus  restitue- 
retur  et  infra  praescriptum  diem  substituto  altero 
B  Ecclesiaeipsiusnecessitudiniconsuleretur.  Gumque 
a  vobis  ad  Ecclesiam  suam  dominus  episcopus,  ve- 
straepariturus  voluntati  remearet,  quidam  e  fratri- 
bus  Ecclesiae  suae  vestrae  dispensationis  ignari,  re- 
stitutionem  prioris  sui  moleste  plusquam  oportuit 
sustinentes,  res  ipsius  ecclesiae  statim,  ut  fama  est, 
distrahere  cceperunt   et  male,  ut  clamat  populus, 
mipletis  marsupiis  abscesserunt.  Quod    quale  sit, 
satis  ipsis  indicabitis.  Res  vero  ecclesiae  sibi  com- 
missas  infami  venditione  distrahere  malum  fuit;  a 
facie  Patris  in  nullo  persequentis,  sed  consilium  a 
vobis  utile  reportantis,  fugam  repentinam  arripere 
multopejus.  Quodveroavobisdecretum  fuerat,  nec 
una  dignari  auditione  multo  pessimum.  Quod  vero 
captos  se  conqueruntur  et  dum  ad  vos  pro  Ecclesiae 
-i  suae  utilitate  festinarent,  male  in  itinere  detentos, 
omnesfere  testantur  apudnosdominum  episcopum 
hoc  et  cum  fieret  ignorasse  et  factum  etiam  cum 
rescivitpaterna  charitate  pertractasse.  Gredendum 
etiam  plus  aestimo  episcopo  uni  et  veritati quam  ira- 
tae  monaohorum    turbae   et  contumaci.  Qui,  etsi 
eosdem  abinordinato  revocassetvel  detinuissetiti- 
nere,  in  hoc  oulpa  vel  nulla  vel  permodica  exstitis- 
set.  De  hoc  tamenevocatos  audiatis.  De  caetero  sci- 
mus  dominum  episcopumpriorera  suum  a  prioratu 
amovisse,  sed  ob  tumultuantium  fratrum  inquietu- 
dinem  nondum  quemquam  substituisse.  Quod  ideo 
divinitus  actura  aestimo,  ut  vos   supremam  operi 
bono  manum  imponatis,  et  filiae  vestrae  idoneum 
providendo  pastoremad  voluntatem  vestrametejus 
utilitatem  consulatis.  Vestris  monitis  Wigorniensis 
u  acquiescet  Ecclesia  quibus  dominum  episcopum 
juxtaplacitum  vestrumpariturum  nonambigimus. 
Conservetincolumitatemvestraminlonga  tempora, 
qui  non  dormitat,  custos  Israel  (Psal.  cxx.) 
EPISTOLA  XXIX. 

AD  OSBERNUM. 

Frater  G.  Giocestriae  dictus  abbas,  dilecto  filio 
suo  Osberno,  «  non  trepidare  ubi  non  est  timor 
(Psal.  lii).  » 

Monco  te,  fili  charissime,  aedificare  et  plantare, 
et  terram  tuam  eo  vomere  quo  tu  scis  exercere  et 
diligenterexoolere.  Satishactenus  spinasettribulos 
germinavit  (Gen.  m),  sed,  sicut  bene  ccepisti,  sila- 


767 


GILBERTI  FOLIOT  ABBATIS  GLOCESTRIjE 


768 


bori  bono  et  exercitio  instanter  ineubueris,  scio,  A  pulsamus,  ut  si  eum  testimonio  magnarum  et  reli- 


scio  quod  fructu  bono  non  fraudabit  te  Dominus. 
Volo  vero  vasa  omnia  domus  tuae  salva  et  munda 
custodias,  et  ipsam  domum  tuamqua  poteris  supel- 
lectile  mundaet  honestamunias  etexornes.  Laudo 
etiam  te seras  portarum  tuarum  confortare,domum 
tuam  vallo  bono  et  muro  inexpugnabili  circumdare, 
ne  scilicetgensillaquae,  sicuttudicis,  hirsutafronte 
et  torvis  oculis  rescipit,  irrumpat  in  eam  et  omnes 
labores  tuos  et  sudores  impetu  uno  diripiat.  Nolo 
vasa  transmigrationis  sint  apud  te,  nec  quod  in 
aliquopraetendastransmigrationishabitum.sedsta- 
bilitatis  in  terravestra  quam  dedit  vobis  Dominus 
Deusetmansionisdiuturnaepropositum.Dicesvero 
amicisnostris  Wallensibusvosdehocquodaudierunt 


giosarum  personarum  de  ea  in  quaimpegerat  culpa 
satis  fecisse  cognoscitis,  a  communione  suspensum 
teneri  non  permittatis.  Dominus  vero  Wigorniensis 
nisipervos  in  communionemnonrecipit  quein  au- 
ctoritate  vestra  a  communione  privavit.  Rogamus 
itaque  vestri  animi  moderationem  ut  quem  <le  Ur 
ChaldaeorumadJerusalemsuspirasse  gaudetis (Gen. 
xv),intrarevolenti  portas  ejusobserari  non  sinatis, 
ne cui etiam  calceamenta  stolam  pariter  et  annulum 
indulsit  pietasccelestis,ipsumnudatumturpiter  ad 
siliquas  remitlatis. 

EPISTOLA  XXXII. 

AD  R.  PRIOREM  ET  FRATRES  CERNELLB. 

Dilectis  in  Christo  fratribus,  R.  priori  caeterisque 


nihil  penitus  illis  inconsultis  acturos.  Videmus  vero  g  Cerneliae,  frater  G.  Glocestriae  dictus  abbas,  mili- 

gentem  vestram  timorem  Domini  et  reverentiam  tando  prudenter  assequi  gratiee  donativum. 

sanctuarii  parvipendere,  et  illos  audimus  Deum  et  Movet  nos  aliquandiu  erga  vos  et  jamdiu  erga 

locasanctaetpersonasconsecratasDominodiligenter  domum  vestram,  a  vobis  habitaet  exhibita  chari- 

honorare.  Propter haec omniadurum est nobis illis qui  tas,  ut  quod nondum  praesentia corporali potuimus, 

ferenoncurantvosmagisinserietabhisquivosven-  missis  saltem  litteris  vosultra  visitare  non  differa- 

eranturavelli.  Valeetnoverisnosmallestationariura  mus.  Gratiasigitur  vestrae  per  omnia  referentes  san- 


vel  progressionarium  te  esse  quam  retrogradum. 
EPISTOLA  XXX. 

AC  JOCELINUM  SALESBERIENSEM  EPISCOPUM. 

Patri  suo  et  Domino  J.  Salesberiensi  Dei  gratia 
episcopo,  frater  G.  Glocestrise  dictus  abbas,  apto 
rationis  moderamine  sibi  creditadispensare. 

Sciat  vestra  sanctitas,  in  Christo  dilecte  Pater, 
nos  fratri  nostro  Bernardo  persuadere  non  posse 


ctitati  nos  vobis  in  omnia  gratia  spirituali  profite- 
mur  obnoxios,  qui  et  de  vobis  jamdiu  bene  sperare 
ccepistis,  et  quod  in  donis  summum  est  et  praeci- 
puum  nos  profectus  vestri  et  incrementi  spiritualis 
in  Domino  participes  esse  voluistis.  Nam  quanta 
charitatisplenitudinebenevolentiamvestramsuper- 
extendatis  in  nos,  hinc  datur  intelligi,  quod  cum 
toto  orbe  terrarum  Ecclesia  Dei  clara  meritorum 


ut  sub  aliqua  cujuscunque  pecuniae  reddendae  con-  q  laude  titulisque  gloriosis  longe  lateque  respleudeat, 


ditione  benedictionem  suam  vel  a  vobis  vel  aliunde 
suscipiat.  Hoc  vero,  licet  malum  fortasse  non  sit, 
mentitamensimpliciscrupulum  generat,utaliquida 
puritate  minus  suus  sibi  habere  videatur  introitus. 
Unde  vestrae  supplicamus  benevolentiae  ut  animi 
vestri  severitatem  paulisper  deflectatis  ad  nos,  et 
his  pecuniae  repetendae  conditionibus  omissis,  pau- 
lulum  post  datam  simpliciter  benedictionem  quid- 
quid  exigendum  judicabitis  exigatis.  Ego  vero  erga 
sanctitatem  vestram  me  vinculo  fidejussoris  ad 


vestrae  tamen  complacuit  sollicitudini  ut  Ecclesiae 
vestrae  nos  arctioriquodam  dilectionis  vinculo  jun- 
geretis,  et  de  ipsa  vobis  patrem  pastoremque  ele- 
geretis.  Quod  quidem  non  ita  scribimus,  tanquam 
de  infula  vel  cathedra  loci  vestri,  vel  in  nobis  vel 
in  nostris  gloriantes,  sed  gratam  per  omniahaben- 
tes  unitatem  spiritus  quae  inter  nos  mediante  quo- 
dam  vinculo  charitatis  etpacis  firmo  et  indissolu- 
biliconstituitur.  Nam  cum  de  imminenti  vobis  ne- 
gotio  recurreretis  ad  nos,  equidem  vobis  charitate 


plenum  obligo,quodpostipsambenedictionemquid-      non  ficta  subvenimus,  et  de  corpore  nostro  vobis 


quid  de  his  omnibus  sibi  adjudicabit  Ecclesia,  ob- 
ediens  et  humilis  el  devotus  implebit.  Si  postistam 
benedictionem   ejus  voluntas  distulerit,  nil  restat 


non  tanquam  saucium  aliquid  velputridum  mem- 
brum  adjiciendo  projecimus,  sed  corporis  nostri 
partem  sane  meliorem  et  commodiorem  licet  in  dis- 


aliud  nisi  ut  in  commissa  sibi  domo  voluntatem  D  pendium  nostri,  plenatamen  vobis  pietate  conces 


domini  papae  sedulus  praestolator  exspectet.  Vale. 
EPISTOLA  XXXI. 

AD  THEOBALDUM  CANTUARIENSEM  ARCHIEPISCOPUM. 

Patri  suo  et  domino  T.  Cantuariensi  Dei  gratia 
archiepiscopo,  frater  G.  Glocestriae  dictus  abbas, 
totum  quod  potest  humilis  et  prompta  devotio. 

Humilitatem  charitas  non  repellit.  Unde,  quia 
Willelmum  Cumin  humiliatum  vidimus, audere  coe- 
pimus  ut  apud  sublimitatem  vestram  pro  illo  inter- 
pellemus.  Quod  si  abunitaterecessit  Ecclesiae,ipso 
qui  tentat  instigante,  ad  eamdem  jam  redit,  ipso 
quivivificatSpiritusanctorevocante-  Undead  thro- 
num  misericordiae  vestrae  piatamen  praesumptione 


simus.  Nam,si  quod  sanctum  est,  quod  honestum, 
quoddoctrinaesanae,  quodbonae  famae,quanto  spe- 
ramus  amon:  concupistis,  habetis  procul  dubio.ha- 
betis  inPatris  adoptione  unde  et  Domino  gratiarum 
referatis  actiones,  et  nobis  sitis  in  immensum  gra- 
ti-sdebitores  ;  habetis  nempe  virum,  cui  ad  doctri 
nam  scientia  et  ad  honestatem  mores  exuberant 
habetis  in  cujusvita  et  moribus  vocisplene  virtu; 
illucesset  ;  habetis  cui  humiliter  obediendo  quoc 
arripuistis  iter  virtutum  virtutis  assequendo  prae 
mium  glorio.-e  consummabitu!•.  Sed  sunt  in  vobi: 
fortassis  aliqui  quos  in  appetitum  sui  nondum  pleni 
virtus  allexit,  imo  sunt  ut  tristis  audio,  qui  virtu 


769 


EPISTOLjE.  —  AN.  1139-48. 


770 


tisopusquantolaboriosius  esf,  tantoodiosiusasper- 
nantur.  Sunt  etiam  qui  ab  eo  quem  in  Patrem  ele- 
gimus  et  assumpsistis  impudenter  aversi,  jam  re- 
trorsum  abierunt,  nec  jam  vocem  ejus  audientes, 
sed  alienum  nescio  quem  sequentes,  non  solum  ipsi 
non  obediunt,  sed  et  ipsum  nefariis,  ut  fama  est, 
ausibuseradicareetexplantare  moliuntur. Nunquid 
sic  nostra  debuit  remunerari  benignitas  ?  Nunquid 
hoc  nostra  meruit  prompta  vobis  deservire  voluntas  ? 
Audite,charissimi,etquodexcharitateloquimur,au- 
recharitatisadvertite.  Timeo,  timeone  fortevos  ur- 
geat  veniens  ex  alto  sententia.  Scitis  vero  quod 
juxta  merita  subditorum  disponitur,  et  vita  recto- 
rum  et  sicut  cum  sancto  sanctus  est  Dominus,  ita 
etiam  cum  perversis  merito  perversus  invenitur 
(Psal. xvu).Bonisequidempie  disponit  etquisuspi- 
rant  ad  vitam,  his  Patrem  praeslatur  et  pastorem 
quo  ducantur  et  pertrahantur  ad  vitam.  Pharaoni 
jamdudum  Israelitae  servierant,  et  civitates  illi  de 
latere  et  luto  conslruxerant :  sed  ex  quo  coepit  iis 
servitus  yEgyptiaca  displicere,  clamaverunt  ad  Do- 
ininum  et  iter  trium  dierum,  Moyse  ducente,  pro- 
feeti  sunl(Exod.  viu).  Volentibus  ad  vitara  ingredi 
merito  preeesse  conceditur,  propter  quem  pateat 
ingressus  ad  vitam.  Secure  prouuntio,  si  filiis  Israel 
Pharaonis  adhuc  placuissent  opera,  nec  clamassent 
ad  Dominum,  nec  adhuc  salvatorem  habuissenf. 
Justitiae  regula  est,  ut  qui  juslus  est,  justificetur 
adhuc ;  etquiin  sordibusestsordescatadhuc(Apoc. 
xxn).  Sic  qui  ceeci  sunt  ut  a  caeco  ducantur  expo- 
slulant,  sententia  coeli  est,  ut  pariter  in  foveam 
cadant  (Matth.  xv).  Nec  quidem  hoc  dicimus  de 
majori  etmelioriparte  vestri  diffidentes,  sed  miran- 
tes  equidem  et  indignantes  quod  illos  qui  vos  con- 
turbant  inler  vos  dominari  et  principari  permittitis. 
Audio  illum  non  dicocarnalem  sed  carnem  Adelar- 
dum  demigrasseCantuariam,  Homam  inde  forsitan 
profecturus.  Sed  qui  si  Romam  venerit  ?  Sentiet 
axis  onus,  et  ad  tantum  pondus  curia  forsitan  incli- 
nabitur.  Vetus  ista  querela  est,  et  inter  carnem  et 
spiritum  ab  ipsis  Ecclesiae  cunabulis  vehementer 
agitata.  Jamdiu  est,quod  caro  coneupiscit  adversus 
spiritum  et  spiritus  adversus  camem  (Galat.  v).  Nos 
vero  ambulabimusadversuscarnem  et  carnisopera 
recidemus.  Audiat,  advertat  carnis  opera  et  faciem 
suam  dominus  Adelardusintelligat,Namoperacarnis 
hae.e  sunt,fornicalio,immundilia,impuditia,  luxuria 
etqurehujusmodisunt(i&irf.).Quisectaturhujusmodi 
nulla  sibi  erit  cum  vestro  commilitone  communio. 
Nec  tamen  haec  dicimus  tanquam  fratrem  vestrum 
persequentesinaliquo  veldemumtaliasuspicantes; 
persequimur  vitia,  non  personas.  Aspera  dicimus, 
optantes  ipsi  meliora.  Vano  seducitur  fortassis  in- 
tuitu.  Romam  aestimat  velut  arundinem  omni  posse 
spiritu  agi  tari.  Romaa  scimus  veritatem  obscurari  pos- 
se,  niinquara  taraen,  si  fuerit  agnita,  reprobari  Thro- 
nus  illejustitiaest,  equitatem  sedesillajudicat.  Nec 
causa  ista  est  quaeinluceui  venire  erubescat.  Nihil 
raaurediximusquodsupertectapraedicari  nolimus. 


A  In  innocentia  ingressi  sumus,  et  sperantes  in 
Domino  non  infirmabimur  (Psal.  xxv).  Rogamus 
itaque,  dilectissimi,  ut  unanimitati  studeatis  et 
paci,  et  Patrem  vestrum  per  omnia,  sicut  decet 
filios  honorantes,  illi  quam  oportet  reverentiam  et 
nobisquamsperabamuscharitatem,nontantumlabiis 
sed  corde  potius  exhibeatis  :  habetis  unum.quem  si 
corde  suscipitis  et  honoratis,  in  uno  illo  nos  omnes 
integre  possidebitis.  Quod  sifaciem  abilloavertetis, 
quospiritusimpetuducimini,nullidubiumrelinquetis. 
Filio  nostro  fratrique  charrissimo  nequaquam  deesse 
poterimus,  sed  vestros  cum  illo  incursus  toto  ad- 
nisusustineretentabimus.  Adversanempe  sustinere 
poterit,  sed  solus  habere  non  poterit.  Sed  avertat 
hoc  Dominus  utsocietatis  vestrae  jucunda  principia 

B  exitus  habeant  tam  amarissimos,  et  ipsequiestini- 
tium  et  finis,  principia  vestra  jucundo  fine  conclu- 
dat.  Et  si  vestra  nos  dignos  amicitia  creditis,  nos 
quoqueamicosvestros  et  per  omniabenevolos  aesti- 
mate. 

EPISTOLAXXXIH. 

AD  ROBERTUM  SANCTjE  SED.    APOSTOL.    CANCELLARIUM. 

Magistrosuocharissimodominoque  meritishono- 
rando,  RoBERTOsanctaesedisapostolicaecancellario, 
frater  G.  Glocestriae  dictus  abbas,  reverentiam  de- 
bitara  et  de  corde  toto  dilectionem. 

Exsultavit  cor  meum  in  Domino,  dilecte  Paterin 
Domino,  et  spirituali  sum  jucunditate  perfusus,  quia 
de  caelo  respexit  Dominus,  et vestrae  memor  humili- 
r  tatis  gratiam  donavit  pro  gratia,  et  a  vobis  digne 
u  servatam  hactenus  honestatem  morum  et  elegan- 
tiam  condigna  munificentiaa  suae  gloria  muneravit. 
Invitatus  ad  nuptias  locum  elegeratis  obtinere  no- 
vissimum,  sed  in  vobis  bene  patri  complacuit  ut 
evangelicum  illico  tandem  ipse  personaret :  Amice, 
ascendesuperius  (Luc.  xiv),  gloriamque  vobis  pari- 
ter  ethonorem  prae  discumbentibus  aliisexhiberet. 
Mirabarequidemet  rem  tacitusattendebam,  cui  Do- 
minus  nova  sua  pariter  et  vetera  reservasset,  quia 
congesta  totius  honestatis  insignia  sic  inunumcu- 
mulasset.  Et  licet  innumeris  vitae  vestrae  decor  et 
doctrinee  suavitas  illucerel,  ut  in  sui  imitationem 
mirabiles  multorumappetitus  accenderet,majus  ta- 
men  aliquid  animo  somniabam  lucemque  tantam, 
etsi  non  sub  raodio  reconditam  (Luc.  xi),  ab  emi- 
**  nentiore  tamen  quodam  loco  fulgoris  sui  beneficia 
praestituram  Ecclesiae  spe  quadam  certa  concipie- 
bam.  Teneo  quod  volebam  ;  video  quod  sperabam, 
ut  jam  raagna  praedicem  opera  Domini  exquisita  in 
omnes  voluntates  ejus  (Psal.  cx).  De  quo  magna 
operare  potui,  magna  videre  jam  merui,  et  quem 
dilexissejustitiametodiohabuisseiniquitatem(PsaJ. 
xuv)  non dubito  in  consilio  justorum  et  congregatio- 
ne  sanctorum  a  beato  summoque  pontitice  totius 
eequitatisjuradictare  totus  applaudo.  Hincestquod 
gratiarum  non  sufficinius  actioni,  quod  Patremno- 
strum  Cant.  exhilarastis,  quod  Ecclesiam  ejus  in  di- 
gnitatem  pristinam  reformastis,  ut  quae  inutila  facie 


771 


GILBEHTI  FOLIOT  ABBATIS  GLOCESTRI/E 


772 


incedebat,  hinc  archiepiscopatus  gloria,  illuc  soliti  A  sollicitare,  convocare  concilium  et  a  multis  expe- 

terequod  uniusitem  possitgratiavano  qnodam  fa- 
vore  remittere  ?  Equidem  post  susceplum  onus  hoc 
in  quo  laboro  sustinens  nil  mihi  molestius  accidit, 
nil  amarius.  Pudet  vero  me  similiter  et  poenitet, 
quod  cucurri  inincertum;  pugnavi.sedquasi  aerem 
verberans  [1  Cor.  ix),  et  post  damna  similiter  et 
labores  insultant  mihi  inimici  mei  et  jam  prorsus 


primatus  honore  jam  plena  luce  refulget.  Etdivini- 
tus  actum  estut  de  fonte  justitiae  ipsa  vestra  pro- 
motione  procederet  et  pietas  in  nos.  Rogamus  be- 
nevolametbenignamnobissempergratiamvestram, 
etproDomini  Jesu  reverentia  suppliciter  exoramus 
ut  nostro  Arnaldo  manum  misericordiae  porrigatis 
ut  vestrae  fretum  pietatis  auxilio  laetum  ad  propria 


remittatis.  Scitis  quam  indecens  sit  et  importunum  effrenati  tutamnacti  peccandi  licentiam  ad  injurias 
clericum  bonum  in  publicas  jamdiu  gratulationes  item  faciendas  imperiosa  voce  nos  provocant.  Hzec 
susceptumjamnuncemendicatiselaboraresuffragiis,  itaque  vestrae  duximus  communicanda  notitiae.ut 
et  diebus  vitae suae  novissimis  insolita  praeter  morem  qualiter  cunque  res  hactenus  acta  sit,vestro,  si  fieri 
inedia  praegravari.  Confido  de  domino  meo  magi-  potest,refortnetisconsilioutetvobishonoraugeatur 
stroquecharissimoutcordissuilocummisericordia? 
semper  aperiat,  et  tam  huicquam  caeteris  Salesbe- 
riensis  Ecclesiae  clericis,  jam  instante  necessitate  b 
et  vehementer  urgente  tempestate,  subveniat.  Con- 


et  causae  vestrae  si  non  ad  plenum  in  aliquo  saltem 
provideatur. 

EPISTOLA  XXXV. 

AD  G.   PRIOREM  ET  CONVENTUM  HEREFORDIENSEM. 


servetomnipotensDominusmagistrumetdominum 

meum  intempora  longa  Ecclesiae  suae  profuturum. 

EPISTOLA  XXXIV. 

AD  SIMONEM  WIGORNIENSEM    EPISCOPUM. 

Patri  suo  domino  S.  Wigorniensi  Dei  gratia 
episcopo,  frater  G.  d.  ab.,  bellaDomini  cum  fiducia 
praeliari. 

Quod  palam  est  et  multorum  divulgatum  notitiaa 
testibus  aut  argumentis  evincere  citra  necessitatem 
est.  Unde,  si  promptum  serviendi  vobis  habuimus 
animum,argumentis  non  approbo  de  quo  nullum  aut 
fere  nullumdubitare  non  dubito.  Equidem  si  vobis 
inmagnisservirenequivimus,sedulam  tamen  dedi- 


Frater  G.,  dilectis  suis  dilectoribus  Guar.  priori 
et  fratribus  qui  cum  eo  sunt  Herefordiae,bonum  bene 
consummare  principium. 

Libentius  vosipse  visitassem  quam  ad  vos  litte- 
rasnuntiosvedirigerem  ;  sedquiaimpediunt  nego- 
tia  multiplicata  quod  vellem,  litteras  interim  no- 
stras  vice  colloquiihabeatis,  utpensetis  ex  hisquid 
de  nostra  erga  vos  charitate  festimare  debeatis. 
Non  est  credendum  omni  spiritui  ;  quidam  vero 
spjritus  ex  Deo  non  sunt  (/  Joan.  iv).  Unde  -si  cha- 
ritatisnostrae  sinceritatemimpius  homosupersemi- 
nans  zizaniis  offuscare  conatur,  discretio  nobis  spi- 
rituumnecessariaest,  ut  non  circumferamur  omoi 


musoperam,  utin  minimissaltem  in  subsidiari  vo-  C  vent°doctrineevelfacileacquiescamuserrori(2?j0&e$. 
biscum  actione  staremus.  Ideo  nostra,  si  placet,  ,v)j  sed  probantes  semper  potiora  solidemus  in 
merebaturhumilitas  etin  vos  hucusque  continuata      Christo  charitatem,  in  quem  anchora  nostrae  spei 


charitas,  ut  vices  nostras  quas  adversus  H.  et  R.  de 
Calderisublimitati  vestrae  commiseramus,  pruden- 
tia  vestra  aliquanto  fuisset  diligentius  exsecuta. 
Scitis  veroet  multorum  constat  testimonio  domi- 
num  archiepiscopum  vobis  palam  prohibuisse  ne 
quis  illorum  absoiveretur,  nisi  vobis  ecclesiastica 
satisfactio  exhiberetur.  At  illos  ad  satisfaciendum 
nobis  nullo  adhuc  commonitorio  induxistis,  nihilo- 
minus  tamen  absolvistis.  Palam  est  et  luce  clarius 
quidconsequaturexpositis.  Dicam,  salva  pace  ve- 
stra  et  gratia,  dicam  quod  hoc  ipso  nec  domino 
archiepiscopo  obedientiam,  nec  nobis  quam  spera- 
bamus  amicitiam,  nec  ordini  vestro  vel  officio  ho- 
norem  exhibuistisautreverentiam.  Equidem  molles 
istaeetremissaefacilesquenimismisericordiaeaucto- 
ritatemvestraminopprobriumet  commissam  vobis 
justitiamdeducuntinnihilum.  Annoquidemspecta- 
vimus  integro  ut  in  episcoporum  conventu  malefa- 
ctores  nostrosanathematis  vinculo  teneremus.Sed 
quam  facile  labor  noster  evanuit !  Inflavit  buccas 
dominus  H.  et  sonuere  tubae.  Ad  unum  Spiritus  iu- 
flati  sonum,  quid  dicam  ?  Expavit  episcopus,  proh 
pudor,  ad  ejus  minas  expavescere,  cujus  dedignan- 
duseratetgladius  !  Jamtotieskesiadquem  de  justi- 
tianobisexhibendacurremus?Nunquidnobisfacile 
est  circumire  provincias.dominum  archiepiscopum 


D 


projecta  est.  Frustranamque  credimusetsperamus 
nisiinvicem  diligamus.  Attendamus  illud  Apostoli : 
Charitas  nunquam  excidit  (l  Cor.  xin)  ;  verbum 
breve,  sed  fecunda  sententia.  Hic  plane  conjungitur 
nos  aut  in  Christo  non  dilexisse,  aut  leviter  a 
charitate  non  excidisse.  Non  vero  in  Christo  diligit 
quifacile  promovetur  ad  odium. 
EPISTOLA  XXXVI. 

AD  EUGENIUM  111  PAPAM. 

Patri  suo  et  domino  Dei  gratia  pontifici  Eugenio, 
frater  G.  Glocestriae  dictus  abbas,  in  decore  virtu- 
tum  delicias  regibus  tninislrare. 

Cum  in  singulorum  commoda  vestrae  se,  dilecte 
Pater,  diligentia  charitatis  exerceat,  fortasse  minus 
in  suiadmirationesuspenditur  etquaeadinnumeros 
beneficiorum  imraensitate  diffunditur  intra  proprii 
judicii  terminos  arctahumilitatis  regula  cohibetur. 
Quanto  tamen  gratiarum  imbre  mentem  vestram 
divinitatis  tmda  perfuderit,  hinc  datur  intelligi  quod 
in  vehemens  sui  desiderium  non  paucos  de  ultimis 
terrae  iinibus  virtutis  vestrie  fragrantia  sanctique 
nominissuaveredolensopiniojainpertraxit.  Scimus 
veromultos  multaanimi  alacritate  festinaread  vos, 
ut  jam  dicantsinguli,  clament  universi :  Trahe  nos 
post  te,  curremus  in  odore  unguentorum  tuorum 
(Cant.  i).  Inter   dominum    A Lincolniensem 


773 


EPISTOL/E.  —  AN.  1(39-48. 


774 


episcopurn  tanta  decet  a  majestate  vestra  venera- 
tione  suscipi,  quanta  scimus  eum  ad  vos  charitate 
perduci ;  perhibent  veroejus  vitee  testimonium  bo- 
num  familiares  ejus  probatae  religionis  et  gratiae, 
qui  cum  eo  quo  familiarius  conversantur,  tanto 
magis  de  ejusdem  honestate  gloriantur  in  Domino. 
Scimusquoque  Dominumflagellotribulationis  ipsum 
jamdiu  aliquatenus  attigisse,  ut  si  quid  in  eo  fuit 
scoriae,  jam  ad  purum  excoctum  sit,  et  si  quid  in 
excessu  mediocri  vaga  regni  Angliaealiquandiu  per- 
misit  licentia,  jam  penes  eum  evacuatum  est,  et 
perfecte  probatur.  Hoc  quod  verum  credimus, 
pra3cipuoveritatisamicodenuntiamus,utnonpigeat 
vosfilium  vestrum  in  gratia  suscipere,  cui  dignum 
est  honorem  etgratiam  exhibere.  Valeatsublimitas 
vestra,  in  Christo  dilecte  Pater. 

EPISTOLA  XXXVIL 

AD   J.   LEGATUM. 

Patrisuoetdomino  J.  sancteesedis  apostolicae  Dei 
gratia  legato,  frater  G.,  salutem  et  de  loto  corde 
dilectionem. 

Litterasdignationis  vestrae,dilecte  Pater,  domino 
Salesberiensidireximus,utquemstatuistisabbatem 
Cerneliae,  loco  eidem  episcopali  confirmaret  bene- 
dictione.  Quod  ipse  quo  animo  vel  qua  industria 
nescimus  hucusque  differens,  in  ipsum,  sicut  a 
multis  audivimus  post  discessum  vestrum  vexatio- 
neset  argumenta  multiplicat.  Quod  utinam  absita 
vestra  gloria  ne  tale  sortiatur  laus  vestra  dispen- 
dium,  ut  plantatio  vestra  sic  evellatur  et  vestrarum 
opus  manuum  in  ignominiamvestrideleatur  !  Qua- 
propter  honori  vestro  supplicamus  et  glome,  ut 
directis  jussionis  vestrae  litteris  dominum  Salesbe- 
riensem  commoneatis,  ut  ultra  illum  quem  ei  sta- 
tuetisdiembenedictionemejus  non  differat ;  et  quod 
si  veras  reli^ionis  amator  est,  animo  grato,  volun- 
tate  promptissima  jam  fecisse  debuerat  vestra  sal- 
tem  auctoritate  jam  secundo  commonitus  ulterius 
explere  non  differat.  Rogamus  ut  in  opere  vestro 
uon  confmidatur  facies  vestra,  sed  incrementum 
semper  habeat  gloria  vestra,  utsciant  omnes  quod 
manus  tua  hasc  et  tu,  Domine,  fecisti  eam  (Psal. 
r.vm).  Valeat  dominus  meus  et  Pater  dilectissimus. 
Sicut  praecepislis,  jara  venissem  ad  vos,  nisi  de  die 
in  nos  iteratae  calumniaeme  non  impeditum  solum- 
modo,  sedetcompeditura  gravissiraedetinuissent 
EPISTOLA  XXXVIII. 

AD  THEOBALDUM  CANTUAR.  ARCHIEP. 

Patri  suo  et  domino  Cantuariensi  Dei  gratia  ar- 
chiepiscopo  et  totius  Angliae  primati,  T.  frater  G 
Glocestriae  dictus  abbas,  salutis  gaudium  et  obe- 
dientiae  famulatum. 

Adhuc  etiam,  domine,  incubus  ille  Cernelia? 
quod  Sui  juri3  non  est>  audacter  0Ccupat,  et  qui 
•nde  expulsus  est,  ad  alienalimina  pro  defectuju- 
sh  183  mendicat.  Dominus  vero  Salesberiensis  ex- 
Pulsi  abbatis  inopiae  extremae  ipsius  Ecclesia?  deso- 
lationi  fortasse  compatitur,  sed  nec  abbati  inopi, 
nec  Ecclesu»  jam  ruenti  aliqua  ejus  miseratione 


A  subvenitur.  Mandati  vestri  litteras  devote  suscipit, 
vestro  tamen  obedire  raandato  alta  nescio  qua 
considera tione  omittit.  Justitiam  itaque,  quam  alias 
non  invenimus,  a  vestra  jam  paternitate  requiri- 
mus,  ut  Scotum  illum  inobedientem  vobis  maoi- 
feste  contumacem  et  improbum,  si  placet  excom- 
municetis  et  Ecclesiam  ipsam  quam  diu  incubuerit 
interdicatis.  Quod  si  deinceps  comiti  Glocestriae  de 
ejiciendoexcoramunicato  veslro  praeceperitis,  sci- 
mus quod nobisobedire  non differet,  verum  domino 
Salesberiensi  obe.lientiae  forraatn  sine  mora  obe- 
diendo  praescribet.  Vale. 

EPISTOLA  XXXIX. 

AD  EUMDEM. 

Patri  suo  et  domiao  Cantuariensi  Dei  gratia  ar- 
B  chiepiscopo  et  totius  Angliae  primati,  T.  frater  G. 
Glocestriae  dictus  abbas,  salutis  et  gaudii  plenitu- 
dinem. 

Quia  forlisest  ut  mors  dilectio  (Canl.  vm),  sicut 
uni  praejudicare  non  possumus,  sic  alteri  reluctari 
non  valemus.  Hinc est,  dilecte  douiine.quod  id  quod 
vultis  rae  quoque  velle  necesse  est.  Sed  quia  re- 
deuntes  a  vobis  qui  mihi  sic  alii  vero  sic  loquuntur, 
precor  ut  mihi  litteras  vestrae  voluntatis  indices 
per  hunc  fratrem  nostrum  mittatis,  et  quod  de  me 
vestro  sederit  arbitrio  ea,  qua  praeestis  et  potestis 
polestate  injungatis.  Eo  vero  erga  vos  animo  sum, 
ea  vobis  charitate  devinctus  ut  in   quo  sanctitati 
vestrae  me  obedire  et  placere  cognovero,  totum  leve 
reputem  quod  mihi  minari  potest  vel  difficultas  iti- 
C  neris  vel  urgens  auctoritas  obviae  potestatis.  De 
caetero  frater  B.  abbas  Cerneliae  ad  sedem  aposto- 
licamappellavit.  Cumergosuaomniain  protectione 
domini  papae  esse  oporteat,  a  suis  tamen  persecu- 
toribus  non  minus  nunc  quam  ante  diripiuntur. 
Unde  rogat  per  rae  et  de  hoc  precor  vestra  sit  exo- 
rata  paternitas,  ut  Ecclesiam  suam  in  protectione 
domini  papae  et  vestra  suscipiatis  et  ipsam  domino 
A.  archidiacono  custodiendam  committatis,  ut  et 
huic  ad  dominum  papam  adeundum  scilicet  quod 
res  habet  necessaria  conferat,  et  si  quem  in  loco 
ipso  domino  servire  cognoverit,  ipsi  cui'a  diligenti 
proviJeat.  Itineris  nostri  diem,  si   placet,  notifi- 
cetis,quem  siusque  ad  festum  sancti  Michaelis  dif- 
ferri  placeret,  eos  qui  nobiscum  ituri  sunl,  for- 
tasse  magis  paratos  haberetis.  Valete. 
EPISTOLA  XL. 

AD    ROBERTUM   LINCOLNIENSEM  EPISCOPUM. 

Venerabili  domino  fratrique  charissimo  Roberto 
Dei  gralia  Lincolniensi  episcopo,  G.  Herefordiae 
minister,  gaudia  pacis  et  salutis. 

Pro  anima  mihi  res  est,  et  sunt  oculi  mei  ad  vos 
ut  impleatis  in  necessitate  hac  dcsiderium  meum. 
Regis  ira adversus  abbatera  Gloceslriae et  Ecclesiam 
malevolorum  consilio  veheraenter  incanduit ;  et  nisi 
voluntati  ejus  abbas  ipse  infra  breve  spatium  ob- 
temperaverit.terrasipsius  Ecclesiae  omnes,  quae  in 
suapotestatesunt,  rex  sibi  suraere  et  Ecclesia?  ipsi 
alienare  comminatur.  Unde  quanta  de  vobis  spe- 


D 


757 


GILBERTI  FOLIOT  ABBATIS  GLOCESTRLE 


776 


ramus  confidentia,  preces  benevolenti*  vestr*  por-  A  Joanni  de  Cant.,  frater  G.  Glocestnae  d.ctus  abbas, 

rigiraus,  ut  opponatis  vos  rniirum  pro  doino  Israel  sales  si  placet  suos  intra  fines  modest.ae    modo 

(Ezech.  xhi),  et  ragii  iram  mitigando,  abbatem  et  laudabili  cohibere. 

Ecclesiamipsamreconciliaredominoregi.etnego-  Quodimitatusapostolumpaternarum  trad.t.onum 

tiumistudjuxtapossibilitatemEcclesiaiterminare  caeteris  contribulibus   tuis   amplms  et  perfect.us 

studeatis.  In  hoc  positi  estis  a  Domino,  ut  per  vos  «mulator  existis,  laetus  audio,  zelusque  tuus  bonus 

bene  provideat  his  qui  infra  sunt,  et  quod  per  se  ut  iucrementa  semper  excip.at,  ampla  char.tate 

aut  per  Herefordiensem  nequit,  per  Lincolniensem  desidero.  Verumtamen,  si  qua  penes  nos  acta  vel 

obtineat  Glocestrensis.  Ad  plene  explicandum  afie-  dicta  sunt,  qu«  ad  dominum  papam  usquequaque 


ctum  vestrum  multa  foret  opus  litterarum  prolixi 
tate.  Sed  stylum  duo  comprimunt,  quia  sapiens  do- 
cetur  paucis  et  amico  suadetur  e  facili.  Sit  vobis  a 
dextris  Dominus  ut  in  hoc  et  in  omnibus  gratiam 
vobis  comparari  studeatis .  Miles  railitavit  aliquandiu 


pertineant,  nolo  te,  frater,  commoveri  super  hoc, 
nolo  tui  Sabbati  pacem  delicatam  aliquatenus  exinde 
perturbari.  Ad  dominum  namque  papam  appella- 
vimus,  et  ad  ejus  nomen  tota  nobis  controversia 
conquievit.  Nomen  pacis  in  commune  protulimus, 


VODiscompaiarisiuueciws.iuiioaiLiii""»"""^""-""*"       *w«»i — » 

non  Deo  sed  Satanae.  Ser  vivit  vero  excommunicatis  B  et  ad  ejus  flagrantiam  nobis  pacifica  sunt  un.versa. 

xt-  i .._ ™~~    ),-, ,.iii-.i    in   nnstrniTi  ta.ntum 


vestris  mense  integro,  postquam  ipsos  excommu- 
nicatos  esse  cognoverat.  Nolentes  itaque  excom- 
municatumvestrumabsolverenisipervos.rogamus 
ut  quod  in  eum  justitia  dictaverit,  misericorditer 
prece  vestra  temperetur. 

EPIST0LA  XLl. 

AD  EUGENIUM    PAPAM. 

Patri  suo  et  domino,  summo  Dei  gratia  pontifici 
Eugenio,  frater  G.  Glocestriae  dictus  abbas,  obe- 
dientiamhumilem,  et  debiti  famulatus  obsequium. 

Cum  suspiret,  dilecte  Pater,  ad  vos  Ecclesiarum 
totius  Angliae  facies  admodum  desolata,  una  tamen 
est  Malmesmeriensis  Ecclesia,  cui  nisi  cito  subven- 
tum  fuerit,  nil  jam  sibi  solatii  superest,  nisi  quod 
est  in  adversis  pessimum,  felicem  aliquandiu  exsti- 
tisse.  Nara,  sicut  ovicula  lupi  faucibus  deprehensa, 
quo  evadat  non  invenit,  sic  ipsa  castelli  quod  in 
ejus  fundo  simul  et  atrio  situm  est,  angustata  mce- 
nibus,  et  habitatoribus  afflicta,  totum  fere  quodfa- 
cultatis  terrenae,  perdidit,  et  quod  religionis  apud 
se  fovebat  et  ordinis,  evanuisse  penitus  ingemiscit. 
Vix  est  quod  ejus  calamitati  jam  possit  adjici,  cu- 
jus  et  locns  in  extremam  desolationem  datus  est 
et  filii  in  dispersionem.  Ubi  enim  a  sancti  Patris 
Aldhelmi  tempore  laus  Dei  resonabat,  iilic  hodie 
armata  satellitum  tnrba  et  iu  omnem,  in  quam  con- 
ducitur  impietatem,  promptissiraa  cohors  militum 
debacchatur.  Restat  igilur  dilecto  fratri  nostro  et 
ejusdem  Ecclesiae  abbati  domino  Petro,  vestn  pie- 
tate  consilii  Ecclesiam  suara  et  ab  infestationibus 
jam  dictis  erui,  aut  ad  ipsam  penitus  non  reverti. 
Si  juxta  prophetas  vocem,  gladius  Domini  exacutus 
est,  ut  splendeat  limatus  es/,stet,optamus,in  manu 


Ne  tamen  nomen  gratiarum  in  nostrum  tantum 
commodum,  et  in  ipsiusinjuriam  assumpsisse  vi- 
deamur,  nuntii  noslri  jam  in  hoc  ipso  sunt,  utdo- 
mino  papae  litteris  nostris  intimemus,  quid  anobis 
actum  sit,  et  ad  ipsmn  quatenus  appellatum.  Appel- 
lationis  itaque  vinculum,  quod  ipsi  innexuimus, 
non  ipsi  sicut  aestimas  praesumendo  solvere,  sed 
domino  papae  praesentare  curavimus,  ut  de  raanu 
vestra  suscipiat  unde  nos  trahat  si  noluerit,  vel  si 
ejus  sederitarbitrio  nos  remittat.  Nobis  ipsi  etenim 
si  jusseritassistere  gloriosum,  et  si  permisent  ab 
agendo  quiescere,tutum  erit.  Non  nobis  itaque.non 
nobis,  sed  nominisuo  dabitgloriam  {Psal.  cxm),  et 
disperio  (sic)  sno  quod  volet,cui  obediemusin  omne 
G  quodvolet.  Cum  ergozelumplanetuumapprobem, 
in  hoc  tamen  discretissimo  nostri  saeculi  viro  mi- 
nimeconformaris.quod  tibirumor  vagus  auctoritas 
est,  et  certam  reputas  ex  opinione  sola  scientiam. 
Si  quainfirmamur  in  parte,  te,  charissime,  infirma 
terrae  nostrae  exploraturum  minime  aestimabam. 
Sed  ejus  gladius  fortasse  hic  est,  qui  non  pacem 
mittere  venit,  sed  gladium  {Malth.  x).  De  eaetero, 
quod  adnectis  redundare  in  curiam,  me  magistro 
W.  Senecam  meumbis  negasse,  benigne  consulo, 
ut  in  quibus  audacter  provocas,  provideas  et  pru- 
denter.  Qua  enim  facie  me  bis  negasse  contendis, 
quod  diutinolabore  conscriptum  domino  et  amico 
poscenti  ipse  jamjam  defero,  vel  transmitto  ?  Vides 
ergo,  Joannes,  quos  in  vanum  conatus  dederis, 
amicum  quam  sine  causa  provocaveris,  quem  si 
foroloro  injusto  pertraxeris,  quomodo  non  mihi  in 
meis  fatigationibus  et  expensis  condemnaberis,  qui 
innocuum  ad  damna  requiris  ?  Neve  ergo  liquasse 


esi,  ui  spienueui  umuius  tM^icsupiaiuus,!»  iu»uu       .w.~.~ * 

percutientis  ot  vindicantis  opprobriaagminum  Dei      culicem  et  camelum  deglut.sse  videans  (Mattn. 

..  .      .        ,•  t__       \ ^.,mc.^    c;  /iiiq    fr>i»ip  flsst.  nftfflierentiffi 


Israel  (Ezech.  xxi).  Nilequidem  misericordius  vestra 
nobisposset  charitas  exhibere  quam  in  partes  no- 
strasquempiam  dirigere,  qui  ea  quae  Dei  et  vestra 
sunt,  zelo  sciret  eongruo  pertractare.  Conservet 
incolnmitatem  vestram  in  longa  tempora,  qui  non 
dormitat,  custos  Israel  (Psal  cxx),  in  Christo  di- 
lecte  Pater. 

EP1ST0LA  XLII. 

AD  JOANNEM   DE  CANT. 

Sedulo  majestatis  apostolicaB  defensori,  domino 


xxni),  meaa,  quaeso,  si  qua  forte  est,  negligentiffi 
paulisper  oblitus,  ad  magna  te  convertas.  Refri- 
gescitenim  charitas  et  abundant  scandala,  et  late 
circa  regionem  Jordanis  oriuntur  germina,  qua? 
falce  apostolica  recidere  judici  proveniret  ad  glo- 
riam,  impetenti  ad  coronam.  ln  his,  quaeso,  te 
exerceas  ;  in  his  ingenium  occupes  luum,et  quibus 
exosa  lux  est,  beneficia  lucis  impertire.  In  talibus 
enim  tibi  poterit  gratia  collocari,  nec  fortasse 
deerit,  in  cujuspossisnominebaptizari.  Agesergo, 


777 


EPISTOLjE.  —  AN.  1139-48. 


778 


ut  is  cui  nec  Jovis  cerebrum,  nec  Maingenae  peta- 
sum  deesse  cognoscimus.  Nos  domini  papae  volun- 
tatem,  dooante  Deo,  audiemus  in  brevi,  ipsoquevel 
jubente  aderimus,  vel  remittente  gratias  exsolve- 
mus.  Optamus  te  valere  tibi,  et  amicis  dum  tibi 
bene  est,  vel  saltem  parcere. 

EPISTOLA  XLIII. 

AD  JOCELINUM  SALESBERIENSEM  EPISCOPUM. 

Patri  suo  et  domino,  Jocelino  Salesberiensi  Dei 
gratia  episcopo,  frater  G.  Glocestriae  dictus  abbas, 
seipsum. 

Hoc  est,  dilecte  Pater,  quod  crebris  litteris  in- 
tendebam,  ut  de  negotio  quod  inter  nos  est,  mihi 
nec  onus  augeretur,  nec  vobis  honor  aut  reverentia 
debita  ullaex  parte  minueretur.  Sed  quoniam  quod 
verebar  accidit,  et  appellationis  jam  intercurrit 
auctoritas,  nrecor  ut  de  his  quae  spectant  ad  vos 
negotiumipsum,  si  vobis  placet,  expediatis,  et  nos 
de  remittenda  appellatione  apud  dominum  archi- 
episcopum,  quod  poterimus  exsequamur.  Requirit 
dominusBernardus  sibi  cuncta  restitui,  quae  post 
denuntiatum  vobis  itersuum  addominum  papam 
amisit.  Postulat  ecclesiam  de  Simun  Desberga  sibi 
reddi,  et  monachos  illos  per  quos  sibi  haec  est  orta 
contentio,  secundum  mandatum  domini  archiepi- 
scopi,  ad  claustra  regularia  transmitti,  et  in  eccle- 
sia  Cern  [eliae],  consilio  et  auxilio  vestro,  religione 
monachis  condigna,  juxta  mandatum  domini  papee 
reformari.  Super  his  nobis  velle  vestrum  rescri- 
batis,  et  in  his  quae  nobis  benigne  conceditis,  nos 
humilesetobedientesetadjutores  habebitis.  Valeat 
sanctitas  vestra. 

Litteras  domini  archiepiscopi,  quae  vobis  ad 
praesens  mittuntur,ante  appellationem  factam  datas 
esse  noveritis. 

EPISTOLA  XLIV. 

AD  THEOBALDUM  CANTUARlENSEM  ABCHIEPISCOPUM. 

Patri  suo  et  domino  Cantuariensi  Dei  gratia  ar- 
chiepiscopo,  et  totius  Angliae  priraati  T.,  frater  G. 
Glocestriae  dictus  abbas. 

Sustinuimus,  domine,  pacem  et  non  venit ;  quae- 
sivimus  bona,  et  ecce  turbatio  {Jer.  xiv).  Frater 
Joannes,  Cerneliae  monachus,  mandati  vestri  litte- 
ras  ad  comitem  Glocestriae  deferebat,  sicut  ipsi 
nostis,  nonconlinentesnisiquod  ad  pacem  etutili- 
tatem  ejusdem  pertinebat  Ecclesiae.  Cum  itaque 
Cern  [elia]  egressus,  litteras  ipsas  deferens  festina- 
ret  ad  comitem,  quidam  filiorum  Willelmi  Scoti 
illius  quondamabbatisCern  [eliae],cumquibusdam 
aliis  paratis  ipsi  occurrens  insidiis,  dejectum  equo 
gravissimis  afflixit  verberibus,  ipsoque  semivivo 
relicto,  se  ad  speluncam  latronum  Cern  [eliam] 
receptavit.  Nec  quidem  illis  in  partibus  cuiquam 
dubitare  permittitur,  quin  pater  Scotus  tilio  Scoto, 
hujus  operis  incitamentum,  occasio  et  materies 
exstiterit.  Unde  et  haec  manifesta  sunt,  jamjam  ad 
judicium  praecedentia.Praeterea  jamjam  dictusWil- 
lelinus,  vestro  plane  rebellis  imperio  ecclesiasticam 
per  omnia  respuens  disciplinam,  Cern  [eliaej  mo- 


A  nasterio  adhuc  incubat,  et  in  ipso  sibi  totius  ple- 
nitudinem  potestatis  usurpat.  Cumque  toto  orbe 
Britannico  lateque  patentibus  insulis  occidenlis, 
Ecclesia  Dei  vestro  se  parere  gloiietur  iraperio, 
una  tantum  est  Cern  [eliae]  ecclesia,  quae,  contra 
vos  calcaneum  levans  praesumptive  exclamat :  Qux 
nobis  pars  cum  David,  vel  quse  hxredrtas  in  filio 
Jesse?  {lll  Reg.  xn.)  Filii  alieni  hi  sunt,  inveterati 
pessime,  semperclaudicantesa  semitis  bonis  (Psal. 
xvn).Hi  filii  Belial  quem  sibi  volunt  abbatem  con- 
stituunt,  constitutum.cum  volunt,  ejiciunt,ejeotum 
revocant  cum  volunt,  et  obediunt  tantum  cui  vo- 
lunt.  Cumque  ut  jumenta  pessima  in  suo  jamdiu 
stercore  computruerint  (Joel.  i),  nec  solum  incon- 
tinentiae,  etomnis  turpitudinis  fetorem  ex  se  diu  et 

B  abundanter  emiserint,  non  fuit  justus  qui  respice- 
ret,  vel  qui  ipsos  viae  revocando  eorumdem  animas 
ad  lucrum  reportare  intenderet.  Virgam  igitur  in 
manu  vestra  prophetica.virgam  scilicet  vigilantem 
videamus,etlocumillum  spurcitiarum  et  criminum 
quem  non  incorrectum  solum,sed  e't  neglectum  pe- 
nitus  obsolevisse  cognovimus,  ad  honorem  Dei  et 
vestrum,  ad  decorem  domus  Dei  et  totius  ordinis 
monasticireverentiampurgatumdeUrChaldaeorum 
eripi  (Gen.  xv),  et  in  faciem  condignam  religioni 
restitui  et  reparari  gaudeamus.  Forma  verorepara- 
tionis,  si  placet,  haec  est.  Si  in  praedicti  sceleris 
patratores  et  consocios  sententiam  condignam  dede- 
ritis,  etillamdominoSalesberiensi  denuntiaveritis, 
si  comiti  Glocestriae  ex  obedientia  injunxeritis,  ut 

C  praedictum  Scotum  amoveat,  etsi  vobis  placet,  curae 
et  custodiee  nostrae  coramittat,  si  Roberto  de 
Arundel,  et  Rogero  filio  ejus,  et  Roberto  de  Nicole, 
sub  anathemate  praeceperitis,  ne  Scotiipsius  stul- 
titiam  amplius  foveant,  nec  terras  Cerneliae  occu- 
pando,  Bernardum  veslrum  impediant,  si  Willel- 
mum  filium  comitis,  de  hoc  ipso  commonueritis,  si 
benedictionem  vestram  scripto  publico  adjutori- 
bus  Bernardi  abbatis  concesseritis  et  malefactores 
ejus  sententia  maledicti  terrueritis.  Si  zelum  etiam 
domini  Salesberiensis  suscitaveritis,  ut  adversus 
hujuscemodi  incandescat,  et  reprimendo  contuma- 
ces,  in  domini  Bernardi  auxilio  non  tepescat.  Un- 
ctio  vero  sancta  edocet  vos  de  omnibus. 
EPISTOLA  XLV. 

AD   UCTREDUM   LANDAVIENSEM   EPISCOPUM. 

Patri  suo  et  domino  Uctredo  Landaviensi  Dei 
gratia  episcopo,  frater  G.  ecclesiae  beati  Petri 
Glocestriae  dictus  abbas,  salutem  et  debitam  Patri 
charitatem. 

Rogamus  benevolentiam  vestram  et  expertam 
nobis  toties  animi  vestri  moderationem,  utcausam 
hanc  quam  adversus  fratres  nostros  de  corpore  so- 
roris  dorainiMauricii,  jam  raovistis,  sic  deducatis, 
ut  nec  charitalem  minuatis  iu  nos,  nec  privilegio 
domini  papas  contraire  tentetis.  Habeturenim  pri- 
vilegium.quod  vobis  opportuno  etiam  tempore  prae- 
sentabimus,  quo  nobis  apostolica  concedit  auctori- 
tas,utquorumcunqueliberorum  hominum  corpora, 


D 


779 


GILBERTIS  FOLIOT  ABBATIS  GLOCESTRI^ 


780 


qui  extrema  se  voluntate  locis  nostris  in  sepultu-  A  sto  fratribus  douaino  priori  deGoldclive,caeterisque 


raoi  concesserunt,  absque  alicujus  praejudicio 
apostolica  auctoritate  sepelienda  suscipiamus.  Ro- 
gamus  itaque  dilectionem  vestram  ne  occasionem 
quaeratis  adversus  nos.quominus  serviamus  vobis, 
et  ab  ea  quam  hactenus  erga  vos  habuimus  cha- 
ritatedeferveamus.  Parati  enim  sumus  vobis  omni 
loco  et  tempore  tanquam  domino  deservire,  dum 
vestrae  tamen  thronum  justitiae  apostolicae  videri- 
raus  auctoritati  obedire.  Valete. 
EPlSTOLA  XLVI. 

AD  THEOBAl.DUM  CANTUARIENSEM  ARCHIEPISCOPUM. 

Patri  suo  etdoraino  Cantuariensi  Dei  gratia  ar- 
chiepiscopo  et  tolius  Anglise  primati  T.,  frater  G. 
Glocestriae  dictus  abbas,  pie  velle  quee  Dei  sunt,  et 
actu  semper  implere. 

Sublimitati  vestrae,  domine,  pro  amicis  suppli- 
care  compellimur,  qui  nec  pro  nobis  audiri  digni 
satis  invenimur.  Plustamen  eligimus  apud  Patrem 
de  pietate  corripi,  quam  apud  fratres  de  spreta 
charitate  damnari.  Ad  vestramvocatusaudientiam 
dominus  Landaviensis,  multiplicibus  se  causis  ex- 
cusat,  hinc  difficultatem  itineris,  inde  suspectas 
adversantium  insidias,  et  prae  caeteris,  suicorporis 
infirma  praetendens.  Inde  vero  nuper  redeuntes 
fratres  nostri,  de  quorum  fide  et  veritate  non  am- 
bigimus,  de  ipsius  infirmitate  contestantur.  De  lecto 
itaquc  aegritudinis  suae  tum  etiam  per  nos  suppli- 
cando  postulat,  ut  causae  praesentis  actio  usque  ad 
vestrum  reditum  differatur,  sic  tamen  ut  res  ipsa 
quae  in  controversia  est,  a  fratribus  de  Goldclive, 
interim  inconcusse  possideatur.  Qua  in  re,  si  nec 
majestatem  vestram  minui,  nec  fratrum  vestrorum 
j  ustitiam  impediri  videritis,petitioni  huic  annuendo, 
nossicut  in  caeteris  omnibus.sic  et  in  hoc  ipso  per 
omnia  gratiae  debitores  efficeretis.  Glorificetur  in 
vobis  Deus,  vestrique  corona  meriti  semper  au- 
geatur,  in  Domino  Jesu  Christodilecte  Pater. 
EPISTOLAXLVII. 

AD  UCTREDUM  LANDAVIENSEM  EPISCOPUM. 

Palri  suo  et  domino  venerabili  Landaviensi  Dei 
gratia  episcopo,  frater  G.  Glocestriae  dictus  abbas, 
salutem  et  dilectionem. 

De  vestra  erga  nos  benignitate  certo  rerum  ar- 
gumento  non  dubium,  si  gratiam  mentis  non  aequa- 
mus,  tamen  in  quo  possumus,  vobis  obsequi  parati 
sumus.  Litteras  itaque  domini  archiepiscopi  vobis 
mittimus,  ut  attendatis  ex  his  quid  vobis  factu  opus 
sit,  et  quod  agendum  videritis.prudenti  cura  adim- 
pleatis.  Oportet  enim,  sicut  scripsistis,  ut  posses- 
sionem,  de  quacontenditis,  monachis  de  Goldclive 
usquead  reditumdomini  archiepiscopi  inconcusse 


B 


D 


fratribus,  salutem  et  dilectionem. 

Paci  vestrae  etquieti  solliciteprovidens  dominus 
archiepiscopus,  vobis  istud  per  me  denuntiat,  ut 
prosequendaecausae,quamadversusdominum  Lan* 
daviensemhabetis.hac  viceoperatn  non  detis.  Pla- 
cuit  enim  serenitati  ejus,  ut  actio  ipsa  usque  ad 
octavas  Epiphaniae,  vel  ad  reditum  ejus  deinceps 
differatur,  sic  tamen  ut  possessio  quae  in  contro- 
versiaest,  a  vobis  interim  inconcusse  possideatur. 
Dominus  enim  Landaviensis,  sicut  scripto  suo  te- 
statur,  hoiiidem  annuit,  el  vobis  interim  pacemse 
per  omnia  servaturum  (Isai.  xxvi),  compromittit. 
Valete,  et  paternae  circa  vos  gratias  reddentes  afle- 
ctioni,  ejus  per  omnia  consiliis  acquiescite. 
EPISTOLA  XLIX. 

AD  SIMONEN  WIGORNIENSEM  EPISCOPUM. 

Patri  suo  et  domino  S.  Wigorniensi  Dei  gratia 
episcopo,  frater  G.  Glocestriae  dictus  abbas,  salu- 
tem,  et  si  quem  potest,  ex  charitate  famulatum. 

Rogatnos  Radulphus  de Wirecestria.ut  apud  sub- 
limitatem  vestram  pro  ipso  interveniamus.  Sed  in 
re  ista  petere  nilaudemus,  nisi  quod  honorivestro 
et  saluti  ejus  utile  judicamus.  Scimus  enim  «  non 
dimitti  peccatum,  nisi  restituatur  ablatum.  »  Sed 
hoc  in  his  verum  est,  quibus  facultas  suppetit,qua 
possint  ablata  restitui.  Quae  si  forte  defuere,  licet 
quod  ablatum  est  ex  impossibilitate  non  redditur, 
tamen  cordi  contrito  et  humiliato  venia  non  nega- 
tur  {Psal.  l).  Unde  poenitentem  hunc  si  vestra  ad- 
verterit  discretio,  debet  quidem  ad  ipsum  absolven- 
dum  prudens  admitti  dispensatio,  ut  quod  minus 
estin  ablatirestitutione,  abundet  in  severitate  poe- 
nitentiae.  Ideo  quantum  licet,  vestrae  supplicamus 
benevolentiae,  utmemorillius  calamum  quassatum 
nonconteras,  etlinumfumans  nonexstinguas  (Isai. 
xlii;,  accepta  securitate  non  redeundi  ad  vomituin, 
et  injuncta  simul poenitentia eum  in  spiritu  lenitatis 
revocetis,  et  erroneamovem,si  fieri  potest,  ad  cau- 
las  Domini  pio  humero  reportetis  (Luc.  xv).  Valete. 
EPISTOLA  L. 

AD  ROBERTUM  HEREFORDIENSEM  EPISCOPUM. 

Patri  suo  et  domino  Roberto  Herefordiensigratia 
Dei  episcopo,frater  G.  Glocestriae  dictus  abbas,  sa- 
lutis  gaudium,  et  obedientiae  famulatum. 

Instanti  necessitate  compellimur,  ut  de  negotio 
quod  vobis  prae  manibus  est,  a  dominis  et  amicis 
nostrisaddominum  papamsubsidiilitteras  expeta- 
mus.  Rogamus  itaque  benevolentiam  vestram,  ea 
qua  devobis  charitate  confidimus,ut  nobis  litteras 
vestras  ad  dominum  papam  concedatis,  quibus 
fratri  nostro  Bernardo  abbati  Cerneliae  testimonium 


dimittatis,  eisque  pacem  interim  de  caetero  obser-  quale  vel  de  ipso  forsitan  audistis,  vel  a  religiosis 

vetis.  Sicque  faciendo,  et  judicem  poteritis  habere  fratribus  audire  potuistis,  praebeatis.  Quem  enim 

propitium,  et  cum  ad  causam  accingi  oportuerit,  tam  doctrina,  quam  vita  dignum  commendatione 

melius  poterit  reformari  negotium.  Valete.  cognovimus.ab  amicis  veritatis  in  ipsa  sponsi  pree- 

EPISTOLA  XLVHL  sentiacommendaricumfiduciapostulamus.  Etquo- 

adpr.oremetfratresdegoldclive.  niam  ipsi  adversus   aliquot    fratres    Cernelienses 

Frater  G.  Glocestriae  dictus  abbas,  dilectisin  Chri-  causa est,  rogamus  ut  et  de  electione  lpsius,  et  ex- 


781 


EPISTOLjE.  —  AN.  1139-48. 


pulsione,  et  de  ipsa  Cerneliensis  ecclesiae  dissolu- 
tione,  quod  in  ore  omnium  est,  et  quod  ipsi  verum 
esse  etcausae  nostrae  prodesse  cognoveritis,  adji- 
ciatis.  A  domino  et  amico  magna  exposcimus,  cui 
in  magnis  etiam  et  arduis  obedire  et  obsequi  non 
recusamus.  Vos  Deo  denique  valere  optamus,  in 
Christo  dilecte  Pater. 

EPISTOLA   LI. 

AD  JOCELimiM  SARISBERIENSEM  EPISCOPUM. 

Patri  suo  et  domino  J.  Saresberiensi  episcopo, 
frater  G.  Glocestriae  dictus  abbas,  miseris  non  plus 
irasci  quam  satis  est. 

Stilushumilis  est,  et  submissa  materia,  exorare 
pro  jam  mortuo,  ut,  ipso  agente  satis,  etPatre  tan- 
dem  miserante,  quoquomodo  revocetur  ad  vitam. 
Gladio  spiritus,  quod  est  verbum  Dei  (Ephes.  vi), 
praecidisti  Alardum  jamdiu  a  vita,  quod  utinam  non 
tneruisset,  aut  si  meruit,  spiritum  apud  vos  utinam 
;ondigne  satisfaciens  invenisset !  Quodactum  quia 
aondumest,  puJsamus  adostium  non  amicisolum, 
jed  et  Patris  et  domini,  si  quomodo  tandem  aperia- 
ur  nobis,  etaudiatur  clamor  noster  in  intimis,  ubi 
n  cubili  conscientiae  bonae  amicus  idem  et  dominus 
mmpueris  suis,  quisuntpurificati  jamanimi,  dele- 
Jtatur  et  opime  requiescit.  Speramus  enim  quod  in 
lecessitate  recurrenti  ad  vos,nec  pro  panelapidem, 
iuod  est  repulsa  durissima,  nec  pro  pisce  serpen- 
em  qua;  laboriosa  est,  et  in  dolo  protactio,  nec 
>ro  ovo  scorpionis  novissima  porrigetis  (Luc.  xij. 
)ignum  est  e  manu  pontificis  alia  longe  donativa 
plendescere.  Quorumdam  gloriaest,  sed  non  apud 
)eum,  miserorum  plus  laetari  casu  quam  de  reditu 
;loriari.  Longe  raonet  aliter,  qui  redeunti  in  ample- 
us  occurrit.  Rogamus  itaque,  dilectissime  in  do- 
lino,  ut  injuriarum  paulisper  immemor  ad  se  re- 
eat  ille  vester  in  nullo  unquam  degener  sanguis, 
t  se  tum  demum  victum  aestimet,  cum  sibi  jam 
upplicaturavictis.  Quempersequeris,  rex  Israel  f 
uem  persequeris  ?  Canem  nwrtuum  et  pulicem  vi- 
um  (I  Reg.  xxiv).  Si  de  libertate  Ecclesias  qtiae 
mcta  sunt  in  corde  vestro  disponitis,  si  fratres  et 
Jepiscopos  nostrosinecclesiis  de  manulaicorum 
uendis,  utnec  eispersonas  praesentare  liceat,  om- 
:s  anteire  proponitis,  totumhocquidem  laudabile 


782 


t,  ut  religio  semper  collocetur  in  summo,  sed, 
aaeso,  non  tam  aspere  requiri  a  minimis  quod  non- 
am  attentatur  in  summis.  Scitis  equidem  quam  sit 
iriculosa  desperatio.  Quid  si  immoderate  perse- 
aentem  Asahelem  lancea  Abner  exceperit  ?  (//  Reg. 
23.)  Videte,  ne  de  manu  vestra  sanguis  utriusque 
quiratur(£:.ec/i.  m).  Consuetudinis,  ususquelon- 
evi  non  vilis  est  auctoritas,  et  ubi  non  peccatur 
•  Deum,  tolerabile  est,  ut  radicibus  suis  antiquitas 
iconcussapermaneat.  Si  nobis  indulgetis,  quod 
.nnescoepiscopos  vestros  suis  omnibus  indulgere 
,>tissimuin  est,  quis  unquam,  obsecro,  reprehen- 
P  ?  Scio  apud  quem  mihi  sermo  est,  apud  Patrem 
1  dominum,  cui  innata  bonitas  animi,  totum  quod 
ludabdeest,  persuadet.  Alardumquacunqueinvol- 


A  vatis  amaritudine,dumsibi  tantumpersonampr»- 
sentare  liceat,quaeinecclesia  de  Finchehamestude, 
vestris  per  omnia  mandatis  obediat  etacquiescat. 
Valete. 

EPISTOLA   LII. 

AD  MA.T1I.DEM    IMPERATKICEM. 

Venerabili  et  illustridominae  M.  imperajrici,regis 
Henrici  filiee,  frater  G.  Glocestriae  dictus  abbas..  in 
decore  virtutum  summo  Regi  complacere. 

Super  his,quae  vestra  mihi  mandavit  excellentia, 
meum,  si  placet.responsum  aequanimiter  audiatis. 
De  religione  domini  Nivardi,fratris  dilectissimi  Pa- 
tris  nostri  domini  abbatis  Clarevallensis,  ita  mihi 
certus  sum,  quod  si  ea  quae  inte/noset  Cernelien- 
ses  acta  sunt  plenius  agnovisset,  non  solum  mihi 
B  querelam  nonmovisset,sed  quae,  dictante  eequitate 
etdomino  papa  statuente,gesta  sunt,  firma  manere 
voluisset,  et  vobis  tenenda  suasisset.  Cernelienses 
enim  monachi  dominum  papam  adeuntes,  causae 
quam  adversus  abbatem  suum  intendebant.sibi  ju- 
dicesin  Angliastatui  petierunt.etad  hoc  episcopos 

quatuorimpetraverunt.Adhositaquelitterasdomini 
papae  afferentes,  juxta  earumdem  litterarum  teno- 
rem,  die  constituta  solemniter  auditi  sunt,  et  per 
omniadeficientesjudiciopublicocondemnati.Prae- 
terea  non  solum  sacerdotio  privati  sunt,  sed  etiam 
infamesin  perpetuum  judicati,et  custodiajclaustro- 
rum  regularium,etscripto  etpraeceptodominipapa? 
mancipati.  Cum  itaque   quosdam  eorum  domini 
papae  auctoritate  susceperimus,  ipsos  nisi  eadem 
c  auctoritate  remittere,  necpossumus,nec  debemus. 
Non  turbetur  ergo  vestra  serenitas,  si  apostolico 
mandato  obedimus,acujusvoluntateresi]ire,instar 
sacrilegii  judicamus.  In  his  vero  quae  possumuset 
debemus,  mandatis  vestris  acquiescere  parati  su- 
mus.  Verum  in  quoEcclesiaeauctoritas  offenditur, 
plena  nobis  excusatio  est,  si  quod  non  debemus, 
exigimur.  Valeat  in  perpetuum  sublimitas  vestra. 
EPISTOLA  LIII. 

AD  JOCELINUM  SABESBERIENSEM  EPISCOPUM. 

Patri  suo  et  domino  J.  Saresberiensis  Dei  gratia 
Ecclesiae  episcopo,  frater  G.  Glocestriae  dictus  ab- 
bas,  salutem  et  servitium. 

Urget  me  importunaAlardilamentantisimprobi- 
tas,  ut  quod  foite  negandum  esset  temeritati,  ne- 
gari  nequeat  improbitati.  Unde  preces  sublimitati 
vestraesoiitaconfidentia  poriigo,  ut  quam  in  Ade- 
lardumintendistivel  jam  dedisti  sententiam,eaqua 
filios  consolari  oportet  sobrietate  levigetis,  ut  nec 
quassatam  confringatis  arundinem,  nec  linum  fu- 
mans  exstinguatis(i!/a7//i.xii).  De  rebus  presbyteri 
quas  juste  petitis,  si  quid  minime  restilutum  est, 
plenius  sub  juramenti  taxatione  restituet.  Si  in  di- 
gnitatem  vestram  quoquomodo  praesumptum  est, 
misericordiae  vestrae  condigne  satisfaciet.  Unum 
tamen  rogamus  humiliter.utquodnulli  parochiano 
vestro  hactenus  negare  consuevistis,ipsi  in  ecclesia 
deFinchamstude  concedatis,  ut  personam  vobis 
praesentet  idoneam,  quam  in  praefata  ecclesia  mi- 


/ 


783 


GILBERTI  FOLIOT  ABBATIS  GLOCESTRI.E 


784 


nistrare  permittatis.  Justum  tamen  foret  sicut  do-  A  tuum  diem  novissiraum  bonum  opus  germinet  ex 


nationemecclesiaruni.itaetpraesentationemperso- 
narum  laicorum  non  esse,  sed  quod  in  regno  isto 
nondura  in  consuetudinem  inductum  est,a  minimis 
inchoari  non  oportet,  nec  a  minoribus  exigi,  quod 
a  majoribus  nequeat  extorqueri.  Si  igitur  antiqui- 
tatem  suis  aliquatenus  vultis  convelli  radicibus, 
inchoandum  erit  a  capite,  ut  inde  in  barbam  des- 
cendens  unguentum  Domini,  oram  etiam  vestimenti 
attingat  (Psal.  xxxii),  et  sic  tolum  corpus  Ecclesiae 
tanto  melius,  quanto  diffusius,  suae  flagrantiae  sua- 
vitate  perfundat.  Petitioni  meae  assensum  dari, 
non  alia  futucia  deprecor,  nisi  ut  quia  semper  au- 
distis immcjitum,  audiatis  adhuc,  et  non ingratum. 
Valete. 

EPISTOLA    LIV. 

AD   WILLELMUM   DE     CHEISNEIA. 

G.    Dei  gratia  abbas   Glocestria^,   Willelmo   de 
Cheisneia,  salutem 

Gratias  tibi  ago  de  omnibus  bonis  quae  mihi  fe- 

cisti,  bene  sperantes  de  te,  ut  semper  de  bonis  in 

mehora  procedas.  Nam  si  dure  ad  praesens  respon- 

disti  mihi,  necessitatem  quas  te  urget,  culpare  pos- 

sum,  sed  te  culpare  non  possum.  Scio  quod  amicus 

amico,nepotiavunculuslibenter  parceret,  si  neces. 

sitas  instans  hoc  permitteret.  Et  quidem  hoc  bonum 

esset  mihi,  sed  multo  melius  tibi.  Nam  si  tu  nos  in 

temporahbus  adj  uvas,nos  tibi  spiritualia  nostra  non 

negamus.  Si  omni  die  apud  nos  omnes,  ibi  tui  me- 

moria  agitur,  ubi  patri  filius  immolatur.  Sed  hoc 

fortasse  quid  sit  ignoras,  vel  si  bene  nosti,  noncu- 

ras.  Nec  permittit  instans  necessitas,   ut  multum 

inter  amicos  et  alios  discernas.  Ideo  quiudecim 

marcasargenti  tibimittimus,  rogantes,  utsicuteas 

boaa  voluntate  mittimus,  ita  et  ea  bona  voluntate 

suscipias,  ne  si  nimis  spiras  ad  censum,  illorum 

qui  pro  te  sunt  ad   Dominum,  erga  te  minus  affe- 

ctum.  Memento,quod  vila  tua  fumus  exiguus  est,  et 

tota  tua  gloria  pulvis  et  vermis.  Hodie  es,  et  cras 

non  eris  ;  vel  si  cras  eris,  nescis  si  eris  post.  Et  si 

exieris  de  corpore,  de  gloria  tua  nihil  tecum  porta- 

bis.  Castella  tua  stabunt  hic,  et  habebit  ea  qui  nullas 

tibigratias  aget,  etinlaboretuo  forsitan  gloriabitur 

extraneus.Solummodo  peccata  tua  te  sequentur,  et 

nondum  tibi  videtur,  quod  satis  peccator  sis,  sed 

tunc  velles  quodhic  minus  peccasses.  Ea  die,  cum 

miseriam  respexeris,  et  ululatum  viduarum,  et  pau- 

perum  gemitum,et  orphanorum  planctum,querelas 

Ecelesiarum,  super  te  videris,  quis  tibi  sensus  erit, 

ad  quem  respicies?  Quis  omnium  sanctorum  est, 

quem  non  offenderis  ?  Quis  pauperum  Dei  circa  te 

est,  quem  nonleeseris  ?  Nisi,  dum  potes,  tibi  provi- 

deris,  tam  vehementer  coram  Deo  accusabunt  te 

opera  tua,  ut  nec  in  hac  vita  te  diu  possit  tolerare 

justitia  ejus,  nec  in  futura  aliquatenus  misereri.  De 

propinquo  te  monuit  Dominus.charos  tuos  de  medio 

tulit,  virga  ejus  jam  nunc  est  extensa  in  te.  Aperiat 

ipse  cor  tuuoa,  e t  iuf uiidat  ei  gratiam  suam,  u t  ante 


te,  in  quo  possit  Dominus  salvare  te.  Valete. 
EPISTOLA  LV. 

AD.  F.    RADINGENSEM  ABBATEM. 

Patri  suo  charissimo  F.  Radingensi  Dei  gratia 
abbati,  omnibus  RaJingensis  Ecclesiae  filiis,  fra- 
ter  G.  Glocestriae  dictus  abbas,  et  hi,  quorum 
ipse  ministerio  deputatus  est,  salutcm  et  dilectio- 
nem. 

Pervenit  adnos,  charissimi,magistrumSerlonem 

de  Arundel,  crebra  vos  prece  sollicitare,  ut  de  ec- 

clesia  de  Berchelaie,  contractum  aliquem  cum  eo 

ineatis,  et  quaedam  quae  inter  vos  nominata  sunt, 

sibi  concedendo  praedictam  ecclesiam  amodohabea- 

tis.  Asseritetiam,   ut  audimus,  se  quaedam  possi- 

R  dere,  quae  non  possidet,et  ostensione  quarumdam 

chartarumquaspraetendit,  vos  in  credulitatem  eo- 

rum  quae  affirmat,inducit.Unde  vestram  praemone- 

mus  dilectionem,  ut  sic  dictis  ejus  acquiescatis,  ne 

inconsiderata  quadam  commutatione  damnum,quod 

facile  reformari  nequeat,  incurratis.  Certum  enim 

habeatisnosecclesiadeCamme,  etecclesia  de  Her- 

lingeham,  etomnibus  quae  adeam  pertinent,  apo- 

stolica  auctoritate  investitos  esse,  etvos  nec  com- 

mutatiooe  aliqua,  nec  ullo  domini   Serlonis  dono, 

velcujuscunque   assensu   aliquid  in  eis,  nisi  cum 

summanostriinjuria,  vindicarealiquatenus  posse. 

Praetereaet  illudnoventis,  clericumnoslrumRegi- 

naldumin  ecclesia  de  Rerchelaiepraebendamunam 

habere.et  Serloni  in  nullo  subjectum  esse.  Undesi 

r  de  ecclesia,  in  qua  iste  parem  Serloni  personatum 

habet,  ipso  non  solumnolente,  imo  et  reclamante, 

commutationem  feceritis,  vestrum  magis  libitum 

quamquidquamjuri  congruum  facietis  ;  nam  quae 

publici  juris  sunt,nullius  numerantur  in  bonis,nec 

contractus  unius  transfere  potest  in  re  communi 

dominium.  Vos  nequaquamlatere  volumus,praedi- 

ctum  Reginaldum  anno  praeterito,  cum  eum  Serlo 

de  his  quae  a  nobis  modo   vindicat,  fatigaret,  ad 

dominumpapam  appellasse.et  seipsum  in  statuto 

die  praesentasse,  et  cum  dominus  Serlo  nec  appa- 

ruerit,investitum  suis  cum  gratiadomini  papae,ad 

propria  remeasse.  Ut  vero  quod  summum  est  non 

taceam,  certum  vobis  esse  non  dubitoquod  eccle- 

siam  obtinere  contractus  illicitus  est.  Unde  preces 

sedulo  discretioni  vestraR  porrigimus,  ut  in  re  ista 

sic  omnia  moderetis,  ut  nec  religionivestraenolam 

inferatis.nechabitam  hactenus  intemoscharitatem 

emolumento  facile  minuatis.  Valete. 

EPISTOLA  LVI. 

AD   UCTR.EDUM   LANDAVIENSEM    EPISCOPUM 

Patri  suo  et  domino  U.  Landaviensi  Dei  gratia 
episcopo,  frater  G.  Glocestriae  dictus  abbas,cquo- 
niam  dies  mali  sunt,  virtutem  in  infirmitate  per- 
ficere  (II.  Cor.  xn).  » 

Testis  mihi,  Pater  dilecte,  veritas  est,  et  qua 
mihi  non  mentitur  de  me  conscientia,  quam  purc 
corde  et  charitate  non  tieta  (/  Tim.  1),  vos  a  prim? 
vestri  eognitione  dilexerim,  et  honori  vestro  simu 


D 


785 


EPISTOLjE.  —  AN.  1139-48. 


786 


et  commodo,  sicubi  quidquam  potui,  sollicita  cir-  A 
cumspectione  coadjutor  semper  et  cooperator  exsti- 
terim.  Quod  licet  ad  vos  forte  non  perveneiit,  atta- 
men  istos  non  latuit,  dominum  scilicet  Cantuarien- 
sem,  dorainum  etiam  papam,  et  qui  de  latere  ejus 
sunt,  in  quorum  praesentia  cum  ipse  adessem,si  de 
vobis  aliquid  sinistrum  quandoque  ventilatum  est, 
me  et  reolamante,  et  aliqua  vehementia  resistente, 
non  solum  suppressum  resedit,  sed  velut  queedaua 
mendacii  nubes  prorsus  evanuit.  Ut  veruin  fatear, 
equidem  si  non  vobis  in  multo  servivimus,  attamen 
conciliavimus  vobis  potentum  animos,  et  bona  quee 
de  vobis  speramus,  nequaquam  reticendo,  sed  pa- 
lam  edicendo,  vos  in  ipsorum  gratiam,  nec  modi- 
cam,necquidemcontemnendaminduximus.C/ian- 
tas  enim  nwiquam  excidit  (ICor.  xni),  etipsa  enim  B 
cum  perfecta  est  prorsus  nescimus.  Ha?c  vero  est 
quae  facile  nobis  persuadet  bene  de  vobis  sperare 
per  omnia,  et  in  quibus  nobis  jurisdictio  vestra 
necessaria  est,  aequitatem  et  justitia  quadam  con- 
fxdentia  postulare.  Preces  itaque  sublimitati  vestrae 
porrigiraus,  ut  nostra  de  vobis  non  fraudetur  spes, 
et  ut  litterae  contestantur,  super  decimis,  quas  a 
dominoLeofricojusterequirimus,  eadiligentia  ter- 
minetis,  ne  nobis  in  Ecclesiae  nostrae  detrimento, 
turpi  quadam  mutilatione  gravamen  inferatur,  et 
ut  vobis  tanquam  Patri  et  Domino,  non  solum  a 
me,  sed  a  toto  etiam  nostro   collegio  gratiarum 
actio,  etdebiti  honoris  exhibitioreferatur.  Judicium 
aequro  librae  non  recusamus,  ne  tamen  offendantur 
qui amici sunt.rem  magis  honesta transactione tiniri  q 
vellemus.  Valete,  semper  in  Christo  Domino  dilecte 
Pater. 

EPISTOLA  LVIL 

AD  EUMDEM. 

Patri  suo  et  domino  U.  Landaviensi  Dei  grafia 
episcopo,  G.dictusabbas  Glocestriee,  Deo  jure  me- 
ritorum  complacere. 

Gratum  raunus  eestimo  quod  me,  dilecte  Pater, 
litterarum  commonitorioprovocas  ad  virtutem.  Ni- 
tiil  est  enim  quod  pater  filio  vel  utilius  suadere,  vel 
intimarepossithonestius.  Nam  solaest  virtus,  quae 
Domini  virtutum  dignum  praestat  obsequium,  et  to- 
iumexosaquodpraeterit.affectarepreesumitaeterna. 
Virtus  est,  quae  animos  evehit,  et  totum  fugiens.quo 
;urbamurin  infimis,  locum  sibiquaerit  et  invenitin  n 
supernis.Speciesejusamabilisestetconcupiscibilis 
forma  (Psal.  xuv),  «  quae,  »  ut  ait  Sapiens,  t  si 
jorporalibus  ad  plenum  intuenda  daretur  oculis, 
smnium  in  se  appetitus  excitaret  non  modicos.  » 
Gratias   itaque    paternae   diligentiae    refero,    quae 
tnenteni  meam  adeam  quam  commendo  virtutem, 
aon  mediocriter  incitavit.  Nam  quod  meae  commissa 
sollieitudini  tractare  me  diligenter  edoces  el  horta- 
*is,  ad  prudentiae  me  fines  applicas,  et  ea  ques  in 
3tnni  officio  pernecessaria  est,  plenitudine  me  di- 
scretionis  informas.  Unde  si  dilectae  mihi  benevo- 
entiae  tuae,  frater,  quem  in  partes  illas  direxi,  re- 
ferentiae,  minus  impendit,  offensam  profeeto  gsmi- 


navit  in  me,  quod  non  solum  offendit  episcopum, 
sed  etdominum,imoetPatrem  experimentisquam- 
plurimis  amicissimum.  Precoritaque  ut  correctum 
suscipias  et  admonitum,  et  hanc  nobis  donando  in- 
juriam  vestra  nobis  cumulare  beneficia,  el  gratia 
supergratiam  additacoronare  non  desistas.  Partem 
vero  tibi,  quam  juste  repetis,  in  integrum  reddi 
praecepi  et  preecipio,  et  quaedam  tibi  mandata  se- 
cretius  usque  ad  adventum  Radulfi  clerici  nostri,  ad 
praesens  omitto.  Valete. 

EPISTOLA  LVIIL 

AD  HENRICUM  WINTONIENSEM  EPISCOPUM. 

Patri  suo  et  domino.  H.  Wintoniensi  Dei  gratia 
episcopo,  frater  G.  ecclesiae  beati  Petri  Glocestrias 
dictus  abbas,  pie  miserando  misericordiam  pro- 
mereri. 

Compellit  me  charitas  serenitatem  vestram,  in 
Christo  dilecte  Pater,  humiliter  implorare,  ut 
quemdam  miiitem  nomine  Rogerum  Foliot,  quem 
homines  vesfn  apud  Merendune  incarceratum  te- 
nent,  gratia  vestra  et  petitione  nostra,  ad  redem- 
ptionem  mitti  jubeatis.  Qua  in  re  sublimitati  vestras 
praesumendodevotus  supplico,ut  fucos  et  superflua 
verba  Willelmi  de  Cheisnei  non  admittatis,  nec  se- 
cundum  voluntatem  ejus  illum  gravaripermittatis, 
nec  verbiseum  odientium  de  ipso  fidem  habeatis- 
Noveritenim  sanctitas  vestra  quod  pater  ejus  nun- 
quam  nisi  dimidiam  hidam  terrae  habuit,  ipse  pror- 
sus  nihil,  nisi  quod  usu  militiae  acquisivit.  Ad  do- 
nativum  enim  domino  Brientio  servivit  hactenus, 
et  jam  nunc  equos  et  arma  amittendo,  totum  quod 
habebat,  semel  et  simul  perdidit.  In  pauperem  itaque 
rogamus  ut  respiciant  oculi  vestri  (Psal.  x),  et  vin- 
ctum  de  carcere  educendo  (Psal.  lxvii),  ab  eo  qui 
solvit  compeditos  (Psal.  cxlv)  gratiam  obtineatis,  et 
me,  si  quid  possum,  gratiae  debitorem  habeatis. 
Valete. 

EPISTOLA  LIX. 

ADGAUFRIDUM  PRIOREM  WlNTONljE. 

G.  Deigratia  abbas  Glocestriae,  venerabiti  doroino 
suo  et  amico  charissimo,  Gaufrido  priori  Wintoniee, 
salutem  et  dileclionem. 

Gratias  benevolentiae  vestnw  habeo  referre  multi- 
modas,  quia  parenti  meo  Rogero  Foliot  benigne 
subvenistis,  et  in  necessitatibus  suis  sibi  benevole 
providistis.  Sed  quia  inter  amicos  praeteritorum 
bonorum  exhibitio.certa  est  futurorum  exspectatio, 
rogamus  ut  non  tepescat  charitas  vestra,  quatenus 
hoc  a  vobis  deserviat  humilitas  nostra.  Rogamus 
itaque  ut  apud  dominum  Wintoniensem  pro  ipso 
interveniatis,  quatenus  eum  decarcereeduci  faciat, 
et  ad  redemptionera  mitti  praecipiat.  Ignominiose 
enim  tenetur  in  carcere,  et  jam  extrema  afflictus 
est  egestate.  Unde  precor  obnixc  ut  praesenti  nego- 
tio  intendatis,  quatenus  si  quid  possumus,  nos 
gratiee  debitores  habeatis.  Valete. 
EPISTOLA  LX. 

AD EPISCOPUM. 

Lmtatufsum  in  his  qu<s  dicta  sunt  mihi  (Psal. 


GILBERTI  FOLIOT  ABBATIS  GLOCESTRIjE  788 

fama    divulgante,  cognovi.  A  perlataest:  cui  si  nondumsubvenit  pietas,avestra 


787 

cxxi) ;  nuper  de  te, 
Audio  praesulein  digna  prsesule  cogitasse,  et  illicitae 
praesuniptioni  sanctitatis  aninio  restitisse.  Est  ali- 
quando  profecta  sentenlia,  ut  sub  tributum  Christi 
sponsa  redigatur.  Sed  in  te  cura  pastoralis  evigilat, 
ut  quod  animo  praesumptuin  est,  nequaquam  opere 
compleatur.  Arguis,  obsecras,  increpas  (77  tim. 
iv),  el  defendis,  et  quos  fomcnto  non  praevales  prae- 
cisionis  ferro  curare  non  pertiinescii;.  Pectus  sane 
commendabile  quod  mansuetis  exbibet  gialiam.et 
contumacibus  disciplinam.  Cum  manna  virgam  in 
sanctuario  divina  reponit  auctorilas,  sic  plenitudi- 
nem  pastoris  erudiens,  ut  et  de  pectore  graliarum 
bonis  exhibeat  totum  quod  dulce  est,  et  conluma- 
ciam  reprimat  disciplina.  Gratulor  equidem  te  pas- 


tainen  benevolentia  noslra  non  desperat  humilitas. 
Unde  angariati  etafflicli  plurimum,  ad  vos  iterato 
recurrimus,  nostris  opem  ferri  poscentes  incoinmo- 
dis,  etjuvamen  detrimentis.  Nam  quia  vobis  con- 
questi  sumus,  solito  magis  affligimur,  et  quianos 
de  conquestionenostra  nihilaut  parumconsiderant 
profecisse,ipsaiinpuuitate  suaarmati,nos  vclutex 
positos  arbitrantur.et  sibi  cuncta  licere  in  nos,velut 
a  vobis  quadamdata  licentia  gloriantur.  Underoga- 
mus  humiliter,  ego,  quod  quidem  parum  est,  et 
omnes  fratresnostri,  quod  equidem  magnumest,  ut 
nostras,  si  placet,  non  parvipendas  injurias,  sed  no- 
bis  exhihendo  juslitiam,  vestrum,  ut  dignum  est, 
ministeriuin  honoretis,  et  nos  si  quid  possumus, 


toralem  regulam  perspicaciter  attendisse,  et  quod  B  gratiaedebitores  habeatis.  Valete. 


exsequendum  noveras,  ut  decebat  episcopum,  non 
minus  fortiter  quam  prudenter  adimpiesse.  Saue  in 
ipso  virlutis  opere,  tota  mihi  virtus  elucescit.  Est 
naruqueprudentianossequiddeceatjustitiacuique 
exhibere  quod  oporteat,  fortitudo  homiuem  non  ti- 
mere,  quia  caro  est,  et  in  virtute  spiritus  totum  au- 
dere  quod  sanctum  est.  Teuiperauliae  est,  non  ex 
ira  quidpiam  vel  ex  commotae  voluntatis  impulsu 
fuisse  gestum,  sed  solo  virtutis  amore  ad  summi 
Regis  ulciscendas  inj  urias  igne  Spiritus  incanduisse. 
Ages  ergo  cum  fiducia.  Valete. 

EPISTOLA  LXI. 

AD  UCTREDUM  LANDAVIENSEM  EPISCOPUM 

Patri  suo  et  domino  U.   Landaviensi   Dei  gratia 


EPISTOLA  LXIIL 

AD  EUMDEM. 

Palri  suo  et  domino  J.  Salesberiensi  Dei  gratia 
episcopo,  frater  G.  ecclesiae  beati  Petridictusabbas, 
poenitenti  veniam  non  negare. 

Justus  in  exordio  sermonis  sui  accusator  est  sui. 
Quia  ergo  justitiae  conformari  desidero,  meipsum 
inprimis  arguo.  Quantum  enim  fuit  in  me  majesta- 
tem  vestramethonorem  meum  in  parte  minui,  cum 
occurrenti  mihi  humilitati  vestrae  et  mansuetudini, 
amplexugratissimoetcordehumillimononoccurri. 
Cur  tamen  supersederim,  si  vestro  mihi  daretur 
frui  alloquio,  ipse  dicendo  quam  scribendo  melius 
intimarem.  Si  quae  ergo  pristinae  charitatis  erga  nos 


episcopo,  frater  G.  Glocestriae  dictus  abbas,  sa-  £  supersuntusquequaquereliquiae.sijuxtatnandattim 


lutem. 

Importunus  effectussum,  sed  vos  me  coegistis; 
petivi,  sed  non  accepi ;  pulsavi,  sed  nondum  ape- 
ruistis  mihi ;  spero  tamen  quod  pulsanti  amico 
Pater  tandem  affectu  aperiens  (Luc.  xi),  non  pa- 
nempetenti  lapidem,  vel  piscem  aut  ovum  postu- 
lanti,  serpentem  porrigetis  aut  scorpionem  (ibid.). 
Pacem  a  filio  pacis  et  Patre  et  domino,  et  multis 
rerum  experimentis  amico  postulamus.  Laeta  mihi 
dies  non  erit,  qua  contra  vos  in  judicio  sistere,  ur- 
gente  etiam  necessitate,  compellar.  Agat  ergo  pon- 
tifex  digna  pontifice,  et  si  quid  inter  filios  suos  litis 
autcontroversiaemotumest,adpacisstatuinredigat 
universa.  Decimas  a  domino  Leofrico  repetimus, 
quibus  investitafuitecclesia  nostra,  et  absque  judi-  p. 
ciospoliata.Jacturagraviusestamitterequaejustitia 
repetit  manifesta.  Caetera  juxta  quod  dixit  vobis 
dominus  Jocelinus,  beneplacito  vestro  commit- 
temus.  Vigilethaec  circa  Patris  et  pastoris  affectum, 
ut  a  filiis  condigno  merito,  et  gratiam  reportet  et 
servitium.  Valete. 

EPISTOLA  LXIL 

AD  JOCELINUM  SALESBERIENSEM  EPISCOPUM. 

Patri  suo  et  domino  J.  Salesberiensi  Dei  gralia 
episcopo,  frater  G.  dictus  abbas  Glocestriae,  et  hu- 
milis  ecclesiae  beati  Petri  conventus,  id  modicum 
quod  sunt,  et  devotionis  obsequia,  si  qua  possunt. 

Ad  vos,  dilecte  domine,  jamdiu  nostra  querela 


Domiui  pcenitenli  pectus  episcopale  non  clauditur 
(Ezech.  xxxm),precor  utinproxiinocumiter  meum 
ad  dominum  archiepiscopum  dirigetur,  vestri  mihi 
colloquii  facultas  non  negetur.  Quia  vero  locum 
diemque  colloquii  vobis  statuendo  nuper  excessi, 
praesumplive  reus  non  id  amplius  ago,  sed  vestrae 
totum  voluntati  committo.  Quid  super  hoc  vestro 
sedeat  arbitrio,  parce  memor  irarum,  si  placet, 
mihi  rescribatis.  Triduum  vero  anttquam  vos  ad 
locum  destinatum  venire  oporteat,  nunlium  item 
meum  habebitis.  Quod  si  Abendune  vel  Redingis  lo- 
cumdederitis,meoplurimumlaboriparcetis.  Valete. 
EPISTOLA  LXIV. 

AD    ROBERTUM   HEREFORDIENSEM  EPISCOPUM. 

Patri  suo  et  domino  R.  Dei  gratia  Herefordiae 
episcopo,  frater  G.  Glocestriae  dictus  abbas,  die 
quotidie  bene  prosperari  in  gratiam. 

Ad  synodum  quam,  dilecte  Pater,  celebralis,  iter 
ipse  arripueram,  sed  domini  Wigornensis  litterae  nos 
ipsum  hac  die  lunae  Glocestriae  praestolari  obedienti® 
et  charitatis  imperio  compulerunt.  Ideo  quod  ad 
praesens  non  possumus,  dilectae  nobis  sanctitati 
vestrae  scripto  supplicamus,  ut  de  Wallensibus,  de 
Herchenefeld,  Idel,  et  Chenedin,  et  eorum  compli- 
cibus,  nobis  justitiam  exhibeatis:  ipsi  enim  in  nos 
immeritos  suas  ulciscuntur  injurias,  et  cum  eis  in 
nullo  nocuerim,  plusquam  sexaginta  marcarum 
damnum  nobisintulerunt,  et  totum  [quod]  in  Bran- 


789  EPISTOL^.  -.  AN.  1139-48.  79Q 

nK>datanquampensabitisetquodopem  quam  nulli  ,uj^  cZ^^e^^5 '  epiSC°PaH 

juste  petenti  subtrahitis.filiorum  justaepostulationi  EPKTnni  r  yvt 

non  negabitis.  Notum  proeterea  sanctitati  vestr*  fa-  AD  smnyPM    *  ""             ' 

cimus,  quia  clericus  vester  Gunni  de  Stantuna  in  Patri  suoTdomm wT  ^"T 

novissimis  agens,a  vobis  utPatreetpastoreanima,  episcopo   frate    G ZLm^T^uI*  *** 

suffi,  sanctarum  orationum  vestrarum  suffragium  clesi»  SancU  Sw  ^^  ^  abbaS'  el  eC" 

expetit,  ut  vestro  interventu  communitus,  jamjam  fflSS                          *  ^^'  Salutem  et 

exiturus.Domim  misericordiam  possit  securiusex-  Qua3  sint  ea   dnminfl  „,,*>  o^      •      «r-„  , 

spectare.  Rerum  vero  suarum  dlspositio  haac  est,  B^^^^S^ZT           ^  ^ 

quam  in  conscriptorum  te.tium  praaseobaipse  sub-  relat    pTeni  T^^T^^tT"^ 

scnpsit.  Quantum  annonee  in  domo  sua  est,  haac  retrosunt  nondm  Zh  tL^    '   1  °mittamus<JU8e 

servientihussuisethisqmbusaliquodebitoobliga-  bw^^E^S-  et^drag,utasumma« 

tus  est  coucedit.  Reliquorum  omnium  tertiam  vobis  deferebantur  i Z  T*      ™  ***"  n°Str°rum 
legavit,  et  ecclesiee  nostras,  m  qua  habitum  mona-  B  oup^S  usaue aZcT/  *  ^^  ^ 

slicum  suscepit,  duas  reliquas  oousignavit.  Hujus  dolocaSuZ»  W  ?    P    f™™5™  ^ 

extremas  voluntatis  suatesteshi  sunt,  Nicolaus  sa-  DrocurTi  nnp             ♦'      S ullsPraetereamensibusin 

crista,   Grimpater,  Walterus.  Et  quia  n  in    magts  SSlTT"1"  SU01'Um' tr6S  S°lidos  dare 

debetur  humanitatiquamquod  extremaavolunS  SSSl  Ste foSJST        "^1"  * 

liber  sit  stilus,  et  licitum  quod  ultra  non  redit  ar-  7T2ZT!       *T        f "  SU33  arare'  serere' 

bitrium,  supphciter  petit,  ut  quod  a  ,e  pietat      n-  d iao^"„to.Z ^mn          ^k  T  *°* 

tuituactumest,  auctoritate  vestra  stabiiiatis    vel  !I! S6rVltutesoPerummmimer*.quibushomines 

si  vobls  aliter  visum  fuerU,  TEStS  Jua  ^«3£*-  "  ^ 

non  ^udioet.  Vaiete.  £«-J^ 

soopus,  perpetuam  in  Domino " Lem .'     "  ^"  r  ELS  ^^  ^  POrrigi' 

-^ ^^ 

controversiam  illam,  quee  inter  filios  nCt  "  mla-  SZ^SSSi  nonT  ^  ^T?*  ** 

chos  soihcet  Glocestriaa  et  canonicos  Lantonias,  de  ituerUet  amodo  i iT  F^T  ?'*  ^  "* 

corpore  domiui  Milonis  comitis  Herefordiaa,  in  pree-  sas  exaotioneTi  °       v            *  Beatl  Petri  inJu" 

seutia  nostra  nuper  exor.a  est,  illam  biduo  actam  ^^0^1,           ^T'   ^™  t&T  in  ec' 

ho^tandem  fine  utriusaueparhs  assensu  ter^  ^1^^^^'  ""*  ^ 

vimus.  Canonici  corpus  ipsum,  quod  monachi  in  EPISTft   A      YVIr 

ecclesia  sua  humandum  esse,  multis  attestantibus  AD  J0Cel.num  7™ 

asserebant,tum  parochiali  j ure,  tum  gratuUa  dona-  Patr i  »„        domin J   ^1" " ■  ^T* 

tmne,  quam  ipse  oomes  ecclesue  eorum  de  se  feoe-  episoopo  frater  *r  lJ:  ?*le8!!er,en"  Dei  Sratia 

rat,antequam  se  Lantoniensi  concessisset  Fcclesi*  Z'     ^ •       I  G1°Cestri8e  d,ctus  a^as,  in  me- 

illud  oorpus  canonici  hberum  et  quidl   nil  S  cere                   '  -  ""  ^0^10'  D°min°  COmPla" 

^'^f^:Z^^:^  ,  QuoniamscriPsist^eue-ogamuSutfaciatiSet 

ePiscoPi,  et  nostris,  ^e^SS^.  D  SrCn.tV^  ^f^  ^ 

tis,et  multorum  baronum  et  militum  corDusmTm  «i  f  h    !'                      Cepnehas.quod  alieni  juris 

in  eoolesiaLantouiensi,  in  quT  a Tt£ Tfuerat     e  es  '  sd  t«       r^^  ^  iDde  violeutere^ussuS 

|  pulturaB  tradi  concesse  unt .  Hac  tamen "condTuout"  eSt'ad  allena  lmina  sol°  )^*  defeotu  mendioat. 

I  quod  ipsi  dominum  Robertum  SSm   Soml tta    el  n^7         ^       ^011^8  geDUa  pr°V0,Uti  SUP* 

!  uxorem  ejus,  et  omnes  ha3  eo^s  inTernetml'  !  P         '  eXOramus'  ut  tam  ^stris  fatigationibus 

dominum  caitelli  GlooLtnL   '        perpetuum'  et  <&**  extrem18  Ecclesia^  desolationibus  charitas  ve- 

•  ^^SKmKS  mraaeCOmPathatHUr'  ^™^  «  ^S  «T 
absque  omni  reclamatioue  con ccsse  un.  Zc  Z  Th  '  in°bedientem'  et  rebe'lem>  °on  suspectaa 
rei  confirmationem  eZsiZlw^  J  ?1S  JUStltl8B  Vestra3  zelus  i^andescat.  Non  est 


26 


GILBERTI  FOLIOT  ABBATIS  GLOCESTRIjE. 


792 


^  GlLBbttLl  rubiui   «.l^~  — 

L    »»**4.tM     l  itteras  domini  ar-  A  protectioni  invigilent,  et  quo  nosabesse  contigerit, 
ne  diutius  suspensas  teneaus     LUteras  da mim  P  ^^.  ^^  ^  ^  propensiu3  im. 


chiepiscopi  vobis  mittimus,  cui  nisi  plene  obedie- 
ritis,  jam  solus  unus  superest,  quem  pro  justitiae 
defecturequiramus,  Valete. 

EPISTOLA  LXVIII. 

AD  BERNARDUM  CLAR^VALLENSEM  ABBATEM. 

Adjutori  Domini  fidelissimo  Bernardo  Claraeval- 
lensis  abbati,  frater  G.  GlocestriaB  dictus  abbas, 
orationum  utinam  vestrarum  participem  me  fieri. 

Dignum  est  apud  filios  lucis,  si  quid  forte  noctis 
intervenit,  ut  plenius  illucescente  claritate  non 
solum  dispareat,  sed  etiam  potius  evanescat.Unde 
quod  apud  nos  nulli  fere  dubium  est,  serenilati  ve- 
strae  significamus,  ne  forte  in  his  ques  novimus, 
veritatem  in  praesentia  vestra  obscuran  permitta- 


eo  sibi  consilii  manum  et  auxilium  propensius  im- 
pendant.  Nos  vero  itineri  accincti  sumus,  et  ad 
jussionemvestram,Domino  annuente,  paratiaderi- 
mus.  Adversantur  nobis  quamplurima,  sed  amor 
offendicula  prorsus  ignorat.  Valeat  in  longa  tem- 
pora  vestrasublimitas,  in  Christo  dilecte  Pater. 
EPISTOLA  LXX. 

SIMONIS  WIGORN.   EPISC.   ED.  AD.  PAROCHIANOS. 

Simon  Wigorniensis  Dei  gratia  episcopus,dilec- 
tis  sibi  in  Domino  omnibus  filiis  et  parochianis 
suis,  salutem,  benedictionem  et  gratiam. 

Quoniam  multis  et  magnis  frequenter  occupati 
negotiis,singulorum  necessitatibus  proutvellemus 
vacare  non  possumus,  ideo  dilectofratri  nostro  G. 

•  j  •  ■  A.  _ . l^n     t.AnAI(Aln    /inOt*1- 


,eri.atem  I.  ^^ZLToZZZZeZ  B  Jb  ti aioce^to.auctoritatenostrabenevolachari 
mus.Sc,moSen,mWillelmumquoodamabbatem  .utsi„ersonaaliqua  inepiscopat, 


Tinterniae,  locum  de  Chingeswude,  quem  nondum 
quisquam  monachoruminhabitaverat,ab  ejusdem 
loci  advocato  Willelmo  Berchelai,  assensu  praesi- 
dentium  potestatum,  imperatricis  videhcetetMilo- 
nis  de   Glocestria,  nulio  reclamante,  suscepisse, 
asdificasse,  et  de  ipsa  domo  TinterniaB  conventum 
inlocoipsoinstaurasse,  et  jam  statuto  conventu 
abbatem  de  eadem  domo  sua,  Thomam  videhcet 
Tinterniae  priorem    praefecisse.  Deinde  processu 
ternporispraedictus  abbas  Willelmus  Tintermae,  ad- 
hibito  sibi  charissimo  fratre  nostro  Hamoneabbate 
Bordeslei*,praedictumetiamThomamdominoWi- 
gorniensi  preesentavit,  et  ut  in  abbatem  beuedice- 
retur  obtinuit,    et  ipsi  deinceps  ut  filio  domini 
etiamde  Chingeswude  tanquam  unicae  filiaeprovi-  C 
dit  in  pluribus  et  subvenit.  Cum  itaque  juri  suo  re- 
nuntiare  cuique   liberum  sit,  videat  Tmternensis 
Ecclesia  si  juri  suorenuntiavit,  si  quod  obt.nebat 
abiecit,  et  a  se  quod  susceperat  alienavit.^tatem 
habet,  loquatur  ipsa  de  se.   Nos  quod  apud  nos 
celebre  est,  et  in  ore  ut  dicam  omnium,  vobis  ma- 
nifestare  curavimus.  Incolumitatem  vestram  sibi 
in  longa  tempora  profuturam,  conservet  ommpo- 
tens  Dominus,  in  Christo  dilecte  Pater. 
EPISTOLA  LXIX. 

AD  THEOBALDUMCANTUARIENSEM  ARCHIEP1SCOPUM. 

Patri  suo  et  domino  Cantuariensi  Dei  gratia  ar- 
chiepiscopo,  et  totius  AngliaB  primati,  T.  frater  G. 
Glocestriae  dictus  abbas,  delicias  regibus  in  pane 
pinguissimo  ministrare. 

Officiosum  mihi,domine,munusexistimo,totum 
quod  animaa  mess  memoriam  vestri  repreasentat, 
autsuggerit.  Undepraesentium  hunc  latorem  trans- 
misimus  ad  vos,ut  per  eum  directis  litterisde  statu 
nos  vestro  simul  et  voluntate  certificetis.  Nostra 
emmhujusmodi  sunt.  Infestantnos  quamplunmi, 
et  non  solumnostram,  sed  omnes  circa  nos  Eccle- 
sias  multiplicatis  angariis  inquietant.  Quos  si  per- 
cutimusin  gladio,  aurem  Malchi,  Domino  manum 
extendente,  cito  sanari  considerant  (Matth.  xxvi), 
et  ab  hoc  imperterriti  peccant.  Unde  vestrae  nobis 
litterae  ad  dominumWigornensem,  et  ad  dominum 
Herefordensemnecessarieesunt,  utEcclesiae  nostres 


tateconcessimus,utsipersona  aliqua  inepiscopatu 
nostro  sibi  et  ecclesiae  suae  ecclesiam  ahquam  sive 
beueficium  aliquod  ecclesiasticum  personae  tamen 
alterivelecclesiae  violentiam  vel  injuriam  nequa- 
quam  inferendo  concesserit,  licet  absentes  simus, 
quodpiasibi  largitione  conceditur  suscipere  non 
omittat,dum  tamen  archidiaconum  nostrum,  vel  si 
ipsumabessecontigerit,decanumnostrumquipar- 

tibusillis  praeerit  adeat,  et  per  ejus  manuminvesti- 
turamaccipiat.  Hoc  quia  vobis  notum,etillifirmum 
esse  volumus,vobis  notificare,  et  illi  praesentiscrip- 
to  confirmare  curavimus.  Valete 
EPISTOLA  LXXI. 

AD   UCTREDUM  LANDAV.    EPISCOPUM. 

Patri  suo  etdominoU.  LandavensiDeigratiaepi- 

scopo,  frater  G.  Glocestriae  dictus  abbas,  salutem. 

Quoniam  habitio  mandato  comparatur,dilectae  no- 

bis  excellentiaa  vestrae  praesenti  scripto  notificamus 

quod.sicutnuUamRadulfo  clerico  nostro  adversus 

Teochesberiam  hactenus  calumniam  inj  uste  movere 

mandavimus.ita  nunc  si  injustitia  suapertinaxin- 

venitur,  id  quantum  nostra  interest  aliquatenus  ra- 

tumhabemus.  Nam  cum  praecepta  juris  haec  sint, 

honeste  vivere,  alterum  non  kedere,  jus  suum  cui- 

quetribuere,  sicut  ea  quae  nostri  juris  sunt  nobis  U- 

laesa  manere  volumus,  sicquaecompetunt  alns  nul- 

lam  nostra  opera  leesionem  aut  detrimentum  susti- 

nere  desideramus.  Paternitatis  itaque  vestrae  noti- 

tiamlaterenolo,  quod  dominus  abbas  de  Teoches- 

beria,  decimam  de  terra  B.  Foliot,   mihi   volen; 

D  satisfacere,  pro  tribus  solidis  uno  anno  dimisit 

decimam  dico  quam  praedictus  B.  reclamabat  ju» 

esse  ecclesiee  de  Lancarwan.Pr  udentiee  itaque  vestre 

palamvoloesse,hoc  modo  ad  illum  ejusdem  deci 

mae  investituram  devolutam  esse.  Quapropter  cha 

ritatemvestramdiligenter  et  obnixe  precor,neoc 

casionemei,  velpradictiR.  praefatum  abbatem  su 

perhocinaliquo  gravetis  vel  gravan  permittatis 

Alienum  contra  justitiam  et  Patrum  decreta  omniQ 

nolo,  quianondebeo  affectare  aut  possidere.ValeU 

EPISTOLA  LXXII. 

ADR.  EXONIENSEM  EPISCOPUM. 

Patri  suo  et  domino  B.  Exoniensi  Dei  gratia  ep 


793  EPISTOL/E.  -  AN.M139.18 

scopo,  frater  G.  Glocestriae  dictus  abbas,  salutis  A 


794 


gaudium  et  obedientiae  faraulatum. 

Quanta,  domine,  debeatur  apostolicaj  majestati 
reverentia,  quae  etiam  mandatis  ejus  obedientia, 
vestrasatis  novitdiscretio,  cujus  non  minus  ad  do- 
ctrinam  scientia,  quam  ad  bonestatem  et  omnem 
gratiam  mores  exuberant.  Preces  itaque  serenitati 
vestrae  porrigimus  ne  vos  Cerneliensium  dissuasio 
possitavertere,quovosminusdominopapa3contin- 
gat  obedire.  Adest  dies  actioni  causa?  domini  Ber- 
nardi  abbatis  et  monacborum  Cerneliensium  con- 
stituta,  dies  scilicet  Dominica  post  Ascensionem 
Domini.quo  caeteri  omnes  Bathoni*  aderunt,quibus 
una  vobiscum  ejusdem  est  causaj  cognitio,  a  do- 
mino  papa  deiegata.  Unde  si  vosabesse  contigerit, 


judicium,sialiquemabesseviderinttZrl      "*," S      "^™  .^eptionibus,  quodnonrapuiraus 


judicmm,  sialiquem  abesse  viderint  judicumassi- 
gnatorum.  Quod  quidem  nobis  non  s'olum  laboris 
esset  continuatio,  sed  et  iteratio,et  coacervata  gra- 
vaminum  muliiplicatio.Provideat  itaque,  siplacet, 
vestra  discretio,  ne  absentia  vestra  tam  causee  no- 
straj  sit  detrimentum,  quam  fatigationibus  nostris 
praebeat  incrementum.  Uno  enim  adventu  vestro  do- 
nunopapae  obedietis,  et  noshumiles  amicos  vestros 
amphoris  vobis  gratioe  debitores  statuetis.  Valete 
EPISTOLA  LXXIII. 

AD  EUGENIUM  PAPAM. 

Patn  suo  et  domino  summo  pontifici  frater  G. 

dictus  abbas,  dies  utinam  bonos,  et  in  longum 

beata  tempora. 
Sublimitati  vestrae,  dilecte  Pater,  rem  notam  fa- 

cimus,  quam  Ecclesiae  necessitati  profuturam.  ju- 

vante  Domino,  vestra  in  hoc  favente  gratia  confidi- 

mus.  Nam  cum  filio  vestro  domino  et  Patre  nostro 
'  chanssimo  domino  Cantuariensi,  diebus  exsilii  sui 
'  commorantes,  utpote  sedem  certamautlocum  pro- 

pnum  non  habentes,  sed  negotiorum  necessitate  de 
|  «oco  ad  locum  demigrantes,  Atrebatum  Julio  mense 
<  pervemmus.  Ubi  desiderio  mirabili  totius  fere  cleri 

et  populi  concordia  voia  reperimus  in  electione  di- 
Uecti  fratns  nostri  Hugonis,  ipsius  Atrebatensis  Ec- 

!clesia3archidiaconi.Quem,abineuntea3tate,totafere 
!  vitanostra  cognitum  primo  conversationis  honestae 
d.sc.pulom,  post  nota  salis  auctoritate  magistrum 
in  publicas  gratulationes  susceptum,  ad  ultimum 
.EcclesiaeAtrebatensisarchidiaconum.illaasambona,  n  non  omU  te 
'op.n,onisfamamcontinuassescimus,etscriptoPra3- 
:  sent,  secure  testificamur,in  quod  multorura  religio- 

'sorumtesUmoniaconcordarenonambigimus  Unde 

:quantum  audet  apud  majestatem  vestram  charam 

•nobis  et  semper  honorandam  parvitas  nostra  prae- 

sumere,  rogamusutquem  inhuraiiitatesuarespexit 

uomraus,  vos  ea,  qua  vobis  oranes  anteire  datum 

es^ben,gnitaterespiciatis,etdatavobisauctoritate 


EPISTOLA   LXXIV. 

AD    ROBERTUM    HEREFORDJENSEM    EPISCOPUM. 

Patri  suo  et  domino  R.  Herefordiensi  Dei  gratia 
episcopo,  frater  G.  Glocestriae  dictus  abbas,  salutem 
et  obedientiam. 

Salutationem  domini  papae,   totius  etiam  curiae 

congratulationem.quorumdametiamsuorumsolilo- 
quia  hbenter  vobis  seorsum  posita  conquestione 
nunt.aremus,  sed  nos  ad  praesens  ad  querimoniam 
injunarum  compellit  atrocitas,  ut  postquam  multa 

sustinuimus,seramsalteraquerelamapudjustitiam 
vestram  deponamus.  Saavitin  nos  domini  Badoronis 
et  uxons  ejus  plus  justo  severa  potentia,  et  cum 
eos  nulla  ex  parte  laaserimus,  confractionibus  et 
verber,bus,hominum  etiam  nostrorum  incarceratio- 


multiplic.servituteexsolverecompellimur.Quoniam 
itaque  manifesta  sunt  haec  jamjaraque  ad  judicium 
praecedentia,  rogamus,  si  placet,  ut  nobis  justitiam 
super his  exh,beatis,ipsamqueexhibendo  a  peccoto 
lpsos,  nos  ab  racommodo  defendatis.  Valete 
EPISTOLA  LXXV. 

AD    HIENARDUM.    JOANNEM    ET   CAP1T.    S.    DAVJD 

Frater  G.  gratia  Dei  Glocestri*  dictus  abbas 

amicissuisH.ENARDosacristaeecclesia^SanctiDavid' 
et  magistro  Joanni,  et  toto  capitulo,  salutem  et  di- 
lectionem. 

Speramus  vestram  non  latere  prudentiam,  quod 
mandatum  mandatoris  more  finitur.  Unde  si  man- 
datum  ahquod  a  domino  et  Patre  vestro  bonte  me- 
monffi  epjscopo  Bernardo,  super  causa  quaa  de 
ecclesia  Sancti  Ismaelis,  inter  nos  et  raonachos  de 
Cerneleia  ventilatur,  constat  illud,  re  adhuc  ma- 
nente  integra,  episcopi  ejusdem  decessu  expirasse 
Nositaque  cum  vosadeundi  super  hoc  nulla  co-at 
necessitas,  monet  tamen  voluntas  et  suadet  3^,^- 
tia,  vestrum  super  eadem  causa  judicium,  si  vobis 
tantura  rajunctum  est,  aut  ad  vestrum  spectat  offi- 
ciura,  non  declinare.  Sed  quiaconfecto  nuperfati- 
gati  sumus  itinere,  et  negotiis  domin,  papa?,  non 
solura  magnis  imc  et  raultis  occuparaur,  rogamus 
ut  ob  ,psius  reverentiam  nos  et  nostra  in  praasenti 
pace  esse  permittatis,  et  prassentem  actionem  usque 
ad  ep.scopi  in  Ecclcsia  vestra  substitutionem  diffe- 
raiis.  Valete,  et  amicum  justa  postulantem  audire 

n  A  n    r\  ivt  i  f  i  \  t  rt 


a  Doramo  virtutem  in  ipso  remuneretis,  eatenus  ut 

unius  exemplo  in  religionis  amorem  cultumque  vir- 

ut.squarapluriraosattendatis.  Inexpugnabili  rauro 

"ocircumcragat  vos  Dominus,  et  armis  sua3  poten- 

,1'aeprotegat  semper,  in  ipso  dilecte  Pater.  Valete 


EPISTOLA  LXXVL 

AD     ROBKKTUM     UNCOLN.ENSEM      ARCHIDJACOMM 

Roberto  Lmcolniensi  archidiacono  charissimo 
suo,  suus  G.  veram  et  valituram  in  tempora  pros- 
pentatem.  ^ 

Actio  causa?  nostrae  usque  ad  advenium  domini 
hboracens.s  in  Angliam  consilio  domini  Claraeval- 

lenSis,etdominipapa3voluntatedilataest.0rand)ns 
itaque  in  integritate  raanentibus,  sani  pariter  et 

alacresDomraoperora.iiabenejuvanterediviraus, 

dorainoLboracensipostquadragesirauraabadventa 
suo  diem,  s,  sibi  placuerit,  in  pr«sentia  et  curia 
domin,  reg,s  responsuri.  Dunelmensis.  Wigornien- 


?95 


GILBERTI  FOLIOT  ABBATIS  GLOCESTRI_fc. 


796 


sis,  Bathoniensis,  Exoniensis,  et  precipue  Winto-  A  compescamus.Undevobis.auctoritatedomini  pap* 


niensis  ab  omni  officio  episcopali  suspensi  sunt, 
gratiamfortassisin  posterum  per  bonos  nuntiosha- 
bituri.  Dominus  Cantuariensis  et  alii  quamplures 
episcopi,  et  nos  omnes  pro  clomino  Wintoniensi 
supplicantes,  in  nullo  prorsus  auditi  sumus,  sed, 
quod  nos  minus  potuimus,  comes  Theobaldus  in- 
stantia  nuntiorum  episcopi  sperat  obtinere.  Domi- 
nus  papa  superhis  quae  ad  Ecclesiam  vestramspe- 
ctant,  domino  Wintoniensi  in  nullo  penitus  acquie- 
scens,  plenitudinem  potestatis  in  consulendo  Eccle- 
siee  vestrfe.  domino  Cantuariensi  concessit,  ut  in 
omnibus,  quae  ad  id  spectant,  domino  Cantuariensi, 
tanquam  domino  papae  obediatis.  Litteras  domini 
papae  super  his  Bobertus  Foliot  ante  discessum 


et  domini  Canluariensis,  injungimus  ut  statim  ex 

quo  litteras  nostras  susceperitis,  a  divinis  officiis, 

excepto  baptismo  et  confessione  et  viatico,  cesse- 

tis;  etquia,   lugente   matre,  filias   gaudere  non 

oportet,  mandamus  vobis  ut  senlentiam  eamdem  in 

tota  parochia  vestra  denuntietis,  et  lirmiter  teneri 

faciatis.  Valele. 

EPISTOLA   LXXIX. 

AD     BRIENTIUM     FILIUM    COMITIS. 

Domino  etamico  suo  charissimo  Brisnto  filio  co- 
mitis  frater  G.  e.  b.  P.  Glocestriee  dictus  abbas, 
bene  currendo  fructu  non  privari  justitiae. 

Quosdarapertrahitinstuporemqupdcumlitteras 
non  didiceris,  librum  nihilominus  edidisti.  Verum 


papee  sup-i    u-a  hv/jj-i  iwo    _.  ,. ~~_. , 

nostrum  iam  impetrans.  vobis  allaturus  est.  Agatis  b  scias  id  mihi  non  fuisse  miraculo,  cum  quodarus 


itaquecumfiducia.  Quodenimdomino  Wintoniensi 
super  hac  re  magis  placuerit,  hoc  domino  papae  per 
omnia displicebit. Fiscamensem.Hulmensem,  illum 
de  Westmustier  illum  depulsat  dominus  papa,  jam 
nunc  multa  cum  indignatione,  et  severitate  repro- 
bavit  (31).  Valete. 

EPISTOLA  LXXVIl. 

AD   ROBERTUM     BATHONIENSEM   EPISCOPUM. 

Venerabili  domino  fratrique  charissimo  Boberto 
Bathoniensi  Dei  gratia  episcopo,  frater  G.  Gloce- 
striae  dictus  abbas,  salutem. 

Praeveniente  nos  in  multis  gratia  vestra,  juste  se 
vobis  offerunt  et   praesentant  servitia  nostra.  Si 


tibinegabatindustria.vehementiam  amoris  inteex 
parte dictitasse  cognoverim .  Amor  enim  non  accipit 
eximpossibilitatesolatium,  velexdifficultatereme- 
dium.  Semper  enim  operatur  magna  si  est,  vel  si 
operari  renuit,  amor  non  est.  Hinc  est  quod  cum 
litteras  non  didiceris,in  campum  tamen  litterarum 
non  mediocriter  impegisti.  Haereat  animotuo  divi 
regis  Henrici  honore  digna  memoria,  cujus  dies 
bonos  et  aurea  quondam  saecula  patriae gens  orbata 
deplorat,  et  rubigo  praesentis  aetatis  frequenti  sed 
tristi  recordatione  commemorat.  Non  est  tibi  ela- 
psum  memoria,quod  te  promovit  a  puero,quod  j  uve- 
nem  educavit  et  donatum  militiae  cingulo,  donis  et 


VU-J15       (JllOlUH.       t>l       [/iu/ovu.um.      -.- —      

quid  enim  sumus,  aut  scimus,  aut  possumus,  hoc      honoribus  ampliavit.  Verum  hinc  est  quod  te  sui 
honori  vestro  esse,  et  scire,  et  posse  desideramus.  c  memorem  fecit  et  recenti  memoria  vivit  apud  te  : 


Prompto  igitur  ac  libenti  animo  notificamus  vobis, 
quod  commodovestro  et  honori  profuturum  spera- 
mus.  A  domino  papa domino  Cantuariensi  creditum 
est  et  commissum,  ut  juxta  quod  inter  eos  dispen- 
satum  est,  non  solum  abbates,  sed  et  episcopos 
terrae  istius,  possit  ab  ea  qua  tenentur  apostolica 
sententiarelaxare.  In quo  vobis aDomino  provisum 
esse  confidimus,  ne  maris,  et  montium,  et  extera- 
rum  regionum  discrimina  experiri  oporteat,  cui  re* 
mediumopportunum  in  ipso  domini  archiepiscopi 
adventu,  Domino  sic  disponente,  accelerat.  Dile- 
ctioni  vestrae,  suggerente  charitate,  istud  notifican- 
dum  duximus,  ut  sic  et  vobis  juxta  hoc  provideatis, 
et  id  si  placet,  domino  Exoniensi,  domino  etamico 


quoniam  obiisse  sibi  totius  Angliaefacies  admodum 
desolata  crebra  miseriarum  inundatione  recogno- 
scit.Abilloenim  degeneransamortuus  propagatur 
in  stirpem  regiam  unicam  ejus  filiam  et  regni  ip- 
sius  haeredem,  cujus  causam  non  solum  armis,  sed 
ut  audivimus  et  jam  vidimus,  eloquii  venustatesi- 
mul  et  veritate  sustines  et  defendis.  Totum  nam- 
que  brevi  complectis  argumento,  quod  hactenus 
veritatis  ignaros  in  favorem  suae  partis  alliciat  et 
jamdiu  veritatis  conscios  vel  confirmet  si  amici 
sunt,  vel  obtudat,  ut  reliberet  inimicos.  Ipsam  ta- 
men  de  qua  tibi  sermo  est  in  nullius  commendes 
injuriam.  Ea  quae  regis  Henrici  fuerant,  unicse 
ejusfiliae,etlegitimo  matrimoriio  procreatae  asseris 


nostro  charissimo  nuntietis.  Valete,  et  me  vestros  D  jure  deberi.  Videtur  adid  quod  assens  juns  cujus 
___ ;-„-  1.-K,..,.  ...  -anntDtD  m.P  rp_?i_lft  RoaDtari.  Est  enim  divinum  ius,  et  na 


precor  inter  amicos  habete  et  reputate. 
EPISTOLA    LXXVllI. 

AD    CANONICOS    ECCLES1.E   HEREFORDIENSIS. 

G.  gratia  Dei  abbas,  et  Herefordiensis  Ecclesias, 
mandato  domini  papae  vicarius,  dilectis  fratribus 
suis,  omnibus  Herefordiensis  Ecclesiae  canonicis, 
salutem  et  dilectionem. 

Quoniam,dilectissirai,comitem  Herefordiae  semel 
et  iterum,  tertioque  coramonitum,  ab  errore  viae 
suae  pessimae  revocare  non  possumus,  hoc  solum 
nobisrestat  utlpsiusaudaciam  ecclesiasticajustitia 


que  regula  coaptari.  Est  enim  divinum  jus,  et  na- 
turale  est  ethumanum.  Ex  jure  divino  Dominum 
in  Evangelio  audivimus,  dicente  sibi  matre  sua : 
Fili,  quid  fecisti  nobis  sic  ?  respondit  ei  Dominus : 
Quid  est  quod me qu&rebalis  ?  nesciebatis  quia in  his 
qux  Patris  mei  sunt,  oportet  me  esse  ?  (Luc  n.)  Ma- 
gnus  est  Dominus  ad  compassionem  ancillae,  et 
magna  est  ccelestis  haereditas,  temporali  comparata 
et  transitoriae.  Sic  tamen  loquitur  Dominus,  ac  si 
neminem  dubitare  oporteat,quin  eaquae  patrissunt 
naturali  ejus  filio  jure  debeantur.  Sed  qui  nullam 


(34)  Locus  obscurus. 


797 


EPISTOL^.  —  AN.  1139-48. 


798 


praetermittit  occasionem,    si  sibi   oblata  fuerint,  A  tum  est,  ne  licat  cuiquam  patrifamillias  filium  fi. 
quin  tua  dicta  remordeat,  non  filium,  sed  filiam      liamve  legitimoprocreatammatrimonio,nisi  certis 


de  qua  agimus  esse  contendet,  et  quee  filio  msgis 

competunt  non  debere  filieeregalia  sceptra  addici. 

Quid  contraistud  lexdivinarespondeal,audiamus. 

fnlibro  Numeri,capitulo  ultimo.super  hoc  aliquid 

invenies/  Salphaad  homo  erat  Judeeus,  de  tribu 

Manassee  :  huic  filiee   tantum  erant  et  nullus  fi- 

lius.Visum  est  quibusdam  ob  sexusimbecillitatem, 

non  debere  eas  in  bona  patris  admitti.  De  hoc  re- 

quisitus  Dominus  legem  promulgavit,  ut  filiabus 

Salphaad  totum  cederet  integrum  quod  fuerat  ab 

earum  patre  possessum  (iV.m.. xxxvi). Eant  qui  vo- 

lunt;  ponant   in  ccelum  os  suum,  astris  si  placet 

machinentur  insidias.Nobis fixum  erit  quod  eeterna 


intercurrentibus  causis  abdicare.  Causae  vero  hu- 
jusmodi  sunt ;  ut  si  quis  patri  manum  injecerit, 
vel  ejus  mortem  indiciis  manifestis  optaverit,  vel 
beneficiisingratus  exstiteritet  quaehujusmodisunt, 
quibus  intervenientibus  culpis,  lex  etiam  liberos 
abdicare  permittit.  Sed  nihil  horum  in  praesenti 
causa  reperies.  Illa  enim,cujus  causam  tam  solll- 
cita  curaperstringis,quandopatri  rebellis exstitit ? 
Quandoingratabeneficiis?Audivimuseamadpatris 
consilium  tentasse  maria,transcendere  Alpes,igno- 
tas  adiisse  regiones,nupsisse  ibidem  ad  patrisim- 
perium,  et  in  ipso  rerum  fastigio  et  imperii  cub 
mine,honestesancteque  tam  diuperstitisse,  donec 


lege  sancitum  est.  Si  vero  jus  naturale  percurras,  B  post  viri  decessum,  non  necessitateurgente.velim 


causae  huic  non  mediocre  firmamentum  et  robur 
invenies.  Jus   enim  naturale  est  quod  natura  non 
tantum  nosse  omnia  animalia  docuit,   secundum 
quodsingulajuxtagenus  suum  amorem  sibiquem- 
dam  concilianf,  fetus  propaganf,  propagatos  dili- 
gunt  et  conservant.  Si  te  ex  tenore  hujus  juris  in- 
terroges,  quid  rebus  hujusmodi  sitnatura  propin- 
quius,recterespondeas,idessequibusquenaturapro- 
pinquius.ad  quod  ea  naturalis  plus  trahitaffectus. 
Sed  volodicasmanifestius:  Singulorum  ad  id  ma- 
gis  affectus  trahitur,  quodexiisdem  quodam  velut 
carn  set  sanguinis  participatio  procreatur.Attende 
igitur  ut  vel  homines  anatura  seacernas,  velidem 
in  his  esse  debere  naturali  jure  concedas.  A  patre 


petu  femineee  voluntatis  leviter  impellente,sed  pa- 
tre,  qui  miserat,  revocante,  adipsum  reversa  est. 
Etlicet  in  ipso  culmine  rerum,  ut  dictum  est,  per- 
stitisset,  ut  regina    Romani  orbis  et   diceretur   et 

esset,nequaquamsupercilioelataest,sedadomnem 
patris  nutum  ipsius  subdita  voluntati,  ejus  item 
consilio  secundis  potita  nuptiis,  viro  nubens  forti, 
sicut  audivimus,  et  strenuo,  Andpgavensium,  Ce- 
nomannensium,Turonensium  domino,  Normanno- 
rum  etiam  tunc  triumphatori,  ut  audivimus,  sere- 
nissimo.  In  hisomnibus,  quae  dicta  sunt,non  inve- 
nies  cur  exhaeredan  vel  abdicari  a  patre  debuerit. 
Nequidem  abdicata,  sed  pio  prudentique  consilio 
potius  estin  totius  Angliee  et  Normanniae  domina- 


i  £--*._-*_.  v__.w  .__.   iv/uuj  i-ugxiu,  v>_  i-<_*_  LLiauuiao  uuixiiua,— 

eimatre  pr.ma  est  infiiium  filiamve   progressio.  c  tionem.episcoporum  omniumet  totius  regni  hujus 

\enf.tf>m  «tahlO  \rol  /tii__,v.1.K--I  -.!(,. .- •     •  .......  J 


Nepotemstatue  vel  quemlibel  alterum  in  sanguinis 
linea  gradum.  Jam  languet  amor  et   tepescit  affe- 
ctus,  et  sanguis  ipse  cursu  quodammodo  longiore 
lefervuit.  Est  ergo  in  filium  et  filiam  aeque  ferven- 
ioramor,affectus  promptioret  natura  convinctior. 
>ed  dices  haec  omnia  quae  de  naturali  j ure  diximus, 
id  interiorishabitusqualitatem,  non  ad  possessio- 
iis  spectaresuccessionem.  Non  ita  est.  Quem  enim 
'eputas   natura  proximum,  restat  ut  ab   eo  quod 
>ossidetur  minus  aestimes  alienum.  Vide  quid   te 
latura  perdoceat.  Tractus  maris  et  sinus  littorum 
•isces  inhabitant,  in   quibus  eos  naturalis  partus 
ffudit.  In  quibus  educatsa  sunt,  saltus  fera.    non 
esinunt.Silvas  aviculae,inquibusconcreatee  sunt, 
uis  implentorganulis,    et  natura  in  singulis,  uori 
olum  intime  trajicit  qualitatis  affectum,  sed  ipsi 
uccessivae  suae  soboli  exteriora  qu_e  possidet,  quo 
•otestjure  largitur.  Vide  naturam  ne  expellas    a 
i,  prudenter  ejus  acquiesce  judicio.  Regis  Henrici 
ondignam  sobolem,    unicam  ejusflliam,  legibus 
ditam  et  eductam,  regis  ipsius  hajredem   incon- 
ussarationepronuntia.IIoc  divinum.hoc  ejus  na- 
u-alesuadet;hoc  jurishumanisanctioprotestatur. 
amjushumanumpartimcivile,partimjusgentium 
ppellatur.  Civileest  quod  observandum  sibicivi- 
isunaqueequeconstituit.  Jusgentiumestquodnon 
vitas  una  sed  unaquaeque  gens  sibi  censuit  obser- 
induin.  Sed  et  civili  et  jure  gentium  caute  decre- 


nobilium  juramento  firmata.  Eorum  namque  qui 
statuto    consilio    patris,  ut  dicitur,  consueverant 
appellari  nominibus,  nemo  plane  relictus  est,  qui 
non  ei  consilium  de  obtinendo  et  tuendo  post  re- 
gis  obitum  regno  Angliee  et  ducatuNormanniae  sub 
jui-amenti  religione  promitteret.  0  tempora  digna 
laceri!  Reminiscipudetcommunisopprobriinomen 
quod  opprobrio  duxerim  f  id  quemquejurassequod 
oportuit,  sedab  eoquod  sancte  juratum  esl,  cito 
leviterquerecessisse.    Quis    infatuavit  Angliam  ? 
Miserum  dico  caput,  quisquis  ille  est,  in  quem  tot 
redundant  perjuria,  homicidia,  incendia,  flagitia, 
desolationes  et  scandala.  Quando  sibi  securus  erit 
qui  contaminavit  regnum,  polluit  sacerdotium,  et 
D  non  soium  praesenti  aetati  sed   futurae    posteritati 
giave  inflixitopprobrium?Vere  heereditasadquam 
festinaturin  principio.infine  benedictione  carebit. 
Quisjam  Ang)i_B  clades  enumeret  ?  Vetus  habet 
historia,  quod  Alexandro  mortuopueri  ejus  impo- 
suerunt  sibi  diademata  et  regnare  cc?perunt,unus- 
quisque  in  loco  suo,  et  multiplicata  sunt  mala  in 
terris.  Sic  sic  multiplicata  sunt  et  hodie.  In  aures 
amici  deploro  quodsentio.  Tot  reges  patimur  quot 
nuptiis  angustamur.  In  luto  servimus  et  latere,et 
solam  libertatis  umbram  habemusjam  nihil  agendo 
libere  sed  servis,  qui  increverunt  hodie,   tanquam 
voluntarie  obsequendo.  Nam. 

levius    fitpatientia 

Quidquid  corrigere 


799                                            GILBERTI  FOLIOT  ABBATIS  GLOCESTRI^.  800 

non  est  fas.  Et  quid  eritfinismiseriae?  Dicam  quod  A  praecipue,    quid  sit  jus  principale  in    causa,  quo 

sentio.  Dum  stabit  abominatio,  deesse  non  poterit  causa  ipsa  principaliter  innititur,quod  vero  secun- 

desolatio.  In  Deum  graviter  offensum  est  et  contra  darium  sit  et  ab  ipso  principali  dependens.Sublato 

insensatosproipsopugnat  orbisterrarum.  Revoce-  enim  jure  principali,  necessariotollitur  etsecunda- 

tur  ad  justitiam  status  ;  bona  principia  laudabilis  rium.  In  hac  igiturcausaprincipaleest,quoddomi- 

eiitus  prosequetur.  Inter  caetera  quae  dixisti,  lau-  nus  Andegavensis  de  haereditate  inducit  et  ab  hoc 

dabiliter  et  hoc  positum  est.  Non  ex  toto  in  perni-  totum  illuddependet,  quodde  juramento  subjungi- 

ciem  vadit,  qui  de  medio  malaeviae  revertitur.  Re-  tur.  Imperatrici  namque  sicuthaeredi  juramentum 

versus  quidem  es,  nec  reversus  solum.sed  conver-  factum  fuissepronunliat.  Totum  igitur  quod  de  ju- 

sus.  Audiisli  peccasse  multitudinem,  et  ad  horam  ramento  iuducitur,  exinanirinecesse  est,si  de  ipso 

irapetum  raultitudinis  es  secutus.    Ore  magis  pec-  haereditario  jure  non  constiterit.  lpsum  vero  sic  in- 

castiquamcorde.Et  quidquidorepromitleresfidem  fringitur.  Imperatricem,de  qua  loquitur,  non  de  le- 

corde  servabas.    Filii   Israel  quandoquc  commisti  gitimo  matrimonio  orlam  denuntiamus.  Deviavit  a 

sunl  inter  genles,et  didicerunt  opera  eorum  et  ser-  legitimo  tramite  Henricus  rex,et  quam  non  licebat, 

vietunt  sculptilibus  eorum(Psal.  cx).  Tu  quoquein  sibi  junxit  matrimonio,  unde  istius  sunt   natalitia 

pronum  currente  multitudine,nonadprimosimpe-  j$  propagata  :  quare  illam  patri  in  haeredem  non  de- 

tus  restitisti.  Nec  contra  torrentem  brachia  inutili-  beresuccedere,etsacradenuntiant.Hocincommuni 

tervaneque  jactasti.  Nactus  opportunitatem  quod  audientiamultorumvociferatione  declamatum  est, 

corde  fovebas  apud  te,illudoperedemonstrasti:  sed  et  nihil  omnino  ab  altera  parte  responsum.  Rogo, 

quite  aemulolivore  persequitur,  geminati  perjurii  mihi  lnparte  istarespondeas.    Interim  dicam  ipse 

calumniam  fortassis  opponet.Semel  pejerasse  ma-  quod  sentio.  Majores  natu,  personas  religiosas  et 

lum  est,  iterasse  perjuriumraulto  pejus.  Magis  igi-  sanctas,saepius  de  re  istaconveni.  Audioillius  ma- 

tur  bis  quam  semel  perjuros  a  justitia  recessisse,  trimonii  copulam   sancto  Anselmo  archiepiscopo 

quid  si  cumrege  stetisses,semel  quidem  pejerasses,  ministrantecelebratam.Ipsumenimnonaliterquam 

perjuriumtamen  noniterrasses.ideoque  melius  fe-  sanctumaudeamappellare.Namcumfraterquidam 

cisses.Ne  tesiliqua  vana  perterreat,fidelitatemuni,  dubitaret  utrum  sanctusappellaridebuisset.ei  divi- 

fidelitatempromisistiet  alteri ;  primo  cui  debebas,  nitushaec  facta  est  revelatio.  Dum  oraretet  ab  ora- 

postmodumcuinon  debebas.Primononpejerasses,  tione  in  mentisrapereturexcesstim.liber  ei  in  ma- 

nisi  secundoaberasses.Abhoc  erroredeclinasti.et  nibusdatusestcujusdumprimasrevolveretpaginas, 

sic  orania  sanasli  :  hosevasisti  laqueos,  sed  alios  nihilscriptum  nisisanctusAnselmusinvenit.Etcum 

fortassisincurres.  Tibi  regis  objectatur  electio,  ut  r  caetera  quaequepercurreret,  nihil  reperit  nisi  san- 

te  jure  repellat  Ecclesia,  cujusinstitutadespiciset  ctus  Anselmus.  Unde  certum  est  non  placere  divi- 

sacramentacontemnis.Sednunquidad  justitiamte  nitati  ipsum  aliterappellariquam  sanctum.Certum 

sacramentaperducent?  Sacra  suos  operentur  effe-  estperfectam  huicuondefuissecharitatem  quae  fo- 

ctus.Sanctificentnospotiusquamapropositosanc-  ras  mittit  timorem  (/.  Joan.  iv).  Mirabile  namque 

tifatis  avertant.  Non  potius  mundatos  peccatojus  ipsotestimoniumasanctisaudivimus.  Manusautem 

titicent  quam  crimine  irretitos,  manibus  ligatiset  sibipraecidi  permisisset.quam  easadopus  illicitum 

pedibus,  in  inferna  demergant.  Malede  sacramen-  extendisset.Longesit  igiturab  intellectubonorum, 

to  praesumitur.si  per  ipsumnon  laxatur  culpa,sed  abradatur  a  cordibusomnium,  ut  asapientissimo 

reatus  augetur.  Nostro  quidem  judicio  nihilin  his  rege  etsummae  sanctitatisepiscopo.quidquam  nisi 

estquo  le  juste  premat  Ecclesia,  si  causam  tamen  legitime  et  sancte  fuisse  credatur   admissum.  Nec 

hancjndex  equilibris  examinct.  Nisisiforte  rubore  Romanas  unquara  aures   pulset  amplius  tale  ludi- 

suffunditur,  quodei  viam  qua  ire  oporteat,  quasi  brium,quod  omniumbonorumattestatione  constat 

preevius  ostendisti.  Volo  tamen  attendas  quid   in  esse  mendosum.  Verum  de  ipsa  matreimperatncis 

parte  hac  audierim  vehementius  jaculatuin.  Non  sanctoruraquorumdamrelatucognovimus.ipsama 

diuest  quodaudistisdorainumpapamlnnocentium  cunabilis,ipsis  in  dignitatem  regiam,  ostenso  divi- 

convocasseEcclesiametRomaeconventumcelebrjm  D  niter  oraculopraesignatam.Namdumipsam  regina 

habuisse.Magnoilli  conventui  cumdomino  etpatre  Mathildis,regis  Willtduii  sponsa.de  secro  fontc  le 

nostro  domino  abbate  Cluniacensi,  interfui  etego  varet,  puella  ipsainjecta  manu  velamentum  quoc 

Cluniacensium  minimus.Ibicausa  haec  in  medium  capiti  reginae  supererat.apprehendit  suumque  ca- 

deducta  est,  et  aliquandiuventilata.  Stabatabim-  put  involvit.Quodquidam  quorumnunc  etiamviU 

peratricedominusAndegavensisepiscopus,quicum  superstes  est,altius  attendentes,signum  quodprffi 

causam  ejus  diligentipercurrisset  oratione,contra  ostensumestexponentes,dignitatemregiam,inquan 

ipsumquasisubvocepraeconiaincommuniaudien-  postmodum  sublimata  est,  manifeste  sunt  praelo 

tiadeclamatum  est-Etquia  dominus  Andegavensis  cuti.  In  longum  se  extendit,epistola,eo  quod  mate 

duo  inducebatpraecipue,  jus  scilicet  hmreditarium  riam  magnamaltigimus,  etsinonpleneexplicuimu 

et  factum  imperatrici  juramentum,  contra  haec  duo  Et  tu  per  verba  quae  per  militem  tuum   mandasl 

inhaec  verba  responsuinest.  Oportet  in  causisom-  mihi,  excitastime.et  cum  currere  coepis?em,auge 

nibus.quiem-jltiplicijurenituntur.hoc  considerare  batmihi  stimulos  ipsa  tuimemoria.utab  opuscul 


801 


EPISTOLjE.  —  AN.  H48-61. 


802 


quod  mihi  tui  prmsentabat  memoriam  vix  avelli  A  nemin  quam  condiciturimpietatem  promptissimae 


potuerim,  sed  me  fere  in  taediura  lectoris  extende- 
rim.  Unde  in  fine  teneas,  ut  memor  sis  finis,  et  in 
EcclesiauiDeietpauperesejus  charitatem  benevolse 
mentis  exerceas.  Memor  esto  matris  tuaequae  diri- 
pitur,  etconculcatur  ab  omnibus,  et  quos  in  diebus 
angustiae  suae  deberet  filios  experiri  charissimos, 
hostesreperitinfestissimos.Nec  adversuseam  tuus 
inde  zelus  accendatur,  si  in  causa  praesentinon  ea 
quaoportuitlibertate  vocis  usa  est,  cum  eam  prae- 
sidentisauctoritasnon  solum  impedierit,  sed  quasi 
Jigatam  vincuiisinhoc  ipso  velut  immobilem  fece- 
rit.  Sed  jam  nunc,  Deo  propitio,  et  favente  parti 
huic  domino  papa  Coelestino,  vincula  solventur, 
quae  muta  fuere  loquentur.  Vale.  Etbiduo  saltem 


de  coelis  ira  revelatur,  sedhumilitati  tuae  et  patien- 
tiae  gloria  in  perpetuum  reservatur.  Gaude,  dilecte 
mi,  gaude  et  attende.  Attende,  inquam,  quam  pio 
voto  te  bonorumomnium  turba  prosequitur,  dum 
portas  in  corpore  tuo  stigmata  Christi  Jesu,  dum 
crucem  ejus  bajulas,  dum  pro  justitiaet  Ecclesiae 
libertate  in  agone  decertas.  Non  delicatus  miles  in 
Domini  bella  venisti.  Pedes  nudi,  vestis  lanea,  ve- 
xillum  crucis  in  manibus  summi  Regis  exprimunt 
armaturam.  Quod  cantavimus  hactenus,  jam  vide- 
mus  in  te  iilud  summi  confessoris  elogium  :  Ego 
signocrucisnonclypeoprotectusautgalea.hostium 
cuneos  penetrabo  securus.  Haec  est  framea  Christi, 
et  baculus  peregrinationis  ejus,  quo  contrivit  portas 


orespro  me,  quiabiduo  mihi  est  intermissa  oratio  B  rereas,  et  vectes  ferreos  confregit  (Psal.  cvi).  Tu 


utlitteras  dictarem  ad  te. 

EPISTOLA  LXXX. 

AD   NIGELLUM    ELIENSEM    EPISCOPUM. 

Venerabili  domino  fratrique  charissimo  N.Eliensi 
Dei  gratia  episcopo,  frater  G.  HerefordiensisEccle- 
siae  minister,  «  sic  currere  ut  comprehendant  (I 
Cor.  ix), » 

Virtuset  scientiaquanto  rarior,  eopretiosior  est; 
quanto  quoque  scientiae  et  virtuti  paucosadmodum 
operam  dare  cernimus,  eo  studiosos  earumdem am- 
pliorireverentiadignosaestimare  debemus.Indeest 
quod  magistrum  RobertumdeClare.cujuset  hone- 
stas  vitae  et  scientiae  claritas  jamdiu  nobisinnotuit, 
benevolentiae  vestrae  commendamus  attentius;  si 
quid  possumus  apud  vos  rogantes,  ut  ecclesiam,  C 
quam  sub  tuitione  vestra  possidet  sibiillaesam  im- 
perturbatamque  patrocinio  conservetis.  Nam,  si 
placet,  elidetise  facilitotum  quod  objiciunt  qui  de 
possessione  eademjamdiu  cum  illo  transegerunt. 
Nam  sicut  rei  judicatae,sic  et  transactioni  standum 
esse  cerlissiraum  est.  Apud  judicemnon  praesumo 
docentis  officium,  verum  ex  primo  postulantis  afTe- 
ctum  ;  pro  amicopostulo,  sed  si  apud  amicum,  fa- 
tear  si  obtinere  meruero. 

EPISTOLA  LXXXI. 


AD    RADULFUM    DECANUM    HEREFORDLE. 

Pater  Venerabilis  Gilbertus  Hereford.  episcopus 
epistolamhancdomino  Radulphodecano  Hereford. 
transmisit. 

A  te  longe  positi  tuas  non  de  longe  contumelias 
experimur,  ipso  doloris  transverberati  gladio  quo 
tescimus  vuloeratum.  Directaestraanuspersequen- 
tis  inte  sedunumoranibus  infigit  vulnus  quibuste 
non  fictae  diligentia  charitatis  astrinxerat.  Exul  et 
profugus  ab  ecclesia  tua  et  civitate  expelleris  :  et 
tanquamsacralaeserisomnia.gladiosin  te  maleju- 
ratus  miles  exacuit,nil  taraenhabens  quodobjiciat, 
nlsi  quod  ejusaudaciae  in  sanclitate  etjustitia  re- 
stitisti.  Restitisti  quidem,  et  gaudemus  :  expulsus 
es  'Idolemus.  Dolemus,  inquam,magisirruentium 
inteignominiam,quam  tuaelaudis  honoremet  glo- 
riam.Scimus  enim  quod  venali  illi  turbae  et  in  om- 


quoque  sapienti  consilio,  cornu   crucis   inimicos 
tuos  ventilasti,  et  insurgentes  inte  magnanimi  no- 
bilitate  contempsisti  (Psal.  xliii).  Quae  de  te  audio 
laetam  resonant  cuncta  victoriam ;  insidiantium  la- 
queos,  etsi  nudus,  expeditus  tamen  et  alacer  eva- 
sisti.  Expulsusquidem  esab  ecclesiatua,  sed  quam 
gratulabunda  occurrit  tibi  Eeclesia  sancta  mater 
tua.Haec  ab  ora  vestimenti  sui  cui  decenter  inhae- 
rebas,  te  sustollit,  tibi  sinum  aperit,  te  intus  colli- 
git,tenet,  demulcet  et  nutrit  (Ephes.  v).  A  aponsae 
tuae  amplexibus  ad  tempus  avelleris,sed  matris  gre- 
mio  confoveris.  Insultant  tamen  pessimi,  quod  et 
domum  et  urbem  egressus  es.  Es  quidem  egressus  : 
sed  cogita  antiquos  dies.  Nunquid  David  a  facie  fi- 
lii  fugiens  insultantem  sibi  et  dicentem  :  Egredere 
vir  sanguinum,  egredere  (IIReg .  xvij,  cum  modestia 
non  sustinuit?  Vos  etsi  persona  dispares,  aestimo 
tameu  paresincausa.  Domesticis  utamur  exemplis 
Nosti  quia  Dominusa  facie  Pilatiegressusestin  lu- 
dibrium  sui,  coronatus  spinis,  et  indutus  purpura 
(Malth.  xxvn).  Novissime  etiam  quasi  repurgium 
quo  pollui  posset  civitas,ipse<?:r<n2  portam  passus 
est  (Hebr.  xni) ;  ultinam  passus  injuriam,  nemun- 
dus  ulterius  injuriam  pateretur.Hac  nos  armari  co- 
gitatione  oportet,  ut  ipsum  extra  castra  sequentes 
improperium  ipsius  semper  in  capite  nostro  porte- 
mus  (ibid.).  Felix  tua  egressio,  quasanctorum  col- 
legio  denominaris.  Sed  improperant  quod  fugisti. 
Necfugisti  quidem,sedteaddimicandumacriuspro 
y.  justitiareservasti.Paulus  tamen  Damasci  in  sporta 
demissus  eff  ugit,  nec  istud  scribens  rubore  suffundi- 
tur,  sed  hoc  ipso  gloriatur  (//  Cor.  xi).  Nisi  enim 
fugisset.frcmentemmundibestiamnonconfudisset, 
necin  ipsofastigioimperii  vexillum  Domini  statuis- 
set.  Docet  nos  magister  bonus  :  Si  persecuti  vos 
fuerintin  civitate  una,  fugite  in&hera.m(Matth.  x). 
Fuge  ergo,  dilectemi,  hoc  ususimperio,  fuge  de  Ur 
Chaldaeorum  in  Jerusalem^Gera.  xv),  ut  habeat  in 
quo  pugnet  Ecclesia,  habeat  quem  reservet  sibi  in 
tempus  hostisetbelli.Stabisadhuc  promatre  filius, 
in  eam  fortassis  acrius  insurgeute  Leviathan.  Jam 
nos  odore  bono  respersisti,  et  tuae  virtute  constan- 
tieebenefragratEcclesia,quidedignatuses  humiliari 


803 


GILBERTI  FOLIOT  HEREFORD.  EPISC. 


804 


principi,  et  genu  curvare  ante  Baal.  Datur  optio 
confesson,  ut  abjuretquod  sanctefecerat,velcedat 
his  quae  possidebat.  Vilescit  animo  tuo  temporale 
stipendium,  et  subito  factus  inops,  quanta  animi 
serenitatedecantas :  Ego  veroegenus  etpaupersum: 
Dominus  adjuvit  me  (Psal.  lxix)  Davidicos  hymnos 
decantamus  et  nos.sedquae  canimus  lu  legisinte, 
et  laudabilia  sanctorum  quae  extollimus  sacrum  et 
elucubratumplenius  tuae  tibi  volumen  conscientiae 
repraesentat.  Percurre  psalmos ;  resonent  ab  ore 
tuoilla  Spiritussanctiplenasuavitatis  instrumenta; 
quod  pietatis,  quod  j ustitiae,  quod  fortitudinis,in  his 
laudabile  decantatur,totumhabes  ia  te.  Verebeatus 
philosophus,  qui  tua  ibi  bona  collocasti,  unde  ea 
nec  manus  avidi  raptoris  eripiat.  Jandudum  in 
scholis  positi,  de  paupertate  spiritus  diversi  adversis 
audivimus.  Jamnuncipsatibidepropinquorespon- 
deat  utpote  quae  tecum  tuae  domus  limen  egressa 
est,  te  initinerecomitata  deregnicoelorum  promis- 
sione  uberius  consulatur.  Nam  quantulum  est  quod 
obtractant?apostolicumilludopponunt;Omn^sam- 
tna  potestatibus  sublimioribus  subditasit ;  elqui  po- 
testati  resistit,  ordinationi  Dei  resistit  (Rom.  xm). 
Verumquidemhoc  est.Sedhabetsaecularispotestas 
legem  qua  teneatur,  habet  statutos  terminos  intra 
quos  ipsi  obediatur.  Scilicel  si  legem  servaverit,  si 
mandata  custodierit,  si  in  Deum  nulla  animi  teme- 
ritatepraesumpserit.Quodsiin  summiRegisinjuriam 
impudenter  excesserit,  non  potest  ejus  uti  privi- 
legio,  cujus  juracontemnit.  Jamquod  reliquum  est 
circa  prudentiae  discretionisque  partes  insudanl. 
Aiunt  discreti  viri  esse,  in  culpis  levibus  non  toto 
zelo  accendi.  Verumsiprofondepeccetur?totusfer- 
vorinardescat.  Ideo  levem  principis  offensam  de 
muri  quadam  parte  diruta  fuisse  mitius  vindican- 
dam.Ista  pulchrecomponuntur.  Sed  juxta  sapien- 
tiam.quiminimacontemnitpaulatimatteritur.Omit- 
toprosequiquantasitindurati  cordis  audacia,  loca 
sancta  non  solum  vilipendere,sed  vastare.  Festino 
ad  haecquae  te  virtutis  amatorem  non  solum  non 
accusent,  sed  potenter  excusent.  Magnum  aestimo 
virtutisindicium  nascentia  vitiorum  germina  suffo- 
care.Serpens  ubicaputimmiserit,  facile  totus  illa- 
bitur.  Haec  tu  considerans  adprimos  impetusresti- 
tisti.Quid  ni?Nisi  restitisses,  jamforsitanadtempli 
fastigiumrabies  inchoataascendisset.Sed  ascendi- 
sti  ex  adverso,  et  objecisti  te  murum  pro  muro  do- 
musIsrael.Licetexminimis  magna  conjicere.  Quid 
si  tibi  pro  fide  pro  sacramentis  Ecclesiae  decertare 
contingeret,  ad  crucem  Petro,  Paulo  comes  ad  gla- 
dium  constanter  assistens?Eat  satelles,  strictopu- 
gione  tibi  funestus  occurrat.  Si  sacrum  atrectave- 
rit  corpus.coelo  victor  exciperis.  Si  pepercerit  tibi, 
nil  minus  est  gloriae.  Jugiergo  inter  nos  bonorum 
laude  donaberis.Tu  enim  temporanostra  virtutum 
meritis  exornasti:  tu  nos  inmeliusexemplo  tui  re- 
formasti,  tu  virilerobur,  etconstantiam  martyrum 
in  tempora  tepida  revocasti.  Percusssr  enim  tibi 
defuit  ;  non  tu  virtuti.  Vives  ergo  clarus  gloria, 


A  quam  meruisti.  Vives,  inquam,  sed  felix  qui  pro 
justitia  mori  decrevisti. 

EPISTOLA  LXXXII. 

AD    HENRICUM   EBORACENSEM   AI\CHIEPISCOPUM. 

Patri  suo  et  domino  H.  Eboracensi,  Dei  gratia 
archiepiscopo,  frater  G.  Herefordiae  dictus  episco- 
pus,  sincere  diligentis  affectum,  et  gratanter  obse- 
quentis  officium. 

Gharitas  quandoque  praesumptuosa  est,  et  quod 
alteri  facile  rogata  concederet,  hocapuddominum 
et  amicumimpetrarenondesperat.  De  ipsa  itaque, 
quae  intra  cordis  vestri  dominatur,charitate  pluri- 
mumconhdentes,  preces  sublimitati  vestrae  porri- 
gimus,  utcommuni  amico  et  canonico  vestro  Gil- 
bertOjEcclesiaevestraepraecentori,  vos  benignum  et 

B  misericordem  exhibeatis,  et  si  quid  adversum  vos 
ab  aliquo  suorum,  ipso  ignorante  et  nolente,  con- 
missum  est,  in  clericumvestrum  etinquantumpo- 
test,  amicum,  commissi  culpam  non  refundatis.  Ip- 
se  enim  et  vos  et  diligentes  vos  diligit.et  si  quis  suo- 
rum  adversatur  vobis,  aut  extollitur  contra  vos, 
hunc,quicunque  ipse  est,  et  abdicare  el  eliminare 
paralus  est.  Si  itaque  sibi  non  sua,  sed  alterius  cul- 
paablata  restitueretis.justitiaenonexcideretis  fines 
et  tam  comes  Herefordiae,quam  nos,  qui  pro  illo 
pariter  excellentiae  vestrae  supplicamus,  vobis  am- 
plioribus  gratiae  debitores  efficeretis.More  nihilomi- 
nus  ipsius  ambo  rogamus  veniam,  ut  in  hoc  acu- 
leosseveritatis  vestrae  non  sentiat.in  qua  voluntatis 
suae  non  difficultas  solum,  verum  impossibilitas 

P  ipsa  praejudicat.Adjuvante  Domino,  et  itineris  sibi 
securitatem  providente,  in  proximo  veniet  ad  vos, 
per  omnia  vobis  tanquam  Patri  et  domino  liben- 
tissime  pariturus.Valete,  et  ab  amicorum  vestro- 
rum  petitione  faciem  nolite  avertere,  et  ne  saepe  pro 
amico  rogare  oporteat,  diem  adventui  ejus  Natale 
Domini  constituite. 

EPISTOLA  LXXXIH. 

AD  THEOBALDUM  CANTUARIENSEM  ARCHIEPISCOPUM. 

Patri  suo  et  domino  Cantuariensi  Dei  gratia  ar- 
chiepiscopo  et  totius  Angliae  primati,  T.  suus  G. 
Herefordiensis  Ecclesiae  minister,  in  tribulatione 
non  deficere. 

Exspectans  exspectavi  jamdiu  dominum  meum, 
speransavestrasublimitatenuntium  aliquem  dele- 
gari,  qui  mihiprospsraveladversanuntiando,  vel 
de  adversis  tristem  redderet,  vel  de  laetis  exhilara- 
ret.  Nam  si  ea  charitatis  est  plenitudo,  ut  cum  fra- 
tre  quolibet  infirmante  infirmari,  vel  cum  quis  scan- 
dalizatur  uri  oporteat,  cum  Patrem  nostr  um  et  domi- 
num,  imo  nostrum  in  Christo  caput  concuti,  fati- 
gari,  turbaricernimus,  quidjamrestatnisinontan- 
tum  infirmari  aut  uri,  verum  intus  intimi  flamma 
zeli  medullitus  concremari?  Siitaque  nondum  sur- 
rexit  Dominusut  ventisimperetet  mari,  si  proceJIa 
vestra  nondum  in  auram  statuta  est,  summo  ut 
mihi  videtur  opere  necessarium  est,  ut  sacrum 
pectus  vestrumomnis  armaturafortium  muniat,et 
hostis  quanto  insurgit  acrior,  eo   vos  acriorem  et 


803  EPISTOL^.  -  AN.  1148-61.  806 

sancti  Spiritus  ferventiorem  igneus  inveniat.    Non  A  vestrique  corona  meriti  semper  augeatur  in  Domi- 
enim  novum  est  aut  insolitum  ^gyptios   Israel,      no,  in  Christo  dilecte  Pater. 


Chaldaeos  Jerusalem  infestare.  AitChristus  inApos 

tolo :  Omnes  qui  volunt  pie  in  Christo  vivere,  per- 

secutioncm  patientur  (//  Tim.  m).  Sed  per  eumdem 

ipse  loqultur  :  Quod  leve  est  autmomenlaneumtri- 

bulationisnostroesuprnmodum seternceglorix  pon- 

dusoperaturinnobis{II  Cor.w).  Persecutionem  pa- 

tienti  propter  justitiara,nonlevealiquid,sed  regnura 

c&lorurarepromittitur.Amicitur  Elias  pallio,  dum 

persequentium declinatrabiem,et  stans  in  spelunca 

hostis,   gloriam  Domini   speculatur  (///  Reg.  xix). 

Vobis  quoque  corona  gloriae  repromittitur,   quam 

reddetvobis  in  illa  die  justus  judex  (//  Tim.  iv). 

Impatiens  mei  factussura.desiderans  viderevos  et 


EPISTOLA  LXXXV. 

AD   JOANNEM  DE    DINAN. 

Gilbertus,  Dei  gratia  Herefordiensis  episcopus, 
amico  suo  J.  de  Dinan,  salutem  et  dilectionem. 

Audi,  charissime,  quae  tibi  mando,  et  monitis 
meis  si  ex  Deo  sunt,  acquiescere  non  despicias. 
Habes  a  multis  teatimoniumbonum,  quodDeumet 
Ecclesiam  ejus  hactenus  in  magna  reverentia  ha- 
buisti,  et  clericos  et  aliosquosque  religiosi  ordinis 
viros  diligentius  honorasti.  Pauperes  etiam.  qui 
tuo  famulatui  obnoxii  sunt,  non  oppressisti,  sed 
magis  affectu  paterno  fovisti,  et  illaesos  servasti. 
Hanctuam  justitiam  et  animi   bonitatem  respexit 


ts^ssx^s  "■<? » 5-^srar 


circa  vos  sunt  certior  efficerer.  Parati  sunt  prin- 
cipesnostri,  praesto  sunt  etEcclesia?nostrae  vos,  si 
sic  opus  est.non  solum  suscipere,sed  elinampie- 
xus  vobis  gratanter  occurrere,  et  de  suisquidquid 
potuerint,  ministrare.  Nollem  tamen   hoc,   sed  si 

necesseest.benevolosetadomniaparatoshabebitis 
Obsecro,  dilecte  Pater,  mihi  litteras  vestras  non 
negari,  et  in  aliquo  voluntatem  vestram  etstatum, 

et  consilium  aperiri.ValerevosoptamusinDomino,' 
etipsi  peromniacomplacere. 

EPISTOLA   LXXXIV. 

AD  EUGENIUM  PAPAM. 

Patri  suo  et  domino.summoDei  gratiapontifici, 
Eugenio,  G.  Herefordiensis  Ecclesiae  minister,  obe- 
hentiam  humilem  et  debitam  patri  charitatem. 

Cum  parvilati  nostrae,  dilecte  Pater,  Ecclesia  Dei 
diqua  sui  portione.Domino  sicoperante,commissa 
iit.ejusdem  providere  et  invigilare  commodis  ipsa 
lobis  a  Domino  concredita  dispensatio  compellit. 
)uoniamveroquae  statuuntura  nobis,  nisi  aposto- 
ca  auctoritate  fulciantur.  minus  firma  sunt,  sub- 
mitati  vestraepreces  humili  devotioneporrigimus, 
t  quod  ad  honorem  Dei  et  cultum  ejus  amplian- 
um  de  ecclesia  Sancti  Guthlaci  de  Herefordia  a 
obis  actum  est,  hoc  auctoritas  vestra  corroboret 
loque  confirmet  privilegio.  Ecclesiam  enim  illam 
3  manu  laica  multo  tandem  labore  eruimus,  et 
uia  in  eademminusofficiose  Domino  serviebatur 
sam  dilecto  fllio  nostro  Hamelino,  abbati  Gloce- 
nae,  et  ecclesiae  Sancti  Petri,  cui  idem  preees^e  D 
gnoscitur,  assensu  clericorum  ejusdem  ecclesiae 
,ipitulo  etiam  nostro  id    consentiente  et  volente 
•ncess.mus.et  tam  ipsara,  quamecclesiamsancti 
>tri  de  Herefordia,  diuante  a  praedictis  monachis 
ibitam,  m  corpus  unum  adunare  curavimus   et 
inventum  monachoruraibidem  devoteministran- 
nnDom.no,  jamjam  instauravimus.  Quod  quia 

)minocredimusplacere,aL.demusserenitativestrae 
|Pplicare,  ut  quod  a  nobis  intentione  recta  actum 
s  soloque  pietatis  intuitu,  hoc  serenitas  vestra 
I ibihat,  et  ecclesiae  Sancti  Petri  de  Glocestria  in 
ipetuum  confirraet.  Glorificetur  Deus  in  vobis 


amplius  miserabitur.  Audio  a  muitis,  aliquos  con- 
spirasse  adversus  te,  et  te  nesciente  et  absente,in 
detrimentum  tui   pessima   quaedam  praeparasse. 
Eorum  autem  consilium,  ut  dicitur,  dissipavit  Do- 
minus  etdenudavit,  et  te,  qui   illum   illaesum  in 
membris  suis  servasti,  ipse  quoqueillaesum  serva- 
vit.  Hoc,  charissime,  tibi  non  attribuas,  sed  magis 
illi  gratiarum  referas  actionem.  Si  itaqueadEccle- 
siam  ejusetbona  ecclesiastica  in  Stantune,manum 
male  extendisti,  auctoritateipsius,et  abipsonobis 
injuncto  officio,  te  moneo  ut  ante  synodum  cuncta 
Ecclesiae  ipsi  in  nullo  immunita  restituas,  ne  ab  ea 
quam  praedixi,    gratia   gravi   separatione  cadas, 
Scas  enim  pro  certo,  et  hoc  ultimum  firmiter  te- 
;  neas,  quod  res  ecclesiasticae  cujuscunque  fidejus- 
sione,  nisi  praesenteetfavente  episcopo,alicuimor- 
talium  obligari  non  possunt.  Plegium  quodin  ec- 
clesiasticis  de  R.  furtis  me  nesciente  cepisti,   tibi 
non  tenetur,  sed  omni  auctoritate  liberum  essede- 
cernitur.  Obedientem  te  nostris  monitis  conservet 
omnipotens  Deus. 

EPISTOLA  LXXXVI. 

AD    RO.   DE    BURNAHAM. 

Gilbertus  Dei  gratia  episcopus  Herefordiensis, 
am.co  suo  Ro.  de  Rurnaham,  salutem  et  dilectio- 
nera. 

Quanto  erga  vos charitate arapliori  affecti sumus, 
tanto  nobis  et  famae  vestrae  consultius  quantum 
spectat  ad  nos  providere,  ipsa  quam  praediximus 
chantale  suggerente,   commonemur.   Verbis  oris 
vestri  multorumque  relatu  didicimus,vos  a  trans- 
actione  inter  nos   habita  super  ecclesia  de  Wire- 
desberia  resilire  velle,  et  ecclesiam  de  Glocestria 
super  sibi  promisso  celebriteravobis  annuo  censu 
velle  defraudare.  Qua  in  re  moneo  ut   rerum  ex- 
itus  attendatis,  ne  forte  si  aliter  actum  fuerit,  ma- 
lefactumpoenitentiaconsequatur.Causa  enim  haec, 
etsiprincipaliternonspectat  ad  nos.spectat  tamen 
secundario.Primumin  causislocum  actorobtinet 
secundarium  testis.  Si  ergo  testis  in  causa  hacpro- 
ductus  fuero,  ecclesiae,  cui  tota  plenitudine  chari- 
tahs  astrictus  sum,  in  testimonio    veritatis  deesse 
non  potero.  Astiterunt   et  nobis   in  transactione 


g07  GILBERTI  FOLIOT  HEREFORD.  EPISC.  808 

eadem  viri  religiosi  quamplurimi,  qu  si  quid  ne-  A  G.  Herefordiensis  Ecclesiae  minister,   devotum  et 


gare  coeperitis,  in  lucem  actapoducent.Retractetis 
itaque,  si  placet,  consilium  vestrum,  et  quod.fide 
interveniente,  sub  multorum  praesentia  pepigistis, 
fideliter  observetis,  ne  si  forte  aberrare  cceperitis, 
multorum  convictus  testimonio,  non  so'Uin  eccle- 
siastici  beneficii,  sed  ordinis  vestri  periculum  in- 
curratis.  Attendensillud  Sapientis:  Melior  estamici 
increpatio,  quam  oscula  blandientis  inimici  (Prov. 
xxvu),  amico  dura  proposui,  quemabeo  quodsibi 
inutile  et  inhonestum  revocare  curavi.  Valete.et  in 
omni  emolumento  temporali  honestatem  preepo- 
nite. 

EPISTOLA  LXXXVII. 

AD  EU  SEFUAMPAPAM. 


debitum  totius  obedientiae  famulatum 

Quia  charitati,  dilecte  Pater,  plurimum  expedit 
obedire,  ideo  petitioni  Lincolniensis  Ecclesiae  ne- 
garenon  possumus,  quin  ea  quae  de  negotio  ejus 
ipsi  praesentes  vidimus  et  audivimus,  sublimitati 
vestrae  notificemus.  Cum  ei  Londoniae  cum  Patre 
nostro  domino  Cantuariensi  et  fratribus  et  coepi- 
scopis  nostris  quam  plurimis  essemus,  vidimus 
decanum  et  cantorem  et  archidiaconum,  omnes 
etiamipsius  Lincolniensis  Ecclesiae  canonicos,cum 
religiosarum  personarum  ejusdemspiscopatusnon 
modica  multitudine,  omnes  in  hoc  instantissime 
perseverare,  ut  liceret  eis  conciliodomini  Cantua- 
riensis,   Robertum  archidiaconum  Leicestriae,  in 


Patri  suo  et  domino  summo  pontifici  Eugenio  B  Patremetepiscopum  sibi  eligere.  Cumquedominus 

Cantuariensis  in  ipsum  omnium  concurrere  vota 
conspiceret,  nolens  praedictam  Ecclesiam  turbari 
amplius,  aut  magis  atteri,  petitioni  eorum  episco- 
porum  consilio,  assensum  praebuit,  et  praedictum 
archidiaconumingentipostulantiumgratiaetfavore, 
episcopum  consecravit.  Cujus  et  doctrinae  et  vitae 
et  intus  et  foris,testimonium  bonum  est,etinofficio 
quo  ministravit  hactenus  conspicua  gratia.  Unde 
vestram.reverende  Pater,  precamur  benignitatem 
ut  quod  ei,  sola  suffragante  justitia,  debetur,  id 
nostrae  parvitatis  precibus  facilius  et  benignius  as- 
sequatur.  Valeat  sanctitas  vestra,  inChristodilect 
Pater. 

EPISTOLA   LXXXIX. 


G.  Herefordiensis  Ecclesiae  minister,  pedibus  san- 
ctis  conculcato  Satan,  triumphare  semper  in  Do- 
mino. 

Sicut  domino  meo  placuit,  ita  factum  est,  et  ad 
jussionem  vestram  mihi  manus  est  consecrationis 
imposita,et  Herefordiensis  Ecclesiae  oura  commissa. 
Inde  est,  quod  attenlius  spectant  oculi  nostri    ad 
vos,  a  vestra  sublimitate  sperantes,et  exspectantes 
auxilium,  unde  habuimus  honoriset  ordinis  incre- 
mentum.   Clamat  et  conqueritur  Ecclesia   nostra 
praedecessorem  nostrum  bonae  memoriae  dominum 
Robertum  episcopum  quatuor  praebendas  suas  ad 
ecclesiam  Lantoniae  transtulisse,  et  prae  nimietate 
amorisquo  erga  Lantoniam,  ut  ipsos  ampliarette- 
nebatur,  propriosclericoseisdem  quatuor  praeben- 
dis  spoliasse.  Unde  serenitati  vestrae  supplicamus 
humiliter,  si  majeslatem  vestram  praedicti  Lanto- 
nienses  adierint,  ne  vestra  auctoritate  eis  firraetur 
quod  clerici nostri  sibi  fuisseinjusteablataconque- 
runtur.  Duo  etiam  castella  Ecclesiae   nostrae  idem 

praedecessor  noster  nobilissimisviriscomitideMel- 

lent  et  Hugoni  de  Mortemer,magno  Ecclesiae  ipsius 

incommodo  etdetrimentoconcessit.Quaequiamale 

districta  sunt,et  quantum  ad  nos,  quasi  ad  despe- 

rationem  alienata  sunt,  vestra  petimus  auctoritate 

revocentur.  Quodvero  ad  Lincolniensem  Ecclesiam 

spectat,  utpote  quod  audivimus  et  vidimus,  secure 

loquimur  et  testificamur.  Ejusdem  enim  Ecclesiae 

clerus  et  populus  religiosarum  episcopatus  perso- 

narum  unamini  consensu,  nullo  prorsus  contradi-  D  sentianostra  m 

cente,  dominumRobertum  ejusdemEcclesiaearchi- 

diaconum  sibi  in  episcopum  elegerunt,  et  electio- 

nem  domino  Cantuariensi    praesentantes,    propter 

mullas  et   necessarias   causas  obtinuerunt.  Quod 

vestro  petimus   cumulari  examine,   quateDus    ei 

manum  gratiae  ponigendo,  insum  in  quo  positus 

est  stabilitatis,  et  de  caetero  fidelem   filium,  et  ad 

omnem  Patris  sui  voluntatem  promptissimum  ha- 

beatis.Illaesanobisetinoffensamajestas  vestra  ser- 

vetur  in  saecula,  in  Christo  dilecte  Pater. 
EPISTOLA  LXXXVIII. 

AD  EUMDEM. 

Patri  suo  et  dommo  summo  pontifici   Eugenio, 


AD  UNIVERSOS  S.   MATRIS    ECCLESIjE  FILIOS. 

Dilectis  sibi  in  Christo  fratribus,  universis  san 
ctae  matris  Ecclesiaefiliis,  frater  G.  Herefordiensi 
Ecclesiae  dictus  episcopus,salutemetdilectionemii 

Domino. 

Charitati  vestrae  prae.senti  scripto  notificami 
nos  certo  religiosarum  personarum  cognovisse 
stimonio,  praesentium  latorem  Benedictum,corat 
jListitiapraedecessorisnostri,  bona  memoriae  R[c 
berti]  episcopi,  septimasacerdotummanu  jurasst 
fratrem  suum,  de  cujus  morte  suspectus  fuera 
machinatione  sua  aut  consensu,  aut  voluntat 
nunquammortem  incurrisse.  Qui,  ut  plene  lnm 
centiam  suam  super  hoc  facto  oslenderet,  in  pra 
ultisnobiscumassidentibus.inhur 

n  modum  juravit :  «Parentes  mei,quidemor 
fratris  mei  suspecti  hactenus  sunt  habiti,  mortei 
ipsinon  intulerunt.  Nemoetiammei  causa  morte: 
ipsi  machinatus  est,  sic  me  Deus  adjuvet,  et  ha 
sancta.  »  Quod  juramentum  duodecimillico  sace 
dotes  in  huncmodumconfirmaverunt.Benedictu 
hunc  super  hac  re  verum  jurasse,  nobis  certu 
est,  sic  nos  Deus  adjuvet  et  haec  sancta.Quodcu 
in  praesentia  nostra  sic  actum  est,ne  solita  dei 
cepsinnotescentiaipsiusprematurinfamia.quod 

dimus.hoc  testamur,et  rem  gestam  preesenti  vol 
scripto  et  sigilli  nostri  impressione  declarami 
Valete. 


800  EPISTOL^.  - 

EPISTOLA  XC.  A 

AD  ROBERTUM  LINCOLNIENSEM  EPISGOPUM. 

Dominosuo  fratrique  charissimo  R.  Lincolniensi 
Deigratiaepiscopo,  G.  Herefordiensis  Ecclesisemi- 
nister,  haec  gustareetsapere  quae  paravit  in  duice- 
dine  sua  pauperi  Deus. 

Si  bene  valetis,  sic  est  ut  volumus,  et  nostrum 
indegaudium  ad  perfectum  adducitur,  et  ad  omnem 
Jaetitiam  cumulatur.  Digestam  corrigi  et  glossari 
praecipitis,  et  ecce  Ambrosius  vester  labrare  non 
desinit  in  tritura.  Caetera  quae  mandastis,  dante 
Domino,  non  differentur.   Causa?  nostrae  cum  po- 
testatibusnostris,  fataadhuc  ambiguasunt,  etqu* 
sunt  in  pendulo,  quam  cito  stabiliri  coeperint,  illico 
currente  chartula  cognoscetis.  Usque  ad  diem  Pal- 
marum  nobis  a  domino  Henrico  concessai  sunt,  sed  B 
easprorogari  ulterius  missonuntio  nondumquere- 
verso  postulamus.  Experiemur  in  his  finem  quem 
concesseritDominus,  deipso  sperantes  bona  nobis 
tribui,  qui  reprobat  cogitationes  populorum,  et 

dissipatconsiliaprincipum.OptamusvosinDomino 
valere,  et  in  ipso  de  die  in  diem  renovari  et  profi- 
cere,  in  Domino  charissime. 

EPISTOLA  XCL 

AD  THEOBALDUM  CANTUARIENSEM  ARCHIEPISCOPUM. 

Patri  suo  et  domino  T.  Cantuariensi  Dei  gratia 
archiepiscopo.G.Herefordiensis  Ecclesiee  minister, 
post  iram  misericordiae  reminisci. 

Si  adversus  dominum  Landaviensem  aliquantu- 
lum  motaest  tranquillitas  vestra,  tanto  sublimitati 
vestrae  humilius  supplicandum  est,quanto  adversus  C 
praedictum  episcopum  justiore  causa  motam  esse 

cognoscimus.Sufficiebatenimadsublevandamcau- 
sam  suam  contra  adversarium  suum  appellatio,  et 

sivobisperomniadebitamobservassetreverentiam. 
Quod  si  minus  factum  est,  improbitati  procul  dubio 
Landaviensium  clericorum,  non  ipsius  episcopi  ma- 
litiae  autingratitudini  imputandum  est.  Opus  enim 
manuum  vestrarum  ipse  est,  et  plantatio  vestra, 
quem  sidejusta  forte  causa  conteritis,  opus  quidem 
manuum  vestrarum  conteretis  et  quem  plantavit 
dextera  vestra,  evelletis.  Absit  hoc  a  vestra  gloria, 
nec  tale  sortiatur  laus  vestra  dispendium,  ut  quem 
semel  inter  amicos  ascripsistis,  ab  aditu  gratiee  ve- 
stras  eiiminatum  tam  facile  proscribatis.  Venit  qui- 

demadvosinhumiIitateetmansuetudine,niIsapiens  D 
altura  adversumvos.sedquidquidactum  sit  avobis 
tantumtotum  quod  bonum  dominum,  quod  piura 
Patrera  decet,  exspetens  etexpectans.  Absitautera 
ut  dies  mentis  vestrae  sic  convertatur  in  tenebras, 
ut  ira  in  vobis  aut  gratiae  praejudicet,  aut  naturam 
evacuet,  quinin  paternopectore  sit  intus  apudvos, 
qui  pro  filiopulset  etexoret,  etexaudiatur  affectus.' 
Si  quid  igitur  apud  vos  nostra  potest  supplicatio,  si 
quod  tristes  dicimus  acorde  vestro  propterinanem 
causam  non  prorsusexcidimus,episcopumvestrum 
suscipiatis  in  gratia,  et  paci  et  honori  ejus  provi- 
deatis,  ne  Patrem  alibi  queererecoinpellatur  sed  to- 
tum  quod  pium  est,  quod  modestum  se  apud  vos 


AN.  \  148-61. 


810 


reperisse  glorietur.  Ad  pedes  vestros  in  prece  hac 
corde  prosternimur.quos  supplicando  libentiusipsi 
manibusamplectimur.  Provideat  itaque,  si  placet, 
vestra  discretio,  ne  nobis  postulata  negando,  pre- 
ces  nostras  amodo  muto  claudatis  silentio.  Bene 
valere  vos  optamus  in  longa  tempora,  in  Christo 
dilecte  Pater. 

EPISTOLA  XCII. 

AD    EUGENIUM   PAPAM. 

Patri  suo  et  domino  summo  pontifici  Eugenio, 
G.  Herefordiensis  Ecclesia?  minister,  salutis  gau- 
dium  et  debitum  obedientiae  famulatum. 

Quoniam,  dilecte  Pater,  amici  veritatis  esse  cupi- 
mus,  ideo  quod  de  causa domini  Bernardi  Cernelien- 
sis  abbatis  ipsi  praesentes  vidiraus  et  audivimus,in 
praesentia  vestra  cum  fiducia  contestamur.  Vidimus 
enim  ipsumCemeliae  priorem  quampluresque  ejus- 
dem  Ecclesiae  personas,  ad  pedes  domini  Hiemari 
Tusculani  episcopi,eo  tempore  apud  nos  legati,pro- 
stratos  etprovolutos,humiliterpostulare,ut  eisprae- 
dictum  Bernardum,Glocestriensis  Ecclesiaa  tunc  prio- 
rem,  in  abbatem  concederet,  et  ipsum  concedendo 
tam  eorum quam  totiusconventus  sui  petitioni  satis- 
faceret.  Scimus  etiam  dominum  Hiemarum  ad  eo- 
rum  postulationem  praedicto  fratri  Bernardo,  renu- 
enti  licet  et  invito,  ea  qua  praeerat  auctoritate  in- 
junxisse,  ut  onus  Cerneliensis  Ecclesiee  regendee 
susciperet,  eique  per  omnia  prout  competeret  abbati 
provideret.  Scimus  nihilominus  conventum  Cerne- 
]iae  eum  gratuito  solemni  processione  suscepisse,  et 
dominum  Salesberiensem  eorumdem  postea  petitio- 
ne  episcopalibenedictione  ipsum  in  abbatem  con- 
firmasse.  Quem  quia  tam  vita  quam  doctrina  multa 
dignum commendatione  cognovimus,pro  ipsopreces 
sublimitati  vestreeporrigimus,  uteum  in  suisjustis 
postulationibus  audiatis,  et  Cernelienses  monachos 
adversus  eum  injuste  et  improbe  conturaaces,  apo- 
stolica  auctoritatereprimatis.  Domusenim  illa  Cer- 
neliae  est,  cui  ut  publica  fama  est,  honestas  sola 
jamdiu  displicuit,  nihil  quod  non  religioni  contra- 
rium  foret  et  ordini,  potuit  complacere.  Quorum 
emendandae  potius  quam  in  praesentia  vestra  com- 
memorandae  dissoiutioni,  quiapraedictus  frater  Ber- 
nardus,  quo potuit  vigore  restitit,  eorumdem  violen- 
tia  quasi  profanus  expulsus  est,  et  ab  eorum  com- 
munitione  sequestralus.  Non  nobisitaque,  Doraiue, 
non  nobis  sed  nomini  vestro  gloriam  (Psal.  cxin) 
donetis.ut  improborum  audaciam  reprimendo,  cul- 
pam  similem  in  aliis  compescatis,  bonosquecondi- 
gne  munerando,  virtutis  studium  in  corapluribus 
augeatis.  Sibi  vos  in  longa  tempora  conservet  in- 
columem  omnipotens  Dominus,  in  Christo  dilecte 
Pater. 

EPISTOLA  XCIII. 

AD     ELMDEM. 

Patri  suo  et  domino  sanctissimo  papee  E.  frator 
G.  Herefordiensis  Ecclesiae  minister,  pie  salutantis 
affectum,  et  humiliter  obsequentis  officiura. 

Sublimitati  vestrae,  dilecte  Pater,  pro  Lennensi 


811 


GILBERTI  FOLIOT  HEREFORD.  EPISC. 


812 


Ecclesia  eo  confidentius  supplicamus,  quo  totum 
quod  pium  est,quod  honestum.vestrae  complacere 
serenitati  non  ambigimus.  Praedicta  siquidem  Ec- 
clesiainter  Ecclesias  Angliae  lam  firma  ordinisob- 
servantiaquamperfectaecharitatisopibusintantum 
irradiat,  ut  occidentis  nostri  tenebrasluce  quadam 
honestse  conversationis  etcultudefaecatae  religionis 
expellat.H8ecmaterpauperum,maestorumquesola- 
tium  praeclara  meritorum  gratia  eam  se  omnibus 
exhibet,  ut  in  publicas  jamdudum  gratulationes 
susceptaquasispeculum  quoddam  inultimisterrae 
finibus  et  siugulare  sanctitatis  exemplar  niteat. 
Unde  preces  excellentiae  vestrae  affectuose  porrigi- 
mus,  ut  justas  ejuspostulationes  paterna  mansue- 
tudineaudiatis,  ipsamque  in  his  in  quibus  praede- 
cessorum  vestrorum  tempore  fundata  feliciteret 
aucta  est,  nequaquamminui  permittatis.  Quod  eo 
facietcircumspectio  vestra  securius.  quia  quod  Ec- 
clesiae  uni  indulgebitis,id  nonsolum  monachorum 
magno  cuidam  et  probabili  collegio.  sed  et  immen- 
sae  pauperum,  peregrinantium,  nauLagorumdebi- 
liumque  multitudini  erogabitis.  Ut  si  qui  in  hoc 
facto  decretorum  juri  derogatum  fuerit,  id  apud 
summum  judicem  charitas  Christi  membris  latis- 
sime  subministrans,  potenter  excuset.  Valeat  domi- 
nus  meus  et  Pater  in  Christo  charissimus. 
EPISTOLA  XCIV. 

AD    EUMDEM 

Patri  suo  et  domino  summo  pontifici  Eugenio 
frater  G.  Herefordiensis  Ecclesiae  minister,  humilis 
obedientiae  famulatum. 

Scimus,  Pater  in  Christo  charissime,  scimus, 
quod  apostolicae  non  obedire  jussioni,  aposlatare 
est,  et  instar  vere  sacrilegii,  vestrae  contraire  vo- 
luntati.  Absit  hoc  a  fideli,  absit  a  Catholico,  absit 
potissimum  a  filio  beneficiisa  munificentia  nostra 
exhibitis,  obligato  multipliciter  et  obnoxio.  Londo- 
niensis  nimirum  episcopus  adeo  manuum  vestrarum 
opus  est  et  creatio,  ut  ei  recte  in  faciem  possit  ob- 
jici:Tu  quidhabes,  nisiquod  a  domino  papa  acce- 
pisti?Namqualiter  illumconlravota  et  conjuratio- 
nesprincipumvirtusapostolicasublimaverit.nullus 
apud  nos  qui  ignoret,  nemo  fere  qui  nesciat.  lnde 
est  ut  apudserenitatem  vestram  pro  ipso  illa  recte 
competere  videatur  allegatio,  operi  manuum  tua- 
rum  porrigesdexteram.  Quidenim  vasetsiforma- 
tumoptime,quid  acturum  est,  si  illud  in  virga  fer- 
rea  decreverit  suus  auctor  elidere  ?  Absithoc  ave- 
stragloria,nectalesortiaturlausvestradispendium, 
ut  quemsemel  intra  fines  gratiae  suscepistis,  ab  ip- 
sius  aditueliminetis  immeritum,  aut  innoxiumex- 
cludatis.  Archidiaconatum  enim  quem  liberalitate 
laudabili  domino  Joanni  Cantuariensi  donantium 
mandaslis,  ante  concessum  alteri  fuisse,  vestram 
credimus  ignorare  prudentiam.  !n  cujus  rei  testi- 
monia  dominum  Lincolniensem  a  vero  nec  in  mo- 
dico  deviare  confidentissimedicimus.  Ipsum  vero 
Londoniensem,  nec  totius  episcopatus  sui  jacturam 
perpetuamperjurio  velle  redimere  scimus  equidem 


A  etconstanter  asserimus.Ipsequidem  Lincolniensiste- 
statur.etjurareparatus  est,dominum  Londoniensem 
antequam  voluntatem  vestram  autscripto  aut  aliquo 
referente  cognoverit,  praedictum  archidiaconatum 
magistroSadulpho  Diotecensi,  cui  et  addoctrinam 
scientia,  et  ad  honestatem  mores  exuberant,  con- 
cessisse.  Est  equidem  in  omni  gratiarum  amplecten- 
dum  actione,  quod  honeslatom  et  scientiam  inJo- 
anne  remunerare  decernitis.  Sed  hoc  apostolico 
culmini  factu  leve  est,  ita  ut  episcopum  quem  sin- 
gulari  praevenistis  gratia  non  offendatis.  Preces  in 
hoc  porrigimus,  in  hocpaternae  charitatisupplica- 
mus,  ut  intus  apud  Patrem  sit  qui  pro  filio  et  epi- 
scopo  pulset.  et  eatenus  exoret  affectus,  ne  plus  for- 
tassediligensminusadmittatur.etadobsequendum 

B  longe  promptior  minus  exaudiatur.   Valeat  domi- 
nus  meus  etPater  in  Christo  charissimus. 
EPISTOLA  XCV. 

AD    EUMDEM. 

Patri  suo  etdomino  summopontifici.E.  frater  G. 
Herefordieusis  Ecclesiae  minister,  devotum  et  debi- 
tum  obedientiae  famulatum. 

Cum  debitorem  universis  divinavos,  Pater,  mu- 
nificentia  constituerit,  commune  debitum  hi  pro- 
pensius  exigunt,  qui  vestrae  se  per  omnia  tuitioni 
alacriori  et  ampliori  devotione  submittunt.  Unde 
plurimum  honori  vestro  conducit  et  gloriae,  ut  Lon- 
doniensi  Ecclesiae  ea  qua  ad  preesens  tempestate 
concutitur,manumauxiliiporrigatis,elcausamquam 

multo  sudore  perstringit.benignitate  consilii  suble- 

r  vando, ipsam  allidi scopulis,  aut  fluctibus  obrui  non 

sinatis.  Quae  cum  in  Anglorum  Ecclesia  multa  me- 

ritorum  et  dignitatum  luce  profulgeat,  ad  praesens 

tamen  egregiae  laudis  titulo  hoc  ipso  nobihtata 

est,  quod  post  Patris  et  pastoris  sui  decessum,  in- 

ter  minas  principum  ipsosquefrementiumgladios, 

Deumcomtemplatanonhominem.immobilisimper- 

territaque  constiterit,  etse  periculis  audacter  obji- 

ciens  honorem  Dei  etlibertatem  Ecclesiae  in  aliquo 

minui  dedignata,  Patrem  sibi  etpastorem  idoneum 

consensuunaniminon  minus  sancte  quam  pruden- 

ter  elegerit.  Quod  cum  ipsa  eligentium  fortitudo 

mentiumque  constantia  dignum  laude  constituat, 

persona  quae  electaestgratia  cumulatet  honore,  ut 

totum  sit  favore  dignissimum,  et  quod  ob  honorem 

D  et  libertatem  Ecclesiae  fortiter  actum  est,  et  quod 

in  hujusmodi  persona  laudabili  circumspectione 

provisum.  Nota  namque  secure  scribimus,  el  quae 

scimus,  loquimur  cum  fiducia.  Londoniensem  ar- 

chidiaconum  R.  de  Bealmeis,quantum  in  humanis 

oculis  est.vita  honestum.laudabilemscientia,  libe- 

ralitas  amabilem,  et  ab  ipsa  reddit  origine  stirps 

generosa  clarissimum.  Quem  cum  adsuiregimen 

diligenter  et  vocet  et  exspectet  Ecclesia,  si,  quod 

absitliste  repellitur,  injuriamhanc  laesa  virtuseru- 

bescet,etquerela  dicentium  :  Sine  causa  justificavi 

cormeum,etlaviinterinnocentesmanusmeas{Psal. 

LXXii),nonmodicumsumet  incrementum.  Agatita- 

que  apostolica  sublimitas,  agat  Pater,  unde  sibi 


814 


813  EPISTOL^;.  —  AN.  l!4g-61. 

Anglorum  congratuletur  et  applaudat  Ecclesia  ;  A  EPISTOLAXCVIII. 

fine  bonobonum  consummet  initium.  Honoretho-  AD  EUMDEM. 

nore  dignissimum,  ut  in  preesenti  sibi  laus,  in  fu-  Domino  et  Patri  summo  pontifici  E.  frater  He- 
turo  reponatur  et  praemium,  et  sciant  quia  manus  refordiensis  Ecclesi£eminister,aeternaevitae  gloriam 
tua  haec,  et  tu,  Domine,  fecisti  eam  (Psal.cxm).  In      feliciter  adipisci, 

iongum  vestra  conserveturincolumitas,  in  Christo         Necessitati,  dilecte  Pater   in  Domino,   reluctari 

nonpossumus,  quin  eacharitatequae  nobisdefra 


EPISTOLA  XCVI. 

AD  EUMDEM. 

Patri  suo  et  domino  summo  pontiftci  E.  frater 
G.  Herefordiensis  Ecclesiee  minister,  pie  salutantis 
affectum,  et  humiliter  obsequentisofficium. 

A  tribulatione  malorum  et  dolore  ad  vestram 
Pater  serenitalem  Ecclesia  Radingensis  confugit. 
Indesibi sperans exspectansqueremedium  ubi kesi 


ternis  cordibus  potenter  imperat,  obediamus.  Haec 
estquaenosmagis  delitescere  cupientes.producit  in 
medium.utad  audientiam  vestram,cuiad  preesens 
assistere  non  valemus,  veritatissallem  verba  mit- 
tamus.  Hinc  est  quod  viro  illustriet  honesto  Scri- 
pturarum  tam  divinarum  quam  saecularium  apprime 
erudito.magistro  scilicet  Godefrido,  deesse  nequi- 
vimus,  quin  sublimitati  vestrae  quae  de  ejus  nego- 


quique  sibi  glonantur  non  deesse  solatium.Haec  in  B  tio  vidimus  et  audivimus,    testaremur.  Willelmo 


ipso  diversarum  regninostri  partium  iimite  consti 
tuta,utriusque  in  alterum  jamdiu  suslinuit  impetus, 
et  ab  ipsis  bellorum  initiis  per  ejus  fines  exstitit 
utriusque  in  aiterum  transitus  et  regressus.  Unde 
tam  incendiis  quam  caede  suorum  debilitata,  dire- 
ptionererum  tammobiliumquam  immobilium  im- 
minuta,cumjam  multa  inmedicos  nil  agentesero- 
gaverit,  ad  vestri  fimbriam  vestimenti  properat  et 
decurrit,  sperans  inde  remedia,  unde  virtus  exit 
quae  curat  aliena.  Unde  preces  sublimitati  vestrae 
humilidevotioneporrigimus,quatenus  devotee  filiae 
erigendo  iapsa,solidandoconfracta  subveniatis,  et 
suggerente  pietatejustitiaque  in  vobis  sempereffi- 
caciter  agente,  amissa  restitui  faciatis,  ut  quae,  de- 


itaque  Cumin,  multis  exigentibus  causis,  vincuhs 
anathematisirretito,cumjam  plusanno  integrosub 
eodem  vinculo  perstitisset,  cumque  eum  omni  cc- 
clesiastico  beneticio  generalis  concilii  jurisdictio 
spoliasset,  dominus  Wigorniensis  consilio  religio- 
sorum  virorum,  praedictum  Godefridum  archidia- 
natusuoinvestivitEcclesiaeque  suee  archidiaconem 
religiosa  devotione  constituit.  Scimus  eum  in 
eodem  officio  religioseperstitisse,et  quae  ad  curam 
ejus  spectabant,  prudenter  et  discreteministrasse. 
Scimus  etiam  ipsum  eidem  Ecclesiae  fore  neces- 
sarium,  et  in  eo  non  solum  imo  etmulto  amplius 
salvum  esse  beneficium.  Detur[igiturJ  in  hoc  con* 
sideratio,  utsemper  habeat  incrementum    gloria 


cedente  fuudatore  suo,  sibi  mortua  sunt,  feliciter  c  vestra,  concipiantquebonamspem,quirecurruntad 


in  rebus  agente    Patre,  sibi   placide   reviviscant 
ValeatdominusmeusetPaterinChristocharissimus. 
EPISTOLA  XCVIl. 
Ad  eumdem. 
Patri  suo  et  dominosummo  pontihciE.  frater  G. 
Herefordiensis  Ecclesiae  minister,   obedientiam  et 
debitam  Patri  charitatem. 

ldmodicum,  dilecte  Pater,  quod  sumus,  amico- 
rum  nostrorum  charitati  negare  non  possumus,ut 
alter  alterius  oneraportantes(Gata£.  vi),opem  no- 
bisjjvicariam  consilii  simul  et  auxilii  impendamus. 
Undp.  licetapud  vestram  raajestatem  nulla  nos  me- 
ritanostra  commendent;  nec  penes  vos  gratiam 
nobis  ullam  servitianecimpensa  locaverint.excha- 


vos,  obtinendiconsiliumpariteret  auxilium  in  his 
unde  recurrunt  ad  vos.In  longitudinem  dierum  vos 
protegat  omnipotensDominus,dilecte  Pater.Amen. 
(Epistolae  97  et  98  esedem  sunt  cum  17  ^18  :  sed 
propter  inscriptionis  diversitalem  iterum  eas  exhi- 
bemus). 

EPISTOLA  XCIX. 

AD   EUMDEM. 

Patri  suo  et  domino  summo  pontifici  E.  G.Here- 
fordiensis  Ecclesiae  minister,  debitum  dilectioniset 
obedientiae  famulatum. 

Clericum  hunc  latorem  praesentium,  dilecte  Pa- 
ter,  ad  sublimitatem  vestram  scripto  titulo   causae 


ritatetamen  audemus,  ut  qui  nec  pro  nobis  digni  rj  suee  transmisimus.ut  qui  Satanae  jaculis  penecon- 


audiri  suinus,  ad  paternammisericordiam  pro  alio 
interpellaripraesumendoirrumpamus.Clericusenim 
dilecti  filiivestridominiCantuariensis  archiepisco- 
pi,  magister  Rogerus  de  Ponte  episcopi,  veslrum, 
urgente  necessitate,  remedium,  ad  tuenda  ea  quse 
canonice  possidet,  a  vestra  implorat  sereuitate  pa- 
trocinium.  Rogamus  itaque  ad  genua  sanctitatis 
vestree  cordeprostrati,ut  de  fonte  justitiee  procedat 
et  pietas.et  eum  quem  apud  apostolicam  majesta- 
tem  commendari  tam  vita  quam  scienlia  dignum 
^redimus,  suscipiatis  in  gratia,  et  in  justis  postu- 
ationibus  suis  exauditum  clementerremittatis.Su- 
bhmitateui  vestram  diusibi  suisque  conservet  in- 
jolumem  excelsa  majestas.  Amen. 


fossus  fuerat.ad  vitam  solatio  gratiae  vestrae  redu- 
catur.Hicquemdam  decanum  nostrum;sacerdotem 
honestum  in  agendis  et  sustinendisEcclesiae  nego- 
tiis  per  omnia  strenuum,  scientiae  vilieque  merito 
in  publicas  jam  gratulationes  susceptum.non  aliis 
ejus  meritis,  nisi  quod  ecclesiam    quamdam  quae 
Patris  istiusexstiterat,donobonae  memoriaepraede- 
cessoris  nostridomini  Robertiepiscopi  susceperat 
etin  ipsa  ministrabat  ;  ob  hanc  causamexcommu- 
nicatuspublice,postlongam  afilictionem,et  inediam 
absolvimeruitjuramentoinhuncmodum  praestito, 
quod  vita  coraite,  necessario  casu  non  obsistente, 
sublimitatem  vestramsubprsescripta  sibi  lege  poe- 
nitentim  adibit,  jussioni  vestrae,quaecunque  fuerit, 


m 


GILBERTI  FOLIOT  HEREFORD.  EPISC. 


816 


ob  culpae  veniampariturus.  Quain  re  juxta  datam  A  agitatarn  fuisse,  et  ipsius  consilio  definitam.  Unde 


vobis  a  Domino  sapientiam  et    gratiam  peccaton 
providebitis,  et  ut  culpa  condigne  puniatur,  et  qui 
de  triumpholapsus  est  antiquushostis  minimeglo 
rietur.  Sublimitas  vestra  in  longa  tempora  conser- 
vetur  illaesaet  incolumis. 

EPISTOLA  C. 

AD  ELIAM  DE  SAl. 

Gilbertus  Dei  gratia    Herefordiensis  episcopus. 
amico  suo  Heliae  de  Sai,  salutem. 

Nosti,charissime,quam  constantcr  amorem  mihi 
et  Ecclesiae  quae  circa  vos  et  honorem   et  pacem 
promisisti,  quod  utinam  sic  servasses,  ut  nec  que- 
rimonia  de  te  perferretur  ad  nos,  nec  a  nobis  tibi 
quidquam,  nisipacificumet  amicabile  scribi  opor- 
tuisset.  Multum  quidem  de  multis  mirarer,  sed  de  B 
te  multo  amplius  miror,  quod  sacerdotem  nostrum 
et  decanum  ad  judiciumcuriae  tuae  trahas,et  hanc 
tibi  potestatem  contra  Ecclesiam  vindices,  quam 
multo  sudore  etlaborereges  et  imperatores  adver- 
sus  eam  usque  hodie  obtinere  nequiverunt.  Unde 
vobis  mandamus,  charissime,  ut  sinas  judicari  a 
nobis  clericos  nostros,  et  hunc   praecipue  et  alios 
nequaquamjudicare  praesumas,  sedjuxtaordinem 
sibi  concessum  ipsos  Domino  in  pace  servire  per- 
mittas.  Si  nos  minus  audieris,  quamcunque  pote- 
rimus  sententiam  in  te  et  tua,etiam  nolentes  dare 
non  tardabimus.  Quod  si  quid  adversus  dominum 
Walterum  habes,  plenariam  de  ipso  justitiam  offe- 
rimus.  Valere  te  etbenefaciendo  Domino  placere 
optamus. 

EPISTOLA  CL 

AD   .    .   .    . 

Nonqueritur  Walterus  clericus  noster  duplex 
damnumse  incurrisse.Namnomine  Hugo  deCluna, 
Gilberto  AngP  pecuniam  quam  ab  Hugone  ipsi  deberi 
putabat,  reddidit,et  cumHugose  praedictoGilberto 
nihil  debuisse  asserat,item  cum  Hugone  datapecu- 
nia  transegit.  Vobis  itaque  mandando  precor,  ut 
tribus  his  statuto  die  evocatis,Walterum  pecuniam 
redditam,  quaetamen,  ut  asserit,  Gilberto  debeba- 
tur,  repetentem,  ad  plenum  audiatis,et  Hugonem 
de  Cluna  de  re  ista  veritatem  testari,  ex  parte 
nostra  commoneatis.  Si  quae  praedictum  militemin 
debitum  recepissea  Waltero  constiterit,  ipsiquan- 


quia  in  lege  hac  facienda,  queedam  tuaeet  tuorum 
saluti  contrariamihi  videor  inlelligere,mandamus 
tibi,  et  super  Christianitatem  tuam  praecipimus  ne 
juramentum  hocaut  ipsefacias,autaliquem  tuorum 
facere  permittas,  quousque  nobiscum  locutus  f  ueris, 
et  super  hac  ipsa  re  consilium  plenius  habueris. 
Supplico  enim  domino  abbati  per  litteras  meas,ne 
propter  cxspectationem  hanc,  causee  tuoe  aliquod 
detrimentum  incurras.  Valete. 

EPISTOLA  CIH. 

AD   C    ARCHIDIACONUM   WIGORNIENSEM. 

Gilbertus  Dei  gratia  episcopus  Herefordiensis, 
caro  suo  magistro  G.  archidiacono  Wigorniensi, 
salutem. 

Scitis,  charissime,scitis,  quod  pacifici  in  praero- 
gativam  filiorum  Dei  adoptati  sunt.Unde  proximo- 
rumpaci  eo  diligentius  attendendum  est,  quo  ma- 
jus  est  quod  ex  hoc  opere  a  Domino  speramus  el 
exspectamus.  Rogamus  igitur  ut  hac  spe  benevo- 
lentia  vestrafacilem  senobispraestet  et  exorabilem 
ut  dominum  Wigorniensemapersecutione  fratrum 
nostrorum,  monachorum  scilicetEvesham,revoce- 
tis,etpaciinteripsosreformandaeoperam  impenda- 
tis.Ad  quod  si  vos  preces  nostrae  non  impellerent, 
reverentia  tamen  domini  papa?  jamdiu  traxisse  et 
compulisse  debuerat.  Ad  ipsum  namque  appella- 
tione  facta,  pacem  omnem  et  securitatem  appella- 
toribus  observari  justum  esset.Audivimus  tamen  a 
multis  dominum  Wigorniensem  prasdictos  |fratres 
C  postquam  ad  dominum  papam  appellaverunt,  non 
solum  suis  ordinibus  suspendisse,  sed  ad  hocope- 
ram  dare,  ut  eos  de  monasterio  suo  ejiciat,  et  ne 
dominum  papam  adire  possint,  custodia  carcerali 
cohibeat.Quod  sifeceril,  de  gravi  in  dominumpa- 
pam  offensa  excusari  non  poterit.  Igitur  domini 
papae  reverentia,  charitas  etiam   domino    Wigor- 
niensi  debita,  preces  quoque  nostrae  vos  moveant, 
ut  autpaci  hinc  reformandae  studeatis,  aut  his  qui 
in  archidiaconatu  vestro  ad  nomen  domini  papae 
confugiunt,  consiliumvestrum  etauxilium  nonne- 
getis,  nec  eos  manu    quacunque  laica  extrahi  et 
affligi,  aut  quae  eorum  sunt  distrahi   permittatis. 
Vobis  haec  ex  charitate  scribimus,  ne  consentien- 
tem  cum  agente  par  reatus  involvat.   Consensus 


tum  accepit  restituere  compellatur.  Quod  si  miles  D  enim  est  non  resistere  cum  possisaut  debeas.Qua 

in  re  manifestaconclusio  vobis  aut  consensumin- 
gerit,  aut  monachis  defensionem.  Valete. 
EPISTOLA  CIV. 

AD    ROBERTUM  EXONIENSEM  EPISCOPUM. 

Domino  suo  dilecto  fratrique  charissimo,R.  Exo- 
niensi,  Dei  gratia  episcopo,  frater  G.  Herefor- 
diensis  Ecclesiae  minister,  salutem  et  dilectionem 

Ubimulta  est  confidentia,multa  est  etseepeprav 
sumptio.Inde  est,  quod  amabili  et  amandae  nobis 
semper  benignitati  vestrae  preces  multa  securitate 
porrigimus,  ut  nobis  in  quibusdam  quae  ad  vos 
spectant,  in  ea  quae  nobis  ad  praesens  orta  est  ue- 
cessitate.subveniatis.Implevitjamdiuquerelisaures 


pecuniamhanc  Hugonem  sibi  debuisse  probaverit, 
causamlinterHugonernetWalterumnobisreservabi- 

tis. 

EPISTOLA  CH. 

AD  PHILIPPUM  DE    SARNEFELD. 

Amico  suo  et  parocniano  Philippo  de  Samefeld, 
salutem. 

Audio  in  curia  domini  abbatis  Radingensis,  tibi 
legem  adjudicatamesse,ut  manuduodecimajures, 
le  nunquam  vel  praedecessores  tuos  de  terra  de 
Sarnefeld,  ecclesiae  de  Lumin'  quinque  solidos,  quos 
a  te  quaerit,  reddidisse.  Certa  autem  recordatioDe 
sanctae  Ecclesise  recognosco  causam  hanc  in  prae- 
sentia  bonee  memoriae  domini  Roberti  episcopi,  et 


8*7  EPISTOL&.  _  AN.  1148-64.  m 

omnium  canonicus  quidem  Hugode Cotes,  asserens  A      Ex  quo  litteras  vestras  SnVPnim„c    t  ,  ♦ 

se  a  nobis  ecclesiade  Stanleia  violenter  eiectum.  et      stri  kh™   Zl     l  ^™!^™™'  frUctUs  no" 


se  a  nobis  ecclesia de  Stanleia  violenter  ejectum,  et 

rebus  suis  injuste  spoliatum.  In    plenam   etiam 

nostrisuggillationem,addominumpapamquerelam 

eamdem  protulit,  etaddominum  legatum  litteras 

hujus   rei  cognoscendae  reportavit.  Quia  vero  ve- 

tram  non  lacet  prudentiain,qualiterpraedictusHugo 

in  partibus  vestris  aliquandiu  conversatus  sit,  cu- 

jusmodietiamreligioniaddictus,rogamusutlitteras 

nobis  hujus  rei  indices  concedatis,  et  nos  vobis  in 

omnibus  amplioris  gratiae  debitores  efficiatis.Quem 

arctioris  observantiae  gratia  si  se  constat  inclusisse, 

constat  etiam  his  quae  ante  possederat  renuntiasse. 

Quodquiade  ipso  audivimus,  ab  amico   veritatis 

testimonium  exspectamus.  Et  quia  ad  multoium 


stri  laboris  hic  est.  Rogerum   subpriorem,    virum 
bonum,  dominumDavid,  G.  R.eteorumcomplices 
in  partem  nostram   convertimus.    Nicolaitaj  vero 
sicut  ab  initio,    sic   vobis  adversantur  adhuc    et 
quae  itmen  suo  necessaria  sunt,  hic  acquirere  et 
praeparare  modis  omnibus  moliuntur.  Unde  nisi 
vobis  videturahud.consilium  fore  aastimo,  ut  do- 
minusR.cardus  prior  etdominus  Samson  iter  ad 
dominum  papam  quam  citiusarripiant.  Indignum 
est  enim  illos  tanquam  conscientia  bona  se  curiae 
praesentare,  nostros  autem  qui  viam  Domini  «ra- 
diuntur  in  veritate,  tanquam  male  conscios  deli- 
tescere  Unde  opus  est,  uthtteras  communes  praa- 
latw  ecclesiarum  et  conventibus,   qui  in  partibus 


,    —  H        «uuiuuwum      iaus  ecciesiarum  et  conventihn*    n,,i  in   ™„  <u 

correctionem  rehgionis  amatoribus  inhonesta  fre-  B  nostris  sunt,  dirigaUsTfuxta  1.S    r  P 
quenter  honestissime  proferuntur,   si  quid  vulgo      lit.eris  suis  ad  lom^L^T.ZT^  "T 
notumest,quodadversariinostrifaciemconfundat,      pars  illa  convenh" 1P,!  !  testeilturJure  ista, 


pareilla  conventus  Eveshamensis.quaain  electione 
domim  Willelmi  est,  quam  longe  et  numero  am- 
phor,  et  mentopurissimo  sanior  habeatur  Caetera 
vero  quae  negotio  necessaria  sunt,  vobis  dominus 
Reginaidus  aperiet,  qui  ad  praasentiam  vestram  et 
ad  yidendam  electi  sui  faciem,  toto  festinat  desi- 
deno.  Valete. 

EPISTOLA  CVIII. 

[ad  eumdem.] 

Patri  suo  et  domino  Cantuariensi  Dei  gratia  ar- 
ch.episcopo  T.  G.  episcopus  Herefordiensis,  dile- 
ctionis  et  obedientiae  famulatum. 

Quorumdam,   Domine,   relatu  cognovimus    W 
pnorem   Sanctae  Bar'.   in  causa  de  Stanleia  suas 

f  T  n  /~\  ri  n  rtrt  »-*-*  s\  A  ~.    m«.1 •    _» 


L  „i?         Wi     V^-_»1VJL  »UlgU 

notum  est,quod  adversarii  nostri  faciem  confundat, 
petimusutethoclitterisipsiselucescat.  Valete. 
EPISTOLA  CV. 

ROBERTl   EX0N1ENS1S    EPISCOPI  AD  EUGE.MIUM     III     PAPAM. 

De  clerico  incontinenti. 
Rogatu  venerabilis,  ete.    Vide  inter  variorum   ad 
Eugenium  epistolas,  Patrologice  t.  CLXXX. 
EPISTOLA   CVI. 

[AD     HENRICUM  NORMANNORUM  DUCEM.] 

Regia.  nobilitatis  et  indolis,  ut  audivimus,  egre- 
giae,  H.  comitis  Andegavensis  filio,  Normannorum 
duci,  et  regni  Anglorum  pro  magna  portione  do- 
minoG.  Deigratia  Herefordiensis  episcopus,  salu- 
tem  et  servitium. 

Placuit  vobis  litteris  commonere  me,  ut  cito  ve   ° 

nirem  ad  vos,  facturus  id  quod  in  manu  domini  pn°!'em   banct8e  Bar'-   in  ca^a  de  Stanleia  suas 

abbatis  Bord',  promiseram.  Ut  pronTsa compTere  T           T  ^  interP01iere>  ***  sibi  inec- 

quam  citius  potui,  promptus  accurri,  et  quia  pro-  t^LTnT^1'  C0Dtra  ecclesiam  GlocestriaB 

cesseratis  ulterius,  Herefordiaa   reditum  vestrum  I,-           ,     QU°1 qUam  legiUme  faciat'  hinc  Pote" 

biduo  exspectavi.  Auctoritate  vero  obedientiae   me  l ^tbnedomini <Tu'  ^**0*  qUippe  ecdesia 

non  solum  vocante  et  monente,  sed    ursente   et  Pet,tl0ned7"n' ^esberienas,  eteorum  quos  ibi- 

trahente  adaliud,   diutius  exspectare   non  potui  ^m?e.cun»^bebat,  WalteriscilicetetRogen  atque 

Precor  itaque,  si  placet,  ut  me  hac  v.ce  excusatm  ^    h  ^™  ^™   WiSoruieusis  ■  nobis 

habeatis,  et  absentiam  meam   aaquanimiter  susti-  SUSC6pta'  dommus  Prior  im™  adversus  nos  apud 

nendohacvice.mevobisgratiaedebitoremefficia-  2TT Wl^rn.leusemqu«damdeposuit,et  nos 

tis.Siquiverosuntasmuliautmalevoli  mei    Zi  r  m                   ^*  resPonsuros  iu  Jusvocari  fecit. 

ob  mei  odium  vos  in  injuriam  Dei  et  Kcclesias  detri  CumqUefjam  .statuto  die  iu  Praesentia  jam  dicti 

mentum,  suggestionemaligna  trahant   bonum  est  ePlscoPltoret  mler  »°s  ahquandiu  actio  ventilata, 

vobis  timorem  Dei  consihi:  malignaniium   ODno  6P1SC°PUS  m  S*pe  dieta  eccIesi*Pnori  nihii 

nere.etilludsapientiselogiummemoriterretinere     D  Z "^™™  COncessisse   assereret,  dominus  prior 

Beatusvirquinonabiitinconsilioimmorum(P<nl  ,i  ,    veibUS  nos  die  certo  audientiam  vestram  appel- 

Omnium  enim  sententia  cx  Deo  ZeTan^Ji  Z      T^  apPellationeui  Prosecuti  vestro  nos 

pnesentarenius  conspectui,  auditis  omnibus  qua, 


.     .  riv^ui«i  4UC1U   &i 

in  initns  non  bonis   ofFenderis,  exitus  vestri  cum 
nonore  esse  non  poterunt.  Det  vobis  intellectum  et 
modestiamDominus,utetprovobis  orent  Ecclesite 
et  dominationum  vestram  in  longum  expetant  ple'- 
bes  subjectae.  Valete. 

EPISTOLA    CVH. 

[ABTHEOBALDUM   CAINTUARIENSEM    ARCH1EP1SG0PUM  J 

Patn  suo  et  domino  Cantuariensi  archiepiscopo 

i!  tei'u  JHeref°1'diensis  EcclesiaB  minister,  salu- 
temet  obedientiam. 


deecclesia  Sancti  Leonardi  prior  contra  nos  alle- 
gaverat,  responsioni  nos  obtulimus  judicium  in 
nullorecusantes.  Ipse  veronos  pra3veniens,  ante 
omnem  responsum  nostrum  in  audientia  vestraliti 
renuntiavit  in  totum,  seque  in  praadicta  ecclesia 
nil  vendicaturum  ulterius.sub  multorum  testimo- 
nio  proclamavit.  Unde  vestra  discernat  asquita. 
cum  bti  de  praedicta  ecclesia  motas  sponterenun- 
tiavent,  si  ipsam  litem  instaurare  satis  desiderat 
Nos  enim  quae  vera  novimus,    testificamur,  et  ea 


819 

opportuno  loco  et  tempore  probare  parati  sumus. 

Valete. 

EPISTOLA  CIX. 


GILBERTI  FOLIOT  HEREFORD.  EPISC. 


820 


[AD     ROGERIUM    EBORACENSEM    ARCHIEPISCOPUM.] 

Patri  suo  et  domino  R.  Dei  gratia  Eboracensi 
archiepiscopo,  frater  G.  Herefordiensis  Ecclesiae 
minister,  salutem  et  servitium. 

Si  nos  admitteretsolitoe  jamdilectionisarcanum, 

secreta  signo  clauderemus,  necad  Patrem  directa, 

multorumocuIisintuendacommitteremus.Sedquia 

nosexclusosnovimus,  ideo  nonjam  intus  positas, 

sed  forisvix  habenteslitterasmittimus,  ut  veniam 

postulent,   et  suo   gratiam   domino,   si  quomodo 

possint,  apud  vos  redintegrando  concilient.  Quod 

tamen  trementi  chartulae  factu  facile  non  speramus, 

ad  quam  nec  manum  porrigi,  nec  vestros  facile 

converti  oculos  posse  aestimamus.  Unde  si  nos  de- 

dignatio  justa  repulerit,  volumus  saltem  alios  non 

latere  quod  quaerimus,  quia  vestram  non  ferentes 

ultra  iracundiam,  veniam  excessui   postulamus. 

Nam,si  quid  in  vos  diximus,  hoc  ipsum  palinodiam 

in  nos  manu  propria  cohscribendo  recantamus,  et 

siveStrumvel  modicum  movimus  animum,  ipso 

culpam  fatemur  ore,quominus  caute  prorumpendo, 

idnullo  vestro  exigente  merito,  in  dominum  offen- 

dimus  et  amicum.  Cum  charitate  quidem  stetimus 

in  Ecclesiee  causaquam  fovemus,  et  si  ferrum  de 

manubrio  nobisinconsideratemoderantibus  elap- 

sumest,  quid  superest  consilii,  nisi  ut  ad  magnum 

illum  Eliseum  cum  pcenitentia  etlamento  recurra- 

mus?Magna  spes  est,  ut  pcenitentem  praeco  pceni- 

tentiee  non  repellat,  et  ingemiscentem  altius,  ipse 

gemituumpraedicatornonabjiciat.Poteramusequi- 

dem  debitum  charitatipensum  prudenterethoneste 

persolvere,etdisceptationeecclesiastica,juxtajuris 

formam,etiam  Dominonon  in  hoc  indignante,  re- 

sistere.Sed  quidad  nos  extenderedigitum,brachia 

contorquere  in  vos,  et  tanquam  alicujus  essemus 

momenti,  oremiseronon  solum  spumantia  verba, 

sed  et  tumida  jactitare  ?  Quod  nobis  ea  die  pudor, 

honestas,  ecclesiastica  disciplina,   et  ipsa  bonae 

mentis  affectanda  sobrietas  abierunt?  Quam  male 

statiminmomento  omnianobiselapsasunt,  ut  nu- 

dati  bonis,  intrinsecus  statim  efficeremur  dignis- 

simi  ut  a  gratia  caderemus.Sedqui  cadit,  nunquid 

nonadjicitut  resurgat ?  (Amos  i.)Nos  an  sic  un- 

dique  premit  iniquitas,  ut  nobis  ad  gratiam  nullus 

sitaditus?Ansimodestia  nobis  excidet,  misericor- 

dia  quoque vobis elapsa  est ?  Et  si  preecincti  fune  in 

peccatilegem  abducimur,  zonailla  aurea  \obis  a 

mamillisavulsaest?  Absit,  ut  qui  sibiquotidie  re- 

mitti  supplicat,  supplicanti  conservo  debitum  non 

remittat,et  abstersa  Pateriracundisenebula,  non  in 

serenitatemsolitammenssesevestrareciperet.acces- 

sum  nobis  ad  veniam  utique  non  obseraret.  Nam 

quantulum  est  quod  deliquimus,  nisi  quia  summi 

quaelibet  offensa  culminis  magna  quidemhabenda 

est?Verbumverbo  subjunximus,et  ut  in  discepta- 


A  tionemos  est,simili  simile  coaptavimus.  Nam  cum 
dixissetis  quia  nobis  eo  usque  peperceratis,respon- 
dimus  quia multa  habebamus  in  quibus  sublimitati 
vestrae  peperceramus  et  nos.  Quia  verborum  in- 
fausta  clausula,  nunquid  incompositos  vitae  nostrae 
mores,  autanimi,  quod  absit  1  vitia,  cynica  rabie 
mordendoperstrinximus?  Absit,  ut  in  mentem  ve- 
stramhrec  subrepatopinio,utsuspicione  hujusmodi 
confundatisinnoxium.  Testor  inaccessibilem  illam 
lucem.quae  bonarum  occulta  mentium  penetrat  et 
illustrat,illamquoque  communem  spemquam  san- 
ctorum  estamplexa  devotio,  nos  verbisillisnilaliud 
intellexisse,nisiquod  multa  ad  corpus  causae  spe- 
ctantia,obreverentiamvestritacuimus,etpenesnos 
compressatenuimus.Nam  cum  delitteris  corruptis 
B  ageretur,poterantinhocarticulomultaduriusobjici, 
et  per  rhetoricam  auxesin,utsatis  ipsinostis,ampli- 
ficari.  Cumque  eisdemlitteriset  jus  el  spoliatioin- 
nueretur,  non  in  ccelum  os  nostrum  posuimus,  ut 
precum  falsitatem  vel  in  modico  arguere  praesume- 
remus.  Cumjuris  habeat  formula,  ut  etsi  sacrum 
oraculumhujusmodiprecatorattulerit,  careatpeni- 
tus  impetratis.  Haec  frivola  sunt  et  his  similia,  in 
quibus  vobis  pepercimus,  ad  quae  mentis  oculum 
dumtumideloquebamurhabuimus.  Nam  siadtem- 
pus,  urgente  charitate,  stultifactisumusobfratres, 
sednoninsani  tamen,  ut  probra  diceremus  in  vos, 
quem  prae  caeteris  huc  usque  dileximus.quemque 
laudum  titulis  in multorum  invidiam  frequenter  ex- 
tulimus.Devestris,Pater,occultisnullirectius  quam 
r  nobis fideinhabebitis : nam  quis novitoccultahomi- 
J  nis,  nisi  spiritushominisquiest  in  ipso?(/ Cor.  n). 
Ecce  coram  Deo  quod  non  mentior.  Nil  amaritudinis 
habuimusintus  adversumvos,  nisiquod  interprete 
praesentescriptoconfessi  sumus.  Unde  et  acerbius 
quam  ipsaresexpetat  nosmetipsos  accusavimus.ec 
quod  indignationem  vestram  in  nos  quantulamcun- 
queetiammolestissimesustinemus.Opinabiturquis- 
piamex  animonon  dici  quod  dicimus,  sed  ut  ve- 
strum  demulcendo  animum  factae  in  nos  appellatio- 
nis  onus  aliquatenus  evitemus.  Non  hicnoster  est 
oculus,  si  Christi  sumus,  ipsius  vicario  confiden- 
ter  astabimus.Suocurrantfata  curriculo,  provisos 
sibi  quaeque  sortiantureventus.  Elapsaepotius  ami- 
citiaedamnaplangimus,  quam  imminentia  timea- 
mus.  Valete^et  moveat  vos  utinam  spiritus  ille  pie- 


D 


tatis,  ut  amico  revertenti  etiam  dum  longe  est  in 
amplexum  occurratis. 

EPISTOLA  CX. 

[ROGERllEMORAO.  ARCHIEPISCOPI   EPIST.  AD  GlLBERTUM.j 

Venerabili  fratri  et  utinam  amico,  G.  Dei  gratia 
Herefordiensi  episcopo,  R.  Eboracensis  Dei  gratia 
archiepiscopus  salutem. 

Susceptam  de  manu  dilecti  filii  H.  quam  diciti; 
palinodiamvestram,  priusquam  alicui  ipsius  copi£ 
fieret,  diligenter  inspexi,  veritus  in  primis  ne  viva 
vocis  vestrae,utsalva  pacevestra  dixerim.ardorem 
missi  litterarum   apices  exprimerent.  Resedissen 


821 


utique  apudnos,  et  in  manibus  nostris  illud  depe- 
risset  arcanum,  et  vaga  in  publicum  exeundi  ne- 
garetur  licentia,negeminatainjuria  omnem  recon- 
ciliationis  viam  excluderet.  Fateor  quidem  me  his, 

quaevobiscaloranimiministravit,aliquatenuscom- 
motum,  non  tamen  ut  aut  in  me  fraternaa  scissura 
facta  sitcharilatis,  aut  sol  justitiae  superiracundice 
mece  affectionemobscuratus.  Habeo  enimex  pristi- 
na  consuetudine,  ut  corita  et  iabia  maxime  erga 
amicuincircumcisa,quae  arctiorilege  conclusit  sin- 
I   gulare  exemplar  patientiae  Christus,  ex  quo  lubricos 
auimimei  motus  pergratiam  suam  cingulo  sacer- 
dotah  voluit  astringi.  Non  enim  mihi  a  pectore  exci- 
derepotest,  quod  sacerdotali  ex  legedatum  est  in 
mandatis,  ut  cum  turturem  velhujusmocli  caputad 
pennulas  reflectat,  et  quod  in  descriptione  templi 
mensarumlabiaintrinsecusreflexadicunturpercir- 
cuitum.quoniamverbiseminatordiviniexomnipar- 
te  circumspectus,ad  cordebet  revocare  sermonem, 
audirequae  dicit,operariqua3  preedicat,  nesi  inten- 
dent  arcum,  et  sagittis  sacrae  Scripturee  vitia  per- 
cussent  auditorum,convertaturindiebelli,  etaver- 
tatur  adjutorium  gladii  ejus,  nec  auxilielur  ei  in 
bello  (Psal.  lxxxviii,  44).  Mirorvalde  nec  satis  ad- 
miraripossum,unde  sanctitatis  vestrte  tantfe  me 
simphcitatis  esse  crediderit,ut  quia  voces  meas  mihi 
t  reddidishs,  putetisoffensum.  Quibusinverbis,  teste 
Deo  etconscientia  mea,nullamme  tuncarbitratus 
sum,  sed  neque  nunc  opnior  accepisse  injuriam 
praBsertim  cum  hujusmodi  ad  irammitigandam  et 
lconcihandam  amicorum  gratiam  proferrisoleant.Si 
vero  sub  eorum  ambiquitate  meam  in  aliquo  gravari 
crederem  opinionem piacularimesubjiceremflagi- 
ho,qui  tantum  amicum  prior  ad  hanc  provocassem 
oontumeham.Graviusaliquid  extra  causam  dictum 
3st'  CUJ'US  tant*  est  et  fuit  admistione  persome  ad 
quam  spectare  videtur  acerbitas,  ut  contraccetera- 
^minjuriam  naturamdissimulatione  minime  po- 
juent  aboleri.Seddehispauca.  Namquantumlibet 
n  parte  lsta  oratio  succincta  odiosanobis  quam  pe- 
lculosa.  Ideoqueadprioraredeamus.  Occurrit  ille 
pistolce  vestrce  locus,  ubi  dicitis,  leviora  ad  gra- 
am  nostn   allegata,  gravioribus  deductis.  Quaa 
Uam  tam  verequam  eleganter  frivola  nominastis. 
ed  secus  se  habere  facies  negotii  facile  declarabit 
onne  in  mediumdeducta  est  accusatiofalsi  ?  Nun- 
md  vobis  durius  actum  fuisse  videretur,  si  precum 
jtlsitas  argueretur?  Utinamomniaproposuissetis 
.•cile  judicibus  violentaa  spoliationis  non  solum  te- 
'ibus,  verum  argumentis  et  instrumentis  quibus 
^undamus,  fides  facta  fuisset !  Haec  et  his  similia 
:iegare  quee  causa  nostri  suppressistis  adofficium 
•ecjantadvocati,  cujus  est  agerequod  causa  desi- 
««,  ut  tamen  temperetabinjuria.  Etvosquidem 
iduriora  dicere  absqueadversajpartisinjuriapo- 
'ssetis,nisi  vos  a  causo3  hujus  patrocinio  leges  pa- 
er  etcanonesexcluderent.Scitis  enim  quam  dili- 
|Uter  hujus  negotii  seoreta  non  solum  antequam 
^raddominum  papam  arripuissem,  verumpost 
PATaoL.  GXG. 


EPISTOL^:.  -  AN.  1148-61. 


822 


A  reditummeum  Wigorniam  aperuerim.Facta  vobis 
est  htferarum  copia,  quas  super  hoc  negolio  a  sede 
apostohca  impetraveram.  De  his  quaa  super  trans- 
actione  posueram,nihilomninovobis  est  abscondi- 

tum.Quare  manum  ad  vestra  jura  porrigere  non  au- 
deo,  ne  fortegraviusamicum  iasdam  quamipseke- 

susfuenm.EtmihisatiusestquaBdamcumdeirimen- 
to  causte  tacere.quam  verecundice  dicere.  Nam  quod 
ad  auxesim  spectat,  quam  rhetoricam  dicitis,  quae 
pohus  oratorum  est,  cerlum  est  quia  ei  nullus  ad 
causam  istam  patebat  accessus,  cum  ipsa  videlicet 
in  ultimis  duntaxat  etquaastionecomprobat  locum 
elegent.  Ideo  si  interposita  fuisset,  non  tam  in  nos- 

tramquamjurisredundaretinjuriam.SedquidpIu- 

ra ?  Nunquid  epistola  vestra  tot  sacrae Scriptura?  val- 

B  latapraesidiis,  tot  gravibus  onerata  sententiis  tan- 

to  rhetoncfe  exornationis  decorata  fulgore  in  va- 

numlaborasseetinanisaddominumsuumredirepo- 
tent?  Absit  !  Sed  veniam  petentivenia  dabitur  si 
tamen  cum  vestri  copiam  Deus  dederit,  animus  ves- 
ter  ab  oratione  nondiscrepet.  Ecce  jam  in  occursum 
vestrum  vetus  festinat  amicus.  Jam  in  domo  patris 
meiauditursymphoniaet  chorus,  exsultant  famu- 
lis,occiditurvitulus  saginatus,  stola  vobis  paratur 
et  annulus(Z,Me.  xv).  Expedit  ergo  et  utrique  vitu- 
um  in  osho  tabernaculi  pro  peccato  pariter  immo- 
lemus,  quatenusaqua  sanctuarii  lotispedibus  ves- 

tecompetentiiteruminduti,epulemursimuletexul- 
temus,neglorienturde  nobisne  fratresqui  discor- 
dias  seminant,  et  exultant  in  rebus  pessimis  (Prov 
C  ")>  sed  confundantur  et  pereant  cum  his  qui  per- 
dere  cuncta  festinant.  Valete. 

EPISTOLA  CXI. 


[ad  rogerium  eboracenseai  archiepiscopum  ] 
Patri  suo  et  domino  R.  Dei  gratia  Eboracensi 
archiepiscopo,  frater  G.  Herefordiensis  EccIesiaB  mi- 
nister,  salutem  et  servitium. 

Spirat  delectabiliter  hortus  aromatum,et  fra-ran- 
tiam  suavem  dat  odorum  multorum  in  unum  sibi 
juncta  suavitas.  Tale,  pater,  quidam  vestra  mihi 
pagina  contulit,quam  saspe  jam  lectam  dum  repeto 
horto  planequodam  mihi  videor  inesse  deliciarum 
Hinc  emm  favorabilis  illa  venustas  eloquii,inde  sen' 
tenharum  mihi  spirat  alta  profunditas,  ut  dum dele 

ctatpanteretcedihcal,alligatumnexugeminototum 
D  rapiat  in  se  suum  pagina  jam  dicta  lectorem   Ad 
Patrem  verba  transmiseram.et  placidam  mentis  ve 
straBtranquillitatem,  me  quam  parum  libet  atten 
tasse  moestus  ac  sollicitus  deplanxeram.  Sed  ecce 
planctum  mihi  convertisti  in  gaudium(/>5a/  xxix) 
et  beate  me  deliquisse  confiteor,  qui  in  peccati  vi 
cissitudinem  non  pcenam  quam  suspicari  poteram 
sed  munusreporto  quod  desperabam.Munus  enim 
m.lu  grande  reputo,  descendentis  de  monte  Mov^i 
faciem  vel  a  longe  contemplari  (Exod.  x.x)   et  cla 
ntalem  vnltus  ejuSjquam  inflrmusvixcapit  oculu/ 

objechsaltemvelaminisquibusdamquasirarescen' 

^sfilusaliquatenusintueri.Transmissanamaue 
nube  et  caligine,  ipso  mentis   vertice  q„i  sa  cr 

27 


GILBERTI  FOLIOT  HEREFORD.  EPISC 


824 


823  GILBEKll  ruMUl    ncncrunu.  uno^. 

vere  inons  est,  cum  ipsaluce  quam  sanctae  mentes  A  dona  gratieepercipit/ethaec  eadem  fideliter  minis 
vereuiuu*       ,  y -»  ..  j»*~,a      ,ra,.P  nnn  nmittit.  reflectit  labium  prudenter  in  se 


inhabitant,  soliloquia  sancta  tractastis,  ubi  de  fonte 
lucis  hauriens,multain  paginam  quaenos  docendo 
corrigerent,  et  occidentis  nostri  tenebras  gratiosa 
sui  plenitudine  luminis  illustrarent.  Hinc  habitum 
mihi  bene  circa  vos  dispositae  mentis  ostenditis,  ut 
in  virtutis  appetitum  mentem  meam  vel  coram  po- 
sito  virtutisspeculoprovocetis.  Sic  sua  sancti  bona 
frequenter  intimant,  non  utsese  laudibus  efferant, 
sedut  aliisinsequodsalubriteritnitenturostendant. 
Hinc  ad  mentem  mihi  cordis  illa  cirba  vossimulque 
labiorum  circumsio  sancta  proponitur,  ut  intus 
apud  me  de  caetero  quid  vel  cui  vel  quando  dicendum 
sit,  aptorationis  moderamine  dispensetur,  et  inter- 
nusillecaloranimi  sic  erumpat  inmedium,ut  igne 


trare  non  omittit,  reflectit  labium  prudenter  in  se, 
dum  sapienter  et  sanct  e  vivit.  Heec  mihi  de  paginae 
vestrae  collecta  sunt  gremio,  dum  per  eam  quasi  vi- 
taequsedam  pascua,qua  possummentis  exercitatio- 
ne,discurro.Quibus  nimirum  oblectamentis,  siquid 
fortecoheeret  asperum,  id  gratum  habeo,  velut  ejus 
admistione  totum  mihi  sit  quasi  quodam  sale  con- 
ditum.  Ut  ab  hujus  mecausee  patriciniorepellatis, 
adnectitis,  quod  ejusdem  secreta  mihisunt  per  vos 
Wigorniae  revelata.  Sed,  ut  pace  vestra  dixerim, 
si  mecum  secreta  quandoque  gratia  contulistis  so- 
lum  quid  vobis  de  transactione  placuerit,  et  quas  a 
dominopapa  litterasacceperitis,  ostendistis,  et  ip- 
sas  quidam  litteras  non  multo  post  episcoporur- 


nusillpralor  animi  sic  erumpai  mmeuiuiu,  ui  iguc      o«o  H.^. — .  .  

lor^ 

uioionsvoxdiucaL  4 «„««*  viui  oanter  et  mtellexi.  Quid  enin 


mittere(Lwc.  xn),  non  quem  studet  a  gehenna  sem 
perhostisintlammare.Purgatasunt  prophetee  labia 
ad  desuper  allati  carbonis  attactum,etorismei  po- 
teruntpurgarisuperflua.adpatrisetdominipiecom. 
manentisexemplum.Patientiaaveroquidmemorem 
quammihisancteproponi'tis,uthanc  mihi  preesen- 
tando  mece.  me possessorem animae  vel de ceetero fa- 
ciatis  ?  quaenimirum  anima  dum  rationi  rebelis  est, 
dum  repugnat  spiritui,  dum  leesa  remurmurat,  et 
in  ultionem  sese  stimulat,  et  inflammat  nondum 
quidem  possidetur.  Ad  Christum  vero  conversa  et 
in  melius  commutata  cum  ipsiusexemplo,  suasre- 
mittit  injurias,  adversa  jamjucunde  sustinet,  jam- 
jamloris  alligatapatientiee,  ab  omniinordinateevo- 


nicari  notitiae  vidi  pariter  et  intellexi.  Quid  enn 
Brugieequasitriviatim  divulgabatur,  nisi  dominur 
Lincolniensem  etEliensem  hoc  accepisse  in  man- 
datis,  utcausam  vestram  audirent,  etappellationf 
remotadirimerent  ?  Unde  vero  causee  vestree  funde 
tur  intentio,  quibusnititur  adminiculis,  probata  si 
testiumvestrorumanimprobabilisopinio,sufflciens 

necne  numerus  eorumdem,possessionis  vestree  faci 
lis  animplicita  probatio,  et  omnino  quod  obesse  ve 
prodesse  causee  quacunque  ex  parte  potuerit,  nec 
mihi  in  minimo  patefactum  est.  Assertionibus  ita- 
que  partium  cum  merita  pandantur  causarum,mihi 
de  secreto  hujus  causee  quid  recte  valel  objici,  cui 
nunquam  horum  nihilcontigit  aperiri?  De  ceetero, 


BBKSBSt  c  5-S8SS3SE5KS 


rio,  pleno  jam  dominio  possidetur,  attestante  ve- 
ritate  ques  ait:  lnpatientiavestrapossidebitis  ani- 
mas  vestras  (Luc.  xx.)-  Persuadet  idem  mihi  turtur 
illemysticus,nonabruptamhabensinsacnticia}sed 


cimus.locosetiametcoloresrhetoricos.unde  illud : 
«  Non  est  rhetoricus  quem  facit  ira  color,  »  sic  et  eam 
quam  sugillatisauxesim,  licet  oratorumsitrhetori- 
cam  nihilominus  convenienter  assero,eo  quod  hanc 


relorlum  caput  ad  peuuulas.m.h,  hoc      « us,  hoc     Aetor edo  ^  ^^  habea[ 


preedicans,  ut  si  quidharum  quae  turtur  ipse  figu 
raliter  exprimitin  me  Domino  sacrificem,non  ina- 
nem  gloriam  sectando  velgratiam,  a  vero  Christi 
corpore  quod  est  Ecclesia  fuco  me  quodam  simu- 
iationisabrumpam,sedprincipalementis,quodin- 

teriorishominis  vere  caput  est,  ad  veras  virtutum 
pennulas,  etadillasquibus  volatur  in  ccElum  duas 
alascharitatissinceraveritate  retorqueam.  Nec  mi- 
nusillamemensaccelestisleetificat.quae  dum  labia 
reflectit  in  se,  sicut  sancte  scribitis,  divinee  docto- 
rem  legis  erudit,  utin  his  quee  docetet  loquitur,con- 
sideratione  semper  sedula  recurrat  ad  se  ne  ver- 
bo  vita  dissentiat,  ne  verboquos  eedificat  subver- 
tat  exemplo,  juxta  quodin  laude  bonorum  scnp- 
tum  es[:SagittaJona(hcenunquamabiitretrorsum, 
et  gladius  Saulis  nunquam  reversus  esl  inams  (II 
Reg  i).  Verbum  quippe  Dei  et  gladius  et  sagitta  est. 
Gladius,  quia  percutit,  et  eo  sagitta  quod  pungit. 
Qui  nimirum  gladius  inanisrevertitur,cum  prolatus 
sermo  nec  vitiaresecat,  nec  ad  frugem  virtutis  en- 
gil  audientem.  At  Jonathan,  qui  dans  columbam, 
vel  donum  columbx  dicitur.sagittareflexanon  per- 
cuiit,  quia  spiritualisquisque  doctor,  qui  a  Chnsto 


D 


plificet.Quee  cumqueestione  probatalocum  habeat, 
potuit  in  hac  queestione  competenter  interseri,  ex 
quo  ceepit  oculata  fide  de  litterarum  deductarum  in 
mediocorruptione.non  ambigi.  Sed  quid  ista  ?  An 
ad  Ciceronis  me  dogmata  transfero,  etad  salutata 
jandudum  et  velut  antiqua  mihi  studia,  notabih 
quadam  mentis  levitate  respicio  ?  Absint  ista 
hinc.  In  Patris  et  domini  suspiro  gratiam,  ob  mi- 
hi  reconciliandam  chartula?  continuavi  jam  char- 
tulam,  etsi  plena  dignitate  currenti  minus  digne 
responderim,  cum  cyathum  phiala  propinanti  por- 

rexerim. 

EPISTOLA  CXII. 

[AD  ViLLELMUM  DE  HiNET'] 

Gilbertus  Dei  gratia  Herefordiensis  episcopus  di- 
lecto  fratri  Willelmo  de  Hinef.consecrata  Domino 
tirocinia,  beato  perseverante  fine  concludere. 

Auditis  quee  circa  te  sunt,  exultavi  totus  in  Do 
mino,  illi  gratiarum  referens  actionem,  qui  men- 
tum  omne  preeveniens,  gratiarum  suis  dona  beni- 
gne  distribuit.  Audita  tamen  mutatione  tam  subita, 
paulisperobstupui,  quousque  reversus  ad  cor  illud 
pree  oculis  habui,  quod  velociter  currit  sermo  Do- 


825 


EPISTOLiB.  -  AN.  1148-61. 


SSKl^  S"~£  A  ^-'ior:  leCUSlef„iadura,,at)„rmao„um,d,s!i6 


tenter  immutatquem  vult.  Hic  ad  te  sermo  factus 
est,  haec  te  dextera  apprehendit,  hic  tibi  sermo 
consilium,  haec  manus  auxilium  ministravit,  hic 
velle  bonum  formavitin  te,  haec  adeffectumoperis 
ipsum  velle  perduxit.  Hic  sermo  cor  tuum  tangens 
ccelitus  et  illuminans,  quod  in  spiritu  consilii  con- 
ceperas,  potenter  in  spiritu  fortitudinis  roboravit. 
Hic  in  tenebris  latenti  tibi  viam  qua  progrederis 
ostendit,  hiec  te  pariter  quo  ostendat  tibi  salutare 
Dei  jam  deduxit.Intueri  mihi  videor  illumsuperni 
scribae  calaraum,  cordistui  tabulas  exarantem.et 
vocationem  qua  sponsus  et  sponsa  dicunt  :  Veni 
(Cant.  iv),  eisdem  fortiter  imprimentem,  quam,  ut 
audio,  nontu,  fratertepide,non  segniteradvertisti, 


plinse  gravitas,juge  silentium,  ipsos  qui  tepungant 
in  te  clavos  exprimunt  Salvatoris.  Habes  et  instar 
lanceae  quaelateri  ejus  infixa  est,  ipsum  charitatis 

aculeum,quituosemperpectorijugevulnusinfligat. 
In  hunc  modum  vulnerat,  qui  charitatem  format 
m  nobis,  ille  spiritus  unus  et  sumus.  Hoc  langue- 
bat  vulnere,  quae  dicebat :  Fulcxte  me  floribus,  sti- 
pate  me  malis,  quia  amore  langueo  (Cant.  n).  0 
vulnus  bonum,  et  languorsuavissimus,quem  mors 
iila  comitatur,  de  qua  scriptum  est:  Pretiosamors 
sanctorum  in  conspectu  Domini(Psal.  cxv).Attolle 
jam  non  solum  mentis  oculos,  sed  et  corporis.  Vi- 
nea  Domini  jam  saltus  omnes  occupat,implevit  de- 


rd  diiec,,  P„,anti8  ad  ostium>  TOcem  -^-~  ;s::::;:  zz  ks*£s 


statim  aperires  (Math.  vn),illico  surrexisti,dicens: 
Vox  dilecli  pulsantis  (Cant.  v).  Usus  consilio  sane 
laudabili,  qui  auctori  vitae  domicilium,  non  solum 
n  te,  sed  et  teipsum   praeparasti.    Experitis  illud 
tute,  quod  Apostolo  de  supernis  innotuit  :  Durum 
est  tibi  contra  stimulos  calcitrare(Ac£.  xxvi).  Nam 
luidam  vitae  stimulus  est,   et   quidam  mortis.  Et 
mortisquidemstimulus  peccatum  esUf  Cor.  xv). 
Vam  ut  pecus  urgetur  stimulo,  ut  irrumpat  et  im- 
)ingat  quo  vult  ipse  qui  stimulat,  sic  peccatum 
juem  pungit,  urget,  et   impingit  indubitanter  ad 
nortem.  Stipendia  namquepeccatimors  (Rom.xi). 
.onge  mentem    aliter   stimulus   amoris  exagitat. 
^itae  namque  stimulus  est,    et   amantem  fortiter 
irget  ad  vitam.  Contra  quem  calcitrare,  tam  du- 
um  est  quamcharitatireluctari  difficile.Namfortis 
st  ut  mors  dilectio  (Cant.  vm).  Separat  a  carne 
aors,  a  mundo  dividit,  sic  et  amor   sanctus   etsi 
?nge  nobilius,  a  mundo  tamen  et  a  carne  seque- 
trat.  Ulo  trahit  unde  est,  non  a  mundo  est,  non  a 
arne,  non  ex  sanguinibus,  neque  avoluntatecar- 
is,  neque  ex  voluntate  viri,  sed  ex  Deo  natus  est 
foan.  i).  Ad  ipsum  trahat,   ipse  finis  amoris  est. 
equoDavid:  Omnis  consummationis  vidi  finem 
^sal.  cxvm).  In  hunc  finem  tendit  amor,  nec  est 
igus  amorille  quisanctusest.  Habet  prajsequem 
iligit,  illud  corde  dicens,    illud  ore  decantans  : 
culi  meisemperad  Dominum  (Psal. xxiv).Inhunc 
julum  defixisti,  in  ipso  tibicomplacuit.cui  spera- 
lusetiamcomplacuissein  te.Huncperviamarctam 
arduam  secutuses,  et  amoriste  trahente  funiculo 
:>n  ad  dexteram  vel  ad  sinistram  declinasti.  Non 
sspexistis  ad  prospera,  et  adversa  formidare  dedi- 
jaatuses.  Grucifixum  crucem  ejus  bajulando  prose- 
Jens,  crucemexprimishabitu.crucem  menteper- 
actas.  Hasc  sursum  caput  elevans,  jamccelis  im- 
»at,  inferna  deorsum  premit,  ipsiusaffixi  manibus 
tam  mundi  latitudinem  hinc  et  indecomplectens 
smambus  apprehensus  es,  nunc  portans  impro- 
'num  Domini  Jesu,  ut  sisquandoqueparticepset 
^^.ipSi{lsstigmdtgLpovt.dhisgid  modicuni)  et  in 

a  elavos  ejus  camedefiges.  Vestis  horrida.cibus 


D 


spiritu  corporis 
msinuant.  Intus  enim  vitiorum  sentes   exstirpant, 
annosa  peccati  robora  charitatisigne  conflagrant' 
Tumorisaltadejiciunt,terramdesertam,inaquosam 
etinviam,  virtutum  reddunt   copiis    abundantem, 
peccato  mortui  simul  et  mundo,  ut  se  Christo  san- 
ctificent,  praeteripsum  omnia  contemnentes.  Mors 
lsta  sanctorum  est,  quam  esse  propheta   memorat 
Jn  conspectu  Domini  pretiosam.  Nam  quid  Christo 
charius,  quid  in  nobis  ipsi  pretiosusquam  utipsum 
lmitando  mortem  morte  superemus  ?  Et  quaetanta 
mors  animae  est,  quam  vitiorum  foedat  congeries? 
Hac  vero  mortequa  mundo  morimur,heecipsavin- 
citur  et  enecatur,  juxta  illud  Prophetae  :  Persequar 
:  inimicos  meos  et  contra  illos  et  nonconvertardonec 
deficiant,  confringam  illos  necpoterunt  stare;cadent 
subtus  pedes  meos  (Psal.  xvu).  Primis  parentibus 
dictumest  :  Morte  moriemini  (Gen.  m).  Morsenim 
peccati  vere  mortis  oeternae  ministra  est.  Obedien- 
tiae  vero  filiis  Apostolus  ait :  Mortui  estis,  et   vita 
vestra  cum  Christo  abscondita  est  (CoLoss.  iu).Vere 
beata  mors  quae  vitae  illius  quae  cum  Christo   est, 
causa  simul  est  et  ministra  !  Hanc  tibi  mortem  vul- 
nus  amoris  ingerit,  ut  de  jure  tibi  quod  dictum  est 
vindicare  jam  possis  :  FuLcite  me  floribus,  stipate 
memaLis,  quia  amore  langueo(Cant.  n).Quidenim 
flonbus  nisi  sanctorum  recens  conversio,quid  ma- 
lis  nisieorumdem  in  virtute  jamsolidata  consum- 
matiointelligitur?  Odorquippe  bonus,    et  futun 
fructus  in  flore  spes  est5hunc  odorem  spiratEccle- 
siae  sanctorum  conversio,  in  quibus  in  virum  per- 
fectum  jam  formatis  fructus   viUe   producitur    et 
maturatur.   His  igitur  jam  languens  anima  fulciri 
postulat,  stipari  desiderat,  ut  exemplis  sanctorum 
sibi  propositis  in  suae  conversionisinitio  bealaefer- 
veat,  etprovectu  proficiat,  et  in  exitu  fortiterinar- 
descat.  Unde  mibi  flores,  unde   mala  quibus  te, 
charissime.fulciam,  tuaequibus  animaa  inDomino 
Jesu  jam  languenti,  satisfaciam  ?  Sed  a  me  quid 
exigas  qua?  penes  te  sunt,  quae  liberis  jam  palara 
conspectibus  mtueris  ?  Cisterciensis   Ecclesia  per 
orbera  late  eflloruit.  quae  ilores  mundi  gratissimos 
undequaque  decerpens,  ipsos  traustuiit  in  se.etiu 


827 


GILBERTI  FOLIOT  HEREFOR.D  EPISC. 


828 


quosdam  paradisiflores  coelestiquadam  mulatione  A 
transformavit.  Ipsosmente  conspicias,  utnovellas 
olivarum  in  ipsius  mensee  circuitu  pullulantcs.  In 
ipsorumoptimecurresodorem,quivelutadolescen- 
tulee,  quarum  non  est  numcrus,  in  odorem  sponsi 
currere  non  desistunt.  Quod  si  poma  post  flores 
exigis,ipsaquoque  est,queeccelesti  sponsoquadam 
preerogativa  decantat:  Omniapoma  novaet  vetera, 
diiecte  mi,  reservavitibi  (Cant.  xm).  In  ipsa  grex 
tonsarum  est,  qui  deposito  peccati  vellere,  de  pce- 
nitentiee  lavacro  noviter  ascenderunt.  In  ipsa  grex 
fetarum  est,  quse  inpascuis  Betheljamcoinmoratee 
diutius,  virtutum  lanis  decentissime  vestiuntur.In 
ipsa  et  oves  etneritee,  quce  post  sobolem  numero- 
sam  jamjam  parere  desinentes,  ad  caulas  illas  su- 
pernorum  civium  boni  pastoris  humero  transferri  B 
desiderant.  0  quis  ego  sum,  qui  pastorem  illum 
sanctum  ovemque fecundissimain,Claraevallensein 
abbatem  clarissimum  digne  commemorem  ?  Quis 
mihi  stylus  aut  quae  facundia,  ut  virtutis  ejus  vel 
in  modico  culmen  attingam  ?  Vir  scientia  clarus, 
sanctitate  notissimus,  sine  fuco  sanctissimus,  scri- 
ptor  insignis,  prsedicator  egregius,  ordinis  specu- 
lum,  Ecclesiavdilatatio,  sui  temporis  sol,  nebulee 
dissipatio,  abjectus  sibi,  mundo  Christoquecharis- 
simus,  sacerdos  magnus  qui  diebus  suis  Deo  pla- 
cens  et  justus  inventus,  iracundiee  tempore  in  ipso 
mirabiliter  operante   Domino  Jesu,  dissidentium 
factus  est  reconcilialio.  Vir  squaloribus  horridus, 
cujus  consumptis  carnibus,  ossibus  undique  cutis 
adheesit,  cujusnec  venter  crapulam,nec  osdelicias  c 
preeterquatn  spirituales  sapiebat.Quemcumcorpo- 
ralis  intuebatur  oculus,  mundodespicabilis  habe- 
batur.  Cum   spiritualis  attendebat  nostritemporis 
hqminem,  longe  virtutum  meritis   anteibat.  Quis 
ejus  labores  digne  referat?  Sociatam  sibiThamar 
nunquam  repulit,  sed  ejus  amara  toto  vitae  curri- 
culo  protrahens,  intus  virtutum  delicias,  foris  spi- 
nas  portabat.  Doctus  agricola  plantabat  undique 
fortiter.  afiluenter  rigabat,  et  plantationibus  ejus 
innumeris  abundanter  Dominus  incrementa  preesta- 
bat.  Unde  non  tibi  Paulos,  frater,  non  Anlonios. 
non  Hilariones,  non  Arsenios,  non  antiquarumar- 
borumparadisivetustos  fructusin  tuirecreationem 
spiritus  anteponam.   Hic   esse  preesens  est,  cujus 
recens   auctoritas,  quem  oculis  ipse    conspicere  D 
quemque  docentem,  ut  arbitror,  audire  meruisti.A 
nobis   equidem  ad  superna  translatus  est,   et  est 
apud  Dominum  merces  illius.  Porro  nomen  ejus 
vivet   in  seecula,  et  ejus  ab  Ecclesia  memoria  non 
recede\  (Eccli.  xxxix).  Hoc   paradisi  lignum  pru- 
denter  hisdiebus  a  Dominoinoculis  Ecclesieeplan- 
tatum  est,  ut  virtutum  gradus  quisquis  attentare 
voluerit,  exemplares  in  illo  virtutes  quas  imitelur 
omnesinveniat.Tuquoque,  qui  malisstiparipostu- 
las,  hinc  tibi  quot  voles.ipse  decerpas.  Hoc  tamen 
scribens  non statim  attentare summa  suadeo.  Nemo 
repente  lit  optimus.  Pecunia  servatur  optime.quee 
paulatim  collecta  manureponitur.Suisincrementis 


et  gradibusvirtusunaqueeque  perficitur.  Ipse  etiam 
virtutum  chorus  in  mente  bene  disposita,  certa 
ratione  distinguitur.  Ut  eedificium  spirituale  pru- 
denter  erigas,  prima  tibi  jaciatur  humilitas,  et 
mentis  ci  benignitas  adhibeatur.Hisadheereat  obe- 
dientia,quam  suo  patienlia  vigcre  corroboret.  Has 
omnes  perseverantia sancta  disciplina?  cibo  reficiat. 
Sic  in  virum  perfeclum  dispositus,  in  lata  chari- 
tatisregna  pervenies.  Quo  cum  leetus  intraveris, 
virum  statim  mutatus  in  alterum,  nova  omnia  no- 
vus  ipse  in  te  rairaberis.Deinceps  inviaDomininil 
durum  tibi  reputabis  aut  asperum,  totum  quod 
horret  caro  tua,  tibi  spiritus  in  virtute  dulcescil. 
Ilinc  virtutum  pasceris  in  liliis,  donec  aeternitatis 
aspiret  dies,  quo  Dominum  Jesum  quemmentese- 
cutus  es,  feliciterapprehendas.  Inquo  valememor 
mei,  charissime. 

EPISTOLA  CXIII. 

AD  A.  PAPAM. 

Patri  suo  et  domino  summo  pontiBci  A.  frater 
G.  Herefordiensis  Ecclesiee  minister,  debitumcha- 
ritatis  et  obedientieefamulatum. 

Quo  fratrumcordapiusamor  connectat  vinculo, 
nemo  vobis,  Pater  altius  inspicit,  penes  queinvir- 
tulum  magistras  charitasprincipatum  nobiliterob- 
tinens,  virtutem  condigne  remunerante  Domino, 
vostotius  lsrael  currum  aurigamque  constituit.Hac 
nobis  plurimum  imperante,  dilecto  fratri  nostro 
preesentium  latori,  Nicolao  compatimur,  ctlugenti 
collacryraantes,  pro  ipso  sublimitati  vestree  etsi 
nulla  spe  meriti,  benignitatistamenapostoliceecon- 
fisi  gratia,  supplicamus.  Absens  enim  innoxiuset 
ignorans,archidiaconatuquem  etjuste  possidebat, 
et  ministrabat  sobrie,nullajuris  aut  ordinis  obser- 
vatione  spoliatus  est.  Qua  de  re,  cum  suum  jam 
frequenter  episcopum  multorum  etiam  interventu 
convenerit,  nil  invenienssolatii,  nil  omnino  reme- 
dii,ad  oppressorum  confugit  speciale  subsidium, 
ubi  facit  Dominusjudicium  inopi,  et  afflictee  cau- 
sam  viduee  intra  sui  penetrale,  conclavis  admittit. 
Quem,  cum  id  exigente  justitia,  el  agente  miseri- 
cordia,  clementer  exaudieritis,  multos  id  desiderii 
etorationis  ad  Dominum  inflammabitis.ut  in  longa 
lempora  feliciter  disponatis  etjudicetis  Israel.qui 
causasejus  non  ex  personarum  acceptione,  sed 
eequitate  summa  discernitis.Valeat  dominus  meus 
et  Pater  in  Christo  charissimus. 
EPISTOLA  CXIV. 

ADECMDEM. 

Patri  suo  et  domino  pontifici  A.  frater  G.  Here- 
fordiensis  Ecclesiee  minister,  debitumhumilitatiset 
obedentiee  famulatum. 

Cum  spectatad  judicem  singulorum  causas  di- 
ligenter  attendere,specialius  tamen  attendendee  sunl 
quee  in  filiorum  innocentiam  sub  adnotatione  cri- 
minis  intenduntur.  Funestee  namque  voces  et  cla 
mosee  preecludendeesunthis,quivitaminnocentiua 
persequentes  et  famam,  quorum  non  probant  cul 
pam ,  hos  tamen  invidiosa  malitia  trahere  moliuntu) 


829 


EPISTOL.E.  -  AN.  H 48-61 


830 


ad  poenam.  CauseequidemejusqueeinterOsbertum  A  EPISTOLA  CXVI. 

Eboracensem  archidiaconum.et  S.  clericum  verli-  [ad  b.  leicestri*:  archidiaconum.] 

turinitium,   prosecutio   et  tinis,  appellatione  ille  G.  Dei  gratia  Herefordiensis  episcopus.venerabili 

suspensusest,  quemex  litterislegati  vestridomini      fratri  et  amico  suo  charissimo.  B.   Leicestriee  ar- 
Cantuariensis  archipiscopi,  plena   potest  veritatis      chidiacono,  bene  prosperari  semper  in  Domino. 
luce  sublimitas  vestra  cognescere.   Has  quidem  et         Quidinnobisobedientia  sibivindicet,prudentiam 


diligenterinspeximus.  et  omnes  causae  ipsius  arti 
culos  in  eum  processisse  modura,  quo  litteris  desi- 
gnantur  eisdem,  plane  testiticamur.  S.  enim  prae- 
dictumarchidiaconumsuperraorteWillelmoarchi- 
episcopoveneno,utdecebat,illata,etquibusdamrri- 
minibus  aliis  impeteus,  in  ipsum  vinculum  inscri- 
ptionis  arripere.etcoramjudice  ecclesiasticoagere 
recusabat.  Cumque  in  tanta  multitudineparentum 
et  amicorum  archiepNcopi  defuncti  solus  ipse  sta 


vestram  charissime  ad  plenum  scire  non  ambigimus, 
quem  in  castris  obedientiae  laudabiliter  agere,  Deo 
devotisobsequiis  militare  bonaevestraeopinionisad 
nos  pertingentis  odore  cognovimus.  Inde  est  quod 
dilectas  nobis  in  Domino  fraternitativestraepreces 
affectuoseporrigimus,quatenusclericisvestris,quos 
ad  agendumet  testificandumapostolicaauctoritate 
citavimus,quodsynodumquamcelebrastisminime 
interfuerint  remittatis,  et  amico  pulsanti  veniam 


ret,  et  nullis  fulta  testimoniis  verbafunderet,  lami-  B  hancapostolicaeetiamauctoritatis  intuitu  conceda 


nam  candentis  ferriin  preedictum  archiepiscopum 
eo  tutius  offerebat,  quo  Ecclesia  Dei  probationem 
hujusmodi  nullatenus  adraissuram  attendebat.  Ip- 
sumque  ad  regis  audientiam  eo  confldentius  pro- 
vocabat,  quoadjudiciumhocapudcinctumjudicem 
dejure  celebrare  non  posse  avertebat.  Cumque  ju- 
dicisanimum  ineo  nonoporteatversus  quemquam 
moveri,  quod  non  potestostendi,  projam  dictoar- 
'  chidiaconopreces  subiimitati  vestrreporrigimus,ne 
apudvos  incurratiram,  queraet  multaliberalitas... 

Desunt  nonnulla, 

EPISTOLA  CXV. 

[ad  heisricum  regem] 


tis.Namquiaquioccasionem  damni  dat,  damnum 
quoque  dare  videtur,  si  ob  culpamhanc,  ineorum 
damnumzelus  vester  incanduerit,  si  absentiae  suee 
multam  exegerit,  nobis  id  poterit  imputtri,  qui 
delegata  nobis  potestate,  non  plene  forsitan  uten- 
tes,  eorum  cautius  invigilare  debuimus  impunita- 
ti.  Valere  vos  optamus  in  Domino. 
EPISTOLA   CXVII. 

[AD    MATTH7EUM    AIICHIDIACONUM    GLOCESTRLE.] 

G.  Dei  gratia  Hcrefordiensis  episcopus,  amico 
suo  Matthaeo  archidiacono  Glocestriae,  salutem. 

Veniens  adnos  jamdiu  hiclator  praesentium,  U. 
de  Pedeure,  conquestus  est  vos  cum  justa  nequa- 
quam  interveniente  causasuspendisse.et  decanum 


Ljuaixi  uiici  vcuicuic  causa  3u»jjcuuis&c,ei  uccauuu 

i    Domino  serenissimo   et  preecellentissimo  prin-  c  vestrum  sententiam  quani  in  eum  dederat,  aucto 


'cipi,  illustri  Anglorum  regi,   H.  frater  G.  Herefor 
diensis  Ecclesiee  minister,pedibus  sanctis  concul- 
!cato  Satan,  in  Christo  triumphare  feliciter. 

Te  domine  dilectissime,  ob  id  divina  bonitas  mul- 
orum  preetuhtregiminipopulorum,  ut  multis  per 
e  subveniat,  et  his  quibus  praees,  dono  multiplici 
)er  te  gratiae  suee  munus  impendat.  Quodquidem 
ngente  nostraimpletum  noviraus,  cui  te  sicdomi- 
um  geris,  ut  et  Patrem  exbibeas,  elatos  sic  repri- 
u's,  ut  raansuetos  ethurailes  mansuetedisponere, 
agere  et  suscitare  non  dimittas.  Te  Ecclesia;  pro- 
;ctorem,  pupilli  patrem.  viduoe   consolatorem,  et 
mnes  injuriam  passi  propitiura  judicem,  ipsisre- 
um  experiuntur  indiciis.  Etcum  omnes  alta  pace 
audeamus,  per  te  arva  solummododudura  herbis 
oribusque  depicta,  se  in  omnem  jam  frugum  exu- 
erantiam  exerceri,  noctedieque  ligonibusaratris- 
ue  sauciarisecure  tuo  sub  imperio  conqueriposse 
identur.  A  Doraino  in  te  caput  regni,  et  a  te  in 
mnes  ejus  oras,  oleum  gratiaediffusum  exuberat. 
»uod  ad  genua  sublimitatis  tuee  corde  prostratus 
xpostulo,  ut  etlatori  praesentium  nuper  orpbano, 
estri  quondam  tidelis  Radulphi  de  Wirecestre,  filio 
Timogenito,  munus  apud  tegratiee  miserantis  ob- 
meat.  Incolumem  te  et  potentera  inlonga  tempo- 
i  majestas  divina  conservet,  in  Christo  domine 
ilectissime. 


D 


ntate  vestra  promulgasse.  Nunc  veroadnos  iterato 
recurrens,  se  aliter  quam  se  res  habet,  opinatum 
fuisse  fatetur,  et  quidquid  decanus    vester  in  eum 
preeeipitanter  egerit,  ipsum  hoc  absque  vestra  con- 
scientia  fecisse  profitetur.   Unde  quantum  aures 
vestias  velut  ignarus  facti  tunc  replevit  querimo- 
nii*,  tantumetiam  eequitatem  vestram  nuncextol- 
lit   praeconiis.  Unde   cum  error  facti  nulli  ad  dam- 
num  essedebeat,  preces  benignitati  vestrae  porri- 
gimus,  quatenus  benevolum  benevole  suscipiatis, 
et  pristina  sibi  restituta  gratia,  modicum  quod  in- 
tercessit  delicti,  prece  nostraremittatis.  Valete. 
EPISTOLA  CXVIII. 

[AD  A.   COMITISSAM    LEICESTRIjE.] 

G.  Dei  gratia  Herefordiensis  episcopus  dilectee  sibi 
et  diligendae  semper  in  Domino  A  Leicestriae  ve- 
nerabili  comitissa^,  salutem  quae  nuncest,  et  quam 
speramus  in  Domino. 

Audito,  charissima,  eo  quemde  te  ama  circum- 
quaqueplangit  eventu,  confestim  cordeconcussus 
sara,  et  raenti  meae  si  quid  jucunditatis  aut  hilari- 
tatis  insederat,  hoc  ad  diri  casus  auditum  anxius 
rcpente  dolor  exslinxil.  Audimus  enim  telecto  do- 
loris  decubuisse  graviter,  et  viam  pene  carnis  in- 
gressam  in  te  totum  quod  homini  minari  potest 
mors  carnis,  propemodumexcepisse.  Sedquemre- 
gis  lacrymae,  dum  prope  mors  pulsaret,  ut  annos 
sibi  terquinosadderet,  admiserenduminflexerunt, 


831 


GILBERTI  FOLIOT  HEREFORD.  EPISC. 


832 


•psesanctorumpulsatuslacrymis.multorummotus  A  tificet,  ut  mihi  redditus  Deo  devotius  intendam,  et 

__  •  ■  ._  __•.__■_____   _________ ______  ___.  _  v_  _>■-  »-  —     »-vv__-v    fin   lnln       .iAn.  rin       4  O  r.  ♦  _■_      tMI  t>illi.  m  I  <_  n  F_~_      /__ ■."  1"_  ___ _ 


singultibusteipsum  mente  etspiritudesiderantem, 
te  in  beatam  patriam  affectione  tota  tendentem, 
tuis  ut  leetus  audio  benigne  restituit.  et  velut  in 
exitu  constitutam  ad  nosclementissimerevocavit. 
Flores.ut  eestimo,  patriaecoelestis  odorare  jamcce- 
peras.etpraegustatafortassegaudiatibi  jamdifferri 
conquerendodeploras.  Patienter,  obsecro,  dilectis- 
sima,  sustine  Dominum,  qui  quod  differt  non  au- 
fert,  quodsuspendit  adtempus  postmodumcumu- 
latum  reddit  in  gloria.  Non  est  in  paradiso  qui  ad 
profectum  sui  honorum  indigere  possit  exemplis. 
Ubi  non  est  perfectio,  opus  esse  constat  exemplo. 
Exeu-plo  tui  multas  perfecisse  cognoscimus,  qui 
te  subtracta  de  medio,  ne  in  incertum  currant,  ha- 


ipsumprosalute  vestra  tanto  purius,quanto  expe- 
ditius,  totis  animae  meaeviribus  interpeliem.  Muro 
suo  inexpugnabili  circumcingat  yos  Dominus,  et 
armis  potentiae  suae  protegat  vos  semper,  domine 
in  Christo  dilectissime. 

EPISTOLA  CXX. 

AD  THEOBALDUM   CANTUARIENSEM  ARCHIEPISCOPUM. 

Patri  suo  et  domino  T.  Cantuariensi  Dei  gratia 
archiepiscopo,  frater  G.  Herefordiensis  minister, 
ex  affectu  amori  intimi  fidele  munus  obsequii. 

Quodadproesens  dilectaenobisetdiligendae  sem- 
per  in  Domino  sublimitati  vestrae  scribimus,  haec 
causa  est,  ut  virum  venerabilem  HugonemLondo- 
niensemdecanum,  damno  imminente,  quoad  pos- 


bent  unde  gratias  agant,  te  virtutis  exemplare  reti-  g  sumus,  eximamus,  ne  forte  occasione  damnidata, 


nent,  quod  prae  oculis  abendo,virtuti  sese  conforma- 
reintendant.Ageergo,  dilectissima,et  quam  magno 
Dei  munere  restitutam  suscepimus,curam  adhibe, 
ne  per  tui  incuriam  amittamus.   Patres  emeritos 
habes  circa  te,  tibi  fideliter  assistentes,  te  eadem 
qua  seipsos  charitate  amplectentes.  Horum,  obse- 
cro,  pare  monitis,  acquiesce  consiliis,  defectu  ni- 
mio  caro  tuaviribusevacuata  est,  utpote  quaecum 
morte  luctata  nisi  opem  ferente  Domino  non  eva- 
sisset.  Te  vero  virtutem  semper  zelare  non  ambigo, 
unde  etde  his  quae  nunc  instant  jejuniis  pertimes- 
co.  Obsecro  ne  quod  scribo  exhorreas ;  salubribus 
interim  monitis  acquiescas  ;  defectam,quaeso,  car- 
nem  carnisesu  sustentes,  et  modicum  quo  reficies 
in  suis  Domino  pauperibus  largiter  recompenses. 
Fratres  qui  circa  te  sunt,  in  hoc  mecum  sentire 
aestimo,  quatenus  usque  ad  isti  sunt  dies  (2*),  de- 
bilia  membra  tua  vitamque  velut  supremis  in  labiis 
constitutam,  carnis  sustentari  patiaris  edulio,  et 
victu  et  vestitu  tredecim  interim  fratribuserogato, 
tutibi  a  defectu  provideas,  ipsorumque  necessitati 
benigna  charitate  subvenias.  Vale,  dilectissima,  et 
exauditu  pio  amici  mentem  supplicantis  exhilara. 
EPISTOLA  CXIX. 

AD    HENRICUM    REGEM. 

Dominosuopraecunctissibicharissimo,illustriAn 
glorum  regi  H  .frater  G.Herefordiensis  Ecclesiae  mini- 
ster.omnidie  ad  Dominum  devotae  mentis  obsequium. 

Obsecro  ne  irascatur  dominus  meus,  si  clemen. 
tiae  suae  paucis  supplicaverit  humilis  amicus  ejus. 
Sollicitat  me  dominus  cancellarius,  ut  curam  Lon- 
doniaeepiscopatussuscipiam,  et  ex  parteredituum 
episcopatus,  episcopum  ipsum  et  domum  ejus  ex- 
hibeam,reliquum  verodominomeoregi,  prout  sibi 
spiritus  Dei  suggesserit,  erogandum  conservem. 
Quodquiapericulosummihiest.etinmultumanimae 
meae  dispendium,  ad  pedes  sublimitatis  vestrae 
corde  prostatus  expostulo,  quatenus  huic  onerime 
eximat  vestrasublimitas,  et  auram  hanc  alii  cui  pla- 
cuerit  adrainistran  lara  committat.Coritido  de  mise- 
ricordiaUomini,  utadpetitionem  meam  cor  domini 
mei  regts  inclinet,  etme  pia  exauditione  vestralee- 


I) 


sibi  etiamhocipso  damnumdedisse  videamur.  Di- 
lectusquidemnoster  bonae  memoriaeRicardusLun- 
doniensisdudumepiscopus.cumextremalaboraret 
aegritudine,  et  omnes  quo  promoverat,  quosquesibi 
beneficiisobligaverat.rerumsuarumadministratio- 
nem  suscipere,  ob  plures  quas  praetendebant  causas 
pertimescerent,  dominus  Lincolniensis  et  nos,  cum 
ejus  visitandigratiaadvenissemus.inhocconsilium 
dedimusnedomum  suamulteriusincerlostatufluc- 
tuare  permitteret,  sed  suarum  rerum  administra 
tionem  et  curam  jam  dicto  decano  et  Nieolao  ar 
chidiacono,  ipsos  adhoc  vi  obedientiae  compellendc 
committeret.  Qui  nimirura  onus  attendentes  nego 
tii,  mandatum  hoc  multa  supplicatione  declinas- 
sent  nisitandem  in  hoc  domini  Lincolniensisnos 
trisque  precibus  et  monitis  acquievissent.  Undi 
quiapactumcontractus  cujusquenaturam  auget  e 
minuit,  factoque  cuilibet  suae  dant  formam  cir 
cumstantiae,  sublimitati  vestrae  preces  affectuos< 
porrigimus,  quatenus  actionem  quam  jam  dicl 
episcopi  creditores  adversus  jam  dictum  decanuD 
occasione  procurationis  hujus  instituunt,  quous 
que  vobis  valeamus  assisteredifferatis,  utqualite 
et  quo  pacto  procurationem  hancsusceperit,  rela 
tionenostrasimul  et  testimonio  cognoscatis.Ipsun 
enim  onus  debitorum  episcopi  in  se  nequaquam  sus 
cepisse,  nec  administrationem  hanc  aliter  subissi 
noveritisi  nisiut  rerum  curam  ageret,  ipsumquee 
domum  suam  fideliter  exhiberent.  Et  si  quid  exre 
ditibus  ipsiuset  obventionibus  annuisreliquumfo 
ret,  hoc  ubinecessitasdebitiplusurgeret.non  prou 
creditor  vellet,  sed  ut  res  esset  exsolveret.Quod  ol 
id  sanctitati  vestraenotificare  curavimus,  ne  cleri 
cum  vestrumquod  non  rapuitexsolvere  compella 
tis,  nec  ipsum  pietatis  officium  injustis  solutioni 
busaliquatenus  affligi  permittendo,  reliquos  filio 
vestro  a  patresuode  caetero,  quodabsit!  obsequii 
absterreatis.  Valere  vos  optamus,  inChristo  Pate 
charissime. 

EPISTOLA   CXXl. 

AD     EUMDEM. 

Patri  suo  et  domino  T.   Cantuariensi  Dei  grati 


(2')  Hic  aliquid  videtur  deesse. 


833 


EPISTOL^E.  —  AN.  1448-61. 


834 


archiepiscopo,   frater  G.   Herefordiensis  Ecclesiae  A  quediscernimus,egoetcapitulumnostrum,preesenti 
minister,  sic  utinam  pugnare,  ut  vincat. 

Latorem  hunc,  domine,  preesentium  familiarem 
nostrum  Ecclesiaenostrae  canonicum,  suis  quidem 
commendabilemrnentisdilectaenobisinDominosu- 
blimitati  vestrae  commendamus  attentius,  preces 
affectuose  porrigentes,quatenus  amore  Dei  et  peti- 
tione  nostra  causamejus  quantum  nititur  justitia 
foveatis,  necadversariorum  suorum  calliditate  jus 
suum  opprimi,autinvestradeperirepr£esentiaper- 
mittatis.  Quodadversantesei  multa  licetnubefalsi- 
tatis  invoJvant,  de  vestrasperamuseequitatejudicii 
ut  cito  coram  vobis  falsitas,  evaneaeat,ad  vestrilu- 
cem  examinis  iniquitatis  tenebrae  facile  dissipentur. 
Ulum  igitur  optamus  in  vobis  spiritum  convalescere, 


scripto  et,sigillorumnostrorum  appositionefirma- 
mus.  Testibus.  .  .  .  (Caetera  absunt.) 

EPISTOLA  CXXIIL 

ROBERTl   HEREFORD.  EP18C.   AD  EOSDEM. 

Dilectis  in  Christo  fratribus  universis  sanctaema- 
tris  Ecclesiae  filiis,  R.  Herefordiensis  Dei  gratia 
episcopus,Dominum  exspectare  sollicite,et  venien- 
tem  gratulanter  amplecti. 

Quia  Ecclesiam  Dei  regendam  et  in  aliqua  sui 
portioneadministrandam,Dominopermittente,sus- 
cepimus,ejuscommoditati  quoad  possurausconsu- 
lere  et  providere  credita  nobisdispensationedebe- 
mus.  Quod  ita  recte  fieriarbitramur,  si   confracta 


quiduduminprophetasanguinemsalvavitinnoxium,  B  solidando  et  quee  dissipata  suntin  corpus  unumre- 


ut  cumclericumnostrum  abhis  quaeadversuseum 
malitiose  conficta  sunt,  in  spiritu  discretionis  eri- 
pueritis,  nos  gratiee  debitores,  ipsumque  servitio 
semper  obnoxium  habeatis.  Valere  vos  optamus, 
in  Christo  Pater  charissime. 

EPISTOLA  CXXII. 

AD  UNIVERSOS  S.  MATIUS  ECCLESlyE  FILIOS. 

Dilectis  sibi  in  Domino  universis  sanctae  matris 
Ecclesiae  filiis,  frater  G.  Herefordiensis  Ecclesiee 
minister,  in  Christo  dilectionem  et  salutem  perpe- 
tuam. 

Consensu  contrahentium  inila  pacta  stabile  tunc 
demum  robur  accipiunt,  cum  eorum  quorum  haec 
firmare  potest  auctoritas  excipiuntur  litteris  et  fir- 
mantur  sigillis.  Inde  est,  quod  conventionem  inter 
Herebertum  canonicumnostrum,et  Willelmum  ca- 
pellanum  domini  T.  Cantuariensis  archiepiscopi, 
habitamsuper  ecclesiade  Hinteberga,  scriptocom- 
mendare  curavimus,utin  hoc  quod  inter  eosinter- 
posita  fide  compromissum  est.obligatum  utrumque 
alteri  etiam  scripto  rem  gestam  fideliter  interpre- 
tante  teneamus.  Herebertus  ei  in  quamdam  partem 
preebendee  suae,  ecclesiam  scilicet  de  Hinteberga, 
cumcapella  sancti  Laurentii,  et  aliis  omnibus  ad 
eamdemecclesiam  pertinentibus,  jam  dicto  WilleL 
mo  in  perpetua  vicaria  et  eleeuiosyna,  annua  tri- 
ginta  solidorum  pensione  tenendam  habendamque 
concessit,  et  eum  in  nostra  et  capituli  nostri  pree- 
sentiainvestivit.  Quia  vero  canonico  de  preebenda 


digendo,tam  incolumitatiejus  quam  ampliandodi- 
vino  cultui  studuerimus  deservire.Quoniam  igitur 
omnibus  pie  credentibus  manifestum  habetur,nec 
forum  religioni  convenire,  nec  castellum,  qui   tu- 
multus  etsanguinum  locus  est,servientium  Domino 
paci  congruere,  ecclesiam  Beati  Petri  in  foroHere- 
fordiae  sitam,  et  ecclesiam  Sancti  Guthlaci    intra 
ambitumcastelliillius  importune  positam.etomnes 
possessiones  et  parochias  et  dignitates  earum,  in 
uniusEcclesiaecorpus  redegimus,et  eam  ecclesiam 
apostolorum  Petri  et  Pauli,    et   Sancti    Guthlaci. 
quam  extra  civitatem  ipsam  inlocoreligioni  aptis- 
simo  eedificari  fecimus,  ad  serviendum  Domino  in 
perpetuum  episcopali  auctoritate  sancivimus.Etne 
auctoritate  nostra  gravarequempiam,  aut  juri  cu- 
juspiam  preejudicare  videamur,  tam  his  qui  sunt, 
quam  filiis  qui  nascentur  et  exsurgent  post   nos, 
preesenti  scripto  notum  facimus,Rogerum  de  Port, 
qui  ecclesiam  Sancti    Guthlaci  diu  injuste,  utpote 
laicus  tenuerat,  et  possessiones  ejus  indigne  distri- 
buerat  peccatumhoc  grande  cognovisse,et  in  pree- 
sentia  mea,   et  fratris  Radulphi  decani  nostri,  et 
canonicorum  nostrorum    Hugonis  de  ClifFord,  et 
aliorum  tamclericorumquamlaicorumquampluri- 
mum,ecclesiam  ipsam  ut  divinis  officiis  plenius  as- 
signaretur,  in  manu  nostra  penitus  refutasse.  Ipso 
itaque  Rogerodevote  supplicante,  venerabili  etiam 
fratre  nostro  abbate  Glocestriae  et  conventu  ipsius 
benigne  annuente,  praedictas  ecclesias     in  unum 


sua  ultradiemfunctionissuaedisponeredejurenon  D  conjunximus,ethanc  il!arumpossessionibus,digni 

licet,  ego  et  totacapituli  nostri  plenitudo   conven- 

tione  eamdem  in  totamjamdictiWillelmi  vitam  ex- 

tendimus  ;  hoc  unanimi  consensu  concedentes    et 

statuentes  ut,  si    Willelmus  Hereberto   susperstes 

exstiterit.ei  qui  Herebertoin  praebenda  eademfue- 

rit  substitutus,  ineamdem  et  non  ampliorem,si  id 

forte  voluerit,  summam  teneatur,  sed  jam  dictam 

pensionem  solvendo,nostra  et  capituli  nostri  aucto- 

ritate,securitateplenissimapotiatur.Postdiemvero 
Willlelmi.hbera  sit  facultas  canonico  nostro,  qui- 
cunque  tunc  fuerit,  super  eadem  ecclesia  dispo- 
nendo,uteamvelipseteneat,velcuivolueritampliori 
pensione  consedat.  Quod  quia  firmum  inconvulsum- 


tatibus  et  pertinentiis  omnibus  fundatam  et  dotatam, 
perpetuae  apostolorum  Petri  et  Pauli  et  Sancti 
Guthlaci  venerationidesignavimus.Et  quiaconven- 
tum  ibidem  fratrum  Deo  servientium  et  ibidem  re- 
gulariter  viventium,  per  manum  praedicti  abbatis 
Glocestrice.Deo  disponente,suscepturi  sumus,hanc 
ipsam  apostolorum  et  Sancti  Guthlaci  ecclesiam 
praefati  abbatis,omniumquesuccessorumejus  obe- 
dientiee,  etecclesiee  beatiPetri  Glocestriee  custodiae 
et  subjectioni,capitulo  Ecclesias  nostrae  in  hisom- 
nibus  unanimiter  assentiente,  commisimus.  Qui- 
cunque  ergo  hoc  pietatis  opus  pieattenderint,  ma- 
numque  auxiliatricem  ad  hoc  confirmandum  cum 


835 


«ilLBEim  FOLIOT  HEHEEOBI).  KPISC. 


836 


fideli  devotione  porrexerint,  perpetuam  quae  inibi  A  Petri  et  Pauli  etSancti  Guthlaci  cx   jam  dictarum 


agentur  orationum  communionem,  episcopalem  a 
me  qualicunque  ecclesia?  ministro  benedictionem, 
a  summo  autem  pontilice  Christo  aeternam  conse- 
quantur  retributiocieiu.  Amen. 

EPISTOLA  CXXIV. 

AD  A.  (ADRIANUM  PAPAM.) 

Patri  suo  etdominosummopontitici  A.,  frater  G. 
Herefordiensis  Ecclesise  minister,  apostolicae  subli- 
roitati  debitam  reverentiam  et  charitatem. 

Quod  beatitudinivestrae  super  causa  pauperis  et 
honesti  clerici,  praesentium  scilicet  latoris,Simonis 
Lichesfeldensis  canonici.scribimus:  haec,  domine, 
causa  est.quod  illatam  sibi  inj  uriam  in  creditae  vobis 
dispensationisculmenredundHntemutiquecummo- 
lestia  sustinemus.  Qui,  cum  adversus  prioremCo-  g 
ventrensem  et  fratres  ej  us  eum  a  parte  quadam  prae- 
bendae  suae,ecclesia,  scilicet  de  Hunitune.expellere 
nitentes,  ad  audientiam  vestram  appellasset,postea 
cum  dominus Cestrensis et ego,ob  Ecclesiaenegotia, 
Wigorniaeconvenissemus,appellationemsuamprae- 
sentibusnobisinnovavit.etin  suirerumquesuarum 
protectionem  et  patrocinium,  priorem  ipsumprae- 
sentemadsublimitatem  \estvama.d Lwlare  Jerusa- 
lem  appellavit.  Cui,cumob  vestrae  celsitudinisemi- 
nentiam  in  tuto  jam  omnia  esse  oporteret,  manus 
tamen  sacrilega  prorupit  in  audaciam,  ut  ipsius 
decimas  et  praesentisfructusannimulto  sibi  labore 
collectos  intra  coemeterii  septa  invaderet,  et  hinc 
ablatos  asportaret.Quod  sive  sciente  sive  nesciente 


ecclesiarumpossessionibusconstituere,et  inlocore- 
ligioni  aptissirao  extra  civitatem  aedificare.etinea 
monachorum  conventum  instaurare  decrevit,  nos 
hoc  ipsum  ratum  habentes,annuimus,et  jam  dictae 
ecclesiae  beatorum  Petri  etPauli  st  Sancti  Guthlaci 
omnes  possessiones  et  dignitates  et  libertates,  a 
jarodictisduabusecclesiisretroactistemporibusha- 
bitas,  et  sibi  a  jam  dicto  praedecessore  nostrocon- 
lirmalasconcedimus.etpraesentiscriptoetsigillino- 
stri  attestatione,ut  inperpetuum  sibi  firma  perma- 
neant.Inhis  verohaec  propriis  duximusexprimenda 
vocabulis.  (Desiderantur  reliqua.) 
EPISTOLA  CXXVI. 

AD  FRATRES  TEOCHESBERIjE. 

G.  Dei  gratia  Herefordiensis  Ecclesiae  minister, 
dilectis  sibi  in  Domino  fratribusTeochesberiae  do- 
mino  famulatum  exhibentibus,    salutem. 

Sapiens  docetur  efacili,et  qui  doctrinis  affluunt, 
hossatiset  succincta  brevitate  commoneri.  Si  li- 
bertati  vestra?  quamcircaPatris  electionem,aposto- 
lica  vobis  concedit  et  confirmat  auctoritas,  in  ma- 
gnum,  quod  absit  !  Ecclesiae  vestrae  pravjudicium 
sponte  renuntiatis,  judicium  utique  justumest,  ut 
ea  de  Ccetero  careatis,  et  quod  ex  arbitrio  suscepi- 
stisjugum  illud  diusustineatis.Quod  quiavobis  ca- 
ptiosum,  imo  summepericulosum  est,  mandamus 
vobis  et  fraterna  charitate  consulimus^quatenusli- 
bertati  vestrae  conservandasunauimiter  intendatis, 
ne  si  ob  cuj  uscunque  favorem  aliud  fortasse  feceritis, 


prioreactumsit,ab  ejus  tamenhominibusperpetra-  c  Ecclesife  vestraedetrimentumcumidjamemendare 

tumessenonambigimus.Undezelumnostrum  tem- 

perare  non  possumus,quin  sanctitativestrae  super 

hac  corrigenda  temeritate  supplicemus,ut  injuriam 

suam  ob  corrigendos  alios  manus  apostolica  juste 

puniat,et  raisericorditeregeno  laborantisubveniat. 

Chartas  enimdomini  Rogeri,  dudum  Cestrensis  epi- 

scopi,  et  dilecti  Patris  nostri  domini  Cantuariensis 

Theobaldi  inspeximus,   quibus  ecclesiam  hanc   in 

preebendam  sibi  collatam  fuisseante  transactionem 

inter  Cestrensem  et  Conventrensem  Ecclesiam,per 

manum  sanctaememoriae  papae  Eugenii  initam  pro 

certo  cognovimus.Valeat  in  domino  sanctitas  vestra, 

dom  ine  Pater. 

EPISTOLA  CXXV. 

A.D  PAROCHIANOS  HEREFORDIENSIS  ECCLESI.V.. 

GiLBERiusDeigratiaHerefordiensisepiscopus,dile- 
clissibi  inDomino  universisejusdemEcclesiaeparo- 
chianis et  filiis,  salutem.gratiam  et  benedictionem. 

Quoda  preedecessore  nostro  bonse  memoriae.do- 
mino  Roberto  episcopo.ad  honorem  Dei  et  Ecclesias 
sanctae  decorera  pariter  et  utilitatem  salubriter  ac- 
tum  est  et  statutum,  nos  ejus  imitati  vestigia,  ea 
quae  nobis  a  Deo  concessa  est  auctoritate  concedi- 
mus  et  confirmamiH.  Quoniam  ilaque  jam  dictus 
preecessor  noster  ecclesiam  Beati  Petri  in  foro  He- 
refordiae  sitam,  et  ecclesiam  Sancti  Guthlaci  in- 
tracaste)lumIlereforcli;e  ambitum  fundatam,incor- 
pus  unum  redigere,et  unam  beatorum  apostolorum 


D 


non  poteritis,  sera  et  iufructuosapaenitentia  lugea- 
tis.  Valeat  charitas  vestra,   dilectissimi. 
EPISTOLA  CXXVII. 

AD  R.   COMITEM  LEICESTRIjE. 

Venerabilidominoetamico  in  Christocharissimo 
comiti  R.  Leicestriae,  frater  G.  Herefordiensis  Ec- 
clesiae  minister,  salutem  et  gratiam,  et  a  manuPa- 
tris  excelsi  benedictionemperpetuam. 

Jn  iis,charissime,quce  mea  potesisedulitasadim- 
plere,  debetis  non  uti  prece.sed  jussione.Est  enim 
vobis.eritqueapudme  semper  jubendiplenaaucto- 
ritas,mihivero  nec  deest.necunquam  deeritprom- 
pta  vobis  obsequendi  voluntas.  Vestras  nimirum 
preces  pariter  et  praecepta  sic  ratio  distribuit,ornat 
honestas,modestia  semper  comes  moderatur,utvo- 
lentibusquodhonestumest,earecursaresLtdifficilli- 
mum.In  eo  siquidem  negotio,superquo  mandatum 
sublimitatis  vestrae  nuper  accepi.in  negotio  videli- 
cet  fratrum  de  Teochesberia,promptius  quidem  et 
longe  expeditius  iilisconsiliopariteret  auxiliopro- 
fuissem,  si  die  quo  me  urgens  mandatum  domini 
Cantuariensisetinjunctaevisobedientiaeillucvenire, 
et  de  facta  electione  inquirere  coegit,  saltem  mihi 
vel  verbo  communicassent;  aquibus  nonadmissus 
non  potui  invitis  beneficium  praestare,  quod  nunc 
quidem  pro  amore  Dei,  et  pro  reverentia  mandati 
vestri.nonnegabo  velingratis.Honestatemnamque 


837 


EPISTOL^E.  -  AN.  1148-61 


electae  personae  approbo  et  commendo ;  et  si  me  cum  A 
negotium  ipsum  tractabitur,interesse  contigerit.de 
ipsiuspromotioneadhonoremet  utilitatemfratrum 
et  monasterii  de  Teochesberia,  quantum  potero, 
salva  pace  praelatorum,  vestra  prece  commoni- 
tus,  operam  dabo.  Valete. 

EPISTOLA  CXXVIII. 

AD  ROBKRTUM   LINCOLNIENSEM    EPISCOPUM. 

Venerabili  domino  fratrique  charissimo  R.  Lin- 
colniensi  Uei  gratia  episcopo,  frater  G.  Herefor- 
diensis  Ecelesiae  minister,Ghristum  portando  in  se 
ambulare  sapienter  et  sobrie. 

Susceptis  litteris  quibus  diligentia  nos  vestra  lee- 
tiflcaredignata  est.solito  gratior  et  consueto  sere- 
niorilliconobisdies  illuxit.  Auditis  enim  rerum. . . 

eventibus,  et  perplexa  quadam  ingenii  subti-  3 

litate,pace  jam  sublata  de  medio  nec  fracta  cito  re- 
dintegrari,necdissidentesadmodumregumanimos 
facilesibiconciiiaripossesperavimus.  Sed  qui  ven- 
tis  iraperat  et  mari  procellam  cito  in  auram  statuit, 
etquceturbatasunt,  ad  pacis  bonum  statimut  vult 
amota  nubediscordiae  imperiosa  qua  prreest  pote- 
state  convertit.  Unde  cum  pax  nostraa  domini  no- 
istriregis  pacedependeat,spes  ipsapacisquam  an- 
nuntiationejambona  concepimus,  ecclesiee  pariter 
etregno  Angliae  praeparatorium  quoddam  gaudii.., 
juvante  Domino,  exsultationis  inducit.  Quod  vero 
speciale  est  ad  nos,  sospitati  vestrae  quam  directa 
ieclarat  epistola.intimis  congratulamur  affectibus 
ob  conservatam  vobisincolumitatem.illigratiasre- 
'erentes,  qui  cum  suis  benigne  graditur,  et  iter  et  n 
ictus  ipsorum,  angelo  comitante,  prosequitur.  Ad 
^estrum  verojam  suspensi  tenemur  reditum,  quia 
supieuti  animo  nunquam  satis   festinat,  moram 
psam  cum  molestia  sustinentes.et  ut  optatos  occur- 
amus  in  amplexus,  adventus  vestri   nuntium  de 
jlie  in  diem  speranter  pariter  et  exspectantes.Valeat 
ominus  meus  et  frater  in  Christo  charissimus. 
EPISTOLA  CXXIX. 

AD  UNIVERSOS  S.  MAT.    ECCL.     FILI0S. 

I  Dilectis  sibi  in  Domino  universis  sanctre  matris 

(cclesiae  flliis,  frater  G.  Herefordiensis   Ecclesia; 

binister,  salutem  quae  nunc  est  et  quam  speramus 

Domino. 

j  Quae  litis  inquieludine  quandoque  turbata  sunt, 

jpsius  sopito  fomite,denuo  revocantur  ad  pacem.' 

-  ure  nirairum  inter  aliquos  reformata,ne  facile  qui- 

usdam  emergentibus  causisevanescat,utpactis  le- 

itimis  firmanda  est,  sic  et  expienda  scripto,  et 

ji  perpetuam  sui  soliditatem  litterarum  memoria 

«tificanda  pariter  est  et  roboranda.Noscas  itaque 

estradiscretio  causam,  quae  inter  Joannem  cleri- 

j«m  et  Reginaldum  de  Pagaham  superecclesia  de 

'redmtune  diu  agitata  est,  quae  etiara  a  Patre  no- 

ro  dominopapa  Alexandro  nobis  delegata  est,  ut 

»sam  diligenteraudiremus,  et  rationibus  partium 

ncinde  diligenter  auditis  e l  cognitis,ipsara  ;  remo- 

appellationisobstaculo,.nediantejustitia,  decide- 

^us^nhunc  tandem  modumconquievisse.Nam, 


1) 


838 

cum  Joannesadducta  testium  copia,jam  dictam  ec- 
clesiam  in  integrum  sibi  restitui  postulasset,  Regi- 
naldus  essesciens  ambiguafactacausarum,  antici- 
pandojudicium  in  integram  medietatem  jamdictae 
ecclesiae  Joanni per  omnia  concessit,  sicque  cum  eo 
transigendolitifinem  imposuit.  Elegit  enim  Joan- 
nes  oblatam  sibi  ecclesiae  porlionem  potius  in  pace 
suscipere,quam  testes  suos  probationibus  et  jura- 
mentis  onerare.  Tactis  igitur  Evangeliis  utrinque 
juratum  est  ut,  neuteralterum  sua  de  csetero  por- 
tione  fraudet,sed  uterque  alteri  jus  suum  integrum 
ilhbatumqueconservet.  Sanealiquo  ipsorumaltero 
tamen  superstite  decedente,  jure  suo  sibi  in  partis 
alterius  recuperatore,salvo  per  omniapermanente. 
Quod  quiacoram  nobis  actumest,nos  ad  finem  pa- 
cis  cuncta  redigi  cupientes  approbavimus,ettrans- 
actioniinhuncmodum  initiee  assensum   preebui- 
mus,  ipsam  ut  in  perpetuum  convalescat,  praesen- 
ti  scripto  et  sigilli  nostri  appositione  testificando 
confirmavimus. 

EPISTOLA   CXXX. 

AI)  RICARDUM    LONDONIENSEM  EPISCOPUM. 

Venerabili  domino  fratrique  charissimo  R.  Lon- 
doniensi  Dei  gratia  episcopo,  frater   G.    Herefor- 
diensis  Ecclesiae  minister,  salutem  et  dilectionem. 
Scriptum  nosti,  charissime,  justo  quidquid  acci- 
derit,id  ipsum  minime  perturbare.Illud  enimApo- 
stoli  cordis  oculis  intuetur,bonis  in  bonum  cuncta 
cooperari  (Bom.  vni).  Unde  prospera  si  affluant 
prophetae  concinit  dicens :  Cantabo  Domino  qui  bona 
tribuit  mihi  (Psal.  xn).   Adversa  si  obvient,  illud 
cordislabiismodulatur:  Obumbraslicaputmeumin 
diebelli(Psal.  cxxxix).  Haec,  charissime,  dum  me- 
cum  reputo,  in  te  nuilius  impetum  fortunae  perhor- 
resco.  Qufle  laeta  si  venerit,  mansuete  suscipitur  ; 
adversa  siproruat,  haud  timetur.  Hujusmodimihi 
de  te  facile  persuadent  menlis  tuae  constantia  et 
yiarum  tuarum  jamdiu  nota  perfectio.Quae  siquam 
firme  speramus  radicem  suam  solo  mentistuaein- 
serunt,  te  quidem  noninluto  aquarum  multarum 
vento  agitatamarundinem.sed  invirtutum  Libano 
cedrum  firme  radicatam,tentationisflatus  inveniet. 
Nec  quidem  ista  profero,quasi  adversumaliquid  in 
temihituae  tenor  epistolae  nuntiaverit.  Nuntiatqui- 
dem  adversum  te  appellatum  etjam  factae  donatio- 
nistuae  celebrationem  solemnem  ad  dominum  pa- 
pam  interposita  appellatione  suspensam.  In  hoc 
vero  quid  advertitur,nisi  quod  animi  tui  tepor  aut 
torpor  excitatur,  aut  excutitur  ?  Nani  quihominem 
juxta  cor  tuum  inveneras,  te  in  melius  gratia  pro- 
movente.ipsum  quidemdebueras  non  tantumme- 
lius  dico.sed  et  in  te  alterumpromovisse.  Jam  fere 
sera  in  fundo  parcimonia  est,  nisi  quod   expedit 
equidem  et  necesse  est  ut  el  corporis  fatigatione 
aliquantula  torporem  redimas  tuum,  et  quod  retro 
minus  actum  est  exerente  se  et  seipsam   strenue 
exercenteanimi  virtute  perficias.Qua  in  re  non  est 
quod  triste  reputem.Ad  tempusenimaregni  hujus 
tempestate  semotus,donante  Domino,  quietum  car- 


839 


GILBERTI  FOLIOT  HEREFORD.  EPISC. 


840 


nes  iter  et  plaeidum  ;  et  virtutum  fultus  adminiculis  A  iu  j ure,  et  si  qua  in  sui  liberationem  haberet,  hoe 


summi  pontificis  faciem  videbisintrepidus,etsena 
torum  eurifiB  utique  gratiosus  assistes.  Nec  te  mo- 
veat  adversarii  tui  inpublicasjamdiugratulationes 
suscepla  facies.lndeenim  spemconcipio,  unde  de- 
sperationem  forsan  aliquis  comminatur.  Nam  si 
bene  morigeratus  et  litteratus  juvenis  inter  deos 
audiri  meruit,  etplacere,  quid  non  minus  ornato 
moribus.aut  munito  litteris  episcoposubtrahetgra- 
tiam.quin  et  ipse  quidem  ordine  longe  sublimior, 
fortunaquepotentiorinterbonossibipossitgratiam 

collocare  ?  Favorabilis  enim  reus  non  de  lucro  ca- 
ptando  seddedamno  evitandocontendis.Quod.ante 
susceptas  domini  papae  litteras  in  personam  om- 
nium  testimonio  idoneam  procuratoris  beneficio 


allegare.Quod  aequitati  concordarejudicantes.bsec 
comiti  ex  sententia  injunximus,  utstatuto  die  prae- 
dictomiliti  sui  copiam  concederet;  quatenus  et  in 
jure,  ut  dictum  est,  stare,  et  pro  se  agere  posset, 
cautione  tamen  interposita,  utnisi  eum  Ecclesiali- 
beraret,  idemcomiti  se  redderet.  Comes  vero  se 
gravari  asserens.diem  proximam  post  festum beati 
Laurentiistatuens,advestram  audientiam  appella- 
vit.  Quiavero  inhumanumvideturpreedictum  mili- 
tem  appellatione  in  longinqua  protrahi,et  tamen  in 
carcere  et  vinculis  detineri,  precessuper  hoc  sub- 
limitati  vestrae  porrigimus,  ut  comiti  injungatis  ut 
praedictum  militem  coram  vobis  statuta  die  exhi- 
beat;omnitamen  securitate  interpositat  nisi  eum 


nium  .esumouio  _uu--ea__-i   puwiuwna   _.-,._v..__.v.       -       .  .  -,.--_., 

contuhsti,  ratum  manere  desideras.  Novi  templum  B  sententia  vestra  hberavent  in  sua  vmcula  rever 


illud  justitiae,pectus  scilicet  apostolicum,unde  ad 
omnes  emanat  aequitas.modeste  omniadispensare. 
Qui  potuit  alteri  quod  tui  jurisest  non  negare,  itn- 
pensa  sibi  reverentia  debita,  non  magni  quidem 
aestimabit  tibi  quod  tuum  est  restituere.  Honesta 
et  utilia  tibi  providentur  a  Domino,et  quod  incon- 
tumeliam  adversarii  tibi  machinatur  improbitas, 
commutabitin  gloriam  bonorum  oratione  propitiata 
Divinitas.  Me  vero  ad  praesens  adeoducis  Norman- 
norum  oppressit  adventus.ut  ad  iter  istudfacultas 
non  suppetat,  etsi  voluntas  illud  omnino  suadeat. 
Ibis  ergo  sine  me.animae  dimidium  meae,  etquali- 
tate  sui  quam  praeferent  suspensumad  te  animum 
vela  quae  reportabisafficient.Quia  vero  postepisco- 


tendi.  Hoc  enim  aequum  arbitramur  et  bonum,  et 
vestraadquamappellatus  estauctoritate  dignissi- 
mum,  etnon  solum  inhochonorivestro,  sedetpaci 
nostraequamplurimumprovidebitis.Unumenimsu- 
perestquod  advertere  consultissimamprudentiam 
vestram  obnixe  deposcimus.Comes  Herefordiae  ex- 
communicatovestroWillelmo  de  Bellocampo,  per 
omnia  communicat.Qua  in  re  summe  necessarium 
est  ut  districto  tam  ipsum quam  nos  mandato  urgea- 
tis,  ut  aut  ejus  communione  et  societate  abstineat, 
aut  ipsum  paranathematis  sententiainsolvat.Viles- 
citenimanathematisauctoritas.nisietcommunican- 
tesexcommunicatiscorripiat  digna  severitas.  Undc- 
si  vestrum  circa  haec  zelum  exerceri  placuerit,  nis. 


patum  domino  papa.  et  curiae  in  nullo  servivi,  illis  c  a  pradictis  cessaverit,  excommunicatum  eum  pu 

V  t     r   ..       .     ..     .-         •  .  •        u:-„    ......„,.•._...    r.nr,rtph  t     Valftat  domiUUS  meU! 


verba  mittere  formidavi.  Quid  enim  aut  in  quem 
modum  scribam  nescio,  et  praesentiae  vestrae  scri- 
ptum  meum  modicum  conferre  non  ignoro.  ltineri 
autem  tuo  in  eo  quod  mandasti,etin  eoquodinter- 
nus  amor  suadet  amplius,  jucundissimeprovidebo. 
Interim  autem  si  honesta  se  obtulit  transactio,  ipsi 
stari  rogo  simul  et  consulo.  Valeat  dilectus  meus. 
EPISTOLA  CXXXI. 

AD  THEOBALDUM     CANTUARIENSEM     ARCHIEPISCOPUM. 

Patri  suo  et  domino  T.  Cantuariensi  Dei  gratia 
archiepiscopo,  Anglorum  primati  et  sanctae  sedis 
apostolicae  legato,  frater  G.  Herefordiensis  Eccle- 
siae  minister,  salutem  et  obedientiam. 

Scire  quae  circa  vos  sunt,  et  ad  posse  nostrum 
vobis  in  omnibusobedirecupien.es, ad  vospraesen- 
tium  latorem  dirigimus,utdetransfretationevestra, 
demora  etiam  citra  veltransmare  rescriptovestro 
certum  aliquid  intelligamus  :  adjuvante  namque 
Domino.non  in  incertum  curremus,  cum.de  vobis 
certa  noverimus.  De  caetero  rogamus,  si  placet,  ut 
causam  quae  inter  comitem  Herefordiae,  et  G.  de 
Laci  vertitur,  breviter  advertatis.  Conquestus  est 
nobis  G.  de  Laci,  comitem  Herefordiae  quemdam 
militem  suum  Ricardum  scilicet  Britonemin  quodam 
coemeterio  cepisse.Cujus  rei  probationem  miles  de 
carcere  quo  tenebatur,directis  ad  nos  nuntiis  ofle- 
rebat,  supplicans  ofticionostroliberamsibi  sui  fa- 
cultatem  ad  tempusconcedi.ut  pro  se  stare  posset 


D 


blice  denuntiari  oportebit.  Valeat  dominus  meu; 
charissimus. 

EPISTOLA    CXXXII. 

AD 

Pie  salutantis    affectum,  et  sincere  diligentii 

ofticium. 

Incolumitati  vestrae,  dilecte  frater  in  Domino 
quamquorumdam  relatucognovimus,affectu  plen< 
congratulamur,etvosapostolorumliminavisitasse 
summoquepontifici  et  curiae  sanctae  gratiose  asti 
tisse,  et  bene  consummatis  negotiis  domum  re 
measse  feliciter.animi  applausu  intimo  gaudemus 
Unde  cum  rogatu  quorumdam  scribendi  vobis  s. 
praestaretoccasio,  vobis  animi  affectionem  nost; 
significare  dignum  duximus,  quatenus  siquid  erg 
nosvestraecomplacueritcharitatinonsupplication 

utatur,  aut  preces  porrigat,  sed  in  amici  partes  s 
potenter  extendens,  suo  potius  utatur  imperic 
quam  aliquatenus  precis  oblatae  blandiaturofficic 
Hiuc  quoquespemimpetrandiconcipimus.siben 
gnitati  vestrae  noslrumaut  amici  nostri  desideruu 
exponamus.Est  autemapudvos  quidam  familiari 
noster,  Petrus  videlicet  clericus  Rogeri  de  Mand 
quem  tuitioni  vestrae  et  patrocinio  devotio  nostr 
commendat,  supplicans,  ut  liberalitatem  quam  i 
eum  dominus  suus  in  ecclesiis  quibusdam  conferi 
disposuit,  auctoritate  vestra  quantum  permitt 
ratio  stabiliatis.  Quatenus  ipsum  servitio  semp' 


841  epistol^:. 

obnoxium,  et  nos  gratiae  debitores  habeatis.  Va- 
lete. 

EPISTOLA  CXXXIII. 

AD  RICARDUM  LONDONIENSEM  EPISCOPUM. 

Venerabili  domino  fratrique  charissimo  R.Lon- 
doniensi  'Dei  gratia  episcopo,  frater  G.  Herefor- 
diensis  Ecclesiae  minister,  salutem  et  dUectio- 
nem. 

De  negotio  vestro  mihi  non   ad  praesens  aliud 
occurrit  nisi  ut  si  honesta  se  obtulerit  transactio, 
stetur  illi.  Tu  autem,  propositum  iter  arripiatis,  et 
adversantes  vobis  in  campo  Martio,juvanteDomi- 
no,  cornu  justitiae  ventiletis.  Lividorum  latratuum 
Scyllas  undique  erumpentes  audimus  ;  omni  aura 
sancti  Spiritus  flante,  prospere  enavigabitis.Si  ne- 
cessitas  expetat,  bonum  est  in  stuporem  etiam  et 
miraculum  domino  papse  servire,  quam  in  certa- 
mine  ccepto  succumbere.  Duradicimus,  cum  longe 
meliora  speremus.  Quia  et  dura  scripsit  dominus 
papa,quaetamenomniaprgesentibusetpuIsantibus 
nobisapostolicamansuetudinetemperandaprocerto 
credimus.  Valete,  statein  fide,viriliter  agite  (1  Cor. 
xvi) ;  et  Deus  pacis  conterat  omne  Satan  sub  pedi- 
bus  vestris  velociter.  Amen.  Monachum  nostrum 
ad  vos  mittimus,  ut  status  vestricertitudinemreci- 
piamus. 

EPISTOLA  CXXXIV. 

AD  ROBERTUM    COMITEM   GLOCESTRl^E. 

G.  Dei  gratia  Herefordiensis  episcopus,  Roberto 
Glocestriae  illustri  comiti,  pacis  et  justitiae  comi- 
tatum. 

Inter  meriti  vestri  laudabiles   titulos  id,  dilecte 
comes,speciali  quadam  lampade  pura?  lucis  irradiat 
quod  in  locis  vestree  potestatis  Ecclesiam  Dei  be- 
nigne  fovetis  ac  protegitis,  et  pacem  servientium 
Deo,  non  vili  rubiginosi  aeris  conductus  pretio,  sed 
liberalitatementis  purissimaconservatis.  Quiavero 
datumoptimum  et  omnedonumperfectum  desursum 
est,  descendensa  Patre  luminum{Jac. i),hoc  procul 
dubiobeneticium,  non  vobis  de  terradeorsum,  sed 
de  coelo  sursura  collatum  est,  quod  unus  inter  regni 
hujus  potentes  etnobiles,  sapientia,  moribus,hone- 
state  praefulgetis,  et  ipsiauctori  vit<e  vestrae  condi- 
gnos,  et  audimus,  fructus  eundo  semperin  melius 
ubertim  exhibetis.  Hoc  quia  thesauri  ccelestis   est 
donum,  eo  conservandum  est  diligentius  et  obsi- 
gnandum.  Equidem  mihigratulor  etcongaudeo  Do- 
minura  Jesum  subbysso  etpurpura  sibi  apudvos 
doinicihum  invenisse,ethominem  licetastate  juve- 
nem,sensutamen  maturura.inter  regnihujus  male 
corruptos  principes  absque  vitii  corruptela  inces- 
sisse,  et  paci  potius  et    sapientiae  quam  ludibriis 
juvenihbus  solhcitam  operam  laudabiliter  impen- 
disse.   Hoc  est,   dilecte   comes,  quod  vobis  apud 
ueuni  gratiacolloeat.quodvobis  religiosarummen- 
tmm  vota  conciliat,  quod  vobis  Deo  famulantium 
nonorationes  solum,  sed  etiam  soliloquia  sancta 
commumcat.  Optamus  itaque,  ut  qui  bene  currere 
mcoepistis,   cursum  optime   consummetis,    et  ab 


—  AN.  U48-61.  m 

A  inspectore  cordium  et  largitore  gratiarum  toties 
sibi  et  Ecclesiae  suae  exhibitae  reverentiae  condigna 
preemia  in  illa  die  reportetis.  De  caetero  supplicat 
vobis  per  nospaupercula  Winchelcumbensis  Eccle- 
sia,  ut  apud  aedituum  vestrum,  Petrum  de  Salte- 
mareis,  pervosgratiam  inveniat,  etpaci  ejus  apud 
ipsum  pietas  vestra  provideat.  Quam  si  exaudieri- 
tis,  tam  ipsos  obuoxios  servitio  quam  nos  gratiae 
debitores  efficietis.  Valete. 

EPISTOLA  CXXXV. 

AD.  R.   DE   WIRECESTRJjE. 

G.  Dei  gratia  Herefordiensis  episcopus,  charissi- 
moamico  suo  R.  de  Wirecestria,  salutem. 

Quod  laboranti  famaemeae  amicali  condoletis  af- 
fectu,multimoda  gratiarum  actione  remunero,sola- 
B  men  infortunii  reputans  eam  quam  in  vobis  expe- 
rior  amicitiae  veritatem.  Verumtamen  vos  eum  esse 
cupio,qui  dolenda  doleat.nondolendaaequanimiter 
ferat.Unonamqueraptanturerrorequamplurimi,ut 
nisi  voluntati  suae  quaecunque  f  uerit  pareatur,sibi  ju- 
stitiamfierinullatenus  arbitrarentur.  Himihisi  de- 
trahant,  si  famam  meam,  quaecunque  est,  lividis 
latratibusmordendodilanient,  aequanimiter  fero  et 
dummecumratiofaciat,dumjurisformaconcordet, 
omnes  hos,  velute  quadam  rationis  et  intelligentiae 
superioris  arte  despicio.   Non  enim  quam   multis 
displiceam,sedqualibusattendo.  Vos  quoque  diffi- 
cilemhabere  volo  aurem  ad  crimina.  «  Ad  poeni- 
tendum  properat  cito  qui  judicat.  »  Si  minus  quam 
oportueritegi ;  si  excessi,  ipsi  judicate  ;  ipsi,  quaeso, 
C  decernite.Cumpervenitadme,comitem  Herefordiae 
milites  vestros  in  ecclesia  Eveshamensi  cepisse, 
sperabam  me  Wigorniensis  Ecclesiae   vicarium  et 
nostrum  super  haec  spectari  et  exspeclari   debere 
judicium.  Inde  est,  quod  diem  personatibus  statui, 
ipse  quoque  in  medio,  ut  sperabam,  cogniturus  et 
judicaturus  resedi.Meisibidem  e  manibus  judiciaria 
potestas  sublata  est,  et  Wigorniensis  archidiaconus 
plenitudinem  potestatis  hujus  adeoadse  pertinere 
protestatusest.utinteripsum  et  dominum  Cantua- 
riensem  nullum  omnino  medium  admitteret,  om- 
nesque  personasquae  convenerant,  conjurando  et 
contestando  a  me  prorsus  averteret.  Sic  dominum 
Wigorniensem  in  suo  discessu  statuisse,  sic  plena 
auctoritate  sanxisse,multorumtestimonio  affirma- 
D  bat.  Quid  mihi  inter  haec  ?  Me  sibi,  in  judicandis 
Ecclesiaecausis,  inferiori  quodam  gradu  inferiorem 
submi  ttere  episcopalis  dignitas  non  ferebat.  Pari  ve  - 
ro aut  superiori consistere  commissa  sibi  potestas  et 
gloria  non  sinebat.  Damnum  vestrum  et  militum 
vestrorum  R.  advertitis,  sed  si   mihi  praedictus  ar- 
ehidiaconus  in  faciem  conspuit,  illud  plane  negli- 
gitis.  Jam  judicate,  jam  decernite  quid  mihi  agen- 

dumsupererat?NunquidinipsaEcclesiajudicandi, 
quae  nec  me  judicera  agnoscebat,  nec  mihicausas 
judicandas  commitebat  ?  Culpa  quippe  est  immi- 
sceri  negotio  ad  senon  pertinenti.  Sed  hic  fortassis 
objicies,puidquid  archiediaconusille  proclamaret, 
Wigorniensis  tamen  Ecclesiae  vicarius  eras,  et  si 


843 


GILBERTI  FOLIOT  HEREFORD.  EPISC. 


844 


auidinordinateabipsoetiampronuntiatumfuerat,  AUnde   manifeste  cognoscitur  post  appellationem 


in  ipso  vindicare  el  punire  debueras.  Bella  mihiR 
moves.  Plane  tibi  illud  respondeo,  non  est  mihi 
tibiatanti.  Onus  mihi,  nonhonoremeestimoalienis 
implicari  negotiis.  Obsequium  mihi  preestitit,  qui 
me  huic  curae  subduxit.  Agant  magna  sua  quibus 
commissa  sunt,  mihi  pauca  mea  sufficient,  felices 
illos  sua  sequantur  praeconia  ;  mihi  semperanimo 
sedeat,  aut  nullis  aut  veris  laudibus  delectari.  Age 
ergo  el  me  lacerantium  dentibus  jaro,  si  placet,eri- 
pias,  et  qui  mali  nil  merui,  detrahentium  verbis 
suffocarinonpermittas.Habenttuiquem  sequentur, 
a  quo  suas  exposcant  injurias,  qui  vigore  justitiae 
peccata  puniat,  lapsa  reparct,  amissa  restauret, 
quem  suis  extollant  praeconiis,  si  bene  fecerit,  sin 
autem  male  heec  et  inveniet.  Volo  tamen,  ut  quod  b 
actum  est,  intelligas.  Dies  comiti  Herefordiae  ado- 
mino  archidiacono  statuta  est,  et,  audilis  allega- 
tionibus  partium,  sententiadicta  est.  Sententiaeco- 
mes  paruit,  et  a  judice  absolutus  discessit.  Quid 
Ubi  judicium  illudcontulerit,  satisnosti.  Egounum 
scio,  quia  litteris  domini  legati,  quas  misisti,in  co- 
mitis  praesentia  perlectis,  comes  statim  ad  ipsum 
legatum  appellavit,  se  nimium  gravariasserens.eo 
quod  causa  super  qua  judicio  Wigorniensis  archi- 
diaconi  et  ecclesiae  stetit,  per  omnia  paruit,  denuo 
adversus  eum  instauratur,  et  rediviva  suscitatur. 
Habet  prae  manibus  quod  scriptum  est :  Impetrata 
rescriptanon  placet  admilti.si  decisae  seniel  causae 
fuerint  judiciali  sententia,  qaam  provocatio  nulla 
suspendit.sed  eosqui  taliascriptameruerintetiam  c 
a  limine  judiciorum  expelli.  Sed  jam  item  inflain- 
maberis,et  nisipostfactum  appellationemincomi- 
tem,  quem  judex  vester  absolverit,   interdicti  aut 

anathematis  sententiam  tulero,  me ,  me 

justitiae  ecclesiasticae  contemptorem,  me  tuorum 
causam  damnorum,  non  tuo  quidem,  sed  tuorum 
judicio  reputabis.  Quod  sifeceris,patientiam  mihi, 
molestiam  tibi  necessariam  eestimo.  Verumtamen 
inter  molestiae  fines,  te  laudabiliter,  quaeso,  con- 
tineas.  Si  quidem  militarime  crederum  usquequa- 
que  negotio,  quia  te  in  hujusmodi  satis  expertum 
non  ambigo,consiliumin  hoctuumomni  jucundi- 
tate  complecterer.  Tu  quoque  quia  in  campumlit- 
terarum  et  causarum  ecclesiasticarum  non  medio- 
criterimpegisti,  amici,  quaeso.consiliumne  despi- 
cias.  Nam  quia  in  rebushujusmodi  meam,  ut  ita 
dicam,  aetatem  consumpsi,  mihi  aliqua  saltem  ma- 
gisterium  hoc  jure  quodam  videor  vindicare.Scri- 
ptum  noveris  charissime  :  «  Novum  quod  postulas, 
nonest,  quodetsi  rescriptimei  auctoritas  interces- 
serit,  provocandi  tamen  facultas  non  denegetur.» 
Hinc  quidem  patetpost  susceptas  domini  legatilit- 
teras,  me  comitem  ab  appellatione  prohibere  non 
potuisse.Itemlocopost  illumproximo  scriptumno- 
veris  :  «  Appellatione  interposita,  licet  ab  judice 
repudiata  sit,  in  praejudicium  deliberationis  nihil 
fieri  debere.et  in  eo  statu  omniaessequo  tempore 
pronuntiationisfueruntseepissimeconstitutumest.» 


factam,  mihi  quidquara  circa  statum  appellantis, 
autinterdictoautanathemateinnovarenonlicuisse. 
Sed  id  fortasse  a  sententia,  non  abexsecutione  sen- 
tentia  appellanti  non  attribuisse.  Sed  scriptum  no- 
veris  ;  quia  judicati  exsecutio  suspendi  solet,  si 
falsisallegationibuscircumventam  esse  religionem 
judicantis,  is  contra  quem  judicatum  constat  esse 
promiserit.Quod  quia  comes  die  proximo  post  festum 
beati  Laurentii  se  facturum  asserit,  nos  ut  a  nostra 
ad  praesensjurisdictioneelapsum  inconcussumdi- 
mittimus.et  ipsum  una  cum  litteris  nostris  ordinem 
reigestee  continentibus,dominolegato  juxta  legum 
etcanonum  auctoritatem  committimus.  Valete. 
EPISTOLA   CXXXVI. 

AD    A.    LINCOLNIENSEM    EPISCOPUM. 

Venerabili  domino  fratrique  charissimo  A.  Lin- 
colniensi,  Deigratia,  episcopo;  frater  G.  Herefor- 
diensis  Ecclesiae  minister,  salutem. 

Spe  fruendae  visioois  et  allocntionis  optatae  cur- 

rentes  Presteberiam  jam    veneramus.   Suspendit 

desiderium  nostrum  fatalis  adversitas,  et  vos  alias 

trahente  necessitate,  allisus  ad  eam  nostri  cursus 

impetus  contra  votum  et  velle  nostrum  cohibetur. 

Scribimus  autem  vobis  in  amoris  experimentum, 

imo  omnium  amicitiarum  gratiam,  quatenus  co- 

gnatum  nostrum  et  amicum   G.  Koliot,   in  causa 

quae  supra  Ecclesia  sua  ad^ersus  eum  instituitur, 

sustentetis,  et  vestro  et  vestrorum  consilio  eatenus 

sustentari  faciatis  ;  quatenus  absentiam  nostram 

vestra  illi  praesentia  suppleat.et  an  quidquampos- 

simus  apud  vos,  impensa  sibibenignitate  etgratia, 

recognoscat.  Ad  pedes  vestros,  quos  ipsi  manibus 

libentius  amplecteremur.quiahoc  ad  praesens  non 

possumus,  deprecatorias  has  supplicando  deponi- 

mus,  habituri  de  exauditione  gloriam,  aut  de  re- 

pulsa  confusionem  non  modicam.  Deca.tero,si  no- 

bis  secretum  aliquod  scriptorum   non  communi- 

candum  consilio  intimare  placuerit,   antiquorum 

reminisci  studiorum,  etscholam  vel  admomentum 

repetere,  et  proprio  exarare  manu  non  taedeat,  ad 

quod  sensus  nostri  tenuitas  re  alii  non  communi- 

cata  respondeat.  Valete . 

EPISTOLA  CXXXVIL 

AD  RICARDUM  LONDONIENSEM  EPISCOPUM. 

Venerabili  domino  fratrique  charissimo  R.  Lon- 
doniensi,  Dei  gratia,  episcopo,  frater  G.  Herefor- 
diensis  Ecclesiae  minister,  salutem. 

Paci  vestrae  congratulor  qiue  cum  Joanne  refor- 
mataest.  Opto  autera,  utquae  nuper  exorta  sunt, 
discreta  alicujus  interveniente  prudentia.paciticen- 
tur.  Contristor  autera  et  totius  consternor  animo, 
quod  talia  adversum  vos  permisistis  erumpere,  qua. 
omnia  suffocasse  mediocris  quidem  dum  tamen  pro- 
vida  circumspectio  potuiseet.  Nam  licet  falsa  sint 
quae  dicuntur,quae  tam  jactantur  in  vulgus  malam 
orationisfabulampermultorumauresdissemioant. 

vEstinio  vero  necessariam  domini  Lincolniae  indu- 
striam,  ut  ipse  quocunque  poterit  modo  Henncum 


845 


EPISTOLE.  —  AN.  1148-61. 


,'  ad  se  evocet,  et  negotio  incumbat  eatenus,  ut  quae 
motus  iracundiaproluJit,conversus  ad  cor  etdese- 
rat,  et  a  proposita  intentione  simul  etappellatione 
discedat.  Quod  equidem  obtinere  sapienti  non  erit 
difficile,  qui  lapidem  noverit  omnem  movere.  Di- 
cere  namque  lereest,  sedepiscopum  aut  honestum 
clericum  in  hujusmodi  convincere,  ejus  certeviri- 
bus  impossibile.  Formidandum  sibi  equidem  ne 
l  pcena  quam  in  alterum  intentat,   iu  semetipsum 
[obruat  et  involvat.  Quidquid  tamen  egerit,  vobis 
dominum  papam  adire  necesse  est,  quod  multo 
honestius  faceretis,  oblitteratis  qute  objecta  sunt 
fconfessionepoenitentis.  De  caetero  vobis   ad  collo- 
j  quium  occurrere  apudOxfordiamdie  Mercuriipro- 
jxiroapost  Assumptionem  beatee  Virgis  paratus 
sum.  Sed  aditerquod  exigitis,  omnino  certe  impa- 
ratus.  Nam  etsi  in  pace  sunt   quee  possideo,  ipsi 
tamen  conservandae   necessariam  meam  omnino 
preesentiam  intelligo.  Quametsi,  me  absente,  non 
turbari  contingeret,  residuumtamen  locustae  apud 
inos  brucus  adeo  comederet,  ut  post  brucum  quod 
comedat  erucajam  non  inveniat.  Valete,  et  collo- 
quionostro  si  fuerit,  dominum  Lincolniensem  vo- 
cate. 

EPISTOLA  CXXXVIII. 

AD  GILBERTUM   DE   LACF. 

G.  Dei  gratia  Herefordiensis  episcopus,  domino 
GilbertodeLacLagendo  bene  commodasalutisob- 
;tinere. 

Mandavit  mihi  dominusmeus  rex  ut  canonicam 

wbis  justitiam  facerem  de  comite  Herefordice,qui 

nilites  vestros  in  ecclesia  et  coemeterio  captos,di- 

;:itur  ad   redemptionem    compellere.  Qua   in  re 

iciatis,  quod  inquantum,salvo  ordinemeo.potero, 

Jraeceptioni  regiee  libenter  parebo.  Sedjuxta  sta- 

»utalegum,juxtaauctoritatem  sacrorum  canonum, 

nihiin  re  ista  nihilampliuslicetfacere,quam  quod 

;inte  susceptas  litteras  constat  a  me  factum  esse. 

piein  enim  causee  huic  statui,  partium  altercatio- 

jiem  [audivi],super  auditis  judicavi;  etquia  nemi- 

lem  ab  appellatione  prohibere  possum  aut  potui, 

ppellationem  comitis  adversus  remjudicatamau- 

ivi.  Factaappellatione,hoc  justum  est,hoc  cano- 

icum,  ut  nulla  audacia  ute  amplius  de  causa  hac 

itromittain,  nisi  ut  litteras  totam  fere  seriem  con- 

inentes,  adjudicem,  ad  quem  appellatum  est,per 

lartem  utramque  transmittam.  Has  vero  litteras 

[uee  etiam  apostoli  vocantur,  post  appellationem 

tatim  tam  comiti  quam  militibus  vestris  obtuli, 

[uas  quia  non  suscepitis,  in  ipsa  appellationis  die 

ainus  forsitam  obtinebitis.  Ultra  hoc  non  mihi  de 

ioc  licet,  quam  minimo  clerico  episcopatus  mei. 

estorautem  ipsam  veritatem,  queeDeus  est.quod 

isime  comesper  appellationem  interpositam  im- 

edisset,  nec  amore,  nec  odio,  necullaomnio  gra- 

.asententiain  eumdilata  fuisset.Quodverocontra 

(Ppellationem  nihil  possim,  si  mihinon   creditis, 

|3sum  ecce  canonem  audiatis:  «  Si  quis,  spreta  ju- 

;  icis  auctoritate  adquem  appellatum  est,  rem  a  se 


346 


A  etiam  legitimejudicatam,nihUominusexsequendo 
impleverit,  ipsa  quafulgebat  judiciaria  potestate  se 
eximit.  »  Item  alibi   scriptum  est :  «  Appellatione 
interposita,  licet  et  ab judice  repudiata  in  preejudi- 
cium  deliberationis,nihilfieri  debere  et  ineo  statu 
omnia  esse,  quo  tempore  pronuntiationis  fuerunt, 
ceepissime  constitutum  est.  Unde  manifeste  cogno- 
scitur  post  appellationem  factam,  »  etc.  Si  enim 
oves,  aut  boves,  aut  ceeterahujusmodi  amittimus, 
dante  Domino,  recuperare  poterimus.  Quod  siper 
inscientiam,fatuitatem aut  contumacem  inobedien- 
tiam ab episcopatu  et  ordine  semel dejecti f uerimus, 
qui  alium  nobis  det,  non  faciie  inveniemus.  Unde 
nobis  melius  in  hujusmodirebus  quaatamcunque 
jacturampati,quamcircaordinempericlitari.Quod 
B  si  meum  vobis  placeret  audire  consilium,  non  oc- 
casionem  queereretis  adversum  me,  quia  ego  Deo 
gratiasad  omnem  fortunam  e  prosperam  et  adver- 
sam  paratus  sum  ;  et  quanto  minus  habeo,  minua 
certe  timebo,  et,  adjuvante  Domino,plus  potero.  Si 
litteras  quas  supradixi  acciperetis  a  me,  et  diem 
statutum  exspectaretis,  et  armigeros  R.  Britonis,et 
milites  captos  ad  archiepiscopum  mitteretis;quia, 
juvante Domino,  ipsum  ibi facta probatione  liberare 
poteritis,  et  qui  ex  parte  mea  aderunt,  ad  hoc  uti- 
que  non  nocebunt.  De  hoc  quod  mandat  mihi  rex, 
utadmemoriamreducam  de  duobusbobusquidin 
ejus  preesentia  actumsit,  bene  utique  in  memoria 
habeo.Quia  causamquamhabebam  adversumvos, 
ipso  etiampostulantenonremisi,  sedarchiepiscopo 
q  se  postea  intromittentein  bonumrespectumposui. 
De  hoc  mandato  archiepiscopi  hoc  respondebo,  quod 
si  appellationem  ad  se  factam  cognovisset,  nihil 
utique  de  re  ista  preecepisset.  Hoc   itaque  est  ipsi 
obedire  rei  ipsius  seriem  aliquid  innovetur,  ipsi  in 
omnibus  aperire  quidquid  in  nos  dixeritis.  Vos  ta- 
menvalere  optamus. 

EPISTOLA  CXXXIX. 

AD  DAVID  MENEVENSEM  EPISCOPUM. 

G.  Dei  gratia  Herefordiensis  episcopus,  venera- 
bili  fratri  et  amico  David,Menevensi  episcopo,  sa- 
lutem  et  dilectionem. 

Quam  jucundum,  quam  situtilepacis  et  concor- 
diae  bonum  facile  dignocsitur,  si  ex  contentione  et 
discordia  quantadamnaproveniant,  diligentiusat- 
~  tendamus.  Nam  si  motus  varios,  et  quae  nos  pre- 
munt  undiquebellaattendimus,patetliquidoquam 
sitpericulosum  Ecclesiae  onus  super  onus  assum  ere; 
etpreeterexteraquee  premunt,  intestinasibi  praelia 
commovere.  Inde  est,  quod  siplacet  vobis  consiliis 
nostrls  acquiescere,sollicite  daremusoperam  inter 
vos  et  dominum  Landaviensem,pacis  modum  ali- 

queminvenire.Quodquiafacilenonestnisiinlocum 
simul  tres  conveniremus,  precamur  locum  nobis 
designari,quoconvenientibus  nobispossitinter  nos 
de  vestrapace  tractari.Quod  siad  hoc  Herefordiam 
deiegeritis,  die  quacunque  ad  hoc  statuetis,  aderi- 
mus,  nec  apuddominumLandaviensem  cessabunt 
preces  nostrae,  quousqueetipsumadessefaciamus. 


847 


GILBERTI  FOLIOT  HEREFORD.  EPISC 


848 


Noverit  autem  dilectio  vestranos  in  eumdem  hunc  A  dit.  Cumque  omniumsententiacon  [sentiente]  de 

modumdominoLandaviensiscripsisse.etplacitum  cernerctur,   eequum  jurique   fore  consentaneum 

utriusque  vestrum  et rescriptum  exspectare,  Valete.  utrique  parti  diem  statui,  remque  sufflcienter  audi- 

H  EPISTOLACXL.  tam  judicioterminari,  abbas  conquerensnon  lllico 

adwillelmum  abch.diaconum'  londoniensem.  sibi  quee  petebat  restitui,  adappellationemconvo- 

G   Dei  gratia  Herefordiensis  episcopus,  dilectis  lavit.  Si  quid  igitur  in  sic  data  sententia  corngen- 

sui- Willelmo  Londoniensi  archidiacono  etmagistro  dum  noveritis,  ipsi  juxta  datam  vobis  sapientiam 


Henrico,  salutem. 

Juxta  illud  Salomonis,  multiassistunt  coramfa- 
ciem  principum,  sed  omnium  sententia  ex  Deo  pro- 
cedit.  In  ejus  manu  corda  sunt  regum  ;  et  ipse  ea, 
cum  vult,  ad  omne  quod  dispomt  inflectit  (Prov. 
xxi).Indeest,quodsinegotio,quod  viriliter  assum- 
psistis,  suum  dominusrex  nondum  praebet  assen- 
sum.nontamen  desperandum  vela  proposito  en. 


corrigetis,  vestroque  parituris  mandato,  quod  li- 
bueritinjungetis.  Valeat  dominus  meus  et  Paterin 
Christo  charissimus. 

EPISTOLA  CXLIL 

AD  EUMDEM. 

Patri  suo  et  domino  T.  Dei  gratia  Cantuariensi 
archiepiscopo,  Anglorum  primati,  et  sanctee  sedis 


i-esTlle^dum  est.cum  sit  facillimum  Deo,cor  ejus  et  B  apostolicee  legato,  fraterG.Herefordiensis  Eccleshe 


animum  ad  id  quodsibiplacitum  fuerit,  inclinare. 
Quod  in  negotio  summum  est,  jam  complestis  ; 
obsecro  necuraminima  deficiatis.  Canonice  cele- 
brata  electio,  defectu  vestro  ne  deficiat,  quse  cito 
plenum  robur  habitura  est,  si  ipsi  nequaquam 
defeceritis.  Quo  enim  vobis  major  vel  apud  Deum 
gratia,  vel  apudhomines  gloria,  causamDei,  post- 


minister,  salutem  et  obedientiam. 

Causam,  Pater,  actam  apud  nos,  et  facta  ad  vos 
appellationesuspensam,sublimitativestraenotifico, 
Quatuor  milites  Roberti  de  Laciadversus  comitem 
Herefordiee  hoc  apud  nos  in  querelam  deduxerunt, 
quod  ipse  comes  eos  in  ccemeterio  quodam,ad  quod 
ejus  timoreconfugerunt,  violentercaptosad  redem- 


_ratia,  vei  apuauoiuiii-- gi~na,  _a__-__-^-.,  ^ —         *  -  ,         i___:l: 

positis  omnibus,  vi.i_.t_r  Inchoasse,  eo  abundan-      ptionem  compulent,  supphcantes  officio  vestro  sibi 
rU3Ui  '  ...  ,     ,  __,.  i  r__n        -Kio*Q -_ct;tn   comio  nf  nh  nstir»  p.vn  sosecclesiee  de 


tior  secutura  est  confusio  ;  si,  quod  absit  !  forti 
tudinis  spiritu  destituli,  ab  eo  quod  vobis  domini 
papae,  et  omnium  fere  conciliat  corda,  recedetis. 
Confortetur  itaque  cor  vestrum  in  Domino  (Psal. 
xxx)  charissime,  etjuxta  vias  quas  vobis  aperiet 
Dominus,  quod  ccepistis  explete,  et  de  nobis  in 
quantum  facere  possumus,  in  negotio  amici  confi- 

dite.  Valete. 

EPISTOLA  CXLI. 

AD  THEOBALDUM  CANTUARIENSEM  ARCHIEPISCOPUM. 

.Patri  suo  et  domino  T.  Cantuariensi  Dei  gratia 
archiepiscopo,  et  Anglorum  primati,et  sedis  aposto- 
licee  legato,  frater  G.  Herefordiensis  Ecclesiee  mi- 
nister,  salutem  et  obedientiam. 

Mandastis  nobis,  ob  querelam  abbatis  et  mona- 
chorum  Combremarum,  quatenus  Herebertum  de 
castello  Halgod  conveniremus,  et ut  praedictis  mona- 
chis  locum  qui  dicitur  Prena,  restitueret,  et  omnia 
in  eodem  loco  sibi  ablata  redderet,  commoneremus 


ablatarestitui,seque  ut  ab  ostio  evulsosecclesiee  de 
manu  comitisliberari.  Comesvero  se  eos  extracae- 
meterium  cepisse  ,etob  hoc  ad  redemptionem  legi- 
time  compulisse  respondebat,  ut sibi  in  insidiis  posi- 
tos.Excommunicationietiamquapacis[sanctarum] 
dierum  violatores  tenentur  obnoxios.quipacenon 
r  servataEcclesiaeipsasanctiPentecosteshebdomada, 
sub  sacro  IV  Temporumjejunio  nocteadquamdam 
domum  ejus  capiendam  venerant,  et  in  opere  suo 
comprehensi  tunc  [in]  manus  ipsius  inciderant, 
Preeterea  quo  dictis  ejusfidem  certius  haberemus 
comes  se  testium  idoneorutn  assertionem  probatu 
rum, quoddictum est,  adjiciebat. Hancquoque pr 
bationem  quod  eos  extra  ccemeterium,  scilicet  in  m 
leficio  quodsibimoliebantur  cepisset,sponte  sem 
et  seepius  offerebat.  Scientes  utique  de  manifest 
et  occultis  aliter  atque  aliter  judicandum,  tam  cle 
ricos  quam laicos ejusdem loci  adj urantes nil  potui 
mus  reperirevestigii,  quonobis  veritas  elucescere 


ineodem  locosiDiaDiaiareaaerei^uuiiiiuuci-uau-.      — _- ■-     «?  •  »  .  ,u^^At; 

Quodcum  perlatumfuissetadnos,  monachis  man-  D  Congruebat  namquetempusmysteno,e     ubnoct. 

dati  latoribus  persuasimus,  ne  litem  hanc  absente      conticinio  fuerat  opus  perpetratum.  AttendenU 

etiam  quia  agentiincumbitprobatio,et  quod  is  qi 
agit,  probationes  affere  debeat,  quibus  id  prob 
quod  intendit,  et  ob  hoc  a  militibus  sciscitant» 
quam  ejus  quam  intendebantincomitemprobati 
nem  afferant,  nihil  aliudinvenimus,nisi  quod  tr 
eorum  mutuis  volen  testestimoniis,  singuli  dn 
ejusdem  litisconsortestestes  in  sueeintentionisa- 
sertionem producebant.de quanto  nihil  adjicienU, 
nisi  quod  eum  nonin  coemeterio,  sedper  ccemel' 
rium  duci  conspexerant.  Cumque  super  hoc  tes- 
moniofuissetahquandiudisputatum,ipsum  tandd 
minusconveniens  reputavimus,  tum  proptersi- 


abbate  suo  inchoarent,  et  exspectato  de  transma- 
rinispartibusejus  reditu,actionem,  ipso  preesente, 
instituerent.  Ipsis  itaque  huic  consilio  acquiescen- 
tibus,  rem  ipsor  um  consensu  distulimus.Nuper  vero 
cum  apud  Ledele  ob  queedam  negotia  sederemus, 
Dobremarum,  de  cujus  reditu  nihil  ante  novera- 
mus,  interfuit.  Qui,  cum  ibedem  adversus  priorum 
deWeneloc  conquestus  fuisset.  quod  prior  ipse 

monachos  suos  de  loco  quiPrena  dicitur et 

nonsolum  ipsorumpecora,  sedet  calices,et  libros, 
et  vestimenta,  totamque  domus  eorum  suppellecti- 
lem  abstulisset ;  prior  dilatoriam  opponens  exceptio- 


iemaDsiuiisse.;prioruiiaiuiid_-<jup_ii_u.-__--_«._        —  - 

nem,  sibi litem  hanc nequaquameditam,  neque  se      pectam  mutu,  beneficn  vicissitudinem,  tun   qi 
superhocad  respousionemcitatum  fuisse,  respon-      unusquisquemcausahaoadversuscomitemactori 


849 


EPISTOLyE.  —  AN.  \  148-61. 


850 


se  pariter  exhibeat  et  testem.  Et  quia  frequenter 

limpunita  foret  ex  lege  malitia,  si  d in 

flagitio  honesta  de  se  comminiscentibus,  multis  in 
uunc  modum  testimoniis  uti  concederetur.His  ita- 
que  circa  probationem  deficientibus,  nobisque  eo- 
rum  probationem  nil  certum  indagare  valentibus, 
comiti  probationem,  quam  in  jure  obtulerat,adju- 
iicavimus,  ut  sic  finem  controversiae  poneremus. 
Haec  sentenlia  estquam  tulimus,cujus  exsecutioni 
priusquam  lata  foret,  se  comes  obtulit.  Postquam 
ata  est  ad  audientiam  vestram  post  octo[dies]ap- 
pellavit.  Hancitaquejuxta  datamvobissapientiam, 
autcorrigetis,  si  placuerit,  aut  si  de  jure  quoquo- 
iiodo  stare  potest,  roborabitis.  Noster  enim  potest 
iculus  caligasse.ettamen  sorde  corruptivelgratia 
Qihiljudicavimus,sed  in  eumdem  modum  multa  a 
'atribus  judicata  non  ambigimus  :  ut  actore  circa 
orobationem  vacillante.reo  juramentum  velobpur- 
;ationein,  velcausam  aliquam  nocivamdetulerint, 
icquejurgiis[finem]  imposuerunt.Scriptum  tamen 
lovimus :  «  Actore  non  probante,  reus,  etsi  nihil 
raestiterit,  obtineat.  »  Inde  quoque  prosequimur, 
[uia  si  reus  nihil  praestans  obtinet,  multo  magis 
nultorum  probationem  praestans  obtinebit.  Judex 
[uoque  ratione  motus,  reo  saepius  defert  juramen- 
um.  Nos  quoque  et  ad  haec  commovit  haec  ratio, 
lagrabat  adhuc  sacrilegium  a  comite  in  ecclesia 
Iveshamensi  perpetrafum.Crescebat et scandalum. 
pud  Leonis  monasterium  ob  similem  comitis  ex- 
essum.Quorumdam  etiam  qui  capiendis  ipsisuna 
lumcomite  adfuerunt,  secretaconfessione   queri- 
loniam  militum  veritate  niti  cognovimus.  Quibus 
jmnibus  moti,  comitem  probatione  jam  dictaone- 
aviinus,  qui  militum  probationem  adversus  euin, 
i  ipsa  forma  jurisadmitteret,  libentiussuscepisse- 
ius.  Valeat  dominus  meus  et  Pater  in  [GhristoJ 
harissimus. 

EPISTOLA  CXLIII. 

AD  n.  LINCOLNIENSEM  EPISCOPUM. 

Veuerabili  domino  fratrique  charissimo.  R.  Lin- 
j)lniensi  episcopo,  G.  Herefordiensis  Ecclesire  mi- 
Jister,  gaudia  pacis  et  salutis. 

Jejunanles  et  abstemii  conspectuvestro,charissi- 
le  Pater,  et  alloquio,  quinquejammensiuminter- 
dlo  caruimus.  Unde  si  bene  valetis  aut  se- 
ls  est  significari  nobis  petimus,  ut  aut  gaudium 
>mmunicetur  ex  prosperis,  autsi  resaliterest.  Al- 

rutroquoad  possumus  humerum.  supponarnus  ad- 

Jrsis.  Laeta  quippe  nobis  dies  caeterisque  serenior 

ucescit,  qua  vobis  successisse  cognoscimus.  Ad- 

:rsa  vero  quae  nuntiat  caligine  nos  obducit,et  in- 

>fvit  amaritudine.  Praestetur  igitur  animo  deside- 

Qti  solatium  etreferatur  ad  nos  chartula  destatu 

t  incolumitate  vestra,  reportans  utinam  verbum 

pnum,  denobisveronisiqualiasunt  nuntiare  non 

pssumus.Capitis  infirmitatecontinua  laboramus, 

t»iumonitorium  habentes  a  Domino,ul  advertamus 

>n  esse  perpetuum  quod  interna  pulsautis  manu 

mjamconstat  esse  commotum.De  caeteromagno 


A  frequentiquecommonemurimperio,  duciNorman- 
norum  assistere,  et  sibi  placitisobtemperare.  Quod 
sihucusque  distu!imus,incolumi  lamen  statuultra 
Dominicam  invocavit  me,  amplius  declinare  non 
possumus.  Assistemus  igitur  imperanti,et  quodre- 
rum  experimento  noverimus,vobis  significare  non 
tardabimus.  De  caetero,  quiasemel  ccepi.loquarad 
dominummeum,nec,quaeso,indignemini,siloquar. 
Gilbertus  Foliot  summam  gerit  animi  devotionem, 
ut  vestro  sese  mancipetomninoservitio,etinvestro 
famulatu  expendat,  quae  nunc  viam  consumit  otio. 
Unde  supplicatadhibitamultorumprece,precespro 
ipso  porrigi,  utipsum  suscipiatis,et  in  vestris  eum 
obsequiis  suisexpensis  exerceatis,  ut  si  ipsum  ido 
neumet  juxta  cor  vestrum  inveneritis,  vestris  om- 

B  nino  connumeretis.  Quod  ipsi  licet  honori  foret, 
vobis  tamen  esse  nollemusoneri.  Ubi  namque  multas 
divitiae  sunt,  sunt  etmultiqui  eas  comedunt.Unde 
etipsum  circavos  suisvellemusmilitarestipendiis, 
ut  emolumentum  hoc  de  laborepercipiatvestrido- 
minium  et  notitiam,  etsi  vobis  eum  complacuisse 
noverimus,  a  vobis  impetranti  majora  fiduciam 
habeamus.  Valete. 

EPISTOLA  CXLIV. 

AD  W.  CESTRENSEM  EPISCOPCM. 

Venerabili  domino  fratrique  charissirao  W.Ces- 
trensi  Dei  gratia  episcopo,  frater  G.  Herefordiee 
Ecclesias  minister,salutem  et  dilectionem. 

Quaeritis  an  appellationilocussit.cummandatum 
domini  legati  susceperitis,  ut  Ingenulfo  monacho, 
q  remota  appellatione,  respondeatis.Qui  forsitan  In- 
genulfus  causam  quae  vertitur  inter  vos,  domino 
papee  non  adeodiligenterexposuit,ut  quod  avobis 
in  ipsum  actum  est,  apostolica  gestum  auctoritate 
declararet.Unde  si  palliata  humilitate  etinnocentia 
simulata  judicemadpietatem  commovendo  rescn- 
ptum  impetravit,  quod  vestram  non  solumgravet, 
sedpuniatobedientiampraescriptionemendaciorum 
opposita,  intentionem,si  placuent,elidetis.Vestram 
enim  non  latet  prudentiam  quodsuperhocinprimo 
codicis  in  hunc  modum  continetur: « Preescriptione 
mendaciorum  opposita,si  non  in  juris  marratione 
mendaciorum  reperiatur,  si  non  in  facti.si  non  ta- 
cendi  fraude  pro  tenore  veritatis,  non  deprecantis 
affirmatione  datum  judicem  cognoscere,  et  senten- 
tiam  ferre  oportet.  »  Unde  et  consequenter  adjici- 
tur :  Puniri  judicesurjiversosjubemus,quivetuerint 
pretium  argui   falsitatem  ;  »  et  illico  :  «  Et  si  non 
cognitio,  sed  exsecutio  mandatur,  de  veritate  pre- 
cuminquiri  oportet,  ut  si  fraus  intervenit.de omni 
negotio  cognoscatur.  »  Quarto   quoque  loco  sub- 
jungitur:  Etsilegibusquid  consentaneum  mendax 
precator  attulerit,  careat  penitus  impetratis,  et  se. 
veritati  subjaceat  judicantis.  »  Litteras  itaquedo- 
mini  papae  saepiusaudiri  etdiligenterinspicibonum 
est,   ut  si   quid  ex   his   adveritis,  unde  precum 
falsitatem  arguere  possitis,  arguendae  falsitati  insi- 

statis,etperlegesjampropositasjudicemsecundum 
vos  pronuntiare  compellatis.  Quodsiadappeliatio- 


851 


GILBERTI  FOLIOT  HEHEFORD.  EPISC. 


852 


nem  confugerenecessitas  extremadecreverit.super 
hoc  aliud  non  occurrit,nisiquodinseptimocodicis 
invenimus,  quia  et  in  majoribus  et  in  minoribus 
negotiis  omnibus,  quique  lege  excipiuntur  appel- 
landi  facultasest.  Undeetin  eodem  codicisAlexan- 
der  Augustus :  «  Novum  quod  postulas,  non  est, 
quod  etsi  rescripti  meiauctoritasintercesserit,pro- 
vocandi  tamen  facultas  nec  denegetur.  Nos  taraen 
nec  os  ponentes  in  coelum,  nec  scriptum  domini 
papae  judicarepraesurnentes.nonquiddejureagen- 
dum  sit  ad  praesens,  sed  quod  in  hujusmodi  casu 
ageremus  exposuimus.  Leges  certe  promulgatae 
sunt,  quorum  et  in  quibus  casibus,  appellationes 
recipi  non  oporteat.  Quarum  non  cum  multa  tan- 
geret  aut  notaret,  ad  ipsum  utique  appellaremus, 
quemomnisuscipiendiae  appellationi,quae  legenon 
excipitur, debitorem  utique non ambigimus. Valeat, 
et  in  spiritu  consilii  videat  quod  agendum  est,  do- 
minus  meus  in  Christo  charissimus. 
EPISTOLA  CXLV. 

t[hOMjE]   CANT.  EPIST.  AD  GiLBERTUM. 

THOMAsDei  gratia  CantuariensisEcclesiaehumilis 
minister,  venerabili  fratriG.  eadem  gratiaHerefor- 
diensi  episcopo,  salutem. 

Quam  sit  nobilis  et  famosa  quae  caeteris  regni 
hujus  civitatibus  civitas  Londoniae,  nulli  nostrum 
incognitum  est;  in  quia  videlicet  ob  publica  regni 
negotia  et  domini  regis  conversatio  et  procerum 
regni  soleat  frequentior  esse  conventus.  Inde  est, 
quod  Ecclesia  Londoniensis  suojamdudumorbata 
pastore  talem  sibi  desiderat  episcopumsubrogari. 
qui  civitatisipsius  excellentiaebonestae  vitaemerito, 
litterarum  scientia  rerum  quoque  prudentia  sae- 
cularium  adaequetur.  Magna  itaque  super  hocdeli- 
beralione  habita,  convenerunt  in  hoc  unanimis 
cleri  postulatio,  voluntas  domini  regis  et  nostra, 
ordinatioquoqueapostolica,utobcommunemregni 
utilitatem  et  Ecclesiae  necessitatem,  ad  Ecclesiae 
Londoniensis  regimen  transferri,et  in  ea  curam  et 
sollictudinem  pastoralem  gerere  debeatis.  Susce- 
ptoigiturinhocdominipapaemaridato,ipsiusvobis 
auctoritateinjungimus,quatenus  postulationi  Lon- 
doniensis  Ecclesiee,  quae  de  vestra  ad  eam  transla- 
tione  in  praesentia  domini  regis  et  nostra  unanimj 
totiuscleriassensu  celebrata  est,assensumpraebere 
non  differatis,  et  ad  ejus  regimen  tanto  devotius 
et  maturius  accedatis,  quanto  ipsa  tantae  personae 
consilio  et  gubernatione  dignoscitur  indigere.  Ad 
hoc  fraternitatem  vestram  commonemus  attentius, 
ut  ad  quod  trahit  vosobedientiaenecessitas.nostrae 
quoquedilectioniscontemplatioaffectuosiusinvitet, 
ut  quem  nobis  sinceree  dilectionis  conjungit  affe- 
ctus,  loci  quoque  vicinia  ad  nostras  et  Ecclesiae 
Deinecessitatescommodius  valeat  exhibere.  Valete 
EPISTOLA  CXLVI. 

ALEXANDRl  PAP^E  AD  GILBERTUM. 

Alexander  episcopus  servus  servorum  Dei,vene- 
rabili  fratri  G.  Herefordiensi  episcopo,  salutem  et 
apostolicam  benedictionem. 


A      Exlitteris  charissimi  in  Christo  filii  nostri  Hen- 
rici  illustris  Anglorum  regis,  et  venerabilis  fratris 
nostri  T[homaeJ  Cantuariensis   archiepiscopi,  etc. 
Vide  in  Alexandro  III,  an.  1159-81 
EPISTOLA  CXLVII. 

HENRICI  REGIS  AD  GILBERTUM. 

H.  rex  Angliae  et  dux  Normanniae  et  Aquitaniae 
et  comes  Audegaviae,  G.  Dei  gratiae  Herefordiensi 
episcopo,  salutem. 

Mentis  vestrae  tantis  institutae  virtutibussoliditas 
simul  et  honesti  corporis  integritas  indemnis,  ve- 
stramnihicommendavit,commendabilemquereddit 
excellentiam.  Nec  mihi  solum,  verum  omnibus  ad 
quos  vestri  nominis  famapervenit;mihitamenprae 
caeteris  experimento  fides   facta   est,  qui  saepius 
B  animae  salubre  consilium  a  cordis  vestri  procedens 
examinedatum  est.  De  personae  etiam  propriaedi- 
gnitate,  de  regni  statu,  de   gerendis  in  regno  ne- 
gotiis,saepiuset  saepius  sanumetefficax  adhibuistis 
consilium.  Hinc  itaque  vestram  corporis  et  mentis 
vicinitatem  assiduam  si  possibilitas  admitteret  desi- 
derans,  et  mihi  ethaeredibus  meis  et  regno  meo, 
tam  honoris  quam  utilitatis  conservationi  et  au- 
gmento  profuturam  considerans,  obnixe  deprecor, 
quatenus  Londoniensis  Ecclesiae  petitionem  in  ve- 
stram  collatam  personam.secundum  dominipapae 
mandatumexsecutionimandarenondifferatis,mihi 
in  hocplurimum  obsecuturieteo  amplius  favorem 
meum  et  amoris  augmentum,  si  erga   vos  augeri 
possit,  etomoium  baronum  meorumconsecuturi. 
n  Ibi  quippe  cum  negatur  assiduitas,  quatenus  licet 
iterata saepius  menlemm  eam  simuletcorpus vestra 
fovebit  visitatio.Ibi  quotiesinregnomeodemagnis 
aliquid  agendum  occurrit,concilia  celebranda sunt, 
et  consilia  sumenda.  Eo  barones  pro  negotiis  suis 
consilio  fulciendis,  confluunt.Utigiturlatius  vestr» 
bonitatis  etvirtutis  immensae  diffundaturetpateat 
magnitudo,  non  immerito  vobis  ut   Londoniensis 
Ecclesiae  sollicitudinem  et  curam  pastoralem  susc- 
piatis,  dominus  papa  mandare  curavit,  Ecclesise  iili 
tali  indigenti  pastore  satisfaciens,  mihi  et  haeredi- 
bus  meis  et  regnomeo  nonmediocriter  providens. 
Festinantiam  ergo  vestram  nullum   retardet  nego- 
tium,  nulla  praepediatoccasio,  verumomnisprocul 
amoveaturdilatio,  utcitiusmandatumdominipapae 
et  nostra  omnium  voluntas  cum  vestri  et  honoris 
et  utilitatis  expediaturincremento.Teste  Theobaldo 
archiepiscopo.Apud  Windlesoram. 
EPISTOLA  CXLVIH. 

AD  ALEXANDRUM  PAPAM. 

Patri  suo  et  domino  summo  pontificiA.,fraterG. 
Herefordiensis  Ecclesiae  minister,  devotum  et  de- 
bitum  charitatis  et  obedientiae  famulatum. 

Qui  nube  tristitiae  nuper  obducti  matre  nostra 
gravis  chismatis  errore  concussa,altius  ingemiscen- 
dodoluimus,luceveritatisbonorumcordibusilluce- 
scente,  toto  gaudii  plenitudine,  in  Cbristo  dilecte 
Pater,  exsultavimus,  cum  munere  divino  procella 
nobis  in  auram  statuta  est,  et  post  noctem  dies  no- 


D 


853 


EPISTOL^:.  -  AN.  1161-89. 


bis  tam  profecto  grata  quam  serena  r^splenduit.  A  in  aurepriusaudierat   am»*tm*m*~       ■ 
Movebat  quidem  multos  illud  celebratum,  Paoiae      diceL  JZ ?,T £*2*__  *  SeCUrejam  Pr*' 


Movebat  quidem  multos  illud  celebratum,  Papiae 
|  quod  dicebant  concilium,  cujus  actionem  quidam 
ab  Ecclesia  nomine  peregrinus  et  re,  oratione  qui- 
dem  in  audientium  gratiam,  quibusdamquasi  ver- 
borum  phaleris  adumbrataplurimum  etornatacon- 
scnpsit.Quae  cum  perlata  fuisset  ad  nos,et  Ecclesia 
praesenteperlecta,  quaementesinistradictata  sunt, 
qu.busdam,  quorum  erat  in  laevam,  ocuiis  utique 
jplacuerunt.Alii  vero  bestiam  quae  a  nequam  spiritu 
jnefande  conceperat  evomentem,  alta  quadam  et  in 
Christo  nobili  mente  contempserunt,  habentes  pra) 
manibus  sacros  vestri  nominis  apices,  quos  ad  uni- 
versalem  Ecclesiam  sanctae  dictavit  et  direxit  au- 
ctontas,  et  huic  veiut  columnae  inloco  caliginoso 


ncen.i,   e,  piennna  ^Z^^ZZ  B  dS  ^0^1!^  ^ 
sonhnenh,  lirmiter  innilentes,    convenhim  m      ahh»«  ,  ..  f  ,™     "  °.  *  S'r°  Wes"a°nastenensi 


cont.nenti,  firmiter  innilentes,  conventum  illum 
sacrilegumveresynagogam  Satanaj  reputantes  et 
tnnc  velut  a  Pilati  praetorio,  in  quo  misere  declama- 
.um  est :  Non  hunc,sed  Barabbam  (Joan.  xvm) .  Tol- 
■e,(olle,  crucifige  eum  ;  sanguis  ejus  super  nos  et 
liosnostrosiJoan.xu),  mente  promptissima  de- 
:hnantes,totum  quod  abhis  profane  statutum  est 
ianae  mentis  judicio  reprobandum  per  omnia  cen- 
>uerunt.  Lummi  vero  quasi  lumen  accessit,  cum 

iacramvestrampragmaticamepiscoporum^presby- 
erorum,  diaconorum,  cardinalium  sancte  prose- 
:utaest;etprovideplena  veritatis  epistola,  hoc 
mmdo  c  amans,hocvociferans,  adquosapostolica 
■pectatelectio.hosquidemomnesapostolatuivestro 
uinmuni  voto,assensu  unanimi,sincera  charitatis 
ntegntate  per  omnia  consensisse  et  suae  devotionis 
'bseqummin  hoc  Ghristopia  fidelitate  praestitisse. 
iam  S1  de  numero  Pontificum  unus  exivit,  ejus  in 
'oc  reminisci  oportuit,  quo  de  numero  apostolo- 
um  exeunte, veritas  in  hunc  modum  testificata  est : 
^ncclanftcalusestFilius  hominis,etnunc  clarifi- 
abitur{Joan.  xui).  Duobus  etiam  fratribus  in  par- 
™  alteram   sentientibus,  nunquid  ad  hoc  totam 
iclman  oportuit   Kcclesiae  plenitudinem,  cuin  id 
amet  auctoritas,  ut  paucorum  absentia  sive  ne- 
Jssana,  sive  fortuita,quod  a  majore  parte  ordinis 
atutum   est   salubriter,  non  debilitet?  Et  item  • 
Duo  partes  ordinis  in  urbe  positae,  totius  ordinis 
star  exhibent. ,  Et  alibi :  .  Quod  majoris  partis 
^sensus  probaverit,  solemnis  hoc  firmet  auctori- 
ts-  >>  S.  quid  vero  tantorum  luminum   praeclaris 
>tuitsuperandifulgoribus,idfidelis  vestri  domini 
^ov.ens.s  episcopi,plena  suavitatis  gratia  et  pru- 
-n tia,  adpienumcumulavitepistola.  Inqua,  dum 
'sms  fidei  puritas.et  obedientlae  virtus  omnibus  in 
>mmune  residentibuspatenter  emicuit,  micantes 
ebus,  dubnsmultorum  animos,  ne  de  cfBtero 
uta.undo  vento  agitata  moverentur  (Luc.   vu) 
asi  coram  posito  virtutis  speculo,    et  tanquam 

sT'    Pli;,t,UpereumPlenil,s  exhortante,  perfe- 

7  Soll?*vlt-  Novissime  vero   consummans 

nn  a  sacra  legatorum  vestrorum  attestatio,beato 

lecuncta  complevit,  adeoutEcclesia  sancta  quod 

PATROL.    CXG. 


dicet,  et  apostolatum  vestrum  piissimus  rex  noster 
humih  devotione  suscipiat,  et  anglorum  vobis  et 
Galhcana  s.mul  Ecclesia  non  in  occulto  jam  loquens 
sed  in  omn.bus  suis  finibus  jam  patenter  obediat' 
Vos  .taque,  Paterin  Christo  charissime,  in  Patrem 
etpastoremanimarumnostrarum  suscipimus  vo- 
cem  vestram  audivimus  et  agnoscimus,  alienum 
nonsequ.mur,sedqui  Christi  tunicam,  qua-  nec  in 
passionescissa  est,  misere  consederunt  Satanae  in 
carnis  interitum,   in  Spiritus  sancti  virtute  tradi- 
mus(/ Cor.v).   Divinitus  itaque  collato  vobis  ho- 
non,Pater,  utAnglorum  plenius  applaudat  Eccle- 
sia  in  uno  devotissime  in  beatis  hisauspiciisvestris 
postulat  exaudiri,  ut  beati  regis  Edwardi  corpus 


abbati  Laurentio,  prout  ejus  expetit  sanctitas  ho- 
norare,  et  a  terralevatum,  et  condigna  theca  re- 
positum.m  publicas  totius  populi  gratulationes  in 
Ecclesia  sublimare,  quam  a  fundamentis  erectam 
conshtuit,  et  amplissimedotatam.  omnibusquaead 
decorem  domus  Dei  sunt,  in  honorem  Dei  et  beati 
Petn  nobilitatem  beatissime  consummavit  Hoc 
quidem  corpus,ut  ab  his  quibus  fides,ut  credimus, 
habenda  est,  frequenter  audivimus,  a  centum  jam 
ann.s  usque  nunc  integrum  incorruptumque  cum 
visitaretur  inventum  est,  et  qui  licet  in  conjugio 
positusanimi  tamen  summa  virtute  toto  vitae  suae 
cumculo,  ut  praedicatur,  ab  omnibus  virgo  per- 
mansit,  et  post  mortem  etiam  beata  sui  corporis 
G  incorruptionedonatusest.Hunc  prophetiae  spiritum 
habuisse,  etm  carne  degentem  futura  Domino  re- 
velante,  praedixisseconstanteraffirmant,  mitem  et 

misencordemetmansuetumsuperoranes,etbeato 
Petro  tamdevotum  fuisse  commemorant.  ut  diem 
qua  ipsius  Ecclesiae  nihil  contulerat,  se  prorsus 
am.sisse  deploraret.Ejus  adhuc  leges  apud  nos  ju- 
dic.a  temperant,  et  regni  sui  pauperes  usque  hodie 
inmuihs  illaesos  provida  ipsius  circumspectione 
conservant.  Honorem  vero  qui  sanctis  exhibetur 
qu.a  Dominoplacere  non  ambigimus,  inhoc  com- 

mumvotoserenitativestraesupplicamus.utregnum 
Anghae  apostolicae  semper  sublimitati  devotissi- 
mum  honoretis,  et  fidelem  populum,regi  suo  quem 
ob  multa  quae  epistolaris  non  capit  angustia,  vere 
D  sanctum  existimant,  debitum  sanctis  honorem  et 
reverentiam  exhibere  concedatis.  Conservet  vos 
mcolumem  in  longa  temporadivina  virtus,in  Chris- 
to  dilecte  Pater. 

EPISTOLA  CXLIX. 

AD     EUMDEM. 

Patri  suo  et  domino  summopontifici  A.,  frater  G 
Londoniensis  Ecclesiae  minister,debitum apostolicee 
reverentiae  charitatis  et  obedientiae  famulatum. 

Lt  ostium  cardine,  sic  sanctae    sedis  aposto!ica> 

moderam.nesacroomnesquidemEcclesiae,Domino 
sicdisponente,et  Ecclesiae  suae  sanctae  pie  per  om- 

nia  providente,reguntur.Quaecum  judicialis  aequi- 

tatem  censurae  omnibus  exhibeat,  jus  suum  unicui- 

28 


8JJ5 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


856 


que  sancteetintemerateconservat.  Siciras  mitigat,  A 
sic  fomitem  reprimit  jurgiorum,  sic  charitatem  so- 
lidat,  etper  omnes  Ecclesiae  partes  pacem,  si  forte 
inimico   homine  superseminante  zizania  (Matth. 
xm),  in  ahquo  turbata  est.sancta  summeque  lauda- 
bili  circumspectione  reformat.Inde  est  quod  dilectae 
nobisetdiligendaesemperinDomino  sanctitati  ve- 
strae  tota  mente  totoque  hominis  interioris  nffectu 
precessupplicandoporrigimus,  quatenusergaillam 
sanctffiRomanceEcclesisespecialemetdevolissimam 
filiam,  Cantuariensem  videlicet  Ecclesiam,  sereni 
cordis  et  benevolae  mentis  oculos  habeatis  ;  et  qui 
jus  suum  cuique  defenditis,  ob  beati  Gregorii   et 
sanctifundatorisejus  Augustinimerita,  ipsam  ves- 
tri,  quod  absit !  apostolatus  tempore,  nec  opprimi, 
necinjustisoppressionibus  ab  antiqua  dignitatum  b 
suarumluceobscuraripermittatis.  Namsi  paternis 
estfides  habenda  traditionibus,ut  a  sancta  Romana 
Ecclesia  Cantuariensis  fide  illuminata  est,  sic  est 
Eboracensis  per  Cantuariensem  ad  fidem    procul 
dubio  conversa.  Estenimex  historiis  notissimum, 
beati  Augustini  successorem  Laurentium  ad  hoc 
Paulinumdirexisse,  ipsiusqueministerio  civitatem 
Eboracaeab  intidelitatistenebris  eruisse,etinipsam 
primatus  dignitatem  etgloriam  hoc  ipso  digne  pro- 
meruisse.  Quemquidem  primatus  honorem  multis 
preedecessorum    vestrorum    temporibus   Ecclesia 
Cantuariensis  obtinuit.etin Eboracensem  Ecclesiam 
modis  pluribus  factisque  memoria  dignis  exercuit. 
Unde  sublimitau  vestrae  Cantuariensis  Ecclesiatota 
supplicat  pleuitudo,  ne  filiam  adversus  matrem  G 
suamlevare  calcaneum,et  in  ejus  paritatem  effica- 
citer  aspirare  permittatis,  neve  insigne  gestandae 
crucis,  quod  soli  Cantuariensi  concessum  esse  tes- 
ta-tur  antiquitas,in  scandalum,quod  absit !  Ecclesiae 
Anglorum  et  stuporem  regni,Eboracensis  ille  in  alie- 
na  ulterius  provinciacircumferat,auctoritateapos- 
tolica  provideatis.  Si  enim  bene  meritos  beneficiis 
ampliare dignum est,  Cantuariensi  procul dubio  Ec- 
clesiae  non  solumantiquaconvenit  privilegia  con- 
servare,  verum  etiam  novis  eam  semper  dignitatibus 
insignireconsequens  est,  quae  nimirum  sedi  sem- 
per  apostolicae  se  in  quibus  potuit  obnoxiam  devo- 
tissime  recognovit. 

EPISTOLA  CL. 

AD  EUMDEJI. 

Patri  suo  etdoraino  summo  pontifici  A.  frater  G. 
Londoniensis  Ecclesiae  minister,  devotum  et  debi- 
tum  charitatis  etobedientiae  famulatum. 

Cunjunctamnobisdecolligendo  censu  beatiPetri 
sollicitudinem  quanta  possuraus  acceleramus  dili- 
gentia,  quemlicetnondum  plene  collectum  habea- 
mus,  quatamen  via  collectura  transvehere  quave 
caulela  salvum  transmittere  valeamus,  juxtaanxia 
nobiscumdisquisitioneinvestigamus.  In  quo,  quia 
nostranobis  non  plene  succurrunt  consilia,  vestram 
super  hoc  sublimitatem  duximus  consulendam.  Non 
enim  nobis  tutura  est  per  ignotos  populos  et  regna 
incognitajamdictam  deferre  pecuniam,  nisiquate- 


nus  reverentia  pacis  et  protectionis  domini  nostri 
regis  Anglorum  noscitur  dilatari.  Non  Dostros  in 
hoc,teste  conscientia,loquimurlabores,aut  causa- 
murexpensas,sedipsa  rerumpericulaformidamus. 
Inde  est  quod  vestrae  supplicamussanctitatiutves- 
tri,siplacet,nuntiicirciterKalenaasOctobris,nostris 
apudRothomagum  nuntiis  occurrant,  quiaut  dela- 
tam  per  nos  illuc  pecuniam  ad  vos  usque,  eum  ea 
quaprovidebitis  securitate  perferendam  suscipiant 
aut  curam  ipsam  aliqui  fidelium  vestrorum  prout 
vestradecernetauctoritas.exsequendaminjungant. 

EPISTOLA  CLI. 

AD    EUMDENT 

Patri  suo  et  domino  summo  pontifici  A.,  frater 
G.  Londoniensis  Eeclesiae  minister,  debitum  dile- 
ctionis  et  obedientiae  famulatum. 

Cum  ex  vestri,  domine  forma  mandati  magistro 
Matthaeo  illustris  Anglorum  regis  cancellario,  diem 
adversus  R.  priorem  Monem  [utensis]  super  eccle- 
sia  de  Langaran  statuissemus,  ipse  eodem  die  in 
preesentiavestra  adversus  jam  dictumpriorem  ex- 
periens,ecclesiam  jam  dictam  cum  adjacente  sibi 
parochia  inj  uste  sibi  ab  ipso  detineri  conquestus  es  t. 
Asserens  eamdem  ecclesiam  cum  tota  sua  paroohia 
ad  jus  ecclesiae  suae  de  Langaran  pertinere,  ipsam- 
que  ecclesiam  de  Langaran  hanc  de  qua  agitur, 
multotemporepossedisse,  neceam  aliquatenus  ju- 
dicio,  sed  sola  Monem,  ecclesiae  violentia  amisisse. 
Quod  cumcorampositistcstibus  probare  paratus 
esset,  prior  illico  exceptionem  sibi  peremptoriam 
objiciensrespondit,  sesupereamdemecclesiain  no- 
stra  jamdudura  praesentia,  cum  adversus  euin  ma- 
gister  Matthaeus  intenderet,  ad  audientiam  aposto- 
licam  appellasse,seque  ad  sedem  ipsam  apostolicaro 
instructum  venisse.  Ubi  cummagistri  Matthaei  dit 
praestolatus  fuisset  adventum,  nec  ipso  nec  pro  s( 
aliquocomparente.apostolicotandem  judicio  hanc 

ipsam,  ut  asserit  ecclesiam  de  Langaran  ad  ju; 
Monem[utensis]ecclesiaepertinere,instrumentistes 

tium  et  juramentis  sufficienter  ostendit  et  super  hai 
lite  victoriam  bonae  memoriee  domini  papae  Adria 
ni  sententia  reporlavit.  In  cujus  probationis  suae  e 
secundum  eum  lata?  sententiae  testimonium,privi 
legium  ejusdem  domini  papae  Adriani  ostendit 
Hanc  ipsam  probationem  testificans,  et  ecclesian 
de  Lanruac,  ecclesiae  Monem  [utensi]  confirmans 
MagisterveroMatthaeusadversumseabsentemetin 

defensum seotentiam  latam  fuisse  audiens,  priorer 
hoc  falsasuggestione  [obtinuisse]  asseruit.  Quod  i 
in  vestra  probetpraesentia,  adaudientiam  vestrar 
ad  festura  Omnium  Sanctorum  appellavit.  Vale? 
dominus  meus  et  Pater  in  Christo  charissimus. 
EPISTOLA  CLIl. 

AD  EUMDEM. 

Patrisuoet  domino  summo  pontificiA.,frater  ( 
Londoniensis  Ecclesiae  minister,  devotum  charitat 
et  obedientiae  famulatum. 

Cuminstaret  apud  nos  Godefridusde  Luci,arcb 
diaconus  Derbi,  ut  super  quibusdam  decimis  £ 


D 


857 


EPISTOLjE.  — 


suam,  ut  ass6rit,praebendam  pertinentibus,  adver- 
snsThomamclericum,juxtavestriformaminandali 
justitiam  conseqneretur,    Thomam  illico  nostrum 

intenditdeclinarejudicium,ostendenspostdireetas 
ad  nos  litteras  vestras  aliud  a  sublimitate  vestra  ad 
dominum  Wintoniensem  emanasse  mandatum,  ut 
causam  nobis  ante  deiegatam,  ipse  evocatis  parti. 
bus  et  audiret  et  terminaret.Cumitaquelitterasves- 
tras  super  hoc  ipse  prfe  manibus  haberet  et  osten- 
deret,  nos  negotium  ipsum  suspensumtenerecura- 
vimus,doneonobis  per  vospleniuselucescat,  quem 
nostrum  litifinem  dare  oportet.  Valeat  dominus 
meus  et  Pater  in  Christo  charissimus. 
EPISTOLA  CLIII. 

AD   EUMDEM. 

Patri  suo  et  domino  summo  pontifici  A.,  frater 
G.  Londoniensis  Ecclesiae  minister,  debitum  dilec- 
tionis  et  obedientiae  famulatum. 

Etsi  rem  grandem  dixisset  mihidominus  meus, 
peromniaquidemobediredebueram.quantomagis, 
cumsibiametapetumpedumhumilesubstratorium 
mitti  mandaverit.  Mitto  itaque  super  quo  scripsit, 

nontamenquaIedescripsitvestrasublimitas,oplans 
utmunus  exiguum  mittentis  afFectus  amplificet,  etsi 
deest  formae  rotunditas,idquaepenes  nosest  penu- 
ifia  artificis  talo  quid  inhuncmodum  aptare  scientis 
jexcuset.  Non  enimconduntur  apud  nos  tapeta.sed 
ja  transmarinis  partibusadvehuntur.Quibus  in  tota 
.civitate  nostra  diligenti  scrutinio  perspectis,  quod 

meliusinvenirepotuLdilectffimihiinDominosancti- 
tati  vestra^  transmittere,multa  mentisalacritatecu- 
jravi.  Murosuoinexpugnabili  circumcingatvosDo- 
itninus,  et  armis  suae  potentiae  protegat  semper.  in 
Christo  dilecte  Pater. 

EPISTOLA  CLIV. 

AD  EUMDEM. 

Patri  suoet  domino  summo  pontifici  Ai.exandro 
jrater  G.  Londoniensis  Ecclesiee  rainister,   totum 

juodinsepotesthumilisetadobediendumprompta 
jlevotio. 

j  Dilecle  mihi  Pater,  et  diligende  semper  in  Domi- 

jio,  sanctitati  vestree  gratiarum  refero  totis  animae 

neeeviribus  actiones,quodapostolica  mihiviscera 

lementer  aperiens,  etin  necessitassumma  anxie- 

ati  meae  pia  compatiens,  oculos in  me miserieordite 

eduxistis,  etcuimortisinjuste  nectebat  laqueos 

j.dversantis  mihi  potestatis  austeritas  in  vitam  me 

.espn-are  paterna  tandem  charitate  voluistis  in  ira,si 

[ua  fuit  memor  misericordiae,  totum  tamen  quod 

portuit  justitiaj  reservans  ct  disciplinaB.  Quod  pro- 

.2ct0  beneficium  eo  mihigratius,  longequereputa- 

uracceptabilius,  quod  non  ad  preces  regias,  non 

dmultoruminid  porrectasuffragia,non  ad  opum 

Wataponderaseupromissa,  seddefontecharitatis 

icidissimo.pectorescilicet  apostolico,in  filium  pie- 

'!«  progressa,  non  meis  meritis  exhibitum,  sed 

mueprievenientemeritum,solatotumgratiamise- 

'oord.tenndultumest.Undequodobsequiipossum, 

Ater,  etquodhonoriB,  vesu-re  circa  me  muujficentiae 


AN.  1161-89.  85g 

A  fateor  in  omnibusobligatum,  adeo  utme  vellequod 
volueritis,  totum subire quod  inj unxeritis compellat 
pariler  et  suadeat  non  solum  sedis  cui  praesidetis 
auctoritate,sedeximpensietiammagnitudinebene- 
ficii  innata,  siquidem  et  jamdiu  super  hocconcepta 
voluntas.  Suis  itaque  circa  me  sibique  placitis  ve- 
stra  sanctitas  uteturimperiis.inomnibusqiife  meaa 
possibilitati  responderunt,patri  filius,domino  servus 
obediet,  nec  durum  reputando  nec  asperum,  quod 
apostolicae  circa  me  novero  mansuetudine  compla- 
cere.  Sciat  enimdominus  meus,  et  certum  teneat, 

meatempestatishujusquajamdiuquassamurinitio 
id  semper  voluntatis,  id  habuisse  propositi,  ut  vobis 

occasionequacunqueassisterem,etvobiscoramposi- 
tus,  anxietatismei  cordis  exponerem,  ut  a  sublimi- 

B  tate  vestra  impetrata  clementer  ejus  cui  astringor 
officii  absolutione,  ab  his  quibus  obruor  fluclibus 
saltemnudusevaderem,etcum  multorumnequeam 
saluti  saltem  meae  aliquatenusproviderem.  Omnes 
enim  ab  Angliae  finibus  ad  vos  usque  decurrentes.ut 
quibusdam  non  certe  placeant,  me  seminarium  dis- 
cordiae,subversorem  Ecclesiae,incentivum  malorum, 
fomitem  litis  et  odiorum  omnium  sinistre  denun- 
tiant ;  et  quae  nec  vera  sunt,  nec  unquam,  juvante 
Domino,  probari  poterunt,  sanctis  vestris  auribus 
adversumme  quorumdamproraissis  et  precibusin- 
stillare  non  omittunt.  Et  ecce,  Pater,  monor,  cum 
nilhorumfecerim.cumhoruminnulloconsciussim. 
Dantur  in  me  sententiee  nec  confessum,  nec  convi- 
ctum,  sed  nec  quidem  commonitum.  Formatur  et 

c  confingitur  notorium,  et  ut  grassanti  nihil  desit  iu- 
vidioe,  quod  nullinotum  est,audacterasserunt  esse 
notissimum.Demanumeasanguisquemnoneffuiii 
requiritur(£^/i.  m),  etinjustissime  qiuE  nonrapui 
cogor  exsolvere  (Psal.  lxvhi).  Quas  nimirum  om- 
niain  me  recasura  metuens,  omnem  praaveniendo 
sententiam  apostolicam  jamdudum  appellavi 
praesentiam,eisuper  his  optans  assistere,  quem  in 
jure  certum  est  non  errare.  Quam  nirairum  appel- 
lationemsi  minime  prosecutus  sum,h£eccausaex- 
stitit,  quod  legatis  ad  dominum  nostrum  regem  a 
latere  vestro  directis.eis  proesentes  exhiberemus,  et 
num  Cantuariensemvertebaturetnos,  cognitionem 
pariter  et  diffinitionem  commisistis,  litteris  desti- 
natis  ad  nos,  ut  nos  eis  praesenles  exhiberemus,  et 
quod  auditis  partibus,  statuerent  in   nos,  firmiter 

observaremus.Quibusremminimeprosequentibus, 
cum  ob  imminens  periculum  in  corum  denuo  prae- 
sentiauna  cumfratribusnostrisappellaverim.hujus 
etiam  appellationis  prosecutio  nobis  a  vestra  gratia 
domini  regisinterventu  remissa  est.  Testantur  hoc 
litterfe  qure  penes nos sunt  apostolico signo  commu- 
nitae.  Cum  vero  judicem  moveri  non  oporteat,  si 
cum  degravaminesuspectus  estadsuperiorem  pro- 
vocetur.offensus  tamen  dominus  Cantuariensis,  eo 
quod  ad  vcstraiu  appellavcrim  audientiam,  mcum 
caput  inqvlero.  nu!  non  servato  ordine  proposuit 

excommunicandosuffocare.Cujusreipraescius,sen- 
tentiam  praeveniens,  ad  vestramitem  appellavi  cle- 


D 


m 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


860 


mentiam  eius  examen  expetens,  quimeritacausa-  A      Ad  vestram,Pater,  indignationem  exhausta  fleti 
menuamjejuscAaui  K    ^     ^      m„nmnn  ^..nnrict  inP    nmH  in  virtus  elaneui 


rum  recte  ponderans.suum  unicuiq  ne  jus  eequa  ratio- 
neconservat.Quodenimlegiturneinunaeaderaqiie 

causa  tertio  appelletur,  non  eo  spectat  ut  quoties 
episcopusseametropolitanosuogravandumputave- 

rit, libere  non  appellet,  sed  eo  potius,  ut  asententia  a 
tribus  gradatim  judicibus  post  appellationem  ap- 
probata,  quivictus  est  appellare  nondebeat.  Quod 
quidemnonsolemfacibasadjuvandodicimus,sedut 

hisqui  de  crebra  nos  appellationeredarguunt  vel 
paucisrespondeamus.Adculmenigiturapostolicum 

sic  appellavi,  speransin  subsidio  futurum  mihi  ne 
antediemappellationiprsefixum.meuspossetstatus 

ab  eo  contraquem  appellatum  estaliquatenus  m- 
terverti.  Sedis  enim  apostolicee  soliditas  illa  est,  de 


bus,  elaerumnacorporis  meijamdiuvirtus  elanguit 
etobnoxiaquaequesensibus  officiis  indevota  suis, 
innata  doloris  intirai  pene  fecit  immensitas.  Ad 
vestram  enim  aversionem  factus  illico  sum  plebis 
abjectio,  notis  meis  opprobrium,  et  amicis  plena 
confusionisoccasio  (Psal.  xxi).  Et  nisi  pia  clemen- 
tis  medici  cura  laguentis  vulneri  vel  in  modico  la- 
nuginem  obduxisset.in  salntis  desperatae  cicatricem 
mora  profusior  ulcera  patientis  indurasset.  Nunc 
autem,  Pater,  cum  ex  his  quae  paterna  filio  indul- 
sit  pietas  aliquam  mihi  liceat  sperare  saluteitu  re« 
viviscit  spiritus  meus,  exultat  anima,  et  pro  man- 
suetudinebenignius  exhibita,  ad  gratiarum  actio- 
nes  mens  tota  resurgit,  et  ad  sanctitatis  vestrse  pro- 


qudu.du  uitiuui  c  i  a™M-0  Ho=iHpriie  nt.nnstmnrdentiaausteritatisvi- 


fringes  tumentesfluctustuos  {Job  xxxvm),ad  quam 
appellando  allisa  judicis  cujusque  sententia  jam 
latasuspenditur,sifueritprajappellatum,latapost- 

modum  viribus  omnino  caret,  ut  tam  re  quarano- 
mine  prorsus  nulla  reputetur,  habenda  magis  ir- 
rita,  quam  aliqua  extrinsecus  solemnitate  irritanda. 
Quia  tamen  populus  juris  apices  et  canonum  oc- 
culta  non  percipit,  lata  in  me  postmodum  post  ap- 
pellationem  sententia,  a  doctis  de  humilitate  cnl- 
pari,  quam  divinacelebrando  de  ausu  quasi  sacri- 
lego  a  multitudine  reprehendi,  me  sic  habens,  sic 
in  omnibus  exhibens,  ac  si  me  teneret  sententia, 
quamabipso  suae  pronuntiationisinitio  apostolica 
sublimitas  elidebat,  ad  quam  preemissa  appellatio 


exorare  desideriis,ut  post  raordentia austeritatis  vi- 
na,  piae  lenitatis  oleura  meis  infundatur  ulceribus, 
etpaternaecorreptionis  asperitas  maternee  tandem 
circa  me  pietatis  uberibus  excipiatur.  Intus  jam 
apud  patrem  sit,  qui  pro  filio  pulset et exoret affec- 
tus,  punitum  jam  satis  suscipiatis  in  gratiam  et 
correctum  graviter  vestris  devotum  firmiter  obse- 
quiis  habeatis.  Intra  castra  revocatum  pietas  pa- 
terna  promoveat,  et  preelibatam  mihi  gratiam  ad 
perfectum  manus  apostolicajusta  tandem  misera- 
tione  perducat,  ne  in  luctu  et  miseria  dies  meos 
transigere,  et  me  dierum  meorumpaucitatem  qus 
superest,  in  amaritudine  finire  compellat.  Conser 
vet  incolumitatem  vestram  Dominus  Ecclesiae  sua 


primebat.  Quinimirumarticuluscura  possit  rapar- 


tem  hanc.Patrum  auctoritate  suiTragante,pluriraura 
disputari,  inspectistamenlitteris.quibus  me  vestra 
charitas  instruere  et  consolari  dignata  est  alterca- 
tionemrespui,etjuxta  vestriformam  consilii  abso- 
lutione  suscepta,pra3sente  Evangelio  me  vobis  in  id 
quod  vestra  mihi sanctitas  dederit  in mandatis  obli- 
gavi,  vestroperomniapariturusimperio  pro  possi- 
bilitate.nonrecessurusa  promisso.Temperet,  obse- 
cro,charitaspaternamandatum,quousquemeumin 
juredeprehenderitactore  aliquo  idoneo  teste  pec- 
catum.Si  meritis  gratiam  referri  distuli,  eestivus  ca- 
lor,  difficultas  itineris,  deprciedationis  metus  et  car- 


EPISTOLA  CLVI. 

AI)     EUMDEM. 

Patrisuo  etdomino  summo  pontifici  A.,  fraterG 
LondoniensisEcclesiae  minister  salutem  etdebitun 
honoris  et  obedientia?  famulatura. 

Benignitati vestrae,  Pater,  mihi  jam  frequenter  ex 
hibitffi  corde  provolutus  et  corpore  gratias  humilli 
me  refero,  quod  onus  a  me  quo  premebar  anxie 
preevalentetanderagratia  subraovistis,  eta  moesti 
tiaB  me  tenebris  in  quamdam  optatsa  speiserenita 
tem  intus  apud  Patrem  pulsante  pro  filio  pietati 
affectu,misericorditerinduxistis.  Unde  soluto  viD 


,or, difflcdtas '^7™"™  , ^    e,d  o  quo  .enebar.  nll,  Pater,  es.  quod  op.em  affi 

cens,  id  fecere  diffem.  Si  piogressus  m  llinere  aa  i  eranlius  affectem  quam  sanctiU 

vos  usquenon  proeessi,  explora.ornmmsKhisim-  D  ^^  ^^^  prmseJm  me  tolum« 

bis  exponere,  et  hanc  dierum  meorum  paucitatei 
relictam   a  tumultibus  et  turbinibus  abstractan 


peditus  sum,  et  anuntiis  domini  regis  a  vestrasu- 
blimitate  reversis,  sub  multa  interminatione  revo- 
catus.Obsecro  per  misericordiam  Jesu  Christi  Do- 
mini  nostri,  ut  Pater  iram  filio  de  corderemiltat, 
et  in  sua  proteclione  susceptum,  totum  de  csetero 
ad  omne  posse  meum  et  si  suum  velle  possideat. 
Conservetincolumitatem  vestram  Dominus,inChn- 

sto  ditecte  Pater. 

EPISTOLA  CLV. 

AD  EUMDEM,    POST   PASSIONEM   DOMINI    CANTUARIENSIS. 

Patri  suo  et  domino  summo  pontifici  A.,  frater 
G.Londoniensis  Ecclesia3  minister,debitum  omnino 
subjectionis  et  obedientice  famulatum. 


vestri  moderamine  consilii  totam  Domino  manc 
pare.  Undemeisgraviter  accrescit  infortuniis,quu 
quid  obstaculo  mihi  quo  minus  optata  peragan 
et  labores  meos  diutinos  et  diu  continuata  teedi 
optato  tandem  fine  concludain. 

Hinc  mihi  dolor  insidet,  et  meum  undequaqi 
spiritum  involvit  anxietas,  dum  ex  causis  plurim 
emergunt  plurima,  quae  me  avocant  a  proposito, 
non  occasione  quadam,  sed  necessitate  multipli 
retrahunt  ab  incaepto.  Et  quidem  in  causis  il 


861 


EPISTOL^;.  —  AN.  1161-89. 


862 


prima  estet  pra?cipua,quod  exivitin  auresomnium  A  leesam  se  virtus  erubescet,  et  justitiam  supergressa 


jamdiuaceisitudine  vestra  inme  latam  sententiam 
cum  collata  mihi  pro  gratia  vix  adhuc  paucis  in- 
noluerit.  Hinc  omnium  qui  viasobsident,qui  calles 
directos  ad  vos  ut  formicas  circunquaque  discur- 
rentesobambulanf,  furor  accensusest,  ut  nec  Deum 
verentes  nec  homines,  impune  sibi  in  me  cuncta 
licere  judicent,  obsequium  Domino  praestare  se 
reputent,  si  uiihi  injectis  manibus  damnis  me  pa- 
riter  et  contumeliis  afficiant,  ct  carcerali  maucipa- 
tum  cuslodiae,  hominem  a  summo  condemna- 
tuin  et  reprobatum  pontifice,  ad  exactam  usque 
stipis  ultimae  redemptionem,  exquisita  paenarum 
ladhibitionecompeilant.  Stratasomneshic  adversus 
tne  jam  rumor  implevit.   Hac  transiturus  ilie  est, 


iniquitasin  multorum  praevalebit  perniciem ; et  quae 
nunc  alta  pace  sopita  sunt,  horum  exemplo  facta 
securior  utique  peiturbabit.  Valete  vos. 
EPISTOLA  CLVIH. 

AD  EUMDEM. 

Fatri  suo  et  domino  summo  pontifici  A.,  frater 
G.  Londoniensis  Ecclesiaj  minister,  verae  dilectionis 
affectum,  et  humilis  obedientiae  famulatum. 

Lux,  domine,  post  tenebras  gratius  iliucescit,  et 
post  mcerorisnubilumrestitutaiaetitia,  mensquam 
doloraftlixeratjucundius  hilarescit,  Sic  Anglicana, 
Pater,  Ecclesia,  quaesuis  destitutapastoribus  longo 
jara  tractu  teraporis  luctum  continuavit  et  lacry- 
mas,  ubi  vestra  sollieitudine,  quam  filiorum  com- 


^uem  manus  apostolicacunctis  exposuit,  quem  ut  3  modis  studiose  semper  impenditis,   per  directos  a 


flSgyptuui  spoliare,  suffocare,  modis  omnibus  affli- 
:*ere  bonus  odor  sacriiicii  Deo,  et  apud  Ecclesiam 
)onsummata  laus  est.  Aptate  manus,  adhibete  cu- 
stodiarn,  ne  sublarva,  aut  quoquomodo  suborna- 
usevadat.Londoniae  vobisopesiujanuis  ecce  sunt. 
nopes  vos  de  ceetero  negligentia  sola  constituet. 
lic  lJater  adversum  me  murus  erectusest,  haec  un- 
iique  difiicultas  objecta,  quam,  etsi  juvante  Do- 
nino,  transcenderequoquomodo  contingeret,  aetas 
amen  ultima,  quae  a  pluribus  me  jam  annis  exce- 
)it,  iinpedimento  mihi  est,  ne  aut  iler  istud  arripe- 
e,  aut  iu  paribus  sibi  viribus  laborem  hunc  aut 
lossimaul  audeamaliquatenusattentare.Haec  mihi 
am  tot  invexitincommoda  quot  enumerare  lon- 


iatere  vestro  viros  venerabiles  Albertum  et  Theod- 
winum  sedis  apostolicas  legatos  in  eligendispasto- 
ribuset  praelatisgloriam  libertatis  obtinuit,  quanto 
eam  dolor  gravius  afflixerat,  tanto  uberioriperfusa 
gaudio  intus  in  spiritu  abundantius  exultavit.  Da- 
tus  ei  fuerat  juxta  prophetam,  pro  zona  funiculus, 
procrispanti  crinecaivitium,  et  pro  fasciapectorali 
jugecilicium.Quaeomnia,  Dominopotentervirtutem 
operante  per  vos,  sibi  jam  longe  projecta  suut,  et 
eleotionum  sibi  conccssa  libertate,  jamquasi  vesti- 
bus  induta  gloriae  sponsosuo  et  regiquamgloriose 
tam  et  confidenter  assistit,  hac  usa  libertate  quam 
Domino  gratiam  ministrante  per  vos  assecuta  est. 
Sancta  Cantuariensis  Ecclesia  illa  sanctae  Romansa 


umest,  et  quae  magis  supprimere   quam  scripto  p  Ecclesiae  filia  spiritualis  et  devotissima,  convocatis 

episcopissuis  suftraganeis,  etcaeterisipsiusprovin- 
ciae  personis,  in  eligendo  sibi  Patrem  et  archiepi- 
scopum sanctorum  statutis  canonum  diligenter  ob- 
servatis,  cum  apud  seinveniretidoneum,  adsuire- 
gimen  accersire  noluit  alienum.  Habensigiturprae 
oculis  quod  scriptum  est :  «  Habeat  unusquisque 
fructum  su33  nulitias  in  Ecclesia,  in  qua  suam  per 
omnia  transegit  aetatem,  in  aliena  minime  stipen- 
diaalter  obrepat,  nec  aliidebitam  altersibi  audeat 
vindicare  mercedem,  juxta  illud  Prophetae  dicen- 
tis :  Pro  patribus  tuis  natisunttibi  filii  (Psat.  xliv), 
filiuin  quem  nutrierat.quem  regularis  observantiae 
sacris  jamdiu  iiubuerat  institutis,  Ricardum  prio- 
rem  ejusdem  Ecclesiae  monachum,  virtutum  meri- 
tis  commendabilem,  Deo  uf,  credimus  et  homini- 
bus  acceptabilem,  utpote  cui  ad  doctrinam  scien- 
tia,  et  ad  honestatem  mores  exuberant,  totius  con- 
ventus  sui  etepiscoporum,caeterarumque  persona- 
rum  in  hoceoncurrentibus  votis,  in  Palremsibi  et 
archiepiscopum  celebrata  solemniter  electione  su- 
seepit,  ipsumque  ad  hoc  in  sublime  rapiens,  Deo 
lainlos  et  gloriam  cum  multa  gratiarum  actione  po- 
pulique  tolius  applausu  gratanter   exsolvit.  »  Ad 
cujus  consecrationem  sequentiDominica  postocta- 
vas  Pentecostes  cumsuffraganei  convenissent  epi- 
scopi,  nuntiosque  suos   et  rati-habitionis  litteras 
qui  ex  necessitate  aberant  destinassent,  ex  inspe- 
rato  litterae  sub  nomineregis  junioris  conceptae,  in 


ropalare  compellit  erubescentia. 
EPISTOLA  GLVIL 

AD  EUMDEM. 

Patrisuoet  domino  summopontifici  A.,  frater  G. 
ondoniensis  Ecclesiae  minister,  humilem  et  debi- 
Jm  charitatis  et  obedientias  famulatum. 

Venerebilis  et  charissimi  fratris  notstri,  domini 
'orwicensis  episcopi,  praeclara  ab  ineunte  aetate 
sque  in  senectutem  bonam  ad  id  plenum  exigunt 
lerita,  ut  quos  deleutat  honestas  vitse,  quibus  re- 
gio  cordi  et  ipsum  digne  commendare,  et  apud 
inctitatem  vestram  cum  supplicante  debeant  aft'e- 
ione  promptissimasupplicare.  Notumquippesatis 
Jtipsum  abipsis  fere  cunabulis  peromnes  tetatum 
radus  honeste  conversatum  iu  Ecclesia  utdicitur 
dsenectamjamnuncuberempervenisse.ipsumque 
1  Eccclesia  cui  preesidet,  et  in  episcopatu  quem 
isponit,  in  publicasadeo  gratuiationes  susceptum 
sse,  ut  quod  sibi  impenderitis  houoris  et  gratiae, 
i  tota  ipsius  Ecclesice  plenitudo  cum  summa  gra- 
arum  susceptura  sitactione.  Cumsititaque  Palris 
1  bonis  iiliis  delectari,  apostolic;e  supplicamus 
lementia3,  quatenus  in  necessitate  preesenti,  de 
iui  per  directos  nuntios  rccurritad  vos,  oculos  in 
>sum  misericordiaB  habeatis,  etcosquisibi  adver- 
^ntur  iuique  apostolica  severitate  repriinendo, 
>sum  diem  suum  cum  pace  claudere,  et  a  vobis  ad 
atremomuiumcumpacevelitisemigrare.Alioquin 


863 


GILBftVff  FOLIOT  LONDOlV.  EPISC. 


864 


medium  prolatae  et  porrectae  sunt,  appellationem  A  duatse  pasloribus  Ecclesiae  ad  sui  regimen  idoneas 


continentes  adversus  electiones  quse  in  regno  suo 
nequaquam  celebrarenturassensu.  Cui  cum  Patre 
superstite  nihil  a  quoquam  debeatur  in  regno  nisi 
salva  Patris  sui  fidelitate,  licetque  litterae  porrectae 
multis  ex  causis  quas  enumerare  longum  est,  suspe- 
ctae  nobis  viderentur,  majestati  tamen  vestrae  debita 
cum  veneratione  deferentes,  et  honorum  vestrum 
integre  cupientes  servare,  a  consecratione  abstinui- 
mus.et  rem  vestrae  delegandam  notitiae  omnes  in 
commune  decrevimus.  Unde  sanctitati  vestrae  om- 
nes  in  commune  preces  affectuose  porrigimus,  ne 
citharam  nostram  in  luctum,  et  organum in  vocem- 
flentiurn  convertatis,  sed  opera  manum  vestrarum 
benigne  dexteram  porrigatis.  Ut  sciant  omnes,  do- 


eligendi  personas  liberam  in  omnibus  habeantfa- 
cultatem.  Inde  est  quod  apud  nos  quamplures  Ec- 
clesiae  suis  gratulantur  electis,  de  vestra  confiden- 
tes  misericordia,  ut  hi  quos  concorditer  elegerunt, 
dono  vestrae  gratiae  promoti  in  melius  consecrationis 
etiam  munusvaleantobtinere.  InterhasBathonien- 
sis  Ecclesia  in  venerabHem  fratrem  nostrum  Ragi- 
naldum  Salesberiensem  archidiaconum  sua  vota 
porrexit,  ipsum  concorditer  expetens,  et,  nullo  re- 
clamante,  aut  contradictionemin  aliquo  movente, 
solemniter  eligens,  eiquesuicuram  etregimen  tota 
animi  voluntate  committens.Quod  apttd  sanctitatem 
vestram  laudum  commendare  titulis  ideo  superse- 
dendum  credimus,  quod  ejus  litteraturam,  mores, 


mine,  quia  manus  tua  haec,  et  tu,  domine,  fecisti  q  et  industriam,  et  in  agendis  Ecclesiae  negoliis  effi- 
eam  (Psal.  cvm),  et  totam  Cantuariensis  Ecclesiae  caciam,  ipsisrerum  ut  creditnusagnovistis  indiciis, 
plenitudinem  vobis uberiorem  obligetis ad  gratiam.      utpote  quem  vestra  donatum  gratia  et  apud nos  ex 


EPISTOLA  CLIX 

AD    EUMDEM. 

Patri  suoetdomino  summopontifici  A,,  fraterG. 
Londoniensis  Ecclesiae  minister.debitum  charitatis 
et  obedientiae  famulatum. 

Quae  confidentia,  qua  faciedomino  meo  Patrique 
charissimo  pro  alio  supplicaturus assistam,  cum  ad 
conciliandam  mihi  penes  vos  gratiam  ipse  potissi- 
mum  advocato,  ut  famam  late  divulgat,  indigeam  ? 
Nonenimestmediatoridoneus,quemconstatinejus 
oculis  displicere,  quem  sese  medium  constituendo 
placatum  quisdebuitexhibere.  Attamen,  inChristo 
dilectissime  Paler,  dum  meipsum  considero,  dum 
totum  me  inihi  non  parcendo  discutio,  utique  non 
juvenis,  mihi  nullatenus  occurvit  animo,  ob  quod 
me  commisisse  quidpiam  a  facie  vestra  projici,  et 
a  sacratissimo  vestraebenignitatis  aditumejustum 
sit  eliminare.  Vestris  enim  obsequiis  me  paratum 
semper  exhibui,  nec  a  fidelitate    ulla  unquam  po- 
tero  varietate  cassus  avelli.  Qui  vos  oderunt,  illos, 
Pater,  odio  habui,  et  ut  in  libertate  spiritus  aliquid 
audeam,  vestro  resislentes  honori,  constanter  ali- 
quando  repuli  pariter  et  confudi  certus. 
EPISTOLA  CLX. 

AD  EUMDEM. 

Patri  suo  et  domino  summo  pontifici  A.  frater  G. 
Londoniensis  ecclesiae  minister,sincero?  etversedi- 
lectioaisaffectum,ethumilisobedientiaefamulatum. 

ln  exsolvendis,  Pater,  sanctitati  vestrae  gratia- 
rum  aclionibus,  nostra  plane  succumbit  humilitas, 
eo  quod  Ecclesia  Dei  multis  apud  nos  retro  tempo- 
ribus  j  ugo  servitutis  oppressa,  omnique  recuperan- 
dae  libertatisspevacua,vestra  tandem  soliicitudine 
quam  commissi  vobis  gregis  utiiitati  vigilanlerim 


vestra  magnificatum  notitia,  in  id  gratiae  culmen 
erexistis,  ut  quae  ipsum  elegit  Ecclesia  non  modi- 
cam  ex  hoc  ipse  speret  apud  sanctitatem  vestram 
gratiam  collocari.  Quem  quia,  juvanteDomino,  in 
domo  Domini  cooperatorem  bonum  futurum  credi- 
mus,  fraterna  charitate  movente.  et  in  hoc  auda- 
ciam  praestante  petimus,  utoperi  manuum  vestra- 
rum  benigne  porrigatis  dexteram,  et  consecratio- 
nem  ejus  accelerandovobisipsumetpropter  ipsum 
plurimos  arctius  obligetis  ad  gratiam. 
EPISTOLA  CLXl. 

AD    EUMDEM. 

Patri  suo  etdomino  summopontificiA.,fraterG. 
Londoniensis  Ecclesiaeminister,  debitum  charitatis 
et  obedientiae  famulatum. 

Conquestus  est  apud  uos,  domine,  praesentium 

lator  Ricardus,  se  ecclesiae  de  Bardintuua  injnste 

spoliari,  et  eam  a  Waltero  clerico  injuste  sibi  deti- 

neri,  asserens  se  utjam  dictam  recuperaret  eccle- 

siam  jamdudum  bonae  memoriaedominum  papam 

Adrianum  adisse,  et  ad  venerabilem  fratrera  no- 

trum  domirmm  Cicestrensem  episcopum,  manda- 

tum  retulisse,  ut  super  eadem  causa  cognosceret, 

etipsamfine  debito  terminaret.  Jam  dicto  itaque 

episcopo  suas  in  hoc  partes  interponente  juxta  as- 

sertionem  Ricardi,  Adam  clericus  dictae  eeolesiae. 

eo  tempore  detentor,  cuui  eo  in  hunc  modum  com- 

posuit,  ut  viginti  solidos  annuatim,  nomine  ipsius 

ecclesiae  sibi  solveret,  et  hos  solvendo,  ecclesiarr 

ipsam  vitae  suae  tempore  relineret.  Ipso  vero  post- 

modum  in  hac  solutione  cessante,  Ricardus  sedo 

minum  papam  ilem  adisse,  etjam dictam ecclesiaa 

sibi  ab  eo  adjudicatam  fuisse,seque  sententiaehu 

jusexsecutionemaddominumCicestrensemdetulis 


D 


penditis,  suis  restituta  natalibus,  statum  ejus  Do-      seetjamdictum  Adamsecumdenuoinhuncmodun 


raino  commutunte  in  melius,  desiderataplurimum 
libertatejam  nunc  ex  insperato  donata  est.  Legato- 
rum  enim  quosad  Ecclesiae  perquirendaremedia  in 
partes  nostrascircumspectione  laudabili  vestradi- 
rexit  auctoritas,  hoc  tandemcura  prudenler  et  po- 
tenter  obtinuit,  ut  inregno  Ahgliaj  suis  jaindiu  vj- 


trausegisseasseruit.utquinquagintasolidosannua 
tim  sibi  redderet,  hacquesolutione  ecclesiam  ret 
neret.  lnnitens  itaque  auctoritatiaposlolicae,  qu 
sibi  ecclesia  jam  dicta  adjudicata  est,  eutn  eji 
nomine  jam  nec  viginti  nec  quinginta,  nec  ai 
quid  omuiuo  sibi  sglvalur,  pelebat  ecclesiam  sil 


865 


EPISTOL^E.  —  AN.  1161-89. 


866 


restitui,  et  apostolicae  sententiae  reverentiam  debi-  A 
tam  exhiberi.  Walterus  vero  res  inter  alios  actas 
et  judicatas,  aliis  nec  obesse  nec  prodesse  debere 
asserens,  sejam  dictam  ecclesiam  canonice  adep^ 
tum,  seque  a  praedecessore  nostrobonaememoriae 
Robertoepiscopo,  ante  litismemoratae  tempora,  in 
ea  personam  constitutum  fuisse  respondit.Cumque 
postmodum  in  Galliis  studiorum  causa  demoraretur, 
si  inter  Ricardum  et  Adam  rei  suse  procuratorem, 
ipso  absente  et  ignorante,  super  ecclesia  sua  lis 
actitata  et  transactiointerpositaest,  ipsam  absenti 
sibi  et  ignoranti  praejudicium  affere  non  posse, 
notissimi  juris  esse  asseruit.  Qui  reversus  a  studiis, 
et  in  propria  veniens,  ecclesiamquam  legitirnena- 
ctusest,  jure  suopossedit,  nec  pactiones  Adaesuper 
re  sua,  ipsoignorante,  initas  aut  ratashabuit,  aut  g 
ratas  habere  disponit.  Volentes  vero  jus  Ricardi,  si 
quod  erat  plenius  iutelligere  quiseum  in  jamdicla 
ecclesia  personam  constituerit,  diligenter  inquisi- 
vimus.Ipse  veropraedecessoremnostrum  dominum 
Ricardum  seniorem  ecclesiam  hanc  sibi  concessisse 
respondens,  scriptis  aut  testibus,  aut  aliis  quibus- 
cunque  adminiculis  assertioni  huic  fidem  facere, 
nec  tunc  quidem  potuit,  nec  de  caetero  se  facturum 
repromisit.  Inquisitus  vero,  an  hoc  probare  sufflce- 
ret,  Adam  scilicet  tempore  quo  cum  ipso  transegit 
ecclesiam  ipsam  suo  nomine  possedisse,  aut  Wal- 
terum  quod  inter  ipsos  gestum  fuerat  ratum  post- 
modum  habuise,  horum  etiam  probatione  omnino 
se  carererespondit.Unde  cum  causam  ejusveritale 
niti  non  liqueret  reverentiam  tamen  debitam  do-  r 
mini  papae  litteris  exbibentes,  W.ab  ejus  decisione 
non  absolvimus,  sed  remin  diem  alterum  quo  sibi 
Ricardus  providere  posset  uberius,  differendam 
sestimavimus.  Ricardus  verodenuopenes  nos  expe- 
ririrenuensremdistulit  ad  sanctitatem  vestram  ad 
festum  sancti  ^gidii  appellavit.  Valere  vos  opta- 
mus  in  Uomino,  Pater  in  Christo  chanssime. 
EPISTOLA  CLXU. 

AD  ECMDEM. 

Patri  suo  et  domino  summo  pontifici  A.,  frater 
G.  Londoniensis  Ecclesiae  minister,  devotum  chari- 
tatis  et  obedientiee  famulatum. 

Perlato,  Pater,  ad  nos  mandato  vestro  super  co- 
mite  Hugone  et  Willelmo  de  Vaus,  debitaque  ve- 
neratione  suscepto,  comes  Hugo  nuntiis  illico  di- 
rectis  ad  nos,  anxie  conquestus  est  fratres  de  Pan- 
teneia  in  laesionem  suam  vestram  circumvenisse 
excellentiam,  et  faisa  suggeslione  hauc,  quae  ad 
preesens  in  eum  lata  est,  sententiam  obtinuisse. 
Negotium  vero  quod  inter  canonicos  et  ipsum  ver- 
titur,  asserit  eo  quem  consequentur  ostendimus, 
ordine  processisse.  Villam  de  Panteneia  de  feudo 
eouutis  Hugonis  essepenes  nos,  ferenullusignorab 
quamse  canonicis  de  Panteneia  nuuquam  dedisse 
nunquam  scriptocontirmasse,  jurat,  et  modis  om- 
nibus  asseverat.  Annis  vero  jam  duobus  emeusis 
fatetur  se  Willelmum  de  Vaus,  qui  villam  jam  di- 
ctam  suo  ascribebatpatrimonio,et  jure  sibicompe- 


D 


tere  dicebat  haereditario,  queraque  et  Patrem  suum 
jam  dicti  canonici  possessionis  quam  in  villa  ipsa 
habent,  auctores  laudant,  solemni  curia  convocata 
injus  vocasse,et  villamhancadversus  eum,utpote 
Patri  suo  nunquam  donatam,  nunquam  haeredita- 
rio  jure  concessam,  coram  omnibus  solemniter  evi- 
cisse,  seque  post  evictionem  hanc  curiae  suae  judi- 
cio  ad  villam  ipsam  manus  extendisse  ipsamque 
utsuamseusperabatsibialiquandiupossedisse.Prae- 
dicti  vero  fratres  superhac  necessitaterecurrentes 
advos,  mandatumadnospertulerunt,  utpraedictum 
comitemdistricte  conveniremus,  et  nisiauctoritate 
vestrapernos  admonitus,  eis  villani  jam  dictam  et 
omnia  ablata  in  integrum  restitueret,  terram  ejus 
totam  sub  interdicto  ponere,  et  nisi  vel  sic  satisfa- 
ceret,  excomrnunicationis  in  eum  ferre  sententiam 
non  ditferemus.  Nobis  itaque  mandatum  vestrum 
multa  labore  complentibus,  domino  nostro  rege 
manum  efficaciter  apponente,  villa  ipsa  canonicis 
reddita  est,  et  quaecunque  sibi  ablata  fuerant,  eis 
juxtajuramentumet  probationem  suorum.per  nos 
integerrime  restituta  sunt.  Vestrae  siquid  aliter  ex- 
cellentiae  suggestum  est,  sic  processisse  negotium 
venerabilis  fratris  nostri  domini  Norwicensis  epi- 
scopi,  aiiarumque  ejusdem  dioecesis  personarum 
testimoniis  poteritis  evidenter  agnoscere.  Deinde 
processutemporis,  cum  ad  dominum  nostrumre- 
gem  Oxenefordiae  convenissemus,  quia  super  villa 
hac  quam  sibi  comes  Hugo  vindicat,  lis  diu  pro- 
tracta  est,  etin  longum  suntprotelatacertamina,  in 
ipsa  domini  regis  praesentia  super  hoc  tractatum 
est,  ut  canonici  rem  ipsamlitigiosam  comiti  cede- 
rent,  et  aliamipsodonantesusciperent,  inquacum 
pace  degerent,  et  in  pace  Domino  deservirent.  Qua 
in  re,  etsi  prior  domus  ipsius  assensum  daret.  rege 
tamen  sic  consulcnte,  provisum  est,  nil  ulterius 
fieri,  negotium  effectu  non  compleri,  quousque 
totius  conventus  Pateneiaesuperhoc  scireturvolun- 
tas,  et  communiter  haberetur  assensus.  Conventu 
vero  non  approbante,  verum  improbante,  negotium 
non  ultra  processumest,  nec  eisquidquam  per  do- 
minum  nostrum  regem  aut  comitem,  aut  quem- 
quam  suorum  commutatum  est,  aut  allatum,  aut 
aliquatenus  ut  asserunt,  imminutum.  Verum  quod 
ad  possessiones,  in  eo  sibi  statu  permament  uni- 
versa,  quo  vestrorum  exstabant  tempore  praedeces- 
sorum,  cumipsorumauctoritateinter  ipsos  et  Wil- 
lelmum  de  Vaus  lis  diu  protracta  sopita  est  et  fi- 
nita  controversia.  Comes  itaque  primum  per  nun- 
tios,  deinde  per  se,  precum  arguensfalsitatem,  ad 
vestram  appellavit  audientiam,  ostensurus,  ut  as- 
serit,  sc  necpossessiones  eorum  ausu  utdicuntte- 
merario  occupasse,  nec  locum  suum  aut  villam,aut 
quidquam  quod  eorum  sit.commutatione  qure  uon 
processit  obtinuisse  nec  datam  in  se  sententiam 
quam  multahumilitate  sustinetetpatientia.prome- 
ruisse.  Porro  appellalioni  suse  lenninum  diemAs- 
censionis  DominiciB  constituit,et  quiasive  cognitio 
suae  causfie   mandetur  exseccutio,  precum  semper 


867 


GILBEHTI  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


868 


convenit  argui  falsitatem,  lias,  appellationis  suae  A 
testes,  a  nobis  litteras  impetravit.  Qua  in  re,  ne  per 
ignorantiam  facti  pars  adversa  caperetur,  saepe 
dictis  fratribus  de  Panteneiaet  formaui  et  causam 
factae  appellationis,  per  litteraset  per  nuntiosfide- 
les  denuntiare  curavimus.  Valere  vos  optamus  in 
Domino,  Pater  in  Christo  charissime. 

EPISTOLA  CLXIII. 

AD  EUMDEM. 

Patri  suo  et  domino  summo  pontitici  A.,  frater  G. 
Londoniensis  Ecclesiae  minister,salutem  ethumilis 
obedientiae  devotionem. 

Ad  vos,  Pater,  referri  convenit  quae  ad  sublimita- 
tem  vestram  penes  nos  appellatio  facta  suspendit. 
Monachis  itaque  Sancti  Ulmaridecimationes  quas-  B 
damamilite  quodamparochianonostro,quiBalde- 
wino  Norwicensi  archidiacono  affinitateconjunctus 
est  in  praesentia  nostra  repetentibus,  idem  miles 
jam  dictum  archidiaconum  earumdem  decimatio- 
num  tandemlaudavitauctorem.  Abbate  vero  Saucti 
Ulmari  et  ipsoarchidiacono,  statuto  dil  in  presen- 
tia  nostrasuper  eisdem  decimationibus  adversum 
se  experientibus,archidiaconus  ipse  ad  Patrem  no- 
strum  dominum  Cantuariensem  appellavi  t,  quibus  in 
ipsiuspraesentiaconstitutis,abbasadomino  Cantua- 
riensi  ad  audientiam  vestram  rem  appellandosus- 
pendit.  Prosequentes  appellationem  monachi a sub- 
limitate  vestralitteras  ad  dominum  Cicestrensem 
retulerunt,  ut  super  causacognosceret,  litterasque 
cognoscendodirimeret. Evocatisadipsumpartibus,  q 
ut  ex  ipsiuslitteris  accepimus,  res  hunctinem  sor- 
titaest.  Decimationesjamdictaemonachisadjudica- 
tae  sunt,et  easdem  saepcdictus  miles  abjuravit.  Di- 
rectae  sunt  ad  noslitteras  dominiCicestrensis  testi- 
ficanteshoc,  etauctoritatevestrainjungentes,utjam 
dictosmonachosincorporalem  earumdem  decima- 
tionum  possessionem  induceremus.Sic  monachi  pos- 
sessionem  nacti  sunt.Emenso  anno,cuin  jain  inesses 
colligerentur,servienles  suds direxit  archidiaconus, 
ut  jam  dictas  decimationes  susciperent,et  ejus  no- 
mine  aptarent,  et  in  tulo  reponeret.  Quibus  pars 
alteraincontinentiresistens,adjudicatassibi  aucto- 
ritate  vestra  decimationes  asportari,  minime  passa 
est.  Verum  vira  inferre  volentes  repulit,  suumque 
sibi  detinuit.  Querelam  ad  nos  referens  super  hoc  n 
dominus  archidiaconus.cumstatuto  die  earumdem 
decimationutnrestitulionemsibifieri,tanquam  vim 
passusexigeret,  auctoritas rei  judicatae  sibiobjecta 
est.  Quirem  inter  alios  judicatara,  aliis  obesse  non 
debere  asserens,  se  judiciodominiCicestrensis  ne- 
quaquam  interfuisse,  ideoque  sententiam  ab  eo  ob- 
essesibinondebere  respondil.  Aliis  possessioni  sibi 
auctoritatenostra  adjudicatae  innitentibus,  ipsam- 
que  convellinon  debere  asserentibus,  archidiaco- 
nus  se  gravari  conquerens,  ad  vestrara  appellavit 
audientiam,  et  has  appellationis  suae  tesles  litteras 
impetravit.  Valere  vos  optamus  in  Domino,  Pater 
in  Christo  dilecte. 


EPISTOLA.  CLXIV. 

AD    EUMUEM. 

Patri  suo  et  dominosummopontificiA.,fraterG. 
Londoniensis  Ecclesiae  minister,  debitum  charitatis 
et  obedienliae  famulatum. 

Ad  vestram,  Pater,  justumest  referri  notitiam, 
queefactaadvosappellationesuspensa,  vestrae  sub- 
limitatis  expetuntinsuidecisionesententiam.  Unde 
vestrae  notiticamus  excellentiee,  nos  ob  instantem 
querelam  parentum  comitis  Alberici,  diem  consti- 
tuisse,  et  tam  comitem  ipsum  quam  comitissam 
uxorem  ejus  in  prassentiam  nostram  evocasse,  ut 
quae  inter  ipsos  vertuntur  audireraus,  et  fide  veri 
pleniushabita.mediante  justitiadecideremus.  Par- 
tibus  itaque  corampositis,  parentescomitis  propo- 
suerunt  copulam  comitis  et  comitisse  nequaquam 
fore  legitimam,  eo  quod  priusquam  comes  illam 
duxisset  uxorem,  frater  ipsius  comitis,  Galfridus 
scilicet  de  Ver,  super  ea  in  uxorem  ducecda  cum 
patre  ipsius  comitissae  fide  interposita  pepigisset. 
Asserebantetiam  eatenus  processisse  negotium.ut 
pater  comitissae  ipsam  cum  trium  jam  essetanno- 
rum,  praedicto  Gaufrido,  utpote  futuram  suam  tradi- 
derit,  etGaufridus  eam  fratri  suo  comiti  Alberico 
sibicustodiendamcommiserit,  etcum  jam  sexcom- 
plessetannos,susceptamdemanucomitis,indomum 
propriamduxerit,sibiquevenerationemomnemtan- 
quam  futuree  uxori  suae,  tam  per  se  quam  per  suos, 
in  omnibus  excepta  tori  communione.usquead  an- 
num  duodecimumjam  fere  completum  exhibuerit. 
His  igitur  inter  patrem  comitissae  et  Gaufridum  fra- 
trem  comitis,  interposita  fide,  firmatis,  asserebant 
Gaufridi  et  comitissae  iirmata  fuisse  sponsalia,  et 
quae  fratris  sponsa  fuerat,  alteri  postmodum  fratri 
legitime  non  nupsisse.  Adjiciebant  etiam  contra- 
ctumhuncipso  comitissae  consensu  f  uisse  tirmatum, 
cum  ad  aetatem  jam  dictam  pervenerit,  et  toto  hoc 
annorumcurriculonunquamhis  queeagebanturvel 
momento  contradixerit.  Comitissavero,  quae  a  pa- 
tresuo  gesta  sunt,  cum.trium  tantum  essetanno- 
rum,  aetatenondum  admittente  consensum,  se  pe- 
nitusignorasse  respondit. Etsi  pater  suuscum  Gau- 
frido  contraxit,  ut  dictum  est,  id  se  nectunc  scisse, 
nec  postmodum  approbasse,nec  hisquae  inter  eos 
gesta  suntassensum  unquam  prabuisse  constanter 
asseruit.  Undecumincontrahendis  sponsalibuseo- 
rumrequirendus  sit  consensus,  de  quorum  futuris 
nuptiis  agitur,  ipsa  Gaufridi  sponsam  se  nunquam 
fuisseait,  quaenunquamde  conjugalicopulacumeo 
subeunda.a  quoquam  requisita  est,nec  in  hoc  un- 
quamanimivoluntateconsensit.Siitaqueapatresuo 
Gaufrido  tradita,de  manu  Gaufridia  comite  suscepta, 
si  postmodum  a  comite  Gaufrido  reddita  et  ab  ipso 
in  domum  propriam  ducta  est,  et  ibidem  annis  ali- 
quot  conversata  in  his  omnibus  necessitati  paruit, 
cum  Gaufridouunquaminconjugale vinculum.au t 
opere  aut  voluntate  consensit.  Quod  ut  manifestis 
declararetindiciis,  adjecitsecumjamaliquantulum 
excrevisset,  patri  suo  litteras  direxisse,  et  se  con- 


869 


EPISTOUE.  —  AN.  1161-89. 


:  nubioGaufridinunquampraebiturainassensumevi-  A 

,  denterostendisse.  Parentes  vero  comitispatriampo- 
testatem  osteDdentes  in  sobolem,  objecerunt,  pa- 
tremposse  filiae  maritum  eligere,  quemnisivel  de- 
generem  vel  indignumelegerit.ipsamejus  voluntati 
dissentire  non  posse.  Partibus  itaque  sic  experien- 
tibus  alterutro,  cum  jam  tertio  sedissemus,  comi- 
tissa  conquesta  est  advocatos  suos  ob  metum  comi- 

'.  tis  et  suorum,  causae  suaa  patrocinium  suura,  quo- 
minustuteeo  minus  diiigenterexhibere.  Inquose 
gravari  asserens,  ad  «  Laetare  Jerusalem,  »  ad  ve- 
stram  appellavitaudientiam,  et  rem  continentes  ut 
gesta  est,  has  a  nobis  litteras  impetravit.   Valere 

|vos  optamus  in  Domino,  Pater  in  Christo  charis- 
sime. 

EPISTOLA  CLXV.  B 

AD    EUJIDEM. 

Patri  suo  et  domino summo pontifici  A.,  frater  G. 
Londoniensis  Ecclesiaeminister.adomne  patris  im- 
perium  humilis  obedientiae  famulatum. 

Sublimitatis  vestrae  mandata  debita,  domine,  ve- 
neratione  suscipimus,  et  exsequendis  his,  operam 
'quam  possumus  et  diligentiam  reverenter  adhibe- 
mus.Qucesi  quando  non  statim  adipsa  conqueren- 
■tiumvota  peragimus,  non  ideo  negligenter  aut  te- 
pidequaenobissuntinjunctaprosequimur,  cum  res 
icito  decidere,aliqua  procul  dubio  juris  aut  facti  ne- 
cessitate  praepediamur.  Unde  si  causam  Herlewini 
3ierici  adversus  virura  venerabilem  abbatem   de 
lbreioaliquantuiamoraprotraximus,idcaus83exsti- 
[tit.utsubindultamoraverbisetambagibusinvoluta  q 
veritaserueretur,etlisin  longum  protracta,finetan- 
lem  legitimo  sopiretur.  Eo  vero  processit  inquisitio, 
'atstatutisdiebus  pluribus,etpartibus  inseinvicem 
ixperientibus,  domino  Wintoniensi  et  nobis  et  in- 
itrumentis  etteslibus  liquido  claresceret,  decima- 
ioDes  ipsasquasmodis  omnibus  extorquere  nititur 
'lerlewinus,  ad  ecclesiam  de  Docchinges,quam  jam 
lictoabbati  vestrajamdiu  adjudicavit  auctoritas, 
are  plenissimo pertinere.et easdem Herlewino nullo 
rorsus  jure  competere.  Factum  enim  quo  nititur 
:!erlewinushocest.  Tempore  belli,  cum  in  Anglo- 
bm  regno  licebat  fere  totum  cuique  quod  polerat, 
cclesiam  jam  dictam  quidam  Willelmus  uomiue 
jdeptus  est.  Hunc  Herlewinus,  ob  quod  ecclesiam 
wam  patruus  suusquidam,  videlicetsacerdosante 
'ossederatinfestans  plurimum,  in  hoc  tandemin-  D 
uxit,  ut  decimationesecciesiae  sua  solum  auctori- 
Ue  annuo  sibi  censu  tenendas  concederet,  utHer- 
iiwraus  vel  sic  ab  ejus  infestatione  conquiesceret. 
|ui  nirairum  Willelmusnon  multopost  ad  frugera 
leliorisvitae  setransferens.ecclesiara  cumoranibus 
Jipsaraperliuenlibus,inraanumdorainiNorwicen- 
s  refutavit,  ut  eara  ipse  disponeret,  et  personam 
'imvacantiprovideret.  Ecclesiasic  vacante  Willel- 
>us  de  Ibreio  fundi  ipsius  dominus,  abbatem  de 
preio  domino  Norwicensi  praesentans,  in  suppli- 
iiudoobtinuit,  ut  cum  iu  ecclesia  ipsa  personam 
instituerat,  eamquecum  omnibusadipsam  perti- 


870 
nentibus  monasterio  suo  pia  et  in  perpetuum  vali- 
turadonatione  concederet.  Herlewinus  vero  ex  pa- 
cto  cum  Willelmo  inito,  nulli  nunquam  episcopali 
auctoritate  firmato  abbatem  adpraestandassibi  de- 
eimationesjamdictas  teneri  aestimans,  ipsas  petere 
nondesistit,  quas  tamen  sibi  competere,  nulla  ra- 
tionejuris  ostendit.  Ipsoitaque  in  his  jus  suum 
nullum  penitus  ostendente,  et  cum  has  sibi  episco- 
paliauctoritatefuisseconcessasquandoquediceret, 
inhujus  etiam  rei  probatione  prorsus  deficiente, 
abbatem  ab  ejus  petitione  absolvimus,  et  domino 
Norwicensi  ut  decimationes  jam  dictassibi  restitue- 
ret,  et  ejus  de  caetero  paci  provideret,  apostolica 
auctoritate  injunxerimus.  Quod  totum  Herlewinus 
evacuaremoliensfalsovestrajsuggessitexcellentiffi, 
nos  causfe  quam  infra  duo  menses  terminandam 
suscepimus,nonnisi  post  undecim  hebdomadas  diem 
constituisse,  etnos  avestri  forma  mandati  taliter 
recessisse.  Quain  re  quod  actum  est  aperimus,  ut 
siin  jure  erravimus,edoctipervosin  obscuritatibus 
hujusmodi,  decaetero  cautius  ambulemus.  Manda- 
tum  quidem  causam  intra  duos  menses  terminandi 
suscepimus,  et  infra  eumdem  terminum  causfe  diem 
constituendo,  Londoniae  die  ipso  dominus  Winto- 
niensisetegoconvenimus.DominusveroWintonien- 
sis  cum  ipsum  in  curiam  regis  urgentissima  eodem 
die  causa  pertraheret,attendens  mandatae  sibi  j  uris- 
dictionis  diem  cedere,  seque  ob  temporis  angustias 
negotio  vacare  non  posse,  erga  Herlewinum  haberi 
se  voluit  excusatum.Herlewino  vero  instante  pluri- 
mum,  et  in  hoc  abbate  praebente  consensum,  ultra 
praefixumnobisterminumdiem  constituimus,  et  eo 
quo  dictum  est  causam  fine  decidimus.  Diu  tamen 
superhocdisceptatumest,  asserentibusquibusdam 
id  non  licere,et  haec  ea  lege  probantibus,qua  dictum 
est : «  Cum  non  eo  d  ie  quo  praeses  provinciae  praecepit 
j  udex  ab  eo  datus  pronuntiaverit,  sed  ductis  diebus 
alienioretempore  sententiam  dederit,  preesesex  in- 
tegro  rem  cognoscet.  »  Aliis  vero  asserentibus,  a 

similibusad  similia  judicemprocedere,  et  jusdicere 
sic  debere  de  judice  dato,ad  certam  summam  illud 
inducebant. «  Judex  qui  usque  ad  certam  summam 
judicare  visus  est,  etiam  de  re  majore  judicarepo- 
test,  si  inter  litigatores  hoc  convenerit,  quod  ad  si- 
milepertrahentesinferebant,adcertumtempusjudi- 
cemdatum,  si  partes  consentiant,  ulteriore  quoque 
tempore  posse  cognoscere.  »  Hoc  ipsum  lege de arbi- 
trocomprobantes,quilicetdeproferendodiecautum 
nonsit,  comproraissidiemproferrepotest,  si  partes 
eamsententiam  ferre  consentiant.  Mandatum  ita- 
quevestruminraodumhuncinterpretantes,  et  quod 
obfavorem  alicujus  indultumest,  in  ejus  laesionem 
retorqueri  non  debeie  existimantes.juxtaquod  apud 
nosin  maudatishujusmodiconsuevitEcclesia,inne- 
gotio  dicto  jam  modoprocessimus,idpraecipuose- 
cuti.quod  in  hbro  Digestorumexpressum  taliter  in- 
venimus:  «Si  judex  ad  terapus  datus  et  omnes  liti- 
gatoresconsenserint,nisi  specialiter  principali  jus- 
sione  prorogatio  fuerit  inhibita,  possunt  tempora 


87» 

intra   quae  visus  est  litem  dirmere,   prorogari 

Valere  yos.... 


EPISTOLA  CLXVI 

AD   EUMDEM. 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.  EPISC.  872 

,  A  EPISTOLA  CLXVII. 

AD    EUMDEM. 

Patrl  suo  et  domino   summo  pontitici  A.,  frater 


Patri  suo  etdomino  summo  pontifici  A.,fraterG. 
Londoniensis  Ecclesiae  minister,  totum  quod  obe- 
dientia?  et  obsequii  valet  humilis  et  prompta  de- 

votio. 

Ad  vestram,  Pater,  justum   est  referri  notitiam, 
quae  facta  ad  vos  appellatione   suspensa,    vestrae 
sublimitatis  expetunt  in  sui  decisione  sententiam. 
Cum  igitur  assertione  partium  merita  pandantur 
causarum,causam  inter  dilectum  filium  et  canoni- 
cum  nostrum,  Henricum  et  Willelmum    de  Ponte- 
fracto  agitatam  apud  nos,  et  facta  ad  vosappella- 
tione  suspensam,   sublimitati    vestrae  directis  his 
apicibus  aperimus.  Conquerebatur  Henricus,  dum 
studiis  scholaribus  occupatus  abesset,  jam  dictum 
Willelmum  intra  fines  parochiae  suae  de  Stubeheia, 
capellam  erexisse,ibique  ininjuriametdispendium 
ipsius  matris  ecclesiae,  divina  celebrari  fecisse,  et 
ipsius  occasione  capellae,  ipsi  matri  ecclesiae  deci- 
mationes,  et  aliasobventiones  ecclesiasticasinjuste 
diu  subtraxisse.   Capeliam  itaque  in  parochia  sua 
clamse  constructam  dirui,  et  rem  in  statumpristi- 
num  redigi,et  sibi  injuste  subtracta  officio  nostro 
restitui  proposita  ad  hoc  et  rationum  et  auctorita- 
tum  multiplicicopiapostulabat.Willelmusvero  no- 
vum  opus  inficians,  capellam  ipsam  in  fundo  suo 
antiquitus  exstitisse.ipsamque  sejure  suo  ad  pree-  ( 
sensinnovasse,seque  in  eain  nullius  injuriam  aut 
dispendium  divina  communicasse  respondit.  Adji- 
ciens,  se  decimationes  terraesuae  juxta  pacta  inter 
suos  et  Henrici  praedecessoresinita  et  firmata,  ma- 
trici  ecclesiae  persolvisse,  et  aunuatim  earum  no- 
minequatuor  solidos,  ut  comprehensumfuerat  pa- 
cto,reddidisse,et  cum  ad  evacuandum  pactum  hoc 
addominum  Cantuariensem  aliquando  appellatum 
fuisset,  se  ab  intentione  contra  pactum  proposita, 
sententialiter  absolutum  exstitisse.Quaecum  taliter 
allegaret  Willelmus,  nulla  tamen  instrumentorum 
aut  testium    assertione  roborabat.  Henricus  vero 
coram  domino  archiepiscopo  de  decimis  tantum  illius 
anni,  quo  causa  tunc  agebatur,absolutoriumfuisse 
judiciumasserebat,adjiciens,se  hancetiam  senten- 
tiamadvestramaudientiamappellationeinterposita 
suspendisse,vestramquesub]imitatemdominoWin- 
toniensi  totius  causae  cognitionem  delegasse,se  ta- 
men  causam  hanc  aliis  preepeditum  negotiis  prose- 
cutum  non  fuisse.  Instante    itaque    Henrico,  et  in 
jam  dictis  decimis  ecclesiae  suae  jus  numerosa  te- 
stium  copiadeclaravit,  seetiameasdempercepisse, 
vivavocetestium  ostendente.et  ea  quce  possederat 
sibi  restitui  postulante,  Willelmusnostraedeclinans 
j  umdiotioms  examen,ad  vestrae  sublimitatis  audien  - 
tiam  appellavit,  et  appellationi  diem  feitum  Om- 
nium  Sanctorum  constituit.  Valerc  vos  optamnsiu 
Domino,  Pater  in  Christo  charissime, 


G.  LondoniensisEcclesiae  minister.pedibus  sanctis, 
conculcato  Satan,  in  Christo  triumphare  feliciter. 
Cum  ad  vestram,  Pater  in  Christo  dilecte,  subli- 
mitatemomnium,  sic  disponente  Domino,  spectet 
Ecclesiarum  sollicitudo,  ad  eas  tamen  oculos  mise- 
ricordifce  reducere  benignius  aequum  est,  quos  am- 
plior  commendat  charitas,  et  ad  omnes  obsequii 
devotipropensiorincharitatebenignitas.Uuodquia 

in  Fiscamensi  Ecclesia  diu  viguisse  ipsa  rerum  edo- 

cet  experientia,  ad  sanctitatem  vestram,  cui  sancta 

placere  studia  luce  clarius  enitescit,  in  ea  qua  labo- 

rat  ad  praesens  necessitaterecurrit  cum  fiducia.inde 

B  proventurumsibisperansauxilium.unde  quippere-  i 

feruntoptatum,misericordiasibi  laudabiliter  coin- 

patiente,  remedium.   Quae  nimirum  hoste  generis 

humani  fidelium  semper  invidente  successibus  ca- 

suali  nuper   incendio  concremata  ad  hoc  miseriae 

perducta  est,ut  quae  nobilissimidudum  fueratcon- 

ventus  habitaculum  pauperum,  peregrinorum,  et 

hospitali  gratia  indigentium  quorumcunque    refu- 

gium,  jamnonhabeatubi  caput  reclinet  (Matth. 

vin),ubi  divina  celebret,  ubiconservet  ordinem,ad- 

ventantiumubirelevetnecessitatem.Undecumsup- 

plicante  petimus,  cum  exorante  sublimitate  vestra 

preces  affectuose  porrigimus,  ut  sibi  litterarum  ve 

strarum  subveniat  indulta  pie  benignitas.ut  quod 

machinante  maligno,  dirissimeconflagratumest.h 

ejus  ignominiam  Christique  perennem  gloriam  ve 

stra  reformet  auctoritas,  ut  ope  vestra  dissipatu 

ordo  convaleat,   charitas  antiqua  refloreat,  et  sta 

tulo  vobis  memoriali  quodam   aeterno  prae  ocuh 

semper  habeat  conventus  ille  fratrum,  unde  sanc 

titati  vestrae  gratias  indesinenter  exsolvat.Conserv* 

incolumitatem  Dominus  vestram,  in  Christo  dile< 

te  Pater. 

EPISTOLA  CLXVIII. 

AD  EUMDEM. 

Patri  suo  et  domino  summo  pontifici  A .,  frater  ( 
Londoniensis  Ecclesiae  minister,  totum  quod  ex: 
valethumilis  et  ad  obediendum  prompta  devotK 

Suspirat  Pater  ad  vos  Wintoniensis  Ecclesia 
quiaspectatadvosEcclesiarumomniumsollicitud 

sua  coram  vobis  anxie  deplorat  incommoda.Orb 
taPatre.aliundejamdiusibiemendicavitsufiragJ 
et  de  longinquis  tinibus  evocavit  episcopos,utcoi 
missis  sibi  populis  statuta  coelitus  administrare 
sacramenta.  H&ec  etiam,  vivente  Patre  suo,   Pal 
jamdiu  caruit,  quem  ab  administrandishis  quib 
et  fundatur  et  erigitur,  et  ad  perfectum  adducil 
Ecclesia  Dei,  ipsa  sui  corporis  imbecillitas  mu- 
quidem  tempore  praepedivit.  Quse  suis  jam  fin<> 
gaudebatpTovenissesuspiriis,et  in  electo  suoqun 
votis  omnibusexoptaverat.et  in  Patrem  sibipas- 
remque  uullo  penitus  contradicente  vel  reclamaii 
solemniter  elegerat,  multa  animi  jucunditateres- 


D 


873 


EPlSfOUS.  i-  AN.  1161-89. 


874 


abat.  Audiens  vero  sua  vota  differri  et  electi  sui  A  berent,ipsum  sibi  Eliensis  Ecclesia  per  manum  no 


consecrationem  in  longum  protrahi.nubilojam  nunc 

moeroris  obducitur  et  quia  spes  quae  differtur,  af- 

fligit  animam,  amicos  suos  undequaque  sollicitat 

et  vicinos,  utsuavobis  vota  proferant,sanctitati  ve- 

strae  preces  cum  supplicante  porrigant,ut  ejus,  si 

placet,  anxietati  condescendere  velitisetcompati, 

etinnegotio  hocob  multiplicemEcclesisenecessita- 

tem,  si  qua  valet  adraitti  dispensatio.suum  conce- 

datis  electum,  cujus  et  honestas  et  conversationis 

integritas  digne  commendabilis  est,absque  dilatio- 

neconsecrari.  Estlignum  vitee  desideriumveniens, 

Unde  si  preces  incausahacsublimitati  vestraesup- 

plicantium,  admiseritis,  Wintoniensi  Ecclesiae  non 

in  modico  subvenietis,  et  omnes  nos  in  omnem 


stramsusceptislegatorumvestrorumlitteris,quibus 
deeligendosibiepiscopo.auctoritateapostolicacom- 
monebatur,  in  Patrem  et  pastorem  expetiit,  ipsum 
concordiomniumvoto,nulioreclamanteautcontra- 
dictionera  in  aliquomovente,  ad  Eliensisepiscopa- 
tus  reginem  conniventiam  in  hoc  praestante  prin- 
cipe  facta  celebriter  electione  suscepit.  Quem  quia 
Ecclesiaeipsiadquemvocatusest,opem  et  gratiam 
praestante  Domino,in  multiscredimusprofuturum, 
et  omnem  vobis  etsanctae  Romanee  Ecclesiaedevo- 
tionem  in  quibuscunquepoteritexhibiturum,apud 
sanctitatem  vestram  cum  Ecclesia  pulsante  pulsa- 
mus,  cum  pulsante  preces  affectuose  porrigimus, 
ut  quod  actum  est,  ea  qua  praeestis  et  potestis  au- 


quam  possumus  gratiam,  vobis   Pater,  obligatos  B  ctoritate  roboratis,  et  negotio  huic  manum  supre 


habebitis.ConservetvosinlongatemporaDominus, 
in  Christo  dilecte  Pater. 

EPITSOLA  CLXIX. 

AD  EUMDEM  PRO  HEREFORDIENSl  ELECTO. 

Domino  papae  dominus  Londoniensis,  pro  Here- 
fordiensi  electo. 

Herefordiensem,  Pater,  EcclesiamgratumDomino 

praetitisse  speramus  obsequium,qua3  eligendi  Pa- 

tris   sibi  libertate   concessa,  ut  communis  habet 

opinio,   ad  sui  regimen  pastorem  elegit  idoneum 

virum,  ut  commune  probat  arbitrium,  Deo  et  ho- 

minibus  acceptum.Quantis  enimvirtutum  insigni- 

bus  Herefordiensis  electuseffulgeat,fama  loquitur, 

probat  opinio,  una  in  ore  omnium  testatur  assertio, 

qui  Robertum  Oxoniensem  archidiaconum  omnes 

jaetatis  suaegradus  adeo  innocenter  et  honesteper- 

jcurrisse  denuntiant,  ut  ei  vel  in  modico  nunquam 

sfamadetraxerit,conversationemejussinisterrumor 

(nullatenusobfuscare  potuerit.aut  pravitatis  eloquio 

«denigrare.  Hunc,  pater  in  Christo  charissime,san- 

|Ctitati  veslraecommendamusadgratiam,  preces  af- 

fectuose  porrigentes.ut  decurrentisadvos  Herefor- 

diensis  Ecclesiaepetitionem.quam  justam  vere  cre- 

idimus,  admittatis,  et  ut  ejus  consecretur  electus, 

paterna,  si  placet,  gratia  provideatis,  ne  si  repul- 

sam  sustinuerit,  kesa  virtus  erubescat,  et  alios  in 

appetitum  sui  et  cultumdecaeterominusaccendat. 

EPISTOLA  CLXX. 

AD     EUMDEM. 

Domino  papae  dominus  Londoniensis 


mam  imponendo,etipsius  consecrationem  paterna 
pietate  maturando,  eteumetcommissam  Ecclesiam 
vobis  in  omnem  graliarum  actionem  et  charitatis 
plenitudinemarctius  obligetis,  ut  Ecclesiaeper  yos 
in  regno  Angliae  nuper  indulta  libertas  in  suis  co- 
alescat  initiis  et  gratiam  augente  Domino,  fortiter 
ipso  tractu  temporis  convalescat. 
EPISTOLA  CLXXI. 

AD  EUMDEM. 

Patrisuo  etdomino  summo  pontifici  A.,fraterG. 
LondoniensisEcclesiaeminister,pie  salutantis  affec- 
tum,  et  devotae  subjectionis  obsequium. 

Anglicana,  Pater,  Ecclesia  in  omnem  gratiarum 
actionem  sanctitati  vestraese  fatetur  obnoxiam,eo, 
Pater,  quodpraesentatassublimitati  vestrae  fratrum 
nostrorum  electiones  placide  susceptis,  et  easdem 
PatrisnostridominiCantuariensisofficioconfirmari, 
et  electos  ipsos  ejus  manu  consecraripiaetpaterna 
gratia  concedislis.  Quia  in  re  juges  lacrymas  quas 
a  multis  diutius  jam  dolor  extorserat,pietatis  apo- 
stolicae  manus  extersit,  et  Ecclesiam  regni  in  statum 
dignitatis  pristinaesublimitererexit  et  potentissime 
reformavit.  Per  vos  enim  gratiam,  ministranteDo- 
mino,  sancta sedes  Cantuariae vacuata dudum  et diu 
vacua,  suumjamin  se  recognoscit  antistitem,  et 
Wintoniae  clerus  cum  populo  electi  sui  sibi  conse- 
cratione  concessa,  votisui  plenissime  compos  gra- 
tulatur  et  exsultat  in  Domino,Ecclesiae  veroBatho- 
niensis,  Herefordiensis,  Cicestrensis,  Eliensis,  suis 
in  his  quoselegerantdonovestro  gratiae  jampotitae 


,    r.- .«uvwniua,  iu  ius  quuseiegeraiuuoiiovesiro  gratiae  jampoutae 

banctitati  vestrw  scribere,  et  fratum  nostrorum,  D  desideriis,  in  gratiarum  actionem  diem  celebrant 
lgentenecessitate.preces  affectuoseporrigere,       solemuilatis  insignem.  Sola,  domine.superest  Lin 


charitas  nosPaterimperiosacompellit.  Hujusenim 
lege  constringimur,  eos  ut  nosipsosdiligere,et  ne- 
gotiasuanostrareputando,quodinnecessitatesimili 
nobis  exhiberi  vellemus.ipsis  procul  dubio  nonne- 
gare.  Venerabilem  itaque  fratremnostrum  Gaufri- 

dum,EcclesiaeCantuariensisarchidiaconum,virum 
prudentem  testificamur  el  strenuuin,  providum  in 
consilio,  discretumetornatumeloquio,agendis  Ec- 
clesiae  negotiis  et  ipsius  necessitatibussublevandis 
et  sustinendis  aptissimum.  Cui  cum  ad  doctrinam 
scientia,  et  ad  hooestatem»  ut  crednuus,mores  exu- 


coluiensis  Ecclesia,  quaecumin  Ecclesiisaliis  undi- 
que  laudes  resonent,  undequaque  pulsentur  tym- 
panaglorise,  genitum  pro  cantuhabet,  et  spiritum 
moeroris  trahens,  tota  lamenti  afficitur.  Audiunlur 
in  domo  Patris  undique  symphonia  et  chorus.sed 
haec  foris  stans,  non  ingreditur,  et  repulsam  passa 
semel,  ad  Patrem  ingredi  perlimesoit.  Charilatis 
tamen  affluentiam  consideraus^quaedefoutepecto- 
ris  apostolici  indesiuenter  emanans,  civitatem  L)ei 
circumquaquelaetihatet  evaugelicum  illudadmen- 
tem  revocans  :Om)iisquipe(it,  accipit ;  etqui  quce- 


875 


GILBERTI  FOLIOT 


rit,  invenit,et  pulsanti  aperielur  (Matth.  vn),spem  A 
concipit,  ut  moerorissuinubilum  serenitatis  vestrae 
candor  evacuet,  et  in  electi  sui  susceptione  pariter 
et  promotione  precestiliaedevotissime  supplicantis 
pius  Pater  exaudiat.  Scit  tamen  apud  nos  supra 
dorsum  ejus  quosdam  fabricasse  plurima,  et  odii 
sermonibus  ejus  innocentiam  circumdedisse (Psal. 
cxxvm),  et  in  hoc  eatenus  praevaluisse,  ut  ab  eo 
clementiae  vestrae  facies,  ut  dicitur,  aliquantulum 
aversa  sit,  et  a  pluribus  in  eum    sinistra  jam  sit 
concepta  opinio.  Sedsiplacet  advertere,superejus 
conversatione  et  vita  his  potissimum  fideshabenda 
est,  quibus  a  primis    annis  innotuit,  sub  quorum 
oculis,  ut  certissime  testantur,  innocenter  excrevit, 
et  ad  annum  tricesimum,  ut  asserunt,  jam  perdu-  g 
ctus,primam  eetatissuaevigiliam  sub  multorumte- 
stimonioet  honesteetinnocentercomplevit,  de  quo 
spem  bonam    Lincolniensis  Ecclesia,  dovota  filia 
vestra  concipiens,  etipsius  prudentiam  in  eoquetn 
administravitarchidiaconatucontemplansetappro- 
bans.speransquod  ejuspromotio  multis  ex  causis, 
quas  enumerare  longum  est,  sibiplurimum  profu- 
tura  sit,  ipsum  in  Patrem  elegit  concorditer,  et  ut 
hoc  ejus  desiderium  a  vestrasibi  gratiacomplean- 
tur,  iostanter  exposcit.Spemigiturhabentes  iu  Do- 
mino,  quod  ejus  et  honestas  etprudentia  adhono- 
rem  Dei  et  Ecclesiae  de  die  in  diem  habitura  sit  in- 
crementum,  ipsumque  in  sublevandis  Ecclesiae  ne- 
cessitatibus  cooperatorem  fore   strenuum,  preces 
sanctitati  vestraecum  Ecclesiasupplicante  porrigi-  c 
mus,  ut  ei  manum  gratiae  porrigatis,  et  sibi  conce- 
dendo  quodpostulat,Anglorum  Ecclesiae.  quod  ad- 
huc  deestgaudiii  suppleatis,  et  omnes  nos  ex  hoc 
sublimitati  vestrae  giatiae  debitores  efficiatis.  Con- 
servet  incolumitatem  vestram  Dominus,  in  Christo 
dilecte  Pater. 

EPISTOLA  CLXXII. 

AD  EUMDEM. 

Patri  suo  et  domino  summo  pontifici  Alexandro, 
frater  Gilbertus  Londoniensis  Ecclesiae  minister, 
devotum  et  debitum  totius  obedientiae  famulatum. 

In  colligendo  denavium  beati  Petri,  quantam 
potuimus  sollicitudinem  et  diligentiam  adhibere 
curavimus  :  dilectique  in  Christo  fratres  nostri  et 
coepiscopi,  quorum  episcopatus  conditioni  huic 
constatesseobnoxios,  anobisjuxtatenoremet  con- 
tinentiam  scriptorum  quss  in  scriniis  Cantuariensis 
Ecclesiae  studiose  requisita  reperimus,vestra  super 
hoc  auctoritate  commoniti  debitam  penitus  oranes 
quidem  agnoverunt  et  exsolverunt  quantitatem  : 
excepto  venerabili  fratre  nostro  et  coepiscopo  do- 
minoExoniensi.quinimirum  summamsuae  dioecesi 
ascriptam  minimerecognoscens,quiaminus  quam 
de  ratione  scripta  exigeretur  obtulit,  totura  quod 
obtulerat  insolutum  reportavit  :  sieque  licet  saepe 
et  saepe  eoinmonitus,  hucusque  tamenpenitusaso- 
lutionecessavit.Universam  vero  sumraamreliquam 
ducentas  videlicet  libras,  exceptis  novem  libris  et 
quinque  solidis,  quae  a  praedicto  fratre   solvi  de- 


LONDON.  EPISC.  876 

buerant  abbati  Sancti  Bertini,  juxta  mandatum 
vestrum  per  fratrem  ab  ipso  transmissum  ad  nos, 
perquemdamfldelemnostrumdestinarecuravimus 
De  caetero  quid  super  hac  portione  reliqua  quae 
solvendasuperesttierioporteal,  vestracumvoluerit 
sanctitas  providebit.  Nos  enim  intra  finesjussionis 
vestrae  nostrum  cohibentes  officium,  necminus  of- 
ferentem  admittimus  :  nec  solvere  cessantem  ulla 
coertione  ferimus.  Valeat  sanctitas  vestra. 
EPISTOLA  CLXXIII. 

AD  EUMDEM. 

Patri  suo  et  domino  summo  pontifici  A.,  frater 
G.  Londoniensis  Ecclesiae    minister,  seipsum  et,  si 
quid  potest,  obedientiae  et  humilitatis  obsequium. 
Ad  vestram,  Pater,  audientiam  jamdiu  ob  raan- 
dataPatris  nostridominiCantuariensismihigrava- 
men  non  modicum  inferentia  appellavi,  et  audito 
legatorum  vestrorum  in  Normanniam  adventu.ipsis 
festinanter  occurri,paratus  in  eorumpraesentiaap- 
pellationisad  vos  factae  causasostendere,  eteorum 
sententiae  in  omnibus  humiliter  obedire.  Quibus  in 
causa  hac  suas  minime  partes  interponentibus  ob 
evitanda  periculaquae  imminebant,  ad  vestram  de- 
nuosanctitatemappellaremultaproculdubioneces- 
sitate  compulsus  sum.  Quia  vero  ad  iter  hoc  arri- 
piendum  ad  vos  me  in  Angliamremeare  et  itineri 
necessariaprovidere ipsa propositi necessitas  exige- 
bat.nonoccasionedilationisquaerendar.sedlegitimae 
provisionis  intuitu  appellationi  terminum  in  diem 
transitus  beati  Martini  constitui.    Unde  si  pietatis 
oculos  bonitas  in  me  divina  reduxeritetiterad  vos 
pervium  mihi  clementer  indulseril,statutodievita, 
comiteDominoquejuvante,sanctitativestreeobstabo 
quae  mihi  objicientur  auditurus.vestraequeperom- 
nia  sententiae  vel  consilio  devotissime  pariturus. 
Testis  est  mihi  enim  inspector  Deus,me  in  his  om- 
nibus  quae  apud  nos  acta  sunt  nec  adulationi,  nec 
elationi,  nec  ambitionivelinmodicodeservisse.sed 
veslree  sanctaeque  Romanae  Ecclesiae  fidelitati  et  to- 
tius  Anglicanae  Ecclesiae  utilitati  j  uxta  modicum  quod 
sum  et  sapis  tideliter  prospexisse.  Hinc  enim  Pa- 
trem  habens   hinc   dominum,  inter  duos  gladios 
positus,  hinc  in  materialemtimens  impingere,hinc 
spiritualemformidans,salvavestrinominisprotecius 

auctoritate  vix  haereo,  etfinem,  quem  his  cladibus 
Dominus  daturus  est,  raulto  jam ante  taedio  affectus 
exspecto.  Affectioni  itaquequa  filiissuis  et  compati 
et  condescendere  pietas  apostolica  consuevit,  de- 
votissimesupplicone  appellationem  advoshonesta 
causa  et  justissima  interposita  irritam  habeatis,ne 
caput  meumquodinjustoodioPatermeus  dominus 
Cantuariensis  dire  persequitur,  ei  penitus  expona- 
tis  :  sed  causam  quam  pra>stringimus,  ut  pos tulal 
aequitasipse  vel  audiatis,  vel  si  hoc  difficultas  nor 
permittat  itineris,  legatis  vestrisqui  penes  vossun 
cognoscendam  et  terrainandam  committatis.  Quae 
dam  nuntio  meo  sauctitati  vestrte  secretius  inti 
mandacommissi.quibusmsiisericorditerpraebuerif 

assensum,  adnutumvestrum  ....  hoccondignt 


877 


EPTSTOLjE.  —  AN.  1161-89. 


remunerabitobsequium.Valerevos  optoinDomino, 
Pater  in  Christo  charissime. 

EPiSTOLA  CLXXIV. 

AD  EUMDEM. 

Patri  suo  et  domino  summo  pontifici  A.,  frater 
G-  LondoniensisEcclesiae  minister,  debitum  sincerae 
charitatis  et  humilis  obedientise  famulatum. 

Mandatum  vestrum,  Pater  in  Christocharissime, 
debita  veneratione  suscipientes,  illico  filium   ves- 
trum,dominumquenostrumcharissimum,illustrem 
regem  Anglorum,  etsi  in  ipsis  jam  Wallise  finibus 
agentem  exercitum  adivimus,et  adjunctonobisve- 
nerabili  fratre  nostro  Roberto  Herefordiensi    epi- 
scopo,  juxta  vestri  formam  mandati  diligenter  et 
intente  convenimus.  Cui  singulaquae  vestrislitteris 
suntnobis  expressa,  ante  oculos  ponentes,ipsum 
obsecrando,etquantum  regiam  decebatmajestatem 
arguendo,  constanter  et  instanter  hortati  sumus,ut 
de  propositis  sibi  satisfaceret,  et  si  a  rationis  tra- 
mite  deviaverat.adviam  veritatiset  justitiee  redire 
vestra  per  nos  revocatusadmonitione  non  tardaret : 
a  Patre  pie  commonitus  a  pravis  actibus   omnino 
desisteret,  et  Dominum  puro  corde  diligeret,   et 
matrem  suam  sanctamRomanamEcclesiam  solita 
veneratione  respiceret,  nec  eam  visitare  volentes 
inhiberet,  appellationes  ad  eam  factas  non  impedi- 
ret,  et  Patrem   nostrum  dominum  Cantuariensem 
benigne  revocans  et    reducens,  in  beati    Petri   ac 
vestra  reverentia  firmus  immobilisque  persisteret, 
et  pietatis  intendens  operibus  ficclesias  et  eccle- 
siasticas  personas,  tam  regni  quam  terrae  suse,nec 
gravaretper  se,  nec  peralium  grayari  permitteret, 
sed  ipsas  diligens  regia  protectione  conservaret, 
utille.per  quem  reges  regnant,temporalesibi  regnum 
conservaretinterris,  eteeternum  largiretur  in  coe- 
lis.  Alioquin  nisi  monitis    salutaribus  acquiesce- 
ret,  sanctitas  vestra,quse  huc  usque  patientersusti- 
nuit,  ulterius  in  patientia  sustinere  non  posset.  Ad 
haec  adjecimus  timendum  sibifore,ne  si  errata  non 
corrigeret,  iram  cito  omnipotentis  Dei  incurreret, 
ut  nec  regnumejus  diu  stare,  nec  suos  prosperari 
permitteret,  sed  qui  humilem  exaltaverat,  jamjam 
exaltatum  ab  ipso  regni  culmine  durius  allidendo 
idejiceret. 

Ipse  vero  correptionem  vestram  multa  gratiarum 
actione  suscipiens,  multa  animi  temperantia,mul- 
taque  modestiaconsequenter  responditad  singula. 
Inprimisasserensmentem  suama  vobis  nullatenus 
se  avertisse,  nec  id  unquam  propositi  mente  con- 
cepisse.  Quin  dum  paternam  sibi  gratiam  exhibue- 
ritis,  vos  ut  Patrem  diligat,  etsanctam  Romanam 
Kcclesiara  ut  matrem  veneretur  etfoveat,  et  sacris 
jussionibus  vestris,  salva  sibi  sua  regniquesui  dig- 
nitate,  humiliter  obtemperet  et  obediat.  Quod  si 
vos  jam  aliquandiu  solita  reverentia  non  respexit 
hanc  hujus  rei  causam  asserit,  quod  cumvobisin 
necessitate  toto  corde,  tota  mente,  totis  viribus 
constiterit.sibi  postmodum  per  nuntios  in  necessitate 
concurrenJi  ad  vos  digne  pro  meritis  sanctitas  vestra 


878 


A  non  respondit,  seu  in  omni  fere  petitione  sua  se 
repulsam  sustinuisse  conqueritur  et  erubescit.  De 
paternatamenconfisus  gratia,quaefiliumcumvolet 
exaudiet.  vultus  sperans  et  exspectans  leetiores,  in 
beali  Petri  ac  vestra,ut  dictum  est.tidelitate  immo- 
bili  cons  tantia  perseverat.lnde  est  quod  sanctitatem 
vesjram  visitare  volentem,  nullum  prorsus  impe- 
diet,  sed  nec  hactenus,  ut  asserit,  impedivit. 

In  appellationibus  ex  antiqua  regni  suiconstitu- 
tione  id  sibi  vindicat  honoris  et  oneris,  ut  ob  ci- 
vilem  causam  nullusclericorum  regni  suiejusdem 
regni  fines  exeat,nisi  anipsius  auctoritate  et  man- 
dato  jus  suum  obtinere  queat,  prius  experiendo 
cognoscat.  Quod  sinec  sic  obtinuerit,  ad  excellen- 
tiam  vestram,  ipso  innulloreclamante,  eum  volet 
g  quilibet  appellabit.  In  quo  sijurivel  honori  vestro 
praejudicatur  in  aliquo,  id  se  totius  Ecclesise  regni 
sui  consilio  correcturum  in  proximo,  juvante  Do- 
mino  pollicetur. 

Imperatorem  illum,  etsi  schismaticum  noverit,a 
vobistamenexcommunicatumesseusquehodienon 
rescivit.  Quod  si  denuntiatione  vestra  rescierit,  si 
foedus  illicitum  cum  ipso  aut  alio  quolibet  iniit,  et 
hoc  Ecclesiae  regni  sui  judicio  simul  et  consilio  se 
correcturum  promittit. 

Patrem  nostrum  dominumCantuariensem  suo  se 
regno  nequaquam  expulisse  asserit.  Unde,  sicut 
abscessitultroneus,  sic  ad  Ecclesiam  suam,  cum 
sibi  sederit  animo,  plena  pace  reverti  sibi  libitum 
erit:  dum  tamen  in  satisfaciendo  sibi  super  his, 
G  unde  conqueritur,  regias  sibi,  et  in  quas  ipse  jura- 
"*  tus  est,  velit  dignitates  integre  conservari. 

Si  qua  vero  Ecclesia  vel  ecclesiasticapersonaab 
ipso  velasuissegravatamostenderit,  satisfactioni 
plenae  totius  Ecclesiae  judicio  paratus  erit. 

HaBcadominonostroregeinresponsisaccepimus 
qui  utinam  ad  omnem  voluntatem  vestram  uberius 
aliquid  accepimus.  Eadem  vero  sublimitati  vestrae 
notificanda  duximus.ut  exipsius  responsis  advertat 
vestra  discretio,  quonegotium  hocfine  concludat. 
Causam  namquesuam  dominus  rex  plurimumsibi 
justificare  videtur,cum  in  omnibusquae  dicta  sunt 
Ecclesiae  regni  sui  consilio  simul  et  judicio  separi- 
turum,  et  Patris  nostri  domini  Cantuariensis  redi- 
tum,  juxta  quod  dictum  est,  se  nullatenus  impedi- 
turum  pollicetur.  Undevestrae  supplicandum  aesti- 
D  mavimus  excellentiae,  quaienus  illud  praa  oculis 
habentes  :  Calamum    quassatum  non  conteret,  et 
linum  fumigam  non  exstinguet  {Isa.  xui),  zelum 
illam  sanctum,  quidad  ulciscendam  omnem,  quae 
Ecclesiae  Dei  irrogatur,  injuriam  laudabiliter  igne 
divini  Spiritus  accensus  est,   si  placet,  ad  tempus 
intra  fines  modestiae  cohibeatis,  ne  vel  interdicti 
sententiam,  vel  ultimum  illud  praecisionis  elogium 
proferendo,  ecclesiasuniversas  subverti  miseredo- 
leatis,  et  tam  regem  ipsum  quem  innumeros  cum 
eo  populosa  vestra,  quod  absit  !  obedientia  irre- 
vocabiliter  avertatis.   Bonum  et  membrum  capiti 
cohaerere  vel  saucium,  quam  a  corpore  sequeslari 


879 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


880 


iam  preecisum.  Redeuntad  sanitatem  saucia,  sed  A  declinaremprotectione,etnexus,quibusimmeritum 


corpori  vix  coalescunt  jampraecisa.  Adducitdespe 
rationem  preecisio,  restituit  sanitatem  saepe  medi- 
cantis  operatio.  Quid  enim  si  sermo  vester  nondum 
plenecapit  aut  capitur?Nunquiddivinadesperanda 
est  gratia,  quin  cito,  cum  volet,  et  capiat  et  ca- 
piatur  ?  Nunquid  abbreviata  est  manus  Domini,ut 
salvare  nequeat,  aut  auris  ejus  aggravata,  ut  non 
exaudiat  ?  (Isa.  ux.)  Currens  ille  sermo  Domini 
velociter  {Psal,  cxlvii),  statim  cum  vult,  immutat 
omnia,  et  sanctorum  precibusdat  insperata.San- 
guis  regius  tum  se  demum  permittit  vinci,  cum 
vicerit ;  necverecundatur  cedere,  cumsuperaverit. 
Mansuetudine  tolerandus  est,  monitis  et  patientia 
superandus.Quidenim  sijacturam  quamdam  tem- 


parabat  involvere,usque  ad  diem  cognitioni  causae 
jn  preesentia  vestra  constitutum,  objectu  vestri  no- 
minis  aliquatenusevitarem.Unde,dilecte  mi  inDo- 
mino  Pater,sanctitativestree  totoprostratus  spiritu 
supplico.ne  indultum  oppressis  omnibus  commune 
remedium  mihi,  si  placet,  subtrahatis.  Ne  me  tan- 
quamreprobum  a  vestriprotectione  tutaminis  abji- 
ciatis.Sed  factaad  vos  appellationesuscepta,si  qua 
preeter  modum  est  in  me  lata  sententia,  ipsam,ut 
justum  est.authabeatis  irritam.autteneatis  suspen- 
sam,  ut  in  die  qua,juvante  Domino.sublimitati  ve- 
stree  paratussumassistere.juxta  quodmeruistatua- 
tis  in  me,  et  vel  convictum  abjiciatis,  vel  innocen- 
tem,si  sic  visum  fuerit,absolvatis.  Nam  culpa  mea, 


porahum  invehitexhibitaintempuspatientia?Non  B  »  W*  est,  ha.c  utique  est.quod  mandalorum  pon 


enim  estdubium  severitati  detrahendumfore,cum 
strages  imminet  populorum  :  et  cum  tempestasin- 
gruit,  in  maredebere  multa  projici,  ut  ad  portum 
valeat  navis  salva  perduci. 

Insipienter,  attamenin  charitate  nonficta  sic  lo- 
quimur,  si  sic  rei  finis  exstiterit,  ut  amissis  suis 
dominus  Cantuariensis  exsilium  juge  sustineat,  et 
vestris,  quod  absit !  mandatis  ulterius  Anglia  non 
obediat,  fuisse  satius  patienter  in  tempus  susti- 
nuisse,  quamtantozeloseveritatideservisse?Quid? 
Etiamsi  plures  e  nobis  ab  obedientia  vestra  perse- 
cutio  separare  non  poterit,  non  deerit  tamen,  qui 
genu  curvet  ante  Baal,  et  de  manu  idoli  pallium 
Cantuariae  nonhabito  religionis  aut  justitiee  delectu 


dere,quee  utique  aut  declinare  necesse  mihifuerat, 
aut  cum  defectu  et  orani  miseria  suscipere,me  gra- 
vatum  sentiens,  adapostolicam  ausussum  audien- 
tiam  appellare,utvestro  me  per  omnia  consiliocom- 
mitterem,et  consjiltis  vobisauta  regnodiscederem 
aut  alleviato  mandatorum  onere  in  commissa  mihi 
Ecclesiaresiderem.  Nam,  utbrevi  complectarquod 
verum  est,  dum  inter  dominumregem  etdominum 
Cantuariensem  resinhunc  modum  vertitur,impos- 
sibile  est  me,  aut  alium  regni  ipsius  episcopum 
unius  mandatumsuscipere.et  alterius  iramimpor- 
tabilem  deciinare.  Agat  itaque,  si  placet,  paterna 
pietas,  ut  siinme,  nse  confessnm,  necconvictum, 
nec  citatum.nec  ullo  modo  conventum,post  inter- 


suscipiat.  Ne  deeruntqui  sedes  nostras  occupantes  G  positum  etiam  appelationem  ad  sublimitatem  ve 
et  cathedras  insidentes,  ipsi  tota  devotione  mentis      stram,ullaest  preepropere  vel  preepostere  lata  sen 


obediant.  Jam  multi  preemasticant  ad  talia,  optan- 
tes  ut  veniant  scandala,  et  directa  ponantur  in 
prava.  Unde  non  propria,  Pater,  plangimus  aut 
plbramus  inoommoda,  sednisiinhis  malisoccurre- 
ritis,  fcedam  Ecclesiee  Dei  subversionem  imminere 
cernentes  pertimescimus,  necitius  ob  vitee  teedium 
optemus  periisse  diem,  qua  ad  hujusmodi  specta- 
cula  nati  sumus. 

De  ceetero  super  censu  beati  Petri  nemo  nobis  in 
regnovel  de  modicorespondisset,nisidominusrex 
mandatum  super  hoc  in  commune  dedisset.  Ejus 
vero  mandato,statuto  antiquitus  terminocolligetur, 
et  sanctitati  vestree  per  manum  nostram,  juvante 
Domino,  transmittetur. 

EPISTOLA  CLXXV. 

AD  EUMDEM. 

Alexandro  papae.GiLBERTUs  Londoniensisepisco- 
pus,  humilem  ad  omnia  in  quo  mea  valet  parvitas 
obedientiam. 

Severitatem,  domine,  Patris  nostri  domini  Can- 
tuariensis  archiepiscopi  ex  quibusdam  auditis  et 
agnitis  recte  suspectam  habens,  ne  indebitee  pcenee 
nexibus  me  arctaret  et  laqueis,  ad  vestram  circa 
initium  Quadragesimae  appellavi  clementiam,  et 
appellationi  diem.octavas  purificationis  beatee  Mariee 
constitui,utiram,quameinjustepersequitur,vestra 


D 


tentia,  hanc  viribus,  ut  justum  est,  evacuetis.  Et  si 
vestram  exsanctitate  remittatis,  injuriam  saltem 
beati  Petri,et  sanctee  sedisejus  ad  animum  revoce- 
tis,etme  ad  omne,quod  quod  jusseritis.obsequium 
utiquepromptissimuminvenietis.  Conservetvosin- 
columem  in  longa  tempora  Dominus,  in  Christo 
dilectissime  Pater. 

EPISTOLA  CLXXVI. 

AD  WILLELMUM    PAPIENSEM  CARDINALEM. 

Venerabili  domino  et  amico  W.  Papiensi  sanctae 
Romanee  Ecclesiae  cardinali  sibi  charissimo,  frater 
G.Londoniensis  Ecclesiae  minister,  salutem  etdebiti 
munus  obsequii. 

Verborum  facile  suadet  paucitas,  cum  ad  exau- 
diendum  prona  est  ipsius,  adquemscribituramica 
benignitas.Quod  quiade  vestra  sinceritate  confidi- 
mus,paucisnegotium,inquo  nobis  a  bene  volentia 
vestrasubveniripetimus,  aperimus.  Mandatum  do- 
mini  papee  suscepimus,quatenus  Hugonem  comitem 
de  Norfolchia  districte  conveniremus,  et  nisi  cano- 
nicis  dePanteneiavillamipsamde  Panteneia,etcce- 
tera  queesibi  aplata  queruntur,admonitusrestitue- 
ret,  ipsum,  ettotam  terram  suaminterdicto  subji- 
ceremus,etnisi  vel  sic  infra  quadragintadies  resi 
piscereteumexcommunicationisinnodaresententif 
non  differremus.In  hocvero  nobisregiase  gravite; 


«81  EPISTOLE.  -  AN.  1161-89. 

opponitauctoritas,  asserens  ad  summam  regni  sui  A 


882 


'spectare  dignitatem,ut  dum  cuique  adversus  comi- 
tem  vel  baronem  suumsuper  terris  aut  feudis  que- 
\ relam habenti,  plenam paratus fuerit  exhibere  justi- 
tiam,ipsum  nec  archiepiscopus,  nec  aliquis  regni 
sui  episcopus  aut  interdicto  premat.aut  excommuni- 
cationi  subjiciat.  Hanc  praedecessores  suosassensu 
Romanorumpontiticum  usque  nunc  obtinuisse  affir- 
mat,  et  nos  omnesregni  sui  episcopos  id  sibi  jura- 
mento  firmassecommemorat,  exigens  ut  antiquitati 
stemus,  et  regni  sui  privilegia  nequaquam  sibi  mi- 
nuentes,  ab  his  quae  sibi  a  nobis  sub  juris  jurandi 
religione  suntpromissanon  recedamus.  Undi  gravi 
nobisinterminatione  interdicitur,  quodauctoritate 
praecipitur.  Sic  nobis  in  arcto  res  est,  ut  nisisuum 


EPISTOLA  CLXXVII. 

AD    EUMDEM. 

Venerabili  dominoetamico  cbarissimo  Willeljio 
Papiensi  sacrosanctae  Romanae  Ecclesiae  cardinall 
presbytero,  frater  G.  Londoniensis  Ecclesiae  mini- 
ster,  salutem  quae  nunc  est,  et  quam  speramus  a 
Domino. 

Nostis,  domine,  quod  et  orbi  satis  innoluit,  quid 
animadversionisjamdiu,quidpcenaequoqueinmodo 
pertulerim,quipriusquammihiculpae  modusinno- 
tesceret,  enormitates  pcenae  gravioris  excepi.  Ad 
unius  quidem  ut  audio  Wallensis  vocem  licef  pne- 
clarae  dignitatis honore  non  fulgeat,non citatus, non 
commonitus,  nec  notorii  quidem  criminis  reprehen- 
sioni  obnoxius  condemnationissinistrumreportavi 


temperet  apostolica  mansuetudo mandatum.subire  b  calculum,et  a  sacerdofe  nec  inspecta  lepra  mea, nec 


bnobis  necesse  sit,aut  hinc  inobedientiae,  quod  absit  ! 
|periculum,autapuddominumregem  perjuriietnon 
observataefidelitatis  opprobrium..\fallemepiscopus 
non  fuisse,  quam  horum  alterutrumincurrisse.Gla- 
|diusuterquegravis  est,quorumunusanimam,alter 
'corpus  occidit.  Ille  quidem  gravior,  attamen  iste 
gravius.Et  domino  meo  charissimo  domino  papce, 
|quae  utilitasfutura  estinsanguinemeo(Psa/.xxix), 
si  descendendo  in  correptionem  hanc  aut  perjurus 
reputer,  aut  inobediens,  quod  semper  absit !  exi- 
stam  ?  Si  domino  meo  non  paruero,  mors  mihi  est ; 
Jetsi  paruero,  solum  superesL  ut  emigrem  a  regno, 
eajus  leges  non  suscipio,  a  cujus  regis  fidelitate  re- 
cedo.  Si  causa  quidem  esset  ejusmodi  pro  qua  di- 
[gnumforel  paenamsubiremortis  aut  exsilii,gaude- 
Irem  utique  in  proscriptione  mea  velmorte,  obse- 
Tuium  me  domino  gratum  exhibere.  Sed  nunquid 
sexfratrum  inPanteneia  miserrime  et  absque  omni 
itregulaeetordinisobservatione  victitantium  causa 
anti  est,  utob  sibirestituenda  paucaagri  jugera,in- 
:er  summum  pontificemet  sibi  quondam  amicum, 
Jtadhuc,danteDeo,futurumamicissimum  dominum 
lostrum  regem  Angliae  quaestionem  oporteat  super 
iuarum  eminentia  dignitatum  agitari?  Praesertim 
mminexpeditositin  causahacjussuum  unicuique 


cognita,  extrn  tamen  Ecclesiaecastra  projectus  sum. 
Sed  quia  nec  in  ccelum  os  ponere  fas  est,  et  majo- 
rumacta  discuteresacrilegii  constat  instar  obtine- 
re,  ad  medentisopem  tutius  estconfugere,  quam  in 
qucrelae  vocemimpudentererumpere.  Assueti  vero 
moris  est,  cum  quemsua  leedit  conditio,  utadeum 
recurrat  potius,  cujus  promptiorem  sibi  fore  gra- 
tiam  arbitratnrafflictus.Confidens  itaquede  vestrfe 
dilectionisexcellentia,  cujus  sinceritatem  et  fidem 
rerum  certior  edocuit  experientia,  instante  neces- 
sitatis  articulo,  a  vobisopem  postulo.ut  praelibala 
mihi  per  vos  gratia  vestro  ad  profectum  studio  de 
ducatur,etquodadmeiexsecutionemofficiimihide- 
esse  cognoscitis,  vestra  mihi  sollicitudine  juvante 
Domino,restituatur.  Dat  postulandi  fiduciam,quod 
manum  mihi  jam  gratiae  porrexistis,  et  onus  quo 
premebar  anxie,  piae  precis  instantia  submovistis, 
etexemptusaconfusionis  ignominia,  utintra  castra 
collocer  Ecclesiae,prudenterobtinuistis.  Unde  vobis 
ad  gratiarum  actiones  eo  magis  devotus  obligor, 
quod  propriae  voluntatis  instinctu  absentis  amici  ne- 
gotiacommodissime  procurastis.  Movit  vosinhunc 
pietatisaffectum  innata  bonitas,  nullisque  meis  me- 
ritis  praeventa  gratia,  sed  quodnon  merui,  mereri 
desidero,  et  non  meruisse  poenitet,  nimisque  sero 


eddere,  et  quae  turbata  sunt  ad  pacem  et  debitum      voluisse,  quod  primis  attentatum  f uisse  studiis opor 

ustiti8?finempacificerevocare?Sidominoregiper- 

nissumfuerit.causam  hancepiscoporumet  aliorum 

rirorum  prudentum  consiliis  illico  terminabit.  Si 

:ausam  dominus  papajudicibus  delegaverit,  ipso- 

jum  stare  sententiae  comes  Hugo  nonrecusabit.Ip- 

kimquique  districte  convenimus,  intentando  sibi 

'ententiam  domini  papae  litteris  designatam.  Quas 

hum  audisset,  precura  statira  arguit  falsitatem,  as- 

■erenssePanteneiamjarndictiscanonicis  nunquam 

''.oncessis«e,necscriptumquodsuperhocejusnominc 

'•raeferuntet  ostendunt,ipsis  tradidisse,  aut  utcon- 

iteretur,  assensum  praebuisse.  Unde  cum  falsi  ar- 

matinstrumentum  quo  nituntur,attendat  prudentia 

>estra,  si  adeo  in  expedito  res  est,  ut  convictione 

jion  egeat,  nec  in  judicium  deduci  debeat  cumetsi 

loncausae  convictio  sed  exsecutio  sententioe  man- 

letur.de  precum  tamen  veritate  inquiri  oporteat. 


tuisset.Agat  ilaque  si  placetetperagat  idgratiaquod 
suum  est,  et  quem  mereri  jam  ccepit  totum  sibi 
reddat  obnoxium,  et  restitutumme  mihi,  tam  sibi 
j)  quam  suis  in  solidum  de  ceetero  pleno  jure  possi- 
deat.  Valere  vos  optamus  in  Domino. 
EPISTOLA  CLXXVIH. 

AD    EUMDEM   PKO  WINTONIENSI   ELECTO. 

Domino  WiLi.i;LMoPapiensi,proWintoniensielecto 
seipsum,etsiquidpotest,devotaementisobsequium. 

Suadet  e  facili  verborumpaucitas,  cumadexau- 
diendumpronaestipsiusad  quem  scribitur,  amica 
benignitas.Unde  quiade  veslra  in  nos  benevolen- 
tia  non  nostris  quidem  meritis,  sed  vestra  solum 
gratia  uobis  clementer  indulta  et  potenter  exhibi- 
ta  plene  contidimus,  sublimitati  vestrae  preces  af- 
fecluose  porrigimus,  quatenus  negotium  amici  no- 
stri  et  cognati    charissimi,  domini  Wintoniensjs 


883 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.   EPISC. 


884 


electi  sustinendo  foveatis,  et  quia  vos  et  consilio  A 
magnumetinterventu  strenuumnonambigimus,  ut 
ejusmatureturconsecralio,  datavobisaDominosa- 
pientia  et  industria  procuretis.  A  sapiente  dispen- 
satio  solet  admitti.  Postulat  Ecclesiae  multiplicata 
necessitas  sibi  tandem  subveniri.  Sacramenta  si 
prosunt,  si  in  his  animarumsalus  ullaconsistit,  de- 
triroentum  tamen  est  non  modicum  et  periculum, 
tot  populis  ea  subtrahi,  tot  earequirentibusob  pon- 
titicum  penuriara,  vel  sero  vel  nullatenus  adminis- 
trari.  WintoniensisEcclesia  subveste  lugubriet  ha- 
bitu  vindualitria  jara  fere  lustra  percurrit,episcopa- 
lembenedictionem,  absolutionem,  manus  imposi- 
tionem,  clericorum  in  ordine  promotionem,  chri- 
smatis  apud  se  innovationem,  ecclesiarum  oonse- 
crationem,  et  caetera  vitae  spirituali  necessaria,  his  g 
diu  carendo  jam  fere  dediscit.  Silet  verbum  Dei, 
medium  tenenteuncta  silentium,  et  multis  modis, 
quos  enumerare  longum  est,  lucradepereunt  ani- 
marum.  His  ope  vestra  periculis  subveniri  deposci- 
mus,  ut  electo  Wintoniensi  consecrato  pervos,  in 
Dominocum  ipsaejus  Ecclesia  gaudeamus,etexhi- 
bitium  nobis  honorem  et  beneficium  alta  semper 
in  posterum  memoria  teneamus,  Valere  vos  opla- 
musin  Domino. 

EPISTOLA  CLXXIX. 

AD   JOANNEM   NEAPOLITANUM    CARDlNALEM. 

Venerabili  domino  fratrique  charissimo  Joanni 
Neapolitano,sacrosanctaeRomanae  Ecclesise  cardi- 
nali  presbytero,  frater  G.  Londoniensis  Ecclesiae  q 
minister,  votivis  cum  salute  frui  successibus. 

Io  officiis  gratius  impensa  suscipimus,  quae  non 

extorsit  necessitas,  sed  solagratiae  sincerioris  pro- 

curavitaffectio.  Approbati  quidem  moris  est,uthis 

arctius  teneamur  obnoxii,  qui  meram  exercentes 

liberalitatem,  ultronea  in  nos  conferuut  beneficia, 

quam  quos  ad  id  ipsum  preecedentis  meriti  pro- 

vocavit  administratio.Unde  nosobsequio  vestro  id 

fortius  obligat,  quod  praevenistis  nos  in  benedic- 

tionibus  et  certis  rerum  experimentis  fructutn  ves- 

trae  dilectionis  ante  sensimus,  quam  affectionisvi- 

cariae  vobis  innotesceret  argumentum.  Quod  impen- 

distis  est  gratuitum,  quod  diligendo  rependimus 

dispar  habetmeritum.  Illius  favorem  simplex  auget 

liberalitas,  hujus  remissionem  gratiam  preeventa  ~ 

facit  meritis  etbeneficiisexcita  voluntas.  Haec  nos 

omnia  ad  uberiores  invitant  gratiarum  actiones, 

quas  ut  vota  gerimus,  utinam  opere  compleamus, 

personam  siquidem  nostram  et  facultates  vobisof- 

ferimus,  cum  Deus  opportunitatem  dederit,  effectu 

verba  probaturi.Super  soilicitudine  vestra  negotiis 

nostris  exhibita  et  honoreclericis  nostris  impenso, 

pro  gratiarum  actionenos  vobiset  ipsos  devovemus 

supplicantes  attentius,  ut  quod  ex  parte  prospere 

geslum  est,  ad  perfectum  vestrae    discrelionis  in- 

dustriapertrahalur.Juxtavestri  vero  formam  con- 

silii,  iter  ad  vos  arripere  tentassemus,  nisi  pacis 

inter  dominum  papam  et  regem  spes  jam  uberior 


appareret,  et  certiora  devotionis  ejus  argumenta 
clarescerent.  Praeterea  et  id  duximus  metuendum, 
ne  legati  nostri  discessum  nostrum  in  eorum  con- 
temptum  et  injuriam  fieri  aliquatenus  aestimarent, 
et  in  causae  nostrae  desperationem  fugam  interpre- 
tarentur.  Unde  nostris  visum  est  non  expedire  ut, 
eis  inconsultis,aliquo  divertamus,  cum  propter  nos, 
utdioitur,  eos  a  latere  suo  dominus  papa  transmi- 
serit.  Terretnos  quoque  difficultas  itineris,  et  quae 
peregrinantibus  imminent  pericula  nos  in  re  ista 
plurimumvaoillarecompellunt.  Conceptum  tamen 
desiderium  curam  omnem  timoris  excluderet,sila- 
borem  huncquoquomodo  mei  corporisimbecillitas 
infirmita  sustinere   sufficeret.  Nil  enim   est  quod 
optem  amplius,quod  desiderantius  affectem,quam 
domino  papae  praesens  assistere  ipsoque  et  curia  , 
sancta  preesente  mihi  detrahentes,  et  falsa  sugge- 
rentes  adversum  me,  in  ejus  qui  veritas  est  virtute 
refellere.Quod  effectui  mancipare  crebro  sperantes, 
sempertamennecessitatis  alicujus  objectusubstiti- 
mus,  nuncvero  senectuti  sociata  compellitinfirmi- 
tas,  ut  licet  optemus  judicem,  ipsi  tamenassistere 
necessitate  multiplici  desperemus.  Unde  vestram 
instantiusexoramus  sollicitudinem.ut  ope  vestraet 
opera  plenam  nobis  gratiam  dominus  papaimper- 
tiat,  et  praelibatum  beneficium  ad  perfectumnobis 
apostolica  tandem  mansuetudine  simul  et  misera- 
tione  perducat.  Nuntio  vero  nostro  quaedam  vobis 
intimanda  cornmisimus,quem  precor  attentiusau- 
diatis,et  fidem  hisquaepro  posuerithabeatis.Valere 
vos  in  Domino  optamus  charissime. 

EPISTOLACLXXX. 

AD.  J.    CARDINALEM    DIACONUM. 

Venerabili  dominoetamico  charissimo  J.,  sanctae 
Romanae  Ecclesiae  cardinali  diacono,  frater  G. 
Londoniensis  Ecclesice,  minister,  affectum  pium,el 
si  quem  potest  charitas  officiosa  famulatum. 

Amantium  se  mutuo  sibi  corda  loquuntur.et  af- 
fectione  quadam  insolubili  mentes  amicorum,  ets: 
locali  distent  spatio,potenter  tamenintus  operanU 
virtute,  firme  sibi  connexee  sunt.  Praesentem  enin 
exhibet  amor  sibi,quem  diligit,et  unicumsibiquoc 
amodo  charitas  abesse  non  sinit.  Hinc  estquodnoi 
obstantibus  locis,  ut  praesentes  sibi  in  necessitati 
subveniunLet  Christi  legem  adimplendo,  sua  vicis 
sim  onera  sustinere  non  omittunt.  Haec  suggerenli 
charitate,charissime,et  de  vestra  nobis  benevolenti; 
plurimumsuadente,dilectaenobis  in  Dominoprece 
sublimitati  vestrae  porrigimus,  quatenus  praesen 
tium  latoris  et  fratrum  ejus,  monachorum  deWa 
ledene  causam  diligenter  attendatis  etipsis  amor 
Dei  nostraque  prece,  prout  eorum  expedire  vide 
ritis  necessitati,  provideatis.  Quanta  enim  oppr: 
raantur  injustitia,  ex  litleris  dilecti  fratris  nosti 
dominiExoniensis  intelligetis,  et  juxta  datam  a  Dc 
mino  vobis  sapientiam  oppressis  pie  subveniendc 
remuneratorum  ut  speramusDominum,et  nosgn 
tiae  et  servitii  debitores  habebitis.  Valete. 


885  EPlSTOLiE. 

EPISTOLA  CLXXXI. 

AD  UNIVER5OS  S.    MAT.    ECCLESIE  FILIOS. 

Dilectis  sibi  in  Doinino  universis  sanctae  matris 
Ecclesiae  filiis,  ad  quos  litterae  istae  pervenerint, 
frater  G.  Londoniensis  Ecclesiae  minister,  salutem 
in  Christo. 

Per  apostolica  scripta  in  mandatis  accepimus, 
quatenus  abbate  de  Grestene  et  latore  pryesentium 
Joanne,  in  nostra  convocatis  praesentia,  quidquid 
Joanni  post  appellationem  ad  sedcm  apostolicam 
adversusabbatemfactain,peripsum  videlicetabba- 
tem  sive  per  suos,  abiatum  aut  subtractum  com- 
periremus,  sibi  omni  oecasione  et  excusatione 
postposita,  omnique  remedio  appeilationis  sublato 
cum  integritate  restitui,  et  eidem  de  damnis  et 
injuriis  illatis  congruam  faceremus  satisfactione 
exhiberi.  Restitutione  autem  facta  et  sitisfactione 
exhibita  causam  quae  inter  eos  super  capella  de 
Cherlechestone  vertebatur,    cessante   nihilominus 

appellatiouedeetderemus.Quamnosquidemforuiam 
sequentes,  quia  de    appellauone   Joaums,  ulpote 
coram  nobis  pubheefacta,  plenam  habebamuscer- 
tamque   notitiam,    de    illata    sibi    postmodum    a 
monachis  de  Grestene  violentia,  de  ejectione   ejus 
ja  domo  sua,  de  damnis  per  invasionem  datis,  per 
legitimamidoneorumtestiumassertionem,  fide  veri 
jiiligenter  et  districte  inquisita,  ecclesiam  ipsam 
jie  Ferles,  cum  omni  integritate  et  pertinentiis  suis 
pmnibus,  memorato  Joanni  restitui  debere,  de  fra- 
|rum  consilio  et  motu  animi  nostri,  apostolica  in 
jioc  freti  auctoritate  pronuntiavimus,  et  de  illatis 
|iibi  damnis  sub  nostra  taxatione  juratis,  abbatem 
lli  in  summam  decem  et  octo  marcarum  argenti 
londemnavimus.  De  caetero,  in  causa  quam  ssepe 
jiictus  Joannes  super  capella  de  Cherlechestone 
liutius  intentaratadversus  Henricumpresbyterum 
:t  memoratum  abbatem  de  Gresteue,  quem  sibi 
dem  Henricus  in  causailla  laudaverat  auctorem, 
uxtacontinentiam  rescripti,  hoc  tenoreprocessum 
st.  Petebat  siquidem   Joannes   capellam    illam 
omine  matris  ecclesiae  suae  de  Ferles  sibi  restitui, 
tpoteintraparochialesejusdemutdicebatterminos 
cclesiaefundatam,  et  ab  ipsa  sui  fundatione  filiali 
ibi  subjectione  obnoxiam. 
Allegabat  ad  haec,  quod  cum  personatum  etin- 
eshturam  matris  ecclesiae  de  Ferles  per  manum 
■icestrensis  episcopi,    proesentatione  abbatis   de 
■restene,  sicut  idem  episcopus  tam  viva  voce  quam 
cnpto  nobis  insinuavit,  olim  reciperet,ipsam  quo- 
ue  capellam  una  cum  majore  ecclesia  habendam 
ecepit,  eamque  tandiu  plene  et  pacifi.ee  possedit 
onecmotasibi  abHenricocontroversia,  monachus 
uidamde  Grestene,  qui  tuncin  Angliavicesagebat 
bbatis,  imta  cum  Henrico  transactione,  capellam 
hcedere,  eamque  ipso  reclamante,  et  auctoritate 
oauni  papoe  ne  id  fieret  inhibente,  contra  justi- 
ametjunordinem  alienare  prassumpsit.  Abbas 
ero  quem  sibi  Henricus  acciverat,  capellam  illam 
dmatncem  quidemecclesiam  de  Ferlespertinerc, 
Patrol.  CXC, 


-  AN.  1161-89 


886 


A  Joannemque  ipsam  diutius  possedisse,  publicc  et 
in  jure  confessus  est.  Hoc  tamen  illi  in  praejudicium 
petitionis  suae  in  modumexceptionis  objecit,  quod 
transactioni  cum  Henrico  habitaeinteiTuit,  eamque 
suo  assensu  comprobavit.  Cum  autem  super  hoc 
articulo  controversia  plurimum  verteretur,  abbate 
tandem  in  probatione  adhibiti  consensus  penitus 
deficiente,  testes  factaa  reclamationis,  quos  Joannes 
perduxit,  diligenter  examinatos  et  eoncordes  in- 
ventos,  utpotefide  dignos  admisimus,  sicque  ex 
eorum  assertione  et  confessione  partis  adversae 
saepe  dicto  Joanni  praefatae  capellae  plenam  restitu- 
tionemadjudicavimus,aestimatisque  damnismedii 
temporis.etsubnostrataxationeprobatis,  Henricum 
illi  in  summam  duodecim  marcarum  argenti  per 

B  sententiam  condemnavimus.  Quae  quia  de  commis- 
sione  domini  papa-  noslro  sunt  officio  celebrata,  ne 
in  dubium  de  caetero,  ant  in  irritumqueat  revocari, 
uuivei-sitati  vestrae  notiticare,  et  ea  qna  fungimur 
auctoritate  contirmare  curavimus.  His  testibus,  H. 
decano  Sancti  Pauli,  iNicoiao  archidiacono  Lon- 
donieusi,  magistro  W. 

EPISTOLA  CLXXXH. 

AD   EOSDEM. 

G.  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  dilectis 
sibi  in  Domino  universis  sanctae  matris  Ecclesiae 
flliis,  ad  quos  litterae  istae  pervenerint,  salutem  in 
Christo. 

Novei-it  dilectio  vestra,  latorem  praesentium  H. 
divina  benedictione,  etnostrae  manus  impositione, 
C  adsacerdotiigradumessepromotum.  Quodquiain 
dubium  nolumus  posse  revocari,  praesenti  scripto 
universitati  vestraeid  notificare  curavimus,vestram 
orantes  etexhortantes  in  Dominodilectionem,  qua- 
tenus  pro  amore  Dei  et  reverentia  ordinis  sui, 
ipsum  in  exsecutione  officii  sui  benigne  recipiatis, 
et  debitum  illi  honorem  propter  Deum  exhibeatis! 
Valete. 

EPISTOLA  CLXXXIII. 

AD  E0SDEM. 

Dilectis  sibi  in  Domino  universis  sanctae  matris 
Ecclesise  filiis,  frater  G.  Londoniensis  Ecclesiae 
minister,  salutem,  gratiam  et  benedictionem. 

QuaedonanturDomino,charissimi,donantinequa- 
D  quam  pereunt,  sed  ei  a  quo  donata  sunt,  in  perpe- 
tuum  utique  reservantur.  lnde  est  quod  charitatem 
vestramcommonemus  inDomino,  quatenus  latori 
proesentium  R. ,  qui  ob  amorem  Dei  et  salutem  ani- 
moesuae  ad  reficiendum  pontem  de  Londonia  operam 
praebet,de  facultatibus  vestris,prou  t  vobis  Dominus 
inspiraverit,  aliquod  auxilium  conferatis,  ut  a  Deo 
ob  ipsum  collata  die  llla  in  centuplutu  recipiatis. 

Omnibusautemquieiadpraedictumopusperficien- 
dum  aliquod  beneficium  prajstiterint,  orationum 
et  beneficiorum  ecclesiaa  nostrae  partem  concedU 
mus,  etinsuper de  Domini  confisi  misericordia,  con- 
fessis  de  poemtentia  sua  viginti  dies  relaxamus. 
Valete. 

29. 


887 


.d  jus  ecclesHBsu*  ^^^^"^      lis  solvatur.  Quod  quia  plena  utnusque  partis  cou- 
abbati,  et  per  eum  ecclesi»  su* ,  de motu  B  4F  nraesentia,  et  iura- 


EPISTOLA  CLXXXIV 

AD   EOSDEM. 

G.  Dei  gratia  Lonioniensis  episcopus,  dilectis 
sibi  in  Domino  universis  sanclee  matris  Ecclesiae 
filiis,  ad  quos  Ulteree  istae  pervenerint,  salutem  in 

Christo.  . . 

Cum  venerabilis  fraler  noster  Robertus  abbas 
de  ribl  reio,  et  Herlewinus  clericus  de  Dochinge 
pro  causa,  quaeinter  eossuperdecunis  de  Dochmge 
vertebatur,  in  praeseutia  domini  Wmtomensis  et 
nostra,  quibus  ex  maudatodomiui  papae,  ejusdem 
causee  cogmlio  delegata  fuit,  ambo  pariter  essent 
constituti,  nos  ex  allegationipus  et  rationibus  me- 
morati  abbatis  liquido  cognoscentes  [praedictas  de- 
cimas]  ad  jus  ecclesiee  suee  de  Dochinge  pertinere 
easdem  abbati,  et  per  eum  ecclesi*  suee,  de  moti 
animi  nostri  et  de  communi  fratrum  nostrorum 
consilio,  in  perpetuum  adjudicavimus,  ipsumque 
et  ecclesiam  suam  a  petitione  Herlewim,  qui  eas- 
demvindicans  decimationes  in  probatione  pemtus 
defecit,persententiamabsolvimus.  Quod  quia  in 
dubium  nolumus  aut  in  irritum  de  catero  posse 
revocari,  preesenti  scripto  uuiversitati  vestr»  id 
notificare,  et  ea  qua  fungimur  auctontate  confir- 

mare  curavimus. 

EPISTOLA  CLXXXV 

AD    EOSDEM. 

Gilbebtus  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus, 
oinnibussanctce  matris  Ecclesia.  tiliis,  salutem. 

Universitati  vestree  notum  esse  volumus,  quod 
Galfridus  filius  Baldewini,  et  mater  ejus  Beatnx  C 
de  Bollers,  ut  ex  chartis  ipsorum  perspeximus  et 
ex  eorumdemviva  voceprobavimus,  concesserunt 
et  dederunt  Dei  et  fratnbus  hospitalis  Jerusalem 
advocalionem  ecclesiae  de  Herefelde,  cum  onimbus 
pertinentiis  suis  in  perpetuam  eleemosynam,  no- 
bisque  praesentaverunt  fratrem  RicardumTurcum, 
in  Anglia  priorem,  ul  per  eum  de  personatu  pree- 
falas  ecclesiae  praedictum  hospitale  quantum  adjus 
episcopale  pertinet  investiremus.  Cum  igitur  in 
eis  quse  necessariis  pauperum  usibus  destinantur, 
promptum  deceat  et  hilarem  adesse  consensum, 
nos  ejusdem  hospitalis  religionem  prceserum  et 
necessitatem   attendentes,  dictam   concessionera 


GILBERTl  FOLIOT  LONDON.  EPISC.  888 

A  verit  itaque  dilectio  vestra,  causam  quae  inter  ma- 
gistrum  Godefridum  et  Ernaldum  patruum  ejus 
super  ecclesia  de  Castello  diutius  agitala  est,  hoc 
tandem  fine  conquievisse.  Ernaldus  m  jam  dicta 
ecclesia  nepotis  sui  jus  recognoscens,  illam  in 
manu  nostra  per  textum  deposuit,  quam  nos  Go- 
defridosimiliter  per  textum  restituentes,  ipsum  ia 
ea  personam  constituimus.  Deinde  petitione  Gode- 
fridi,  Ernaldum  in  eadem  ecclesia  vicarium  susce- 
pimus,hacinterveniente  pactione,ut  Ernaldusjam 
dictam  ecclesiam  quandiu  superstes  fuerit  teneat 
sub  annua  pensione  dimidiae  marcae,  Godefrido  ab 
ipso  ipsiusecclesiae  nomine  annuatim  solvend»,  ita 
ut  medietas  debitee  pensionisin  media  Quadrage* 
sinae,  altera  vero  medietas  in  festo  sancti  Michae- 


sensu  sub  nostra  gestum  est  preesentia,  et  jura- 
menti  religione  utrinque  firmatum,  ne  in  dubium 
de  ceetero,  vel  in  irritum  possit  revocari,  presenti 
scripto  universitati  vestrae  rerum  gestarum  seriem 
significare,  et  utrique  quod  suum  est,  sigilli  nostri 
auctoritale  confirmare  curavimus.  His  testibus  Ra- 
dulpho  decano,  Petro  archidiacano,  Waltero  archi- 
diacono,  magistro  Rannulpho,  Henrico  fratre  co- 
mitis,  Ivone  thesaurario,  Radulpho  de  Ledeberia, 
magistro  Galfrido  de  Cliforde,  magistro  Waltero 
de  Ardep'.  Rogero  de  Burkeh",  Rogero  filio  Mauri- 
cii,  Radulpho  scriptore. 

EPISTOLA  CLXXXIl. 

AD     E0SDEM. 

G.  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  dilecti; 
sibi  in  Domino  fratribus  uoiversis  sanctae  matrii 
Ecclesiaefilii-,  salutem,  gratiam  et  benedictionem 

Lites  amicabili  fine  sopitas,  tunc  demum  plem 
constat  exstingui,  cum  pactiones  ob  pacem  inte 
partes  initee  et  utrinque  concessee,  eorum,  quorun 
id  de  jure  firmat  auctoritas,  excipiuntur  litteris 
etsigillis  roboranturappositis.Unde  transactionen 
inter  venerabilem  fratrem  nostrum  R.  Pic',  archi 
diaconum  et  A.  clericum  super  ecclesia  de  Midel 
tona,  coram  nobis  initam  et  utrinque  concessam 
notitiee  communi  preesenti  scripto  delegare  cura 
vimus,  et  redivivee  litis  in  posterum,  occasionen 
inter  eos  omnem  penitus  amputemus.  Alexande 
itaque  qui  ad  possessionem  ecclesiae  de  Midelton; 


necessitatem   aueuuemeo,  u.v,i^   — »«hui'  i"*  **"■  t 

erate  suscepimus,   facileque  probavimus,  et  cum      recuperandam  auctoritate  litterarum  domini  papt 
,     .      ...'  » ™n;c  oinerlpm  ecclesiae  Der-      r.n«<!P5snrium  intendebat.  intentionemhanc  coraD 


R.  presbyter  tunc  temporis  ejusdem  ecclesiae  per- 
sona  liberam  eam  in  manus  nostras  sponte  refu- 
tasset,  mox  Ricardo  priori  tradidimus  et  per  eum 
hospitali  suo  personatum  ejusdem  concessimus. 
Quod  quia  ratum  et  indubitabile  deinceps  manere 
volumus.  {Desunt  qucedam. 

EPISTOLA  CLXXXVI. 

AD  E0SDEM. 

G.DeigratiaLondoniensisepiscopus,  dilectis  sibi 
in  Domino  uuiversis  sanctae  matris  Londoniensis 
Ecclesiae  liliis,  salutem,  gratiam  et  benedictionem. 

Providendum  nobis  est,  ne  coram  nobis  decisee 
controversice,  iterum  revivificentur  in  litem.  No- 


possessorium  intendebat,  intentionemhanc  coraD 
nobis  omittens,  ecclesiam  ipsam  de  Mideltona  quf 
ad  preebendam  venerabilis  fratris  nostri  jam  dic 
archidiaconi  quam  inecclesia  Lincolniensis  haber 
dignoscitur  indubitate  pertinet,  ejus  se  de  ceeter 
nomine  quindecim  marcarum  pensione  ipsi  arch 
diaconoquandiupraenominatae  preebenbae  canon 
cus  exstiterit,  annuatim  solvenda  et  suscipere,  < 
tenere  consensit,  in  preesentia  nostra  tactis  juran 
Evangeliis,  se  nunquam  de  ceetero  ipsi  archidie 
cono,  dum  ejusdem  erit  preebendee  canonieus  sup< 
ipsam  ecclesiam  de  Mideltona  litem  aut  fatigatic 
nem,  aut  inquietudinem   omnino  moturura  et  i 


890 


'389  EPISTOUE.  -  AN.  1161-89. 

Ipactionem  super  memorata  jam  pensione  ei  et  A  Norwicensem  episcopum  super  violentiam  jam  se- 
legitime  et  fideliter  observaturum,  jure  tamen  si  cun.io  instituere  destinaverant,in  capitulo  Londo- 
Jquodadpetendam  velrepetendamipsampossidere  niae  nobis  ad  supereademcausacognoscendum  re- 
idesient,  ipsum  superesse  contigerit.  Quodquia  in      sidentibus,  in  multorum  praesentia  renuntiasse  et 


inostra  et  in  capituli  nostri  proesentia  sic  gestum 
jest,  nos  cui  a  domino  papa  ejusdem  causae  fuerat 
jielegata  cognitio,  et  ratum  habuimus,  et  paginae 
jpraesentis  inscriptione  et  sigilli  nostri  attestatione 
jroborare  curavimus. 

EPISTOLA  CLXXXVIII. 

AD  EOSDEM. 

Dilectis  sibi  in  Domino,  universis  sancfae  matris 
Ecclesiae  filiis,  frater  G.  LondoniensisEcclesiae  mi- 
lister,  saiutem,  gratiam  et  benedictionem. 

Quae  donantur  Domino,  charissimi,dona  nequa 


_  ,  „UUUMlull)UUU<lilBqua.      us  luncaemumroDurperpefuumaccipere  constat 

IUam  pfereunt'  sed  ei  a  1»°  donata  sunt>  inperpe-  B  cumeorum  quorum  haec  firmare  potest  auctoritas' 
uum  utique  reservantur.  Inde  est  cruod  charitatem       et  littflri.  AM.«.-m.n«.»  -*  ~—J: *" 1°       .' 


se  fideinterposita  id  se  inperpetuumobservaturum 
firmasse.  Quod  ut  in  posterum  liquidum  fiat,  pr<e- 
senlis  scripti  patrocinio  et  sigilli  nostri  appositione 
communimus.  Valete. 

EPISTOLA  GXCI. 

ADEOSDEM. 

Dilectis  sibi  in  Domino  universis  sanctee  matris 
Ecclesiae  filiis,  frater  G.  Londoniensis  Kcclesiae  mi- 
nister,  salutem,  gratiam  et  benedictionem. 

Controversias  amicabilipactione  sopitas,firmita- 
tis  tuncdemumroburperpetuumaccipere  constat, 


uum  utique  reservantur.  Inde  est  quod  charitatem 
restrara  commonemus  in  Domino,  quatenus  latori 
)raesentium  R.  qui  ob  amorem  Dei  et  salutem  ani- 
nae  suae,  ad  reficiendum  pontem  et  calcedam  de 
Itretforde  operam  praebet,  de  facultatibus  vestris 
>rout  vobis  Dominus  inspiraverit.aliquodauxilium 
onferatis.ut  a  Deo  ob  ipsum  collata  die  illa  in  cen- 
uplum  recipiatis.  Omnibus  autem  qui  eiadprsedi- 
tum  opus  perficiendum  aliquod  beneficium  praesti- 
srint,  orationum  et  beneficiorum  ecclesiae  nostrae 
artem  concedimus,  et  insuper  de  Domini  confisi 
lisericordia,  confessisde  poenitentia  sua,  20  dies 
slaxamus.  Valete  in  Christo. 

EPISTOLA  CLXXXIX. 

AD  EOSDEM. 

G.  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  dilectis 
bi  in  Domino,  universis  sanctae  matris  Ecclesiae 
Iiis,  salutem  in  Domino. 

Notum  vestrae  facimus  charitati,  latorem  prae- 
mtium  R.  apraedecessorenostro  bonae  memoriae 
•  Londoniensi  quondam  episcopo,ad  gradum  sa- 
tfdotii  promotum,  in  ipso  episcopatu  diu  mini- 
rasse,  et  prout  sacerdotali  congruit  officio,digne 
)nversatum  fuisse.  Quem  cum  in  partes  exteras 
ahatad  praesens  obortanecessitas,has  sibi  dimis- 
'rias  ordinationis  et  honestatis  suae,  datae  etiam 
iianobisdecedendilicentiae  testes  concessimus  ; 

lectffinobisinDominobenevolentiaevestraepreces 
Fectuose  porrigentes,  qualenusob  divinireveren- 
imordinisipsumin  quolocorum venerit  intervos 


mistns   exhibere  justum  esf,  sibi  misericorditer 
ipendatis.  Valere  vos  optamus  iu  Domino 
EPISTOLA  CXC. 

AD  EOSDEM. 

G.  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  universis 
Jdesiae  filiis,  salutem,  gratiam  etbenedictionem 
Quae  semel  rite  finita  sunt,  ne  redivisa  susciten- 
f™  Juri?ia,propensiori  curaprospicere  convenit 
|  nis  praesertimquBB  fidei  Grmat religio,  ne  illi  ci- 
a  usurpatione  convellantur.  Unde  veslrae  inno- 
scimus  universitati,  T.  clericum  querel*  quara 
i,ra«nnobisadversusvenerabiiemfratremno8trum 


et  litteris  consignantur  et  appositis  muniuntursi' 
gillis.  Unde  transactionem  inter  venerabilem  fra- 
trem  nostrum  [Walterum]  Norwicensem  episco- 
pum.unacum  ejusdemloci  monachis,etHerbertum 
clericumdeMarisco.superquaestionemuri,  et  aliis 
querelis  intereos  habitis,praesenti  scripto  inlucem 
redigere  curavimus,  ut  redivivae  litis  in  posterum 
iniqua  peDitusauferatur  occasio.  Herbertus  itaque 
nobis  ad  super  eademlite  cognoscendum,  exman- 

datodominipapaeresidentibus,productoinmedium 
authentico  domini  Norwicensis  episcopi  instru- 
mento,  tactis  sacrosanctis  Evangeliis  juravit,  se 
omnia  quae  concepta  fuerant  in  instrumento,  bona 
fide  etiam  inviolabiliter  observaturum,  seque  om- 
nibus  quereiis  inter  eum  et  praedictas  personas 
hactenus  habitis  rcnuntiare,  viva  voce  proposuit. 
Nos  itaque,  id  exigente  juris  ordine.tam  dominum 

episcopumquammonachosajamdictiH.petitione 
penitus  absolvimus.  His  testibus. 

EPISTOLA  CXCII. 

AD   EOSDEM. 

Dilectis  sibi  in  Domino,  universis  sanctae  matris 
Ecclesiaefiliis.fraterG.  Londoniensis  Ecclesiae  mi- 
nister,  salutem,  gratiam  et  benedictionem. 

Quae  sententiali  finita  sunt  calculo,  aut  amicabili 
sopita  pactione,  ne  iterum  rediviva  suscitentur  in 
jurgia,  nos  pacis  amaloresdecet  attentius  provide- 
re.  Eapropter,  controversia  superecclesiade  Hatto- 
nainterR.  de  Warewic,  etW.  clericum  diuagitata, 
etadde  ea  cognoscendum  apostolica  auctoritate 


charitatesuscipiatis   et  honorem  ouera  Domin   D      7     f  ,      coSnoscendum  apostolica  auctoritate 
nistns    exhibere  ius'tum  est!  sibi  S^T        *tlt\T^™  tandwn  ^-verit.utriusque 


partis  mutuo  inid  concurrente  voto,  scripto  com- 
mendare  dignum  duximus.  R.  itaque  ecclesiam  de 
Hattona  quam  prius  pefierat,  tenere  debet  quandiu 
vixent,  solvendo  praetaxato  W.  marcam  argenti 
annuam  infra  octavas  sancti  Michaelis,  pra>nomi- 
natae  ecclesiae  jure  integro  utrolibet  eorum  dece- 
dente.superstiti  reservato.  Hanc  pactionem  uterque 
se  bona  fide  observaturum,  interposita  sacramenti 
rehgione  promi.it.  Hoc  autem  tam  solemniter  ac- 
tum,  utfirm.tateraiuposterum  obtineat,  prresentis 
scnpti  testificatione  confirmaraus,  etsigilli  nostri 
appositione  communimus.  His  testibus. 


891  GILBERTI  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 

EPISTOLA  CXClll. 

AD  THOMAM    CANTUARIENSEM     ARCHIEPISCOPUM. 

Patri  suo  et  domino  T.  Cantuariensi,  Dei  gratia, 
archiepiscopo,  frater  G.  LondoniensisEcclesueiiii- 
nister,  apto  rationis  moderamine  semper  sibi  cre- 
dita  dispensare. 

Docet  nos  magister  bonus  pe.tere,  docet  et  quae- 
rere,  et  ut  aperiatur  nobis  docet  ad  ostium  cordis 
ejus'cuisupplicatur,  nonopportunesolum,sedim- 

portune  pulsare  (Apoc.  m).  Hoc  auctore  petimus  et 
pulsamus.quatenus  apud  excellentiam  vestram  no- 
bis,  si  placet,  ad  gratiam  pandatur  aditus,  et  ad  ld 
quodjustumestnon  negetur  accessus.Clamatpost 
nos  clericus  Beati  Pauli  Hubertus,  asserensjustam 
adversus  Raldricum  clericum  sibi  competere  exce- 


892 

A  promissum  domino  papee  exhibeatis,et  jus  Baldri- 
ci,  si  quod  habet,  et  si  in  tempus  dilatum  recte,  ia 
nullo  tamen  minuatis,  et  sic  a  tramite  legitimo  ia 
nullius  offensam  vel  in  modico  recedendo,universa 
jucundo  fine  compleatis.  Valete. 
EPISTOLA  CXCIV. 

AD  THOMAM  CANTUaRIENSEM  ARCHIEPISCOPUM. 

Venerabili  domino  et  Patri  in  Christo  Thomjs 
Cantuariensi  archiepiscopo.GaBERTUs  Londoniensis 
Ecclesiae  minister,  salutem. 

Multiplicem  nobis  et  diffusamlate  materiam  pro- 
funde  Pater  et  copiose  rescribendo  proponitis,  et 
noslicetsuperappellationeaddominumpapampro- 
sequenda  sollicitos.vestraetamen  sublimitati  rescri- 


adversus  Baldricum  clericum  sibi  competere  exce-      Sequenuasun.on_-,yc-..«..c-^  . ~ ------- 

«Sonemu  adsolvendum  vigintiquaa  abeopostulat  B  bere,  gravi  quideraetnosgrav.terurgente  necesst 
ptionem  utadsolven  «1  tatecompelhtis.  Emissis  enim  spars.melogns  nos 


Baldricus,  ipse  de  jure  compelh  non  debeat.  Unde 
sibi  audientiam  preeberi  supplicaLut  Baldncumab 
intentione  hac.sacra  legumetcanonum  auctontate 
repellat.  Quod  quia  juri  consentaneum  credimus, 
preces  precibus  antevertentessupplicamus,  quate- 
nus  in  re  istaquod  sequum  est  decernatis.etincle- 
ricum  Beati  Pauli  non  imperium  ad  praesens  m  h- 
gando,seda.quitatempotiusinjudicandoexerceatis. 

Curaenimlitiseofferatutimpetentisseintentionem 

potenter  elidat,  vel  si  circa  hoc  defecerit,  non  id 
solumquodpetitur.sedinexpensisetiam.sijustum 
fuerit,  condemnationem  subeat,  sibi  diem  statui, 
ipsumqueinhaecaudiri  oporterequis  ignorat?Nam 
quodobiicitur.acta  agi  non  debere,  et  esse  varn  et 


tatecompellitis.  Emissis  enim  sparsimelogns  nos 
de  toto  fratrum  nostrorum  collegio  seorsum  poniti- 
ad  convitia,  ut  singulariter  in  nos,  etsi  immentos, 
ignominiosacongeratis  et  probra.Sobrii  sensusho- 
minem  gravitatis  reverendae  personam,  magistrum 
ratione  praelationis  etdogmatis  veritati  reverentei 
obnoxium,  mirum  est  ad  verba  verilatis  exarsisse 
tam  graviler  et  velut  evocatum  adcoleras,  innocen 
tiam  filiipiepatriconsulentem,  nonsolum  non  ad 
misisse,sed  et  ipsius  opinionem  nota  quadara  mali 
tioe  cujus  sibi  minimeconscius  est,ejus  non  id  exi 
gente  merito  respersisse  :  unde  cum  Ecclesiam  De 
subvertere,  fas  nefasque  confundere,montem  illun 
qui  Ecclesia  etcolumna  Dei  viventis  est,   non  san< 


^  «K;i/.itnr  arta  aei  non  aenere,  ei  esbe  vani  cv      4«'  ■^^•<-»w  ~. 

quod  objic  tur,act* 1 agi non  ,  ^  dej.cepe|adea qu8e  vestra  sunt  ambisse 

mconstantis  homin  s  con  ra  sua  P  '4       C  pt;iindahhisobtinendisrepulsifuerimus,obidve 


etiam  sententia  vel  amicabih  conventione  finita 
sunt  in  litem  revocanda  non  esse,  quale  quidem 
sit  vestra  plene  novit  auctoritas.  Non  enim  quod 
actum  est  illud  agitur,  sed  ex  transactione  vigrati 
de  novo  petens  exceptione  repellitur,  ex  cujus  pro- 
bationenova  in  illumlis  inchoatur.  Quid  enim?  si 
debitum  hoc  vel   jam  solvit  Hubertus,  vel  remisit 


et  quod  ab  his  obtinendis  repulsi  f uerimus,ob  id ve 
stram  Ecclesiaeque  Deipacem  temere  perturbasse 
inbelloDomini^tergadedisse,  emissis  scriptispi 
blice  denoteraur,  difficile  est  ut  sileamus,  ut  han 
adversumnosopinionem,velapraesentibusadmitt: 

vel  indefensam  futurae  posteritati  transmitti,  con 
fessioneminnuente  silentio  permittamus.  Cura  si 

_•        __ :  ~___       „.,,-.i.5itio       ______    nn 


_  1  •_       u~~  «r_.i    iam  «nlvit  Hubertus,  vei  remisu  les&iuueiiiumucui^  -~ i 

TT^Z^J^^^^^^  itaaue  mal°rUm  ^"^  °T   CUPldltaSH"ter 

.  Mt  contractus  h uj  us  Cum  sit juris  stricti  trans-  huj  us  suspectos  habean t  quibus  prava  suadente 
naturamcoDtractus  hujus  c J                        se  nQs  hiQC  {        jubet  necessltas  exord.ri.  A 

actio,  auctonUte*  "  ^^^^  probe-  Apostolus :  Quis  scit  hominum  occulta  homims,  ni. 

V™uTZ ^nX^S^ resi-  spuitus  hominis,oui est  in  tpso ?(I  Cor   u,  Later 

tur,Hubertus  plane  non j^r       J  ^    lane  quidemhomines  occuhahominum,etabyssuraco 

^  ~.       .  . _.._r.i_.r..iam   nna  P.lfiriCUm 


reptnai  -_.u-i-'..«, 

camus  affeclu,  quatenus  sententiam  qua  clencum 
nostrum  teoeripr8.cipitis.amore  justitue  nostraque 
precerelaxetis.etcausamqufeinterclencosdenovo 

coustituitur.suo  inter  eos  Marte  currere  permittahs. 
Quod  si  nostra  non  meretur  supplicatio.oblinmsse 
tamen  debuerat  ad  dominum  papam,  et  ante  sen- 
tentiam  sub  certo  testium  numero  facta  appellatio. 
Nonenimhreccausaestquamappeuationeremota 
apostohca,  terminare  jussit  auctoritas.Nam  mqua 
aliud  intenditur  et  aliud  respondetur,  etsententia 
prorsusahadesidcraturaliaproculdubiocausaesse 

dignoscitur.Agit  itaque,  si  placet  vestra  modest.a, 
utrelaxatione  hac  amicum  vestrum  huimlem  exau- 
dialis,  et  honorem  debitum  et  firme,   ut  aestimo, 


D 


transeunt.occulta  non  fallunt.  Est  enxm  sermo  D 
vivusetefficax,penetrabiliorqueomnigladioancipit 

nec  est  ulla  creatura  invisibilis  in  conspectu  itlii 
(__e6r.iv).lpsietcoramipso  loquimur  ;  sub  ipsii 
examine  non  vana  aut  ficta,  sed  qure  veritate  coi 
scienti83subnixasunt,confidenteret  libere  respo 
demus,asserentesutiquequoniamadeaqu83vest 
suntambitionisstimulosnunquamvelmomentose 
simus.Honorem  hunc  nulli  unquam  invidimus.Nu 
adhancgratiam  munerevel  obsequio,  gratia  a 
favore  deservivimus,  ut  ad  hujus  fastigia  culmir 
accessum  nobis sacrilegum quibuscunque modis z 
adminiculisaptaremus.QuishocmeliusPaterqua 

vos,quis  poterit  liquidius  aestimare,  quem  ipsi 


i893 


EPISTOLjE.  —  AN.  1161-89. 


894 


Ecclesiae  tunc  temporis  archidiaconum,  ct  domini  A  et  suorum  procul  dubio  ipsis  rerum  argumentis 

uostri  regis  electum,  e  millibus  non  consiliarium  agnoscerent. 

solummodo,   sed    cor  fuisse  constat  et  consilium         Quodloquimurexpertonovimus,attendentesenim 

sine  quo  non  quidem  facile,  sed  non  erat  possibile  Ecclesiam  Dei  suffocari  graviter,  ob  quod  in  ejus 

ob  haec  omnino  quempiam  obtinere  progressum  ?  libertatem,  quodammodoproclamavimus.verbum 

nobis  itaque  quam  apud  vos  gratiamcollocavimus,  illico  proscriptionis  audivimus,  et  essiliocrudeliter 

jaumper  nosautperaliumvestramunquamgratiam  addicti  sumus,  nec  solum  persona   nostra,  sed  et 


xeniis  aut  obsequiis  attentavimus,  ut  a  quod  nisi 
[per  vos  attingi  non  poterat,  in  id  ope  vestra  sub- 
evaremur  ?  hinc  nostram,  Pater,  justumestmetiri 
prudentiam,  quales  nos  aliis  exhibuerimus,quinec 
irestraecelsitudini  quam  rerumsumma  sequebatur 
ldturpesupplicare  compendium,necaliquafavoris 
?ratia  unquam  vel  in  modico  blandi  curavimus. 
Seru  hoc  fine  concludimus,  hocnobisonusipsi  con- 


domus  patris  mei,  et  conjuncta  nobis  affinitas,  et 
cognatio  tota.  Hoc  quidemcalice,  etaliis  propina- 
tum  est.  Scriptum  vero  est :  Leo  rugiet,quisnon  ti- 
mebit  (Amos  in).  Et  illud :  Ut  rugitus  leonis,  sic 
terror  regis  (Prov.  xx).  Quod  tantae  voluntatis  im- 
petu  praecipiebat  rex,  quod  effectu  compleri  tanto 
nuntioperurgebat,inquod  cordisoculos  vos  omnes 
injecisse  noverant.in  quod  omnes  vestri  minis  et  terro- 


identer  imponibus,  ut  sit  nobis  illa  die  repositum,  g  ribus,  promissis  et  blanditiis  vigilanter  instabant, 

>i  nos  hujus  culpae  conscios  in  aliquo  reprehendit  quis  negaret  ?  torrenti  huic  voluntatis  et  praecepti 

:or  nostrum  (I.  Joan.  in).Non  nostramitaque,  Pa-  regii  qui  resisteret  ?  Stabat  regni  gladiusin  manu 

er,  non  nostram  in  vestra  promotione  repulsam  vestra,  si  in  quem  torvos  oculos  habebatis,  terri- 

)lanximus.  lllo  quidem  die  non  nostraquaerere,sed  bilis  in  hunc  et  importabilis  irae  quodam velutigne 

piae  Domini  nostriJesuChristi,non  nobis,  sedejus  coruscans.lllequidemgladius  quem  in  sanctaema- 

lomini  in  omnibus  gloriam  (Psal.  cxiu)  exhiberi  tris  Ecclesiae  viscera  vestra  manus  paulo  ante  im- 

oto  cordis  affectu  desideravimus,  attendentes  rem  merserat,  cum  ad  trajiciendum  in  Tolosamexerci- 


ecus  fieri  condoluimus.  Cernentes  jus  Ecclesiae 
ubverti,  fas  nefasque  confundi,  montis  illius  ma- 
ni  quem  dicitis  deorsum  cacumen  inflecti,  spon- 
am  Christi  libertate  pristina,  sibi  semper  usque 
mc  observata  reverenter,  et  exhibita  inverecunde 
rivari,  altis  utique  in  Domino  suspiriis  ingemui- 
ms.etdolorum  quos  nuncexperimurassidue,pree- 


tum  tol  ipsam  marcarum  millibus  aporiastis.  Qui 
ne  limatus  denuo  per  vos  aptaretur  ad  vulnera, 
jussis  obteraperavit  Ecclesia,  [et  declinando  quae 
metuit,  simulavit  se  velle,  quod  noluit.  0  quam 
longe  erant  omnium  corda  bonorum  ab  hoc  ipso, 
quam  dissidentia  vota  !  Motu  tamen  estetimpres- 
sione  completum,   quod  interminatione  dirissima 


bationeset  praesagiacertaquadamdivini  Spiritus  c  fuerat  imperatum.  Sic  in  ovile  ovium  non  utique 


jisinuatione,  multi  quidam  in  EcclesiaDei  preesen- 
imus.Oportebat  equidem  ej  us  tunc  meminisse  quod 
priptum  est:  «  Difficile  est  ut  bono  peragantur 
jXitu,  queemalis  fuerint  inchoata  principiis  ;  »  ad 
j)sa  quidem  si  recurramus  initia,  quis  toto  orbe 
ostro,  quis  ignorat,  quis  tam  resupinusut  nesciat 
os  certa  licitatione  proposita  cancellariam  illam 
ighitatem  multis  marcarum  millibus  obtinuisse, 
jtaurae  hujus  impulsuinportum  Cantuariensis  Ec- 
lesiaeilkpsumad  ejus  tandem  sic  regimen  acces- 


perostium,sedascendensaliundeintroistis(/oa?i.x), 
et  hoc,  Pater,  introitu  libertatem  Ecclesiae  tot 
sibi  temporum  conservatam  curriculis,  ademistis, 
quee  si  ejus  vitaest,"ut  scribitis,  ipsamutiqueexa- 
nimem  reddidistis.Deus  bone,  quis  horror  illa  die, 
qui  omnes  horror  invasit,cum  prognostioum  illud 
de  more  conspectum,  et  circumstantium  oculis 
est  oblatum  !  illud,  inquam,prognosticumquodin 
futuri  casus  indicum  evangelista  Mathaeo  quasi 
vaticinante  prolatum  est :   ait   enim  Dominus  fi- 


■sse,  quampie,  quam  sancte,  quam  canonice.quo  culneaenonhabenti  fructum.nunquamexte  fructus 

itae  merito  id  exigente,  multis  quidem  notumest,  nascatur  in  sempiternum,  et  arefactaest  continuo 

t  styloquodamdoloris  intimi  bonorum  estcordi-  (Matth.  xxi).    Oportuisset  igitur  illa  die  non  recta 

us  exaratum.  Diem  suum  clauserat  ille  bonus  et  mandanti  principi  respondisse,  quod  oportet   Deo 

onae  memorioe  Pater  noster  Theobaldus  Ecclesiae  obedire  magis  quam  hominibus(Act.  v).  Illoutinam 
antuariensisdudumarchiepiscopus,etvosquicor-  D  die  corda  nostra  plene  timor  ejus  occupasset,  qui 

isoculos  in  casum  hunc  pervigiles  minime  clau-  potest  animam  in  gehennam  perdere.etnonsolum 


ebatis,  confestima  Normanniaceleresin  Angliam 

iditus  habuistis.  Ex   intervallo  directus  est  a  do- 

jiinl  nostriregislatere  vir  magnus  et  sapiens  mo- 

erator  regni  Ricardus  de  Luci,  quem  laqueisana- 

pematis  innodatumhodie  dignesicmeritohouora- 

j;is>  regis  hic   ad  omnes  habebat  imperium,    ut 

antuarienses  monachi  etEcclesiaeipsius  suflraga- 

ei  episcopi  vos  expeterent,  vos  ehgerent,  vos  in 

atrem  etpastoremnegotium  nulladeliberationum 

iora  protrahentes  assumerent,  alioquin  iram  re- 

iam  non  utiquedeclinarent,verumseregisbostes 


corpus  occidere  ?  (Malth.  x.)  Quod  quia  secus 
actumest,paritnobisenormitashaecerubescentiam, 
erubescentia  confusionem,  confusio  pcenitentiam 
qua  condignam  inferet  opem,  ferente  Domino  sa- 
tisfactionem.adeout  in  maxillis  nostrisjugeslacry- 
maeperseverent  donec  convertat  dominus  captivi- 
talem  Sion  (Psal.  cxxv),  etconsoletur  mcerentesin 
Jerusalem,  et  clementicereducatoculosindesolatos 
Jerusalem. 

Interim  ut  quod  actum  est  currente  stylo  prose- 


895 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


89i 


quamur,  sublimationis  vestree  quis  fructus  exstite-  A 
rit,  audiamus.  A  pio  regenostro  suscepto  regni  gu- 
bernaculo  ad  iiliiin   usque  diem   Ecclesia  quidem 
sancta  alta  pace  florueiat,  excepto  quod,   ul,  dixi- 
mus  adinstaurandum inTolosam exercitummanus 
vestrasjarn  minis  in  se  graves  agnoverat,  de  cae- 
tero,  sub  bono  principe  cuncta  gaudebant,  jucun- 
dissime  leetabantur  universa.    Regnurn  sacerdotio 
devotum  sancte  prsestabat  obsequium,  et  sacerdotio 
firmissime fulciebatur  ad  bonum  omne  regis  impre • 
rium.  Exercebantur  in  Ecclesia  gladii  duo,  devoto 
Domino  Jesu  famulantes  obsequio.  Necsibistabant 
ex  adverso.nec  tendentesincontrariarepugnabant, 
alterutro.  «  Unus  erat  populus   et,  »  ut  scriptum 
est,  t  unius  labii,  studens  peccata  persequi,  gau- 
deDS  vitia   fortiter  eradicari.   »   Haec  regni  fuit  et  B 
Ecclesiae  pax,  alterna  sic  gratia  fovebantur  et  una- 
nimi  voluntate  jungebantur.  In  vestra  veropromo- 
tione  gratiarum     sperabamus  et  exspectabamus 
augmenta,  et  ecce  peccatis  exigentibus  illico  tur- 
bata  sunt  universa.  Virtus  est  peecato   cum  ex- 
surgit  occurrere,  mentisque  sinistros  fetus  ad  pe- 
tram  quae  Christus  est,  statim  cum  nascuntur  alli- 
dere.  Oportebat  itaquevestram  providissepruden- 
tiam,  nedissensiones  interregnumet  vospaululum 
exsurgentes  iu  immensum  excrescerent,ne  descin- 
tilla  tenui  in  multorum  perniciem  tantus  ignis  ex- 
surgeret.  Actum  secus  est,  et  ob  causas  quas  enu- 
merare  longumest,  dissensiones  adauctae  sunt,  in- 
flammata  est  ira,  et  odium  fortiter  obfirmatum. 
Haec  causa  fuit,  hinc  emersit  occasio,cur  adrequi-  p 
rendas  dignitates  regias,  et in commune  commemo- 
randas  suum  dominus  noster  rexanimumapplica- 
veritet  consilium,  quarum  observatio  cumavobis 
et  a  suffraganeis  Ecclesiae  vestrae   exigeretur  epi- 
scopis,  eo  quod  in  quibusdam  earum  Ecclesiae  Dei 
videbatur  libertas  opprimi,  assensum  dare  recusa- 
vimus  praeterquam  his  quae  salvo  honore  Dei    et 
ordine  nostro  poteram  observari.  Exigebat  instan- 
ter  dominus  noster  rex  observationes  earum  abso- 
lute  sibi  a  nobis  reprornitti,  sed  quod  libertati  re- 
pugnabat  Ecclesiae,  et   domini  papae  fideJitati,  a 
nobis  nequaquam  potuitobtineri.Ob  causam  hanc 
coacti    sunt   coetus,   et  convocata    concilia.  Quid 
meminisse    opus  est  quae  sunt  acta  Londoniis  ? 
quae  denuo  Oxenefordiae  ?  Quae  gesta  sunt  Claren- 
doniae.admemoriam  revocemus.  Ubicontinuatotri- 
duo  id  solum  actum  est,  ut  observandatum  regni 
consuetudinum  et  dignitatum  a  nobis  fieretabso. 
luta  promissio.  Ubi  quippe  vobisvobiscum  stetimus 
quem  indomini  Spiritus  stare  f ortiter  asstimabamus. 
Stetimus  quidem  immobiles,  stetimus  imperterriti. 
Stetimus  in  fortunarum  dispendium,  in  cruciatum 
corporum,  in  subeundum   exsilium,    subeundum 
quoque,  si  sic  Dominus   permisisset,  et  gladium. 
Quis  unquam  pater  filios    in  sua  plus  habait  con- 
fessione  concordes?  quis  unquam  plus  unanimes? 
inclusi  eramus  omnes  conclavi  uno  dievero  tertio 
cum  jam  regni  principes  et  omnesquidem  nobiles 


in  summas  coleras  exarsissent,  facto  quidem  fre 
rnitu,  etstrepitu  conclave  quo  sedebamus  ingress 
rejectis  palliis,  exertisque  brachiis  nos  taliter  allo 
cuti  sunt:  «  Attendite  qni  regni  statuta  contemnitis 
qui  regnijussa  non  suscipitis.  —  Non  nostrae  sun 
manus  istae  quas  cernitis,  non  nostra  brachia.noi 
haec  demum  corpora  nostra,  verum  domini  nostr 
regis  Henrici  sunt  ad  omnem  ejus  nuturn,  ai 
omnem  ejus  uMscendam  injuriam,  ad  omnen 
ejus  voiuntatem  quaecunque  fuerit,  jam  nunc  ap 
plicari  promptissima.  Ipsius  maudatum  quodcun 
que  fuerit  ex  sola  nobis  vcluntate  ejus  eri 
justissimum  ;  revocate  coisilium,  inclinate  ani 
mos  ad  praeceptum,  ut  tieclinotis,  dum  fas  esl 
quod  jam  non  potent  evit  iri  periculum.  —  Qui< 
ad  ha;c  ?  quisfugit  ?  quis  lerga  vertit  ?quis  anim< 
fractus  est  ?  vestra  nobis  exprobratur  epistola 
quod  in  die  belli  conversi  sumus  (Psal.  lxxvii 
quod  ex  adverso  non  ascendimus,  quod  nos  murun 
quod  domo  Domininon  opposuimus.  Judicet  Domi 
nus  inter  nos,  ipse  judicet  ob  quem  stetimu?,  ol 
quem  ad  minasnrincipum  flecti  nequivimus,  judi 
cet  ipsequisfugerit, quis  in  belio  desertor  extiterit 
stetitproculdubio  virnobilis,  et  spiritus  inDomini 
constantissimi  Wintoniensis  Henricus,  stetit  ElieD 
sis  Nigellus,  stetit  Lincolniensis  Robertus,  Cice 
strensisHilarius,  Salesberiensis  Jocelinus,  Exonien 
sisBartholomaeus,  CestrensisRicardus,  Wigornien 
sis  Rogerus,  HerefordiensisRobertus,  Londoniensi 
Gdlebertus.  Hic  omnibus  percussor  defuit,  non  i 
virtuti;iiquoque  temporalia  reputantes  ut  slercon 
pro  Chrsto  et  Ecclesia  exposuerunt  se  et  sua. 
Dicatur  itaque  quod  verum  est,  fiat  sub  sole  quoi 
praesentibus  nobis  et  cernentibus  actum  est,  terg 
dedit  duxmilitiae  ipse,  campi  ductor  aufugit,  a  fra 
trum  suorum  collegio  simul  et  consilio  dominu 
Cantuariensis  abcessit,  et  tractatu  seorsum  habit 
ex  intervallo  reversus  ad  nos,  in  haec  verba  pro 
rupit  :  «  Estdomini  mei  voluntas,  ut  perjurem,  e 
ad  praesens  subeo  et  incurro  perjurium,  ut  poter 
pcenitentiam  acturus  in  posterum.  » 

Auditishisobstupuimusetmutuishaerendoconspe 
ctibusadlapsumhuncasummoutaestimabamusvirtu 
tisetconstantieevirosuspirantesingemuimus.Nones 
apuddominumest  et  non,  nec  ejus  sperabamussi 
moveripossediscipulum.LaDguentecapite,langueD 
cito  caetera  membra  ipsius  infirmitas  ad  caeter 
statim  membra  dilabitur.  Ipsequod  exigebatu 
annuens,  et  dignitates  regias,et  antiquasregnicon 
suetudines  antiquorum  memoria  in  commune  propo 
sitas,etscriptocommendatas,de  caetero  sedomin 
nostroregifideliterobservaturum,  inverboveritati 
absolutepromittens.in  vi  nobis  obedientiaeadjunxi 
sponsione  simili  nos  obligare.  Sopita  est  hoc  fin 
contentio,  sacerdotii  sicestpaxconciliatacumregnc 
Descenditlsrael  in /Egyptum.unde  cum  multaglc 
ria  legitur  postmodum  ascendisse.  Nobis  quoqu 
spes  magna  resederat,  in  quoddominus  nosterre 
ad  tempus  iramotus  exegerat,  sedatoipsiusanim 


897 


EPISTOL,E.  —  AN.  4161-89. 


898 


ad  Deigloriam  et  ipsius  honorem  in  bonum  denuo  A  dini,  quod  dictum  est  superexspreto  mandatosuo 
esse  reformandum.  Inviditpaci  tenerae  pacis  ille      inquerelam  adversusvosusus  quadecuit  modestia 

fnrhafni'  nricfin  nts      l.'t   ,-..,;    ^„^-.11-      •    ..  »•      _i .     .  ..     _  ..  . 


turbator  pristinus.  Et  qui  procellis  enavigatis  spe- 
rabamustenerejamportum.aquilonisecceflactibus 
compellimuridprofundum.Recenserat  illainverbo 
veritatisregifacta  promissio,  vos  nisi  ab  eo  impe- 
tratalicentia  non  discessurum  a  regno.   Scriptum 


etvenustateproposuit. Porroquod intendit,  fratrum 
vestrorumnonexspectatovel  expetito  consilio,  ve- 
straincontinenticonfessioconflrmavit,adjiciensvos 
ob  id  non  paruisse  mandato,  quod  Joannes  ille  qui 
regisadvosmandatumpertulerat.in  vestra  preesen- 


MI  :  VerDa  sacerdotiscomitemseraperhabeant  ve-      tia  non  Evangelio  sed  tropario  quodam  proposito 


ritatem  (Marc.  n)  ;  illud  quoque,  quod  quis  dicit 
veritali  debet,  et  quodpromittit,  fidei.  Emensis  ta- 
men  diebus  paucis  ventis  vela  commisistis,  et 
egressum  a  regno  remrege  penitus  ignorantepro- 
curastis  ;quo  audito,  nemo  rege  plus  stupuit,nemo 
pius  doluit,   stupuit  non   esse   completum,    quod 


juravisset.  Est  itaque  dictumincommune,causam 
non  eamesseob  quammandatum  regium  oportuis- 
set  omisisse.regniqueforeconsuetudinemin  offen- 
sis  hujusmodimulctapecuniariasuamrem  taxante 
misericordia  placari  regem  ;  paruit  snblimitas  ve- 
strasententiaeadplenumcavenssuperjudicatusolu- 


uerataponhnce  quasi  juramento  promissum.  Do-  tione,  vestram  tamennonlatebatprudentiamdecre- 
luitinse  grave  sciens  scandalum  suscitari,et  illae-  b  ™m  illudfcpostolicum.quodinhuncmodumexpres- 
sam  hactenus  opinionem  suam  ex  fuga  hac  apud  sumest : «  Nullus  episcopus.neque  pro  civili,neque 
genteset  regna  gravissimelacessiri.Quidenim  ve-  procriminalicausaapudquemvisjudicem  sive  ci- 
ntatis  ignan,quid  poterant  ex  his  aliudsuspicari,  vilem,  sivemilitarem  producatur,  vel  exhibeatur  » 
«Iuamj-egemregicBpietatis  immemorem  in  tyranni      Et  illud  :  «   Clericus  apud  saecularem  judicem    si 


rabiem  exarsisse,  etodio  Christi  ministrum  ejusa 
;  regno  suo  et  dominationis  suae  finibus  expulisse  ? 
Mallet  incarne  sua  manu  vestra  vulnus  gravissi- 
(mum  excesisse,  quara  hoc  famae  suaa  dispendium 
itoto  orbe  Christiano  per  vos  et  vestros  incurrisse. 
jQuidplura?aquilonevelaperflantecompletafuisset 
|iamnavigatio,nisiflatumeliorecoeptisausterobsti- 
Itisset,  quo flante  prospere  navis  ad littus  unde  ccepit 
i-avigare  perducta  est.  In  manus  itaque  regiscum 
vos  rei  deduxisset  eventus,  nunquid  iram  secutus 
lutpotentiam  in  vos,  aut  excessit  opere,  aut  est 
pudquam  locutus  aspere  ?  Absit  I  at  beiiigne  sus- 

i:eptumetvenerationequadecuithonoratumreraisit 
id  propr.a ;  et vos  in  regno  manere,  comraissam  vo- 
i)is  Ecclesiam  regere,  animi  vestri  dilectionem  et 
|lulced.nera  sibi  rebusipsis  ostendere,humihter  et 
>euignesupplicando  coramonuit.  Vix  auster  deto- 
:'uerat  et  jamcirciusfulrainabat;  raotus  animorura 
;ix  utnnque  resederant,  et  ecce  de  novo    emersit 
mdeferventius  ebullirent.    Perlatum   est  ad  vos 
lan.latumregiuni.utcuidam  regni  nobiiium  super 
'aed.o  quod  a  vestra  vradicabat    Lcclesia,  quod 
istum  foret  exhiberetis. 

Qui  postslatutos  dies  adregemreversus,asseruit 
»  penes  vos  justitiam  assequi  nequivisse.et  se  id 
'sumjuxtaregnistatutacoramvobissuocon^ruo- 


pulsatus  fuerit,  non  respondeat  aut  proponat. »  Et 
illud  Gelasii  papae  ad  Helpidium  episcopum: «  Quo 
ausu.quatemeritaterescribisadRavennamteparare 
proficisci,cumcanonesevidenterpraecipiantnullum 
omnimopontificumnisinobisantevisisautconsultis 
adcomitatumdebere  contendere?»  Sed  haacaltiori 
forte  scientia  et  spiritu  clariore  discernitis,  et  quia 
regem  unctio  divinasanctificat.unguitur  ei  manus 
in  sanctitatemoperum,  brachiorum  nexus  incasti- 
tatera  complexuum,  pectus  in  cordis  munditiam, 
c  scapula  in  laboris  pro  Christo  tolerantiam.   Chri- 

sraatecaputiufuuditur.utsecundumChristumaquo 
chrisma  dictum  est,  et  ejus  nomine   consecratum, 
apto  semper  moderamine  studeat  sibi  credita  dis- 
pensare,  ipsumacasteris  secernitis,  et  judicemnon 
saecularem  solumraodo,sed  et  ecclesiasticura  repu- 
tatis,  adquod  roborandum  id  fortasse  proponitis, 
quod  imperiali  judiciopapa  Leoquartus  emendare 
voluit,  siquid  in  subdiios  injuste  commisit.Ludo- 
vico  Au^usto  sic  scribens  :«  Nos  si  incompetenter 
aliquid  egimus.etin  subditisjustas  legis  tramitem 
nonconservavimus,vestroaut  missorum  vestrorum 
cunctavolurausemendarijudicio.uteorumlegitimo 
cuncta  terminentur  exaraine,  ne  sit  in  posterum 
quod  indiscrelum    valeat  permanere.  »  Si  vobis 
mens  istaest,discretioni  vestrae  quainplurimurain 


jetesfmm  i„:  ,  — ».»u.o»uuuougruo.      mens  lstaest.discretioni  vestrae  quainplurimurain 


osequentediutius.etsuper  exhibenda  sibijustitia 
■otidie  supplicante,  doraini  nostri  regisad  voset 

uissac.tatio.utstatulodiesevestrasubliraitassibi 
uiberet,  ut  quod  ipso  raandante  non  egerat    eo 

gnoscentelitemque  judiciodirimente  compleret 

>Q  est  a  vobis  haec  admissa  citatio,  veru.n  vos  in 

'«  sibi  mmime  pariturum  declaravit  a  vobis    ad 

>"'»  delegata  responsio.  Arbitratus  hoc  ipso  do- 

*us  rex  juri  stlo  detrahi  gaviter  et  potestati, 

cies.amregnijussitadconsiliumNortharatoniara 
nvocar,  convenit  populus  ut  vir  unus,  et  assi- 
aunussib!  quorumid  dignitaticongruebat  etor- 


regera  aestiraent,  non  omnes.sedquas  distinguunt 

EcelesiaeetpersonarumEcclesieecausasoporteredis- 
cutere,  et  regieejurisdictionis  examine  terminare: 
bal.et  euim  Ecclesia  qunedaui  divino  tantuinjure, 
qiuedam  ut  testantur  hnraano.  Gradus  ecclesiasti- 
cos,  ordines  sacros,  et  dignitates  his  cohcerenteset 
potcstates  divino  tantum  jure  sortitur.  Unde  si 
baptizat  aut  consecral,  solvitaut  ligat,  prajdicat  et 
informat.haectantuin  spiritualiasunt,  collata  desu- 
per  ab  horaine  in  hominem,  nec  hominisdono,sed 
divino  intus  operante  Spiritu  propagata,hunc  sibi 
nemo  sumit  honorem,  sed  qui  vocatur  a  Deo  tan- 


899 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


quam  Aaron  (Tlebr.  v) ;  affectaverunt  'hoec   Core,  A  universidiscutere  et  judicare.  Nam  qui  in  hisq 


Dathan  et  Abiron  a  Domino  non  vocati  et  inaudita 
morte  perierunt  (Num.  xvi).  Immiscentes  se  sacri- 
liciis  Jeroboamet  Ozias,  alter  manus  ariditate,alter 
lepra  percussi  sunt  (Zach.  xi). 

Est  igitur  in  his  omnibus  sacerdos  quilibet  ut 
pater,  ut  pastor,  omni  rege  superior,  rex  ut  filius, 
ul  discipulus,  loage  inferior  sestimatur.  Si  itaque 
rex  delinquat  in  Deum,  imitando  Theodosium 
conciliari  studeat  opera  sacerdotum.  Si  sacer- 
dotes  se  accusent  alterutro,  haec  suo  rex  non 
usurpet  judicio,  sed  ne  Patrum  verenda  conspi- 
ciat,  inccdens  retrorsum  causam  hujusmodi  pal- 
lio  laudis  operiat.  Sunt  et  Ecclesiae  corporaliaquae- 
dam  divino  tantum  jure  possessa  ;  in   his   decimae 


ad  Deum  suntgradu  quodam  distinguuntur,ut 
periores quidam,  inferiores alii reputemur,et sim 
nos  in  hocparesaestimant,  ut  si  de  fundis  ad  Ec( 
siam  libertate  regia  devolutis,  internos  aut  in  ] 
fuerit  obortacontentio.apudregemquae  spectanl 
singulosuniversorum  definiat  pronuntiatio.Neci 
rum,  si  patrem  teneat  a  filio  lata  sententia,  c 
ipsum  qui  est  filius  patris  sui  dominum  fore  c 
vincat  ratio  manifesta,  et  cum  hominio  fideli 
reverenter  exhibita. 

Cum  sitergo  a  Deo  gemma  potestas,  hinc  sa< 
dotalis,hinc regia,utrumque secundum quid  prae< 
alteri,  et  ab  altera  secundum  quid  posse  judic 
Patrumauctoritateconfirmant,ut  sit  regum  etp 


numeranturoblationesetprimitiae.quaesegregando  g  sulum  vicissitudo  haecqua  se  vicissim  judicant 


sibi  sanctificavitDominus.etin  usussibi  ministran 

tium  aeterna  Jege  sancivit  ;quae  quia  divino  tantum 

jurepraecipit,ad  cognoscendumsuper  his  postestas 

se  regianonextendit,  humanoverojure  multajpos- 

sidet  quae  sola  sibi  sunt  hominum  donatione   con- 

cessa,  non  id  praecipiente  Domino  vel  legemsuper 

hoc  statuente,  utjam  non  levitica  solum  portione 

limitata  sit,  verum  donis  eximiis  et  possessionibus 

ampliata  ;  transtuleruntadeam  ampla  suapatrimo- 

niaregcs,  transtulerunt  electi  principes,  ut  jam  sit 

etiam  corporaliter  impletum  quoddefiliis  Ecclesiae 

dudumestprophetavaticinantepraedictum.-ForMw- 

dinem  gen  l  ium  comedet  is  et  in  g  loria  eorum  superbie- 

tis[Isai Lxi),etillud :  Utdetillis  hceredilatem  gentium 

(Psal.  cx) ;  item  Isaias  :  Dilata  tentorium  tuum,lon-  ^ 

gos  facfuniculos  tuos,ad dextram et  adlozvamdila- 

tabens  (Isai.  liv).  Vetus  quidem  habet  historia  in 

opus  illud  tabernaculi  antiquum,illum  populum  ea 

deVotione  contulissedonaria,  ut  compulsi  artifices 

dicerentMoysi  :Pluso/fertpopulusquam  necesse  est 

(exod.  xxxvi),  quorumquantacunquedevotio  filius 

tamen  gratire  non    eequatur.  Quibus  saepenumero 

non  satisestdonare  singula,  nisi  super  rogentuni- 

versa.  Est  vero  cuique  liberum  cum  transfert  do- 

nando  quodsuumest.donationi  conditionera  quam 

velit  adnectere,quantumnec  legibusnecboniscon- 

statmoribus  obviare;hanc  itaquedonationi  regum 

conditionemannexamaestimant,  hoc  consuetudine 

tot  temporumobtinente curriculis affirmant,utregi- 

bus  Ecclesiae  militariaetannexa  praediis  alia  quae- 

dam  persolvant  obsequia,  et  possessiones  ipsasa 

regibuspersonaesuae  principalishominioet  fidelitate 

praesente  Evangeliopromissa  recognoscant.Sicigi- 

turEcclesiaegeminata  potestas  est,ut  hinc  regicce- 

lesti  serviat,   hinc  terreno   principi  quod  ad  eos 

spectat  exhibeat,ejusque  ministros  efficit  potestas, 

hinc  a  Deo  collata  pontifices,  hinc  a  rege  suscepta 

comites  autbarones.Potestashaecest,qua  magnum 

in  palatio  obtinet  Ecclesia  principatum,    cum   in 

omnibus  regni  judiciis,  praeterquam  si  de  vitaeperi- 

culo  tracteturaut  sanguine,locumhabeat  ipsaprae- 

cipuum:  haec  regi  nos  obligat,  ut  affirmant,  ut  ab 

ipsocitati  debeamus  assistere,etsingulorum  causas 


D 


judicanturase,forte  quoddam  charitatis  vincul 
reverentiae  debitum,etutique  necessitudo  quoed 
conservandap  pacis  ad  alterum  ;  haecet  his  alti 
considerans  regem  quasiprsecellentem  (I  Petr. 
prout  monet  Apostolus,  honoratis  et  ejus  parei 
sententiae  recte  judicem  agnovistis,  sibiqueserv 
do  quod  suum  est,ipsum  in  his  quae  ad  Deum  s 
vestraepareresublimitatiprudenteretprovidemc 
istis.  Omni  humanae  creaturae  propter  Deum  sai 
se  submittit  hnmilitas,  etquo  se  dejicit  inferiu 
juxta  verbum  Domini  meretur  altius  et  glorioi 
exaltari.  Atque  inhis  utinamhumilitatisfinibus 
ipsa  tota  resedisset,  et  cum  a  vobis  quaedam  de! 
reposceret  Dominus  noster  rex.cum  1e  summa 
cuniaequam  inmanu  vestra  ex  cadueisquibusd 
excrevissememorabat,quod  jus  dictaret.ut  sibi 
lum  peteretexhiberi,addeclinandum  regaliscu 
judicium,  tunc  se  vester  minime  zelus  erexis 
Nam  quid  poterat  inferre  periculi  danda  super 
petitione  sententn  ?  Ad  regimen  Ecclesiae  vos  a 
ria  transferri  voluit,  et  ab  ipsius  nexibus  hoc  i 
vos  ut  plures  opinanturabsolvit ;  quod  si  adde! 
minimereferendum  estiutevectuslocosic  abso' 
tur  adebito,poterat  negotium  per  exceptionen 
rem  versum  plurimum  expediri,  et  si  quid  comp 
nequivisset  includi,  irate  magis  repetenti  sua  qi 
avide,  de  reliquo  poterat  satis  dari,  et  civilis  l 
causa  absque  hoc  rerum  turbinepace  poterat 
nestissima  terminari.  Sed  inauditum,  dicitis,u 
regis  curia  Cantuariensis  unquam  compelleretui 
talia,  etid  dixeritis  inauditum,  officialem  curiae 
pentino  transitu  ad  illam  sic  Ecclesiam  unqu 
hactenus  sic  ascendisse,  ut  hodie  qui  curiam,( 
dispensaret  Ecclesiam,  ab  avibus  etcanibus  ci 
risque  curiae  jucundis  usibus  cito  quis  astaret  a 
ribus,  et  episcopis  totius  regni  spiritualiaminis 
ret  et  sacerdotibus.  Usus  igitur  in  diversa  tendt 
consilio,  domum  regiam  crucem  gestans  in  mani 
introistis,  etexsecrandae  cujusdam  malitiae  sus 
ctum  regem  omnibus  illico  reddidistis.  At  ejus  in 
centiamsummisoflerendampraeconiispatientia 
claravit;  illationem  crucis  adversum  se,  etsi  i 
lestetulerit,fines  tamenregias  modestiaesnonej 


901 


EPISTOL/E.  —  AN.  U  61-89. 


!  sit.  Non  ira  motus  efferbuit.non  verbomalignatus 

:  aut  opere  ;  causam  quam  sua  repetens  intenderat 

i  fine  studuit  justitiae  debitotertninare.Atdeclinando 

judicium  ad  dominum  papam  appellastis,  etsicut 

iningressu,sicinegressuvestrosummamregisman- 

suetudinem  et  tolerantiam  vobis  observatas  pacis 

indiciisagnovistis.Nam  utin  Absalonem  prodeunte 

;exercitu  paterna  pietas  exclamavit  :  Servale  mihi 

\puerum  Absalon  (II  Reg.  xvm),  sic  ejus  mandato 

:VOcestatim  praeconaria  cunctis  innotuit,  ut  si  quis 

vobis  aut  e  vestris  cuiquam  molestus  existeret,  ul- 

tore  gladio  deperiret. 

Addidistis  ad  haec,  et  tanquam  vitae  vestrae  vel 
sanguinimachinaretur  insidias,  fuga  nocte  inita, 
mutatohabitupostlatitationemaliquantulam,are- 
gnoclamtransmeastis,etneminepersequente,nullo 
Jvosexpellenteextradominationis  suae  locain  regno 
ivobisalteroad  tempussedemelegistis.  Inde.navem 
igubernare  disponitis,  quam  in  fluctibus  et  tempe- 
state  subducto  remige  reliquistis  ;  hinc  nos  vestra 
jubet  ethortaturauctoritas  ut  convertamur  ad  vos, 
et  salvi  simus,  ut  vestris   inhaerendo  vestigiis  pro 
Christo  mortem  subeamus,  et  pro  liberanda  ipsius 
Ecclesia  animas  ponere  non  metuamus.  Et  utique 
U  attendamus  quanta  nobispromittantur  in  coelis, 
lebeantanimo  vilescere  quaecunquepossidenturin 
jerris.  Nam  neclinguadicere  necintellectus  capere 
J^alet,  illasupernaecivitatisquantasintgaudiaange- 
orum  choris  interesse,  cum  beatissimis  spiritibus 
Ijloriae  Conditoris  assistere,  praesentem  Dei  vultum 
j:ernere,  nullo  metu  mortis affici,  iocorruptionis  suae 
nunere  perpetuo  gloriari.Passioneshujus  temporis 
ninime  condignae  sunt  ad  futuram  gloriam  quae  re- 
/elabitur  in  sanctis.  Et  quod  modo  leve  est  etmo- 
inentaneum  tribulationis,  supra  omnem  modum 
eternae  glorias  pondus  operabitur  in  electis  (IlCor. 

|v),haecnostrisjamdiusensibusinsederunt;nostra 
«amdiu  studia  haecpost  se  promissa  traxerunt.Ca- 
nttutinam  quod  mihi  scapulis  insidet,  lictoris  gla- 
dius  projecisset  in  medium,  dum  tamen  legitime 
j)eoque  placito  certamine  decertassem  !  At  marty- 
;em  non  poena  facil,sed  causa.dura  sancteperpeti 
noria  est,  improbe,  pertinaciter,  ignominia.  Pro 
:hristo  subire  gladium  consummata  laus  est  et 
ictona,  hunc  in  se  temere  provocare  late  patens 
«sania,  et  si  vestra,  Pater,  non  solumdicta  verum 
aota  pensemus,  in  mortemnectemere,  necleviter 
i^pingemus.  Nam  genu  Clarendoniaa  curvando,  fu- 
I  am  Northamtoniffi  ineundo,  mutato,  ad  tempus 
abitudelitescendo.aregnifinibusclamemigrando, 
;  uid  actum  est  ?quid  baec  agendo  procurastis  ? nisi 
,uod  mortem  quam  nerao  dignabatur  inferre.tam 

ollicitedeclinastis?Nosigituradmortemquafronte, 

ater,  nivita.stis,  quam  vos  etfromidasse  etfugisse 

Niciis  tam  manifestis  toti  mundoluce  clarius  osten- 

('stis.  Qiue  vos  suadet  charitas,  nobisonus  impo- 

;ere,quodabjecistis?Glaudiusnobisimminet,quem 
j'gistis,  in  quera  funda  jacerenon  dimicare  comi- 

,us  ele8lstls-  Adsimilem  fortefugamnosinvitastis. 


902 


A  At  nobis  mare  clausum  est,  et  post  digressum  ve- 
strum,  naves  nobis  sunt  omnes  et  portus  inhibiti. 
Insulae  terrarum  claustra  regum  fortissima  sunt, 
undevixevaderevelsequis  valet  expedire.  Sinobis 
puguandum  est,de  proximo  contendemus.Si  cum  re- 
gepugnaconseritur,  unde  percutiemus  gladio,  nos 
ibigladiusrepercutientisinveniet.undevulnusinffli- 
gemus,vulneradeclinarenequibimus.Etannuivestri 
reditus  nunquid  vobis  tanti  sunt  ut  fratrum  vestro- 
rum  sanguine  vobis  hos  velitis  acquiri  ?At  Juda  re- 
portantepecuniamhancJudaeirespueruntquamsan- 
guiais  esse  pretium  agnoverunt.  Sed  aliam  nobis 
causam  fortasseproponitis.  Paululumitaquediver- 
tamus,  ut  mortis  nobis  suadendae  causam  plenius 
attendamus.  Gratias  Domino,  nullapenes  nos  est 
B  de fide  contenti o,  de  sacramentis nulla,  nulla  de  mo- 
ribus,  vigetrectafidesinprincipe,  vigetinpraelatis, 
viget  in  subditis.  Omnesfideiarticulos  regni  hujus 
Ecclesiasanecomplectitur.A  summipontificis  obe- 
dientia  praesentis  schismatis  insania  nemo  dividi- 
tur,  Ecclesiae  sacramenta  venerantur  omnes  et  ex- 
colunt,  suscipiunt  in  se  et  aliis  pie  sancteque  com- 
municant. 

Quod  ad  mores,  in  multis  quidem   offendimus 
omnes  (Jac.  lii).  Errorem  tamen  suum  nullus  pras- 
dicat  autdefendit,verum  pcenitentiae  remedio  spe- 
rat  posse  dilui  quod  admittit.  Tota  igitur  in  regem 
est,  et  de  rege  contentio  ob  quasdam  consuetudi- 
nes  suis  praedecessoribus  observatas,  ut  asserit,  et 
exhibitas  quas  sibi  vult  et  expetit  observari.  Super 
C  hoc  a  vestra  sublimitate  comraonitus  non  desistit  a 
proposito,  non  renuntiat  iis  quae  firmavit  antiquitas 
et  longa  regni   consuetudo.  Haec  causa  est  cur  ad 
arma  decurritis,  et  in  sanctum  caput  et  nobile  gla- 
dium  librare  contenditis.  in  quo  refert  plurimum 
quod  has  ipse  non  statuit,  sed  ut  tota  regni  testatur 
antiquitas,  siceas  reperit  institutas.  Nam  difficilius 
evellitur  quod  altius  radicatur,  haeret  planta  tena- 
cius  quae  suas  in  altum  jamdiu  radices  immiserit. 
Quam  si  quis  transferre  desiderat,    non  viribus 
evellenda  est,   ne   protinus    exarescat.  Circumfo- 
diendapriusestet  humusest  ejicienda,  denudanda 
radix  undique,  ut  sic  prudens  expleat  diligentia 
quod  vis   commode  non  expleret  incompetenter 
adhibita.  A  bonis  exempla  sumenda  sunt,  et  cum 
D  tractanturhujusmodi.ipsorumsuntoperadiligentius 
attendenda.  Praedecessor  vester  ille  Pater  Augusti- 
nus  multa  a   regno  hoc  exstirpavit  enormia,  et 
ipsumregein  fide  illuminans  pravas  ab  eo  consue- 
tudines.non  quidem  paucas  elirainavit,  non  male- 
dictis  equidem,  sed  beoedicendo  potius  et  praedi- 
cando,  exhortando  salubriter,  et  potentum  animos 
ad  bonum  fortiter  inclinando.  Cremensis  ille  Joan- 
nes  diebus  nostris  in  partes  has  a  sancta  Romana 

directusEcclesia,regniconsuetudinesinquibus  jam 
senuerat.iramutavit  !  Quod  non  maledictisaut  mi- 
nis,  sed  doctrina  sana  et  exhortationibus  sanctis 
obtinuit.Benedicendo  seminavit.de  benedictionibus 
et  messem  fecit.  Hi  si  ad  arma  decurrissent,  nihil 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.  EPISC 


903 

aut  parum  profecissent.  A  pioFrancorum  rege  op-  A 
tata  diu  prole  sibi  jam  concessa  divinitus,  nuper 
illi  regno  multa  sunt  remissa  gravamina,  quse  fir- 
maverat  antiquitas  hactenus  inconvulsa,  haec  sug- 
gerente,  ut  audivimus,  Ecclesia,  et  monente,  non 
in electum principem minas  impetente sublatasunt. 
Queedeniquequantaevedignitates,libertates,immu- 

nitates,  possessiones  Ecclesiae  Dei  a  piis  regibus 
orbe  toto  pietate  sola,  oon  maledicti  necessitate 
collata  sint,quis  valeatexplicare?utique  tempusid 
volentem  explicare  deficiet,  haec  namque  regum 
est  laude  digna  nobilitas.  Ab  ipsis  supplex  obtinet 
quod  erectus  in  niinas  nullis  unquam  conatibus 
obtineret,  ipsis  minimi  pretium  tam  reputatur  vile 
quam  exiguum,  quod  sibi  vi  subripere  quisque  vio- 
lenter  intenderet,  magnos  in  re  modica  rei  suae  de-  b 
fensores  spe  cito  frustratus  agnosceret. 

Haec  itaquenon  fervore  novitio,  sed  maturo  fue- 
rant  attendenda  consilio  ;  erantfratrum  vestrorum 
et  aliorum  plurimum  in  his  exquirenda  consilia, 
attendendaPatrumprudentum  opera,  cum  incom- 
modis  Ecclesiae  pensanda  commoda,  et  haec  tunc 
demum  danda  forte  sententia,  cum  jam  non  foret 
spes  ulla  superesse  remedia,  quo  profecto  cumda- 
turjuxtasacrorumformam  canonum  attendendum 
est  in  quem  detur,  cur  detur,  quomodo  detur,  an 
expediat  Ecclesiae  quod  detur,  etobfuturumsibi  si 
non  detur.  ls  vero  quem  impetistis,  ut  nota  vobis 
referamus,  nunquid  non  ipse  est  quem  dulcissima 
pignora,  nobilissima  conjux  et  honesta,   subjecta 
sibiregna  quamplurima,  amicorum  ccetus  et  suis 
obsequentiurunutibustotpopulorumagmina.mundi 
quaeque  pretiosa  vix  detinent,  blandiendo  persua- 
dent,  quin  spretis  omnibus  post  crucem  suam  por- 
tantem  Dominum  Jesum  nudus  exeat,  et  pauper- 
tatem  contemplando  quam  subii1,  id  facto  studeat 
implere  quou  docuit  ipsn,  dicens  :  Quinon  bajulat 
crucem  suom  et  venit  post  me,  n<  n  esl  me  dignus 
{Luc.  x  v)  :  haec   mentis  ejus  obstinatio  est,   haec 
malediftis  opprimenda  crudelitas,  haec  in  Ecclesia 
Dei  toto  orbe  declamata  malignitas;  in   hunc  si 
maledirta  congesseritis,  partem  sui  nobilissimam 
suis  laedi  jaculis  Ecclesia  recte  condolebit,   ipso 
namque  vulneratolaesamse  non  tiliorumpaucitas, 
sed  populorum  ampla  numerositas  ingemiscet.  ln 
hoc  vero  sacra  sic    docet  auctoritas  in  ejusmodi 
causis,ubipergravesdissensionum  scissuras,«  non  " 
hujus  aut  illius  est  hominis  periculum,  sed  populo- 
rum  strages  jacent ;  t  detrahendumest  aliquid  se- 
veritati,  ut  majoribus  malis  sanandis  charitas  sin- 
cera  subveniat ;  et  iterum :  «  Non  potest  esse  salubris 
a  multis  correctio,  nisi  cum  ille  corripitur,  qui  non 
habet  sociam  multitudinem.»  Medioonamque  quis 
ascribatindustriaeutvulnusunumsanet,aliudlonge 
majus,  longe  pcriculosius  infligat  ?  discretioni  quis 
attribuat  ob  quaedam  quae  poterunt  et  leviusetex- 
peditius  obtineri,  Ecclesiam  sic  deserere,  in  princi- 
pem  exsurgere  et  Ecclesiae  totius  regni  concussa  pace 
animarum  in  subditis  corporumque  pericula  non 


904 


curare?  Agris  essit  Ambrosius,  Ecclesiam  deserere 
non  approbavit.  Namquid  a  bono  principe  vestra, 
Pater,  prudentia  poterat  non  sperare,quemdivino 
compunctum  spiritu  in  Christum  a  Deo  noverat  an- 
helare?lllaeconsuetudines  temporalis  commodinil 
prorsussibi  conferentes,quanti  sibisunt,  cum  ipsa 
mundi  gloria  quantam  se  cumque  offerat  jam  tota 
fere  viluit,  et  a  cordissui  desiderio  tam  procul  est, 
ut  Dominoloquens  saepius  id  dicat,quod  scriptum 
est :  « Insigne  mei  capitis  odi,  o  Domine,  tu  scis.  » 
Nunquid  non  hic  fovendus  erat,  et  in  ipso  nidifi- 
canti  columbae  sanctaedimittendus.donecplene  for- 
matus  in  ipso  Christus  occulta  ejus  in  lucem  tra- 
heret,  produceret,  et  libertates  Ecclesiae  non  tan- 
tum  has  dequibus  agitur,  sed  et  longe  propensio- 
res  ipse  quasi  manu  propria  distribueret  ? 

In  his  quidem  quod  scimus  loquimur,  quod  no- 

vimus  id  confidenter  asserimus.  Consuetudines  in 

quas  plus  excandescitis,  dominus  noster  rex  jam- 

pridem  punitus  exsprevisset,  si  non  hoc  propositum 

duo  graviter  impedissent.  Unum  quod    sibi  timet 

esse  dedecori  a  Patribus  ad  se  devoluto  regno  die- 

bus  suis  subtrahi  quidquamvel  imminui.  Alterum, 

si  quid  remittat  ob  Dominum,  erubescit  ut  hoc  sibi 

vi  reputetur  extortum.  Primum  tamen  illud  jam 

sanctitatis  pede  calcaverat,  et  ipsum  in  hoc  Dei 

timor,  innata  bonitas,  domini  papae  sancta  moni- 

tio,  multorumque  in  hoc   supplicatio  continuata 

produxerant,  ut  obejus reverentiam  per  quem  ultra 

omnes  suos  Patres  longe  magnihcatus   est,  Eccle- 

siam  Dei  convocare,   et  regni  cons-uetudines  quae 

gravamen  sibi  noscerenturinferremulta  devotione 

spiritus  immutare  vellet  ultroneus  et  corrigere.  Et 

si  penes  vos  ccepta  perseverasset  humilitas,  Eccle- 

siam  Dei  in  repno  exhilarasset  jam  diffusa  late  ju- 

cunditas.  Nam  finem  in  qi.em  tenditis  eviceratjarc 

supplicatio,  cum  male  totum  impedivit  a  vobis  orta 

recens  turbatio:  nain  cum  suis  nondum  Britannia 

titulis  accesissct,  et  leVaret  in  eum  usque  tunc  in- 

domita  gens  illa  calcaneum,   cum   produceret  ir 

turbatores  pacis  exercitum,  terribiles  in  illum  lit 

teras  devotionem  Patris,  modestiampontiticis,  mi 

nime  redolentes  emisistis,  et  quod  summipontitici' 

admonitio  multorumque  elaboraverat    supplex  e 

intenta  devotio,  suspirando  minas  illico  sustulistis 

et  tamregemquam  regnum  in  scandalum  cuncti 

retroactis  fere  gravius  impulistis.  Avertat  Deus  fi 

nem  quem  negotio  sic  procedente  metuimus,  qu 

ne  nostris  erumpat  temporibus  ob  honorem  Deie 

sanctae  Ecclesiaereverentiam,ob  vestrum,si  placel 

commodum,  ob  pacis  commnne  bonum,  ob  mi 

nuenda  scandaia,  et  quae  turbata  sunt  ad  pacem 

juvante  domino,  revocanda,  ad  dominum  papan 

appellavimus.utvestricursusimpetumvosinreger 

prone  rapientis  et  regnum,  ad  tempus  saltem  coh: 
bearaus.  Qua  in  re  honum  est  ut  intra  fines  mc 
destiae  vester  se  velit  zelus  cohibere,  ne  ut  regui 
jura  subvertere,  sic  quoquedebitam  domino  pap< 
reverentiam,  appellationes  ad  ipsum  iuterposiU 


905  EPISTOLjE.  — 

non  admittendo,  nitnise  sublimistudeat  exinanire.  A 

Quod  si  placeretadvertereadZachaeum  non  diver- 
i  tisse  Dominum,  nisicumde  sycomoro  jam  descen- 
.  disset  {Luc.  xix),  descenderetis   forsitan  et  quem 

ininis  exasperastis  verbis  alloquendopacificis  mi- 
,  tigare  studeretis  non  solum  exigendo,  sed  et  satis- 

factionemhumilem.etsi  forteinjuriam  passus,  offe- 
:  rendo.  Puerum  apostolis  proposuit  exemplo  Domi- 
j  nus  qui  laesus  non  irascitur,  injuriae  cito  meminit, 

nec  quidquam  malitiose  moliens  dum  magna  non 
!  affectat  sibi,  totum  hoc  innocentis  vitae  remedio  vi- 
:  taequejucunditateplenissima  recompensat(Lwc.ix), 

Singulare  virtutis  exemplar  ipse  est  qui  se  crucifi- 

genlesabsolvit,  qui  lata  charitate  persequentes  et 
lodientesamari  praecipit,  et  si  peccet  frater  in  nos 
:veniam  non  solum  septies,  sed  et  septuagies  sep-  b 
ities  imperat  impertiri  (Matth.  xvn).  Istaquid  non 
iposset  humilitas  apud  dominum  nostrum  regem, 
;quid  non  obtineretviarum  ista  perfectio?  Callis  iste 
irectus  est,  ad  pacem  recte  perducens  ;  quem,  Pater, 
|cum  intraveritis  pacem  illicoapprehendetis.et  dis- 
Ipersis  tnstitiae  nebulis  cuncta  pace,  gaudio  cuncta 
;:eplebitis,eta  regepiissimodominoquenostro  cha- 
[•issimonon  solum  quae  ad  praesens  petitis,  sed  et 

onge  majora  his  Domini  Spiritu  cor  ejusaccen- 
lente,  et  in  amorem  suum  semper  dilatante  felici- 
er  obtinere  poteritis. 

EPISTOLA  CXGV. 

AD  EUMDEM. 

Thom^:   Cantuariensi    archiepiscopo,  G  ilbertus 
^ondoniensisepiscopus^apto  rationis  moderamine  c 
jiibi  creditadispensare. 

Severitatem   vestram,  Pater,  dominus  Salesbe- 
lensis,  et  ego,  aliique  fratres  nostri  ex  retroactis 
ftagnitis  nonimmeritosuspectam  habentes,perti- 
nuimusneindominumnostrumregem  Angliae,  aut 
n  regnum  ejus  vel  in  nos  Cantuariensis  Ecclesiae 
uffraganeosepiscopos.autcommissas  nobis  eccle- 
ias  maledicti  aut  interdicti  sententiam  ferendam 
sse  decerneretis,  et  nos  indefensos,  juri  tamen 
emperstarepromptissiraos.jam  dictae  poenae  nexi- 
>us  involveretis.  Quod  ne  vobis  omnino  foretlibe- 
um,  adclementiam  domini  papaejuxta  Quadrage- 
tmaeinitium  appellavimus,  et  appeJlationi  diem, 
ctavas  Purificationis  beatae  Mariae,  constituentes 
oc  vobis  scripto  praesenti  significare  curavimus, 
tsi  quid  habetis  in  nos,  quod  judicioprosequi  li- 
*at,in  ejus  tunc  praesentia,  juvante  Domino,  res- 
ondeamus,  et  ejus  per  omnia  sententife  humili- 
T  et  devotissime  pareamus.  Avertat  iram  suam 

ominus.nequodproponitisoptatofineconcludatis. 
EPISTOLA  CXCVI. 

AD  SUFFRAGANEOS  CANTUARIENSIS  ECCLESIi-E 

G-  dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  universis 
colesiaeCantuariensis  suffraganeis,  salutem  et  de- 
itum  fraternae  charitatis  obsequium. 

Pervenit  ad  Patrem  nostrum  dominum  Cantua- 


AN.  1161-89. 


906 


(2)  Antea  epist.  330. 


riensem  arcTiiepiscopum,  eos,  quos  necessitas  pro 
compendiopcenitentiaevel  causae  remedio  aut  visi- 
tationis  debito  compellitad  dominum  papam  iter 
arripere  in  regno  hoc,  ab  itinere  suo  praepediri, 
spoliari,  tractari  atrocius,  et  a  transfretatione  pro- 
hiberi,  vel  abhis  qui  occasiones  quaerunt  ut  faciant 
mala,  vel  coacti  illicita  de  praepediendis  clerecis  vel 
poenitentibus  praestiterunt  sacramenta.Undenobis 
omnibusapostolicaauctoritateinvirtuteobedientiae 
et  in  periculoordinis  nostri  injungit,  quatenus  hoc 
de  caetero  fieri  iuhibeamus,  et  in  eos,  qui  in  cleri- 
cos  vialentasmahus  injiciunt,  qui  appellantes,  vel 
pcenitentes  ad  dominum  papam,vel  ad  ipsum  ten 
dentes,vel  ab  ipso  redeuntes,impediunt,publice  ex- 
communicatosdenuntiemus.etperepiscopatusnos- 
tros  denuntiari  f;:ciamus,  tam  facientes  hoc  quam 
hoc  facerecompellentes.  Quod  quia  nobis  districte 
iujungitur,  mandare   vobis  et  denuntiare  curavi- 
mus,  ut   mandantis  imperio  prout  justum  est  pa- 
reamus.  Valere  vos  optamus  in  Domino. 
(2)EPISTOLACXC\Tfos. 

AD  SUFFRAGANEOS  CANTUAR1ENSIS  ECCLESljE 
OE  ELECTIONE  URBANl  PAP^E. 

Venerabilibus  fratribus  et  amicis  in  Christo  cha- 
rissimissanctaeCantuariensis  Ecclesiae  suffraganeis 
G.  Deigratia  Londoniensis  Ecclesiae  minister,  salu- 
tem  in  Domino. 

Exemplum  litterarum  domini  et  papaenostri  Ur- 
bani  papae,  quas  transmittente  nobis  domino  Can- 
tuariensi  nuper  recepimus,  fraternitati  vestrae  ex 
officii  nostri  debito  direximus,  ut  ejus  continentia 
diligentius  inspecta,  vos  de  caetero  non  lateat  quo 
pastore  divina  provisio  Romanam  de  novo  instituerit 
Ecclesiam,  et  in  quantum  ejusdem  pastoris  gratia 
venerabilisPatrisnostriCantuariensisarchiepiscopi 
auxerit  dign\l:i{em.(EpistolaUrbanidequahicagi- 
tur,  infraestin  ordinesuo  collocalasubnum.  381.) 
EPISTOLA  CXCVJI. 

AD    G.    CANTUARIENSEM   ARCHIDIACONUM. 

Gilbertus,  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus, 
venerabili  fratri  et  amico  charissimo  G.  eadem 
gratia  Cantuariensi  archidiacono,  salutem  et  sin- 
cerae  dilectionis  affectum. 

Talenttimvobis,charissimecommissumest,quod 
augere,  et  in  multorum  commoditates  expendere, 
discretioni  vestrae  necessarium  est,  ut  cum  istud 
multorum  subveniendo  necessitatibus  adduxeritis, 
mercedem  in  centuplum  a  Doniino  in  illa  die  re- 
portetis  (Matth.  xix).  Talentum  hoc  domini  nostri 
regis  est  vobis  a  Doraino  concessa  familiaritas, 
quam  si  quis  auro  comparetpretiosior  est,  et  recte 
quantacunque  pecunia  longe  charior  aestimatur.Ta- 
lentum  hoc  ut  fideliter  erogetis,  opus  est  ut  ipsum 
de  sublevanda  oppressorum  miseria  frequenter  et 
sollicite  commoneatis,  et  in  hoc  non  opportuna  so- 
lum.sed  inopportuna,  si  id  pietas  exigat.  instantia 
perseveretis,  ut  et  ipsi    meritum  apud  Dominum 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


907 

collocetur,  et  apud  Deum  et  horaines  gratia  vobis  A 
non  modiea  ex  studiis  hujusmodi  cumuletur.  Haec 
ideo  praelibaviinus,  quia  lator  preesentiuin  Rogerus 
de  Derneford,  ea  nobis  aflinitate  conjunctusest,  ut 
ei  deesse  nequeamus,  quin  apud  hos,  de  quorura 
gratia  nos  et  charitate  confidimus,  ipsius  id  exi- 
gente  necessitate,  supplicemus.  In  hunc  vero  do- 
minus  abbas  Westmonasterii  manus  intantum  ag- 
gravat,  ut  ab  haereditate,  quae  sibi  praedecessoris 
sui  et  totius  capituli  charta  confirmata  est,  etinsu- 
per  dominfie  imperatiicis  matrisdomininostri  regis 
charta  roborata,  severe  nimis  exstirpare  intendat. 
Undebenevolentiaevestrae  praecesquanta  possumus 
affectione  porrigimus,  quatenus  hujus  servitium 
suscipiatis,  et  ut  dominus  noster  rex  matris  suae 
donationem,  sibi  ea  quam  ipse  laudabitis  servitii 
taxatione  moderata  confirmet,  obtineatis,  ut  et  ip- 
sum  servitii  semper  obnoxium,  et  me  ad  placitum 
vestrum  et  servitii  et  gratiae  debitorem  habeatis. 
Valere  vos  optamus  in  Domino,  charissime. 

In  codice  legitur  :  Quod  si  quis  dixerit  impera- 
toremperfidum.atrocem,  injustum.velquid  siraile 
pro  fuderit,  si  ex  levitate  processerit,  contemnen- 
dum:lubricum  enim  linguae  ad  poenam  facile  trahen- 
dumnon  est ;  si  ex  insania,furoris  vinive  rabie,  mi- 
seratione  dignum  ;  si  ab  injuria,  ad  nos  transmit- 
tendum.  »  Ideo  ex  personis  hominum  pensemus 
dictum  tale  debere  puniri,  impunitumve  relinqui. 
EPISTOLACXCVIII. 


908 


A.D  MAURITIUM  PARIENSEM  ARCHIEPISCOPUM 

Venerabili  domino  fratrique  in  Christo  charissimo  c 
M.  Parisiensi  Uei  gratia  episcopo,  frater  G.  Londo- 
niensis  Ecclesiae  minister  salutem  etsincerae  dilec- 
tiqnis  affectum. 

Notum  sit  charitati  vestrae  quod  nos  secuti  fidem 
mandati  vestri,  simul  etauctoritatem  scripti  vestri 
authentici,  quod  vestro   penes  nos  residet  sigillo 
insignitum,  burgensibus  Parisiensibus  pro  quibus 
nobis  scripsistis,  creditoribus  videlicet  Willelmide 
Beaumont,  quantapotuimusetdebuimus  diligentia, 
ad  indemnitatem  prospeximus.  Porroin  praesentia 
missorum  vestrorum  peridoneos  etsutficientesfide- 
jussorespro  Willelmocautumest.quodadinstantem 
festivitatem  sancti  Laurentii,    octo  marcae  argent 
praedictis    creditoribus  in   solutionem  reddenturi 
Infra  quindecim  vero  dies  post  sequenlem  Sanct.  ^ 
Michaelis  festivitatem,  item   octo   marcae.  Coose. 
quenterautem  infra  t5dies  post  proximumPascha 
quod  residuum  fuerit.usqueadsuiumamsexaginta 
quatuor  libras  Parisienses  et  decem  solidos  persol- 
vetur.  Qnod  quia  pro  inopia  creditoris  promptius 
expediri  non  poterat,  {Haecepistola  imperfectaest.) 
EPISTOLA  CXCIX. 

AD  R.  PICTAVIENSEM  ARCHlEPlSCOPtM. 

G.  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  cognato  et 
amico  suo  charissinio.R.Pietaviensi  archiepiscopo, 
caeterisque  domini  regis  justitiis,  fructus  operando 
Justitiae  mercedtm  justi  reportare. 


Regium,dilectissimi,gladium  circumfertis  adtem- 
pus.quem.quia  vindictam malorum  laudemque bo- 
norum  consecratus  est,  sic  opto  de  manu  vestra 
experiantur  mali,ne,  quod  absit!  eo  puniantur  et 
boni,  sic  putrida  recidantur,  ne  raembra  quae  sana 
suntmorboque  carentiaplagisel  cruoiatibus  atten- 
tentur.  Audistis  piaculare  flagitiura,  honestum  sci- 
licetclericumad  malorum  insidiasnon  vulneratum 
solummodo,  sedet  plagis  impositisrelictummisere 
semivivum  (Luc.  x).  Cujus   quidem  perpetratores 
sceleris  in  proxime  celebratasynodo  Satanae  tradi- 
dimus,  in  suaecarnisinteritum,  ut  quera  instigato- 
rem  admiserunt,commissi  sceleris,urgente  Domino, 
sentiant  et  experiantur  ultorem.  Ex  his  quosdam, 
ut  audio  apprehendistis.eosque  jurislaqueis  utpo- 
testatis  judiciariaeseveritas  expetitinnodanteslegi- 
timos  in  nullo  tramites  excessistis.  Laudo  vos  et 
commissamvobis  sollicitudinem  laudabiliter  exer- 
cere  totus  applaudo.  Quorum  ne  vel  in  modico  de- 
coloretur  administratio,  rogans  supplico,  quatenus 
diaconum  illumet  acolytum  quosob  causam  hanc 
includit  fecistis  obreverentiam  Domini  Jesu,  cujus 
suntsignaticharactere,  cujus  similitudinemgestant 
coronae,  mihi  si  quid  adversus  eos  habet  accusator 
ecclesiaslicacoercendosjurisdictione  restituati.  Ne 
si  Dominum  Jesuin  in  membris  suis  inclusum  car- 
cere.audaci,  quod  absit !  securitatedetinueritis.ip- 
sum  vobisinilla  die  januam  vitee  claudere,  divina 
inexigentejustitia,compeliatis.Valerevos  optamus 
in  Domino,  charissimi. 

EPISTOLA  CC. 


AD  ROTROCUM    ROTHOMAGENSEM  ARCHIEPISCOPUM. 

VenerabilidominoPatriquecharissimoR.Rhotho- 
magensiDei  gratia  archiepiscopo,  frater  G.  Londo- 
niensis  Ecclesiae  minister,  saluteui  et  sincerae  dile- 
ctionis  affectum. 

Gratiarum  Domino  tota  mentis  alacritate  referi- 
mus  actiones,quod  in  vobiscongesta virtutum  bona 
produxit  in  medium,  et  vos  altiori  superpositum 
candelabro.in  totius  aedificationem  Ecclesiae.solitc 
voluit  eminentius  elucere.  Nos  vero  veterem  sed 
nullatenusinveteratam  vobis  amicitiam  servare  vo- 
lentes.de  benevolentia  vestra  confidimus,  ut  qui  de 
collata  nobis  gratia  congaudemus,  amplioris  etiam 
gratiaeapud  vos  locum  obtineamus.  Inde  est  quoc 
dilectae  nobis  in  Domino  bonitati  vestrae  preces  af 
iectuose  porrigimus,  quatenus  dilecto  nostro,  ma 
gistro  Ranulfo  filio  Erchem  beneficium  ecclesia 
Sancti  Amani  quod  sibi  praedecessor  vester  sul 
nostroetmultorumtestimoniotanquamejusdemec 

clesiae  personae  restituit,  salvumfore  concedatis;e 
vicarium  et  fraudatorem  suum  Rogerium,  autavi 
caria  ipsa.si  justum  fuerit,  amoveatis,  aut  firmati 
fideinterpositapacisstarecompellatis.  Aget  oblatf 
precis  exauditio,  utet  magistrum  Randulphumot 
noxium  servitio,  et  nos  amplioris  gratiae  debitore 
habeatis.Valere  vos  optamus  in  Domino  Pater  i 
Christo  charissime. 


909 


EPISTOLjE.  —  AN.  1161-89. 


910 


EPISTOLA  CCI.  J 

AD    ROOERIUM    EBORACENSEM   ARCHIEPISCOPUM. 

Venerabili  domino  et  amico  charissimo  R.  Dei 
gratiaEboracensiarchiepiscopo,  fraterG.  Londo- 
niensis  Ecclesiae  minister,  salutem. 

Litteras  dilectionis  vestrae  suscepimus,  quae  nos 
tanto  verius  gaudio  refecerunt,  quanto  certius  de 
statu  vestro,de  prospero  reditu,  de  adventu  ad  par- 
tes  nostras,  et  nostris  ad  votum  desideriis  respon- 
derunt.  Vobis  itaque,nenostras  longiusvotaremo- 
reraur,  dante  Domino,  occurremus,  ut  proximadie 
Dominica  post  Purificationem  beatae  Mariee  glorio- 
sae  [virginis]  venientesconstituti,in  crastino,vestro 
si  placet  (Cwtera  desiderantur) . 
EPISTOLA  CCII. 

AD  EUMDEM.  B 

Venerabili  domino  Patrique  charissimo  R.  Ebo- 
racensi  Dei  gratia  archiepiscopo,  frater  G.  Londo- 
i  niensisEcclesiseminister,  apta  quaeque  saluti,et  si 
•  qnid  ipsi  possumus,  honoris  et  servitii. 

Verborum  facile  suadet  paucitas,  cum  ad  exau- 
|  diendum  prompta  est  ipsius  ad  quem  scnbitur,ami- 
|  ca  benignitas.Unde  quia  de  vestra  in  nos  benevolen- 
tiafiduciam  jamdiumultamipsareruin  eihibitione 
>  concepimus,  ex  praeteritis  futura  conjicientes,  de 
I  vestraadomnesmodestiaperomnia  bene  sperantes 
i  preces  excellentiae  vestrae,  quantascimus  et  possu- 
S  mus  affectione  porrigimus,  ut  clericum  vestrum  et 
cognatum  nostrum  W.FoIiot,quem  minusbenigno 
;  jamdiuperstrinxistis  oculo,clementiusrespiciatis,et 
in  solitam,  si  placet,  gratiam  admittatis.  Satis  est,  C 
siplacet.quodimmeritumafflixistisjamdiu,  et  pa- 
tienter  omnia  sustinentem  humiliastis.  Excessum 
ejus  nullum  fortassis,  aut  certe  modicum,  severe 
corripuistis,  et  inomnibus  hisfilium  sapientereru- 
'  distis.Undecumjamvulnerivinumabundanterin- 
fuderitis,obsecramus  ut  oleum  de  eaetero  admittatis, 
ut  clerico  vestro  subtracta  sibi  plene  restituendo,' 
et  ipsum  et  nos,  et  nostra  si  placet,  ad  libitum  ha- 
beatis.  Valete. 

EPISTOLACCIIL 

AD  J.    DECANUM   AUGIENSEM. 

Gilbertus,  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  J.  d 
decano  de  Augy,  salutem. 

Audivimus  et  pro  certo  accepimus.quodquidam 

sacerdotes  sive  diaconi  de  decanatu  veslro,  spreta 

penituset  abjecta  admonitione  nostra,  iuterdicta 

j  sibi  feminarum  consortia  nequaquam  devitant,  sed 

,  assueta  concubinarum  suarum  contubernia tam  im- 

pudenter  adhuc  etiam  quam  irreverenter  fovent  et 

frequentant.  Undene  patientia  nostra,  quam  tanto 

sunt  abusi  tempore,  trahatur  ad  consensum,  per 

prwsentia vobis  scripta in  vi  obedientise prsecipiendo 

I  ttandamus.quatenus omnes  praedicti  ordinis perso- 

nas  m  vestro  decanatu  constitutas,  quaj  tam  infami 

societateetfamiliaritate.tamilliciteirretitaBnoscun- 
tur,  et  adhuc  illaqueat.e,  auctontate  Dei  et  nostra 

asacerdotalietaleviticosuspendatis  officio,  ettan- 


diususpensosteneatis,doneccondignasatisfactione 

restitutionis  gratiam  a  nobis  obtinuerint.  Valete. 

EPISTOLA  CCIV. 

AD  CESTRENSEM    EPISCOPUM. 

Dominus  Londoniensis  domino  Cestrensi,  salutis 
gaudium,  et  cum  omnihilaritatepromptaedevotio- 
nis  obsequium. 

Quos  nobis,  domine,   reddit  natura  conjunctos, 
non  sinitanobis  ratio  charitatis  esse  disjunctos. 
Unde  est  ut  eorum  negotiis,  quantum  cum  Deo  et 
justitia  possumus,  nos  conveniat  intendere,  et  quo 
nostradiligentiaad  optatum  perduci  debeanteffe- 
ctum,modis  omnibus  laborare.  Quouiam  igitur  sa?- 
piusexperimentovestri  gratiadidicimusquidapud 
benevolentiam  vestram  in  nostrisetnostrorum  ne- 
gotiis  efficere  possimus,  certa  quodammodo  spes 
nobis  promittitur  ex  praBterito,  quod  innata  vobis 
liberalitas  refrigescere  nesciat  in  futuro.  Devotissi- 
mas  itaquelitteraspreces  vestras.charissime  frater 
etdomine,affectu  quo  solebatis.si  placet,  accipite, 
etin  R.  cognato  nostro  qui  sanctitati  vestraa,  sicut 
audivimus,ad  Ecclesiam  deldelesham  prassentatus 
est,  ipsam  sibi  conferendo,  non  remoratae  murius 
institutionis  quod  petimus  adimplete.  Nostis  nam- 
que  quantae  soleant  in  talibus  occasiones  ex  mora 
reperiri,  quae  praesuli  plerumque  auctoritatem  in- 
stituendiadimant.etneinstituendusbeneficioquod 
sibijusteconferripotuissetgaudeat,iniquaquorum- 
dam  calliditate  praepediant.Divinaergo  misericor- 
dia  viscera  pietatis  vestrae  commoveat,  quaa  nobis 
est  ad  vos  dilectio   simul  et   devotio;  in  cumulum 
charitatis  accedat,quatenus  praefatum  R.in  preescri- 
pto  negotio  dignemini  promovere,  et  ob  indultam 
sibi  gratiam  tam  nos  quam  caeteros  amicos  suos  ve- 
stris  velitis  obsequiis  arctius  obligare.   Valere  vos 
optamus  in  Domino,  charissime. 
EPISTOLA  CCV. 

AD  HILARIUM    CICESTRENSEM  EPISCOPUM. 

Venerabili  domino  fratrique  charissimo  Hilario 
Cicestreosi  Dei  gratiaepiscopo.frater  G.  Londonien- 
sis  Ecclesiae  minister,  salutem  et  sincera  dilectio- 
nis  affectum. 

Quod  in  causa  Joannis  cognitoris  partes  sustinui- 
mus,  obedientia  fuit.  Quod  pro  eo  adversus  abba- 
tem  de  Geresten  pronuntiavimus,  juris   et  legum 
observantia  fuit.  Quod  cilraconscientiam  vestram 
per  officialem  vestrum,  decanum  videlicet  deBed- 
dig,  sententiam  exsecutioni  mandaverim,temporis 
procul  dubionecessitas   eflecit.  Eramus  enim  nos 
sicut  et  vos,ex  mandato  domini  regis  procincti  ad 
peregrinandum,  proxima  quarta  feria  post  latam 
sententiam  apud  Duur'  ex  condicto  conveiituri,  et 
inde  addominum  papam.  quam  citius  profecturi. 
Unde  ne  protracta  in  longum  negotia  occasione 
profectionis  vestrae  in  dispendium  pauperis  clerici 
diflerrentur  ulterius.decano  vestro,qui  in  ispo  tunc 
temporis  opportunus  advenit,uos  cum  multa  qui- 
dem  confidentiadilectionis  vestrae.auctoritate  sedis 
apostolicaB  hujus  rei  exsecutioneminjunximus.  In 


911  QILBEKTI  FOLIOT  LONDON.  EPI5C. 

auo  si  mansuetudovestraadversum  eum  aliquate-  A  Domino  donante,  promotionem  aut  ad  hmil 
nVexisperata  est,  lianc  nobis  pro  reverentia  do-  vitae  studia.iuspirante  Domino,  translationem, 
mini  paP(E  veniam  dari,  ipsumque  in  gradum  et  diemforte  quem  nullus  evadetextremus.ipsuin 
..*         •  .■  _...:...: .„    ^„o„™„  =  Aa.      emm  na  ni>i*e.i  itp.nun  suis.utfleri  assolet,    ir 


gratiam  pristinam  restitui  quanta  possumus  de 
votione  supplicamus,  ne  in  nostram,  quod  absit  ! 
confusionem  destitutus,  de  vestra.quod  absit !  be- 
nevolentianos  minus  soliti  sperare  compellat;  pe- 
teremusadhuc  instantius,  et  preces  precibus  ac- 
cumularemus  attentius,  nisi  quia  quoddam  quasi 
diffidentis  animi  judicium  hoc  est,  et  de  fraterna 
charitate  minus  praesumentis.  Valete. 
EPISTOLA  CCVI. 

AD  HUGONEM    DUNELME.NSEM    EPisCOPUM. 

Venerabili  domino  fratrique  chanssimo,   H.  Du- 
nelmensi  Dei  gratia  episcopo,  fraterG.  Londonien 


suam  nanciscidenuo  suis,utfieri  assolet,  ir 
catadifncultasimpediat.Quiaveroquodeequui 
voslibenter  observare  non  ambigo,preces  una 
obtinendi  fiducia  porrigo  quatenus  quod  erati 
non  supplicante  facturus.oblatis  a  me  precibus  i 
pleatis  alacrius.  Valere  vos  in  Domino  optami 
EPISTOLA  CCIX. 

ADEUMDEM. 

Gilbertus,  Dei  gratia  Londoniensis  episcop 
Oxenefordensi  archidiacono,  multiplicem  ex  a< 
ta  consolatione  gratiarum  actionem. 

Multis  curarum  oppressus  oneribus,  quid  a 


nelmensi  Uei  graua  episcopu,  iraiei  <->.  i^uuUU.*«-  .«— ^^ rr ",  •  v, 

sis  Ecclesias  minister,  salutemetsincerae  charitatis  B  rescribam  promptum  nonhabeo,  nisiprophet 

~    .  illnrl  snlnmmndo.  auod  cum  sospe  decantavi 


affectum. 

Usu  celeberrimum  esse  solet,  ut  quoties  honesta 
deposcit  occasio,cumobtinendi  fiducia  his  de  quo- 
rum  dilectione  spes  nobis  est  uberior,  affectuosas 
precesporrigamus.Cum  itaqueamicis  nostrisethis 
praecipue  quos  naturae  hobis  unit  ratio,insuis  ne- 
gotiis  deesse.nec  debemus  nec  possumus,  de  stre- 
nuitate  vestra  magis  quam  de  merito  confidentes, 
vestram  attentiusexoramus  benignitatem.quatenus 
quod  in  provectu  vestrorum  scilicet  W.  etH.lauda- 
biliterccepistis,feliciorifineconsummetis,utapudvos 
preces  nostras  sibi  profuisse  sentiant.et  nos  gratia- 
rum  debitores,ipsosautem  servitii  habeatis.Valete. 
EPISTOLA  CCVII. 

AD  BARTHOLOM^EUM  EXONIENSEM    EPISCOPUM.  q 

Venerabili  domino  fratrique  charissimo  B.  Exo- 
niensi  Dei  gratia  episcopo,  frater  G.  Londoniensis 
Ecclesiee  minister,  salutem  et  debitum  fraternee 
charitatis  obsequium. 

Amicis  nostris  et  benevolis  negare  non  possumus, 
quid  apudhos  de  quorum  in  nos  charitate  confidi- 
mus  ipsorum  vel  suorum  id  exigente  necessitate 
supplicemus.Undequia  prsesentium  latoramicorum 
nostrorum  familiaris  et  amicusest,dilectae  nobis  in 
Domino  benevolentiee  vestree  preces  benigne  porri- 
gimus,  quatenusipsius  negotium,  quod  penes  vos 
est,quantum  permittit  oequitasprornoveatis,et  ejus 
providendo  indemnitatiipsum  vobis  obnoxium  ser- 
vitio  etnos  gratiae  debitores  efticiatis.  Valere  vos  D 
optamus  in  Domino,  Pater  in  Christo  charissime. 
EPISTOLA  CCVllI. 

AD    R0BERTUM    OXENFORDENSEM     ARCIUDIACONUM,  POSTEA 
HEREF.  EPISPOPUM. 

G.  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  R.  Oxen- 
fordensi  archidiacono,  salutis  gaudium,  et  quem 
naturse  gratia  superaddit  affectum. 

Multorumprececommonitusbenevolentiaevestrae 

preces  offero,  ne  a  pactis,  quae  inter  vos  et  magi- 
strum  Adam  de  Longa  villa  firmata  sunt,quocunque 
suadentevos  aliquatenusautinterpellanterecedatis, 
sed  ecclesiam  quam  ejus  nomine  annua  ut  asserit 
pensione  tenetis,ipse  in  manu  vestra  habeatis,  ne 
si  per  vos  aliter  in  illam  irrepserit,  post  vestram, 


illud  solummodo,  quod  cum  seepe  decantav( 
nun:inamaritudine  positusexperiri  compell 
dicam:  Tota  die  verecundia  mea  coram  me  e 
confusio  faciei  mex  cooperutt  me {Psal.  xliu).  i 
taculumfactussum  mundoet  hominibus(/Cc 
quiafortiter  afQixit  me  inimicus  (Psal.  xli)  : 
nus  Domini  tetigitme  (Job.  xix),  quae  me  mu 
elevans  tandem  graviter  allisitme.  Ad  miserii 
acceditcumulum  quod  in  promptu  non  est 
queat  expeti  vel  sperariremedium.  Mare  mihi 
sum  est  et  portus  omnes  circumquaque  proh 
inter  amicoset  notos  commorari  morsmihie; 
his  elongari  penitus  impossibile.Unde  nuntiu 
dominum  regem  quanta  potui  festinatione  t 
misi,  ut  impetrata  transfretandi  licontia  dom 
papam  adeam  et  penes  eum  causam  meam  vi 
fendam  si  possibile  est,  vel  inflicto  vulneri, 
est,  ab  eo  medicamenta  requiram.  Vestrum 
plurimumexopto  colloquium.obsecrans  ut  Sal 
Pentecostes  vestri  copiam  Londoniae  habea 
quid  mihi  in  conventu  illo  expediat  vestro  fral 
que  meorum  consilio  instructus  intelligam.  V 
vos  exopto,  charissime  ! 

EPISTOLA  CCX. 

AD    ROBERTUM  HEREFORDIEN5EM  ELECTUM. 

Gilbertus,  Dei  gratia  Londoniensis  episcopi 
jectis  in  Domino  sibi  Roberto  eadem  gratia 
fordiensi  electo,  totique  ejusdem  Ecclesiae  cap 

salutem. 

Qute  ad  pacem  Ecclesiae  stabiliendam  seu  | 
muniendam  pertinere  dignoscimus,  iis  diligf 
assensum  dare,  etut  in  perpetuum  valiturap» 
neant,  haec  scriptis  et  munimentis  aliis  rob 
charitate  id  procul  dubio  suggerente  debemu 
propter  fraternitati  vestrae  praesenti  scripto  no 
mus  causam,  quae  inter  venerabilem  fratre 
strum  Rogerum  priorem  Malverniae,  et  Ro§ 
sacerdotem  deLenhalesuperecclesiam  de  Le 
diu  ventilata  est,  et  ob  varios  eventus  rerun 
tractaplurimum,superquamandatumaposto 
accepimus,ut  ei  aut  finem  amicabili  compos 
imponeremus,aut  ipsam  auditis  utrinque  par 
canonico  fine  decideremus,  inpraesentia  vesti 


913  EPISTOL^.  -  AN.  1161-89.  914 

tandem  conqmevisse,  et  finem  paci  congruum  ac-  A  domensis  Ecclesi*  minister,  humiliter  in  his  exer 
cepjssp.PraBdictussiquidemRo-erusdeLenhaleius      ceri  au*    nPi  ,„„,    at  ;„^TI.  aer" 


cepisse.Prasdictussiquidem  Ro<?erusde  Lenhalejus 
,  ecciViaede  Malvernia  in  saepedicta  ecclesia  de  Len- 
halerecognoscens.ipsam  in  manu  nostra  resigna- 
vit,  etpriorem  ecclesiamde  Malvernia  per  manum 
nostram  apostolica  auctoritateeadem  investiri  con- 
cessit  Quo  debitasolemnitate  peracto,  priortotius 
capituli  sui  assensueamdem  ecclesiam  ipsi  Rogero 
permanum  nostiam apostolicaintervenienteaucto- 
:  ritate,  annua  dimidiae  marcac  pensione  in  Pascha 
soivenda  tota    vila  sua  tenendam   concessit.  Hoc 
j  etiam  in  charitatis  augmentum  totius  capituli  sui 
conniventiaannuens.utcum  praedictus  Rogerusaut 
vita  decesserit,  aut  se  ad  frugem  melioris   vitaa 
,  transtulerit,  Walterus  presbyter  de  Daubo,  qui  in 
,  eademecclesianomine  Rogerialiquandiuministra- 
:  vit,  m  eadem  nomineprioriseteeclesia?  de  Malver- 
jnia  rainistret,et  usque  vel  decesserit    vel  saaculari 
,  ntaarenuntiaverit,  annua  marcae  unius  pensionein 
,  Pascha  sol  vendae  annuatim  perpetuus  in  ea  vicarius 
■  perseveret.Nominato  vero  Walterovel  obeunte,vel 
;sc  ad  rcligionis  habitum  transferente,  ecclesia  de 
jLenhalecumomniintegritate  sua  MalvernensisEc- 
(clesia3  bonis  accrescat,  ipsamque  Malvernensem  Ec- 
(Clesiam  de  caetero  plene  possideat.  Quo  quiasalvo 

jiureHerefordiensisEcclesiasratuminconvuIsumque 
[manere  decernimus,  scripti  praesentis  adnotatione 
pt  sigilh  nostri  appositione  confirmamus.His  testibus 
poberto  de  Rroi,  Mauricio  de  Sabricteswrde  Ro- 
,?ero  de  Herefordia,  Ricardo  de  Salesberia,  Lude- 

irir.n  \V»lfo>v-i  ni  ninn~ •  .    .       


ceri  quae    Dei  sunt,  et  in  iisdem  fine   beatissimo 
consummari. 

Ne  tuae,  domine,  jussionis  vana  mihi  aut  vilis 
videretur  auctoritas,  tibi  illico  d.rexilibrum  quem 
postulasti;librumsiquidem,  quem  in  Canticacan- 
ticorum,  juvante  Domino,  nuper  edidi,  etc  Vtde 
Opera  exe.jetiea  GUberti,  inter  Palrologix  tomos 
proxime  edendos.  Edit.  Patr. 

epistola  ccxiii. 

AD  EUMDEM. 

Venerabili  fralri  R.  Herefordiensi  Dei  gratia  epi- 
scopo,  frater  G.    Londoniensis  Ecclesiaj    minister 
salutem.  ' 

Si  verba  postulavimus,  satisfactum  est,  si    rem 
B  non  adeo.  Verum  quod  tam  honorifice,  quod  tam 
eleganti  repulsa,  vota  nostra  reprobastis,  vobis  et 

notarusvestrisquantasdebemusgratiasreferimus 
lpsas,  annuente  Domino,  cum  res  erit   gratiarum 
actiones  relaturi.  Quod  autem  preces  nostras  quas 
pro   dejectorum    nostrorum    restitutione   vestra? 

porreximusfraternitatijuxtaintelligentiamvestram 
nequaquam  admittendasscribitis,ne  in  Ecclesiam 
Dei  et  sacros  canones  graviter,  quod  absit  !  com- 
mittatis,  nonsatisadmirari  sufficimus.Cum  prima 
haec  sint  tam  divini  quam  humani  juris  elementa 
nulh  permissum  esse  sibi  jus  dicere,  vi  pulsos  ad 
omnem  causam  debere  restitui,  prasdonibus  etiam 
violentisque  possessoribusadversus  veros  dominos 
per  interdictum  subveniri,  et  multa  in  hunc  mo- 


„  i-l „    „„    "xuaui,oaUJ!)UUI 

Mflrico  pnoris,  Reginaldo  camerario,  Waltero  Fo 
iot,  Ricardo  Rrudle,  Jocelino,  Alano. 
EPISTOLA  CCXI. 

AD  EUMDEM. 

Gilbertus,  gratia  DeiLondoniensis  episcopus,ve- 
prabili  fratri  dominoque  charissimo  R.  Herefor- 
liensis  Ecclesiae  eadem  gratia  electo,  salutem  et 
ptatos  in  Domino  semper  ad  vota  su&essus. 

Verborum  facile  suadeatpaucitas,  cumad  exau- 
lendum  prona  estipsiusad  quem  scribitur  amica 
enigmtas.  Inde  est  quod  dilectae  nobis  in  Domino 
enevolentiae  vestrae  preces  affectuose  porrigimus 
tecclesiam  de  Lideberi  amore  Dei  nostraeque 
etnionis  mtuitu,  ob  sedem  episcopalem  quam 
imdiu  obtinuit,  et  ob  sanctorum  episcoporum 
iverenham,  quorumibidem  corpora  requiescunt, 
>min  capite  quam  in  capellis  ad  eam  pertinenti- 

5  n  ea  conservetis  integritate,  qua  tam  nostro 

uamdecessorumnostrorumtemporestabilitafuisse 
gnoscitur.utcumnostras  in  hoc  preces  exaudieri- 
fc  Deum  mde  vobis  propitium  et  nos  vobis  am- 
W*W  gratiae  dehitores  habeatis. 
EPISTOLA  CCXII. 

AD  EUMDEM. 

Matio  ad  Comment.  In  Cantica  canticorum. 
uomino  etamicosuo  charissimo  Roberto  Dei 
aha  Herefordiensi  episcopo,  frater  Gilbertus  Lon- 


-  *  i — MwuoUtluuuuuujmen- 

dat,  quae  hcet  in  nostram  fortasse  dissimulentur 
lnjunam,  vestram  tamen  prudentiam  scimus  non 
ignorare.  Nunc  vero  quia  nihil  quod  amicopossitis 
concedere,nobis,  ut  vestra  conclusit  oratio,  vultis 
ullatenus  negare,quod  nec  inimico  negandum  est 
diem  videhcet,  locum,  etaudientiam  dejectis nostris 
petimus  exhiberi. 

EPISTOLA  CCXIV. 

AD  EUMDEM. 

Dominus  Londoniensis   domino  Herefordiensi 
salutem  etdebitum  verae  dilectionis  affectum 

Vereor  ad  amicum  moleslus  precator  accedere 
etabeo  quidquamundovelin  modicomoveaturexi- 
D  gere. Verumcum digne commendabilem illam vestraj 
mentis  attendo  modestiam,  spem  mente  concipio 
ut  benigne  sustineatis  amicum,  etsi  magna  peten- 
tem,  vos  tamen  ad  petitiones  ejusmodi  sibi  offe- 
rendas  et  cum  Dominus  opportunitatem  dederit 
ab  ipso  alacriter  exaudiendas,  ipsa  precis  audacia 
provocantem.  Quorumdam  relatione  didici  Radul- 
phum  de  Lideberi,  clericum  vestrum   id  habere 
mentis  etpropositi,  ut  praebendam  quam  habet  in 
ecclesiadeHerefordia,   in  manu  vestra  resi-nare 
desideret,  si  spem  tamen  habuerit  ut  eam  in  Hen- 
ncum  nepotem  meum  conferre  benevolentis  vestra» 
placuent.  Hoc  itaque  estquod  postulo,  quod  in  affe- 
clioms    experimentum  et  charitatis  augmentum 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.  EPlSC 


916 


9i5  GILLJlirUi  rubiui   l,u;nuu;n.  EPiSC.  »16 

nobis  exhiberi  desiderio.  Quod  si  vobis  in   aliquo  A  cuidam  clerico  vestro  Rogero  concessimus.quam 

.__- ;..>.. ii,. x-..r./^    qK  ;__i-o   nrnpcne  nnst  nlationfi        ah  Afi  nnstmnHiim    rpfi.latam      lalnri    nrap.sp.ntilim 


molestura  intellexero,  ab  ipsa  prorsus  postulatione 
recedo.  Valeat  dominus  et  amicus  in  Ctiristo  cha- 
rissimus. 

Quidquid  in  hoc  mundo  constat  esse  felicius,  et 
in  futuro  pi  aestantius,sincerae  postulatio  voluntatis 
effectu  debet  prosequente  compleri,  ut  devotionis 
sinceritas  laudabiliter  enitescat,  et  res  postulata 
viresindubitanter  assumat.  Quocirca  excellentiae 
vestrae  gratias  et  gratiorum  actiones. 

Quantum  mei  cordis  affectusdevestra  dilectione 
delectetur,  uec  vox  nec  scribentis  calamus  potest 
intimare.  Tamenutmultapaucisconclui]am,scitote 
me  pro  posse  meo  vestrae  semper  voluntati  esse 
obnoxium.  Hocutique  vestra  probabit  dilectio,cum 
aliquid  ame  tieri  optaverit. 

EPISTOLA  CCXV. 

AD  EPISCOPOS   HEHEFORDIE.NSEM    ET  WIGORNIENSEM. 

Sibi  dilectis  electis  doiuino  Herefordiensi.et  Wi- 
gorniensi.frater  G.  Londoniensis  Ecclesiee  minister, 
salutis  gaudium.et  siquem  potest  m  Dominocha- 
ritas  officiosa,  famulatum. 

Vestram  scimus  non  latere  prudentiam,  quod 
facti  seepius  ignorantia  juris  ignorantiam  parit, 
et  frequenter  in  controversiis  cum  minus  apparet 
quid  actumsit,  quid  etiam  sit  statuendum  non  in- 
structusjudexminus  plene  intelligit.  Indeestquod 
de  causa  quae  inter  Robertum  et  Henricum  ad 
preesens  vertitur,  preesenti  vobis  scripto  notifica- 
mus,  quodvidimus,  quod  audivimus.imoquodipsi 


ab  eo  postmodum  refutatam,  latort  praesentium 
HeDrico,  omni  vacantem  persona  et  possessore 
donavimus.  Quorumqui  in  jure  potior  habendus 
sit,  decernentis  e  facili  qui  jure  celebrata,  an  qui 
donatione  nititur,  ex  sententia  retracta.  Valere 
vos  optamus  in  Domino.f  ratres  in  Christo  charissimi. 
EPISTOLA  CCXVI. 

AD  G.   DECANUM    ET  CAPIT.    HEREFORDlyE. 

G.  Dei  gratia  Londoniensisepiscopusdilectis  sibi 
in  Doraino  G.  Herefordiensi  decano  totiquecapitulo, 
salutem  et  sinceree  dilectionis  affectum. 

Usu  celebre  est,  ut  a  quibus  repulsa  non  metui 
tur,  et  de  quorum   charitate  tides  habetur  certior 
his  cum  indubitataobtinendiquse  cupimus  hduci. 
B  preces  uberiusofferamus.  Cum  itaque  praeteritorun 
exhibitio  in  postulandis  nos  tutiores  efficiat,  cun 
universis  singulos  affectuose   rogamus,  quatenu 
certa  uegotia  R.  Colec'   .    .   .  ad  tidera  et  canonic 
vestridivinaepietatisetnostrae  petitionis  intuitumi 
sencorditer  agatis,ut  tium  in  scholis  moraturpor 
tionis  quae  eumcontingit  non  sentiatdispeudiu 
Pium  est  enim  his  subvenire  quos  amor  scie 
facit  exsules.  Nec  cerie   trahendum  est  ad   con 
quentiam  si  quid  impiis  causis  fiat  extra  ordine 
Gratius  ut  nostis  fieri  solet  accipienti   postulatu 
dum  offertur,  quam  cum  abinvito  judicii  calculi 
emungit,et  utinam  necessitatem  faciendi  volunta 
antecedat.etcoercionemmeraliberalitaspraevenia 
Scitisetenimquidnobisdatumsitinmandatis.quo 


formamlegum  secutiet  canonummultis  nobisassi-  q  exsequisupersedimus.laboribusvestriset  expens 

dentibus  et  judicavimus,  et  judicatum  exsecutioni  parcerecupientes,  subspe  certissima  id  exspectai 

legitimae  mandare  curavimus.   Defuncto  namque  tes,  ut  voto  et  necessitati  jam  dicti  Ricardi,  mag 

Ricardo,  qui  in  Ecclesiee  de  Witeberne  multo  jam  voluntatequam  sententia  satis  fiat.quod  adhuc  fi 

tempore  ministraverat,  nos  ipsum  usque  ad  diem  turum  speramuspreces  precibusadjungentes.qu 

decessionis  suae,  personatum  ipsius  ecclesiae  ha-  tenus  apudvosnostrossibiprofuisseprecesresip 

buisse,  suoque  in  ea  nomine  ministrasse  existiman-  declaret,  et  ipsum  servitii  nos  gratiarum  debito 


tes,  a  Roberto  fraude  tacendi  quod  noverat  cir 
cumventi.multaque  precumejus  instantia  tandem 
moti,  ecclesiam  jam  dictam  ipsi  concessimus, 
ipsumqueeaetsi  juris  alieni  conscientiam  haben- 
tem,  hoc  quidem  ignorantes  investivimus,  Quo 
agnito.Walterus  de  Broward  Herefordiensis  Eccle- 
siae  canonicus,  praesentiam  nostram  adiens.eccle- 
siam  jam  dictam  sui   juris  esse,   ipsamque  sibi  a 


habeatis. 

EPISTOLA  CCXVII. 

AD  EOSDEM. 

G.  decanoettoticapituloHerefordiensis  Ecclesia 
salutem  in  Domino. 

Magna  quadam  securitate  benevolentiam  vestra 
et  gratiara  sempervindicamus,ideoque  cumnost 
seu  nostrorumnecessitas  efflagitat  amicorum,co 


praedecessore  nostro  bonae  memoriae  Roberto  epi-  fidenter  ad  vos  ingredimur,  cum  omni  spe  imp 

scopociinomceconcessamfuisseasseruit.postulans  trandi  quidquid  amico  potest  et  debet  amicoru 

sibi  ad  idprobanduradiem  constitui,  et  Hobertum  charitas  indulgere.  R.  siquidem  nepos  noster,  v 

super  hoc  in  jus  evocari.  Statuto  itaque    die  duo-  sterque canonicus.de propositosuoetconsilionostr 

bus  Lidebiriae  convocatis  capitulis,  \Valterus,prae-  perDeigratiamstudiorum  causa  nuper  transfret 


sente  Roberto,  ecclesiam  de  Witeburne,  ut  jam 
dictum  est,  sibi  de  jure  competere  asseruit,  et 
ipsam  a  Richewardo  in  manu  domini  Roberti  epi- 
scopirefutatam.in  se  canonice  abeodem  episcopo 
collatam  fuisse.sufficienti  idoneorum  testiumcopia 
juramentis  super  hoc  corporaliter  exhibitis,  ple- 
nissime  comprobavit.Undeecclesiam  eamdem  Ro- 
berto  adjudicatam,  jamdicto  Waltero  ex  sententia 
restituimus,  et  post  ipsius  decessum,  ipsam  alii 


turusest.  Proindedilectaenobis  etdiligendae semp 
in  Domino  universitati  vestrae  preces  obnixe  por 
gimus,  quatenus  intuitu  lam  favorabilis  proposi 
nostraequesiplacetpetitionisinterventu,unamba 

nobis  licentiam  indulgeatis,sine  diminutione  bei 
ficiorum  praebendae  suae,  suamque  interim  abs. 
tiam  cum  sui  si  placet  indemnitate  excusatam  v 
beatis,  ut  etipsum  vestris  devotiorem  obsequiis. 
nos  vobis  pro  ipso  amplioris  gratiae  debitores  e 


917  EPISTOL.E.   _  AN.  1161-89.  91g 

eiatis.Bene  valeanl  singuli,  bene  valeant  et  uni-  A  omnibu_,  debitorem  e.hibebis.  Valea»  in  Cbrislo 

charissimp  ' 


EPfSTOLA  CCXVIII 

AD   UHTREDUM  LANDAV1ENSEM    EPISCOPUM. 

Venerabili  domino  fratrique  in  Christo   charis- 
s.mo  uhtredo  Dei  gratia  [Landaviensi]  episcopo 
frater  G.  Londoniensis  Ecclesiae  minister,  salutem 
in  Domino. 

Veniensad  nos  quaedam  parochiana  nostra,Ma- 
thildis  nomine,  lacrymabili  nobis  saepe  conque- 
stione  monstravit,  quod  quidam  Jacobus  nomine 
Lebrandi  filius,  vester  natione,  et  nunc  conversa' 
hone  parochianus,  qui  eam  solemni,  ut  asserit,  ma- 
tnmon.o  et  cum  sacerdotali  benedictione  in  suam 

iccepitetduxituxorem.ipsampostmodumabsque 
ud.oo  et  conscientia  Ecclesia.,  per  totum  jam  se- 
>tenn.um  desertam,  et  contra  fidem  tori  et  legem 
.hnsli,  tam  nefarie  quam  irreverenter  altera  su- 
.erducta,  viriii  prorsus  destitutam  solatio,  dereli- 
[uent.  Super  quo,  ut  vera  vobis  scribere,  et  certa 
ecure  significare  possmuis,  per  archidiaconum 
>er  sacerdotem  ipsius  ministrum  et  auctorem  ma- 
^imonii,  per  laicos  etiam  quamplures,  graves  et 
onestos  viros,  fide  veri  districte  et  diiigenter  in- 
u.sita,  verum  esse  manifestedeprehendimus.quod 
obismemorataMathildisdecontractiscumJacobo 
uptns.plusJacrymisquamverbissaBpenumeroper- 
laserat.  Unde  quia  preedictus  J.  in  jurisd.ctione 
istra,  etin  vestro,  utdicitur,  territorioapudGren- 
ng  commoratur,  faternitati  vestra^  preces  afle- 
;uose  porngimus,  supplicantes  et  obsecrantes  in 
jomino,  quatenusiiium  ob  reverentiam  Dei  cano- 
[caseveritalecorripiatis,   et  uxori  debitum  pro- 
deat,  et  preestet  subsidium,  ecclesiastica.  distri- 
ione  justitia.  compellatis,  ut  sciat  eumdem  esse 
mvobisquam  nobiszelum  legis  Christi,  et  sen- 
it  utnnque  adversus  pra.varicatores  ejus  non  de- 
se  ultores.  Valete. 

EPISTOLA  CCXIX. 

AD  NICOLAUM  LANDAVIENSEM  EPISCOPUM. 

Venerabili  domino  fratrique  charissimo  nicolao 
ndav.ensi  episcopo,  frater  G.  Londoniensis  Ec 
«•  m.nister,  salutem  et  debitum  fraterna*  cha- 
atisobsequium 


S^se  me  sanum  et  incolumem  noveris  tuumaue  T  ff  ™  *•  *•**  episcopo>  frat<*  G.  Lc 
ectuose  desiderare  coiloquium  ut  pe^c  Diam  ex  D  S1SAEccleS,£e  m^lster'  s^"tem  quam  sibi 
lirih,»...,: ,    ...    l         '  Ul  PeiclP"am  ex         Aniicus  et  affini*  n,...._„.  t>    «„.-._     .  . 


ctuose  desiderare  colloquium,  ut  percipiam  ex 

c.  PP«,entia  quod  effectat  plurimum  anima  so- 

wn.Quodquia  variis  rerum  impeditur  even- 

,  quod  corporahs  alterutro  nobis  absentia 

*ah.t,  ,d   quaaso,  charitas  illa  suppleat,  qu* 

•«  absent.am,  quaeque  ipsumquem  diligit/sibi 

aper  m  sp.r.tu  novit  exhibere  preesenti.  De  ces- 

ITI l  l[  R-  PrCCe  Pulsatlls>  benevolent» 

ra3  preces  offerre  compellor,  quatenus  B.  cleri- 

«Ps.us  ad  diaconatus  ordinem  promotum  jam- 
.  adsacerd0[iura  pi,omovere  ve]js>  Quod 

nic^quepet.t.onis  intuitucomplendo,  ct.psum 
»on,_  obnoxmm,  Deo  meque  m  gratite,  ut  in 
Patrol.  CXC. 


charissime. 

EPISTOLA  CCXX 

AD  ROBERTUM    LiNCOLNlENSEM    EPJSCOPUM. 

Venerabili  domino  fratrique  charissimo  R  Lin- 
colniensi  episcopo,  fratrer  G.  Londoniensis  Eccle- 
siae  m.n.ster,in  senectauberi  pie  Christo  famulari 

Quae  s.ntopes  loci  qui  dicitur  Haliwelle,  divul- 

gantefama,notumforsitanhabuistis.Angustu=qui- 
demlocusestetexiguus,  adeo  ut  trium  agri  ju- 
gerum  spatio  totus  plene   limitetur.  Locum  hunc 
inhab.tant  viginti  sorores  velatee  etconsecrataj  Do- 
mino,  d.vinis  jugiterinsistenteslaudibus,  et  Domino 
regulanter  obsequentes.  Temporalem  his  victum  et 
vestitum  m.nistrat  ecclesiade  Dunfipsis  apra_sen- 
B  tium  latore  magistro  Rogero  pie  collata,  etmeseri- 
cord.teragratiavestra  confirmata.   Hac  deducta 
iocus  quem  praedictce  sorores  inhabitant,  ipsisquil 
dem  ad  sepulcrum,  ad  victum  vero  nullo  modo suffi- 
cet.Mentem  itaque  vestram  moveat  precor  illa  ca- 
lam.tas,  in  quam  jam  dictae  sorores  procul  dubio 
casurae  sunt,  si  judicii  severitate,  quod  absit !  jam 
d.ctaecclesia  fuerint  destitutaa.  Interponat  itacrue 
se  pastoralis  .lla  clemen tia,  quae  usque  in  diem  hanc 
collato  beneficio  Doinini  paruit  et  vestivit  ancillas 
ne  totum  ipsis  quod  sub  coelo  possident  abjudicando' 
ipsas  desoiatas  reddat,  et  omni  penitus  auxilio  et 
consil.o  dest.tutas.  Canonice,  si  placet,  eis  induciaa 
concedantur ;  dilationes  eis  legitimas  non  negen tur  ■ 
prov.deaturadvocatisuffragium.utpectusinvobis 

Csent.antquantumpermiseritsquitaspaupertatisua. 
compatiens,  et  religionis  amicum.  Si  causaj  id  ex- 

eger.tarctanecessitas.transigaturpotiusquamovili 
Domm.  vellns  ad  cutem  usqne  judiciali  sententia 
detrahatur.  Latorem  praesentium  magistrum  R.  de 
Duntone  fraternitati  vestrae  commendamus  atten- 

ms,  quemjamdictaesororesinpraBsenticausasub 
testimon.o  nostroprocuratoremsibiconstituunt,  eo 
quod  veh.culum  quo  subvehantur  ad  vos  inopia 
praeped.entenon  inveniunt.  Valere  vos  optamus  in 
Domino,  frater  m  Christo  charissime. 
EPISTOLA  CCXXI. 

AD    EUMDEM. 

Venerabih  domino  fratrique  charissimo  R   Lin- 
colmensiDei  gratia  episcopo,  fraterG.  Londonien- 


' .-■__»    vj_-U>__l     OIIJ.. 

Amicus  et  affinis  noster  R.  Brito,  talem  se  ex- 
h.bet,  et  tamstrenuuminquibuspotestnegotiis,  ut 
m  ill.s  necessitatibus  quaa  suam  transcendunt  fa- 
cultatem,  suorum  videatur  amicorumauxilio  non 
indignus.  Qui,  largiente  Domino,  in  cujus  manu 
corda  suntregum  (Prov.xxi),  tantam  in  conspectu 
reg.s  gratiam  obtinuit,  quod  idem  dominus  no^ter 
rex  baroniam  Willelmi  Gulafre,  quaa  in  suam  reci- 
derat  manum,  cum  tilia  et  hasrede  ejusdem  Wil- 

lelm.,pr,mogenitofiliosuodotalemconcessitfiliam 
quoque  suam  honorifice  maritare.nobilique  marilo 
et  graudi  maritagio,  regialiberalitatenobilitare  cu- 
ravit.  Qua  in  re  et  regis  non  immerito  laudatur 

30 


919 


GILBEKTI  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


920 


yiy  

munificentia,  etPatris  nihilominus  diligentia  com-  A  quidem  cognitum,  sed  judicatum  est.  Vobisemm 

nrobatur  Qu aqui  bene  meretur  et  quibeneremu-  notionom  ferre  non  valuit,  raonachorum  de  se    el 

nSa"e  laudandus  est.  Super  est  adhuc  filius  archidiaconi  vestri,  vel  decam   .uperaUero    u 

Zr  auemlitteriserudire,  queinDeodedcre,  quem  exhib.ta  probat.one  confessio  Uude  pa a  m  e  t    U 

eldelsuco  ordini  mancipare  destinavit.  Adcujus  cardo  de  Ambli  sententia  s.c  lata  quid l  offlciat, «» 

1  ......    I    __  V-V  AMf 


promotionemquiapaternanon  possunt.necdebent 
obsequia  suffragari,  una  post  Deum  spe,  specialiter 
ad  nos  duos  suspensus  est,  quod  curam  ejus  ha- 
bere,  ipsique  propter  Deum  providere  debeamus. 
Ob  hanc  igitur  causammeaad  vos  legationefungi- 
tur,  ut  gratiam  quam  non  desperat  ex  se,  mea  ta- 
men  promptius  apud  vos  obtineat  intercessione. 
Pater  itaqueprofilio.ego  pronepote.ambopro  nos- 
tro  vobis  abnepote  supplicamus,  ut  qua.  paterna 
devotio  divinis  deputavit  obsequiis,  vestrae,  sipla- 


aliis  res  inter  alios  judicata  non  noceat.  Advertat 
itaqueprudentiavestra.quiddominopapaescripseri- 

tis,  cui  ul  litterarum  ipsius  tenor  exprin.it, causam 
interRogerum  et  Ricardum  ventilatam  etjudicio 
terminatam  esse  scripsistis.  Quod  si  sic  actum  est, 
sicut  factura  ipsura,  sic  iraprobamus  et  scriptum.  Si 
veronon.sedatfrequenterhumanuscaligatoculus, 

negotium  secus  quam  gesturn  aut  scriptum.  Si 
dominus  papa  concepit,  videtur  nobisillorum  ad- 
mittenda  exceptio,  qui  precis  oblaUe  et  suggest» 


SSfiatja_K5___=  •  Er  —::;=== 


sanctam  et  in  ecclesiasticam  familiam  praestatione 
praesentisseufuturi  promissione  beneficii,  ascisca- 
tis,  ut  sollicitudo  Patris,  quae  tota  resedit  in  filio, 
re  ipsavelspesaltemexhilarata  respiret.  Qua  inre, 
si  mea  vobis  improba  videtur  et  onerosa   petitio, 
scitotequiavobisfratriquevestro.dominoWillelmo 
de  Cainetoid  potius  imputare  debetis.  Ego  namque 
Britanniam  nesciebam,  Britones  non  noveram,  R. 
Britonis  neque  notitia,  neque  nomen  ad  me  per- 
venerat,  quin  vos  duo  illum  mihi  commendastis  ad 
gratiam,  multaquediligentiainamicitiamet  afflni- 
tatem  gentis  nostree  induxistis.eaquemihinecessi- 
tudine  confcederastis,  ut  non  jamimprobitas  aesti- 
mari  debeat,  sed  officii  magis  necessitas  pro  ipso 


falsitas  est,  sed  qua.  totam  perimit  causee  substan- 
tiam.  Quae  ipsi  possessionem  adimit,  quinunquam 
citatus  est.  Adversus  quem  nec  actitatum  in  jure, 
nec  unquam  pronuntiatum  est.  Inter  quem  et  Ro- 
gerum  latam  sententiam  qui  confirmat,  cum  hsc 
nullasit.nullamcoufirmarevidetur.Mandatum  verc 
domini  papae  si  differtis,  non  omittitis,  nec  frustra 
toria  dilatio  illa  habenda  est.quae  veritate  simule 
ratione  subnixa  est.  Erit  itaque,  si  placet,  dom.n< 
pap_erescribendum,etipsiusmandatuin,quacaus; 

quantaque  ratione  distuleritis,  aperiendum.  Quo< 
rnmexsuggestispendeatjpsisderogatafidediffe 
rendumessenullusignorat.Pauperiveroextraordi 
narieet  in  alterius  injuriam  subveuire,nona.quun 

_  •     •  _  _       i l 1 ,,-...  i  •  .,     TNJ/v 


mari  debeat,  sed  officu  mag.s  necess.tas  pro  ipso      u»»«  -™» »-     -  habeat:«  No 


super  haec  multa  mihi  suggerit  audacia  orandi  et 
exorandi  fiduciam,  dominus  B.  de  Almari,  qui  in 
hoc  ipso,  ut  dicitur,  negotio,  suas  ad  vos  partes 
audacter  interponit,  et  more  curialium  impenose 
cuncta  disponit.  Non  enim  in  ea  possum  apud  vos 
causa  desperare,  quam  hinc  majestas  curiae  inde 
mea  et  aliorum  humilitas  amicorum  apud  vestram 
nititur  benevolentiam  in  tam  honesto  desiderio 

perorare.  Valete. 

EPISTOLA  CCXXII. 

AD   EUHDBM. 

Venerabili  domino  fratrique  charissimo  B.  Linc. 
Dei  gratia  episcopo,  frater  G.  Londoniensis  Eccle- 
siee  minister,  salutem. 

Vobis  loquimur  sicut  et  nobis,  nec  volunt  alu  se- 
creta  committi.  Super  causa  quam  nobis  intimare 
curastis,  ad  praesens  illud  inprimis  occumt,  quod 

certam  promulgastis  super  re  incerta  sententiam       «.    ^^V^m  subtractaV,  prosequeretu 
Et  cum  de  facto  non  constaret,  pronuntiare  tamen      ad  domrai ra  pap  sentiam  zi  K 

sic  curastis,  ac  si   de   facto  constiterit.  Nam  cum      ^^ 
actioni  nostra.  adversarium  panat  ipsa  possessio,      lenda  tn  ^a  nr( 


misereberis  pauperis  in  judicio,  »  et  judicem  ca 
lamitosis  illacrymari  non  debere,  Justmianus  lps 
decernat.  Valete,  et  saniorem  praefere  sententiat 

non  omittite. 

EPlSTOLA  CCXXUL 

AD    R.    LlNCOLNlENSEM    A.RCH1DUCONUM. 

G.  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  B.  Lincc 
niensi  archidiacono,  salutem. 

Diem  tibi  adcausamquae  inter  teet  B.  sacerd. 
tem  vertitur,  apostolica  auctoritate  constituimu 
ad  quem  ob  purgandam  domino  papa.  sanctaeqi 
Bomana.  ecclesiae  a  te  ut  dicitur,  illatam  injuria: 
nec   venisti,  nec  responsalem  mittere  procuras 
Diem  igituralterum  ethunc  peremptonum  consi 
tuimus,  mandantes  et  apostolica  auctontate  tib.  i 
iungentes,  ut  nisi  jam  dictum  B.  sacerdotem a  s< 
tentia  interdictiprosus  absolutum  suscepens,  et 
ob  volutiones  Ecclesiaa  sua_  dum  appellationem  sua 


non  antesententiamsolum,sedin  ipso  htisingressu 
oportebat  constare  quis  possideret,  a  quo  petitor 
psequodsui  dicebat  juris  esse,  repeteret.  Nunc 
vero  Ricardo  deAmbli  in  possessione  posito,etper 
negotii  gestorem  rem  sui  juris  esse  protestante.non 
inter  petitorem  et  ipsum  in  possessione  positum, 
sedmagis  alios  extrapossessionem  constitutos,  non 


mandatodominipapa-supermemoratacausapro 
ius  dictabit  obedias.  Qui  vero  excipienti  incumi 
id  probare  quod  excipit,  si  pronuntiationem  ula 
auam  contrastatuta  canonum  adversum  mein  <J 
mini  papa.  et  sanctas  Bomana.  Ecclesia.  injur.a 
dominus  Cantuariensis  institutit,  me  tenere  < 
licrare  et  abapostoliciexsecutionemandatirepeiic 


921 


EPTSTOLE.  —  AN.  1161-89. 


et  praepedire  intendis,  cum  exceptionem  hanc  in  A 
:jure  probaveris,  nostrum  tunc  recte  judicium  de- 
ciinabis.  Vale. 

EPISTOLA  CCXXIV. 

AD  PAROCHIANOS  LONDON1ENSI8  ECCLESLE. 

G.  Dei  gratia  Londoniensis  Ecclesiae  minister, 
dilectis sibi in  Domino  universis ejusdem  Ecelesia;  pa- 
rochianisetfiliis,salutem,gratiametbenedictionem. 

Estapudnos  incastellode  Storteford  locusreve- 
rendae  venustatis,  loeus  olim  sanctuario  Dei  etdivi- 
ais  deputatus  obsequiis,  quem  etiam    nunc  post 
ruinas,  ob  ea  quae  ibi  crebro  apparuisse  dicuutur 
janctitas  indicia,  fldelispopulis  cum  multa  venera- 
;ur  etrevertur  devotione.  Nos  igitur  ob   amorem 
)ei  et  sacri  loci  reverentiam,  in  statum  pristinum 
•emreformare,  et  basilicam  ibidem  Deo  reeedificare  3 
lisponentes,    propositum   pii  laboris  charitati  ve- 
traedenuntiamus,  optantes  ut  et  vos  pii  nobiscum 
•peris  adjutores,  debitique  fructus  et  dignaa  mer- 
edis  simul   participes  efficiamus.   Hinc  est  quod 
estram  oramus  et  exhortamus  in  Domino  dile- 
tionem,  quatenus  pietatisintuiti  sancto  operi  huic 
pemetoperamimpendatis,etutadcompleaientum 
icceptaperveniant,adreparandamdomumDomini 
ui  omnia  contulit,  aliqua  de  bonis  vestris  confera- 
s,  scituris  hic  qui  nostris  in  hoc  monitis  acquie- 
sunt,    quod   orationum  et  beneficiorum   sanctae 
andoniensis  Ecclesiae,  eos  specialiterconstituimus 
•.separticipes.  Poenitentibus  autemet  peccata  con- 
ssis,  qui  in  opus  hoc   ad  honorem  Dei  aliquid 
laritative  impertierint,  de  injuncta  sibi  satisfa- 
ione  misericorditer  viginti  dies  relaxamus. 
EPISTOLA  CCXXV. 

AD   EOSDEM. 

Gilbertus,  Dei   gratia   Londoniensis  episcopus, 
lectis  sibi  in  domino  universis  sanctae  Londonien- 
3  Ecclesiae  parochianis  et  filiis,  satutem,  gratiam 
benedictionem. 

Particepsmercedisefficitur,  quicunque  sebono- 
iraoperumadjutoremexhibet.necirremuneratum 
linquitur,quodin  pietatis  usus  fueritintuitu pau- 
•ruui  erogatum,  dicente  Domino  :  Quod  uni  ex 
mimis  meis  fecistis,mihifecistis(Math.xxv).  Inde 
tquod  universitatem  vestram  monemus  attentius, 
rogamus,  et  in  peccatorum  vestrorum  remis- 
raem  injungimus,  quatenus  ad  construendum 
"odochium,  quod  in  honore  Ddi  et  beati  Thomae  D 
irtyris  Londoniae  apud  Suthwercam,ad  pauperum 
infirmorum  susceptionem  pariter  et  sustentatio- 
'mdenovo  est  inchoatum,  amore  Dei  et  pietatis 
Mtu,  manum  auxilii   misericorditer  porrigatis, 
adpauperum  rcfectionem  pariter  et  sustentatio- 
ra  de  concessis  vobis  a   Domino  facultatibus 
Pertientes,   Deum  ob   collatam   sibi  membris 
w  gratiam,  remuneratorem  et  vitae  vobis  aeternae 
'gitorem  habeatis,  et  orationum  et  beneficiorum 
«  m  jam  dicto  fient  xenodochio  participes  vos 
astituatis.  Omnibus  vero  qui  ad  prsedictum  pie- 
is  opus  manum  auxilii  porrexerint,  et  ejusdem 


922 


C 


loci  pauperibus  vel  in  modico  subvenerint,  de 
Domini  confisi  misericordia  viginti  de  injuncta  sibi 
poenitentia  dies  relaxamus,  et  orationum  et  bene- 
ficiorum  quaein  nostrafientEcclesia  eosparticipes 
esse  concedimus. 

EPISTOLA  CCXXVI. 

AD    EOSDEM. 

GiLBERTus.Deigratia  Londoniensisepiscopus,dile- 
tis  sibi  in  Domino  archidiaconis,  decanis,  et  omni- 
bus  qui  in  episcopatu  Londoniae  consistunt,  eccle- 
siarum  praelatis,  salutem,  gratiam  etbenedictionem. 
Officii  nostri  nos  admonet  et  hortatur  auctori- 
tas,  ut  beneficia  quae  in  nostra  dioecesi  fidelium 
devotiopauperibusChristiin  charitatecontulit,  aut 
collatura  est  in  posterum  ipsis  confirmare  et  'per- 
petua  stabilitate  communirecuremus.  Proinde  ec- 
clesiam  de  Standuna  cum  pertinentiis  suis,  et  ec- 
clesiam  de  Chingesboria  cumsuis  itidem  pertinen- 
tiis,etecclesiamdeChauriacum  omnibus  adipsam 
pertinentibus,  quasearumdemfundatoreset  advo- 
cati  ecclesiarum,  sicut  ex  authenticis  eorum   scri- 
ptis  agnovimus,  Deo  et  sancto  Joanni,  et  fratribus 
Hospitalis  Jerusalem,  prosua  et  suorum  salute.in 
perpetuam  destinarunt  eleemosynam,  concessa  no- 
bis   a  Domino   episcopali  auctoritate,  memoratis 
fratnbusHospitalisconcedimus,  et  sub  hujus  scri- 
pti  testimonioin  perpetuumconfirmamus.  His  tes- 
tibus,    Hugone  decano  Sancti  Pauli,  Ricardo   ar- 
chidiacono    Oxenefordice,    Ricardo   arcbidiacono 
Colecestnae,  magistro  Nicolao,  magistro  Waltero, 
Willelmo  de  Norhala,  canonicisSancti Pauli,  Wil- 
lelmodePiro,  HenricoPictore,  Roberto  Huscharle, 
Roberto  de  Fuleham,  Alfredo  Bechet,  Willelmo  de 
Ver,  et  caeteris.  Valete. 

EPISTOLA  CCXXVII. 

AD    EOSDEM. 

Gilbertus,  Dei  gratia  [Londoniensis]  episcopus, 
dilectis  sibi  in  Domino  universis  ejusdem  Ecclesiie 
parochianis  et  filiis,  salutem,  gratiam  et  benedi- 
ctionem. 

Qui  Domino  devotiusobsequunturdigneabipsius 
fidelibus  in  petitionibus  suisjustis  exaudiuntur 
Inde  est  quod  universitati  vestrae  prsesenti  scripto 
notificamus.nosdilectisfratribus  monachis  scilicet 
Cluuiaci  et  nominatim  prioride  Rumuli  et  ipsius 
loci  conventuiomnes  ecclesias  etecclesiastica  bene- 
ficiaconcessisse,qua?sibiacomiteEustachiodonata 
etconeessasunt.et  ipsius  charta  quam  inspeximus 
confirmata  et  ab  ipsis  multis  jam  ante  annorum 
curricuhs  quiete  et  inconcusse  possessa.  In  his  ve- 
rohaec  ex  propriis  duximus  exprimenda  vocabulis 
ecclesiamde  Stanford,  et  ecclesiam  de  Angra,  ec^ 
clesiara  de  Lahaphara,  et  Lagaphara  parva  eccle- 
siara  de  Gogeshala,  ecclesiam  de  Orteia,  eccle- 
siam  de  Langahou,  et  quidquid  ad  eas  pertinet  in 
capell.s,  in  terris,  et  decimis,  videlicet  de  por- 
cis,  de  agnis,  de  lana,  de  caseis,  de  vitulis  de 
pulhs  equorum,  de  pasnagio,  de  feno  et  lino  Has 
jam  dictas  ecclesias  cum  omnibus  ad  ipsas  perti. 


923 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


924 


nentibu*    iam  dictis  fratribus  concedimus,  etepi-  A  quam  largiti  fuerint,  de  Dei  misericorJia  confisi, 


scopali  auctoritate  confirmamus,  et  hanc  donatio 
nem  nostram  sigilli  nostri  attestatione  corrobora- 

mus.  Testibus  Ricardo  archidiaeono 

PPISTOLA  CCXXVIU. 

AD  EOSDEM. 

Gilbertus,  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  di- 
lectis  sibi  in  Domino.uni versis  sanctae  Londoniensis 
Ecclesia  parochianis  et  filiis,  salutem,  gratiam  et 
benedictionem. 

Cogit  nos  charitatis  afifectio  pro  indigentia  fra- 
trum  dePriten'  universitati  vestree  supplicare.  Qui 
nimirum  inchoatam  ecclesiae  suae  fabricam  suis 
nonsufficiuntimpendiis  consummare,  oisi  devotio 
fidelium   votis    eorum   misericorditer   subveniat. 


de  eorum  pcenitentiadecemdies  relaxamus,  et  bo- 

norum  omnium  quae  in  nostra  fiunt  Ecclesia,  adju- 

vanteDomino,  eos  participes  constituimus.  Valete. 

EPISTOLACCXXX. 

AD  EOSDEM. 

G.,  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  dilectis 
sibi  in  Domino  episcopis,  archidiaconis,  clericis, 
per  episcopatum  Londoniensem  constitutis.salutera, 

gratiam  et  benedictionem. 

Quaein  ususpauperummisericorditerimpendun- 
tur  douantibus  non  pereunt,  imo  ad  aeternae  retri- 
butionis  gloriam  conservantur,  ettemporalmm  pia 
largitio  vitam  aeternain  operatur.  Unde  nos  de  sa- 
lutis  vestrae  profectu  sollieiti,  propensius  charita- 


Proindelatorespraesentiumnuntiosetprocuratores  B  tem  vestram  exhortamurm  Dom.no,  quatenuspn 

naupertatis  suffi,  sub  nostrarum  testimonio   litte-  operationibus   providere  .ndulgeatrs,  ut  de  bonu 

rarum  vobis  commendamus  ad  graUam,  orantes  et  vobis,  permittente  Domino,  concess.s,  dum  tempu: 

extaortantes  m  Domino,  et  in  reinisskmem  vob.s  in-  habetis,  dum  licet,  «termtatis  fructum  mereamin. 

■unZu     deliotorum.quatenu.  eos  pro  communi  Nos  itaque  aneiUarum  Chn.t,,  Deo  et  beatissm* 

ratrum  necess.tate  pie  laborantes,  propter  Deum  Mari»  de  Northamton.a  jug.ter  serv.ent.um   eg 

ben  gne  suscipiat.s  et  de  collatis  vobis  a  Domino  stati  compatientes,  rogamus,  monemus,  et  vo   e 

facuUatibus,  ad  extruendam  pnudicte  fabricam  ec  hortamur  in  Domino  ut,  cum  ad  vos  vener.nt  suac 


clesice,  eleemosjmas  et  beneficio  vestra  misericor- 
diter  impendatis,  ut  domum  Domini  in  terris  aedi- 
ficando,  perrnansura  vobis  aedificia  praeparetis  in 
ccelo.  Clericisvero,presbyterisetpersonis  ecclesia- 
rum,  per  nostram  constitutis  parochiam  speciali- 
ter  supplicamus,  ,ut  illis  suscipiendis,  exhibendis 
et  honorandis  sollicitius  intendant,  et  ad  commis- 
sas  sibi  plebes  devota  eos  exoratione  commen-  c 
dent.  Scituris  omnibus,  qui  eos  hospitio  seu  bene- 
ficio  quolibet  honoraverint,  quod  eos  orationum  et 
beneficiorumsanctae  LondoniensisEcclesiae  consti- 
tuimus    fore   participes.   Poenitentibus    etiam   et 
peccataconfessis,  sub  nostro  scilicetconstitutis  sa- 
cerdotio,  quia  majori  indigent  remedio,  majorem 
adjicimus  misericordiam.etsiin  septem  annorum 
vel  supra  poenitentia  fuerint,  viginti,  si  minus,  de- 
cem   de  injuncta  sibi  satisfactione  diesrelaxamus. 
EPISTOLA  CCXXXIX. 

AD  EOSDEM. 

G.  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  dilectis 
sibiin  Domino  universis  ejusdem  Ecclesiae  paro- 
chianis  etfiliis,  salutem,gratiamet  benedictionem. 
'  Quo  magis,  dilectissimi,  inter   charitatis  opera  Q 
luceteleemosynarumlargitio.eopropensiusearum 
erogationi  insistere  vos  exhortamurin  Domino.  Si 
enim  opera  misericordiae  in  hujus  saeculi  peregri- 
nationeseminatis,  multiplicato  fructu,  vitam  aeter- 
nam  metetis  in  ccelo.  Unde  rogamus  et  monemus 
vos  attentius,  quatenus  inopiaa  fratrum  de  Cuwel- 
la  qui  pro  defectis  facultatibus  Ecclesiamsuae  reli- 
gioni  congruam  construere  non  possunt,    compa- 
tiimini,  et  pia  ducti  campassione,  eis  optata  sub- 
sidia  feternorum  intuitupraebeatis,utvestris  adjuti 
sufiragiis    oratorio  sibi  constructo  ferventissime 
legimandatorumDei  inhaerere  possint.  Nos  vero 
his  qui   de  suis  facultatibus   eidem    loco  quid- 


proponentes  miseriam,eas  benignius  suscipiatis,€ 
de  facultatum  vestrarum  copia  earum  releveti 
inopiam,  ut  bonorum  quae  tam  in  nostra  quam  su 
fiunt    Ecclesia  auctore  Domino   sitis   participes 

Valete. 

EPISTOLA.  CCXXXL 

AD  EOSDEM. 

G  ,  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  dilect 
sibi  in  Domino  archidiaconis,  decanis,  et  omnibi 
qui  in  episcopatu  Londoniensi  consistunt,  eccl 
siarum  praelatis,salutem,  gratiametbenedictionec 

Noveritdilectio  vestra,  quod  R.  clericus  de  A 
del',  ccclesiam  de  Ardel'  in  manus  nostras  ta: 
spontanee  quam  absolute  resignavit,  seque  quc 
nihil  in  ea  juris  ulterius  esset  repetiturus,  interp< 
sita  juramentireligione,  obligavit.  Quam  nos  p 
titione  quidem  et  praesentatione  advocati,  dfiec: 
nostroG.  de  Sur'  cum  omni  integritate  sua  perp 
tuo  habendametcanonice  possidendam  concess 
mus,  ipsumquein  ea  personam  debita  solemnita 
constituimus.  Quod  quia  in  dubium  nolumus,  a 
in  irritum  de  caetero  posse  revocari,  praesentiscr 
pto  universitati  vestrae  id  notificare,  et  episcopj 
auctoritate  confirmare  curavimus.  His  testibus.. 
EPISTOLA  CCXXXII. 

AD    EOSDEM. 

G.,  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  omnib 
sanctae  matris  Ecclesiae  ministris,  nec  non  et  u. 
versis  Christianae  professionisinsua  dicecesi  co: 
moranlibus,  adquos  lillerae  istae  pervenerint,  co: 
passionis  abundare  visceribus. 

Capiat  in  nobis,  fratres  charissimi,  evangeh 
doctrinas  frequens  et  quotidiana  admonitio,qua 
struimuret  informamur  opis  indigentibus  mam 
misericordiae  alacriter  porrigere,  et  oppresson 
necessitatibus  cceli  remedio  occurrendo  suhveni 


925 


EPISTOL^:.  —  AN.  H61-89. 


926 


Scriptum  namque  est :  A  Iter  alterius  onera  porlate, 
,  et  sic  adimplebimus  legem  Christi  (Galal.  vi).Et  ite- 
i  ruin  :  Hilarem  datorem  diligit  Deus  (II  Cor.ix).Et 

alibi  -.Date  et  dabitur  vobis  iLuc.  vi).  Et  iterum  : 

Charitasoperitmultitudinempeccatorum(IPetr.\v). 

Et  alibi  -.Charitasnunquam  exciditd  Cor.  xni).Nos 
i  igitur  ecclesiae  Sanctae  Virginis  N.  et  fratribus  in 
i  Ghristi  servitio  diem  commorantibus  alacriter  suc- 
:  currentes,  unusquisque  juxta  facultatis  suae  men- 

•  suram  imminentis  paupertatis  aggravationem  mi- 
\  sericorditer   supportemus  et   ad  reaedificationem 

ecclesiae,  ignis  incendio  vastatae,aliquid  de  benefi- 

ciis  nobisa  Deocollatis,cumcordishilaritatelargia- 

mur.  Omnibus  autemqui  ad  praefatumopus  mise- 

,  ricordiae,  ea  devotionis  intentione  quaoportet  ma- 

i  num  auxiliatricem  porrexerint,  de  Domini  gratia 

l  et  meritis  tantee  virginis  confisi,  duodecim  diesde 

;pcenitentia    sua  relaxamus,  et  bonorum   omnium 

i  quae  in  nostra  fi unt  Ecclesiae,  adjuvante Domino.eos 

participes  constituimus. 

EPISTOLA  CCXXXIII. 

AD  EOSDEM. 

G.,  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  dilectis 
sibi  in  Domino  archidiaconis,  decanis,  et  omnibus 
Ecclesiarumpersonis  per  episcopatum  Londonien. 
sem  constitutis,salutem,s:ratiam  etbenedictionem. 

Quae  religiosis  locis  divinae  contemplationis  in- 
tuitucollata  sunt,  episcopali  justum  esl  auctoritate 
firmari,ne  valeantin  posterum  rerum  facili  mobi- 
jlitate  convelli  inde  est  quod  authenticum  instru- 
,aaentumillustris  viri  WalterifiliiRobertosequentes, 
jjuo  ecclesiae  Sancti  Neoti  et  monachis  ibi  Deo  ser- 
Hrientibus,  jusdivini  et  advocationis  quod  habuerat 
kn  ecclesia  de  Wimbisetinecclesiae  Sancti  Andreaj 
|.nfra  muros  Londoniae  confirmat  ;  nos  quoque  id 
i  psum  eisdem  concedimus,  et  ut  sibi  de  caatero  fir- 
inumetinconvulsumpermaneat,  episcopalieis  au- 
Jtoritate  et  sigilli  nostri  attestatione  corrobora- 
aaus.  Valete. 

EPISTOLA  CCXXXIV. 

AD  EOSDEM. 

G.,  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  dilectis 
pibi  in  Domino  universis  ejusdem  Ecclesiae  paro- 
jhianisetfiliis,  salutem,  graliam  etbenedictionem. 
;  Vestrarasperocharissimi.non  latere  prudentiam, 
,uam  situtilis  multorumquenecessariacommodis 
ospitalis  illa  domus  quae  prope  ecclesiam  Beati 
artholomaei  Londoniae  constructa  est,  in  qua  mi- 
jericordiae  deservituroperibus,  etpauperum  Chris- 

•  necessitas  assidue  multo  studio,  multaque  dili- 
enliasublevatur.Quaecum  actis  retro  temporibus 
,udus  hujusmodi  vigilanter  intenderit,  ad  praj- 
^s  tamen  Domino  gratiam  ministrante,  solito  cla- 
us  enitescit,  et  studio  bonorum  fratrum,  Adae  vi- 

pucet,  G.  et  G.  qui  se  nuper  ejusdem  domus  pro 
,  msto  mancipaverunt  et  subdiderunt  obsequiis, 
iJenussolitopietatis  opera  oranibusadeamdiver- 
intibusexhibendo,odoris  boni  fragranlia  jamjam 
lemusex  se  circumquaque  diffundit.  Ili  nimirum 


I) 


A  cum  jam  sibi  gloria  plurimum  arrideret,  et  rerum 
temporalium  affluentiasatisresponderet  ad  votum 
totum  quod  sibi  vel  jure  patrimonii  a  parentibus 
obvenerat,  vel  quodlaboribus  anxiis  terra  marique 
perquisierant  pro  Christo  relinquentes,  id  ipsum 
in  usus  Christi  pauperum  contulerunt,  et  ut  holo- 
caustum  Domino  acceptabile  plenius  exhiberent, 
pro  sua  seipsos  eorumdem  obsequiis  humillime  de 
voverunt.  Qui  cibum  esurientibus,  potum  sitienti- 
bus,  nudis  operimenta,  fatigatis  tecti  lectique  re- 
quiem,  uberem  aegrotis misericordiara  sollicite sub- 
ministrantes,  laboris  et  obsequii  sui  mercedem  spe- 
rant  et  expectant  a  Domino,  ipsam  utique  quam 
repromisit  ipsediligentibus  se.  Quorum  conversa- 

B  tionem  et  opera,  quia  Domino  placere  non  ambi- 

gimus,  universitati  vestrae  preces  affectuose  porri- 

gimus,  ut  domumillam  in  qua  Domino  jugiter  ob- 

sequuntur,  affectuosius  diligatis,  eleemosynas  ves- 

tras  per  manus  illorum  incommune  bonum  paupe- 

rum  Christi  fideliter  erogandas  sibi,  vel  his  quos 

destinaverint,  ad  vos  fidentissimecommittatis.Om- 

nibus  vero  qui  de  suis  facultatibus  eidem  domui 

ad  opera  misericordiae  sustentanda  quidquam,  in- 

spirante  Domino,  largitifuerint.de  Domini  miseri- 

cordia  confisi,  de  injunctasibi  poenitentia  20   dies 

relaxamus,  etorationum  et  bonorum  quae  tam  in 

nostra  quam  sua  fiunt  ecclesia,  participes  in  hoc, 

fiduciam,  subministrante  Domino,  constituimus.' 

Valete. 

z  EPISTOLA  CCXXXV. 

AD    EOSDEM. 

G.,  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  dilectis 
sibi  in  Domino  archidiaconis,  decanis,  presbyteris 
et  omnibus  ejusdem  Ecclesiae  parochianis  efhiiis, 
salutera  et  omnis  gratiae  plenitudinem. 

Cum  loca  sanctorum  omnium  in  quibus  eorum- 
dem  reliquiae  sancta  fidelium  devotionaj  repositae 
beatarn  praestolantur  octavam,  venerari,  sublimare 
et  piis  bonorum  largitionibus  reverenter  ampliare 
oporteat,nullidubium  relinquitur,illum  praecipue 
locum,  qui  in  vallis  Josaphat  medio  inter  montem 
Sion  et   montem  Oliveti  sepulturae   beatae  matris 
Domini  donatus  est,  et  ad  humanitatis  ejus  obse- 
quium  ab  aeterno  provisus,  summae  devotionis  ejus 
obsequiis  debere  celebriter  excoli,  et  ob  ejus  me- 
moriam  quae  manibus  angelorum  inde  in  coelum 
corporaliter  etiam  ut  credimus  evecta   est,  modis 
omnibushonorari.Agatis  itaque,  dilectissimi  ;  mo- 
nitissalutaiibusacquiescite,etnuntiosbeat33matris 
Domini  velut  ab  ej  us  latere  directosj  ucunda  mente 
suscipite,  et  de  eorum  gaudentes  adventu,  de  his 
quae  vobis  a  Domino  collata  sunt,  ut  hilares  decet 
datoresin  eorum  manusconlidenter  reponite,  quoi 
per  eos  beataematriDomini  dignemittatis.quoejus 
sepulturam  exornetis,  etlocum  quem  praevidit  sibi 
filius,  ejus  Dominus  Jesus  ut  ad  se  inde  ascenderet 
collatisbeneticiisinfidelium  repellendo  rabiem  de- 
fendatis.  His  vero  qui  nostrisacquiescentesmonitis, 
in  causam  hanc  aliquid  de  suocontulerint,  de  bea t« 


927 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.  EPI5C. 


928 


matris  Domini  confisi  patrocinio,  se  in  poenitentia  A  gne  recipiatis,  ope  et  opera  misericorditer  promo 


septem  velauiplius  annorum  snnt,  20  dies  relaxa- 
mus,  si  panciori  tenentur  numero,  dies  decem  re- 
mittimus.  Valete  in  Christo. 

EPISTOLA  CCXXXVl. 

AD    EOSDEM. 

G.,  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  dilectis 
sibi  in  Domino  universis  ejusdem  Ecclesiae  paro- 
chianis  et  filiis,  salutem,  gratiam  et  benedictio- 

nem. 

Latores  hi  praesentium,  nuntii  sunt  infirmorum 
deBerceram,  qui  per  ipsossuam  vobis  ostendentes 
inopiam,  devote  supplicant,  ut  ob  Dei  reverentiam 
sibi  subveniati-,  et  de  his  quae  vobisdivinacontulit 
misericordia,ad  eorum  sublevandam  inediam  bene- 
ficium  aliquod  proutvobis  Dominus  inspiraverit, 
impertiatis.  Quorum  precibus  nos  quoque  preces 
adjicimus,  rogantes  et  exhortantes  in  Domino,  ut 
corda  vestra  Christi  pauperibus  aperiatis,  et  dum 
potestis  et  vobis  vita  superstes  est,  Dominum    in 
membrissuis  honorando.illud  ad  memoriamrevo- 
cetis,quod  suis  in  fine  dicturus  est  :  Quod  uni  ex 
minimis  meisqui  in  mecredunt  fecistis,mihifecislis 
{Malth.  xxv),  et  hoc  prae  oculis  habendo  et  opere 
compiendo,  quod  hic  pauperibus  Christi  ob  ejus 
reverentiam  erogaveritis,  in  futura  vita  in  centu- 
plum  recipiatis  (Matth.  xix).  Qui  vero  nostris  ac- 
quiescendo  monitis,  eis  in  aliquo  ad  vitae  sustenta- 
tionemproChristosubvenerint,  de  ejus  confisi  mi- 
sericordia,  deinjuncta  sibi  poenitentia  decem  dies 
relaxamus. 

EPISTOLA  CCXXXVII. 

AD    EOSDEM. 

G.,  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  dilectis 
sibi  in  Domino  archidiaconis,  decanis,  et  omnibus 
in  Londoniensi  dioecesi constitutis  ecclesiarum  prae- 
latis,  salutem,  gratiam  et  benedictionem. 

In  luce  lucerna  opus  non  est,  et  cum  quid  sui 
per  se  natura  clarescit,  id  testibus  aut  tesiimoniis 
evincere  citra  necessitatem  est.  Quanta  siquidem 


veatis,  et  juxta  commonitionem  domini  papae,  el 

indulta  sibiprivil^giajdebitam  inomnibus  reveren- 

tiam  exhibeatis.  Subjectos  quoque  Jvestros  eorum 

fraternitatem  suscipere,  susceptamque  'ad  fiuem 

usque  fideliter  observare  sedulo  commonere  sata- 

gatis,  scientes  quoniam  non  possunt  fructus  non 

esseparticipes,  qui  bonorum  se  operum  exhibenl 

adjutores.  Omnes  autem  qui  ob  contemplationera 

Dei  et  pauperum  Christi,fraternitati  huic  se  addi- 

xerint,  eamque  annua,  ut    moris  est,  observatione 

compleverint,  orationum  et  omnium  beneficiorurr 

commissae  nobis  a  Deo  Ecclesiae  participes  statui 

mus.  Parochianis  vero  nostris.quibus  praecipue  de 

bitores  existimus,  poenitentibus  videlicetetpeccat; 

g  confessis,  qui   hanc  societatem  debita  devotiom 

servaveriot,  si  in  septem  aut  eo  amplius  annorun 

poenitentia  fuerint  constituti,  quadraginta  ;  si  mi 

nus,  viginti  de  injuncta  sibi  satisfactionedies  mi 

sericorditer  relaxamus. 

EPISTOLA  CCXXXVIII. 

AD    PAROCHIANOS   S.  PAILI. 

G.,  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  dilecti 
sibi  in  Domino  universis  ecclesiae  Beati  Pauli  apc 
stoli  parochionis  et  filiis,  clericis  et  laicis,  saluterr 
gratiam  et  benedictionem. 

Scribentes  charitati  vestrae,  dilectissimi,vobis  a 

memoriam  beatum  illico  Paulum  apostolum  h« 

mente  reducimus,  ut  ob  Domininostri  Jesu  Chris 

et  ejus  Apostoli  reverentiam  et  gratiam  ad  ipsk 

Ecclesiamrespiciatis,  et  ejus  necessitati,  quae  sat 

omnibus  innotuit,prout  vobis  Dominusinspiraven 

benigna  devotione  subveniatis.  Quae  a  multo  ja 

tempore f undata,  et  vestris  eleemosynis  magna  ja 

suiparte  constructa,tot  sumptus  exigit  et  haui 

expensas,quod  quia per  nos  subministrare  non  po 

sumus,  nisi  ferat  opemvestra  benignitas.de  caete: 

providererecusandodesperabimus.Quia  vero  qu< 

inutiliter  conatur  unitas,  hocsaepiusefficaciter  a 

implet  universitas,  si  vos  adjutores  habuerimu 

spem  bonam  concipimus,  ut  in  diebus  vestns  d 


charitatis  studia,  quanta  suffragia  pietatis,  quanla 

deniquetotiushumanitatisobsequiaperegnnispau-  protractum  opus  Domino  per  vos  manum  rmse 

peribus  Christi  et  omnibus  necessitate  patientibus  corditer   apponente,  completum   videatis.  Aga 

impendatsanctumxenodochiumJerosolimitanum,  itaque,  et  patronovestro  etadvocato  optimo,bea 

sanctascilicetdomusHospitahs.ipsisjamolimre-  videlicetPaulo,devotumprae,tet.s  obsequium.u 

rum  indiciis  orbi  innotuit  ut  non  jam  nostro  super  domum  construendo  in  terns,  beatam  ejus  iat 
hoc  testimonio,  sed  pervulgataemagis  veritati  fides  D  ventu  mansionem  obtineatis  in  coehs.    d,  qu^ 

.  .....  ■ i:_   l,.,l,n«H<,     r.ii/-v<1  nntfnniK   vf>,tPf  P.l   3.1 


debeatur.  Qui  nimirum  locus  venerabilis  ob  meri- 
torum  insignia  nonnullis  meruit  a  regno  simul  et 
sacerdotio  privilegiis  insigniri.  Nos  igitur  Patrum 
etpraelatorumnostrorumvestigiadebitaveneratione 
subsequentes,latorespraesentiumnuntioset  procu- 
ratores  illius  religiosae domus,  cum  testimonio  litte- 
rarum  nostrarumdestinamusad  vos,etquanta  pos- 
sumusdevotionecommendamusadgratiam.orantes 
et  exhortantes  in  Domino,  et  m  remissionem  vobis 
injungentesdelictorum,quatenuscumad  voscolli- 
gendis  fidelium  eleemosynis  eosdeclinare  contige- 
rit,  ipsos  pii  ministros  operis,pietatis  intuitu  beni- 


prae  oculis  habeatis,  quod  patronus  vester  et  af 
stolusPaulusplusomnibus  apostolis  laboravit.q 
utmundum  intidelitatis  purgaret  errore,  semel 
Christum  lapidatus  est  quinquies  flagellatus, 
virgis  cassus,  et  post  innumera  pericula  quae  tei 
marique  sustinuit.BomaetandemproChristoglor 
sam  sustinens  passionem,gladio  consummatus 
(//  Cor.  xi).  Hoc  vobis  patrono  gaudendum  est,  s 
tanto  gratulandum  advocato.    Qui  licet  eccle^ 
orbe  toto  plantaverit,  fide  mundum  illuminave 
sedes  sibi  tanien  episcopalis  nusq  uam,ut  audivim 

interris  posita  est,  praeterquam  hic  inter  vos, 


929 


EPISTOLiE.  —  AN.  1161-89. 


930 


in  ipsius  venerationem  etsempiternam  memoriam  A  annis  foris  sint,  et  sic  jejunia  compleant.Quiavero 


fundataest  Ecclesia,etepiscopalidignifate,Domino 
vobishoc  rnisericorditer  et  specialiter  praevidente, 
sublimata.  Habetis  itaque  beatum  Paulum  aposto- 
lum  episcopumanimarum  vestrarum,qui  de  manu 
Domini  id  specialiter  suscepit  officii,  ut  in  carne 
viventes,  vos  oratione  sua  sancta  muniat  et  defen- 
dat  et  cum  exuti  carne  fueritis,  vos  perducat  ad 
thronumPatris.  Utar  ad  vos  ipsius  verbis.Ait  enim  : 
Nolierrare  :Deus  non  irridetur.  Quce  enim  semi- 
naverit  homo,  haec  et  metet  [Galat.  vi).  Audite  ma- 
gistrum  vestrum,  audite  sanum  et  suscepite  consi- 
lium  :  «  Seminare  nunc  potestis,  quod  in  aeterna 
vita  suscipiatis.  Nunc  hiems  esl,  tempus  sementis 
jaciendae  nunc  est,  hora  vobis  oculos  extrema    si 


in  missarumcelebrationesanctanobis  summa  sal- 
vatio  est,  totius  synodi  nostrae  consensu  et  firma 
et  certapromissione  statuimus,ut  pro  omnibusqui 
fraternitatem  hanc  susceperint  et  servaverint,  ab 
unoquoquesacerdotetotiusepiscopatusbeatiPauli, 
triginta  missae  cantentur,  pro  his  qui  adhuc  in 
carne  sunt,  quindecim,  et  pro  his  quindecim  qui 
decesserunt.  In  ipsaetiam  ecclesiabeati  Pauli,sin- 
gulis  septimanis  missas  duas,  una  pro  vivis  alte- 
rain  pro  fratribus  jam  defunctis  celebrari,  totius 
capitulinostriconsensustatuimus.Adjicientesetiam 
ut  si  quisfratrum  ecclesiae  beati  Pauli,  ut  exigenti- 
bus  peccatis  saepe  contingit,  morte  praeventus  in 
eum  casum  inciderit,  pro    quo  defunctis   in   locis 


clauserit,  non  jam  seminandi  tempus  erit.Cura  ja-  B  sacris  sepultura  negari  solet,  nihilominus  tamen, 


nuampostseclauseritsponsus,  fatuarum  jam  virgi- 
num  clamor  inanis  erit.  «  Audiamus  i^itur  episco- 
pum  nostrum  sieexhortantem  :  «  Ergodum  ternpus 
habemus  operemur  bonum  ad  omnes(ibid.).  Miseri- 
cordiae  tempus  quod  nunc  est,  injustitiae  te-mpus 
impingit.  Qui  misericordiamin  praesenti  non  exhi- 
bet,  a  Domino  justitiam  tunc  exspectet.  Ad  vos  ita- 
que  recurrentes.charissimi,  vestrumattendatis  ini- 
tium,  consideretis  cursum,  prospiciatis  et  exitum. 
Materni  vos  uteri  primo conclusit angustia,  postmo- 
dum  nudos  et  in  hunc  mundum  nihilpraeterpecca- 
tum  inferentes,  excepit  haec  vita  arcta  sepulcri, 
deinceps  coarctabit  mansio,  ad  ultimum  suscipiet 
procul  dubio  aut  inferni,  quod  absit  !  latitudo,  aut 
cceli  allitudo.  Indicibilis  est  hominiin  hacvita,tam  q 
inferni  deorsum  miseria,  quam  quae  sursum  est  in 
ccelis  beata  gloria.  Supra  hnguamest,'  quod  electis 
et  reprobis  utrimque  paratum  est.  »Agat  ergo  dis- 
cretio  vestra,  charissiuai,  ut  juxta  quod  monetepi- 
scopus  vester  et  apostolus  Paulus,  viam  decliuetis 
inferni,etjuste  etsancte  vivendopertingatisadgau- 
dia  coeli.  Monet  vos  per  nos  episcopus  vester,  ut 
corporum  vestrorum  vasa  munda  et  honesta  custo- 
diatis,  ne  sanctum  a  vobis  Spiritum  qui  haec  sibi  in 
templum  vindicat,  vivendo  turpiter  abigatis.Mise- 
ricordiae  partibus  insistatis,  ne  his,  quod  absit ! 
omissis,  a  Domino  judicium  sine  misericordia  in 
verbo  nimisaspero  die  illa  sentiatis  (Jac.  n).  Ad 
ecclesiam  beati  Pauli  Patris  et  episcopi  vestri,  pie- 
tatis  oculoshabeatis,et  ei  et  annua  et  ultima  intine 
vestro  beneficia  singuli  oonferentes  ipsum  vobis  ar- 
ctissimebeneficiis  praestitis  obligetis,  ut  protectioni 
vestrae  et  saluti  invigilet,  et  pauca  quae  nunc  datis 
in  tempore,  a  summo  largitore  Doraino  Jesn.vobis 
in  centuplum  restitui  impetretin  aeternitate.Omni- 
busveroquiecclesiaebeatiPauliapostoliaedificandae 
et  conservandae,  de  suo  quidquam  annuatim  et  in 
finesuo  contulerint.siseptem  vel  amplius  annorum 
pcenitentia  onerati  sunt,nosde  misericordia  Salva. 
toris  Jesu  Christi,  et  ipsius  beati  apostoliconfiden- 
tes,  annis  singulis  40  sibi  dies  relaxamus  et  intra 
parietes  ecclesiae  divinis  interesse  concedimus,  ex- 


1) 


tanquamfrateret  adjutor  ecclesiaebeatiPaulisusci- 
piatur,  in  loco  sacro  sepeliatur.  Nevero  liberalita- 
tem  vestram  et  gratuitam  hanc  donationem  vobis 
in  necessitatem  quandoque  redigendam  suspicetis, 
omnes  a  quidquam  dandi  necessitate  et  consuetu- 
dine  praesenti  scripto  absolvimus,  ne  quid  hujus- 
modi  a  vobis  quasi  debitum  exigatur;  sed  gratuito 
praestitumaDomino  vobis  in  illa  diein  centuplum 
retribuatur.  Amen. 

EPISTOLA  CCXXXIX. 

AD  EOSDEM. 

G.  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus.dilectis  sibi 
inDomino  universis  Ecclesiae  beati  Pauli  parochia- 
nis  et  filiis,  salutem,   gratiam  et  benedictionem. 

Clamatadvos,  charissimi,  sanctacivitas  illa  Jeru- 
salem,in  qua  vosa  morte  perpetuaDominus  noster 
Jesus  Christus  sua  morte  liberavit.  Clamat  ad  vos, 
sepulcrum  Domini,locus  ille  sanctissimus,  a  quo 
Dominus  Jesusdie  tertia,mortesuperata  resurgens, 
nos  in  fide  et  spe  resurrectionis  et  salutis  aeternae 
confirmavit.  Clamant  ad  vossancta  locaillaomnia 
qiuie  jamdudum  Dominus  praesentia  sua  corporali 
frequentans.ad  nos  ab  infidelitatis  errore  revocan- 
dos,  ea  signis  et  virtutibus  mirabiliter  illustravit. 
HaecfideliumChristi  laboremagnifica  a  paganorum 
jamdiu  potestate  liberata  et  eruta,  in  eorumdem 
mauusetpotestatemiterato  recidereperhorrescunt. 
Plorant  loca  sancta  principumsuorum  lamentabilem 
casum,quorum  aliis  gladio  caesis.aliis  in  servitutem 
deductis,terrailla  sanctapropugnatorejamcarens, 
tanquam  proedainfidelibus  etinimiciscrucisChristi, 
nisi  cito  manum  Dominus  apposuerit,  exposita  est. 
Onusistud  sustinentfratres  nostri  charissimi  et  mi- 
litcs  Teinpli,  qui  ob  locorum  sanctorum  et  in  his 
manentium  fidelium  Christianorum  defensionem, 
omuibus  se  periculis  exponere,mortem  etiam  ipsam 
pro  Christo  et  fratrum  salute  subire  parati  sunt. 
Quibus  ad  repellendam  multitudinem  illam  infini- 
tamquantisopussit,rliscretiovestranonignorat.Un- 
de  pietati  vestroe  tota  supplicat  orientalis  Ecclesia, 
utquisibipraeseutiacorporali  subvenirenon  potes- 
tis,factasibirerumvestrarumlargitione,permanum 


cepto  quod  una  Quadragesima  in  singulis  septem      defensorum  suorum,militumscilicetTempli  subve 


931 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.   EPISC. 


932 


niatis,  et  imminentia  sibi  pericula  fraternae  chari-  A 
tatis  ope  submoveatis.  Hortatur  in  hoc  chaiitatem 
vestram  dominuspapa,hortamur  et  nos,in  Christo 
charissimi,  omnibus  qui  eorumdem  fraternitatem 
susceperint,  et  eis  annuatim  et  in  fine  suo  quod 
sibi  Dominus  inspiraverit,  prece  et  admonitione 
nostra  contulerint,  orationum  Ecclesiaenostrasuf- 
fragiaconcedentes,  et  de  injuncta  sibi  pcenitentia 
dumin  eadem  fraternitate  permanserint,  quadra- 
ginta  dies  annis  singulis  concessa  nobis  a  Domino 
potestaterelaxantes.  Valerevosoptamus,in  Domino 
charissimi. 

EPISTOLA  CCXL. 

AD  ROBERTUM  ARCHIDIACONUM  ESSEXI.E. 

Gilbertus  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  di- 
lecto  suo  Roberto  archidiacono  Essexiae,  salutem,  g 
et  gratiam  et  benedictionem. 

Attendas,quaeso,charissime,  in  quam  longinqua 
migraveris,  quantum  etiam  laborem  quantumque 
taedium  solo  litterarum  amore  subieris,  et  des  ope- 
ram  sollicite,  ut  laboris  tanti  condignos  fructus  ad 
nos  quandoquevaleas,cooperante  gratia,reportare. 
Non  effluant  tibi  dies,dum  potes,  etaetas  permittit 
idonea,  disce  quod  postmodumdoceas,etin  sinum 
mentis  colhge,quod,exigente  necessitate,suo  queas 
empore  pluribus  erogare.  Nihil  est  quod  idonee 
tuam  possit  industriam  excusare,  corpus  tibi,  do- 
nante  Domino,  sanum  est  et  incolume,  aetas  habi- 
lis,  facultas  suppetens,  locus  abundans  mercibus 
quas  optasti,  magistrorum  copia,  sociorum  grata 
frequentia.  Adsit  amor  studii  et  mentis  applicatio  r 
voluntaria,de  diepoteris  indiem  proficere,etlonge 
teipso  effectus  melior,  tuis  jucundissime  laboribus 
arridere.  Attende  quid  sit  moram  fecisse  Bononiae, 
et  ea  quibus  jam  dicta  civitas  insignis  effecta  est, 
turpiter  ignorare  ?  Haec  altera  jam  Carihat  sepher 
quod  est  civitas  litterarum,digne  meruil  appellari, 
quae  summi  subtilitateingeniihebetemtotettempo- 
ribus  mundum  exacuit,  legum  thesauros  aperuit, 
et  abdita  sapientiae  summitandem  vigore  studii  in 
lucem  potentissime  protraxit.  Hinc  te  litterarum, 
quod  absit  !  inscium,sensus  inopem  revertit,charis- 
sime,  deprecor,  erubescas,  ne  quod  cunctis  fere 
cessit  ad  gloriam,in  opprobrium  tibicedatet  igno- 
miniam.  Ricardium  archidiaconum  revoco,quem  si 
diutius  moram  fecerit,  de  medio  subtrahi  perti- 
mesco,  te  ejus  onera  sustinere  necesse  est  quae 
statim  cum  venerit,  juvante  Domino,  levigabimus. 
Valere  te  et  omnimodis  proficere  desideramus, 
charissime. 

EPISTOLA  CCXLI. 

AD  P.  NlVERNENSEM  EPiSCOPUM. 

P.  Dei  gratia  Nivernensi  episcopo,frater  G.Londo- 
niensisEcclesiaem)nister,sinonexpressiimschedula, 
conceptum  tamencorde  piae  salutationis  aftectum. 

Ex  relatione  dilecti  fratris  Ebroicensis  episcopi 
acceperamusego  et  dominus  Saresberiensis  episco- 
pus,abbatem  Pontiniacensem  inGalliam  remeasse. 
Cupientes  itaque  in  nobis  adimpleri  negotium  de 


absolutione  nostra,  vobis  et  praedicto  abbati  a  do- 
minopapa  commissum,cumfestinatione  ad  vosla- 
bores  arripueramus  itineris.jamjamque  Cenoman- 
num  propinquantes,  festini  nostri  a  domino  papa 
reditu  revocati  sumus,  afferentisejus  rescriptum 
continens  vobis  etdomino  Belvacensiepiscoposol- 
licitudinem  absolutionis  nostrae  esse  injunctam. 
Quiaigiturpersonaevobisadjunctaemutatiovestrum 
immutari  poscebat  consilium,incontinenti  nuntios 
nostros  ad  praedictum episcopum direximus,domini 
papae  rescriptum  ei  deferentes,  et  diem  et  locum 
nobisdesignatumavobisintimantes.  Sed  quoniam 
casus  fortuiti  qui  provideri  nequeunt,  dilligentissi- 
mis  etiam  saepius  adversantur,  incerti  ubi  autqua- 
liter  se  habens  praedictus  inveniatur  episcopus,be- 
nevolentiae  vestrae  cui  in  multis  tenemur  obnoxii 
preces  affectuose  porrigimus,  ut  duorum  veltrium 
dierum  spatio  ultra  quam  in  proposito  habuistis, 
Senonis  nuntios  nostros  exspectetis,  reportaturos 
vobis  praedicti  episcopi  responsum,si  mora  tamen 
adventus  eorum  id  tieripostulaverit.  Omnem  enim 
daturi  sumus  operam,  ut  moram  hanc  praevenia- 
mus,  et  statuto  nobis  dieetloco  vobis,  juvanteDo- 
mino,  occurramus. 

EPISTOLA  CCXLII. 

ADWALTERUM  NORWICENSEM. 

Scitis,  charissime,jaculaqua3praevidenturobesse 
minus,  et  quodtemporelongomelius  sit  occurere, 
quam  vulnerata  causa  de  quaerendo  remedio  jam 
nimis  sero  deliberare.Unde  considerantes  Patrem 
nostrum  Cantuariensem  ad  maledictionem  promptis- 
simum  etpotestatem  quam  in  aedificationemetnon 
destructionem  Ecclesiye  suscepisse  debuerat,indo- 
minum  nostrum  regem  et  regnum  ejus,  in  nos  et 
commissas  nobis  Ecclesias,  contra  formam  sacro- 
rum  canonum  exercere  paralum,et  addatos  nobis 
jamdiu  audientiam  appellavimuset  addatosnobis 
judicesappellationemhancprosequendo,tempesta- 
tem  hanc  quaconcuti  metuebamus,administrante 
gratiam  Domino,  usque  .... 

EPISTOLA  CCXLIIl. 

AD  J0CEL1NUM     EPISCOPUM     SALESBERIENSEM. 

Dominus  Cantuariensis  cum  adversus  rempubli- 
cam  regni  hujus  mala  haec  machinetur  quantapo- 
test,  praecipue  tamen  nos  duos,  sicut  dicitur,seor- 
sum  ponit  ad  sagittam,  in  quos  primos  effundat 
impetusetpotestatem  exerceatinmaloquamnonme 
beneficio  nemini  vel  sensisse.  Ille  namque,ut  dicitur, 
emissis  denovo  vocationibus  nosduosinGallias  ex 
nominevocavitjCommioans  etprotestanspublicese 
in  nosexcommunicationis  latum  ire  sententiam,si 
non  in  Galliis  suae  quam  citius  assistamuspraesen- 
tiae  In  quoquiame  praegravari  sentio,adversushoc 
ad  sedem  apostolicam  publice  jam  appelavi,quod 
et  per  litteras  et  per  nuntium  unum  videlicet  ex 
clericis  meis  proximo  die  Veneris,  juvante  Deo, 
profecturum,  domino  Cantuariensi  denuntiare  dis- 
posui.  Super  quaevestram  quoque  dilectionemcer- 
titicare  curavi,  ut  si  ejusdem  placet  uti  consiliis, 


933 


EPISTOL,E.  -  AN.  1161-89. 


aliquis  clericorumvestrorum  missus  alaterevestro 
simul  iter  arripiatut  mutuis  uti  consiliis  et  socie- 
tate  mutua  possint  consolari.  Si  quid  certiusacce- 
pistis  super  hac  re,  significare  nobis,  si  placet, 
apud  Londoniam,  ubi  moram  faceredisposui  a  sexta 
feria  praesentis  hebdomadae  usque  ad  quartam  feriam 
septiinanae  sequentis.  Vale. 

EPJSTOLA    CCXLIV. 


934 


AD    EUMDEM. 

[G.]  DeigratiaLondoniensisepiscopus,venerabili 
fratri  J.  Salesberiensieadem  gratia  episcopo,  salu- 
tem  quae  nunc  est,  et  quam  speramus  a  Domino. 

Quoniam  in  Ecclesiaregnihujus  vitiapullulant,  et 
in  vineaDomini  sarmentasuccrescunt,  consultioris 
falce  judicii  succidenda,  visum  est  Patri  nostro  Ri- 
cardo  Cantuariensi  Dei  graliaepiscopo,  totius  An- 
gliee  priroati,  et  sedis  apostolicae  legato,  secundum 
intiquam Patrum  consuetudiDem,fratres et coepisco- 
30S  suos,  et alios  Ecclesiarum  praelatos  ad concilium 
:onvocare,  utquaecorrigendafuerint,communicati 
:ensura  consilii,  velomninodamnentur,  velinme- 
ius,  Domino  gratiam  ministrante,  reformentur. 
)aia  vero  ad  sollicitudinem  nostram  pertinere  di- 
•noscitur  fratres  et  coepiscopos  nostros  ad  conci- 
ium  convocare,  abipso  utid  faciamusin  mandatis 
ccepimus.Inde  est,  quodfraternitati  vestraeipsius 
uctoritate  mandamus,  etin  viobedientiaeinjungi- 
ius,  ut  Dominica  qua  cantatur  :  Cantate  Domino 
anticum  novum  (Psal.  xcv),  ob  causam  memoratam 
ssessuri  sibi  Londoniae  sitis,  et  medio  tempore 
umomnicautelaetdiligentia  excessus  quibusdiae- 
esis  vestra  laborat  inquiratis,  ut  in  medium  de- 
ucti,  correctioni   subjaceant   el  censurae.   Ipsius 
tiam  vobis  auctoritate  injungimus,  ut  dicecesis 
estrseabbatibus,  archidiaconis,  prioribus  et  deca- 
is  locorumconventualium  verbumhoc  notificetis, 
}  eos  ut  designato  loco  et  tempore  in  concilio  do- 
nno  legato  praesentiam  exhibeant,  ipsius  auctori- 
itecitetis.  Valete. 

EPISTOLA  CCXLV. 

AD     EUMDEM. 

Venerabili  domino  fratrique  charissimo  J.   Sa- 
sberiensi  Dei   gratia   episcopo,  frater  GaBEnTus 
ondoniensis  [episcopusj,  salutem. 
Laetaturevangelica  mulier,quaedrachmam  repe- 

tquamamisit(/:wc.xv).Nobisquoquegaudendum 
|t,  quia  quos  in  longinqua  direximus,    et   quasi 
!'rdidimus,  lividorum   latratuum  Scyllis  tandem 
lavigahs  sanos  et  incolumeset  prospera  nuntian- 
s,  Domino  cuncta  pie  disponente,  recepimus.  Unde 
'hi  videtur  rem  fore  consilii,  ud  ad  locum  quem 
signavit  dominusrex,  scilicet  Argentomremmora 
l«ime  pertrahenteconcurramus,ut  ibidominire- 
P  aut  praestolemur  adventum,  aut  si  nos   ad  se 
mre  jusserit,  expeditiorem  habeamus  hinc  ad 
;  enora  progressum.  Hoc  domiuo  Cicestrensi  com- 
poabitis.quisi  quid  aliter  senserit.hocmihi,  si 
^cet,  recurrente   cursore,   ne   panem  comedat 


D 


A  otiosus  signare  velitis.  Valerevos  opto  inDomino, 
charissime. 

EPiSTOLA    CCXLVI. 

AD     EUMDEM. 

Venerabili  domino  fratrique  charissimo  J.  Sa- 
resberiensi  Dei  gratia  episcopo,  frater  G.  Londo- 

niensisEcclesiaeministersalutemetdebitamdomino 
dilectionem. 

Suadet  e  facili  verborum  paucitas,  cumad  exau- 

diendum  prona  estipsius  adquem  scribituramica 

benignitas,quamquia  devestra  gratia  spem  plene 

concipimus,  dilectae  nobis  in  Domino  benevolentiae 

vestrae  preces  ailectuose  porrigimus,  ut  viginti  so- 

lidorum  beneficium  quod  nepoti  meo  in  ecclesia 

deChiltuna  concessistis,  integrum  ipsi  manereve- 

B  Itis,  ne  si  rei  modicae  quidpiam  detraxerilis,  rem 

ipsammutilatamquodammodosuo  indignamdona- 

tore  reddatis.  Vestram  vero  volumus  celsitudinem 

non  Jatere,  nepoti  meo  etipsius  clerico  W.  pacto 

rem  firmante  sic  convenisse,  ut  W.  sibi  annuos  vi- 

ginti  solvat  et  ipsius  Ecclesiae  onera  omnia  quae 

vestra  vel  archidiaconivestriimponet  modestia,  in 

se  suscipiendo  sustineat.  Unde  precesiterato  porri- 

gimus  ut  si  juxtaquodmorisvellusovidetraxeritis, 

agno adhuc  anniculo,  quousque  lanis  vestia- 

tur  uberius,  gratia  miserante,  parcatis.  Valere  vos 

optaraus  in  Domino,  frater  in   Christo  charissime 

EPISTOLA    CCXLVII. 

AD   EUMDEM. 

VenerabilidominofratriquecharissimoJ.Salesbe- 
G  riensi  Dei  gratia  episcopo,  frater  G.  Londoniensis 
Ecclesiae  minister,munus  quodpenes  semaximum 
reputat,  seipsum. 

Evangelicum,  utaudio,  paradigmacomplestis,et 
saginatovitulo,  occisis  altilibus.reversotiliogaudia 
debita  celebrastis.  Superest,  ut  cum  stola  prima 
calceamenta  sibi  provideatis  etannulum,nequidex 
Evangelio  deesse  sibi  sentiat  ad  perfectum.  Deca?- 
tero  quia  Cenomanis  orgiacelebrare  disponitis  cum 
mandatumvobis  regiuminsonuerit,me,siplacet,  a 
Sagio  a  Cerealibusevocetis.  Valere  vos  optamusin 
Domino,  cbarissime. 

EPISTOLA   CCXLVIII. 

AD   ROGERlUM   WIGORNIENSEM    EP1SCOPUM,     PRO     PRIORE 
MALVERNl^E. 

Dominus  Londoniensis  domino  Wigorniensi,  in 
gratiarumplenitudinevirtutumDominocomplacere. 

De  naturali  bonitatis  vestrae  praesumeus  privilegio, 
quoties  opus  est,et  idfleri  resexigit,  conQdenterad 
vestram  decurro  benevolentiam.etrepulsae  nescius 
munus  statim  gratiae  ad  votum  mihi  respondentis 
excipio.  Quod  quia  saepenumero  ipsis  jam  rerum 
argumentis  expertus  sum,in  consuetaemihi  gratias 
liminaconfidentuiirrumpo,postulansutfratremW. 
cui  ad  doctrinam  scientia,  et  adhonestatemmores 
exuberant,quemque,  utaudio,  in  gratiam  jam.admi- 
sistis,  et  electioue  fralrum  Malverniae  priorem  con- 
stituistis,  amore  Dei  meaeque  petitionis  intuitu,  de 
charo  chariorem  habeatis,  ipsumque,prouthonori 


935  GILBERTI  FOLIOT 

vestrocongruitetejusexpedithumilitati.protegendo  A 
et  honorando,  etipsum  et  me,pluresquenobiscum 
amplioris ex hoc et gratiae  et  servitii debitores habea- 
tis.  Diu  valeat  et  in  Domino  perseveret  incolumis 
vestra  benignitas,  dilectissime. 

EPISTOLA  CCXLIX. 

AD     EUMDEM. 

Venerabili  fratri  et  amico  charissimo  R.  Wigor- 
niensi  Dei  gratia  episcopo,  frater  G.  Londoniensis 
Ecclesiae  minister,  salutem  cum  intimo  dilectionis 
affectu. 

Ad  tuam,  frater  charissime,  consultationem  in 
charitate  respondeo  quod  mihi  charitas  super  hoc 
requisita  respondeLdeprehensos  ateetin  tuacom- 
prehensosparochiatextoresdequibusdam,  utasse- 
ris,  fidei  nostraearticulis  malesentientes.quos  non  g 
tantum  nuda  blaspheniiaeprotestatio  verum  etiam 
constans  assertio  et  propositi  pertinacia  haereticos 
essedemonstrat,  subarctaconsulocautaque  custo- 
dia  delineri,  donec  aliquolocorumob  Ecclesiasne- 
cessitatem  aut  negotiumregniceleber  tiat  sacerdo- 
tum  caaterorumque  fidelium  conventus,  ubi  invocata 
sancti  Spiritus  gratia,decommuninegotiocommu- 
nis  exeratursententia,  quoa  quidsuperhocagiopor- 
teat,  et  secure  et  siiicere  possit  diffinire.  Illis  vero 
interim  seorsum  constitutis,  nemutuis  sepossintin 
malum  obtirmarecolloquiis,  bonos  virosetgraves, 
virosprobataefidei,  divinaelegis  et  litterarum  peri- 
tos,  eorum  curae  convenit  et  custodiaedeputari,  qui 
eos  visitent  in  verbopraedicationis  sanctae,  monitis 
emolliant,  minis  et  metupoenarum  exterreant,  fla-  c 
gris  interdum  et  flagellis  cum  moderata  severitate 
coerceant,  et  ad    Ecclesiae   unitatem   omnimodis, 
prout  charilas  suggeret,  revocare  procurent.  Haec 
"namqueethujusmodiecclesiasticaecorrectionisme- 

dicamenta,  quae  nobis  exempla  sanctorum  propo- 
nunt,  cumdesaluteagitursubjectorum,incharitale 
nos  convenit  experiri,  quiin  populo  Patris  nomen 
et  pastoris  o!ficiumobtinemus,nevel  perniciemaut 
penculum  fralernae  salutis  aliquidun  quam  praepro- 
perestatuamus.  Saepeenimquosverbanon  movent, 
verberapromovent,  etquoil  metus  poeneenon  effi- 
cit,  ipsa  pcenarumexperientianonnunquam  extor- 
quet,  bona  est  necessilas  quaevel  amalisprohibet, 
vel  ad  meliora  compellit.  Utrumque  per  Dei  gratiam 
hac  nobis  via  sperandumest,  si  necpoenitendiillis  D 
tempus  adimitur,  nec  ullarelinquitur  facultasma- 
lignandi.  Utinamvotis  tuis  sanctiorisuccurratcon- 
silio,  quos  altius  imbuit,  quos  ampliori  gratia  Spi- 
ritus  infundit.  Valete. 

EPISTOLA  CCL. 

AD    EUMDEM. 

Venerabili  domino  fratrique  charissimo  R.  Wi- 
gorniensi  Dei  gralia  episcopo,  frater  G.  Londo- 
niensis  Ecclesiae  minister,  salutem  et  aflectus  inti- 
mi  dilectionem. 

Moris  solet  esse  prudentum,  etiamin  non  dubiis 
efflagitareconsilium.  Quod  et  vestra  discretiopru- 
denterobservant,anobissciscitarivoluitquidsuper 


LONDON.  EPISC. 


93( 


his  textoribus  sentiamus,  qui  vestra  nuper  ingress 

dicecesim  telis  araneae  quas  misere  texuerant,  ipsan 

operire  moliti  sunt  et  involvere,  et  nisi  sanctus  pe 

voseisSpiritus  restitisset,  nequiter  superseminati 

zizaniis  infatuare.  Qui  corde  conceptashaereses  ii 

vulgus  spargendo  praedicant,et  in  jure  conventi  e 

commoniti,  easdemattritafrontedefendere  nonfoi 

midant.  Quorum  sermo,  necanceris  in  modum  i 

imis  serpat,  eterroresimiliquampluresinvolvatii 

sos  arcta  consulimus  custodiacohiberi,  et  ne  pieta 

desit  officio,perhonestioreset  prudenlioresclericc 

vestros  visitari  saepius,  et  ut  ad  poenitentiam  et  E. 

clesia?  unitatem  revocentanimos,  et  corda  commi 

tent,  dilligentius  admoneri.  Est  sermo  Dei  vivus  i 

efficax  qui  per  idoneum  ministratorem  cito  verl 

imperium,  et  suscitat  illico  peccatorem.  Quiavei 

corrumpunt  mores  bonos  colloquia  prava.seorsu 

constituatis  singulos,  ne  si  invicem  sibi  miscea 

verba,  animenturinpertinacia,  et  respuantconsil 

sana.  Quod  si  nec  vexatio  sancta  nec  pie  exhibi 

commonitio  dederit  intellectum  auditui,  quaesti 

nem  hanc  ultimam  de  pcena,  an  scilicet  plecten 

sint.quave  pcena  plectendi.quoetiam  judicantev 

eosad  pcenam  tradente  puniendisint,communifr 

trumnostrorumetcoepiscoporumconventuconsu 

mus  reservari.  Grandis  enim  haec  quaestio  est, 
sanctisPatribusetEcclesiaedoctoribusnonmedio 
ter  agitata,  quibusdam  Ecclesiae  mansuetudinem 
clementiampraedicantibus,juxta  quod  dictumes 
Lex  clementix  in  lingua  ejus  (Prov.  xxxi),  et  ill 
Domini :  Nec  ego  le  condemnabo  (Joan.  vm)  ;  ali 
ne  multi  pereant,  in  talium  pcenam  sancti  pro< 
dubiozelipieiateferventibus.Hifiliumphrenetici: 
vinculisarctandum.sicque  custodiendum  comr 
morant.  Alii  quodiu  religionemdivinam  commi 
tur,  in  omnium  ferri  injuriam  protestantes,  iuc 
menhocpublicumlegemJuliammajestatisintenta. 
Aliiexemplis  judicantes  imjusmodi,  cremandos  • 
dicant.  Alii  severilatem  hanc  beati  Augustini  s<- 
tentia  temperant,  qni  Donatistas  non  interfici,  d 
flagellis  et  suppliciis  exorat  emendari.  Unde  qi 
scriptum  est  quo  1  «  ad  poenitendum  properat  o) 
qui  judicat,  »  quaestionemhanc  communi  fratr  i 
nostrorumconventu  reservari  consulimus,utsil 
estin  regnohoc,  donante  Deo,  Ecclesia  una.sid 
et  in  talibus  eademomnium  sententia  et  aclioH 
divisa.  Sententiaenonpraejudicamussaniori.qui  < 
sempercupimuspotiorasectari.  Valerevosoptats 
in  Domino,  frater  in  Christo  charrissime. 
EPISTOLACCLI. 

AD  EUMDEM. 

Venerabili  fratri  et  amico  Rogero  Wigornio1 
Dei  gratia  episcopo,  frater  Gilbertus  Londonie- 
Ecclesiae  minister,  salutem  et  aflectus  intimi  <:• 

ctionem.  . 

Dilectus  filius  noster,  lator  praesentiura  Wi 
mus  de  Northal,  quadam  magna  se  asserit  spe  » 
pensum  ad  vos,  quam  de  promissione  vestrael- 
ralitatis  et  gratiae  dudum  concepit.  Verbum  nam  '< 


937 


EPISTOL^l.  —  AN.  1161-89. 


938 


nec  irritum  debet    nec  vacuum  reputare,  quod  A  stinuisse  meministis  ?  Nunquid  mediatoris  nostri, 

ima  mentitoris  vestri  id  de  me  persuadere  potuit 
oratio,  ut  aut  vestri  quod  juris  est  occupem,  aut 
occupanti  velim,  quod  absit !  ullatenus  assentire  ? 
Non  est  sanctum  de  moribus  amici  tam  cito  per- 
peram  sentire.  Vester  ille  missus  et  procurator 
causae  quam  vestrum  dicitis  adversus  me  et  adver- 
sus  Ecclesiam  meam  pariter  appellavit.  Vos  autem 
eamdem,  ut  scribitis  etscripto  asseritis  appellatio 
nem  prosecuturi,  indultam  nobis  ab  ipso  priusap- 
pellatore  ddationem,  usque  ad  Quasimodo,  vestra 
revocatis  auctoritate,  et  ad  Invocavit  me.  appella- 
tioni  terminum  coarctatis.  Quod  quia  in  gravamen 
et  praejudiciuin  partisnostrae  redundat,  petimus  si 
placet  desistatis.  Si  autem  persistitis,  ne  teneat 
Gratum   habemus,   quod    magister  From'  eam  b  iila  coarctatio   appellationis.  ut   verbo  prius,    ita 


vestrasibi  constat    sponsione  firraatum.  Proinde 

nos  cumipso  et  proipso  vestrae  supplicamusbene- 

volentiae,  quatenus  propositam  promissamque  be- 

'  neficentiam,  data  vobis  a  Domino  opportunitate,et 

suicontemplatione,  et  nostra,  siplacet,  promptius 

1  petitione,  ea  benignitate  corapleatis  in  illo,  ut  et 

'votoejus  et  veritati  vestrae  satisfaciatis,  scientes 

i  quia  quod  dicimus,  veritati  debemus,  quod promit- 

itimus,  fidei.  Valete. 

EPISTOL/Y  CGLII. 

AD    EUMDEM 

Venerabili  fratri  et  amico  R.  Wigorniensis  Dei 
gratiaepiscopo,  frater   G.  Londoniensis  Ecclesiae 
iminister,  salutem  et  dilectionem. 


|apud  vos  gratiara  invenit,  qua  ex  scripto  vestro, 
sed  ex  sua  certius  relatione  cognovimus.  Deside- 
ratis  enim,  sicut  eodem  asseritur  scripto,  per  nos 
jinstruidebeneticio  quodprior  et  canonici  de  Stold- 
Uege  in  eum  contulisse  dicuntur,  quid  illi  scilicet 
jet  quantum  in  nostra  fuerit  assignatum  praesen- 
jtia.  Desideramus  et  nos  suam  in  hominibus  justi- 
tiam  prohominibusabundareinstrumentis,nequa 
possit  unquam  falsitate  subverti.  Verum  nontantus 
circumstrepit  negotiorum  tumultus,  ut  vix  noslra 
possimus  eurarenegotia,nedum  aliena.quaeetloco 
et  tempore  tam  remota  existunt,  ad  eam  quam  exi- 
gitis  distinctionem  recolligere.  Ad  si  testes  non 
ldesunt,quibusplusquam  testimoniis  credit  oportet 


etiam  nunc  scripto  appellavimus,  diem  Ascensionis 
nostraeconstituentes  terminum  appellationis.Apos- 
tolosquoquepostulatisame.Quaeestitarerumconfu- 
sio?  Judicem  agnoscitis,a  quo  petitisapostolos,  sed 
adversariumeligitis,inquemlibelloseditisappe]atio- 
nis.Nosseautemdebueratprudentiavestra,neminem 
sibiin  testamento  neque  in  apostolis,  neque  in  pu- 
blicis  instrumentis  scnbere  debere:nemoenim  sibi 
judex.auttestis,  autpublicapotestsibiessepersona. 
Petitisetiamut  prodebitoofficii  mei  memoratae  ca- 
pellae  statum  reforraem.  Inquo  mepriusinstrui  ne- 
cesse  est,  an  judicis  officium  in  eo  debeam  exercere 
negotio,  quod  jam  perappellationema  mea  peni- 
tus  est  jurisdictione  exemptum,  praesertim  cum 


Jsipnoretcanonici,  de  quorum  facto  agri  benefi-  c  me  super  hoc  tanquam  adversarium  provocatis, 
icium  non  revocant,  si  caetera  causae  necessaria 
kiomi  succurrunt  et  suffragantur,  utquid  nostra  re- 
'quiritur  attestatio,  utquidad  supervacua  sudatur  ? 
Rogamus  igitur  ne  sit  scrupulosa  adversus  eum 
'conscientia  vestra,  eo  quod  nostrum  non  reportat 
jtestimonium,  quia  si  forte  factum  tenemus,  non 
•tamen  ipsas  facti  circumstantias,  qui  scripturae 
forma  requireret,  ad  memoriam  revocamus.  De 
caetero,  dictum  nostrumdilectioni  vestrae  commen- 
damus,  ut  quem  sui  merito  in  notitiam  admisistis, 
>et  gratiam  nostra,  si  placet,  petitione  commenda- 
tum  habeatis.  et  sua  illi  jura  per  vestram  integre 
iustitiam  conservetis,  ut  et  ipsum  vestris  exinde 
devotum  obsequiis,  et  nos  vobis  pro  ipso  amplioris 
gratiae  debitores  efficiatis.  Valete. 
EPISTOLA  CCLIII 


D 


AD  EUMDEM 

Venerabili  fralri  R.  Wigorniensi  Dei  gratia  epis- 
-opo,  frater  G.  Londonieusis  Ecclesiae  minister, 
5alutem. 

Insperatas  quidem  et  plenas  ingratitudine  gra- 
ias,  vestrae  mihi  litterae  retulerunt,  quassuperca- 
>ellaSanctiMichaelis,permanusimprobissimi  por- 
Horis  novissime  suscepi.  Quid  namque  merui  ut 
ulversus  me  vestra  debeatfraternitas  excandescere 


quem  nihilominus  ut  judiceminterpellatis.Denique 
supplicat  vobis  Londoniensis  Ecclesia,  supplicamus 
et  nos  pariter,  ut  non  tanti  sitapud  vos  mentientis 
improbitas,  utscissuram  internos  fraterna  charitas 
patiatur.  Certum  namque  teneatis,  quod  sicut  non 
possumus  nec  volumus  vestro  in  aliquo  juri  dero- 
gare.  In  quo  si  nostro  creditis  testimonio,  veri- 
tati  credite,  quae  certius  inquisita,  vobis  attestabi- 
tur.  Si  vero  contentiosum  funem  trahere  necesse 
est,  dicimus  quod  olim  Hannibal  dixisse  Jegitur  : 
«  Suscipio,  inquit  Hannibal,  pacem  peto.  Ex  quo  si 
insolescis,  utrinque  ferrum,  utrinque  corpora  hu- 
mana  erunt  ».  Valere  vos  optamus  in  Domino,  fra- 
ter  charissime. 

EPISTOLA   CCLIV 

AD  PRIOREM  ET    CONVENTUM  CHARITATIS 

G.  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  venerabili 
fjatri  et  amico  priori  charitatis,  et  toti  conventui, 
salutem  et  sinceiae  dilectionis  affectum. 

Quanta  fratres  in  Christo  dilectissimi,  charitatis 
penitudine  vos  et  vestram  domum  amplectamur, 
nec  verbaexphcant,  nec  operis  argumenta  decla- 
rant.  Si  quid  tamen  vestrum  est  apud  nos,a  nostra 
id  sollicitudine  nonreputamusahenum,  laetavestra 
laetesuscipimus.  Siquid,  quodabsit  !  secusaccidit, 


1  «omeampersonamvestraprorumpatapppellatio      non  id  vobis  tantum  iucubit,quodetnos  non 

u  adhtes  provocer et  ad  labores?  Nunquid  has  mihi      mentisafflictione  pariter  sustinemus.  Vestrae  si  quid 

ertis  gratias,  quia  me  partes  vestras  benigne  su-      vel  eorum  in  quibus  vos  promoveri  certum  est,  pro- 


939 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


motionis   opportunitas,  si  quando  nobis  occurrit,  A  quod  petimus,  pium  tamen  pro  fratre  deside 


non  eam  negligere,  non  eam  nos  otiose  prseterire 
permittit  illa  procul  dubio,qna  vobis  astringimur, 
devotio  charitatis.  Undecum  conventu  fratrum  et 
coepiscoporum  nostrorum.necnon  et  aliorum  reli- 
giosorum  virorum,  qui  ad  expedienda  negocia  ec- 
clesiastica  Cantuariaeconvenerant,  de  electione  ab- 
batis  Eveshamiae  tractaretur,  vestro  quidem  consi- 
lio,licet  alii  quamplures  aliorsum  tenderent.adhoc 
tandem  omniuininclinataestvoluntas.ut  specialem 
filium  Ecclesiae  vestrae,  priorem  Bermundesheye, 
illi  quorum  erat  electio,  eligcrent;  alii  vero,  quo- 
rum  in  hoc  exspectabatur  assensus  unanimiter  as- 
sentirent.  De  quo  licet  morum  merita  et  honesta 
ejus  apud   nos  conversatio  sancte  et  laudabiliter 


nostrum  exaudiatis,et  datis  dimissoriis,  iisqt 
expedit,  liberumet  absolutum  assignetis,  ne 
nostra,  quod  absit!  omnium  repulsa  simplic: 
ipsius  malo  desperationis  confundatis.  Valet 
EPISTOLA  CCLVI. 

AD    EOSDEM 

G.  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  venei 
fratri  et  amico  charissimo  A.  abbati  Cirece 
totique  ejusdem  Ecclesice  capitulo,  salutem; 
tiam  et  benedictionem. 

Estinjunctonobis  officio  Ecclesiae  Dei,  qua 
sius  permissu  aliqua  sui  portione  regendam  s 
pimus,  ad  ejus  honorem  cui  desponsata  est  d 
sollicitudine  providere  compellimur.    Unde 


enuntiarent.in  hoc  nonparum  gavisisumus,nobis  B  vestrae  conversationis  opinio  ipsa  meriti  sanc 


tam  favorabiliterfuisseapplausum.quod  de  vestree 
schola  disciplineeprodeuntem,  tanti  nominis  disci- 
puli  pastoralis  magisterio  culminisdignumdicere- 
mus.  Jam  vota  nostra  concurrunt.  Quodnosproba- 
mus,  dominusnosterrexAngliee  approbat,dominus 
Cantuariensis  idem  sua  auctoritateconfirmat.  Jam 
ad  vos  omniumnostrum  spectat  intentio,  ut  supre- 
mammanumadhibeatis.hujusenimoperisconsum- 
matioavestra  dependet  sententia.  Inde  est  quod 
dilectaenobisfraternitati  vestrapro  desolatajamdiu 
ecclesia  Eveshamiae,  quae  suum  expetitet  exspectat 
electum  preces  atfectuose  porrigimus,  quatenus 
suae  electioni  vestrum  praebentes  assensum,  quem 
sibieligitpastorem  concedatis,  etquodadhonorem 


ad  omnes  longe  lateque  diffusa  est,  insedit  1 
siae  sanctae  Trinitatis  Londoniae,  Domino  ut 
dimus  id  inspirante,  et  Ecclesia  cui  praesid 
assentiente  consilium,  utpriorem  Ecclesiae  vi 
magistrum  videlicet  Osbernum,  cui  ad  docti 
scientia,  et  ad  honestatem  mores  exuberan 
inpriorem  unanimiter  eligerent,  ipsumque  s 
Patrem  et  pastorem  concedit  concorditer  o 
exoptarent.  Quia  verojuvenda  suntetpromo\ 
semperhonesta  consilia,  dilectee  nobis  in  Do 
benevolen'iae  vestrae  affectuose  preces  porrig 
quatenusjam  dictorum  fratrum  desideriis  e 
respondeatis,  et  ipsum  ad  honorem  Dei  et  Ec< 
vestraeab  obedientia  vestra  regulariter  absob 


Dei  et  sanctae   utilitatem  Ecclesiae,  pia  devotione  c  et  Londoniensis  Ecclesiee  de  c.ntero  obediti 

...«-.,■  _„.— ,^;,-.,;c   fi.^tfiKno    arlrlrvmiia   e n>*-  n n  r'A  m  «n Sfi 


inchoavimus,  benigno  favore  mancipetis  effectui. 
Valete. 

EPISTOLA  CCLV 

AD   A.    ABBATEM    ET   CAPIT.    CIRECESTRIjE 

G.  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  venerabilj 
fratri  et  amicoin  Christo  charissimo,  A.  Cirecestriae 
eademgratia  abbati,  et  toti  ejusdem  lociconventui 
salutem  et  sinceram  in  Domino  dilectionem. 

Praesentium  lator  frater  A.jamdudum  recessit  a 
vobis  spiritu  fortasse  non  bono  iustiganle.  Rever- 
titur  autem  nunc.sancto  ut  speramus  Spiritu  revo- 
cante,  pulsa,  ad  ostium  misericordiae  vestrae,  et  in 
subsidium  miserabilis  et  meticulosae  causae  quam 
agit,  nostra  ad  vosfungituradvocatione.ut  gratiam 


praedict's  fratribus  addomus  sua6  curamsusc 
dam  et  agendam  non  interveniente  dilation* 
periculum  infertsaepe  negotiis,  prompte  et 
concedatis,  uttotam  Londoniensis  Ecclesiae 
tudinem  obsequiisamodo  vestrisobnoxiamh 
tis.  Valere  vos  in  Domino  optamus,  charissin 
EPISTOLA    CCLVH. 

AD    STEPH.VNUM    CLUM  ACENSEM  ABBATEM 

Venerabili  dominopatrique  charissimo  Sri 
Cluniacensi  Dei  gratia  abbati,frater  G.  Lond 
sis  Ecclesiae  minister,  salutis  gaudium,  et  si 
potest  apud  se  charitas  officiosa  famulatum 

Exsultavi,charissime,totus  inDominoetspi 
jucunditate  perfusussum,  audiensmatrem  nc 


quam  diffiditex  se,  nostro  queat  interventu  prom-  D  Cluniacensem  Ecclesiam  tandem  respirasse 


ptius  obtinere.  Difficultatem  ordinis  vestri  jamdiu 
expertus  exhorruit,  et  se  tanto  oneri  et  tam  arctis 
observantiisimparemesseagnovit.  Idcircopulsatet 
postuI.'it,  et  ut  pro  ipso  pariter  supplicemus  lacry- 
misno^invitat,et  ad  hocinclinat  uberrimis,utcum 
licentia  vestra  in  obedientia  fratrum  Hospitalis^ 
immunis  possit  et  absolutus  de  caetero  ministrare 
Hoc  ipufratres  Hospitalis  amplius  expetunt  et  exo- 
ptant.qui  nimirum  jam  dictum  fratrem  vestrae  li- 
cetprofessioniineequalem,suistamen  usibus  utilem 
jamolim  expertisunt.  Inquoet  nosquoque,  si  ultra 
locus  est.vobis  supplicamus,  ut  de  fratris  infirmi- 
tate  compassionem  habentes,  et  si  non  sit  sublime 


etin  Patrem  etdominum  te  sibi  quam  provic 
ut  spero,  salubriter  et  feliciter  elegisse.  Te 
custode  commisso  tibi  gregi,  pa'>ula  vitae 
nonpoterunt,  qui  pectus  tuum  Domino,  ut 
cam,  Scripturarum  sanctarum  apothecam  e 
maticam  virtutum  cellubra  a  puero  fere  < 
crasti.Non  ejulabit  clamans  terra  tuo  postte 
doctrinae  flnentis  affluenter  irrigabitur,  et  i 
tutum  frugi  plene  respondeat  in  te  propc 
virtutum  exemplis  incessanter  ad  ea  quae  i 
etsumma  sunt,  provocabitur.  Beatum  colle 
cujus  id  virtutum  debebatur  meritis  ut  a  tr 
tione  malorum  etdolore  tanti  Patris  respirai 


m 


EPISTOLjE.  —  AN.  1164-89. 


latio,  et  procellamquamjamdiusustinuerat,in  au- 
ram  sibi  verteret  boni  Patrisfamilias  circumspecta 
sollicitudo.  Fateor,  in  Christo  charissime,   fateor, 
datum  mihicoelii.usconspectumtuum,et  alloquium 
mihi  non  mediocre  incitamenlum  exstitis*e  virtu- 
tis,  ut  exhoc  beatos  aestimem,qni  tibi  semper  as- 
sistunt,  qui  tecomitantur   assidue,  quibushocvir- 
itutisspeculum  quo  semper  in  meliora  proficiant, 
jhabere  concessum  est.  Annuntiant  de  homine,  ut 
■  Scripturacommemorat,  vultus   ejus,  incessus,  et 
jhabitus,  quae  tui  attendentes  in  te  in  virum  facile 
;  poterunt   transformari    perfectum.    Quae  quidem 
|menti  meae,  etsi  ad  momentum   inspecta,   tamen 
jaltiusinsederunt,  adeo  ut  tui  qu3ndoque  contem- 
platione  in  novum  quemdam  hominem  transiens 
•meipsum  inihi  videarquodammodotransilisse.  Inde 
lest  quod  totis  ulnis  charilatis  amplector  absentem, 
jiuem  praesentem  videre,  et  devotis  et  debitis  ve- 
•lerari  obsequiis  intimeconcupisco.Quia  vero  prar 
mmpluosum  quandoqne  charitas  efficit,    postula" 
ionem  hancfinis  epistolae  continebit,quatenus  fra- 
rem  nostrum  dominum  Thomam,  priorem  Lanto- 
|iae  super  absolutione  sua  pro  qua  plurimum  in- 
>tat,  clementer  exaudiatis,  et  substituto  sibi   fratre 
aostro  Roberto  de   Broi,  ipsum  servitii  et  me  am- 
Jlioris,  si  fieri  potest,  gratiae,  tuae  debitorem  san- 
ititati  constituatis.  Valeat  dominus  meus,  et  Pater 
n  Christo  charissimus. 

EPISTOLA  CCLVIII. 

AD  R.  ARCHIOIACONUM    COLECESTRLE. 

Gilbertcs  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus, 
lilecto  suo  R.  archidiacono  Colecestrensi,salutem 
fratiam  et  benedictionem. 

Directas  a  te  mihi  litterasmultagaudii  alacritate 
uscepi,  inspectas  tamen  paululum,  aegra  procul 
lubio  mente  percurri.  Laeta  mihi  nuntianda  spera- 
>am,  et  ecce  gravem  ingerunt  mihinuntiata  tri- 
titiam.  Doleo  superjuvene  nobillissimo,  qui  pree- 
nature  fati  munus  implevit.  Casum circa  te simiiem 
neluens,quem  morbus,  ut  audio.mobis  jam  pluri- 
>ua  attentavit.  Unde  tibimando.mandansque  prae- 
Hpio,  quatenus  occasione  postposita,  si  statum 
'iononiae  tibi  suspectum  tuaeque  adversum  valetu- 
jini  vel  inmodicosenseris,  ad  salvandamanimam 
uam  ociusexeas  etfugias,  et  tuumad  nosreditum 
aaturare  non  omittas.  Responde  vero  inquibuste 
'mpeditum  noveris,  obliges,  etad  nos  citoveniens 
psum  expedire  et  debitis  exonerare  festines.  Me 
ero  noveris  in  Normannia  adhucmoram  facere, 
<t  tuum  ad  me  reditum  praestolari  pariteret  optare. 
'  ale,  charissime. 

EPISTOLA  CCLIX. 

AD  H.  ABBATEM  SANCTl  EDMUNDl. 

G.  DeigratiaLondoniensis  episcopus.venerabili 
'atrietamico  H.  sancti  Edmundi  abbati  et  con- 
:entui,  salutem. 

Qnae  in  nostra  geruntur  praesentia,  tali  volumus 
rmitate  roborari,  neprudentius  ordinata,  aliqua 
'ahgnantium  perversitate  possint  convelli.  Unde 


942 


B 


A  vestrae  innotescimus  universitati,  nos  sub  multo- 
rum  praesentia  Reginaldo  clerico  deCotona  instru- 
mentum  authenticum  exposuisse,  quo  inter  vos 
pactio  super  ecclesia  de  Cotona  continetur  inserta. 
Requirentes  igitur  coram  omnibus  ab  eodem  R.si 
quae  scripla  fuerant omnibus  prasbuisset assensum, 
accepimus  ab  ejusresponso,  secunduminstrumenti 
tenorem  sibi  omnia  complacuisse.Et  ad  cautelam 

abundantemjusjurandumtactissacrosanctisEvan- 
geliis,  eodem  H.  petente,  suscepimus,  quod  bona 
fide  secundum  quod  convenerat  et  scripto  fuerat 
insertum,  inviolabiliter  observaret.  Ne  hoc  igitur 
tam  solemniter  actumin  dubiumrevocetur  inpos- 
terum,  pnesentis  scripti  altestatione  et  sigilli  no- 
stri  appositione  communimus.  His  testibus. 
EPISTOLA  CCLX. 

AD  H.  ABBATEM  GLOCESTRljE. 

Gilbertus  Dei  gratia  Londoniensisepiscopus,  ve- 
nerabiJi  fratri  et  amico  suo  charissimo  H.  eadem 
gratia  abbati  Glocestriae,  salutem  et  debitum  fra- 
ternae  charitatis  obsequium. 

Decessum   chari  nostri  magistri   Walteri,  sine 

lacrymisadmemoriam  non  revocamus.Habemusin 

ejus  occasu,  quodcommuniter  doleamus,qui  con- 

muniter  clericum  etamicum  tidelissimum.manum 

in  nos  aggravanteDomino,in  ipso  flore  gratissimae 

suae  juventutisamisimus.  Quae  verobonacum  ipso 

nobis  sublata  sint,  quot  sancta  subtracta  solatia, 

experiri  quidem  possumus,  paucis  explicare  non 

valemus.Ipsivestra,  quaesumus,  etfratrum  nostro- 

c  rum  sancta  suffragetur  oratio,  quatenus  sublatum 

nobis,suorum  velit  Dominusadmittit  collegio.Ipse 

vero  in  extremis  agens,  superstitem  frat?-em  suum 

unicum,  praesenlium  hunc  latorem  Wigodum.per 

nos  vestrae  commendarebenevolentiae  supplicavit. 

Unde  dilectae  nobis  in  Domino  benignitati  vestrae 

preces  affectuose  porrigimus,  quatenus  amoreDei 

nostraeque  petitionis  obtentu,  et  amici  in  extrema 

voluntate  supplicantisintuitu,ipsum  in  proteetione 

vestra  suscipiatis,   nec  status  sui   conditionem  in 

aliquo  aggravari  permittatis.Sed  quod  ad  praesens 

concurritdamnum,vestraesibisuppleatmisericordia3 
etcharitatis  augmentum.  Valere  vos  optamus  in 
Domino,  charissime. 

EPISTOLA  CCLXl. 

AD  MATHJKUM  GLOCESTRENS.  ARCH1DIXC0NUM 

Matth^o  Glocestrensi  archidiacono,  salutem. 

Haec  quaestioest  quam  formatis,cuiut  repondea- 
tur  exigitis.  An  mulierem,  de  qua  agitur,  ad  ju- 
ramentum,  ut  sibijudicatumest,  debeatis  admit- 
tere,  an  laminam  candentis  ferri  subeat.prout  viro 
sibi  mortem  minitanle  spopondit,  oporteat  vos  de 
jure  permittere.  Et  casus  quidem  varii  frequenter 
emergunt,et  mulier  in  operequandoque  deprehen- 
ditur.non  deprehensaquoquequandoque  suspecta 
tamen  rea  postulatur.Deprehensamlex  Moysilapi- 
dabat  (Levit.  xx),suspectam  lex  zelotypiae  exami- 
nabat  (Num.  v).  Aquas  enim  amarissimas  in  quas 
sacerdos  maledicta  congesserat  suspecta  muiier 


D 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


943 

hauriebat.qucBqnideminnocentem  non  laedebant,  A 
etreamscelerisillico  dirumpebant.  Adulterum  et 
adulteram  lex  principuinpuniebat.et  miserismor- 
talibus  quorum  in  lubrico  status  est,   pujna  multi- 
pliciter  immiuebat.  GratiasDominoJesuquicuncta 
novando  mulavit  in  melius,etaquis  Maramlignum 
crucisadmiscendo,  duralegisetamara  temperavit, 
hic  deprebensam  et  reara  sceleris  adductam  ad  se 
liberavit,  et  duros  legislapides  illos  commutavit. 
De  quibus  dictum  e.st :  Quoniam  placuerunt  servis 
tuislapidesejus(Psal.  ci).  Nostri  namque    lapides 
hi  sunt,  increpatio,  correptio,  peccatoris  ad  lacry- 
mas,  ad  gemitus,adconfe.ssionemetsatisfactionem 
multimodamprovooatio.Quibusbenelapidaturadul- 
tera  cum  peccato  moritur,  et  illo   intus  vivificante 
qui  ait :  Nec  ego  te  condemnabo,  vade   et   amplius  b 
noli  peccare.   (Joan.  vm).  A  morte  animae  quam 
incurrerat  in  novitatem  vitae  suscitatur.  Quo  nimi- 
rum  modo  cum  uxorem  suam  vir    bonus  lapidan 
conspicit,  debet  ipse  morienti   commori,  lugenti 
collacryrnari,  largiri   sua  ut  ad  manum  poenitens 
habeat  quo  peccatum  redimendonecessitatempa- 
tienti  subveniat,  ut  duo  non  tantura  in  carne  una, 
sed  et  in  uno  spiritu  inveniantur.Quodsi  suspecta 
solum  est,  ut  suspicio  perimatur,  ut  pax  viro  con- 
cilietur,taxatum  juramentum  sufticiet,  cum  omnis 
controversiaefinemjurainentumPaulusessecomme- 
morat  (Hebr.  vi).  Nam  si  quid  coacta  spopondit, 
absit  ut  boc  judex  ecclesiasticus   admittat,    quod 
saeculijudices  reprobare  non  ignorat.  Nam    quod 
vi  metusvecausa  factum  veldictumest.ratum  non  c 
habet,  et  juxta  papam  Alexandrum,  si  quid  ab  ali- 
quo  per  vim,  per  metum,  aut  fraudem  extortum 
est,  ad  nullum  ejus  praejudicium  vel  documentum 
valet.  Valete. 

EPISTOLA  CCLXII. 


944 


AD  WILLELMUM  ABBATEM  HADINGENSEM. 

G.  Dei  gratiaLondoniensisepiscopus,  venerabili 
fratri  et  amico  W.  eadem  gratia  abbati  Radingensi, 
salutem  et  dilectionem. 

Gratiasago  benevolentiaevestraequae  nonsolum 
mihiprospicere,  etmeisnondesistitutilitatibus  ex- 
cubare,  verum  super  his  quae  maligne  fabricantur 
adversum  me,  fraterna  me  charitate  praemonere 
curavitetpreemunire.Remediumvero,  quod  adver-  Q 
sus  extraordinariaquaelibet  gravamina  unicum  om- 
nibus  sacri  suggerunt  canones,  adversus  emissas 
jam  ut  dicitur  vocationes,  adversus  propositasdo- 
mini  Cantuariensis  insidias.appellationis  subsidium 
publice  jam  proposui.  Et  ne  quid  circa  personara 
meam  autpossessionemmeam,  nequid  circaordi- 
nem  authonorem  meum  praejudicii  fiat,  invocata 
aucloritate  sedisapostolicae  mecommunirecuravi, 
de  divinaquidem  gratia  etde  clementia  sanctaeRo- 
manfe  Ecclesiaepenitus  confidens,  quod  siquidsu- 
per  haec  enormiter  in  nos  actum  fuerit,  illi  potius 
ad confusionem  quam  nobis  ad pcenam redundabit. 
Valete. 


EPISTOLA  CCLXIII. 

AD  EUMDEM. 

G.  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  venerabili 
fratri  et  amico  Willelmo  eadem  gratia  abbati  Ra- 
dingensi,  salutem  et  sincerae  dilectionis  affec- 
tum. 

Suscepimus  litteras  dilectionis  vestrae,  quae  nos 
tanto  veriusgaudio  perfuderunt,  quanto  de  statuet 
salute  vestra,nostrae  certius  sollicitudini  responde- 
vunt.  Prodiga  naraque  verborum  fama,  quae  ve- 
strum  ad  nos  nuntium  praevolarat,de  profectione  ve- 
stra,  de  statione  in  littore,de  procella,depericulis, 
multa  varieinconstanterque  nuntiabat.  Unde  pes- 
simus  in  dubiis  augur  timor  anxie  distrahebat  nos 
scientes  quidem  et  expertos  toties,  quod  navigatio 
saepe  periculosa  est  semper  aut  incerta.  Nunc  au- 
tem  acceptonuntio  salutis  et  incolumitatis  vestrae, 
pro  vobis  divinae  gratiaegratias  referimus.quaevos 
in  tantis  periculis  periclitari  non  permisit.  Ve- 
trum  aulem  colloquium  summopere  desideramus, 
sed  ante  diem  adventus  vobis  occurrere,  nos  ad 
illud  trahente  necessitate,  noa  valemus.  Tunc  vcro 
Londouiisesse  disponimus  ,et  si  usque  Fuleham 
procedere  fuerit  opportunum  et  placitum,  nobisid 
recurrente  nuntio  quam  citius  significari  postu- 
lamus.Valerevosoptamus  inDomino,  charissime, 
EPISTOLA  CCLXIX. 

AD   ABBMEM   RIEVALLENSEM. 

Dominus  Londoniensis  abbati  Rievallensi. 

Quantovestradomusquevestraefamapraedicatui 
hilarior,tantomagisvobisobservandumest,utquoc 
communishabetopinio,  nullius  fratrum  vestrorurr 
consilio  denigretur  aut  facto.  Conqueruntur  pluri 
mum  filii  Rricthrneri  de  Tantuna,dudum  fratris  e 
benefactorisvestri,quodsummammagnampecunia 
patrisuodebitam,sibisuperhocjam  saepe  requisit 
reddere  contradictis,  nec  patris  sui  meritis  juxfc 
quodvestramdeceretreligionem.opererespondetis 

Qui  superhoca  domino  rege  jamdiuhtterasadvo 
expetiissent,nisiobvestramdomusquevestraereve- 
rentiam,  nostra  eos  sollicitud)  retardasset.  Und< 
benevolentiae  vestrae  preces  affectuose  porrigiraus 
quatenus  amore  justitiae  nostraeque  petitionis  in 
tuitu.eis  aut  quod  postulant  juste  solvatis,  aut  s 
repetunt  indebitum,  hoc  in  jure  declarare,  molest 

ne  feratis. 

EPISTOLA  CCLXV. 

AD  F.    SALMURENSEM    ABBATEM. 

G.  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,venerabi 
domino  fratrique  charissimo  F.  Salmurensi  eadet 
gratia  abbati.salutem  et  sincerae  charitatis  affectun 

Vestra,fratercharissime,multaanimibenignital 

salutamusauspicia,optantes  laudabile  illudvestr 
promotionis  initium,  felici  semper  cursu  dirigi  e 
Dominomanummisericorditerapponente.beatotai 

dem  fine  compleri,  Gratulamur  equidem  et  pler 
mentisjucunditateperfundimur,attendentesmanu 

Domini  multa  glonadeducentem  vos  et  abonis^ 
meliora  continuo  pertrahentem.Haec  enimest,  qu 


145 


EPISTOUB.  —  AN.  1161-89. 


946 


'os  a  mundi  hujus  avulsit  illecebris,  quae  vos  per 
fradus  virtutumdeducens,  sobrie  ab  humili  quem 
legeratis  loco,  suis  utens  verbis  quis  humiles  ut 
uperius  ascendant  affari  consuevit,  ad  pastorale 
andemjam  culmen.multabonorum  conniventia  et 
mamini  fratrum  vestrorum,  ut  audimus,  electione 
ublimavit.  In  quo  praevenienti  gratiae  gratias  red- 
limus,subsequenti,preces  porrigimus,utin  sublimi 
)Ositus,inDomoDomini,tanquamvirtutisspeculum 
luceatis,et  virtutis  iter  hoc  honeste  conversando, 
irtutis  amatoribus,  ut  dux  ad  vitam  vere  praevius, 
istendatis.  Agit  hoc  ille  qui  suos  quo  levat  altius 
ignitate,  eo  firmatet  fundat  solidiushumiJitate,et 
dperfectum  adduciteaquae  peripsiusSpiritum  ad 
mnesdiffunditur  charitate.Liberetinhuncmodum 
'aternitativestraeplurasuggerere,sed  confisi  deea, 
uae  vos  intus  adplenum  edocet  unctione,  illi  vela 
estracommittimus,quem  suos  ad  portum  perducere 
navigata  mundi  huj  us  tempestate,suavi  sancti  Spi- 
itus  aura  simus  mentium  feliciter  implente,   certa 
eritale  cognovimus.  Ad  illumstyIumvertimus,pro 
uo  vobis  ad  praesens  scribendi  necessitatera  susce- 
imus.  Tria  in  petitione  proponimus,  in  quibus  a 
^renitate  vestra  exaudiri,  totomentis  affectu.tanta 
limne  pulsantis  instantiapostulamus,  tres  pro  tri- 
us  ad  praesens  quasi  legatione  fungimur.  Hi  sunt 
lectus  filius  noster  BaderumdeMunemne..Eccle- 
ae  vestrae  benefactor,  et  amicus  noster  in  Ghristo 
iarissimus,Robertus[deCastronovo]deCasteillun- 
:co,  amicus  vesterhumilisetdevotus.  Lugetenim 
aderum  pristina  parentum  suorum,  et  sua  post- 
lodum  erga  Ecclesiam  beneficia  in  irritum  adeo 
svocari,  ut  a  corde  non  solum  quasimortuusocci- 
arit,  sed  et    iram   vestram  nullis  suis,  ut  sperat 
eritis,  undetotus  turbaturincurrerit.Si  quidvult, 
isilludnolle  conqueritur;  si  quid   postulat,  vos 
/ertere  faciem  erubescit.Mallet  cum  domo  vestra 
uicitias  non  iniisse,  quammultisacquisitasmeri- 
i  taliter  amisisse.Unde  si  quid  est,  quod  serenita- 
m  vestram  adversus  ipsum  obnubilet,donari  nobis 
mc  veniara,  et  nubilum  hocflante  sanctiSpiritus 
ira,  prorsus  evacuari,postulamus,  et  id  plenam 
ratiam  magnum  vestraedomus  amicumsuscipiet 
landis  et  honestis  responsionibus  foveri  postula- 
us.mandamus  atque  praecipimus.Expedit  enim  Ec- 
esioe  vestrae  non..quemqueabejusalienarigratia 
jijusliberalitas  eidemampla  contulerit  beneficia. 
jriorem  nostrum  virtutum  meritis  in  publicis  jam 
utione  domus  vestra  ad  nos  non intercedente dila- 
>ne  remittit,  rogans  et  nobis  utamico,  dequoper 
nnia  bene.  Hinc  ad  fratrem  charissimum  Rober- 
m  de  Castro  novo  nostrae  cursus  orationis  illabi- 
r.  Cujusdumreminiscimur.animo  in  diversa  dis- 
ihiinur.  Nam  siamicusest,  ejusa  nobis  elongari 
rasentiam  tantopere  cur  optamus?  Sed  amicum 
Jagis  absentem  vivere  quam  praesentem  mori  op- 
ndumest.Subarctophylace,subarcto,sub  axe  bo- 
ali,  cuncta  sibi  infesta  sunt.  Aer  frigidus,a3terna 
icies,  aqua  inutilis  et  coctione  potabilis,   febri, 


A  qua  fatigaturassidue,  plenampraestant  causam  at- 
que  materiam.Indeest,  quodddectae  nobisbeni^ni- 
tati  vestrae  preces  porrigimus,  ut  eum  quasi 
postliminio  reversum,  cum  gratiasuscipiatis,  et  ne 
jugo  pressusobedientiae  tristiusingemiscendo  defi- 
ciat,  vobis  commanentera,  suis  stelliusetoriginem 
piis  hausit  aere  frui  permittatis.  Confidenter  in 
amici  castra  migraviraus,  et  si  multa,  tamen  ut 
credimus  inoffensa  vestripostulantes.Inquibusnos 
exaudiens,gratiavestra,nonantiquasolum  familia- 
ritate,  sed  et  beneficio  recenti,  nostra  sibi  secure 
vendicabitservitia.lncolumitatemvestrametsucces- 
sus  conservet  Dominus. 

EPISTOLA  CCLXVI. 

AD  LAURENTIUM  ABBATEM  WESTMONASTERlENSEM. 

B  G.  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus.venerabili 
fratri  et  amico  L.  Westmonasteriensieadem  gratia 
abbati,  et  dilecto  sibi  in  Domino  ejusdem  Ecclesiae 
conventui,bene  semper  sapere,et  intelligere  ac  no- 
vissima  providere. 

Quorumdam  ,fratres,relatione  didici,quod  prius- 
quam  majori  communicetur  audientiae  ad  vestram 
per  me  referri  notitiam  tam  utile  quam  humile  re- 
putavi.  Inter  ecclesiam  beati  Pauli  et  nos  novae 
litis  est,  ut  dicitur,  accensascintillula,  quae  si  non 
exstincta  citius  inflammaseruperit,in  partisutrius- 
que  dispendium  sese  procul  dubio  dilatabit.  Solent 
enim  causae  modicae  dissensionis  gravissimae  fomitem 
ministrare,  quae  nisi  in  ipsis  reprimantur  initiis, 
studiopartiumtractuquetemporis  adeo  saepius    in- 

£  valescunt,  ut  post  sumptusplurimos  et  labores  im- 
mensos  admodum    sit  diflicile  diffidentes  sibi  diu 
partes  in  pacispristinaeserenitatem  aliquatenusre- 
vocare.  Unde  quia  rerum  meriti  solet  exitusinspe- 
ctioprudens,dilectam  mihiin  Dominofraternitatem 
vestram  porrecta  prece  convenio,  paterna  quoque 
charitate  consilium  do,ne  ad  versus  matrem  et  fratres 
occasionem  quaeratis  discordiae,ne  a  suae  matris  am- 
plexibusfiliamstudeatisavellere,  sedsolitam  debi- 
tamque  sibi  reverentiam  exhibendo,paucitatem  hanc 
dierum  nobiscum  velitis  in  pace  et  charitatis  uni- 
tate  transigere,  sanctaquadamanimi  nobilitatede- 
dignantes,  ob  quaestum  modicum  et  ignobilem  a 
bono  pacis,  quod  inter  commissas  nobis  Ecclesias 
perseveravit  hactenus,inconsiderataquadamanimi 
praesumptione  resilire.  Ecclesiam   quippe  Sanctae 
Margaretae,superquarecenshsec  est  orla  dissensio, 
a  primis  suis  fundamentis  usque  ad   dies  hos  epi- 
scopis  Londoniensibus  eteorumarchidiaconissine 
contradictioneetreclamationefuissesubjectamcon- 
sonum  totius  undique  vicinae  testimonium  clamat, 
et  hanc   meo  quoque  tempore  R,  archidiacono  de- 
bitum  etconsuetum cathedraticum exsolvisse in illis 
fere  partibus  nullus  ignorat.Si  itaquematri  vestrae 
annuos  xu  subtraxeritis,  in  modico  grave  sibi  de- 
decus  inferetis,  et  emolumentum  communi  mense 
certepermodictirainsummamodicaoouferetis.  Uti- 
libus  igitur  acquiescendo  monitis.meum  sustinete, 
si  placet,  hac  vice   consilium,   ut   appellationibus 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


- 


947 

hinc  inde  remissis.laxatissiquaedataesuntinquem-  A  tatem  vestram  censervet  in  longa   tempora  Deus, 

cunquesententiis,  memoratos  ja.n  nummosarchi-      in  Chnsto  d.lecte idoin.oe 

ADEl'MDEM. 

Domino  suo  charissimo  illustri  AnglorumregiH. 
frater  G.  Londoniensis  Ecclesiae  minister  salutem 
et  debitum  devotae  fidelitatis  obsequium. 

Vestram,  domine,credimus  excellentiam  non  la- 
tere,  qualiter  inme  et  quosdamalios  fidelesvestro-, 
manum  suam  dominusCantuariensisaggravaverit, 
etquoad  potuit,gladium  in  nosspiritualeminjuris 
publici  laesionem  dextera  iniquitatis  intorserit.  Ca- 
nonnamquenotissimushicest,  ut  nemopraeproperc 
vel  praepostere,  id  est  non  commonitus  nequecon 
victus  judicetur,  nec  episcopus  omninoquemquan 


diacono  solvi  permittatis,  et  in  eo  statu  quo  in 
discessu  meo  fuerant  stare  cuncta  permittatis,  nec 
ob  leve  compendium  a  matris  vestrae  gratia  rece- 
dendo  dulce  reputetisetsapidum.quod  in  ejus  in- 
juriam  vestra  sibi  fueritusuipatione  detentum.  Sic 
inter  nos  gratiam  conciliare  poleritis,  sic  ad  obse- 
quium  me  vestrum  promptum  et  paratum  habebitis, 
sic  ob  depressionem  meam  vos  ad  Ecclesiae  mihi 
commissaedcpressionemniinimeprosiluisseipsave- 
stri  operis  evidentia  luce  clarius  ostendetis. Sufficit 
diei  malitia  sua  (Math.,  vi).  Satis  oneratus  sum 
eaquaeme  premit  injuria-Si  dolori  dolorem  inju- 
riae  injuriam  addideritis,  vos  meo  parum  compati 


riae  lojunaai  auuiuemis,  >us  mcu  pu.»u.*.  ^^t .. 

infortunionullidubiumrelinquetis.In  quantumpos-  B  excommunicet,    donec  causa  probetur,  super  qui 

...  .       • «:_  ,./.,,.■  ii.ii.uiilnn      ITnrlo  pnm    n    inrp   PTfirhitaVP.rit.  d< 


sumus  nobis  decem  non  possumus,  et  si  cceptis 
stare  contenditis,  omnes  nos  et  nostros  ad  propul- 
sandam  pro  viribus  injuriaro  fortiterexacuetis.Va- 
lere  vos  et  nobis  in  tribulatione  parcere  desidera- 
mus  charissimi. 

EPISTOLA  CCLXVII. 

AD  HENR.CUM  REGEM. 

Domino  suo  charissimo  illustri  Anglorum  regi 
H.,  frater  G.  Londoniensis  Ecclesiae  minister,salu- 
tem  quae  nunc  est,  et  quam  speramus  a  Domino. 

Vestranos,  domine,  fovente  praesentia,  omnis  a 
nobis  alle  conquievitinjuria.In  abcessu  verovestro 
pacis  nostrae  detrimentum  illatis  illico  experituri 
sumus.  Novit  enim  excellentia  vestra,  quod  cum 
Herefordiensiadhucdeserviremus  Ecclesiae.essarta  G 
quaedam  Malverniae  ad  coronam  vestram  pertinentia 
nobis  munificentiaregia  el  liberalitate  sola  conces- 
sistis.  Illa  vero  quatuor  servientibus  nostris.qui  in 
ipsius  Ecclesiae  negotiisnobiscumfideliteraliquan- 
diu  laboraverant,tenui  quidem  servitii  suiremune- 
ratione  donavimus,et  vestrumin  hoc  assensum  et 
confirmationem  a  gratia  vestra  impetravimus.  Vene- 
rabilis  vero  frater  noster  dominus  Herefordiensis 
episcopus,  post  vestrum  statim  transitum,  ipsos 
eisdempossessiunculis  expulit,  et  requisitus  super 
hoc,  nec  chartae  vestrae  reverentia,  nec  prece  nostra 
motus  in  aliqua,  in  omnibus  sese  nobisioexorabi- 
lem  exhibuit.  Inde  esl  quod  ad  nota  praesidia  cle- 
mentiae  vestrae  recurrentes,humili[vobis]supplica 


reus  impetitur.  Unde  ctim  a  jure  exorbitaverit,  d< 
Domino  confidimus,  ut  in  nos  vibrando  gladiun 
aerem  potius  verberaverit,  quam  aut  corpore  au 
anima  spirituale  nobis  vulnus  inflixerit.Ictus  enin 
ejusaddominumpapamappellandopraevenimus,e 
in  initioQuadragesimaefactaappellatio,sententian 
die  Palmarumlatam  plene  viribusevacuavit.Sixtu 
euim  papasic  statuit:«  Quoties  episcopusse  a  su 
metropolitano  putaveritpraegravari,  veleum  suspe 
ctumhabuerit,moxRomanamappelletsedem,  aqu 
dum  se  audiri  poposcerit, nullus  eum  excommun 
cet,antequam  causasummi  pontificis  auctoritate  f 
niatur,  quod  si  aliter  praesumptum  fuerit.nihil  eri 
sed  viribus  omnino  carebit.  » 

EPISTOLA  CCLXIX. 

AD  EUMDEM. 

Domino  regi  dominus  Londoniensis,  salutei 
et  amoris  intimam  de  ipsis  cordis  sui  medull 
aflectionem. 

Vestrae,  domine.celsitudini  scriberetardavi,qui 
quae  de  Ecclesiisregnivestrigesta  sunt,vobis  priu 
quampossem  scribere,  pernuntios  justitiae  vestr 
manifestata  fuisse  cognovi.Nunc  autem  scribov< 
sero,  et  ob  Dei  misericodiam  suplex  obsecro  r 
mihi  detrahentibus  acquiescatis,ne  monachisCai 
tuariae  in  his  quae  maligna loquuntur  adversum  m 
fidem  aliquatenus  habeatis.  Aiunt  enim  me  c 
archiepiscopatum  Cantuariensem  ambire.et  obln 
electiones  quas  de  aliis  faciunt,modisomnibusir 


" 


mus  affectu,  quatenus  coUata  nobis  tot  bona,  hac      pedire.  Novit  ipse  qm  Ventas   est  nullum  hon 
•    ,...x .: uuc  wiUoimnmF.iiflt.      vpnim  p.sse.   In  Dromotioae  mea    pnma  Clunia 


etiam,  si  placet,  gratia  cumuletis.WillelmumFolet, 
in  quem  modicam  donationem  contulimus,  etiam 
dictos  servientesnostroshis  quibus  post  transitum 
vestrum  absque  audientia  et  judicio  spoliati  sunt, 
usque  ad  reditum  vestrum  resaisiri  praecipiatis,  et 
cum  inregnum  vestrumgratiavosdivinareduxerit, 
quae  anobis  gesta  sunt  praesentibusnobisaudiatis, 
et  quae  corrigenda  videritis,  regia,  proutplacuerit, 
tequitate  corrigatis.  Summaquamrestituipetimus^ 
non  x  plene  marcarum  est,  cum  sittamenejus 
Ecclesiae.donatione  quidem  vestra,  nostroque  labo- 
re,  lempore  quo  in  ea  ministravimus,centumplene 
marcarum  reditu,  melior  facta  conditio.  Incolumi- 


verum  esse.  In  promotione  mea  prima  Clunia 
prior  quidem  sum  constitutus  in  ordine,  dehii 
prior  abbatis  Villae.  Hinc  abbas  Glocestriae,  pc 
episcopusHerefordiensis.HinctranslatusLondon: 
confidenter  assero,  quodaduullumhorumambi, 
quorum  tamen  unumquodque,permittente  Deo,co 
sequenter  obtinui.In  secretis  itaque  cordismeidi 
Domino  Deo  meo,quod  sufficit  mihi  gratia  sua ;  di 
et  vobis  domino  meo  charissimo,  quod  sufficienf 
mihi  in  his  indultaa  vobisbenignissime  gratiay 
stra.Avertatame  Dominushanccupiditatem.Aver  t 
avobis  Omnipotensassensuminhocpraebendio- 
nimodovoluntatem.Siveroelectiones  suas  aliqi* 


m 


EPISTOLJE.  -  AN.  1161-89. 


tenus  impedivi,  hinc  potestis  advertere.  Primo  de  A 
domino  Bajocensi  actum  est.  Quod  episcopis  regni 
vestn  hcet  grave  videretur,  omnes  tamenopemfe- 
renteDomino,  ad  hoc  induxi,  ut  in  ipsum  assen- 
tirent,  ipsumque  suscipere  parati  essent.  Soli  mo- 
nachi  respuerunt,  quod  vos  praecipue  velle  cogno- 
vennt.  De  Beccensi  postmodum  actum  est.Quodli- 

cetgravisszmumomnibusregniepiscopisvideretur, 
multa  tamen  instantia  et  industria  obtinui,  ut  in 
lpsum  assentiendo  suee  prajjudicarentvoluntati.Ad 
ultimum,  ad  abbatem  de  Geresseio  decursum  est. 
Quod  hcet  et  episcopis  et  omnibus  teme  vestrae 
abbatibus,  omnibusque  regni  vestri  personis  non 
soIumgravevideretur,verumetindignissimum  ego 
tamen,  nepaxEcclesiae  turbaretur,  necquamdesi- 
derabatis,  electioulteriusdifferretur,etsicummulta  B 
ira  et  indignatione  omnium,  tandem  tamen  obtinui 

utsimonachiCantuariaBinelectionispronuntiatione 
episcopis  regni  vestri  vel  modicam  exhibere  voluis- 
sent  reverenliam,  in  ipsum  acquiescerent,  et  ne 
vester  adversuseos  turbareturanimus,  remhocfine 
term.nare  permitterent.  Verum  hi  sibi  omnia  usui- 
pantes,  et  episcopos  omnes  a  consilio  et  electione 
3t  electionis  pronuntiatione  severius  excludentes' 
luod  cum  aliquantula  modestia  agentes  tunc  obtine- 

•epotuerunt,nimiautentesobstinatia,ulteriusdifrer- 
i  compuierunt.  Qua  in  re,  si  placet,  honori  vestro 
>onsuhte,diligenterattendentes  quid  vobis  magis 
xpediat,  an  monachis  totum  ascribere,  qui  vobis 
iec  hommio  tenentur  affectu  nec  fidelitate,  aut  in 
hgenda  maximapersonaregni  vestri,reverentiam  r 
■hquam  episcopis  attribuere,quivobisauthominio 
iutfidehtateobligati,honoremvestruminDeocon- 
ervare  duplicinecessitate  tenentur  obnoxii.Bonum 
stitaques.  placet,  ut  rigorem  monachorum,  quee 
Jtde  hu militate  vestra  concipiunt,  ea  qua  scitis 
odestia  et  sap.entia  temperetis,  et  od  aliquam,  si 
acet  regn.  vestri  personam  ipsorum  consilium 
vocehs,  et  salvo  jure  utriusque  partis,  in  pote- 
umde  primavoceinelectionehabenda,cum  de  eo 
g»  fuerit  opportunum,  electionem  ipsam  per  prio- 

^etahquemepiscoporumsimulautalioquocun- 
ue  modo,  quodDeusvobis  etconsilio  vestroreve- 
^vent,  pronuntiari  faciatis,ut  per  sapientiam  ves- 
am  paohcato  statu  Ecclesiae,  nebulam  quae  ex 
psens.one  hac  regnovestro  adhuc  impendet,  gra- 
am  preestanle  Domino,  prorsus  evacuetis 
EPISTOLA  CCLXX. 

AD  EUMDEM  HENRICCM  REGEM 

Dommo  regi  dominus  Londoniensis,  salutem  et 

votum  debitae  fidelitatis  obsequium. 
!  Vestra^domine, dignos  speramus gratia,  quos  in 
^esiaDexethtteratura  commendat  et  vita.  Inde 

t,  quod  apud  excellentiam  vestramclericumno- 
i  «m  ecclesias  Beati  Pauli  archidiaconum  Radul- 
,  um  deDiceto,  eo  securiuscommendamus,quod 

■^twmaddoctrinametadhonestatemmores 
|Ubeiare  jamdiu  experientia  rerum  certa  cogno- 
*«■■  Accedit  ad  haec  amor  integer  et  affectionis 
Pat*ol.  CXC. 


D 


950 
ejus  erga  vos  plena  devotio,  ut  vos  ulnis  charitatis 

cordecomplectens,  honori  vestrogloric-eque  congra- 
tulans,  feJices  vobis  in  domino  successus  semper 
esoptet,  et  sibi  commissos  ut  a  summo  rege  vobis 
id  impetrent  cum  se  praestat  opportunilas,  indesi- 
nenter  admoneat.  Quem  in  oborta  sibi  necessitate 

recurrentemadvos,nilqueniSiquodjuridebeturet 
«quitati  postulantem,  cordis  intimo  supplicamus 
affectu,quatenus  ob  Dei  reverentiam  nostraaque  pe- 
titiomset  honestatis  ejus,  et  exhibitae  vobis  et  sem- 
per  eabendas  fidelitatis  intuitu,  clementer  exau- 
diatis ,  etut  prabendee  suas  portio  quam  sibi  et 
apos  tohca  et  regia  vestra  conceditetconfirmatau- 
ctontas,  ipsi  in  integrum  restituatur,  juxta  datam 
vobis  a  Domino  sapientiam,  tam  juste  quam  mise- 
ncorditer  efficiatis. 

EPISTOLA    CCLXXI. 

AD  EUMDEM. 

Domino  suo  charissimo  illustri  Anglorum  regi 
Hkuuco,  frater  G.lbertus  Londoniensis  EccleshL 
mmister,  pedibus  sanctis  conculcato  Satan,  in 
Chnsto  tnumphare  fehciter. 

Mandatum  domini  papae,  domine,  nuper  accepi- 
mus  quosnobis  injungitur  ut  censumbeati  Petri  a 
fratribus  etcoepiscopis  nostris  suscipiamus,  et  per 
nuntmsquodirexitadnos,  ipsicito  transmittamus. 
»Z  t ^f  Vestratotumpendet  misericordia,nec 
potest  effectu  compleri  nisi  per  vos,  vestrae  id  noti- 
ficamus  excellentiae,  ut  vestris  si  placet  justitiariis 
super  hoc  scribatis,  et  quod  vestra  voluntati  pla- 
cuerit,  id  fieri  praecipiatis.  Optamus  autem  ut  cor 
vestrum  divinitas  sanctapossideatet  actus  vestros 
omnes  sic  disponatet  dirigat,  utnec  inDeum  offen- 

datis,necadversumvosautregnumvestrumdomino 
papfe,quemvo3Plurimumdilexissenovimus,justam 
querelce  causam  et  materiam  praebeatis.  De  caetero 
dies  instat,quem  aPpellationi  addominumPaPam 
factepraefiximus  :dequa  prosequenda  necesseest 
nobis,  ut  voluntatem  vestram  et  consilium  amodo 

certiusagnoscamus.Nam.cumminuslaBdantjacula 
qu*praevidentur,timeudumnobis  estne,si  admo- 
mentum  temporis  omniareserventur,  singula  auo 
praescita  minus  et  minus  praetracta  fuerint,  eo  mi- 
nus  commode  quam  exigatexpediantur.  lnscribat 
cord.  vestro  digitus  Dei  quid  fieri  expediat  et  nos 
manusejusubique  protegat  atque  custodiat,  do- 
mino  m  Christo  dilectissime. 

EPISTOLA   CCLXXII 

AD  EUMDEM,  DE  CENSU  SANCTl  PETRl 

Censum,  doniine,  beati  Petri  suscepimus,  excep- 
tisquadragintaduabus  libris  quasde  Lincolniensi 
episcopatu  et centum  solidos  quos  de  Eliensi  episco- 

patunondumhabuimus.Nuntiosverodominipapa? 
octo  scihcetmercatores  FlandriaB,  qui  sibi  ter  cen- 

tum  marcasargentiRomaemutuopra^stiterunt  spe- 
rantes  se  summam  eamdem  de  manu  misericor- 
dm  vestrm  suscepturos.  apud  rios  jamdiu  detinui- 
mus,sperantes  asublimitatevestra  verbum  aliquod 
audire  per  decanumde  Walthamquodet  dominum 

ol 


931  GILBERTI  FOLtOT 

papam  et  nuntios  ejus  possit  exh.larare.  Quod  quia  A 
nondmn  actumest,ipsos  ulteriusdetinere  nonpos- 
sumus.  Sed  quod  revertuntur  inanes,  posse  causse 
vestree  plurimum  obesse  pertimescimus.  Qua  inre 
discretio  vestra  providebit  utiliter  quid  expediat  : 
quid  honorem  vestrum  deceat;  quid  animae  vestree 
saluti  proficiat.  Fideles  vero  vestri,  qui  penes  vos 
sunt,  qui  vices  vestras  per  omnia  prosperan  desi- 
derant,  vellent  vestrum  in  reista  mutari  consihum, 
ut  riomino  papee  reddendo  suum  ipsum  ad  negotia 
vestranon  adversarium,  sed  per  omniabenevolum 
haberetis  et  obnoxium.  Illuminet  Dominus  vultum 
suum  super  vos  et  vestrasemper  negotiabonofine 
concludat,  in  Christo  domine  dilectissime. 
EPISTOLA  CCLXXIIl. 

AD  EUMDEM.  B 

HENRicoregi  Angliae  Gilbertus  Londoniensis  epi- 
scopus,  pise  salutatioms  affectum  et  fideliter  obse- 
quentis  officium. 

Yenerabilem  fratremnostrum  dominumSaresbe- 
riensem  episcopum  vestree,  domine,  sublimitatidi- 
gne  duximus  commendandum.  Quera  vobis  utique 
fidelem  novimus,  et  charitatenon  fictavestrosper 
omnia  desiderare  successus,  indubitanter  agnovi- 
mus.  Unde  majestati  regiae   honori  procul  dubio 
cedet  et  gloriee,  ut  in  ipsum  clementer  respiciatis, 
et  regiaepietatis  oculosin  ipsumattentiushabeatis. 
Fidelem  quippe  clericum  vestrum  transmittet  ad 
vos,  ut  quam  pie  dominus  CantuarieUsis  sit  circa 
ipsum  sollicitus,  et  verbis  ejus  etscriptis,qu&sprae 
manibushabet,agnoscatis.Onus  siquidem  suspen-  c 
sionis  adpreesens  sustinet,  et  jamcitatus.justesive 
injuste,  excommunicationissententiam,utexscrip- 
tis  perpendimus,  etretroactismanifesteconjicimus, 
nisi  per  vos  in  proximo  non  evadet.  Quam  si  con- 
tigerit  inipsumdari,  erit  utique  sibi  dedecori,  et 
omnibus  regni  vestri  personis  concussioni  panter 
et  timori.  Quem  si  vestra  benignitas  evocaretadse, 
iter  acceleraret  advos,  et  imminens  hoc  periculum 
ope  vestrafretus,  juvante  Dotnino,  optimedeclina- 
ret.  Unde  cum  petente  petimus,   cum  supplicante 
supplicamus,  quatenus  suspiranti  inhoc  fideli  ves- 
tro  accessum  ad  vos  ad  praesens,  si  placet,  conce- 
datis,  et  ipsum  conatus  ejus,  qui  vobisadversatur 
in  omnibus,  et  appellationibus  et  modis  aliis,  quos 
revelabit  Dominus,  usque  adlegatorumvestrorum 
adventum  elidere  permittatis.  Hoc  siquidem  vobis 
honori,securitati  vero  nobisomnibus  futurum  cre- 
dimus,  qui  vices  nostras  in  protectionem  vestram 
fratri  nostro  fidelissimo  committere  sane  poteri- 
mus,utamoveatabundanscautela,siquidinregnum 

vestrum  male  machinari  voluerit  potestas,  quod 
absit,  indiscreta.  Valere  vos  optamus  in  Domino, 
diuque  regnare  feliciter,  in  Christo  dilectissime. 
EPISTOLA  CCLXXIV. 

AD  ECMDEM. 

Henrico  regi  Angliae,  Gilbertus  Londoniensis 
episcopus,  salutemqueenonest  et  quam  speramus 
a  Domino. 


LONDON.  EPISC. 


Placuit  excellentise  vestrc,  quod  ecclesioe 
corum  arehiepiscopi,  quce  in  episcopatu  Lc 
niensi,  sive  in  Cantia  consistunt,  sub  notra  e 
custodiaconstitutae.Quodquiapietatisaffectu 
intelleximusinspiratum.nepermanusscilicetl 
dispensarenturres  ecclesiasticee,  oblationes  s( 
fidelium,eleemosynse  pauperum,  et  decimat 
populorum  aliter  quam  fas  est  tractarenlur 
cum  multa  etmera,Deus  scit,charitatelibentei 
illud  suscepimus,  ut  et  vos  a  peccato  in  part< 
mundumetimmunem  servaremus,etclericos  r 
minus,  si  quando  debita  humilitate  vestram 
perarentgratiam,indemnespariterconservarc 

Archiepiscopus  autem,  qui  quasi  sedensin  in 

adversus  meam  specialiter  personam  occa; 

quaerit,undemihinocerenititur,aliisprodesse 

bam.    Qui  directis  litteris    mihi  nuper   inj 

inviobedientieeetinvirtuteSpiritus  sancti,  ut 

quidexiisdem  recepissem  ecclesiis,  infra  qi 

ginta  diespostlitterarumsusceptionemsibisi 

clericis  restituerenon  omitterem.Ego  vero  tfri 

Spiritus  sancti  gratia,  objectoque  appellatioi 

medio  mandatum,  quomeaminjustegravar 

batinnocentiam,usque  ad  audientiam  domini 

suspendi,  suspensumque  declinavi  ad  tempi 

tus  quidem  quod  haec  et  graviora  his supra  d 

meum  fabricantur  ab  eo,  et  illi  assistentibus 

estquod  vestree  sublimitati  supplico  in  ea  fi 

qua  me  semperaudire  consuevistis,  ut  cust 

preedictarumecclesiarumalii,  cuihoneste  pn 

ritis,  committatis,  et  me,  si  placet,  hoc  one 

matis,  ut  alia  quee  mihiparantur  oneraforti 

tinere,  et  promptius  possim  expedire   in  Di 

Pecuniam  quoque,  quam  exinde  recepi  et 

gnavi,  ad  summam  centumocto  libras  etqt 

decim  solidos  etsex  denarios,  peto,  si  placel 

mihi  cum  gratia  et  permissione  vestra  in  tl 

ponere  penes  quamcunque  personam  ecclesia 

eamque,  licet  ingratis,  his  quorum   gratia 

hucconsignatam  salvamque  conservare,doi 

minus  judicaverit  ad  quem  finem  debeat  i 

pervenire. 

Superestadhucaliud,  inquototavobisno: 
supplicat  Anglorum  Ecclesia,  et  illi  praecip 
salutem  vestram  et  vestrumhonorem  maxii 
gunt  et  amplexantur.  Durius  enim,  quam 
expediat  magnificentiae,  agitur  apud  vosci 
quos  dominusdomesticos  sUosesseconstiti 
in  privatam  ascivit  familiam,quos  mensees 
pensatores  ordinavit.  Cum  sacerdotibus  vi 
qui  in  regno  Angliee  nec  laica  fruuntur  lii 
nec  judiciistractantur  ecclesiasticis.  In  quc 
nes  tacent,  ego  non  tacebo  ;  si  omnes  des 
sed  non  ego.  Absens  igitur  corpore,  sed 
preesens  oro  et  obsecro  vos  per  salutem  ve; 
propter  salutem  vestram,  ut  Willelmum,  qi 
capellanum  archiepiscopi,  et  quamplures 
per  Angliam,  quos  nec  confessos  nec  c< 
vestri  prius  praesumunt,quam  judicent,  pu: 


)53 


EPISTOLE.  -  AN.  1161-80 


S!lni^± DviCUJUS  SUDt  °bSeqUiiS  depUtati'  A      Vestram>  domine,  credimus 


•estitui  jubeatis.  Vale 

EPISTOLA  CCLXXV. 

AD  EUMDEM. 

Tanta  nos,  domine,  mandati  moles  ad  prasens 
ipprirait,  tantase  nobis  auctoritas  opponit,  ut  con- 
ilium  pariteret  auxilium  avobis  expetereasumma 
;ompeIlamur  necessitate.  Nam  quod  auctoritas 
ipostolica  prascipit,  hoc  appellatio  non  suspendit. 
Jec  adversus  ejus  mandatum  potest  nullum  esse 
emedium,  cum  quod  preecipitur  implere  necesse 
jit,  aut  mobedientiae  reatumincurrere.Dienamque 
eati  Pauli,  cum  Londoniis  ad  altare  consistere 


954 

~  non  latere  excellen- 
tiam.qualiter  in  me,etquosdam  aliosfidelesvestros 
manum  suam  dominus  Cantuariensis  aggravaverit 
et  quod  potuit,gIadiuminnosspiritualem,  in  juris 
pubhcilaesionem.dexterainiquitatisintorsit.  Canon 
namquepotissimushicest,utnemo  prapropere  vel 
praepostere,  id  est  non  commonitus,  neque  convi- 
ctus  j  udicetur,nec  episcopus  omnino  quemquam  ex- 
communicet,  donec  causa  probetur,superquareus 
lmpetitur.  Unde  cum  a  jure  exorbitaverit,  de  Do- 

minoconfidimus,utinnosvibrandogladium,aerem 
potius  verberaverit,  quam  aut  corpore  aut  anima 
spintuale  nobis  vulnusinflixerit.Ictus  enim  ejusad 


eniius  ignoti  suscepimos,  quibus  legaUo  in  .otam      S^^^^^TTT'^00 

ngliam,  excepto  Eboracensi  episcopatu,  domino  B  Palma^TaTam   nlen?»    K    Senlen,lam  "?  d"> 

antuanensi  conceditur,  e,  apostolica  auetoritale  B  en  m  papa  sic  eonsbl Z  ■    n buS  evacuav"-  S'*'»s 

emui  pdpa  sic  constitmt :  «  Quoties  episcopus  se  a 

suo  metropolitano  putaverit  prsegravari,  vel  eum 
suspectumhabuerit,moxRomanamappelletsedem, 
a  qua  dum  se  audiri  poposcerit,nulluseumexcom- 

miini/>Af      ..>-_*-.. _ 


antuariensi  conceditur,  et  apostolica  auctoritate 
onfirmatur.  Omnibus  etiam  nobis  ipsius  regni 
?iscopis  eadem  auctoritateinjungitur,quatenusei, 
.nquam  apostolicae  sedis  legato.humiliter  obedia- 
nus,  et  ad  ejus  vocationem  absque  contradictione 
mveniamus,etsuper  hisquae  adnostrumspectant 
ficium,  ei  plene  respondeamus,  etquse  statuerit, 

•miterobservandasuscipiamus.Adjicituretiam.ut 
unes,  qui  beneficia  clericorum  archiepiscopi  in 
rum  absentia  mandato  vestro  perceperunt,  ad 
enam  eorum  infra  duos  menses  restitutionem 
athematis  sententia,  omni  appellatione  remota, 
mpellamus.  Denarium  etiambeatiPetri  a  fratri' 
is  et  coepiscopis  nostris  praecipimur  exigere    et 

lltiic  i-.oc.in  •...'_.  <._1 -•_- 


am  legationisjamdicta3,etlitteras  archiepiscopi, 
ias  ad  plures  transmittit  episcopos,ipsis  autmit- 
•e  aut  praesentare  pra.cipimur,si  in  nostri  status 
ordinisintegritate  ulterius  perseverare  curamus. 
f  pedes  itaque  sublimitatis  vestrae  corde  prostrati 
_poscimus,  ne  ob  magna  negotia,  quae  cura  regia 
bministrat,  respicere  desinatis  in  nos,  sed  ne  in 
immam  nostri  ignominiam  ex  totoredigamur  in 
|»lum,  pietate   regia  provideatis.  Quod  quidem 

|aefacietis,sinosmandatisapostolicispacevestra 
2direconcesseritis,et  redditodenario  beatiPetri, 
clencis  quae  sua  sunt  in  misericordia  vestra  re- 
utis,episcopisomnibusmandaveritis,  ut  si  inlit- 
is  archiepiscopi  adversus  regni   consuetudines 

!lVHmnnilim,_J:_l.11._. 


_        i ,-».._,_uuuitA1.l._U 

mumcet,  antequamcausasummi  pontificis  auctori- 
tatefimatur.Quod  si  aliter  praesumptumfuerit,  nihil 
erit,  sed  viribus  omnino  carebit.  » 

EPISTOLA  CCLXXVII. 

AD  EUMDEM. 

Mittimus  ad  vos,  domine.  familiarem  clericum 
nostrum  magistrum  H...  utique  fidelem  vestrum 
quantopossumusaffectu  supplicantes,  ut  ipsum  in 
petitiombus  nostris  benigne,  si  placet,audiatis,  et 
nobis  in  summa  necessitate  nostra  regia  clementia 


intnsdestinatisadnosintegreconsignare.Litteras  r  nonism  summa  necessitate  nostra  regia  clementia 
amlegationisjamdicta3,etlitterasarchiepiscopi,      subvematls-  Quod  bene  quidem  facietis,si  domiuo 


_  ~,  ~...^_,_..___  iun.iciu,3_  UUUIIUO 

papae  pro nobis aliquantulum affectuose  scripseritis 
ut  appellationem,  quam  ad  ipsum  fecimus.ut  juris 
dictat  asquitas,  admittat,  et  post  appellationem  in 
nos  latam  sententiam,  ea  quapotestetdebet,a.qui- 
tate  suspendat,  donec  causam  nostram  audiat,  et 
digna  meritis  cuique  retribuat.Ad  cardinalesetiam 
amicos  vestros  litteras,  si  placet,  exposcimus,  ut 
ad  hoc  dominum  papam  inflectant,et  super  admit- 
tenda  appellatione  nostra  indultum  omnibus  op- 
pressis  beneficium  prece  vestra  nobis  obtineant. 
Sixtus  enim  papa  sic  statuit  :  «  Quoties  episcopus 
se  a  suometropolitano  senseritpra.gravari,veleum 
suspectum  habuerit,  mox  Romanam  appellet  sedem 

ivamenaliquodintellexerint.addominumpapam  a  qUa  dumse  audll>1Poposcerit,nulluseumexcom- 
»n_,  veladlegatos,  quidiriguntur  ad  vos  confi-  D  municet>anteo;uamcausasuniini  pontificis  finiatur 
'iterappellent.Sic  enim  opus  misericordiaj'  perfi-      auctontate-  Quod  si  ahter  praesumptum  fuerit,  nil 

ent,  sed  vinbus  omnino  carebit.  »  De  ceetero  quia 
crebra  allocutione  frui  vestra  summopere  nobis 
necesse  est  et  consilio,  excellentiae  vestrae  devotis- 
sime  supplicamus,  utnobis  trausfretandi  licentiam 

rtrtnrtfti^n^in  _-*  I        ^  _ ■  _■  l  ■ 


m  etnos  ab  inobedientia_   reatu  conservabitis, 
ausae  vestra.,n«  in  aliquo  detrimentumaccipiat, 

nmimiomniumappellaUoneprovidebitis.Doceat 
|>  uominus  facere  voluntatem  suam,  et  eam 
;  evare  moneat,  quam  ad  prasens  experi- 
r- angustiam.  Valeat  dominus  nieus  in  Christo 
"inssimus. 

EPISTOLA  CCLXXVI. 

AD   EUMDEM. 

IIenrico  regi  Angliae,  Gii_nE[m;S    Londoniensis 
Nopus,  devotae  fidelitatis  obsequium. 


concedatis,  et  in  partibus  transmarinis  nuntios, 
quos  addominumpapam  mittimus,uos  exspectyre 
permittatis.  Conservet  incolumnitatem  vestram  in 
louga  tempora  omnipotens  Dominus 

EPISTOLACCLXXVIII. 

AD   M.   l.Et..E.M  SCOTl  1". 

Domino  suo   charissimo  illustri  regi  Scotia.  M.: 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON  EPISC 


956 


,     •      •  p^ioci*  mini«t*r  nerauem  A  tise  fomento  vitiorum  sunt  non   incremento  virtu 
frater  G.  London.ensisEcclesae  mmister.perquem  possideantur  ab  h.s  quam  ea 


reges  regnant  diu  regnare  feliciter 

Sublimitati  vestrae,  charissime  domine,  hac  con- 
lidentia  scribimus,  quia  vos  sincero  cordis  affectu 
diligimus,  et  in  omnibus  haberemus  acceptum  si 
gratum  vobis  in  aliquo  praestaremus  obsequium. 
Speramus  etiam  ipsa  manu  Spiritus  sancti  planta- 
tam  esse  in  corde  vestro  radicem  sequitatis  et  judi- 
cii  justi,   et  ideo  in  causis  subditorum  vestrorum 
mentem  vestram  posse  bonorum  precibus  ad  id  quod 
justum  est  facile  inclinari.  Scriptum  enim  est : 
Beati  qui  custodiunt  judicium  et  faciunt  jushham 
in  omni  tempore  (Psal.  cv).  Et  sapientia  ait:  Tolle 
rubiginem  deargento  et  exibit  vaspurissimum.ToUe 
injustitiam  de   corde  regis,  et  justitia  firmabitur 
thronus  ejus   (Psal.  xxv)  Inde  est  quod  regiee  no- 
bilitati  vestrre  pro  prsesentium  latore,  Heha  pro- 
ximo  cognato  nostro.precesaffectuoseporrigimus, 
quatenus  pro  amore  Dei  etpetitionenostraejusser- 
vitium  accipiatis,  et  de  haereditate  suaipsumexau- 
diatis,  et  nos  et  multos  nobiscum  gratiae  vobis  et 
servitii  debitores  efficiatis.  Sigratiam  inoculis  ye- 
stris  invenerit,  ad  servitium  vestrum  multos  adju- 
tores  inveniet,  quorum  sibi  quisque  de  suo  hben- 
ter  subveniet.Istudvero  postulare  nequaquamprte- 
SUmeremus,si  patrem  ejusperfidese  aut  mahgne 
adversum  vos  et  patres  vestroshabuisse  cognosce- 
remus,  sed  ipsum  pro  fidelitate  patris  vestnexhae- 
redatum  audivimus,  et  speramus  de  misencordia 
vestra  ne  quem  palrivestrofideliterad  possesuum 
servisse  cognoscitis.ejus  unquam  canos  cum  mce- 
rore  ad  inferos  deducatis.  Valeat  dominus  meus 
charissimus  et  cor  ejus  Spiritus  Dei  repleat  atque 

possideat. 

EPISTOLA  CCLXXIX. 

AD  ROBERTUM  COMITEM  LEICESTRL*. 

Venerabili  domino  et  amico  suo  charissimo  Ro- 
berto  comiti  Leicestriae,  frater  G.  Londoniensis  Ec- 
clesiae  minister,  consecrata  Domino  tirociniabeatai 
perseverantiae  fine  concludere. 

Cum  sit  vitiis  et  divitiis  admodum  grata  socie- 
tas,  gratulor  et  mihi  totus  applaudo,  chanssime, 
divitias  in  tequadamsingularigratiadeservirevir- 
tuti.  Audisti  divitem  illum  purpura  et  bysso  vesti- 
tum,epulantem  quotidie  splendide,  miserabihter  ad 
infernadeductum,ubicumflammisanxiusffistuaret, 

in  linguae  suae  refrigerium  nec  aquae  guttam  valuit 
impetrare.  Audisti  et  in  Evangelio,  divitem,  cujus 
uberes  fructus  ager  attulit,  dicentem  intra  se :  De- 
struam  horrea  mea  et  majora  faciam,  et  illuc  con- 
qregabo  omnia  quce  nata  sunt  mihi  bona,  et  dicam 
animxmece :  Anima,  habesmulta  bonapositain  an- 
nos  plurimos,  requiesce,  comede,  bibe,  et  epulare 
(Luc  xn).  Cui  divinitus  dictum  est  :  Stulte,  hac 
nocte  animam  tuam  repetent  a  te.  Quz  autem  pa- 
rasti,  cujuserunt?  (Ibid.)  Etsimentis  oculos  in 
mundiplenitudinem.DeiSpiritulucemministrante, 

circumquaque  reducimus,  divitibus  hujus  mundi 
mundum  abundare  cognoscimus,quibus  suaedivi- 


cum  magis   possideantur  ab  his  quam  eas 

quadam  animi  sancti  nobilitate  possideant.Divites 

hujusmodi,    ait   Dominus,  non  facile  regnum  Dei 

adepturos,  et  camelum  per  foramen  acus    intrare 

posse  facilius,   quam  ipsos  ic  regnum  coelorum. 

Tremendavox,et  divitibus  hujusmodiexhorrenda, 

Gratulor,  et  totus  mihi  applaudo,  charissime.quod 

istorum  abhorres  semitas,  horum  jamdiu  vestigia 

declinasti.  Gaudeo  te  tua  cogitare  novissima,  et  il- 

lud  Psalmistce  mentis  oculis  intueri :  Dormuruni 

somnum,  suum  et  mihi  invenerunt  omnium  vin  di 

vitiarum  in  manibus  suis(Psal.  lxxv).  Qui  sibicre 

dita  si  fideliter  erogassent,   evigilantes  dla  die  i 

somnomortis  suishaecin  manibus  invenissent.Di 

B  vina  voce  dictum  est :  Non  apparebis  vacuus  anl 

conspectumDominiDeitui(Deut.xvi).  Totum  quoc 

Ecclesiee  Dei,  quodpauperibus  ad  praesens  erogas 

illa  die  paratum  invenies,  et  quod  modo  largami 

seratione  distribuis,  illa  die  Domino  cum  tiducn 

praesentabis.  Beati  multi  suntet  sapien  tes.hos  tamei 

tantum  beatos  judico,  hos  solummodo  sapientes 

qui  mansura  semper  bonacrebrameditatione  con 

siderant,  in  his  mentem  occupant,his  invigilanti 

haecutqueant  apprebendere  tota  animi  rationepei 

tractant.  Credo,  charissime,  Patri  complacuisse  i 

te.  Spero  columbam  sanctam  quae  super  Dominui 

in  Jordane  apparuit  jam  nidificasse  in  te.  Curi 

post  Spiritum  qui  trahit  te,  qui  suis  intus  bon 

ornabit  te  etamore  Christi  perfecto  ditabit  te.  Ci 

„  jus  amor  verus  si  tangit  te,  si  rapit  te,  si  absorb 

te,  levabit  te  juxta  prophetam  super  te.quia  sup^ 

altitudinem  extollette.  Scribendi  tibi  nactus  occi 

sionem,  vix  me  cohibeo,  charissime. 

EPISTOLA  CCLXXX. 

AD    EUMDEM. 

Yenerabili  dominoet  amico  charissimo,R.com 
Leicestria?,  frater  G.  Londoniensis  Ecclesiae  mii 
ster,  salutem   quae  nunc  est,  et  quamsperamus 

Domino. 

Verborum  facile  suadet  paucitas,  cum  ad  exa 
diendum  prompta  est  ipsius  ad  quem  scribitur  ami 
benignitas.  De  vobis  itaque  per  omnia  sperant 
optime,charitatesicexhortante  confidimus,ut  un 
recurrimus  advos,  inhoc  repulsamminimesent 
mus.  A  subhmitatevestraadquemdamcanomc! 
nostrum  et  amicum  Baldewinum  nomine,littera^ 
strsecitationisemissaesunLutapudOxenefordam 

conventu  proximo,preesentemse  vobisexhibeat, 
cuidam  hominisuo  et  fere  rustico.de  nonobserv* 
pactionequadaminteripsos,utasserit,chirograp 

confirmata  respondeat.  Rex  exilis  est,  causa  p 
modica,dimidiavirgataterr8eest.dequaagitur.d. 

decim  nummorum  census,qui  annuatim  exsolvit 
Undesiinter  clericum  beatiPauli  etipsiushomin 
superfundoecclesiaesua3pertinenti,lisaliquaobo 

est,  spectat  adnos,siplacet,audire  quodgestum  < 
et  conquerenti  justitiam  in  omnibus  exhibere.» 
cum  partesnostras  despiciat,etadsublimitatem 


D 


957 


EPISTOLjE.  —  AN.  1161-89. 


968 


5tramnontransiliendoprosiliat,petiinus,beatoPaulo  A  Intueri  mihi  videor  tuam  illam  animam  in  sui  fer- 


jtnobis,siplacet,hanc  reverentiamexhiberi,  ut  de 
jonscrvanda  Ecclesiae  Dei  dignitate  sua  mentem  ve- 
strametanimum  ad  nosremissus,pervosetiamquod 
ustura  fuerit  plene  responsurus  intelligat.  Ad  vos 
itteras  citationis  vestrae  remittimus,  eo  quodinhis 
lotariorura  veslrorum  stylum  minime  recognosci- 
nus.  Valere  vos  optamus  in  Domino,  et  sua  Cae- 
>ari  sic  redderc,  ut  quae  Dei  sunt  reddatis  et 
Deo. 

EPISTOLA  CCLXXXI. 

ADA.  COMITISSAM  LElCESTRlyE. 

G.  Dei  gratia  Londoniensis  Ecclesiee  minister,  A. 
venerabili  eoinitissaa  Leicestriee,  quod  petit  acci- 
)ere,  quo  tendit  pie  tandem  complet  cursu  per- 
ingere. 

Dilectioni  vestrae,  dilectissima,  rogatus  litteras 
uitto,quasquideinmisissedebueram  non  rogatus. 
luod  si  omisi  jam  aliquandiu,  heec  causa  exstitit, 
uod  de  die  in  diem  meum  ad  te  nuntium  ipse  pree- 
•e  et  preevenire  existimabara.  Et  quia  spes  dubio 
ultu  nos  semper  protrahit in  cras, et quod non  feci, 
ras,  ait,efficiau_,sperabam  mefinemdare  negotiis 
tsopitis  aliquandiu  causis  et  curis  omissis,  ocius 
ansmeare  ad  te,  et  optatae  mihi  ailocutionis  tuae 
icundae  solalio  recreari.  Sed  opportunitatem  quo 
usappeto,minusinvenio,et  quibusdamamputatis 
ipitibus,cum  raundi  bestiam  exstinxisse  mereputo, 
icapitamultipliciterrenascentiatotusiilicoperhor- 
isco.  Curarum  siquidem  nullus  est  finis,  etmun- 


vore  spiritus,hocdeclamantemetcantantem:  Ful- 
cite  me  floribus,  stipate  me  malis,  quia  amore  lan- 
gueo{Cant.n).  Unde  mihi  flores,  charissima,  quos 
tuo  subministremspiritui,  ut  ardens  plus  accenda- 
tur  et  tendens  in  superna  avidius  illuc  rapiatur?Hi 
flores  paradisi  sunt,quod  tibi  sancti  communicant,qui 
nescientes  et  respuentes  quae  mundi  sunt,  sacrata. 
quodammodo  paradisummentisinhabitant.Quos  tua, 
quaeso,precemihi  concilies,  utsubcurarumgemen- 
tem  pondere,  ipsorum  me  apud  Dominum  inter- 
ventusubleveset  sustentes.Id  enimmodicumquod 
habeo,  tibi  ab  amicitiarum  nostrarum  exordiis  in 
Domino  communicare,  nec  destiti,  nec  omitto.  Va- 
B  lere  tein  Christo  opto  charissima. 
EPISTOLA  CCLXXXII. 

AD  COMITEM  ALBERICUM. 

Gilbertus  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus.ve- 
nerabili  viro  comiti  Alberico,  salutem,  gratiam  et 
benedictionem. 

Pervenit  ad  audientiam  nostram,  quodoccasione 
controversiae,quae  inter  vos  et  comitissam  aliquan- 
diu  ventilata  est,  et  ad  sedem  apostolicam  tandem 
per  appellationem  suspensa,  eam  districte  supra  mo- 
dum  teneatisinclusam,utneccausaminstruerenec 
parti  suae  defensorem  possit  ullatenus  procurare. 
Sednec  ecclesiam  frequentare,  ne  in  publicum,  ut 
dicitur,prodhepermittitur,utnonjamcustodiae  de- 
putata,  sedcarcere  potius  damnata  videatur.  Cubi- 
lis  quoque  corporisque  et  colloquii  vestri,  omni  sibi 


isindiesparturit,  undemiserasaffligat  animas,et  L  jamolim  copia  negatadieitur,utquosEcclesi«con 


piae  proposito  intentionis  avertat.  0  mihi  quid 
;  emoremsoliioquia  sancla,  quae  cum  sponso  suo 
lima  quondara  mea,  dum  eam  claustri  silentia  te- 
n-entet  tenerent,in  spiritutn  elevatapermiscebat! 
am  seeculariura  nescia  in  raontemquodaramodo 
im  Moyse  conscendebat,  subtus  se  nubem  relin- 
lebatet  nebulam.etmundo  posthabito,  in  ignem 
um  quem  Deus  inhabilat,nihilnisi illum  appetens 
ta  tendebat.  Unde  cum  ipsam  sua  revocasset  in- 
'mitas,  nonabscedens  longe,  non  foras  exiens,ad 
sos  pedesDomini  mente  residebatattentius,etan- 
)ssuospra3teritosinamaritudinerecogitans,exces- 
s  pristinos  ipsis  suarum  lacrymaruin  fluentibus 
iuebat.  Nunc  me  rei  familiaris  hinc  cura  distrahit, 


junxitauctoritas,vestraquodammododisjunxissevi- 
deatur  voluntas.  Quae  si  vera  sunt,  utaccepimus, 
quamcitiusvobis  emendandadenuntiamus.Alioquin 
valde  vobis  timendum  est  ne  provocetis  iram  et  in- 
dignationem  Dei  adversus  vos  quae  quanto  serius 
advenit,  tanto  severius  affligit.  Recolite  quanta  re- 
verentia  dignum  sit  sacramentum  conj  ugii,quod  Do- 
minus  ab  origine  mundiprimum  introduxit  et  sua 
benedictione  confirrnavit,  quodetipse  inCanaGa- 
lileae  sua  corporali  sanctificavit  praesentia,  quod  et 
apudomnes  gentestam  fideles  quam  infideles,  cum 
sumraa  veneratione  mandatur  observandum.  Cer- 
tum  est  enim  et  per  historias  simuletexempla  no- 
tissimum,quod  preevaricatores  sacramenti  huj  us  non 


ac  causarura  saecularium  pondus  involvit.  Nunc  D  solum  ultimae  reservantur  ultioni.ut  aterra  viven 

r\r\v    r.^r^.,;.„:» 1..-1  -i    .....       1  ...  .  ..  _     . 


aor  opprimit,  nunc  protrahit  spes  nunc  levant 
ospera,nuncadversadejiciunt,utquantismiseria- 
m  cumulis  misera  subjiciatur  humanitas,  ipsis 
ne  rerum  argumentis  experiar.  Quid  tibi  ergo, 
ectissima,  meus  poteritdictare  jamspiritus,qu£e 
ntatem  mentis  inhabitas,  et  spiritui  tuo  delicato 
»1  in  refectionem  nisi  deliciasspirituales  appetis 
'xoptas.Nidificavitin  te  coluraba  illa  quae  super 
nstum  in  Jordane  volitans,  ipsum  cum  omni  gra- 
"implenitudinesemper  inhabitat.  Et  dehac  qui- 
^m  plenitudine  quantumipse  tribuit  accepisti,  et 
is  dona  quanto  gustas  uberius,  tanto  et  uberius 
Qistrari  tibi  avida  spiritualium  mente  desideras. 


tium,  quae  est  paradisus Dei  proscribantur,  sed  et  in 
hac  quoque  terra  morientium,  in  se  aut  in  sua  suc- 
cessione  frequenterexhaeredantur,  uthsjreditaseo- 
rum  transferaturad  exteros,  etin  labores  suosintro- 
eant  alieni.  Proinde  episcopali  vobis  auctoritate 
mandamus,  orantes  et  exhortantes  in  Domino,  et 
consulentesin  charitate,  et  remissionem  vobis  in- 
jungentes  delictorum,  quatenus  propter  Deum  et 
propter  reverentiam  legis  Christianae,  modestius  et 
mitius  agatiscum  uxore  vestra,  quae  est  pars  cor- 
poris  vestri,  amotoque  praedictas  districtionis  ex- 
cessu.ipsam  sibi  ad  debitam  libertatem  et  vos  ipsi 
ad  societatem  et  solatium,  sicut  decet  sponsum 


950 


GILBEftTI  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


960 


sponsa3,benignerestituatis,necsinejudicioEcclesioe  A  domino  et  amico  suo  charissimo  H.  comiti  Norfol 


maritali  privetur  conlubernio,  quod  sibi  teste  Eccle- 
sia,  sub  solemnifide  sponsaliorum  promisistis.  In 
quosi  nobisnoncreditis,  Apostolo  credite  qui  ait : 
Viri,diligite  uxores  vest7*as  sicut  et  Chiistus  dilexit 
Ecclesiam  (Ephes.w. )El  itemmiAlligatus  es  uxori 
noli  quarere  solutionem  (lCor.  vn).  Charitascogit 
nos  etnecessitas  officii,  haec  et  hujusmodi  vestrae 
suggerere  dilectioni.  Unde  quia  spes  nobis  est  de 
vobis  in  Domino,  quod  nostris  sicut  debetis  sic  et 
velitis  in  his  quae  ad  Deum  sunt  consiliis  acquies- 
cere,  consilium  vobis  damus  in  charitate,  ut  legem 
et  conditionem  conjugatorum,  cui  subjecistis  vos 
legitime,  et  sine  simulatione  observare  studeatis, 
ne  incidatis  in  manus  judicis  qui  non  irridetur 


ciee,  salutem  et  dilectionem. 

Responsum  canonicorum  de  Pantcneia,  nuntio 
ad  nos  redeunte,  et  litteras  capituli  sui  sigillo  im- 
pressas  afferente,  suscepimus,  quo  vos  certificari 
postulant,  quod  nec  pecuniam,  nec  terram,  nec 
quidquam  aliuda  vobis  accepturi  sunt  ut  vobis  Pan- 
teneiam  concedant,  et  ab  ea  quam  adversus  vos 
intendunt,  petitione  recedant.  Exsilium  subire  et 
adversa  ut  asseruntquaequeperpeti  magis  eligunt, 
quam  locum  Domino  consecratum,  divinis  usibus 
apostolicatoties  auctoritate  confirmatura,cuiquam 
cedere,  et  ab  Ecclesia  alienare  consentiant.  Inde 
estquoda  nobisinstanter  exigunt,  ut  effectui  man- 
datum  domini  papae  mancipemus,  et  quod  nobis 


cujusnonpotestisjudicium  declinarereus  praevari-  b  injunctumestsuper  eis  exhibenda  justitia,  ulterius 


cationis  legis  suae,  quod  avertat  omnipotens  Domi- 
nus.  Amen. 

EPISTOLA  CCLXXXIIl. 

AD  MAGISTRUM  DAVID. 

Gilbertus,  !Dei  gratia  Londoniensis  episcopus, 
dilecto  suo  magistro  David,  salutem  et  optatos  ad 
vota  successus. 

Inspectis  litteris  a  tua  mihi  diiigentia  directis, 
palamdaturadvertere,  te  et  commotionis  et  iraefo- 
mitem,  inter  nos  aliquo  discordiam  seminante, 
concepisse.  Quem  quicunque  ille  est  de  caetero  mi- 
nus  audias,necejus  commentis,  obsecro,  fidem  ul- 
terius  adhibeas.Amicorum  namque  saepe  confun- 
dit  animos  lingua  tertia,  digna  confundi,  quam  irae 


non  differaraus.  Indeest  quod  familiarem  vestrum 
et  amicum,  dominum  Stephanum  canonicum  San 
ctae  Osythee,  ad  vos  destinare  curavimus,  ut  quot 
volumus  scripto  committere,  per  ipsum  vobis  ape 
riamus.  Scitis  quidemnecessitatem  hanc  nobis  in 
cumbere,  ut  aut  sententiam  proferamus  in  vos,au 
causam  qua  preepedimur  domino  papae  denuntie 
mus.  Quod  cum  exstiterit,  in  proximo  futurum  es 
utquod  a  nobis  ad  praesens  omissum  est,  ab  ips< 
procul  dubio  compleatur,  et  sententia  quam  a< 
prassens  forte  differimus,  tanto  periculosiusin  vo? 
quanto  ajudice  longe  sanctiore,  longeque  subli 
miore  proferatur.  Unde  quia  rerum  exitus  pruden 
metitur,  magis  quidem  ob  commodum  vestrur 


et  odiorum  incentiva  portantem  a  nobis   obsecro  c  quam  ob  vitandum  periculum  nostrum  discretior 


non  admitti.  Nil  enim  de  te  sinistrum  concipio,  nil 
intus  adversum  te  corde  foveo,  sed  admissum  se- 
mel  in  gratiam  mihi  et  gratiae  et  benevolentiae  vi- 
cissitudinem  observare  deposco.  De  caetero,  quia 
sales  vestrosabunde  jam  diu  lambit  Italia,  bonum 
est  ut  eosdem  amodo  cum  tamen  libuerit,  experia- 
tur  et  Anglia.  Vale.  charissime. 

EPISTOLA  CCLXXXIV. 

AD  WILLELMUM  DE   MALA  PALUDE. 

G.  Dei  gratia  Londoniensis  Ecclesiae  minister, 
amico  suo  charissimo  Willelmo  de  Mala  Palude, 
salutem  et  sinceramdilectionem. 

Cum  me  vobis  in  multis  obliget  benigna  jam  diu 
servitiorum  exhibitio,  hoc  tamenin  consummatam 


vestrae  supplicamus,  quatenus  non  tantum  cumh 
qui  terrena  sapiunt,  sed  cum  viris  sapientibu 
Deumquetimentibus  consiliumsuper  hochabeati: 
et  illum  per  quem  vivitis,  per  quem  spiritum  tr; 
hitis.per  quem  bona  multa  possidetis,  qui  vos  ir 
ter  adversa  servavit,  adversus  hostes  protexit,  qi 
spiritum  vestrum  cum  volet  auferet,  qui  ornni 
operavestra  in  judicium  deducet,  coram  oculish; 
beatis.  Hodie  estis,  et  cras  fortasse  non  eritis,  i 
inferni  miseria  sicut  et  coeli  gloria  sine  fine  mai 
suraest.  Illa  quippe  die  qua  hinc  erunt  accusanti 
peccata,  inde  terrens  justitia,  foris  ardens  muiidu 
intus  urens  conscientia,  subtus  patens  horridu 
chaos  inferni,  desuper  iratus  judex  parum  proc 


amicitiam  me   praecipue  vobis  reddit  obnoxium,  d  dubiocuique  videbitur,  quodDomino  dum  hicv 


quod  fratri  meo  et  nepoti  in  necessitate  sua  subve- 
nistis,  et  eis  consilium  et  auxilium,  prout  res  exige- 
bat  impendistis.  Precorautem  ut  si  item  urgente 
necessitate  recurrerint  ad  vos,  non  ipsis,  sed  mihi 
et  ipsis  propter  me  de  vestro  quod  opus  fuerit  tra- 
datis,  ut  me  servitii  et  gratiae  debitorem  habeatis. 
Illico  vero  cum  ad  nos  reversi  fuerint,  nuntium 
nostrum  habebitis,  et  si  quid  erga  nos  volueritis, 
per  ipsos  nobis  mandabitis,  et  obtinebitis.  Valeat 
amicus  meus  charissimus. 

EPISTOLA  CCLXXXV. 

AD   H.    COMiTEM   NORF0LCI.E. 

p,  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus,  venerabili 


vitur  exhibetur.  Tangat  itaque  cor  vestrum  Spn 
tus  Dei,  ut  in  preesenti  negotio  bonorum  sic  com 
liis  acquiescatis  ne  sententiam,  quod  absit !  ap 
stolica  invos  experiendo,  confusionem  longequa 
ad  praesens  aestimetis  graviorem  sentiatis.  Sape 
et  intelligere,  et  novissima  providere  vos  optamu 
charissime. 

EPISTOLACCLXXXVI. 

AD  R.  DES.  WALERICO. 

G.  Dei  gratia  Londonise  episcopus,  amico  s 
charissimo  R.  de  sancto  Walerico,  virtute  mei 
promissambonis  gloriam  feliciter  adipisci. 

Tua,  charissime,  muniiicentia,  tua  liberalitas 


gjjJ  EPISTOLjE.  —  AIS.  H61-89.  962 

me  adeojamraultisinnotuit.ut  in  negotiisquae  ha-  A  qui  paranymphusejus  fieret.elegit.  Gabriel  electus 
jbent  ad  te  se  sperent  aliqui  meis  posse  precibus  Filiosummi  regis  ail :  «  En  fortitudotua  sum.illam 
apud  te  si  pro  se  porrigantur  adjuvari.  Undequos  quam  tibi  quaeris,  de  media  Babylonia  rapere  visi 
in  Chnsto  dilligo,dequorum  bonain  Dominocon-      imperas,  et  valeo  etparatussum.  »  «  Non  itaagen- 


versatione  non  ambigo,  tuae  confidentius  charitali 
commmendo,  affectuose  supplicans,  quatinus  ob 
beatam  illam  spem  qua  in  Deum  tendimus,  qua 
benesperandopost  Christum  currimus,  humilibus 
fratribus  de  Oseneio  misericordiae  tandem  sinum 
aperias,  et  eorum  compatiendo  doloribus  ipsorura 
fajtigationibus  fidem  pietatis  imponas.  Memorare, 
charissime,  quantisitmeriti  locasancta  construere 
mansionemDomino,  qua  usqueinadventum  s,uum 
isine  frae  laudetur,  honoretur,etadoreturaedificare, 
considera  quantum  sit  bona  spiritualia  non  solum 


dum  est,  »  inquit  Filius  aeterni  Regis,  «  violentia 
nulla  Babylonico  regi  inferenda  est,  consiliis  oc- 
cultis  et  sapientia  quae  mihijungendaest  de  capti- 
vitate  Babylonica,  est  eripienda.  Ad  Mariam  virgir 
nem  de  stirpeDavid  mysterium  consilii  mei.O  Ga- 
briel,  est  occulte  deferendura,apudeaminthalamo 
suo  convivium  nuptiarummearum  estinitiandura 
et  celebrandum.AdMariam  Gabrieldescendit,quod 
sibi  injunctum  fueratfideliter  peregit.Sed  quieum 
miserat,  antequam  nuntiaretur,  jam  ad  virginem 
venerat.  Initiatum  est  ibi,  ibi  celebratum  est  san- 


non  impedire,  sedut  in  Dei  gloriam  exuberanthis  b  ctissimumnupliarum  convivium.  Sed  nunquidtan- 


opportunitatem  et  causam  de  tuis  etiam  exhibere 
Memento,  charissime,  quod  bella  Domini  slrenue 
gesseris,  quod  tuis  etiam   stipendiis  pro  ipso  mili- 
'averis,  quod  infideles  etincredulos  te  ipsum  oppo- 
iendo  et  velut  inholocaustum  offerendo  repuleris, 
Jt  qui  rebelles  Domino  confudisti  in  Asia,  ejus  ser 
ros  humiles  obsecro  ne  confundas  in  Anglia.Sed  ut 
iene  consummes  omnia,  cum  capite  Domino  cau- 
lam  etiam  hostiae  offeras,utcum  bono  tuaesatisfa- 
tionis  initio,  finem  etiara  laudabilem  addideris,  a 
oagna  manu  Domini  cuncta  quae  servis  ejus  pro 
pso  impenderis,  inilla  die  centies  multiplicata  re- 
ipias.  Opto  ut  valeas,  et  pro  quibus  supplico,  tui 
pudDominummemores  pie  miserando  constituas 
"alete. 

EPISTOLA  CCLXXXVII. 

AD 

Filius  regis  supernae  Jerusalem  ccelestis  egressus 
st  ut  contemplaretur  regna  Patris  sui  inferiora. 
)ui  circumspectis  omnibus  regressus  ad  Patrem 
it :  «  Pater,  omnia  terrarum  regna  circuivi  ;  et 
;uae  in  omnibus  agerentur  diligenter  inspexi .  cla- 
lorem  etiam  Sodomorum,  qui  ad  te  ascenderat, 
erum  essecomperi,  et  ultione  condigna   punivi. 
ed  jam  tempus  est,  ut  infuturum  mihiprospiciam, 
xorem  ducam,  filiosprocreem,  familiam  jamper 
ie  regam.  Sponsam  quam  mihi  habendam  compla- 
uit,  in  domo  regis  Babylonici  vidi,  quam  rex  ille 
^.ptivam  tenet,  et  ne  quis  sic  valeat  cognosci,vili- 
us  ac  sordidisvestibuseaminduit,  »  Ad  haecPater 
d  Filium:  «  Absit  a  te  »,  inquit,  «  ut  rem  istam 
icias.coaeterne  et  consubstantialis  mihi  unice  fili. 
Mhiopissailla,  de  qua  dicis,  non  estcondignatuo 
eneri  vel  tuae  iramensitati.  »  Ad  quem    Filius  : 
Fixum,  »  inquit,  «  habeo,  et  me   uxorem   velle 
ucere,  et  nullam  nisi  hanc    mihi   velle   conjun- 
!i*e.  »  «  Si  ita  est, »  inquit  Patcr,  «  tu  cooeternus 

consubstantialis,  et  coomnipotens  mihi.in  manu 
mes  et  eamde  captivitate  Babylonica  liberare.ct 
•out  vis  tibi  sponsam  assumere.  »  Statim  adfuit 
numeramultitudo  angelorumetcoelestium  agmi- 
>m,  m  his  nuptiis  Filio  summi  Begis  ministrare 
se  parantium.E  quibusunum.scilicetGabrielem, 


tus  ac  taljs  iste  sponsus  ad  sponsam  suamvacua^, 
manu  veniet  ?  Nequaquam.  Sed   donativa  detulit, 
delata  erogavit,  Et  quia  hiemis  tempore  venit,  hie- 
males  vestesprimos  sponsae  suae  dedit,agninamvi- 
delicet  pelliciam  et  cappam,  quod  utrumqup  fit  de 
agno.  Sed  alterum  sine  dolore  agni,  scilicet  lana, 
de  quafit  cappa,  sumitur,  alterum,videlicetpellis, 
unde   pellicia,  absque  dolore  gravi  ab  agno   non 
accipitur.  Sponsus  iste  Agnus  est,  sicu{   Scripturq. 
testatur :  Quasiovis  ad  occis.ionem  ductus  est(Joan, 
liii),  et  caefera.  Et  alibi :  £cce  AgnusDei  (Joan.  1). 
et  caetera.  Agnus  iste  de  lana  sua  cappam  sponsae 
fecit  cum  humilitatem  verbis  docuit,  dicens  :  Dis~ 
citea  me,  quia  mitissum,  etc.  (Math.,  xi).Pellicianj 
dedit,  cum  jejuniis,  et  orationibus,  et  vigiliis,  et 
aliis  carojs  suae  afffictionibus  ad  ultimum  passio- 
nem  crucis  mortificationem  carnis  sponsae  ostcndit 
Cappa  itaque,  qua  indutus  est,  absconditur.Signi- 
ficat  humilitatem,quia  qui  sponsa  Christi  est,  lati- 
tat,  et  a  saeculo  cognosci  refugit,  pelliciaque  de 
mortuis  animajibus   facta  mortificationera    carnis 
insinuat.  Haec  autemhiemis  tempore.  Paschah  vero 
tempore  dedit  ei  arminiam  pelliciam  circa  collum, 
et  circa  manus,  rubeis  gulis  praeparatam.  Pellicia 
haec  sunt  sancti  praedicatores,  albi  propter  resur- 
rectionemquaminChristofactam  annuntiant  et  in 
sponsamfuturam  preedicant.  Quicum  passionem 
Christi  annuntiant,  rubeam  gulam  circa   collum 
portant.  Sed  quia  quidam  preedicationem  Christi 
praedicant,quam  corde  non  sentiunt,de  quibusdi- 
cit  apostolus  Paulus:  Quidam  annuntiant  Christum 
non  sincere  existimantes  se  suscitare  tribulationem 
vineulismeis ;  oportet  ut  quod  ore dicunt,cordescn- 
tiant  (PA«'W?>.,i).Namminusdecenler  ornata  csset, 
sitantum  circa  collum  et  non  usque  ad  pectus  de- 
centes  gulas  pellicia  haberet.  Circa  manus    etiam 
praedicatores  gulas  habent,  cum  in  operibus  suis 
passionibus  Christi   communicant.    Igitur  pellicia 
ponsae  de  arminio  fit,quando  candidum  est  in  si- 
gniflcatione  laetitiae  spirituaIiter,ob  spem  resurrec- 
tionis,  circa  collum  et   uque  ad  pectus,  et  rirca 
manus  gulis  rubeis  ornata   est,  quia   passionem 
Christi  quam  ore  praedicat,  corde  sentit,  etoperibus 


G63 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON  EPISC. 


964 


attcstatur.  Dedit  ctiam  Christus   paschali  teinpore  A  bile,deindeglorificatioquod  eritineffabilis  pulchri- 


sponsae  suns  cordubanos  suos  qui  significanl  duo 
Testamenta,  quibus  affectus  sponsse  neterratn  lan- 
gant  munintur,  vel  conlinentiam  et  charitatem 
quffi  duos  affectus,  quorum  alterum  ad  carnem 
suam,  alterumad  vitia  sponsaolirnhabuit,calciat. 
Et  quibus  ille  qui  ad  carnem  est,  continentia  sive 
distinctionedisciplinaemunitur,ille  qui  estadvitia. 
charitate  extinguitur.  Sed  hi  cordubani  nisi  pro- 
fessione  etobedientialigentur.e  pedibus  elabunlur. 
Multos  enim  vidimus,  qui  continentia  carnis  ex 
charitatehabuerunt,  velsecundum  duo  Testamenta 
vivere  disposuerunt.sedquoniam  sub  obedientia 
et  professione  sese  non  religaverunt,  graviter  lapsi 
sunt.  Cordubani  itaque  sunt  vel  duo  Testamenta 


tudinis,  et  praefulgidum,sicut  scriptum  est :  Fulge~ 
bunt  justi  sicut  sol  (i\/af//i.xin).Posthaecconsidera- 
turbeatitudoanimee,  scilicet  ipsaanima,etDeuscui 
vivenda  est,  quod  estultimum,etconsummatioom- 
nium.Heecautein  quinquequae  in  considerationecon- 
templavimus.per  quinque  fenestrasvidentur.Chri- 
stus  vero  etex  humanitate,  quasi  parieteet  divini- 
tate  inter  humanitatem  lucente.  Itaque  Christusfe- 
nestra  est,  imo  fenestrae  quinquein  eo  consideran- 
tur.  Id  est  incarnatio,  con\ersatio,doctrina  ejus  re- 
surrectio,ascensio,per  quae  illa  quinque  de  contem- 
platione  dicta  sunt.Nam  per  incarnationem  Christi 
multis  manifesta  sunt  peccataetgehenna,quae  prius 
non  attendebanlur.  Conversatio  ejusaperte  docuit 


vel  continentia  et  charitas.  Ligaturae,  professio  et  B  preesentiaconternnere,etad  futuraspemdirigere.In 


obedientia.  Dedit  etiam  Christus  sponsae  suae  duo 
chirothecas  ;  manus  sponsae  suntoperatio  et  con- 
templatio,  et  quamvis  per  laevam  alibi  accipiatur 
acliva,  per  dextram  contemplativa  vita,  ut  est  il- 
lud  :  Lceva  ejus  sub  capite  (Cant.,  n),  et  caetera, 
hinctamenper  sinistranrcontemplatio.per  dextram 
operatio  designatur,  hac  simihtudine,  quia  sinis- 
tram  frequentius  sub  vestimento  tenemus  abscon- 
ditam,  dextram  vero  saepius  ad  operandum  expo- 
nimus.  Igitur  manus  dextra,  id  est  operatio,  habet 
chirothecam  in  quinque  folliculis  ad  quinque  digi- 
tos  recipiendos  divisam,  quia  bonu.m  opus  debet 
esse  rectum,  voluntarium,  purum,  discretum,  et 
lirmum.Rectumintentione,voluntarium,utnec  fiat 


doctrina  ejus  satis  agitur  de  judicio  et  regno.  In 
resurrectione  ejus  ostensus  est,corporalis  statuset 
glorificatio,  quia  qnalis  ipse,  tales  et  sui  pro  mo- 
dulo  futuri  sunt.  In  ascensione  autem  quatulum- 
cunque  revelatumest,quomodospiritusnostercum 
Deo  vivendus  est.  Homo  enim  ille  quomodo  sine 
omni  vehiculo  absque  omni  alicujus  creaturae  ad- 
miniculo  elevari  ettransferri  potuit,nisi  perdivini- 
tatem  sibi  unitam  ?  Itaque  chirothecae  sponsae  sunt  in 
manu  dextra,  id  est  actione  quodipsumsitrectum, 
voluntarium,  purum,  discretum  et  firmum.  In  si- 
nistra  manu,  id  est  contemplatione,  quod  primum 
considererantur  peccata,etgehenna,deinde  sequa- 
tur  contemptuspreesentium  et  spesfuturorum,posl 


timorenecaliquacoactione  ;  purum,  ut  dumfitali-  C  judiciumetregnum,  subsequaturstatuscorporis,et 


qua  aura  vanitas  non  inanescat;discretum  utnon 
ultra  modum  tendatur  ;  firmum,  ut  perseveret.Si- 
nistra  autem  habet  chirothecam  similiter in  quinque 
divisam.  Nam  in  contemplatione  quinque  sunt.sci- 
licet  consideratio  peccatorum  et  gehennae,contem- 
ptuspraesentiumetfuturorum,etregnum,statuscor- 
poris  postresurrectionem,etglorificatiospiritushu- 
mani,  et  aeternitas,  cum  qua  uniendus  est.  Qui 
enimcontemplaturoptimum,consideratpeccatasua, 
qualia  et  quanta  perpetravit,quae  considerare  non 
multum  prodesset,  si  non  pro  illis  puniri  in  gehenna 
metueret,  etideo  considerationi  peccatorum  recte 
adjungilur  consideratio  gehennae.  Item,  si  consi- 
deraretur  quaeetquanta  sunt  tormenta  gehennae,et 
nullumpeccatorummemoriahaberelur.securaforsi-  d  subvehentes,celeriuset  honestius,  quocunqueeun- 


glorificatio,  ad  ultimum  unitio  nostri  cum  Deo. 
Christus  ascendens  haec  omnia  in  sponsasuacon- 
summavit,eteamconservandamapostoliscommisit, 
et  ne  ab  Hierosolymis  discederent  praecepit,  donec 
induerentur  virtute  ex  alto.Postdiesdecemipsodie, 
scilicet  Pentecosten,  exercitum  magnumet  fortem 
misit  e  coelo,  id  est  Spiritum  sanctum,qui  contu.it 
eis  pacem,  gaudium,  et  caeteros  fructus  spiritus 
quos  enumerat  Apostolus.  Quibus  facti  constantes 
et  forteshostiles  cuneosaggrediuntur,etPetrusuna 
die  quinque  millia  hominum,alia  die  tria  millia  homi- 
num  de  Judaeis ad  Christum convertit. Q uibus gestis, 
aiunt apostolis:  «  Absit  ut  domina  nostra  Chrisli  spon- 
sapedes  ampliusgradiatur !  Quaeramus  eianimal,quo 


tan  mens  gehennam  consideraret,  cum  nulla  eam 
recordatio  peccatorum  contereret.  Hac  de  causa  in 
mente  contemplatoris  utrumque,  id  est  peccata  et 
gehenna  conjunguntur,  ut  ex  utroque  terror  incu- 
tiatur,  sed  in  mente  sicperterrita  statim  suboritur 
contemptus  praesentium,cui  adjuncta  estspesfutu- 
rorum.  Sed  ne  spes  mentem  dissolutam  reddat, 
restringatur  per  j  udicium  ,quia  considerat  ad  ea  quae 
speravit  trauseundumesse  perillum  horrendumet 
districtum  judicium.  Sedterrorem  de  judicio  con- 
solaturregnum.et  ideo  subjunctum  esljudicioreg- 
num,in  quo  consideraturreguoquid  erimus.etpri- 
mus  status  corporisquod  eritimmortaleet  impassi- 


dumeiest,deferalur.Sedhicnoneritequus,quianima 
superbiae  et  discordiae  est,nec  asinus.quia  fatuus  et  im- 
mundus,sedmulus,quiafirmiteretmaturegraditur.» 
Mulusitaquesponsaedatur.quiapopulusexJudeeise' 
gentibusadfinemconversusest.Sicutenimmuluse) 
diversis  animaiibusnascitur,  sic  pritnitivaEcclesn 
ex  diversis  populis  collecta  est,  videlicet  ex  Judaeis  e 
gentibus,expraesumenlibusveldesperantibus.Chri 
stusenimdiversiset  contrariis  infirmitatibus  laboran 
tesmiro  modo  sanavit,  et  uno  medicamine,  id  es 
cruce  sua  ;nimisconfidentesetdesperantesfuerunt 
etadhucsuntqui  dicunt,«  remea  conceptus  sum, 
et  «nulli  nunquam  per  vimrapui,  »  et  similia,   e 


965 


EPISTOL^:.  —  AN.  1161-89. 


■'  quid  est  quare  de  vita  desperem  et  gehennam  ti-  A 
raeam  ? » Sed  si  attendant  quod  Christus,qui  peccata 
oon  fecit,  nec  inventus  est  dolum,  et  caetera,morte 
tamenturpissima,idestcruce  vitam  finivit,deficiunt 
a  superhia  sua,  et  timore  contriti,  ad  humilitatem 
3tadcommunicandumpassionibusChristiconver- 
protur.  Sed  iterum  qui  totet  tantisfacinoribus  sunt 
nquinati,  ut  sibi  indulgeri  diffidant.  Sed  si  isti  at- 
i.endant  quod  Christus  nonprose,  sed  pro  peccato- 
l-ihus  sustinuit,  spiritum  sumunt,  etadesperatione 
iianantur.  Itaque  Christus  cruce  suaet  praesumentes 
anat,quiainnocenspassusest,etdesperantes,quia 
>ro  peccatoribus  sustinuit.Et  ex  his  diversis  pecca- 
orumgeneribusEcclesiacongregatamulusest,quem 
.poslolipraeparantsponsae,et  in  talibus  quiescenti 
itpereosad  diversa  progredienti.dat  cacar  unum,  B 
cilicetamorem  sponsi,quo  suos  proficere  compellat. 
>atum  et  flagellum,  quo  retro  percutiat,  quia  pro 
erpetratis  iniquitatibus    anxianlur.   Multiplicata 
t  dilata  sanctaEcclesiaapostoliperacto  agone  sui 
iertarninis  de  vita  discedentes  eam  matyribus  re- 
endam  committunt.  Illi  autempro  ea  viriliter  de- 
srtantes  et  in  defensioneejus  sanguinem  funden- 
ss,  dicunt  : «  Apostoli  dominamnostram  mulouno 
onantes.eequum  est  et  nos in  ornatum ej us et  deco- 
sm  aliquid  conferre,etquiajamaetasincaluit,gros- 
oribusindumentisnonestoneranda.novumaliquid 
cimusei  decorum.et  subtilevarium  scilicetman- 
llum  rubea  purpura  coopertum.  »  Varium  istud 
lantellum  suntmartyres  sancti,  ex  parte  virgines, 
jjod  significatalbum  varii,expartevidui  vel  conju- 
jiti,  qui  significantur  medio  colore  varii,  rubeum 
jipponitur,  quiapro  Christo  trucidati,sanguine  as- 
itfguntur.  Et  hisuis  temporibusrexerunt  viriliter 
iJclesiam,  provexerunt  et  multiplicaverunt.  Qui- 
|as  discedentibus,  successeruntsancti  doclores  et 
:agnificiconfessores,  Ambrosius,  Hilarius,  Augu- 
iimus,  et  similes.  Videns  autem  diabolus  aperto 

;'lloquod  contra  Ecclesiam  tempore  apostolorum  e  t 
;artvrum  gesserat,  senihil  prolecisse,  sed  jam  tri- 
ifiationibus  magiscrevisseet  profecisse,adfraudu- 
•atasetoccultas  persecutiones  convertitur,  sed  ut 
nquosexmembrreejusseducat.perquosnegotium 
iasmalitiaBtantoefficaciusquantooccultiusperagit. 
struxit  itaque  suis  artibus  Arium,  Pelagium  Fo- 
uiin,  et  hissimiles,  qui  ministros  Christise  simu- 
utes,  sponsam  ej  us  longe  indevium  ducunt.Quod 
^cipientes  sancti  doctores  occurrunt,disputationi- 
;is  contligunt,  confutant  haereticos,  et  dominam 
!arn  ad  viamveritatisreducunt.Cui  reducta3,quia 
>mper  deserta  Arii  etdevia  Pelagii  graditur,  ve- 
!sejusaliquantulumattritaeerant,paludamentum 
famis  faciunt,  id  est  vita  sua  pudica  et  honestis 
')rtihuseamadornant.  Eccejam  victus  esthostis 
pn  apertis  persecutionibusetinoccultis  ha^retico- 
m seductionibus,  nam  sponsa  nulia  contra  occur- 
ite,  cum  multo  comitatu  graditur.  Adhuc  tamen 
iluber  tortuosus  eam  spoliare  conatur.et  cum  in 
:mon  possit,  juxta  viam  laqueos  suos  parat,  ibi 


966 


tentoria  sua  erigit,  et  hic  quidem  trapezitas  suos 
cum  multo  auro  et  argento  posito  sedere  facit,illic 
autem  vestivit  cum  multo  et  vario  apparatu  diverso- 
rumornamentorum,  alibi  vendentes  cibosomnium 
generumcollocat,  alibivendentium vina  etomnium 
potionumgeneratabernasdisposuit,alibitriumpha- 
les  arcusgloriantiumin  pompasaecularierigit,cho- 
reas  puellarum,  etomnia  libidinumincitamentaos- 
tendit.Qui  sapiens  est,  cum  sponsa  graditur,  spon- 
sae  recta  via  gradienti  adhaeret,  fatui  et  vecordes 
viam  deserunt,elin  tabernaculisdiabolijucundan- 
tur,  et  ad  sponsam  ampliusnonredeunt.  Et  revera 
m  ulti  hodie  viam  deserunt.et in  tabernis  diaboli  esse 
jucundantur.  Nam  quicunqueargentumdiligit,  au- 
ri  specie  capitur,  et  haec  Christo  prajponitur,  in  ten- 
torio  diaboli  demoratur.  Similiter  qui  veste  pretio- 
sa,  qui  cibis  lautioribus,  qui  vino  mellito  et  aliis 
potionum  pretiosarum  generibus.qui  in  mulieribus, 
qui  injocisetsaeculi  cantionibus  delectantur,etha3c 
Christo  praeponunt,  intabernaculisdiaboliest.Quid 
etiam  dicam  de  illis  qui  cumEcclesiam  Dei  regere 
debent,  egredientes  via,  ea  quae  intentoriis  diaboli 
admirantes  circumspiciuntet  concupiscunt,  etnon 
habentes  unde  cupita  comparent,  ornamenta  spon- 
sae  diripiunt,  et  in  explendis  malis  concupiscentiis 
suis  turpiter  insumunt.  Ita  undique  lacerata  circa 
humeros,  vix  parum  quid  de  amictu,  idest  paucos 
monachos,inquibus  non  estperfectareligio,  et  pau- 
cosregularescanonicos,dealiisferehominum  gene- 
ribus  ferenullosretineateum.Haec  sponsapatiatur. 
EPISTOLA  CCLXXXVIII. 


AD. 


D 


Post  iramfnisericordice  reminisci 
Veniens  ad  nos  prajsentium  lator  H.  lacrymabili 
nobis  planctu  monstravitsementisvestraetranquil- 
litatem  offensa  gravi  perturbasse,  et  iracundia^  ca- 
lore  motum  se  vobis  nonsolumverbo  restitisse,ve- 
rum  et  calcaneum  adversum  vos  irreverenter  ere- 
xisse.  Unde  tactus  dolorecordis  intrinsecus,  disci- 
plinam  regularem  quani  ipse  decreveritis  subire 
paratus  est,  et  vobis  humili  devotione  satisfacere, 
et  de  ceetero  vobis  ut  patri  charissimo  in  omnibus 
obedire.  Quia  vero  dignos  poenitentiae  fructus  ofle- 
rentem  nunquam  repellit  Dominus,  sed  et  angelis 
Dei  gaudium  super  peccatorepcenitentiam  agente, 
etsingulare  virtutis  exemplardanspoenitenti  etre- 
vertenti  filio  in  amplexusoccurrit  etosculum,roga- 
mus  ut  ob  ejus  reverentiam  nostraeque  petitionis 
intuitu  quem  repulistisaversum,  conversum  susci- 
piatis,  et  quia  perierat  mundus  nisi  iram  finisset 
misericordia,  iram  ei  remittendo,  H.  abbati  litteris 
vestris  significetis,  qui  ut  quorumdam  testimonio 
didicimus,    eum  si   vobis  reconciliatum  noverit, 
fratrum  collegio  aggregabit. 

EPISTOLA  CCLXXXIX. 

AD 

Jucunditas  mihi  et  exsultatio  exuberat  quoties 
obsequio  famae  vos  bene  valere  etvigere  cognosco. 
Etenim  solemne  mihi  est,  vos  ut  dominum  colere, 


GILBERTJ  FPUQT  LOiiPON.  EPJSC. 
uos  ampWti  vostramque  promotionem  et  sospita-  Avel,  et  posthujus  elapsum  viUeuua  cum  suisdebita 
tem  inter  meos  assignaresucoessus.  Indeest  utmi- 
hi  ad  plenitudinem  gaudii  cedant,  quae  circa  vos 
prpspera  sunt.ad  cumulum  vero  vos  esseincolumem. 
MendftCfi  avgtiar  si  frustra  postulatis  a    me,  quod 


poss.it  et  cxpediut  amico  erogari.Interimrogoutad 
me  vestra  transferatur  pagina.qua  mysterium  ves- 
tras  voluntatis  et  salutis  agnoscam. 
EPISTOLA  CC.XC. 

AD 

Ilospilium  in  se  Domino  laudabiliter  exhibere. 

Renevolentiae  vestrce,  frater  charissime,  gratias 
affectuosereferimus.quodpetitionemnostramquo- 
cunque  processerit  tramite,  benigne  tamen  exau- 
dire  voluistis.  Nos  tamen  nostram  perscrutantes 


obedientiae  et  pietati  mercede  remuneret. 
EPISTOLA   CCXIl. 

AD 

Talentumvobis,charissimo,commissumestquod 
augere  et  inraultorum  commoditates  expendere  di- 
scretioni  vestree  necessarium  est,  aut  cum  illud  mql- 
torum  subveniendo  necessitatibus  adauxeritis.mer- 
cedemin  centupluma  Dominoin  illadie  reportctis. 
Talentum  hoc,  id  est  domini  nostri  regis  vobis  a 
Domino  concessa  familiaritas  quam  si  quis  auro 
comparet,pretiosiorest,  et  rectequantacunquepe- 
cunia  longe  carior  aestiniatur ;  —  talentum  hoc  ut 
fideliter  erogetis  opus  est,  ut  ipsum  desublevanda 
oppressorummiseriafrequenteret  sollicitecommo- 


dire  voluisus.  inos  tamen  nosirum  peiboiuiauica      u^i™u,uliiu.,^.u...^ 

undequaqueconscientiam,  in  nobis.adversum  vos  B  neatis,  et  in  hoc  nou  opportuna  solum,  sed  et  w 
..     ,.    .  ,      . i..-  i :  :j  „:„(.>„    „„;„**    inctantia  np.rseveretis 


nihilpenitusodii,  nil  amaritudinis  aut  simulatio 
nis,  a'utversuUe  dnplicitatis,  Deo  teste  reperimus. 
Sed  simpliciter  ambulantes,  quod  vobis,  quod  do- 
mui  vestrae  honestum  sperabamus  et  utile,  nulla 
mentis  elatione,  nullo  praelationis  fastigio  autexa- 
ctionealiqua.sedfrateruasolumcharitatepostulare 
curavimus.EquiderafratremvestrumR.  dileximus. 
et  in  negotiis  vesp-is  quae  sedule  gessit  apudnos, 
sustinuimus,  attendentesquod  ejusoperaDomiRus 
benigne  dirigeret.  Hoc  ipso  gavisisuraus.  Quod  si 
faciem  vestram  altiore  fortasse  consilio  a  nostra 
petitione  averteritis,  nos,  quiacharitas  alligari  non 
potest,  ipsum  quocunque  eumtraxerit  obedientia, 
amore  saltem  prosequeraur. 

EPISTOLA  CCKCI. 

AD 

Dum  vices  agiinus  Wigorniensis  Ecclesiae,  dum 
onus  ejus,  etsi  inviti  sustinemus,  utique  Domino 
delinquimus,  ni  parachianos  ejus  et  Ulios  sqper 
his  quae  ad  salutem  sibi  sunt.cura  id  rxpetit  ratio, 
commoneamus.Indeestquodcelsitudineravestram 
diligenter  obsecramusetcommonemusin  Domino, 
quatenus  ecclesiam  vestram  de  Teochesberia,  quae 
pro  salutc  vestra  et  vestrorum  manus  omni  die  le- 
vat  ad  Dominum,  libere  sibi  patrem  et  pastorem 
eligerepermittatis.etlibertatemquara  sibi  aposto- 
lica  confirraat  auctoritas,  quamque  et  avi  vestri  et 
patrisvestri  benignahucusquesibiconservavit  pie- 
tas,  nullatenus  impediatis.  Hocenim  vobis  tampe- 
riculosumestet  vestras  saluticontrarium.Ex  eorum  D  sunt  auferenda,  sed  eis  pottus  observanda  suni 

naraque  privilegiis  intelleximus  quod    omnes  qui       augenda. 

Exquovestraepersonae  notitiamhabuimus,  vob 

propensiori  charitate  adhaesimus,  et  ad  vestru 
honorem  quoties  se  opporlunitas  obtulit,  atten 
sollicitudine  operara  dedimus.  Inde  est,  quod  i 
quee  litteraturae  et  honestati  vestrae  honores  acc 
mulare  videnlur,  discretioni  vestrae  confident 
suggerimus.  Rogamus  itaque  omnifarie  et  rnoo 
mus  diligenter,  quatenus  D.  diligatis,  et  ad  ipsi 
profectum  totis  viribus  intendatis.  Siquidem  plu 
mumcommendationisetfavorisvestraconsequet 

honestas,  si  tantae  honestatis  et  tam  profundffi  |- 
teraturae  virum,  quem  eloquentiae  pulchritudo  y 


portuna  si  id  pietas  exigat,  instantia  perseveretis. 
ut  et  ipsi  meritum  apud  Dominura  collocetur,  e 
apud  homines  gratia  vobis  non  modica  ex  studii; 
hujusmodi  cumuletur. 

EPISTOLA  CCXCIII. 

ah 

Esse  me  sanum  noveris  et  incolumem  tuumqm 
affectuose  desiderare  colloquium,  ut  percipiam  e: 
amici  prsesentiaquod  affectat  plurimum  anima  mea 
Solatium,quodvariisrerumperpenditureventibu 

quod  corporalis  alterutro  nobisabsentiasubtrahil 
id  quseso  charitas  illa  suppleat  quae  nescit  absen 
tiam,  quaeque  ipsum  quem  diligit  sibi  semper  ii 
spiritu  novit  exhibere  praesentem.  De  caetero,  WT 
C  lelmi  Ulii  R.  precepulsatusbenevolentiaein  B.  pre 
ces  offere  compellor,  quatenus  B.  ad  diaconatu 
ordinera  promotum  tandiuadsacerdotium  promc 
vere  velis.  Quod  amore  Dei  et  petitionis  meae  con 
plendo,  et  ipsum  oralionis  obnoxium  raeque  til 
gratia?  ul  in  omnibus  exhibebis. 

EPISTOLA  CCXCIV. 

AD 

Morisesse  solet  amantium.utrei  dilectae  meutii 
nem   nunquam   audire  fastidiant,  qui,  potius 
ipsa  confabulandi  frequentia,  humanus  affecti 
circa  rem  quam  diligit,  amplius  inardescat. 

Quae  ad  honorem  Dei  et  utilitatem  sanctai  E< 
clesiae  in  usus  pauperum  devotione  Udelium  co 
lata   sunt,   eis  nequaquam    cuiquam    teraeri 


libertatem  hanc  vi  autmetuaut  machinatione  qua- 
cunque  impedierint,  apostolica  ligatauctoritas  du- 
rissirae,  et  eos  Satanae  in  intentum  carnis  tradi- 
tos  a  corpore  et  a  sanguine  Domini  nostti  Jesu 
Christi,  nisi  condigne  poeniteant,  prorsus  reddit 
alienos.  Quod  ne  unquam  devolvatur  in  vos  roga- 
mus  etmonemus  et  vera  utique  cbaritate  consuli- 
mus.  quatenus  offensam  habeat  iram  declinando, 
Deo  quae  Dei  sunt  reddatis,  et  qua5divinasuntdi- 
vinitus  administrari  permittatis.  Ut  cum  debitam 
Deo  reverentiam  et  in  hoc  et  in  aliis  exhibueritis, 
ipse  vos  et  in  temporalis  vitae  hujus  cursu  conser- 


669 


EPISTOUE.  —  AN.  4  161*89. 


nustat  Ecclesia  Londoniensis  acceptum  habet,  et 
valde  commendat,  charumhabueritis  etstudueritis 
exaltare.  Provideatisergoei  quemadmodum  deceat 
dantem  et  accipientem,  ne  forte  si  ejus  tam  lauda- 
bilia  merita  irremunerata  remanent,  famae  vestrae 
inde  merito  detrahi  posset. 

EPISTOLA  CCXCV. 

AD 

Cum  hactemis  apud  clementiam  vestram  facilem 
votorumnostrorumobtinuerimus  effectum,  eviden- 
ter  conjicimus  ex  praeteritis,  quod  sperare  debea- 
mus  de  futuris.  Hincest  quia  de  benignitatevestra 
jsimulet  dilectione  confisi,  liberalitati  vestra?  devo- 
lissime  supplicamus,  quatenus  pro  amore  Dei  et 
'nostrae  si  placet  precisintuitu,  operecomplere  veli- 
tis  quod  ore  promisistis.  Exsultat  siquidem  spiritus 
uoster  in  Deo  salutari  nostro  quia  respexit  et  visi- 
tavitvosOriensex  alto.  Cui  gratia  agoquodzelum 
;?oenitentuR  inspirare  vobis  suadignata  est  clemen- 
pa.  Impulsus  eratis  machinatione  diaboli  ut  cade- 
'etis,etper  Spiritum  sanctum  suscepit  vosdextera 
j)omini. 

EPISTOLA   CCXCVI. 

AD 

Notum  sit  tam  praesentibus  quam  futuris,  quod 

go  Gilbertus  Londoniensis  episcopus  dedi  Willelmo 

bquo,servientimeo,  pro  servitio  suo,  totamillam 

srram  de  antiquo  managio  apud  Fuleham,   quae 

jicetcirca  ecclesiam.sicut  illa  divisa  est  per  fossa- 

jim,  hinc  a  virgulto  episcopi,  inde  a  via  publica, 

mae  descendit  in  Tamisiam.  Hanc  autem  dediilli 

mendam  de  me  et  successoribus  meis  libere  et 

ajreditabiliter,  pro  una  libra  piperis  annuatin,  ad 

estum  Sancti  Michaelis    exinde  solvenda.  Quod, 

uiafirmumetinconvulsum  manere  volo,  praesenti 

criptoetsigillimei  attestatione   confirmo.  His  te- 
itibus... 

EPISTOLA  CCXCVII. 

AD 

G.  Dei  gratia  Londoniensis  episcopus.  (Linea  se- 
•uens  in  litura  est.) 

Audio  teSiculas,  frater,  olfecisse  divitias,  fulvi- 

ue  melalli  nuper  afflatum  aura,  in  externas  non 

imanimosolum.sed  et  corpore  tendere  nationes. 

uain  re  quis  sis  quamve  turpiter  ambias,eviden 

spostendis,  qui  fractus  animo  vel  pertaesus  inediee 

ivitias  tibi,  ipso  vel  animae  tuae  dispendio  misere 

Jmparare  disponis.  Fortunam  Crassi  legisti,  qui 

jibendo  quod  sitiit,ignominiosamorte  male  satur, 

pcubuit.Tuquoquenon  ditescere,sed  statimdives 

«sfl  desiderans,  mavisin  mortemdives  impingere 

iam  momento  temporisquod  desideras  id  non  esse. 

■nde  neinmortem  insalutatus  exeas,  nolentijam 

ilutem  verbum  tibi  salvationis  emisi,  si  quo  tan- 

m  modoresipiscas,simemoraffectionum,si  me- 

jOrpatriffc,  si  parentum,  si  societalis   etgratiae, 

,ulicfficutientisophthalmium  manu  tandem  dis- 

;etionis  abstergas,    et  desperatioms  foveam,  in 

iam  lgnavia  te  pertrahente  corruisti,  tam  pruden 


970 


A  ter  quam  fortiter  exiens,dcbono  Jesu  qui  dat  om- 
nibus  affluenter,  el  non  improperat,  nihil  haasitans 
cum  magna  speicertitudine  ad  nos  reditum  matu- 
rare  contendas. 

EPISTOLA   CCXCVIII. 

AD 

Pro  litteratis  et  honestis  viris  attentius  interve- 
nire,  et   eorum    commodis    diligenter  intendere, 
sacerdotalis  officii  cura  nos  admonet,  et  debitum 
exigitcharitatis.  Indeest  quod  dilectionemvestram 
de  qua  plurimum  confidimus,cum  omni  sedulitate 
rogamus,quatenusR.  arcbidiacono  jamdudum  cle- 
rico  et  amico  nostro,  ecclesiam  Sancti  Joannis, 
quamsibi  a  Lamberto  cessam  esseaccepimus,con- 
cedatis,  et  inde  vobis    eum   clericum  devotum  et 
B  fidelem,  nostrarum  precum  interventu  constituere 
procuretis,   ut  de  vestrae   dilectionis  effectu,  cum 
ampliori  praesumptione  de  caetero  possimus  confi- 
dere  et  eam  exinde  debeamus  ex  meritiscommen- 
dare.  Quidquid  enim  humanitatis  et  gratiae  nostrae 
praesertim  petitionis  obtentu,  ei  a  vobis  impensum 
fore  noverimus,  non  aliter  quam  nobis  impensum 
gratum  habebimus  et  acceptum.  Valete. 
EPISTOLA    CCXCIX. 

AD 

Intermundihujusvarietates,  illucdirigerementis 
intuitum,  ubi  nullum  est  varietatis  periculum. 

Quos  honestas  vitse  commendat  ad  gratiam,  et 
piis  meritis  jam  diu  declarata  religio,  hic  apud  se- 
renitatem  vestram  etconversationis  honestae  testi- 

C  monium  perhibere  justum  est,  et  ut  in  justis  peti- 
Uonibus  suis  avestragratiaclementer  exaudiantur, 
devote  porrectis  precibus  exorare.  Ecclesia  siqui- 
dem  Sanctae  Trinitatis,  quae  a  bonae  memoria?  Ma- 
thilde,dudumAngliaeregina,Londonifeaedificataest, 
et  honesto  canonicorum  regularium  conventu  no- 
biliter  instituta,  ab  ipsa  sua  fundatione  usque  nunc 
et  plenitudine  chantas  et  suscepti  a  se  ordinis  ob- 
servantia,  late  claruit,  et  odoris  boni  suavitatem 
emittendo  ex  se,  caeteris  sui  ordinis  ecclesiis  velut 
speculum  quoddam  et  defaecatae  religionis  exemplar 
emicuit.  Quae  cum  ad  praesens  in  oborta  sibi  neces- 
sitate,  interposita  appellatione  confugerit  ad  vos, 
cumpostulante  petimus,  cum  supplicante  postula- 
mus,  utdirectumadsanctitatem  vestramejus  nun- 

D  tium  benigne  suscipiatis,  et  ne  possessionis  suae 
qua  multorum  necessitati  subvenit.  detrimentum 
sustineat,  quantum  permiserit  justitia,  paterna,  si 
placet,  gratia  provideatis. 

EPISTOLA  CCC. 


AD 


Salutem  et  debitum  cum  omni  devotione  famu- 
iatum. 

Dilectio,  dilectissime,ethonoris  exbibitio,  quam 
a  multis  retro  annis  mihi  impendere  non  destitit 
excellentia  vestra.  eam  in  vos  affectionem  meam 
promeruerunt,  ut  et  quaecunquc  vestris  seu  ve- 
strorum  commodis  aut  honori  credimus  expedire, 
omni  studioet  conamine  tanquam  propria  negotia 


«71 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.  EPISG. 


072 


merito  debeam  procurare.  Inde  siquidem  est,quod  A  litterarum  studiaad  vestram  usque  provinciam  se 


si  dominus  abbas  sollicitudinem  vestram  circa  ne 
gotium  hoc  affectuosam  compererit,  nec  volet,  ut 
credo,  nec  audebit  vestrae  contraire  voluntati.  Eo 
etiam  studiosius  huic  negotio  insistere  debeatis, 
quod  alii  istius  exeinplis  iucitati,  libentius  se 
vestris  consiliit  committenl,  qui  istum  viderins  in 
jus   suum  vestro  juvamine  esse  promotum.  Va- 

lete. 

EPISTOLA  CCCI. 

AD 

Quo  penes   vestram  dilectissime,  celsitudinem 

nostraferenullasuntmerita,  eo  beneficium  gratius 

sestimabatur,  quod  munificentia  vestra  solis  incli- 

nataprecibus  exhibebit.  Lator  hicpraesentium.af- 

finis  et  familiaris  noster,  tuitioni  vestrae  per  nos  b 

commendari  desiderat,  sperans  sibi  successum  op- 

time,  si  vobis  obsequentium  eum  numero  velitis 

ascribere,  et  eum  vero  multa  et  animi  liberalitas, 

etlitterarum  copiacommendatad  gratiam,  utquod 

alio  petentecupit  assequi,  in  id  sitipse  propler  se 

dignus  admitti.  Quem  cum  prece  nostra  juveritis 

opemque  sibi  in  necessitate  contuleritis,  et  ipsum 

servitio  obnoxium,  et  nos  vobis  amplioris  gratiee 

debitores  efficietis. 

EPISTOLA  CCCII. 

ad 

Si  de  vestra  innos  benevolentia  contidimus,  no- 

stra  non  id  exigunt  erga  vos  merita,  sed  operatur 

sola  vestra  iiberalitas  et  gratia.  Vos  tamen  in  pro 

certo  nosse  volumus,  quod  servitio  vestro  animo 


cutum,  vestrae,  ut  asserit,  mores  gentis  et  amicitia 
sancta  eatenus  devinxerunt,  ut  natale  solum  tanta 
cupiat  compensaredulcedine.etibidemnostracuin 
licentia  conversando,  vitae  consummare  curricula. 
Illiusergo  votis  etprecibus  tandem  acquiescenles, 
ad  sublimitatem  vestram  cum  huj  us  scripti  testimo- 
nio  eum  transmitthnus.rogantesquatenusobauio- 
rem  Dei  et  reverentiam  suscepti  ordinis,  ipsum 
benigne  recipiatis,  et  in  ordine  suo  apud  vos  mini- 
strare  permittatis,  et  si  vitae  honestas  meruerit,  ad 
ulteriora  velitis  promovere,  quemliberum  et  ano- 
stra  de  caetero  subjectione  absolutum,  vestra^,  si 
placet,  obedientise  deservire  permittimus.  Valete. 
EPISTOLA  CCCV. 

AD  CLER.    ET  LAIC   LOND. 

G.  DeigratiaLondoniensisepiscopus,dilectissibi 
in  Domino,  cloricis  et  laicis  per  episcopatum  Lon- 
doniensem  constitutis,  salutem,  gratiam  et  bene- 
dictionem. 

Pium  est,  fratres  charissimi,  operibus  miseri- 
cordiae  ad  propositum  charitatis  sic  properare  sta- 
dium,  uttempore  messionis  aeternae,  salutis  optatae 
bravium  comprehendamus,  sic  dum  vivitur  semi- 
nare,  utmultiplicatofructu  exspectatoe  jucunditatis 
stolam  excipiamus.  Unde  vos  attentius  exhortamur 
inDomino,quatenuspromissaeremunerationistidu- 
cia,  curapropensiori  piis  actibusindulgeatis,  inter 
quoseleemosynarumlucetlargitioquaepeccatorum 
delet  offensa,  quae  dilectionis  Dei  et  proximi  nobis 


certo  nosse  voiumus,  quoa  servmo  vesiro  uuiuiu      - -- — '^™      .,         .  .  c       nionna*Ai 

promptissimo  parati  sumus.  Idem  vero  de  gratia  C  lumen  mfundit   CumitaqueleprosiSan^Leona^d 
r'u    r  ^  ...  Aa  NAfftamfinia    nnn  sn  nm  r.nrnons  lntorerabili 


vestrasperantes,  affectuose  rogamus,  ut  negotium 
amici  nostri,  praesentium  laboris,  R.  diligenter  au- 
diatis,  et  illud  per  servitium  suum  apud  D.  regem 
promovendo,  nos  et  servitii  et  gratia  debitores  ha- 
beatis.  Valete. 

EPISTOLA  CCCIII. 


AD 


Quoniam  generatio  trausit,  et  generatio  advenit, 
et  quod  a  transeuntibus  geritur  a  succedentibus, 
nisi  certis  indiciis  elucescat,  ratum  non  tenetur, 
utile  duximus  rerum  gestarum  series  litterarum  te- 
stimonio  et  sigilli  impressione  contirmare.  Sciant 
ergo  universi  : 

Infortunio  pauperum  amicorum  affectu  pietatis 
condescendere  ; 

Sacro  proposito  tirmiteradhaerere ; 

Perfectam  dilectionem  cum  debita  subjectione; 

Magis  sperare  in  Domino  quam  in  homine. 

Apud  Deum  adoptari  in  filium. 

Satagendum  nobis  est  et  procurandum  sollicite 
ne  lites  in  nostra  decisee  praesentia,  ulla  possint 
iterum  occasione  in  controversia  denuo  suscitari. 
EPISTOLA.  CCCIV. 


D 


de  Northamtonia,  non  solum  corporis  intorerabili 
torqueantur  cruciatu,  verum  extrema  laborare  di- 
gnoscuntur  inedia,proeis  universativestreesuppli- 
care,  pietatis  affectio  nos  impellit,  quatenus  per 
hunc  latorem  praesentium,  eorum  nuntium,  de  fa- 
cultatibus  vestris  aliquam  portionem  ad  eos  mit- 
tentes,  eorum  relevetis  miseriam,  et  quod  propriis 
non  possunt,  vestris  impendiis  adjuti,  quod  ad 
miserabilem  victum  sufficiat,  per  vos  habere  se 
gaudeant.  Nos  vero  de  Dei  confisi  misevicordia, 
his  qui  saltem  modicum  jam  dictis  fratribus  eroga- 
verint,  viginti  diesrelaxamus,  et  honoremomniunj 
quae  in  nostra  fiunt  Ecclesia,  participes  constitui 
mus.  Valete  in  Christo. 

EPISTOLA  CCCVI. 


AD. 


Pastoralis  officii  uos  admonet  auctoritas,  singu 
lari  cura  prospicere,  ne  lites  coram  nobis  trans 
actione  sopitas,  in  jurgia  suscitet  litigantium  per 
versitas,  et  quod  utiliter  estordinatum,  iterato  re 
vocetur  in  dubium.  Ut  igitur  plenum  robur  obli 
neat  compositiointer  M.  et  A.  mutuo  consensuini 
ta,  nos  eam  litteris  mandare  decrevimus,  quaeu 

AD praesentia  nostra  tandem  hoc  fine  conquievit.  No 

LatorpreesentiumA.honeste  apud  nos  conversa-  itaquehancconventionemnonsoluminjunctanobi 
tusanobis  susceptus  est  in  clerum,  et  ad  diaco-  auctoritate  approbamus,  verum  etiam  sigilh  nosli 
natus  gradum  canonice  promotus.  Quem  quidem      appositione  communimus,  fraternitatem  vestraD 


973 


EPISGOLJE.  —  AN.  1161-89. 


974 


rogantes  attentius,  ut  veslrum  in  his    assensum  A 
praebeatis  et  auctoritatem. 

(Multa  in  hac  epistola  desunt.) 

EPISTOLA  CCGVII. 


AD. 


Qui  ad  coelestem  patriam  pervenire  desiderant, 
opus  est  ut  rnisericordiaeoperibusdiligenter  inten- 
dant,  et  de  facultatibus  sibi  a  Deo  collatis,  paupe- 
ribus,  et  praecipuepiislocis  ignis  incendiovastatis, 
eleemosynaslargiantur.  Undenos  de  salutis  vestrae 
profectu,  ut  justum  est,  solliciti,  universitatem 
vestram  rogamus,  monemus  et  exhortamur  in  Do- 
mino,quatenus  operationi  ecclesiae  Saneti  N.aliquod 
auxilium  conferatis,  ut  tam  per  haec  quam  peralia 
bonaquaein  hac  vita  feceritis,  ad  gaudia  aeterna 
feliciter  pertingere  valeatis.  Valete. 

EPISTOLA  CCCVIII. 

AD.... 

Vir  honestaeeruditionisetillibata1.  opinionis  lator 
praesentiumR.nostris  apud  benevolentiamvestram 
se  postulat  precibusadjuvari.  Cui  cumin  petitione 
probabilideessenecpossumus  necde  bemus,libera- 
litatem  vestram  exoratamhabere  desideramus.pro 
eo  et  cum  eo  rogantes,  quatenus  pietatisintuituet 
precum  nostraruminterventu  eum  in  petitione  sua 
sxaudiatis,  et  negotium  ejus  quod  penes  vos  est, 
:haritate  pvomoveatis,  ut  ipsum  vobis  obnoxium 
servitio,  et  nos  gratiae  debitores  constitualis. 

EPISTOLA  CCCIX. 

.V  D 

Salutem  et  gaudere  semper  in  Domino. 

Licet  omnibus  quos  fidei  Catholicae  commendat 
religio,  benefacere  debitores  sumus,  his  tamen 
propensiusintenderepietashortatur.qui.Judaeorum 
spreta  perfidia,  sacrabaptismatis  unda  renati,  Jesu 
Christi  tidem  nudi  plus  eligunt,quam  ut  caducam 
habentes  opulentiam  occidentem  legis  litteramse- 
clari  velint.Et  nerectitudiniszelumin  bonaevolun- 
tatis  votoquotidianae  necessitatis  turbet  instantia, 
eo  solertius  providendum,  quo  timetur  justius,  ne 
in  neophitis  eruditionis  novae  planta  macescat  ci- 
tius,quaminmanentem  charitatis  radicem  solide- 
tar.  Unde  vestram,  in  Christo  dilecti,  exhortamur 
-haritatem,  ut  in  latorem  praesentium  ad  fidem 


EPISTOLA  CCCX. 

AD 

Et  ut  conventio  haec  inter  eos  illaesa  con- 

servetur,  eam  praesentiscriptoet  sigillinostri  appo- 
sitione  confirmamus. 

EPISTOLA  CCCXI. 

AD 

GratummihijPatercharissime,  munus  existimo, 
quoties  directis  a  sanctitate  vestra  litteris,  quae 
circa  vos  sunt,  statu  perseverare  incolumi,  recog- 
nosco.  Exsultat  siquidem  spiritus  meus,  et  diem 
sibi  festum  agit  homo  meus  ille  interior,  cum  ami- 
cum  meum  dominumque  charissimum  sanum  et 
jncolumem,  et  in  cunctis  agentem  prospere  litteris 
aut  nuntio  de  vobis  laela  referente  intelligo.  Agit 
B  hoc  illa  charitas  in  virtutibus  obtinens  principa- 
tum,  quaeamicorum  mentes  insolubili  sibi  lege 
confoederans,  locali  distantes  spatio  unit  spiritu, 
affectione  conjungit,  et  absentes  sibi  praesentes 
assidue  potenter  intus  operante  virtute,  constituit. 
Haec  a  memoriaemeaepaginadelerinonpoterit,hanc 
nulla  rerum  vicissitudo  perturbabit,  quin  vestris 
maneam  et  devotusobsequiis  et  promptusobedire 
mandatis.  Valete. 

EPISTOLA  CCCXII. 

AD 

Quae  ad  honoremDei  etutilitatemsanctaegerun- 
tur  Ecclesiae,  justum  est  firma  consistere,  et  suis 
radicibus inconvulsapermanere . Inde  est  quod con- 
ventionem  inter  A.  abbatem  Sanctae  Osythae  et 
q  ejusdem  Ecclesiae  conventum,  et  G.  Londoniensis 
Ecclesiae  thesaurarium,  super  Ecclesia  de  Simin 
habitam,  nos  quiaDeoplacidamet  Ecclesiae  sanctae 
commodamattendimus.sicutchirographo  inter  eos 
conscripto,  et  sigillis  eorum  utrinque  firmato,  con- 
cepta  est,  approbamus,  et  concessa  nobis  a  Deo 
auctoritate  roboratam,  ut  in  posteris  inconvulsa 
permaneat,  sigilli  nostri  attestatione  firmamus. 
EPISTOLA  CCCXIII. 

AD 

Salutem,  et  honoris  debiti  reverentiam. 

Justispostulantiumdesideriis  assensum  praebere 

justum  est,  quoties  petentium  vota  a  rationis  tra- 

mite  non  discordant.  Religiosam  itaque  fratrum  de 

Dunestapleattendentesaffectionem,circapersonam 


Shristi  Londoniae.  noviter  conversum,  oculos  mise-  rj  dilecti  filii  nostri  canonicique  vestri,  domini  T. 
ricordiae  et  pietatis  viscera  benignius  intendatis, 
quatenus  fraternae  charitatisin  eum  exhibita  devo- 
;io  eum  tam  novellum  adhuc  ad  susceptae  gratiae, 
•uimmam  fortius  augeat,  et  ad  idem  alios  invitet. 
^os  autem  his  qui  remunerationis  aeternae  intuitu, 
uiic  Nicolaoaliquamdefacultatibus  suisportionem 
■  id  relevandam  ejus  tenuitatem  dederint,  de  Dei 
nisericordia  etapostolorumPetriet  Pauli  interces- 
lione  confisi,  de  injuncta  sibi  pcenitentia  viginti 
•ies  relaxamus,  et  orationum  et  beneficiorum  quae 
;n  nostrafiunt  Ecclesia,  participes  constituimus. 
'alete  in  Christo. 


cujusmoreshonestatem  redolent,et  prudentia  vir- 
tutem  sapit,  benignum  eorum  petitioni  assensum 
praebuimus,  ipsumque  ab  ea  qua  nobis  tenebatur 
obedientia  absolutum,  in  ministerium  ad  quod  a 
Domino  concordi  fratrum  electione  vocatus  est, 
liberum  concedimus,  ut  ecclesiae  Lincolniensis  de 
caeteropareat  etejus  mandatis  et  monitis,  ut  jus- 
tum  fuerit,  acquiescat.  Undene  a  vestro,  quod 
absit  !  capite  recedatis,  ne  in  communem  etiam 
legem  fraternae  charitatis  offendatis,  mandamus 
vobis,  et  consulimus.et  quae  nobis  a  Domino  com- 
missaest,  episcopali  auctoritate  injungimus  ut 
quod  a  nobis  actum  est  ratum  habeatis,ipsumque 


<J75 


GILBEftTl  FOLTOT  LOND'Otf.  EPISC. 


ab  ea  qua  vobis   tcnet  obedientia  absolutum,  pie 
postulantibus  concedatis,  ut  a  Dotnino  gratiani  et 
debita  charitatis  praemia  percipiatis. 
EPISTOLA   CCCXIV. 


A  et  petitionem  tamejus  quam  nostram,  si  absqi 
leesione  ordinis  vestri  fieripotest,  et  sine  scandal 
clementer  exaudialis.  Valete. 

EPISLOLACCCXVIII. 


AD. 


AD. 


Quae  donantur  Doniino,  charissimi,  donanti  ne- 
quaquam  peieunt,  sed  juxta  vocem  Domini,  ei  a 
quo  donata  sunt  amplissime  remuneranda  conser- 
vantur,  [etj  mensuram  bonam  et  conferlametcoa- 
gitatam  et  supereffluentem  conferent  in  sinum  ve- 
strum.  Nos  itaque  de  salutis  vestrae  profectu  solli- 
citi,  charitateni  vestram  commonemus  in  Domino 
quatenus  [ad  reparjationem  ecclesiae  Beati  Ivonis, 
et  ad  ref[iciendumj  ejusdem  villae  pontem  et  calce- 
dam,  ubi  dis[junctusj  admodumestcommeantium 
transitus  de  [faculjtatibus  vestris  aliquod  auxilium  g 
confei'atis,  et  [Deum  in]  sanctis  suis  honorando, 
divinam  vobis[gratiam]  etpeccatorum  veniamac- 
6}uiratis.  Omnibus  vero  [qui  ad  praejtaxatum  opus 
ahquid  ob  Deum  hortat....  contulerint,  de  Domini 
conlisi  misericordia,dein[juncta]  sibi  pcenitentia, 
decem  diesrelaxamus.fet]  bonorum  omniumquee 
in  nostra  fiunt  Esclesia  [et  oratfjonum  participes 
constituimus.  Valete. 

EPISTOLA  CCCXV. 


AD. 


Noveritdilectio  vestra,charissime,me  inomnibus 
vestro  gratanter  pariturum  servitio,  et  si  [quid]  forte 
immineret,  sponsioni  respon[debitde]  vota  operis 
exhibitio. 

EPISTOLA  CCCXVI. 

AD 

De  benegnitatevestrasimul  etdilectione  paterni- 
tativestreepro  latore  praesentium  N.pre[ces  hu]mi- 
les  et  devotas  porrigimus,  impense  rog[antes],  ut 
si  placet  precisintuitubenigne  s[uscipiatiset]  cle- 
menter  exaudiatis.  Quidquid  autem  in  oc[ulis  ve- 
sfrisj  gratiaeet  benignitatisinvenit,nobis  indultum 
[reputetis]. 

EPISTOLA  CCCXVII. 


AD. 


Lator  hic  praesentium,  zelum  ut  fatetur  habens 
aliquando  sine  scientia,  patrem  quondam  suum 
Simonem  secutus,  a  coetu  vestro,  quod  modo  la- 
crymabiliter  deplorat,  minusconsiderate  discessit. 
Qui  modocompunctus  estconversus  ad  cor,rerum 
edoctus  experientia  quam  grave  sit  a  fratrum  uni- 
tate  sejungi,  pulsat  et  suspirat  ad  vos,  supplicans 
et  totis  animee  vinbus  expetens  ut  misericordiee 
sibijanuas  aperiatis,et  ipsumutpote  decesteropru- 
dentius  et  perfectius  obediturum,  intra  numerum 
vestra  admittatis.  Unde  quia  revertenti  nunquam 
sinum  claudit  Ecclesia,  magis  super  uno  gaudens 
converso  ad  poenitentiam,  quam  super  multis  qui 
poenitentia  non  indigent,  cum  pulsanle  pulsamus, 
cum  supplicahte  preces  eff  undimus.quatenus  aniore 
Dei,  fraternseque  charitatis  intuitu,  iram*  si  qua 
adversuseumconceptaestjdecorde  sibi  remittatis, 


D 


Salutem  et  pronum  devotes  fidelitatis  obi 
quium. 

Vetus  est  et  antiquum :  Qui  confidenter  dili 
loquiturconfidenter,  nec  de  ejus  affectu  heesit; 
qui  potest,  cujus  sincera  dilectio  omnem  sus 
cionis  faecem  eliminat.  Unde  est  quia  preces  vesti 
negarenon  possumus,  prossertim  ubi  vos  vin 
instantia.et  magna  intercedit  auctoritas  etdilect 
EPISTOLA   CCCXIX. 

AD 

De  vestra,  domine,  confisus  liberalitale^  obn 
vestree  supplico  paternitati,  quatenus  ut  vobis 
omnibus  exdevoto  devotior  existam,  ad  eccles 
vestroe  beneficium  aliquod  vestra  me  vocare  dig 
tur  excellentia,  quod  vobis  honestum  sit  dare, 
mihi  a  vestra  suscipere  largitate. 
EPISTOLA  CCCXX. 

AD 

Quod  aliquid  a  bonitate  vestra  postulare  pi 
s"umo  non  praacedenlium  confidentia  meritori 
sed  vestrse  benignitatis  facit  intuitus. 
EPISTOLA  CCCXXI. 

AD 

Graviter,  ut  audio,  delinquis,  qui  manus  tuas 
decimas  ecclesiae  quae  ad  solum  jus  divinum  pe 
nent,  manum  mittere  non  formidas.  Unde 
mando,  etsuper  Christianitatemtuaminjungo.q 
tenus  decimas  ad  ecclesiam  de  Fuleham  pertinen 
sibi  sine  dilationerestituifacias,  ne  si  eas  inji 
detinueris,  iram  exhoc  Dei  incurras,  et  sententi 
in  te  quam  mereris  excipias. 

EPISTOLA  CCCXXIl. 

AD 

I 

Cumsingulae  virtutes,  charissimi,  acceptentu 
conspectuDei,nulla  magisDeoplacerelegiturqu 
eleemosyna.  Scriptum  namqueest  :Date  eleem 
nam,  dicit  Dominus,  et  omnia  munda  sunt  v 
{luc.  xi).Quicunque  igitur  Deo  placere  deside 
ex  beneficiis  sibi  divinitus  collatis,  pauperibusi 
gare  alienisnecessitatibus  subvenire  intendat,' 
Dominoobipsoscollata.dieillain  centuplum  r 
pere  valeat.  Unde  quia  ex  injuncto  nobis  otl 
vestri  curam  gerimus,  vestram  studiosiusfrate 
tatem  commonemus,  quatinus  ut  et  eleemos 
vestra  pluribus  in  exemplum  boni  operis  pa 
attendatis. 

EPISTOLA  CCCXXIIL 

AD 

Nonnullis  innotuissecredimus,  quanto  foveai 
solatio  pauperes  Christi  divertentes  ad  hospi 
juxta  Sanctum  Bartholomaeum  in  Londonia 
tantisegeat  domus  illa,  quae  tot  millibus  sing 
diebus  est  necessaria  et  solatium  ministrat  uni 
sis.  Hujus  ergo  tam  religiosee  domus  intuitu,  ] 


)11 


fePISTOLE.  -  AN.  ildi-89. 


ersitatem  vcstram  hortainur  attentius,  rogantes 
t  obsecrantes  inDomino,  et  in  reinissiohem  vobis 
njungentes  delictorum,  quatenus  latores  preesen- 
iuin,  nuntios  et  procuratores  illius  venerabilisloci 
>enigne  inter  vos  ad  seminandum  Dei  verbum  reci- 
>iatis,  et  fratribusqui  ibidem  sunt,  divinis  manci- 
>ati  obsequiis,  per  vos  et  per  commissos  vobis 
lopulos,  beneficia  et  eleemosynarum  largitione 
iisericoi"diter  subveniatis.  Nos  quoque  de  divina 
onflsi  misericordia,omnibus  qui  pro  a  [more]  Dei 
liquod  iili  domui  beneficiumcontulerint,omnium 
irationum  et  beneficiorum  Londoniensis  Ecclesiae 
oncedimus  participationem.  Valete. 
EPISTOLA  CCCXXIV. 


A  ipsius  ecclesiae  Sancti  Jacobi  priorem,in  ea  perso- 
nam  ipsius  ecclesioe  Sancti  Jacobi  nomine,  debita 
solemmtate  constituisse.Quodne  deincepsrevocari 
possit  ih  dubium,  aut  aliqua  forte  machinatione 
convelli,  praesenti  scripto  confirmamus,  et  sigilli 
nostri  appositione  corroboramus,  et  qui  funiculus 
triplex  non  facilerumpitur,  donationem  hancprimo 
jam  dictee  ecclesiae,  deinde  nostra,  postmodum 
sancti  Thomse  dudum  Cantuariensis  archiepiscopi 
charta,  firmatam  inperpetuum  valituram,Domino 
juvanle,  confidimus.  His  testibus. 

B  EPISTOLA   CCCXXVII. 


AD. 


AD.    .    .    . 

Gloria  et  honore  in  perpetuum  corcnari. 
Latorem  praesentium,  filium  nostrum  B.  honeste 
uod  ad  conscentiam  nostram  conversatum  apad 
ps,  charitati  vestrae  commendamus  attentius,pre- 
jjs  in  hoc  devote  porrigentes,  ut  eum  tanquam 
evotum  filium  cum  gratia  suscipiatis,  et  nostrae 
etitionis  intuitu  de  chariore  chariorem  habeatis, 
t  nos  ex  hoc  etdilectionisetamplioris  gratiae  debi- 
>res  habeatis. 

EPISTOLA  CCCXXV. 

-   AD.    .    .    . 

Universitati  vestrae  praesenti  scripto  notifico  me 
clesiam  de  Wicham  cum  capella  sua,  ecclesia 
delicet  de  Langeforde,  caeterisque  omnibus  ad 
m  pertinentibus,  H.clerico  ineleemosynamcon- 
ssisse,  ipsumqueineisdem  ecclesiispersonam,ea 
iae  nobis  a  Deo  concessa  est  auctoritate  consti- 
isse.Quod  ne  revocari  possit  im  dubium,paginfB 
•resentis  inscriptione,  et  sigilli  mei  appositione 
stificari  pariter  etconfirmare  curavi. 
EPISTOLA  CCCXXVL 

AD.     .    .     . 

Quia  piis  desideriis  pronum  adhibere  debemus 
sensum,  universitativestrae  praesentiscriptonoti- 
:amus,  nos  exconcessionenobilisfeininae,CeciliEe 
delicetTalbot,  ecclesiam  de  Feenges,qu33in  ejus 
itrimonio  sita  est,  ecclesiae  Beati  Jacobi  supra 
ontem  Rothomagi  et  fratribus  et  intirmisin  eadem 
mmanentibus,etjugem  Dominofamulatum  exhi- 
ntibus,  ea  qua  permittente  Domino  fungimur 
ictoritate,  in  perpetuum  eleemosynam  conces- 
ise,  et  venerabilem  fratrem  nostrum  Herbertum 


Intirmorum  apud  Colecestriam    diuturna  aegri- 
tudine  laborantium  egestati  condolentes,  dilectam 
nobis  mDominobenignitatem  vestram  rogamus,et 
attentius  exhortamur  in  Doinino,  quatinus   amore 
Dei    et  pietatis   intuitu,   nuntios   et  procuratores 
eorum,   cum  ad  eos  declinaverint,  ob  animarum 
vestrarum  remediumbenigne  recipiatis,  et  eorum 
paupertatemeleemosynarum  vestrarum  largitione 
prout  vobis  Deus  inspiraverit,  sublevetis.  Omnibus 
vero  qui  de   peccatis  suis  confessi  fuerint,  et  eis 
manum  misericordiae  in  aliquo   impenderint,  de 
Domini  confisi  misericordia.de  iujunctasibi  poeni- 
tentia  xxdies  relaxamus,etorationumet  beneficio- 
c  rum  ecclesiee  nostrae  participes  esse  concedimus. 
EPISTOLA  CCCXXVIII. 

AD.    .    .    . 

Tutum,  fratres,  reputamus  et  utile,  litterarum 
monumentis  excipere,  quae  paciinter  personas  ec- 
clesiasticas  reformandae,  vel  firmius  in  posterum 
conservandae  certum  fuerit  expedire,  ne  quae  con- 
mventia  judicum  et  assensu  partium  transactione 
vel  amicali  compositione  ad  pacemredactafuerint, 
a  memoria,  tractu  temporis  evanescere,  aut  in  li- 
tem  redivivam  iterato  contingat  exsurgere.  Hinc 
quod  controversia...  Cxtera  desunt. 
EPISTOLA  CCCXXIX. 

AD.    .    .    . 

D  Prxfatio  in  librum  Homiliarum. 

Habes,  frater,  quod  optasti,  quod  pulsanti  jam 
diutius  charitas  ultra  negare  non  potuit.  Intus 
enimpositus,etc.  Vide Operaexegetica Gilbertiinter 
Patrologix  tomos  proxime  edendos. Edit.  Patr. 


Gilbertiepistolam  CCCXXX,adstiffraganeos  Ganluariensis  Ecclesix,  de  electione  Urbani  III papx,qux 
'  eauioneDe  Gilles  loco  suo  exciderat,  sub  num.  196  bis  supra  reposuimus.  Edit. 
L  tI1  .     .  EPISTOL^  CCCXXXI  CCCLXXX. 

alexandr!  lllpapaa  ad  Willelmum  et  Ottonemcardinales  epistolaetres,  adAlbertumetTeodwimumcar- 
laies,  dereconcilialione  Cantuariensis  Ecclesix ;  ad  eosdem,  ad  Bituricensem  archiepiscopum  et  Niver: 
abem  episcopum,  ad  Thomam  Cantuariensem  archiep.,  de  canonhatione  Anselmi ;  ad  eumdem,  ad 
iversos  surlraganeos  Cantuanensis  Ecclesiae,  ad  Cantuar.  archiep.  et  sufiragaheos  epistolae  quiuque; 
i.antuar  archiep.  et  Gilberlum,  ad  monachos  et  canonicos  Cantuar.,  ad  W.  priorem  et  capitulutn 
niuar.,  ad  Ricardum  Cantuar.  archiep.,  adRogeriuniEborac.  archiep.,  ad  eumdem,  ad...  de  dignitate 
uesix  hooracensis  ;  ad  Potrocum  Rothomagensem  archiep.,ad  epjscopos  Angliee,,  ad  Aur^lianensem 
iscopum,  ad  Bartholomaeum  Exoniensem  episc,  ad  eumdemet  Simonemabbatem,ad  Lincolniensem 
^nicuaconum,  ad  (>ilbertum  London.  episc,  ad  eumdem,  ad  eumdem  el  R.  archidiac.ad  eumdem' 
is>ioi8equatuor5adWillelmumNorwicensem,episcopum,a'deunid'em;ad  Rogeruni  Wigorniensemepisc/ 


979 


GILBERTUS  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


980 


ad  eumdem  epistolae  tres,  ad  Simonem  abbatem  S.  Albani,  ad  abbatem  et  monachos  S.  Andreae,  ad 
abbates  et  fratres  Cisterc.  in  Anglia  constitutos.adRogerumabbatem  monastern  de  Ibreio,  admonachos 
S.  Mariae  de  Laurentio,    ad    abbatem  et   fratres   de  Neubothe,  ad  Henricum  regem,  de  Thoma  Becquet 
(spuria) ;  ad  eumdem,  ad  Ludovicum  Franc.  reg. 
(Vide  in  Alexandro  III,  an.  1159— 1481. 

EPISTOLA   CCCLXXXI. 

URBANl  III  PAPjE  AD  B.    CANTUARIENSEM    ARCHIEPISCOPUM 
ET  OMNES  EPISCOPOS  IN  ANGLIA  CONSTITUTOS. 

De  electione  sua. 
Urbanus  episcopus,  etc. 
Coelestis  altitudo  consilii,  etc.  Vide  in  Urbano  III 
papa,  an  1185-87. 

EPISTOLA  CCCLXXXII. 

HONORI  TERTU  PAP^E  EPISTOLA  AD  UNIVERSOS  CHRISTIA- 
NOS  PER  ANGLIAM  CONSTITUTOS,  DE  TRANSLATIONE  BEATl 
THOWM. 

Honorius  episcopus,  servus  servorum  Dei,  uni- 
versis  Christi  fidelibus,nobilibus  et  aliis  per  Angliam 
constitutis,  salutemet  apostolicam  benedictionem. 


veneretur,  sacratissimum  corpus  ejus   sublevan 

proponitdeterra,ipsumquetranslatumhonorabilius 

collocare,  cum  dignum  sibi  etcondecensvideatur 

illum  quantum  in  eo  esL  exaltare  in  terraquemir 

coelo  Dominus  exaltavit.  Nos  igitur  pium  et  lauda 

bile  archiepiscopi  memorati  propositum  acceptante 

universitatem  vestram  monendam  duximusethor 

tandam,  per  apostolica  vobis  scripta  mandanles 

quatenuspacemmutuametconcordiamincharitati 

vinculo  conservantes,  vestras  conscientias  cuncti 

perversitatibus  expietis,etsic  vosin  bonisstudeat: 

operibus  exercere,  ut  cum  dies  ipsius  solemnitat 

advenerit,  in  occursu  vestri  sanctissimi  martyrisi 

patroni  ipsum  possitis  honorificentia  debitataliti 

venerari,  auod  doceatis  alios  per  exemplum,quai 
Rexcoelestis,DominusAngelorum,regnumAnghae        ^14"'  ^        "    ,      .         /  r  ,.    ?    J 

..       .  -,    ,  „„    d  tum  esse  debeat  celebnsper  diversamundichmal 

caetens  altius  nostns  temponbus  honoravit,etspe-  t 

ciali  quadam  praerogativa  gentemAnglicaminsig- 


nivit,  dum  mundo  posito  in  maligno.etmalitiaho- 
minum  excreseente,virum  sibi  exinde  sine  macula 
praeelegit,  qui  non  solum  in  temporeiracundiaere- 
conciliato  factus  est  ut  sacerdos,  verum  etiam  ad 
coeleste  convivium  invitatus.illum  saporare  meruit, 
quem  liberat  Dominus  calicem  passionis.  Et  quia 
inventus  dignus  Deo,  coronavil  eum  gloria  etho- 
nore,  coronam  ipsius  capiti  superponens  de  lapide 
pretioso,  ut  sic  unus  ex  Anglicis  inter  angelos  su- 
per  opera  manuumDominiconstitutus,propeccatis 
populorum  omnium  fieretintercessor.  Cantetigitur 
novum  Domino  canticumfelixCantuariensisEccle- 
sia,  cujus  aram  suo  purpuravit  pretioso  sanguine 
marlyr  Thomas.  Quinimo  civitas  ipsa  tota  potest  C 
etdebet  inexsultationisvoce  nonirameritojubilare, 
quae  cruore  roseo  sui  martyris  rubricata,  pulchra 
facta  est  et  apparuit  speciosa.  Unde  diversarum 
multitudine  gentium  ex  omni  fere,  quae  sub  coelo 
est,  natione  celebritatem  ipsius  summopere  vene- 
rante,  quondam  quasi  felicipraesagiosuum  videtur 
esse  sortita  vocabulum  ex  eventu,  ac  si  dicatur  ex- 
presse  Cantuaria  cantusare. 

Vos,  inquam,  si  diligenter  attenditishunc  hono- 
rem,  gratiarum  actiones  assiduas  largitoribonorum 
omnium  exsolvere  debetis,  cui  vos  ex  impensae 
benedictionis  gratia  terrae  vestrae  cognoscere  potestis 
debitores,utingratitudinis  evitetis  vitium,etpossitis 
devoti  filii  nuncupari.  El  quidem  omni  tempore 
purocordebenedicereac  honorareDominumdebea-  rj 
tis,isto  tamen  praecipue  vos  oportet  vestes  induere 
nuptiales,  et  cumjucunditate  in  laudes  vestro  as- 
surgere  Creatori,  cum  venturae  festivitatis  solemni- 
tas  id  exposcat.  Sane  a  venerabili  fratre  nostro 
Stephano  Cantuariensi  archiepiscopo,  sancta?  Ro- 
manae  Ecclesiae  cardinali,  nuper  accepimus,  inti- 
mantequod  idemvolensostendereinefIectu,quanto 
devotionis  fervore  martyris  supradicti  memoriam 


praefati  martyris  memoria  gloriosa. 

Data  Laterani  vni  Kalendas  Februarii,  pontific; 
tus  nostri  anno  tertio. 

EPISTOLA  CCCLXXXIII. 

EJUSDEM  AD  W.  PRIOREM  ET   CONVENTUM  CANTUARIENSEl 

Honorius   papa,  etc.  dulcissimis   filiis  priori 
conventui  Ecclesiee  Christi  Cantuariensia,  salute 
et  apostolicam  benedictionem. 

Ecclesiae  vestrae,  quam  venerabilis  martyr  Th 
mas  reddidit  sui  corporis  sanguine  decoratai 
illum  nos  decet  impartiri  favorem,  ut  sicut  int 
alias  nominis  est  majoris  et  famae,  sic  apud  n< 
Romanam  effetam  Ecclesi  am  praerogativam  repar 
gratiae  specialis  :  cum  igitur  sicut  vobis  referen 
bus  intelleximus,  archiepiscopi  et  episcopi  qui  i 
diversis  locis  ad  translationes  corporis  ipsius  ma 
tyris  convenerint,  accessuris  infra  quintum  dec 
mum  diem  ad  translationis  solemnitatem  ejusde 
diversas  remissionesduxerintfaciendas,iisdemm 
ipsi  dies  relaxamus  quadraginta  de  injunctis  i 
pcenitentiis,  vestris  vero  precibus  inclinati  qu( 
super  hoc  a  vobis  et  ipsis  factum  est  decrevinv 
ad  unius  anni  et  praedictorum  quadraginta  dieru 
remissionem  perpetuis  temporibus  valiturum.Nu 
ergo  omninohominum  liceat  hancpaginamnosti 
concessionis  infringere,  vel  ei  ausu  temerario  co 
traire.  Si  quis  autem  hoc  attentare  prsesumpser 
indignationem  omnipotentis  Dei  et  beatorumPe 
et  Pauli  apostolorum  ejus  se  noverit  incursurui 

Dat.  Laterani  xv  Kal.  Januar.  pontificatus  nos 
anno  quinto. 

EPISTOLA  CCCLXXXIV. 

ALBERTl    CARDINALIS    EP.    AD  THOMAM    CANTUARIENSE 

Thom/E  Cantuariensiarchiepiscopo  Albertuscc 
dinalis. 

Gavisus  est  dominus  papa,  gavisi  sunt  cum  ec 
fralres,  quod  pacemvobis  et  CantuariensiEccles 
redditamaudierunt.  Etegoipse,  unus  exspecta 


m 


EPISTOLjE  variorum 


982 


_/0 

tium  et  gaudentium,  nisi  qnodgaudiummeumhaa-  A  anno  antequamarchiepiscopusde  Angliaegredere 

5ltatl°  qUffidam  de  adversanorum  tergiversatione  tur.  Clericis  pretereaet  laicis  utriusqu *  s«£_ na 

provemenssuspendebat  :  supervenientibus  autem  cem  vestramet  _r_fi_m   *»-«««•         sexus,pa- 

itteris  vestris,  et  intellecto  quod  plus  vobis  in  ac-  tuetis ZZl                  etpossess.onessuas  resti- 

jst  laudandus  in  vita  sua,  ita  nec  judicandus  ante  Juravitboc  rex   ..m,...*.  ,._  „           ,    _•    _ 

ernpus.quemadmodum  non  sumussine  gaudiode  TisdStend^ 

ioc  quodaudivimus.itaneepossnmusplene  gau-  a  v*      t^S^         ^7°' 

iere  propter  id  quod  timemus.  Kluctuantes  igitur  ouand u  eos  sic. Thri  r              ^  recederent> 

nter  spem  et  timorem  suspiravimus  ad  eum,  qui  -----           Ut  Christianos  "**  et  catholicos 

)otens  est  superabundantius  facerequam  petimus 

tut  speramus, ut ipse adimpleatgaudiumnostrum, 

.♦    .,„.,.1; -•    i—  j  _.  .... 


t  gaudium  istud  nemo  tollat  a  nobis. 
EPISTOLA  CCGLXXXV. 

EJUSDEM  ET  THEODWIM    AD    HENR1CUM  REGEM. 

Henrico  Dei  gratia  regiAngliae,  A.  dignationedi- 
ina  tituli  Sancti  Laurentii  in  Lucina  et  T.  Sancti 
'italis  presbyteri  cardinales  et  apostolicae  sedis  le- 
ati,  salutem  in  eo  qui  dat  salutem  regibus. 

Ne  in  dubium  veniant  quai  geruntur,  et  usus  ha- 
*t,  etcommunis  consideratioutilitatis  exposcit.ut 
cripturae  serie  debeant  adnotari.  Inde  siquidem  est 
uodnos  mandatumilludin  scriptum  duximusre- 
igendum,  quod  vobis  pro  eo  facimus,  quia  male- 
ictoresillos,quisanctae  memoria?  Thomamquon- 


B 


habueritis. 

EPISTOLA  CCCLXXXVI. 

EORUMDEM  AD  CONVENTUM  CANTUARLE. 

Albertus   et  Theodwinus   cardinales  conventui 
Cantuariae. 

Laetamur  nos,  laetatur  et  quaj  audit  congregatio 
universajustorum,  quod  mortemsanctajmemorias 
Thomae,  quondam  archiepiscopi  vestriitain  con- 
spectu  suoDeus  pretiosam  ostendit,  et  venerandam 
ejus  memoriamtotmiraculisillustravit,utodor  un- 
guentorum  ipsius  jam  fere  per  totum  corpus  Ecclesiae 
se  diffundat,  et  virtus  ejus  in  Oriente  et  Occidente 
communiter  praedicetur.  Ita  ut  qui  felicibus  illius 
actibus,dumviveret,  invidebant,nunc  casibushu- 
manis  eo  exempto,  etad  supernorum  societatem  ut 
eredimus,  fide ac zelo sacerdotali promerente trans- 

I  *.  t  _\         1,A__U _ • 


am Cantuariensem archiepiscopum occiderunt  oc-      credlmus>  fide ac zelo sacerdotali promerente trans 

isione  motus  et  turbationis,  quam  viderunt  in  vo-  .'  veneren^r  virtutem  ipsius,  et  ei  qui  facit  mi- 

is  ad  illud  facinusprocessisse  timetis.  Super  quo  r  rablha  magna  soIus>  gratiarum  referant  actiones. 

imen  factopurgationeminnostraprassentiadevo-      ?Uia  ^durvidetur  idoneum,utcummagnalia.auae 


,_.cummagnalia,quae 
tacta  sunt  apud  vos,  populorum  turba  decantet,  et 
gratiarum  actio  et  voxlaudis  resonet  in  commune 
Ecclesia  vestra,  quam  tanto  munere  gratia  divina 
donavit,  sub  atrocitatisobtentudiutius  non  debeat 
a  Conditons  laude  cessare,  reddentes  nobis  mutuae 
salutationis  alloquium,  et  petitioni  vestraj  devoto 
coDcurrentes  assensu,  fraternitati  vestrm  manda- 
mus,  quatenus  convocatis  episcopis  et  abbatibus 
provinciae  vestrae,  qui  vobis  ad  hoc  idonei  visi 
fuennt,  cum  solemnitate  congrua,  adhibito,  sicut 
majonbus  visum  fuit,  moderamine.denuo  ecclesiam 
yestram  consecretis.  Si  quid  minus  fuerit  solemni- 
tate,  divinorum  miraculorum  poterit 


_  --___._*«_._.      ,_,  __|^^x       _£  U.V 

men  facto  purgationeminnostrapraBsentiadevo 
mtate  propria  praestitistis, quod videlicet,  nec prae 
ipistis,  necvoluistis  utoccideretur,etquandoper- 
3tnt  ad  vos  rumor.plurimumdoluistis.  Abinstanti 
quidem  Pentecostes  usque  ad  annum  tantampe- 
iniam  dabitis,  unde  adarbitrium  fratrum  templi 

acentimilitesvaleantaddefensionemHierosolymi- 
nae  terrae  spatio  unius  anni  teneri.  Vos  autem,  a 

quentiDomininativitateusquead  terminum,  cru- 
iin  accipietis,  proximatuncaestateillucinpropria 
irsonaducenteDominoprofecturi,nisiremanserit 
«  dominum  papam  vel  catholicum  successorem 
.s,  Sane  si  contra  Saracenos  in  Hispaniam  pro 

•genh  necessitate  profecti  fueritis,  quantum  tem-      iaic'  ulYluorum  miraculorum  poterit  illustratione 
>ns  fuent  ex  quoarripueritis  iter,  tantumdem  su-      SUDPleru  Nos  sane  si  aliquid  fuerit,  quod  ad  pro- 
•adictum  Hierosolymitana.  profectionis  poteritis  lJ  fectumvestrumet  ecclesiae  vestrcefacere  valeamus, 
'0  ongare.  Appellationes  nec  impedietis,  nec  per-      ^uantum  cum  De<>  poterimus,  libenti  animo  facie- 
jittetis  impediri,  quin  libere  fiant  in  ecclesiasticis 
;usis  ad  Romanam  Ecclesiam  :  bonafide,  etabs- 
w  fraude  et  malo  ingenio,  ut  per  Romanum  pon- 
wern  causae  tractentur,  et  suum  consequantur 
.  ectum.  Sic  tamen,  ut  si  vobis  suspecti  fuerint 
qui.  seountatem  faciant,  quod  malum  vestrum 
;iregnivestri  non  quaerent.  Consuetudines,  quw 
^uctee  suntcontra  ecclesias  terrae  vestras,  tempore 
{stropenitusdimittetis,  nec  ab  episcopisamplius 
,'getis.  Possessiones  Cantuariensis  Ecclesi<e,  si 
■»  ablatae  sunt,  plene  restituetis,  sicuthabuit  uno 
Patrol.  CXG. 


mus.  Te  Deum  laudamus. 

EPISTOLA  CCCLXXXVII. 

EORUMDEMADWILLELMUM  SENONENSEM  ARCHIEPISCOPUM. 

Venerabili  fratri  et  in  Christi  visceribus  ample- 
ctendo  semperamico  W.  Dei  gratia  Senonensi  epi- 
scopo  apostolicaa  sedisiegato,  Alberti.  dignatione 
divina  tituli  Sancti  Laurentii  in  Lucina  et  Theo- 
dwinus  tituli  Sancti  Vitalis,  presbyteri  cardinale* 
apostohcae  sedis  legati,  quod  promisil  Deus  dili- 
gentibus  se. 

Quoniam  exspectaro  vos  credimus,  ut  de  statu 

32 


983 


GILBERTUS  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


984 


nostro  et  injuncti  nobis  promotione  negotii  aliquid  A 
audiatis,  idcirco  qualiter  nobiscum  et  per  ministe- 
rium  mediocritatis  nostrae  Deus  egerit  his  diebus, 
fraternitati  vestra?  praesenti  scripto  duximus  indi- 
candum.  Noveritis ergo quod postquam  illus tris  An- 
glorum  rexvenissenosinregnumsuumin  veritate 
cognovit,  totius  obstaculo  tarditatis  amoto,  de  Hi- 
bernia  inAngliam,incumbentibus  sibinegotiisprae- 
termissis,  de  Aoglia  vero  in  Normaniae  partes  ac- 
cessit  ,  atque  incontinenti  plures  ad  nos  nuntios  et 
honorabiles destinavit,  inquirens  a nobis in  quo loco 
potius  convenire  cum  eo  etloqui  vellemus.Placuit 
tandem  ad  Saviniacense  monasteriumprocolloquio 
habendo  concurrere,  ubi religiosor um viror um  pos- 
semus orationibus  adj uvari.  Convenimus  illuc,  con- 
venerunt  et  multae  personae  utriusque  ordinis  de  B 
regno  ipsius,  et  tractavimus  diJigentia  qua  potui- 
mus,  quod  ad  salutem  ipsius  et  injunctam  nobis 
obedientiam  pertinebat.  Cumautemnon  possemus 
in  omnibus  convenire  recessit  ipse  a  nobis  velut  in 
Angliamprofecturus.etnosexspectavimuesequenti 
die  ad  Abrincas  civitotem  ituri,  postero  autemdie 
veneruntadnosLexoviensis  episcopus  etduoarchi- 
diacani,  et  concesso  quod  petebamus,  ad  praedictam 
processimus  civitatem,  ad  quam  Dominica,  qua  can- 
tatur  Vocemjucunditatis  convenimuscumpersonis 
plurimis  et  ipse  nobiscum,et  cumtanta  humilitate 
quodfuerat  condictum  implevit,  ut  illius  exstitisse 
opus  sine  dubitatione  credatur,  qui  respicit  terram 
et  facit  eamtremere,  quitangit  monteset  fumigant. 
Sane  quam  timoratum  Deo,  quam  obedientem  ec-  c 
clesiae  se  curaverit  exhibere.non  estopuspraesenti 
abbreviatione  referre.  Satisenimipsius  opera  ma- 
nifestant  et  manifestabunt  adhuc  plenius,  sicut   et 
nobis  spes  data  est  in  futurum. 

Primum  itaque  super  mortem  sanctae  memoriae 
Thomae  quondam  Cantuarienis  archiepiscopi  non 
de  nostra  exactione,  sed  de  propria  voluntate,  ta- 
ctis  sacrosanctis   Evangeliis,  suam  conscientiam 
expurgavit,  jurans  videlicet  quod  nec  praecepit  nec 
voluit,  et  quando  audivit,  doluit  vehementer.  Quia 
veroquod  factum  fuerat  ex  sua  occasione  factum 
esse  timebat,  de  satisfactione  preestanda  tale  prae- 
stititjuramentum.  Primo  quidem  juravit  quod  a 
domino  nostro  papa  Alexandro  et  ejus  catholicis 
successoribusnonrecedet,  quandiu  eum  sicut  ca-  ^ 
tholicum  regem  et  Christianum  habuerint,  et  hoc 
ipsum  fecit  jurarefilium  suum   majorem.  Juravit 
etiam  quod  usque  ad  annum  tantam  pecuniam 
dabit  templariis,  unde  ad  defensionem  terrae  Hie- 
rosolymitanae  ducendi  milites  valeant  retinen.  Ab 
instanti  vero  nativitateDomini  usquead  triennium 
crucem  accipiet   sequenti  aestate,  Hierosolyraam 
profecturus,  nisi  per  dominum  papam  steterit  vel 
ejus  catholicos  successores.  Si  vero  interim  pro 
necessitate  contra  Saracenos  in  Hispaniam  iverit, 
quantum  temporis  inilloitinereconsumpserit,  tan- 
tumdem  praedictum  spatium   prolongare  poterit. 
Abjuravit  etiamomnes  consuetudines  quae  coDtra 


ecclesias  regni  sui  tempore  suo  introductae  viden- 
tur.  Appellationes  ecclesiasticarum  causarum  ad 
dominum  papam  libere   sinet  fieri  et  tractari  per 
eum  causas  et  suo  fine  concludi.  Si  quis  tamen  ei 
suspectusfuerit.securitatemeifacietquoddamnum 
ejusetregni  sui  non  quaerat.  Possessiones  Cantu- 
ariensis  Ecclesiae,  si  quae  sint   ablatae,  restituet, 
sicut  habuit  primo  anno  quando   archiepiscopus 
de  terra  exiret.  Id  ipsum  faciet  etde  personis  quee 
causa  ipsius  exisse  videntur.  Quibus  etiam  gratiam 
suametbonamreddiditvoluntatem.ethocquidem 
sub  juramento.  Promisit  autem  et  alia   de  libera 
voluntate  gerenda,quae  non  oportetscripturaeserie 
denotare.  Haec  autem  scripsimus,  ut  agnoscatis 
eum  obedientem  Ecclesiae  atque  ad  divinum  obse- 
quiummultoampliusquamadhucfueritanimatum. 
Noveritis  adhucfiliuaj  ejus  de  praedictis  consuetu- 
dinibus  dimittendis  pariter  cum  eo  jurasse.  Sane 
quod  ibi  factum  est,  iterato  adhuc,  ne  dubitationis 
locus  alicui  remanaret,  apud  Cadomum  in  major 
frequentia  personarumpublice  statuit  se  acturum 
Relaxavit  praeterea  episcopos  de  promissione,  quac 
ei  fecerant  de  consuetudinibus  et  promisit  quoc 
non  exiget  in  futurum. 

EPISTOLA  CCCLXXXVIII. 


EORUMDEM  AD    GILBERTUM    RAVENNENSKM  ARCHIEPI- 
SCOPUM. 

Venerabili  in  Christo  et  dilecto  fratri  Gilbertc 
Dei  grala  Ravennensi  archiepiscopo,  Albertus  d 
gnatione  divina  tituli  S.  Laurentii  in  Lucina  < 
Theodwinus  tituli  S.  Vitalis,  presbyteri  cardinale 
apostolicae  sedislegati.quod  promisitDeus  diligei 

tibus  se. 

Quoniam  desiderare  vos  credimus,  ut  de  stat 
nostro,  etc.  (Eademquxinepistolasuperiori  usqx 
ad  :)  Ethocipsumjurarefecitfiliumsuummajore 
in  charta  absolutionis  promorte  beati  Thomae.  J 
ravit  etiam  etalia,  cleroetpopulovaldenecessari 
quae  omnia  diligenter  et  per  ordinem,  sicut  ea  j' 
raverat,  in  absolutionis  ejus  chartapernotavimi 
Promisit  etiam  et  alia  de  libera  voluntategerend 
quae  non  oportet  scripturae  serie  denotare.  Hf 
autemscripsimus,utcognoscatisipsumobediente 

Deo  atque  ad  divinum  obsequium  multo  ampli 
quam  adhuc  fuerit  animatum.  Noveritis  ad  hoc 
lium  suum  de  praedictis  consuetudinibus  pan 
cumeojurasse.  Sanequodibi  factum  est,  iter." 
adhuc,ne  dubitationis  locus  alicuiremaneret.ap^ 
Cadomuminmajorifrequentiapersonarumpubli 

statuit  se  acturum.  Relaxavit  praeterea  episcop 
de  proraissione,  quamei  fecerant  deconsuetudi- 
bus  conservandis,  et  promisitquod  non  exigetinfu  ■ 
rum.  In  crastinoautem  praidicticardinales  ibid^ 
celebraveruntmagnumconciliumcumarchiepiscc 

et  episcopis  et  clero  Normanniae,  et  ibi  haec  deci a 
suscripta  statuerunt,  et  universis  firmiter  et  * 
violabiiiter  injunxerunt. 


985 

EPISTOLA  CCCLXXXIX. 

BERNARDI     PORTUENSIS     EPISCOPI     AD     THOMAM    CANTUA 


RIENSEM 

Thom^    Cantuariensi    archiepiscopo,  Bernardus 


EPISTOLjE  VARIORUM  986 

A  EPISTOLA  CCCXCI. 

EJUSDEU  AD  THOMAM  CANTUARIENSEM. 

Charissimo  in  Christo  ac  reverendo  Patri  Thom^ 
Dei  gratia  Cantuariensi  archiepiscopo,  fortissimo 


Portuensis  episcopus. 

Quoniam  sub  uno  capite  Christo  sumus  invicem 
membra,  non  debet  vestra  dilectio  ambigere.quin 
vestra  tanquam  propria  negotia  nostra  curemus, 
maxime  cum  in  vestra  causa  res  nostra  profecto 
agatur.  Unde  si  aliquid  aliquando  nos  agere  con- 
tingat,  quod  actum  in  parte  vobis  fortasse  displi- 
jeat,  redire  sub  rationem  displicentia  debent,  ut 
minus  moleste  feratis,  quodpronobis  ad  modicum 
.emporis  dispensamus,   eo  nimirum  libentius  quia 


atque  invictissimo  Dei  athlette  Gratmnus  sanctae 
RomanaeEcclesiae  subdiaconus,  salutem  et  glorio- 
sam  post  agonemcum  optata  pace  victoriam. 

Quod  de  mea  sinceritate,  sicut  exlitteris  et  nun- 
tiis  vestris  intelligo,  indubitatam  spem  et  fiduciam 
tenetis,  gratum  habeo  modisomnibus  etacceptum, 
vestrasque  paternitati  ex  hoc  ipso  devotior  ac  fide- 
lior  persevero.  In  proposito  siquidem  meaa  ad  vos 
devotionisac  fidei,et  causaevestrae  defensione  con- 
stanti  eaedem,quaeinduxerunt,causaemeretinent: 
timor  videlicet  Dei,  amor  honesti,  zelus  et  fervor 


i  »  •!•!  ,  j        i  1    ■  mor  viuencei  uei,  amor  nonesti.   zphis   pt  fprvnr 

/obis  totum  militat,  quidquid  est  quod  m  vestro  R        1     ■    .*■      ■•■  .  UUUC5">  ^u*>  ei  iervor 

,•        ,■      ,.  ,     .        ••  :       ¥    ,  .        ecclesiasticae  libertatis.  Accedit  ad  haec  Dersonjp  vp- 

leeotio  vobis  etiam   contraire  vidptmv  Tn  hn<-.  si_  ^cuuauuccL^isuusve 


legotio  vobis  etiam  contraire  videtur.  In  hoc  si- 
luidem  quod  dominus  papa  quasi  contra  suum 
iropositum  regi  Angliae  scribit,  hocagit,  ut  si  forle, 
[uod  non  credimus,  hac  vice  non  resipuerit,  non 
>ossit  etiam  sibi  ipsi  videri  injusta  fore  super  se 
ata  sententia.  Eapropter  vestram  fraternitatem, 
[uantumpossumus,inDominoexhortamur,utsicut 
cepistis.et  hactenus  laudabiliter  perseverastis,sitis 
tfortis  et  patiens,  scientes  quod  si  modo  non  se 
orrexerit,  nequaquam  atnplius  manus  suas  mater 
lcclesia  continebit,  sed  eo  fortius  eum  feriet,  quo 
)sum  in  raajori  patientia  sustinuit.  Nam  jam  adeo 
1  aperto  contra  Ecclesiam  ejus  malitia  se  erexit, 
t  jam  non  inveniatur,  qui  ejus  dolos  feriri  non 
elit.  Valete  semper  in  Domino,  et  spiritus  consilii 
t  fortitudine  maneat  semper  cum  omnibus  nobis. 
>men. 

EPISTOLA  CCCXC. 

GRATIANI  AD  GAUFREDUM    RIDEL   ET   ALIOS. 

Gratianus  sanctae  Romanae  Ecclesiae  subdiaconus, 
tdominipapaenotarius,GAUFREDo  Cantuariensi  ar- 
hidiacono,  et  Nigello  de  Saccavilla,  et  Thom^e  filio 
'ernardi,  sic  transire  per  bona  temporalia,  ut  non 
imittant  aeterna. 

j  A  vestranon  debet  excidisse  memoria,  qualitera 

obis  accepto  juramento  vos  in  spe  pacis  promissee 

jicerimus  absolvi.  Et  quia  pax,  sperabatur,  secu- 

|i  non  est,  vobis  per  venerabiles  viros,  Rothoma- 

ensem  et  Burdigalensem  archiepiscopos,  denun- 

javimus,  ut  nisi  infra  tunc  imminens  festumBeati 

•iichaelis  pax  reformata  esset,  nequaquam  exinde 

;ollat83  absolutionis  beneficio  frueremini,  sed  sen- 

•intiam,  quam  Cantuariensis  archiepiscopus  in  vos 

,5rret,  sine  fraude  et  malo  ingenio  firmiter  serva- 

etis.  Quiaergo  paxsecuta  nonest,  et  vos praefatus 

antuariensisinsententiamexcommunicationispu- 

lice  reposuit,  vobis  in  virtute   preestiti  juramenti 

,raecipimus,quatenussententiamipsam,donecab- 
,3lvi  mereamini,  inviolabiliterobservetis.  Det  vobis 
i'eus  cor,  ut  colatis  eum,  et  magis  faciatis  ipsius, 

uam  hominis  voluntatem. 

Similiter  scripsit  Vivianus. 


strae  virtus  et  gratia,  quaemejam  ineo.quodante 
probaveram,  stimulo  quodam  sollicitudinis  urget 
arctius  et  instigat,  concurrentibus  ad  idem  et  virtu- 
tisstudio,  etamorisacdiligentiae  filialisofficio.Con- 
fidite  igitur  de  me,  sicut  facitis,  et  sperate  quia 
spes  ista  vos,Deopropitio,  non  frustrabit,  nec  mea 
unquam  fides  aut  charitasin  vestro  poterit  refrige- 
scere  negotio  vel  tepere.  Puto  autem  quod  et  res 
ipsa  fidem  faciet  his,  quae  dico,  et  in  hujus  rei  testi- 
monium  oum  amicis  vestris  inimici  convenient. 
Et  quideminhoc,  si  venisset  homo,contra  quem 

devotionemmeamsollicitudovestrapraemonuit,non 
discordaret  a  caeteris  ejusdem  malitiae  satelhtibus 
et  preeambulis  Antichristi.Verum  eum  ille  non  ve- 
C  nerit,  in  eo  quodreliquumerat,etexpedireputavi, 
mea  sollicitudo  non  tepuit,  et  quotidiana  apud  do- 

minumpapaminstantianonquievit,doneclitteras, 
quas  cum  his,  Deo  dante,  videbitis,  per domini  papse 
gratiam  indultas  obtinui.  Quas  quidem  credo,  cre- 
detis  autem  et  vos,  ni  fallor,  efficaces  ad  rem,  et 
negotioutilesadfuturas.  Agiteitaqueconfidenter,  et 
quod  advos  pertinet,causamnostramDominocom- 
mendate,  qui  non  deserit  sperantes  in  se,  et  per 
quem  diligentibus  eum  omnia  cooperantur  in  bo- 
num.  Ego  autem  quodamici  et  fidelis  est,  cum  res 
postulaverit,  exsequi  non  cessabo.  De  caetero  quod 
inlitteris  vestrismiseria  consuevit  exsilio  copulari, 
discrelionem  vestram,  ut  audactersalva  reverentia 
loquar,  emendare  voluerim  :  cum  sicut  arbitror, 
D  miseros  vocari  non  deceat,  qui  aDominobeatid^ 
cuntur,  juxta  illud  Evangelii:  beali  qui  persecudo- 
neinpatiunturpropterjusliliam(Matth.x).Detxobis 
Dominus pacem in proximo,  etinfuturo consortium 
et  gloriam  beatorum. 

EPISTOLA  CCCXCII. 

HUMBALDl  OSTIENSIS    EPISCOPI    AD    TH0MAM    CAN- 

TUARIENSEM. 

Thom^;  Cantuariensi  archiepiscopo,Ostiensisepi- 
scopus. 

Quandopaternitatis  vestrae  litterae  nobis  aUatffi 

suntlantacorporisinfirmitatelaborabamus,quoda 

medicisdevitanostradesperabatur.Verum.quiavo- 


GILBERTUS  FOLIOT  LONDON.  EPISC 


988 


i-«««Krt.  ot.nim.tiifl   etiam  m  A  nondum  illius  animus  in  hoc  sit  solidatus,  quod 
«*«■!!*?. *ZZ£Z£Z2£££2      debe,,  de  fac.li  relabere.ur  i„  hos  quod    uou  debe, 


intirmitate  nostra  non  immerito  compatimur  et  con- 
dolemus,  per  quosdam  de  fratribus  nostris  et  do- 
mesticos  etiam  nostros  instantes  et  frequentespre- 
ces  domioo  papa>  porreximus,  ut  tantae  iniquitati 
Eboracensisetsuorumcorapliciumobviaret,etipso- 
rum  dolositatibus  et  maliliis  finem  imponeret.Ipse 
vero,  sicutquempluribus  respondereoportet,  huic 
vestro  negotio  tantum  intendere  distulit,  quod  Deo 
desuper  faciente  vobis  aliquantulum  melius  fuit. 
Cumque  super  his  a  fratribus  suis  episcopis  et  car- 
dinalibusconsiliumexpetiisset.pluresprovobisin- 

venti  sunt,  quam  contra  vos.ita  quodaDominofa- 
ctum  credimus,  eos  pro  vobisin  hac  parte  locutos 


debet,  de  faciii  relaberetur  in  hos  quod  non  dcbet 
et  ita  esset  novissimus  error  pejor  priore,  quod 
Omnipotentis  virlus  avertat.Nosautempro  vestris 
petitionibus  promovendissolliciti  fuimus,  et  domi- 
nus  papa  quod  potuit,  hbenti  animo  nobis  fecU. 
Sfepe  statum  vestrum  nobis  significetis,  quod  tan- 
quamfratri  charissimo.vestrodesideriorespondere 
cupientes,  vobis  concordabimus. 
EPISTOLA  CCCXCIV. 

JOANNIS  NKAP0L1TANI  AD  TBOMAM  CANTUARIENSEM 

ReverendissimoetinChristoplurimumdiligendo 
fratri  Thoma  Dei  gratia  Cant.  arch.  charissimo 
amico  suo  Joaknes  eadem  gratia  Sanctorum  Joan- 


ctum  credimus,  eos  pro  vobis  in  hac  parte  iocmos      «£<-  —  u  presbyter  cardinalis  omnimodam  sa 
fore,  qui  consueverant  vestns  commod.s  obvia  e.  B  ™  *  ^fj^i  eque  perpetua  gaudere. 
Nostrumautem  consilium  perquosdamdefratnbus      lutem  e    P^em  Pa    ^    ^Lsvestr*  U,ter»  va- 
nostris  idem  dominus  noster  expetid,et nos  de pura      ^^*!  ves?ri  et  nostr*  fluctuationis 

temporibus,  ex  quarum  complexione  ratellexirau; 
animuravestrum,pulsatumsimulationibusaemulan 

tium,  secreta  cordis  nostri,  et  sacramenta  sermo 
nis  penitus  ignorantium,  adversum  nos  vehemente 
esse  commotum.Etusqueadeo  invaluitsuggillatio 
ut  non  solumvos  in  suspicionemnostram,  sedua 
que  ad  damnationem  nostram  moveret.  Non  mira 
mur,  si  vester  animus  detractionibus  et  falsis  rt 
moribus  moveri  potuit ;  sed  miramur,  sifides  vesta 
innumeris  charitatis  nostrae  argumentis  et  ofBcn 
firmata,  vel  ad  modicum  vacillare  debuit.  Nondui 
enim  nobis  firmata  in  Ecclesia  Romana,  et  adhi 
quasi  cereo  impressa  est,  et  quasi  sculpta  imag 
Cantuanensis  Ecclesiae^quam  indelebihter  servav 
mus,etservarecumvitaproposuimuscontraomn. 

impetus  fortuitos.  Sane  si  aliquid  in  causa,  qua 
contraregemAngli8ehabetis,dispensativediximu 

et  sermonemnostrum  temporaliter  temperavimu 
testis  sit  Deus,  ut  iratum  et  irati  animi  mitigar 
mus,sicque  quasiplacidamanueum  adpacem  b 
heremus,  id  fecimus.  Pro  certo  id  ipsum  et  grati; 


nOSlIlS  lUCU-l  uuuuu»» —  x  '  - 

conscientiajamdictumEboracensemdeponendum, 
et  suos  complices  excommunicandos,  per  eosdem 
fratres  nostros  sibi  respondimus.  In  cujus  littens 
recognoscere  poteritis  quid  super  hoc  abeo  statu- 
tum  sit  Rogamus  autem  discretionemvestram,  ut 
id  .equanimiter  et  patienter  sustineatis.  Causam 
quidem  Deiet  Ecclesiae  agitis,  unde  pacem  vos  in 
proximohabituros  etconfidimus  etsperamus.  Prae- 
terea  noveritisnos  domino  Bituricensi  misisse  ut 
septemmarcas  argentietquadragintaquinque  ma- 
robotosvobistransmitteret.  Quod  si  factum  est, 
placet  nobis.  Alioquin  significare  nobis  curetis,  ut 
id  faciamus  effectui  mancipare. 

EPISTOLA  CCCXCItL 

HYACINTHI    AD  THOMAM    CANTUARIENSEM 

Thom-E  Cantuariensi  archiepiscopo  Hyacinthus 

cardinalis. 
Quam  ferventiaffectupacemvestram  desideravi- 

mus,  non  est  necesse  litteris  exprimere,  qui  nobis 
tacentibusin  mentevestra  legitis  quantadilect.one 
vobis  astringamur.  Unde  auditoet  vestrarum  htte- 

rarumtenorecognito,quodille,incujusmanucorda  „-  ~~  ^iati  eccleria.tic»,  sed  ma 

regum  existunt,  animum  pnncipis  vestn  nclinave-  quod otter                                  ^  ^  ^ 

nt!  ut  vobis  gratiam  suam  restitueret,  ultra  quam  ^^         itatemethonestatem,  utpassib 

loqui  possimus  in  hilaritate  jucundati  sumus,  gra-  ™*«™*    *_  et  moderationis  prosequat 

tiai  exsolventes  illi  qui  vestraa  constantias  humih-  ^rnditatis  patie                     ^.  ^            ^ 

tatemdignatusestrespicere,  quem  «gamu      u  P/J^^ 

quod  incaepit,  ita  dignetur  perficere,  quod   honor  oeri                               Domino   conscientia  pu. 

Kcclesi*  inde  augmentari valeat,etqu.dquid   eatus  mus ^ et  consu                          mini  sed  ea  maDSl 

dictus  princeps  ex  culpa  contraxit,  »equaa«ati.^      ^™^^  sus(Jpiatis,  ut  duicedine  «.< 
ctiodiluat.Verumsicorpusquodcorrumpitur,  non  _:_  c„,„,  „nim  A& 

,  .  4-.i„^;nicir>r>iim  mentem  revo- 


ctio  anuai.  >  ciuui  o.v,^,.r — -.--  - 

sinit  eum  ad  hunc  rectitudinislocum  mentem  revo- 
care,  consulimus  modis  omnibus  et  monenus,  ut 
eum  in  spirilu  lenitatisstudeas  instruere,ut  quod 
ad  satisfactionem  deest,  perficere  curet,  et  ad  pn- 
stinum  amorem  revocatus,  et  ad  mentemreversus 
vobis  debitam  gratiam  firmiter  extaibeat,  et  mahtiae 
inimicorum  vestrorum  pro  voluntate  vestra  respon- 

deat.  II*c  enim  viavestras  discretioni  mcedendum 

•  putamus.uthominis  animositas  repnmatur,  etve- 

strorum    inimicorum   perversitas  destruatur :  ne 

forte  si  severitatis  viam  iterum  velitis  aggredi,  cum 


eum  adreliqua  mollire  debeatis.  Solet  enimde 
principium  meliore  comitari  fortuna.  Etpnncip 
praesertim  hoc  tempore,leniendipotius  sunt.qu.- 

exacerbandi. 

EPISTOLA  CCCXV. 

EJUSDEM  AD   HENRICUM  REGEM. 

Ulustrissimo  domino  Henrico  Dei  gratia  regi  r 
gliffi  duci  Normaniae  et  Aquitaniae,  et  comiti  .■ 
degavensi  Jo.  Neapolitanus  indignus  presbyter  c  - 
dinalis,  salutem,  et  votivos  semper  obtinere  s  ■ 
cessus. 


)89 


EPISTOLjE  VARIORUM 


990 


Placet  nobis  plurimum,  et  per  omnia  gratum  A  riensis  ille  videns  se  omni  destitutum  auxilio  et 
jlucimus  et  acceptum,  quod  ad  exsecutionem  vo- 
unlatis  vestrae  nostra  studia  promptius  advocastis. 
tosquidemlicetabsque  submonitione  etiamvestra 
[uotiescunque  opportunitas  seoffert,  studiosisem- 
)ersimus  sollicitius  elaboremus,  quaecunque  vo- 
)is  utilia  sive  ad  honorem  vestrum  cognoscimus 
jroventura,  sicut  nobis  possibile  est  perficere  et 
>romovere,etcontraria  propensiusdepellereetlon- 
;ius  propulsare  :cum  tamen  magnitudinis  vestrae 
itteris  sollicitamur,  tanto  fortius  accingimur  el  ad 
lomplementum  petitionis  vestrae  accuratius  prae- 
)aramur,  quanto  et  ipsa  submonitio  vestra  et  sol- 
icitatio  plurimum  placet,  et  voti  atque  desiderii 
mstri  estut  quidquid  possumus  totum  ad   vestrae 


cognoscens  certissime  quod  ad  regimen  Cantua- 
riensis  Ecclesiae  non  valeat  ulterius  aliqua  ratione 
redire,  et  ipsi  spontaneus  abrenuntiabit  et  in  alia 
ecclesia,  ubi  vivere  possit,  sibi  provideri  suppliciter 
exorabit. 

EPISTOLA  CCCXGVI. 

OTTONIS     DIACONI    CARDINALIS     S.    NlGOLAl    DE     CARCERE 
TULLIANO,    EP.   AD   ALEXANDRUM   PAPAM    PRO    GILBERTO 

LONDONIENSI    EPISCOPO. 

Venerabilisfrater  nosterLondoniensis  episcopus, 
etc.  Vide  in  Alexandro  lllpapa,  an.  1 159-1181. 
EPISTOLA  CCCXCVIII 

EJUSDEM    AD    THOMAM    CANTUARIENSEM. 

ThomvE  Cantuariensi  archiepiscopo  Otto  cardin  a- 


oluntatis  arbitrium   omnimodis  exponamus.  Ve-  B  lis. 


lientes  igitur  ad  Ecclesiam  Romanam  honorabiles 
mntios  vestros,  abbatem  videlicet  Sancti  Augusti- 
li,  archidiaconum  Salesberiensem,  magistrum  Si- 
nonem  de  Carcere  et  magistrum  Henricum  cum 
itteris  vestris  quas  excellentia  vestra  per  ipsos 
obis  transmisit,  honorifice  etlaeti  suscepimus.  At- 
snte  atque  sollicite  vestra  beneplacita  et  significa- 
a  intelleximus,  dedimusque  cum  eis  operam  stu- 
iosam  et  exactam  diligentiam  adhibuimus  quod 
lominusnosterprimampetitionemvestram  velsal- 
jm  secundam  exsecutioni  mandaret.  Atubiomnis 
onatus  noster  omneque  studium  et  argumentosa 
ollicitudo  casso  labore  defecit,  nihilque  obtinere 
otuitdehis  quae  juxta  petitionis  vestrae  tenorem 


Significamus  vobisdominum  papam,  curiam  to- 
tam,  et  nos  bene  per  Dei  gratiam  valete.  Litterae 
nuper  venerunt  ad  curiam  de  Janua.  Dicunt  quia 
Guido  Cremensis  Pisis  receptus  est.  Archiepisco- 
pus  recessit,  clerus  aufugit,  totus  populus  ipsum 
Guidonem  contemnit.  Dominus  papa  mandaverat 
Januae  pro  galeis  ;  et  quidem  Januenses  ipsi  fide- 
les  et  devoti  sunt  domiuo  papae  et  curae  :  sed  quia 
putant  et  timent  imperatorem  cum  Pisanis  prore- 
ceptione  Guidonis  Cremensis  magnas  conventiones 
et  promissiones  fecisse,  dubitant  adhuc.  Unde, 
quod  vobis  soli  confitemur,  hoc  ex  litteris  perpen- 
dimus,  quodsicivitates  Longobardiae  confcederatae 
fuerint  contraimperatorem,  et  galeas  etaliaobse- 


ostulavit,  visum  nobis  est  et  complacuit  quod  ad  q  quia  exhibebunt ;  sin  autem,  subsistere  videntur. 


liud  remedium  nostra  studia  converterentur.  Ro- 
avimus  ergo  et  licet  cum  multa  instantia,  impe- 
•avimus  tamen  tales  litteras  a  domino  papa  per 
uas  temeraria  praesumptio  et  indiscreta  audacia 
antuariensis  archiepiscopi  repressa  et  conculcata 
redituret  vobis  aliquatenus  cognoscitur  pro  qua- 
tate  temporis  satisfactum.  Preefati  vero  nuntii  ve- 
tri  qui  sicut  industriosi  et  probi  viri  vobisque  fide- 
ssirui  circa  exsecutionem  mandati  vestri  studio- 
ssimi  extiterunt  :cum  pro  certo  novissent   quod 
ullo  modo    aliquam  de   petitionibus  vestris  obti- 
ere  valerent,  ad  consilium  et  exhortationem  no- 
ram  et  quasi  compulsionem  receperunt  litteras  il- 
squas  dominus  papa  pereos  vobis  mittit.Quam- 
s  enim  plurimum  pertimerentet  formidarent  ip- 
tsrecipere  ;  quia  boc  de  mandato  vestro  non  ha- 
^bant,  inducti  tamen  et  compulsi  a  nobis,  sicut 
ximus,  qui  liquido  cognoviinus  nullatenus  expe- 
re  quod  his  temporibus  litteras  tales  dimittereut 
ssensumpraebuerunt  adrnonitioninostrae.  Nos  ita- 
l^e,  qui  honorem  vestrum  puro  corde  et  animo 
liffimuset  voluntati  vestrae  in  omnibus  pro  posse 
)stroobtemperare  desideramus,  laudamus  vobis 
que  consulimus  quatenus  recipieutes  recipiatis 
i  gratum  ducalis  quod  dominus  papa  ad  praesens 
)bis  concedit,  scientes  et  nullatenus  dubitantes, 
Jod  si  credideritis  suggestioni  nostrae  quam  per 
■ffifatos  nuntios  vestros  vobis  aperimus,  Cantua- 


D 


Confoederationem  autem,  si  futura  est  in  proximo 
audiemus.  Electus  Moguntinus,  qui  nuper  recessit 
a  domino  papa  et  curia,  nuntium  Guidonis  ad  se 
venientem  de  terra  sua  ejecit,  et  comminatus  est 
ei  quod  si  ipse  vel  alius  nuntius  ex  parte  schisma- 
ticorum  ad  se  alterius  perveniret,  ei  oculos  erui 
facere.  Nomen  domini  papae  manifeste  praedicat. 
Hoc  novit  imperator,  et  multum  dolet.  Et  quasi 
certum  habetur  in  terra,  quopraedictusMoguntinus 
adpedes  dominipapae  accesserit.  Eidem  Moguntino 
concordant  per  omnia  Treverensis,  et   Salisbur- 
gensis,et  fere  reliqui  principes  omnes,  sicutdicunt, 
tam  saecularesquam  Ecolesiastici,excepto  impera- 
tore,  et  Coloniensi,  et  duce  Saxoniae.  Magdebur- 
gensis  nuper  rediit  de  Hierosolyma,    et  captus  a 
Saracenis  vovit  quod  si  liberaretur,  domino  papae 
manifeste  adhrereret.  Et  ita  manifeste  facit. 
EPISTOLA  CCCXCVIII. 

EJUSDEM  AD  EUMEM. 

Amabili  Patri  et  fratri  charissimo  Thomj:,  Dei 
gratia  Contuarieusiarchiepiscopo,  Otto  eadem  gra- 
tia  sanctae  Romanae  Ecclesiae  diaconus  cardinalis, 
et  apostoliciB  sedis  legatus,  salutem. 

Notificaraus,  charissime,  dilectionivestrae,  quod 
ex  mandato domini  papae procedentes  per  insidiosa 
et  plurimum  periculosa  loca,  usque  ad  Venetiam, 
Dominoducente,  pervenimus,  inimicis  nostrisun- 
dique  in  insidiis  excubantibus  :  eorum  laquei  Do- 


99i 


GILBERTUS  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


992 


mino  faciente  contriti  suut,  et  nos  liberati  sumns.  A  vestracum  omni  mansuetudine  ac  patientia  proce 

...  •»  .  •  i         _____      1 _-__-_  _J  _-_        fs--r__tr_.>      Vi/\lY.iriO     O   II  _"» ¥_"_!*_! 


A  Venetia  autem,  non  clam,  sed  manifeste  cum 
plurimo  gaudio  et  amicorum  nostrorum  multo  so- 
latio.  per  Mantuam,  et  per  Veronam,  per  patriam 
nostramBrixiam,ubiplurimumfuimuscommorati, 
per  Pergamum,per  Mediolamum,  juxtaNovariam, 
per  Vercellas,  juxta  Taurinum,  transeuntes  usque 
ad  sanctum  Michaelem  de  Clusa,  et  exinde  per  pro- 
vinciam  usque  ad  Sanctum  .Egidium  incolumes  et 
illaesi  pervenimus,  inde  ad  montem  Pessulanum 
transituri.  Venientedomino  W  ....  amicovestro 
ad  alias  partes,  sicut  credimus,  prout  vos  novistis 
quem  dominus  papa  destinavit,  profecturi,  mitti- 
musad  vos  clericum  nostrum  praesentium  latorem 
cui  super  his  quae  vobis  ex  parte  nostra  dixerit, 
tanquam  nobis  ipsis  firmiter  credatis,  etquod  no- 
bissignificarevolueritis,tanquampervosmetipsum 

indubitanter  renuntietis. 

EPISTOLA  CCCXCIX. 

PETRl   CARDINALIS  DIACONT    A.D   THOMAM 
CANTUARIENSEM 

Pertus  cardinalis  diaconus  archiepiscopo  Can- 
tuariensi. 

Vestrae  discretionis  prudentiam  non  credimus 
ignorare,quod  ecclesia  Beatae  Mariee  quee  Sassono- 
rum  dicitur,  Romaeposita,  ad  receplionem  Anglo- 
rum,  limina  apostolorum  visitantium,  a  Romanis 
pontificibus  provida  consideratione  spiritualitersit 
deputata;  in  qua  postvarios  etdiversoslaboresso- 
latia  consolationis  et  stipendia  charitatis,  tanquam 


datis,  quatenus  hoc  modo  feritas  hominis  auctore 
Domino  mansuescat.etab  meliora  ejus  animus  in- 
ducatur.  Duris  enim  mentibus  auferre  simulomnia 
valde  est  difficile,  et 

quod  natura  negat  reddere  nemo  potest. 
De  caetero  noveritis  propositi  nostri  esse  causarr 
vestram,  imo  Dei,  quantum  possumuspromovere 
etin  acie  Christi,  eo  auxiliante,  vobiscum  virilite: 
stare.  Noveritis  praeterea  quod  litteris  vestris  ii 
audientiafratrum,perlectis,  de  communi  consilii 
dominus  papa  suum  vobis  remittit  responsum. 
EPISTOLA   CCCCI. 

THEODWINIAD  EUMDEM. 

Thom.e  Canturiensi    archiepiscopo  Theodwimui 
B  cardinalis. 

Licet  de  verbo  pacis  vestrae,  quod  audivimus 
plurimum  dubitaverimus,  attendentes  eorum  mali 
tiam,  qui  regi  assistunt,  et  lingua  loqui  et  circum 
venirerectoscordeconsueverunt,confidimustame: 
in  Domino,  quod  infatuato  eorum  iniquo  consili 
et  denudata  ipsorum  malitia,  pacis  abundantiar 
nostra  exspectatio,  quee  patienter  hactenus  e. 
spectavit,  speraro  citius,favente  Domino,obtinebi 
Ea  vero,  pro  quibus  ad  curiam  misistis,  ut  effecti 
mandarentur  pro  voto  efficaciter  laboravimus,  < 
ecce  per  Dei  gratiam  propriis  oculis  cernere,  quo 
referimus,  jam  valetis. 

EPISTOLA  CCCCH 

Thom_e  Cantuariensi  archiepiscopo,  Theodwini 


in  propria  domo,  invenirent  et  reciperent.  Quae,  c  cardinalis  titulo  Sancti  Vitalis 

.•        ____ : -:l.--       „A     ...... nr».      -._-rr_T.i-  P/\onitn    _t   nrn   vom  ViaV.itn 


peccatis  nostris  exigentibus,  ad  tantam  devenit 
paupertatem,  ut  vix  pauci  clerici  et  fere  nulli  laici, 
ad  obsequium  ejusdem  ecclesiae  et  peregrinorum 
consolationem,inibi  inveniantur.  Cujus  paupertati 
et  miseriae  dominus  noster  summus  pontifex  Ale- 
xandercompatiens.litlerasexhortatoriasinAngliam 
eidem  ecclesiae  indulsit ;  quarum  tenorem  ipsi  vi- 
derepoteritis.  Quia  igitur  probitatem  vestramcirca 
ea  quae  ad  cultum  religionis  et  pietatis  pertinere 
noscuntur,  pronam  et  benevolam  recognoscimus, 
fraternitatem  vestram,  de  qua  plurimum  confidi- 
mus,  in  Domino  exoramus,  quatenus  latorem  prae- 
sentium  Nicolaum  praedictae  ecclesiee  canonicum 
benigne  recipietis  et  juxta  formam  litterarum  do- 
mini  papee,  vestras  eisdem  litteras  pro  reverentia 


Cognito  et  pro  vero  habito.  quod  ejus  praeeun 
gralia.qui  superisreconciliavit  mortales,  inter  vc 
et  dominum  regem  Angliae  pax  sit  plenarie  refo 
mata,  indicibili  gaudio  et  laetitia  exultavimus,  e 
intimis  visceribus  illi  gratias  refereutes,  qui  fec 
vobiscum  misericordiam  et  dedit  etiam  cum  exsu 
tatione  proventum,  eidem  pariter  preces  continu; 
offerentes,  ut  qui  reformare  dignatus  est,  illih 
tamconservetet  augeat,  sicut  expedit,  inseternun 
Et  licet  magis  videatur  idoneum  et  conveniens 
vobis  nos  doceri,  et  admoneri  debere,  de  sincei 
tamen  dilectionepraesumentes  aliorum  arma  indi 
mur.  et  paternitati  vestrae,  aliqua  suadere  tent 
mus.  Rogamus  igituretaffectuose  suggerimus,  qu 
tenusmisericordiam,  non  judicium  in  eos  qui  pe 


Dei  genitricis  precumnostrarum  intuitu  indulgere  D  caveruntin  vobis,  exerceatis  ;  non  ultionem,  i 


dignemini.  Valete  in  Domino. 

EPISTOLA  CCCC. 

EJUSDEM    ad   EUMDEM. 

Thom.e  Cantuariensi  archiepiscopo,  Petrus  pre- 
sbyter  cardinalis. 

Per  Gunterium  fidelem  nuntium  vestrum  quod 
melius  nobis  et  salubrius  visum  fuit,  sollicitudini 
vestrae  nuper  rescripsimus.  Nnuc  autem  visis  san- 
ctitatis  vestrae  litteris,  licet  adhuc  in  solis  verbis 
consolatio  vestra  videatur  pendere,  placet  tamen 
nobishumilitatis  via  quam  inccepistis,  et  consilii 
vestri  propositum  collaudamus  ut  videlicet  in  causa 


venise  fontem  reis  et  persecutoribus  aperiatis.qu 
tenus  verbo  et  opere  imitatorem  Christi,  vos 
conspectu  hominum  ostendentes,  quae  docetis,  f 
cere,  prout  expedit,  vestra  sanctitas  agnoscati 
etnon  immeritoad  omnibuscommendetur.  Exh 
enim  et  adversarii  vestri  in  sui  cordibus  confi: 
dentur,  et  amici  plurimum  vultu  et  animo  glor 
buntur.  Nos  er.im  in  his  etaliis  successibus  vest 
charitati  vestree  modisomnibuscongaudentes,tg 
ut  praeteritae  petitiones  vsstrae  mandarentur  eff 
tui,  quam  etiam  ut  munus  nostrae  dilectionis  lil 
ralitas  vestra  susciperet,  gratanter  effecimus, 


9P3 


EPISTOL^  VARIORUM 


994 


per  harumlatorem  viridiscolorisexamictum.quem  A  cardinale  diacono  destinati,  vigilantiam  vestram 


inter  aliosipse  elegit,vobis  mittimus,  reliquospan- 
nos  sericos.  Et  quaecunque  apud  nos  sunt  vestrae 
prudentiae  exponentes,  parati  semper  pro  vobis 
efficere  quae  vestrae  sintfraternitatiaccepta. 
{Vide  et  epistolasduas  adAlbertum  et  Theodwinum 
direclas.) 
EPISTOLA  CCCCIII. 

WILLELMI  PAPIENSIS  AD ALEXANDRUM. 

Domino  papee  Willelmus  Papiensis. 
Expedit,  beatissime  Pater,  etc.  Vide  inler  epist. 
diversor.  ad  Alexandrum  III. 

EPISTOLA  CCCCIV. 

EJUSDEM  ET  OTTONIS  AD  EUMDEM 

Beatissimo  Patri  ac  domino,  Dei  gratia  summo 
pontifici,  Willelmus  et  Otto,  eadem  gratia  cardi-  g 
nales,  salutem  et  subjectionis  obsequia,  tam  de- 
vota,  quam  debita. 

Venientes  ad  terram  illustrissimi  regis  Anglo- 
rura,  etc.  Vide  ibid. 

EPISTOLA  CCCCV. 

EJUSDEM  WlLLELMl    AD  THOMAM   CANTUARIENSEM. 

Illura  circa  personam  vestramsinceri  amorisfer- 
vorem  concepimus,  ut  omnia  negotia  vestra  tan- 
quam  propria  suscipere  incommutabiliter  propo- 
suerimus  et  fovere  atque  ad  vestrum  honoremdili- 
gentiori  studio  omnimodis  promovere.malentesin 
propriis  quam  in  vestris  pigri  vel  negligentes  ali- 
quatenus  inveniri.  Inde  estquodexcellentiaevestrai 
litteras  laeta  pluriraummanurecepimus.et  ea  quae 


exhortamur  et  suademus  attentius,  quatenus  his, 
quse  amplioris  dissidi  causas  generare  solent, 
quantum  in  vobis  est,  evitatis,  ad  ea,  quae  con- 
cordiae  cooperari  valeant,  studiosius  curetis  inten- 
dere.  Nos  eniraet  paci,  et  profectibus  vestris,qua- 
tenus  gratia  divinaindulserit,  remota  personarum 
acceptione,  studebimus  cooperari,  nihil  studii  re- 
licturi,  sicut  auctore  Domino  rerum  argumenta 
monstrabunt,quodadhonoremDei  et  Ecclesiaesuue 
valeamus  impendere. 

EPISTOLA  CCCCVII. 

EJUSDEM  ET    OTTONIS  AD  EUMDEM. 

THOMiE  Cantuariensi  archiepiscopo  Willelmus  et 
Otto  cardinales. 

Nuntium  vestrumrecepimus  benigne,  et  lilteras 
inspeximus  sollicite.  Nuntio  itaque  etlitterisfidem 
adhibentes,  et  transcripta  litterarum  dominipapae 
diligenter  considerantes,  quantum  in  deliberatione 
consilii  nostri  invenirepotuimus.non  videntur  ista 
modo  posse  utiliter  attentari,  cura  exinde  corre- 
ctionis  vel  emendationis  spes  minime  videatur 
posse  haberi.  Bona  enim  et  res  clericorumfratrum 
veslrorum,  qui  vobiscum  sunt,  sicut  et  vos,ut  cre- 
dimus,  bene  novistis,  mandato  regio  detinentur  : 
cujus  animus,  etcor,  et  voluntas,ita  a  vobisetab 
ipsis  aversa  sunt,  ut  nec  a  qiiolibet  verbum  recon- 
ciliationis  valeat  sustinere.  Et  ideo,  sicut  per  nun- 
tios  nostios  vobis  nuper  significavimus,  opportu- 
num  videlur  ad  praesens  ista  differre,   donec   vel 


continebant  sollicitus  considerantes  efficacem  stu-  n  viam  pacis  quolibet  modo  Deus  ipse  aperiat,  vel 


duimus  adhibere  curam,  ut  vota  vestra  congruum 
sortirentur  effectum.  De  caetero  autem  paternita- 
tem  vestram  amicali  exoramus  consideratione, 
quatenusdenobis  omnemconfidentiam  obtinentes, 
diligentiae  nostrae  quaecunque  discretioni  vestrae 
complacuerint,  securissime  imponatis.quoniam  in 
bis  quaa  honori  et  profectibus  vestris  cognoverimus 
consonare,  diligentissime  curabimus  semperinten- 
dere  et  cooperari. 

EPISTOLACCCCVI. 

EJUSDEM  AD  EUMDEM. 

THOMiB  Cantuariensi  archiepiscopo  Willelmus 
Papiensis. 

Licet  temporura  qualitate  variata,  ne  Romana 
Ecclesia  schismate  laborans  graviora  detriraenta 
incurreret,  in  varia  erga  vos  juxta  quorumdam 
opiuionem  videamurdeclinasse  proposita,  novit  ta- 
men,  qui  inspector  est  cordium,dilectionemvestri 
nostro  in  pectore  continuo  resedisse.  Sicut  autem 
vigilantiae  vestrae  saepe  nos  recolimus  intimasse, 
suspiciouem  domini  regis  Angliae,  quatenus  licuit, 
vitare  curavimus,  ut  procedente  temporeinter  vos 
etipsum  amica  interventione  efficacius  mediare 
possemus,  et  tauti  principis  devotionem  sedi  apo- 
stolicae  conservare.  Nunc  autem  ad  quaestiones, 
quae  inler  vos  et  ipsuiu  vertuntur,  sicut  EcclesiaB 
Dei  magis  expedire  viderimus,  terminandas  in  ter- 
ram  suam  una  cum  venerabili  fratre  nostro  Ottone 


D 


ampliori  deliberalione,  si  inveniri  non  poterit, 
quid  vel  qualiter  in  praedicto  negotio  statuendum 
sit,  dominus  papapraecipiat.  Quantum  enimnobis 
videtur,  brevi  sarculo  et  modicafossione  magnam 
possemus  scissuram  et  profundam  praeparare  fo- 
veairj,  a  quo  saltem  usquead  conscientiam  domini 
papse  tutius  est  abstinere. 

EPISTOLA  CCCCVIII. 

EJUSDEM  AD  EUMDBM. 

Venerabili  et  dilectissimo  fratri  Thom.e,  Cantua- 
riensi  archiepiscopo,  cardinales,  salutem. 

Innotuit  regi  quid  super  concordia,  quid  etiam 
super  causii,  si  contra  vos  agere  vellet,  respondi- 
stis,  et  cum  prius  satis,  sicut  aiebat,  ex  praece- 
dentibus  aclibus  vestris,  et  supra  quam  satis  fuis- 
set  cominotus,  ampliori  et  vehementiori  fuit  nunc 
iudignatione  coiumotus,  vestri  cordis  altitudinem 
et  domiui  pap;e  injuriam  erga  ipsum  indubitanter 
accusans.Episcopiveroet  abbates  regni  Anglorum 
audieutes,  quia  vos  nihil  cumeis  agere,  neque  no- 
stro  judicio  vos  supponere  velletis,  in  nostra  pne- 
sentia  litterasdominipapa3,quibusvobis  raandasse 
se  dicit,  ne  vos  regnum  Anglorum  interdicto  sup- 
ponatis,  nobis  coram  perlegerunt.  Requisierunt 
etiam  a  nobis,  si  ab  ulroque  nostrum,  vel  altero 
accepta  legatione  in  Anglia  possent  a  vestris  gra- 
vaminibus  defendi.  Cum  autem  respondissemus, 
nos  de  negotiis  regni  Anglorum  nullatenus  habere 


993 


GILBERTUS  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


996 


potestatem,  ibidem  iDcontinenti,  tam  pro  se  ipsis,  A 
quam  pro  toto  regno  ad  dominum  papam  appel- 
laverunt,  in  protectione  domini  papae,etnostra  se- 
ipsos,  et  regnumponentes,  diemquoque  adfestum 
Sancti  Martini  constituentes.  Unde  mandamus  di- 
leclioni  vestrae,  et  ex  parte  domini  papee  et  nostra 
praecipimus,  quatenusdeferentes  appellationiprae- 
dictae,  inhibitionem  etiam, quamdominus papa  se 
vobis  fecisse  testatur,  attendentes  nullum  interdic- 
tum,  nullam  excommunicationem  in  regno  Anglorum 
intendatis,  quousqueapostolica  praesentiaadeatur, 
et  quid  domino  papee  et  Romanae  Ecclesiae  super 
his  placeat,  agnoscatur.  Ipsi  quoque  episcopi  et 
abbates  nuntios  proprios  ad  vos  transmittunt,  qui 
appellationem  in  nostra  praesentia  factam,  etdiem 
vobis  denuntient.  g 

EPISTOLA   CCCCIX. 

EJUSDEM  AD  GILBERTUM  LONDONIENSEM. 

Domino  Londoniensi  Willklmus  Papiensis  cardi- 
nalis. 

Illius  siquidem  dilectionis  intuitus,quam  olimin- 
ter  nos  grata  societas  amicali  relatione  contraxit, 
ad  omnia  quae  honori  vestro  consonant,  diligenti 
studio  prosequenda,  nostram  jugiter  intentionem 
animat  et  inducit,  nec  nostrum,  auspice  Deo,  pote- 
rit  in  hacpartemutaripropositum,quisempeream 
curam  ves  tris  impendamus  negotiis.quam  in  propriis 
adhiberi  vellemus,  et  fere  circa  nos  etiam  desides 
mallemus  inveniri.  Hujus  igituramaris  considera-  ~ 
tionepermoti.eosquosvobisfidelescognoscimusac- 
devotos,  discretionivestrae,  cum  expedit,commen- 
dare  lenemur,  nefortequifideliter  operanlur,  pro- 
pter  silentium  aut  ignorantiam  a  suo  defraudentur 
servitio.  Novimus  jgiturquod  egregius  vir,  etquem 
multiplex  litteratura  magnificat,magisterD.,  occa. 
sione  vestri  venit  adcuriam  et  in  vestris  adeo  con- 
stanter  et  provide  studuitperorarenegotiis,  et  pro- 
vobis  eatenus  militare,  quod  si  patris  sui  res  agere- 
tur  in  medio,  nequaquam  posset  exslitissefidelior. 
Quia  vero  in  conspectu  summi  pontificis  et  totius 
Ecclesiee  Romanae,  et  praecipue  coram  nobis  jam 
dicti  magistri  scientia  pariter  et  honestas,  necnon 
et  eruditio  comprobata  abundanter  complacuit  et 
gratiammeruit  obtinere,nos  quiarctius  fraternita- 
tem  vestram  amplectimur,  epistolari  mediante  com- 
mercio  suadere  vobis  audemus  atque  consuiere,qua- 
tenus  saepedictum  D.  siccuretis,  sicuttam  pruden- 
tem  virum  decet  honestius  venerari,  et  ad  ejus 
promotionem  et  commodaita  semperintendere,ut 
ipse  vobis  fiat  ex  devoto  devotior,  et  nos  vestram 
merito  commendare  debeamus  industriam,cum  tam 
utilem  personam  elegerit,  quae  in  multispoterit  ne- 
cessitatibus  suffragari.  Si  autem,  sicut  frequenti 
casu  contingit,  alicujus  in  eum  attentaverit  aemu- 
latio  novercari,  et  immunem  dente  livido  lacerare, 
nullam  fidem  adhibeat  vestra  sagacitas,  quoniam 
ipsum  vobis  fidelissimum  esse  comperimus. 


D 


EPISTOLA    CCCCX. 

EJUSDEM  AD  EUMDEM. 

Willelmus  Papiensis  cardinalis  Gilberto  Londo- 
niensi  episcopo. 

Amicitiae  ratio,  qua  vobisastringimur  etillustris- 
simoregiAngliae,serviendidiligendiquepropositum 
nullatenusimmutandumplurimumpersuadet.uthis 
quaehonorisuoacvestroconsonavideantur,  facilem 
praebeamus  assensum.  Indeest  quodea,  quaenobis 
perlitterasintiraastis,quatenusfacultas  indulsit,  dili- 
gentisollicitudinestuduimuspromovere.Sicutenim 
ex  quo  dominiregisnotitiamfuimusassecuti.vigili 
opera  elaboravimus  efficere,  ut  eum  Ecclesia  Romana 
materno  sinuspecialiter  araplectereturetextolleret, 
ita  ex  quo  perturbationes  emerserunt,  cum  omni 
sedulitate  curavimus  suadere,  ut  tolerantia  praeju- 
dicium  severitati  faceret  et  regiae  dignitatis  inspe- 
ctio,  servitiaque  innumeraampliorem  sibi  locum, 
quam  imminuta  devotio  etreverentiajpostmodum 
forte  subtracta  apud  apostolicam  mansuetudinem 
vindicarent.  Nihil  itaque,  labore  nostro  vigilique 
cura  interveniente.  adhuc  est  ultionis  seu  severitatis 
adhibitura  nihilque  de  caetero  proventurum,  quod 
absit !  nosauctoreDominosperamuseffecturos, do- 
nec  per  misericordiam  Dei  aperiatur  plenae  pacis 
via,  et  pristinus  amorinter  Ecclesiam  et  ipsumpe- 
nitus  reformetur.  Vale. 

EPISTOLA    CCCCXI. 

EJUSDEM   ET    OTTONIS    AD    NORWICENSEM   ET    CICESTREN- 
SEM  EPISCOPOS. 

Willelmus  et  Otto,  Dei  gratia cardinales  et  apost 
sed.  legati,  vener.  et  dilectis  fratribus  Norwicensi 
et  Cicestrensi  episcopis. 

Discretioni  vestrae  praesenti  significatione  manda 
mus,  quatenus  personas  illas,quae  a  Cantuariensi  ar 
chiepiscopo  excommunicationis  vinculis  dictaesun 
innodatae,  in  manu  vestra  promissione  recepta  quoc 
nostrodebeant  stare  mandato,postquam  istas  vide 
ritis  litteras,  absolvatis,  et  sic  praestita  securitale 
singulis  inj  ungatis  quod  vobis  moderatum  videbitur 
Hoc  autem  occasione  propositaprosequi  studeate 
adimplere  quicunque  vestrum  apices  istos  primus 
receperit;  etexquovestrum  receperint  mandatum 
significetis  eos  juramento  praestito  absolutos. 
EPISTOLA  CCCCXII. 

T.  GANTUARIENSIS    ARCHIEPISCOPI  AD     GILBERTUM 
LONDONIENSEM. 

T.  Deigratia  CantuariensisEcclesiae  ministerhu- 
milis,  venerabili  fratri  Gilberto  quondam  Dei  gratia 
Herefordiensi,  nuncvero  eademgratia  Londoniens: 
episcopo,  salutem. 

Noli  graviterferre,  dilectein  Dominofrater,  quoc 
tibi  majusonusimposuimus,quodtead  majorisEc- 
clesiae  curam  vocavimus,confidentes  id  divina  mi 
seratione  salubriterfuisseprovisum.Hocmores  tui 
hoc  nota  religio,  hoc  sapientia  data  desuper,  ho< 
opus  bonum,quod  inHerefordiensiEcclesia  opera 
tus  es  promeruerunt,  ut  dicatur  tibi  :  Amice,  as 
cende  superius  :  super  pauca  fuisli  ftdelis,  meriU 


?97  EPISTOLjE  VARIORUM  998 

iupra  multa  constitueris{Math.,  xxv).Non  homini  A  conditio  displicuerit :  indecens  enimestsiaut  nos 
|'udi  et  inexperto  navigationis  sicut  ex  humilitate 
.cribis,navim  Petri  commisimus,  verurailliquijam 


iiu  exercitatus  influmine.amododebeteamdemin 

.Itogubernare.Lucernaaccensa.queequasisubmo- 

iio  abscondebatur,  jam  super  candelabrum  posita 

.st,  ut  longelateque  luceat  in  domo  Domini.  Can- 

;uariensi  EcclesisB,  quae  in  regno  Anglorum  est  si- 

.utcaputincorpore.Londoniensisfamiliaiiusadhae- 

et  prae  c_eteris,  ad  quam  te  Deo  auctore  transtu- 

imus,  ute  vicino  matris  tuae  Cantuariensis  Eccle- 

siee,  cui  debes  omne  quod  potes,  nobiscum  possis 

!>nera  sustinere.  Praeterea  cum  dominus  papa  tibi 

pecialiter  curam  animae  domini  nostri  regis  com- 

niserit.ubi  te  sedere  magis  decet  quam  in  regia  urbe, 

[uocrebriuspropternegotiapublicaveaiens.frequen-  B  stra  quotidiana,  hic  ornnium  bonorum  juTtissinTus 

er  tuis  instruatur  colloquiis  et  consiliis  solidetur?      dolor,  amarissimus  gemitus,  etquidem  eoamarior, 

'enireergoneformides,quovirtustuatevocat,quo      quod  in  absentiavestra  incerti  sumus  quid  sperare 

ifiminnc  r>rnQ/iir»it     Aa^r^r.   n~„*„„    „t   - :i:_ _.  ...  _      _  _  _        . 


deludimur  ab  amicis,  aut  alios  deludimus. 
EPISTOLA  CCCCXIV. 

EJUSDEM  AD    HENRICUM    REGEM. 

T.  Cantuariensis  regi  Angiorum. 
Etsi  propriis  et  privatisurgeamur  angustiis,pro- 
cellis  tamen  publicis  magis  affli  gimur,fortius  crucia- 
mur.  Nos  enim  in  propria  persona  manus  Domini 
visitavit,  inflagelloclementiae  suae,  delongaetgravi 
infirmitate  aliquantulum  jam  erexit.  Verumtamen 
omni  infirmitate  gravior  est  animaenostraeprocella 
discordiae.quaeDominopermittentesciditEcclesiam, 
regnaquecollidens  et  principatus,  a  populoDomini 
securitatem  excussit  etpacem.  Haec  est  afflictiono- 


lominus  praecipit,  deope  nostra  et  auxilio.quanta 
lebeturamico  et  coadjutori,  consolationem  perce- 
turus.  Credimus  siquidem  hanc  esse  mutationem 
lexterae  Excelsi,  eamque  a  divinae  dispositionis 
_nte  emanare,non  modoutEcclesia  Cantuariensis 
3  negotiis  suis  fortius  tanto  nitatur  auxilio.verum 
tiam  ut  imperfectum  nostrum,  quod  in  multis  vi- 
emus,  tua  beatitudine  suppleatur.  Utinam.si  fieri 
osset,  priore  deDominicoLondoniam  venisses,  ut 
ram  adventum  digno  susciperemus  honore,  ubi 
mcpraesentes  aderamus.Nunc  autemquoniamne- 
otianostra  illinc  nosavulsere.archidiacononostro 


oporteat,  quid  timere.  Inde  estquod  serenitati  ve- 
stra?  affectuosius  supplicamus.ut  nos  de  statu  vestro 
sollicitos  certiorare  dignemini.  Si  enim  res  vestree 
prosperae  fuerint,  speramus  in  Domino,quia  nos 
Ecclesia  Domini.quae  apud  nos  est,  prosperabitur . 
Nam  in  unitate  consistit,  et  Domino  auctore  nun- 
quam  schismaticis  adheerebit.  Ecclesia  vero  Galli- 
cana.sicut  nobis  veridica  relatione  innotuit.recepit 
Alexandrum,  ab  Octaviano  recessit.Quod  autem  ad 
humanum  spectat  examen,  meliori,  saniori  parti 
videtur  adhaesisse,cum  omnibus  constet  quod  per- 
sona  Alexandri  honestior  est,   prudentior,  littera- 


wvuv*---h«.v_..----i+___,v--ii      uWUV/iJ  i-\_».        l-Ol,  Ui   UUlyUtlUl  j  IIILUIU 

icesnostras  commisimus,  adjuncto  etiam  illi  do-  c  tior,  eloquentior  :  causaejus  ab  omnibus  inde  ve 


lino  Roffensi,si  praesens  adesse  poterit.  Valeat  in 
hristo  fraternitas  tua,  dilectissime  frater. 
EPISTOLA  CCCXHI. 
theobaldi,  ut  videtur,  AD.  .  .  . 
Suscepimus  litteras  domini  regis,  quibus  queri- 
irWillelmumabbatem  ecclesiae  suae  de  Lisleshula 


nientibus  sinceriorjustior  praedicetur.  Et  quamvis 
neutrius  illorum  adhucnuntiumautscriptumvide- 
rimus,  scimus  tamen  quia  omne  nostrates.si  ve- 
ster  consensus  adfuerit,  proniores  sunt  in  partem 
Alexandri.  Audivimus  aulem  quodimperator  vosin 
partem  Octaviani  trahere  conetur:sed  absit  ut  in 


yobis  male  tractatum  esse,  petens  causam,  qua.      tanto  periculo  Ecclesiaa  pro  amore  ethonorehomi 

itfir   Vns    Ptiam    ,1, .,),,,,.    nkknl- .:_.__       - _■  .  ... 


lter  vos  et  jam  dictum  abbatem  vertitur,  a  nobis 
necanonico  terminari,  et  nisi  velitis  acquiescere, 
on  patietur,  quod  jam  dictae  ecclesiae  aliquid  amo- 
•o  habeatis.  Nosautem  jam  dictoabbati  persuasi- 
msut  appellationi  omni  renuntiet,sieivosrenun- 
are  volueritis,  et  nostrum  subire  judicium,  et  jara 


nis  faciatis  nisiquod  crederitisDominopIaciturum, 
nec  decete  majestatem  vestram.siplacet,  utin  tota 
Ecclesiaregnivestrisuperponatishominem,quisine 
electione,ut  publice  dicitur,  sine  gratiaDomini.per 
favorem  unius  imperatoris  tantum  honorem  ausus 
est  occupare.  Nam   tota  fere  Ecclesia  Romana  in 


m  nac  conditione  renuntiavit  appellationi  et  factae  parte  Alexandri  est.Incredibile  autem  est,quod  pars 
^taciendae.Indeestquod  vobis,siconditionemhanc  D  illa  possit  obtinere,  pr_evalere  per  hominemcuiju- 
dmiseritis,diem  praefigimus  Dominicam,quacan-      stitia  deest,   cui  Dominus  adversatur  :  eos  vero  in 

Mur  :  Misericordia  Domini  :  tunc,  auctore  Do-  huraili  casu  praevaluisse,  crebra  recolimuslectione 

"no.quod  in  abbatem  statuistis.si  justum  apparue-  quos  Gallicana  recepit  et  fovit  Ecclesia  Romana  in 

,  rohorabimus,  evacuabimus  si  fuerit  injustum.  exitum  eorum  quos  tentationisimpetus  introduxit. 

utem  menta   causarum  facilius  clarescent,  Sic  obtinuerunt  temporibusnostris  Innocentis  ad- 


oteruntque  partes  sine  vexationejustitiam  conse 
ii,  religionis  cultus  in  Ecclesia  reforroari,  si  par- 
"ra  assertione  veritas  innotuerit.  Et  hoc  modo  re- 
utn.  qui  pernecessarius  est,  poteritis  retinere  fa- 
"•ern,  quem  amittetisomnino,  si  ecclesiam  suam 
!qua  lmprobitate  volueritis  conculcare.  Si  vero 
/emoratadie.conditione  praescripta,adesse  placue- 
pi  uobis,   si  placet,  sine  mora  rescribite,  aut  si 


versus  Petrum,  Calixtusadversus  Burdinum,Urba- 
nus  adversus  Wibertum,  Paschalis  adversus  tres, 
Albertum,  Maginulfum,  Theodoricum,  et  multi  si- 
militer  in  diebus  Patrum.  Nobis  ergo  provideat  di- 
gnatio  vestra,  veslrumque  in  partem  illam  Deus 
declinet  assensum,  quae  justitiae  veritati  innititur, 
Christo  propitio  triumphabit,  et,  si  vobis  placet,  in 
tanto  periculo  totius  Ecclesite  Domini,utendumest 


•«99 


vobis  consilioregni  vestri.nihilque  in  praejudicium  A 
ejus  statuendum  est  sine  consilio  cleri  vestri. 
EPISTOLA  CGCXV. 

EJUSDEM  AD  EUMDEM. 

Salutem  ab  eo  qui  dat  salutem  regibus. 
Qua  devotione  vobis  servierim,  verbis  enarrare 
superfluum  duco,  cum  mihi  multorum  temporum 
manifesta  opera   attestentur  et  fidei  mese  testis  in 
ccelo  sit,  et  conscientiae  conscius  in  excelso.  Attrita 
est  caro  mea,et  tam  aetate  quam  laboribus  perfati- 
gati  sunt  artus,  et  aegritudo  gravis  et  diuturna  die- 
rum  meorum  finem  in  brevi  adesse  denuntiat.Desi- 
deratam  diu  faciem  vestram  videre  sperabam,  an- 
tequam  moriar,  et  eos  quos  meaecustodiaeinregno 
vestro  commendaverat  Deus,  ipso   inspectore  et 
testevobispraesentialiterdecreveram  commendare. 
Sed,  quiaad  ejus  examen  citiusvocor,  ante  cujus 
tribunal  in  brevi  stabimus  omnes,  serenitatem  ve- 
stram,  regios  corde  provolutus   ad  pedes,  litteris 
coram  Dei  judice  omnium  praesentibus  alloquor, 
attentius  supplicamus,  utfidelem  vestrum,cujusin 
vos  nunquam  devotio  tepuit,  agentem  in  extremis 
dignemini  exaudire.Exaudite,  quaeso,utvos  in  ex- 
tremis  vestrisexaudiatDeus.  Exauditene  prodomo 
Domini  et  pro,parvulis  ejus,  quoshumanodestitu- 
tos  solatio  derelinquo,  ut  domum  vestram  tueatur 
Altissimus,  et  parvulos  vestros  et  filios  vestros  in 
aevum  consoletur.   Transmitto  vobis  etsemini  ve- 
stro  benedictionem  a  Domino  Jesu  Christo;  et  vos, 
si  placet,  destitutis  meismajesfatisvestraesolatium 
mittite.  Commendo  vobis  sanctam  Cantuariensem  ( 
Ecclesiam,  de  cujus  manu  per  ministerium  meum 
regni  gubernaculumaccepistis;  ut  eam,siplacetab 
incursu  pravorum  tueamini :  et  mihiqui  eam,  licet 
indignus,  dispone.nte  Domino,hactenus  ut  potui  et 
scivi,  rexi,  talem  studeatis  subrogare  pastoremqui 
tanta  sede  non  videatur  indignus,cui  religioplaceat 
etqui  virtutum  meritis  placere  credatur  Altissimo. 
Fidelis  vester  sum.  Vobis  consilium  debeo,  etecce 
coram  Deo  et  omnibus  sanctis  ejus  consilium  do. 
Non  quaeratis  in  hac  re  quae  vestra  sunt,  sed  quae 
Dei.Quiaego  pro  eo  spondeo  vobis  quod  sicausam 
ejus  fideliter  procuraveritis,  et  ipse  vestram  utilis- 
sime  promovebit.  Postmultas  vexationes,auctore 
Deo,  in  Ecclesia  Cantuariensireformavirauspacem: 
religionis  promo  vimus  cultum :  idoneos  ex  conscien- 
tia  nostra  custodes  praefecimus  ordini :  ne  quisco- 
rum  cujusquam  temeritate  mutetur,  antequam  ar- 
chiepiscopus  subrogetur,  prohibeatdignatio  vestra 
eosque  cohibeat,  qui  scissuras  et  nova  molimina 
molientur,  quoniam  et  nos  hocsubanathematein- 
hibuimuseteosexcommunicavimus.quidispositio- 
nem  ordinis,  quamfecimus.praesument  immutare. 
Praeterea,  alumnos  nostros  clericos  et  laicos,  quos 
nostri  et  saepe  vestri  obsequii  ministros  habuimus, 
vestrae  committimus  protectioni,  rogantes  utquae  iis 
contulimus,  misericorditer  conservetis  nec  eos  pa- 
tiamini  alicujusopportunitate  vexari.  Audiatadhuc 
Dominus  meus  clementissimus  verbum  unum  et 


GILBERTUS  FOLIOT  LONDON.  EPISC.  1000 

egredientem  animam  meam  laetificet.Residuumbo- 
norum  nostrorum  mobiliura  et  quae  usque  ad  exi- 
tum  pro  incerto  vitae  etdiuturnitate  aegritudinisin 
usus  domesticos  visa  fuerant  conservanda,  sicut 
Deusinspiravit,postexitummeumpraecipipauperi- 
bus  erogari ;  illos,  qui  fraudem  committent,autqui 
quominus  pro  salute  mea  etvestra  et  liberorumve- 
strorumerogentur,impedient,  anathematejam pro- 
mulgato,  condemnans.  Ratam  habete,siplacet,dis- 
positionem  meam,  et  eam  transmissis  ad  officiales 
vestros  patentibus  litteris  confirmate.  Neque  enim 
quidquam  auri  superest  autargenti,sedvictualium 
tantum,et  quaemagno  damnopoteruntesseamissa 
pauperibus.etvobisnulloeruntemolumento.Valeat 
in  aeternum  serenitas  vestra. 


B 


L) 


EPISTOLA  CCCCXV. 

EJUSDEM  AD.    .   .    . 

Gravati  sumus  plus  quam  tibiet  aliis  dicere  pos 

sumus,etnondum bene  evasimus.Spes tamen nobii 

est  evadendisalubriter,quianobis,auctoreDomino 

propositum   est  satisfacere  flagellanti.  Flagellun 

aeternum  declinare  castigatione   praesenti  :  nequ> 

certiores  sumus  de  venia,   quo  gravius  affligimu 

praesenti   corporis  pcena.   Flagellat  enira  Dominu 

omnem  filiuraquem  recipit.Parati  ergo  sumus  pa 

tienti  et  lreto  animo  amara  suscipere  de  manu  Dc 

mini,  qui  dulcia  toties  in  usum  accepimus.  Itaqu 

sive  vivimus,  sive  morimur,  Domini  sumus.  Nih 

enim  aliuddesideramus  in  vita,licet  aliquid  propc 

siti  differamus,donecdominiregis,  tuoutamurcoi 

silio.  Interim  domui  nostrae,  animae  nostrae  disp< 

nemus,  pro  consilioreligiosorum.amodopraestanl 

Domino,efficaciusdisponemus.Est  autemquodtai 

de  consilio  religionis,quamde  proprio  concepimt 

spiritu,  ut  omnes  malas  consuetudinesquae  nostr 

temporibus  per  nos  ortae  sunt  in  archiepiscopati 

emendemus  ante  exitum  nostrum.Undecumine) 

tremis  agere  videremur,Domino  vovimus  intercs 

tera,quodconsuetudinemdesecundisauxiliis,qua 

frater  noster  archidiaconus  ecclesiis  imposuit,  d 

strueremus,  ab  earelaxantes,liberantes  ecclesias 

sub  anathemate  prohibimus,  ne  ulterius  ab  aliqi 

exigantur.Et,  nehocnostrumbeneficium.autpotii 

debitum  imposterum  valeat  infirmari,  hoc  ipsu 

scripto  nostro  confirmavimus.  Tu  quoque,  si  prt 

sens  nostras   vidisses   angustias,  gratum  haben 

quidquid  fieri  videres  pro  nostra  salute,    nostra 

malles  animam  liberari,  quam  depeccatis,damn 

tione  nostra,  pecuniam,divitias  infinitas  acquirer 

Indeestquod  te  adpraesens  invexationehujusau: 

lii  audirenon  possumus,  sine  laesione  voti,  salui 

nostrae  periculo.  Sed,  si  Deus  nobis  vitam  deder 

sanitatemquam  nondumbeneadeptisumus.sper 

mus  quod  adhuc  ita  tibi  per  manum  nostrarn  D 

minus  providebit,  quod  talibus  nonegebis  auxil< 

gratias  ages   Domino,  quod  a  mala  consuetudi^ 

suam  temporibus  vestris  liberaveritEcclesiam.F- 

gamus  itaque,  quod  fecimus  gratum  habeas,  qn 


1001 


EPISTOLiE  VARIORUM 


1002 


nobis  parum  prodesset  totus  mundus,  si  animam  A  mini  viventis,  tutius  judicetis.Sed  est  forsan  unde 


perderemus. 

EPISTOLA  CCCGXVII. 

EJUSDEM  AD 

Causam,  quae  inter  dilectos  filiosnostroscanoni- 
cos  Meritonenses  et  monachosde  Messa  vertebatur 
super  possessione  loci  qui  dicitur  Acchab.  etB.  et 
damnis  quae  sibi  canonici  querebantur  illata,  et 
mandatodomini  papae  decidentes,  monachos  cano- 
Inicis  condemnavimus,  in  restitutionem  praefati  loci 
ad  damna  sibi  resarcienda.  Quarum  summam  cum 
illi  ad  octoginta  marcas,  servata  veritate,  adhibita 
moderatione  extenderent,  nos  partibus  nostris  in- 
terpositis  eam  ad  xl  marcarum  reduximus  quanti- 
tatem.  Vestrae itaque fraternitati  mandamus.domini 


merueritis  super successionibushujusmodi  vexari, 
eo  quod  in  fraudem  canonum  ad  cessiones  et  sub- 
stitutiones  illicitas  nimium  proni  estis. 
EPISTOLA  CCCCXIX. 

THEOBALDl  CANTUARIENSIS  ARCHIEPISCOPI   TESTAMENTUM. 

Supremis  deficientum  voluntatibussuum  accom- 
modant  jurafavorem,  etipse  velutinhumanuspro- 
vocat  iram  Domini,quipiiseoruradesideriisobvius 
contradicit.  Nostra  quidem  voluntas  est  et  quae 
Domino  auctore  nunquammutabitur,  ut  residuum 
bonorumnostrorum  mobilium,  quae  propter  neces- 
sitatesdomesticas,etdiuturnitatemlanguorisusque 
ad  exitum  vitae  duximus  conservanda.in  usus  paupe- 
rumomninocedantjSecundumquodnobisDominus 


papa?.auctoritatepraecipimus,utpraefatosmonachos  B  inspiravit.sicutdedimusinmandatisvenerabilifratri 


memoratis  fratribus  jam  dictum  locum,  pecuniam 
praefatam,omnioccasionepostpositarestituerecom- 
pellatis,  ne  in  exsecutionemandati  apostolicinegli- 
gentiae  vos  quisquam  arguere  possit  obnoxios.Hoc 
autem  monachis  non  debet  suffragari,  quod  prae- 
scriptum  fundum  advocato  illius,  sicut  nobis  con- 
fessi  sunt,  tradiderunt,  cum  ille  qui  dolo  desiit 
Dossidere  pro  possessore  damnetur  :  unde  locum 
ncontinenti  restituant,  pecuniam  infra  instantem 
estivitatem  Omnium  Sanctorum  persolvant.  Quod 
iidominusfundivobisquacunqueoccasione  se  op- 
)osuerit,  eum  severitate  ecclesiastica,  adhibita  di- 
igentia,  coercere  non  differatis. 

EPISTOLA  CCCCXVIIl. 

ejusdem,  ut  videtur,  ad 

Nos  super  re  non  ambigua  consuluistis,  et  quam 
jraesertima  sapientibus  expediri  potius  oportuerat, 
puam  differri.Siquidem  rerum  turpium  nulla  deli- 
)eratio  est,  turpitudinis  dilata  repulsa  quamdam 
:onsensus  inhonesti  praetendit  imaginem.  Quod  au- 
emturpiusestquam,totius  divinae  legis  auctoritate 
Jontempta.in  Sancta  sanctorum  impudenter  irruere, 
itimpellente  avaritia,  contra  jus  et  fas,  jus  haere- 
iitarium  in  rebus  ecclesiasticis,  imo  in  ipso  altari 
/indicare.  Quis,  nisi  profanus,  patienter  audiat,ne- 
lum  petat,  quod  tam  manifeste  sacri  canoni  exhi- 
>ent,  quod  utriusqueTestamentitamexpressecon- 
iemnatauctoritas  ?  Rerolvite  canones,  quoniam  in 
iac  parte  latissime  patent,  plane  videbitis  peten- 


nostro  Waltero  Roffensi  episcopo,  fidelibus  nostris, 
Philippo  cancellario  nostro,  magistro  R  [adulfo] 
Lexoviensi,  etJoannide  Saresberia  quoseleemosy- 
nae  nostrae  dispensandae  praefecimus  :  et  omnibus 
ministris  et  fidelibus  nostris  per  fidem  quam  nobis 
debent,  injunximus,  ut  istis  oblemperent,  et  eis 
omnia  nostraexponant,  amicos  cleri  omnes  suppli- 
citer  exoramus,  ut  pro  misericordia  Domini  omni- 
potentis,eisauxiliumetconsiliumpreebeant.Omnes 
autera  quiin  praefatis  pauperumrebus  committent, 
aut  qui,quo  minusdispositionostraprocedat.impe- 
dient,anathematis  sententia  condemnavimus.ipsique 
officiales  regis,  si  se  dispositioni  perturbandae  im- 
miscuerint,  sefideliumcommunione  noverint  esse 
C  privatos,  tanquam  sacrilegi,excommunicati,  abin- 
troitu  omnium  ecclesiarum  abstineant.  Omnibus 
autem  dispositionis  nostrae  adjutoribus,  benedictio- 
nem  Domini  etnostramdamus,  ipsosbeneficiorum 
CantuariensisEcclesiaeparticipes  constituimus,  eis- 
que  deinjunctasibi  poenitentiaquadragintadierum 
indulgentiam  facimus.  Praeterea  ex  parte  omnipo- 
tentis  Dourini  sub  anathemate  interdicimus,  ne  quis 
officialium  dominiregis  ad  res,  quae  propriis  mona- 
chorum  Cantuariensis  Ecclesiae  usibus  dicatae  sunt, 
temerariam  manum  praetendat  extendere,  sed  ha- 
beant  omnes  res  suas  iu  ea  integritate,  libertate, 
qua  easdem  ipsis  domini  papaeet  nostro  privilegio 
fecimus  confirmari.  Ad  haec  sub  eodem  anathemate, 
terrarum,  quaeadarchiepiscopumperlinent/omnem 


mm  talia  improbatam  esse  petitionem,  et  eorum  ^  alienationerafieriprohibemus,  et  excidia.et  damna 

'jui  tales  audiunt,durissime  plectendumesseassen- 

■iuin.  i\on  relictusnobisdissimulandilocus,quiain 

.:oncilioLateranensi,cui  nosetvos,  frater  episcope, 

nterfuimus,  domino  Innocentio  praesidente  audivi- 

nus,  vota  talia  promulgato  canone  condemnari. 

>ed  forte  regia  vos  urget  auctoritas,  recte  quidem 

Misi  sciretis  Dominum  homini  praeferendum,  nisi 

eligio  principis  possit  circumveniri,  nisi  per  sub- 

eptionem  ab  eo  nonoulla  esse  extorta  jam  fuisse- 

is  experti.  Summa  ergo  consilii  nostri  haec  est.  ut 

^egi  Domini  etsacriscanonibus  juxta  professionem 

!  estram  obtemperetis  :  quoties  vos  tales  angustiae 

"resserint,  incidere  in  manus  hominum  quam  Do- 


nemorum,  donec  nobis  successor  subrogetur,  nisi 
quantum  necessariusEcclesiaeexigit  usus.veldomi- 
nus  rexproprioorepraeceperit.velmisericordiadis- 
cretacummoderatione,pauperum  hominum  neces- 
sitati  indulserit.Sub  eadem  quoque  interminatione 
clericis  episcopatus  nostri  prohibemus  indebitis  jex- 
actionibusetinjustis  vexationibus  opprimi :  eisom- 
nes  libertates  et  consuetudines  justas,  quashabue- 
runt  tempore  Willelmi,  bonae  memoriae  decessoris 
nostri,  praecipimus  observari. 

EPISTOLA  CCCCXX. 

PRIORISET  CONVENTUS  CANTUAR.   AD  ALEX.  PAPAM. 

Domino  papae,  prior  Cantuariensis  etconventus. 


10C3  GILBERTUS  FOLIOT  LONDON.   EPISC 

Eos  vobis  securius  commendamus,  etc.  Vide  in-  A 


1004 


ter  epistolas  variorumad  Alexandrum  III,papam 
EPISTOLA  CCCCXXI. 

ODONIS  PRIORIS  ET  CONV.   CANT.  AD  ALEX.    PAPAM. 

Domino  papae  Odo  prior  et  conventus  Cant. 
Calamitates  quas  Ecclesia  nostra  pleno  decennio 
jam  sustinuit,  etc.  \ideibid. 

EPISTOLA  CCCCXXU, 
ejusdem,  ut  videtur,  ad  ricardum  pictaviensem 

ARCHIDIACONUM. 

Venerabili  domino  et  amico  suo  Ricardo,  Picta- 
viensi  archidiacono,  frater  Odo,  feternam  in  Christo 
salutem. 

Licet  adjectio  paupertatis  meae  tanti  viri  familia- 
ritate  judicari  possit  indigna,  prudens  tamen  excel- 
lentia  tua  spirituales  divitias  temporalibus  antepo-  g 
nens,  quamhumiliter  mihi  in  familiaritate  percha- 
ritatem  et  orationum  gratiam  conjungi  postulare 
dignata  sit,  credo  quod  nondum  oblivioni  tradiderit. 
Unde,  quoniam  juxta  dignationem  voluntatis  tuee, 
per  charitatis  tibi  vinculum  teneor,  et  me  tibi  in 
hisquee  Dei  suntobnoxiumesse  conflteor,  nonmo- 
dicam  tibi  scribendi  habere  fiduciam  debeo.  Nec  si 
pro  avertendo  ecclesiee  meee  periculo  tibi  per  litte- 
ras  supplico,  nimis  preesumptuosum  existimo.  Vi- 
dens.igitur  in  appellatione  episcoporum,  cui  per  jir 
stitias  regisconsentirecompellimur.aeternumEccle- 
siaenostree  imminere  periculum,  et  sempiternum  op- 
probrium,inmagnoprohoccumuniversoconventu 
nostromceroreconstitulus.adpedespietalistuee  me 
corpore  et  mente  prosterno.  Et  illud  tibi  evangeli-  ^, 
cum  cum  clamore  validoetlacrymis  offero  :  Domi- 
ne,si  quidpotes,adjuva  nos  (Marc.  ix).  Utinam  hoc 
quod  ibi  responsum  est,  ettumihi  respondeas:  Si 
pvte  credere,  omnia  possibxlia  sunt  credenli  (ibid). 
Huicresponso  statim  subiiitero:Credo,Domine(ibid). 
Necillud  adjicio  :Adjuvaincredulitatemmeam{ibid). 
Perfecte  etenim  credo,  et  certissime  scio,  quia  in 
volueris.abimminenti  periculo  cum  omnifacilitate 
liberare  nos  poterit.  Videtur  enim  mihi,  rem  dili- 
genter  consideranti,quod  sententia  ista  ex  ore  do- 
mini  regis  minime  processit,  queenos  adversusar- 
chiepiscopum  nostrum,  contra  eequum  etbonum, 
appellationem  facere  compellit.  Sienim  ore  ipsius 
dictatafuisset.hocnimirum  ordine  procederet,  ut 
primum  episcopi  omnes,  deinde  abbates  omnes, 
posteapriorosquicunquealicujus  auctontatis  sunt, 
omnesarchidiaconiquoqtieetdecanioinnas,  adhoc 
faciendum  vocarentur,  quorum  interest  juraeccle- 
siastica  defendere,  et  pro  eis  appellationes  facere. 
Adpostremumvero,sinecesseesset,monachiclaus- 
trales,  preesertimhi  qui  abbate  et  priore  carent,  ad 
appellationis  supplementum  humiliter  rogarentur, 
non  violenter  compellerentur :  maxime  cum  ad  eos 
hujusmodi  negotia  minime  pertinere  noscantur. 
Nunc   vero,  transitis  abbatibus   multis,  prioribus 
etiam  tam  monachorum  quam  canonicorum.tnagnae 
auctoritatis  viris  preetentis  universis,  archidiaconis 
quoqueetdecaniscumsuis  synodis  et  capitulisple- 


risque  dimissis,  qui  est  quod  monachi  simpliciter 
claustrales,  abbateetpriore  carentes,ad  hanc  quie- 
tis  nostree  perturbationem  specialiter  pree  ceeteris 
evocamur,  et  ad  rem  nobis  tam  illicitam,  tam  peri- 
culosam,  et  in  omnibus  post  futuris  seeculis  cum 
maximo  nobis  opprobrio  semper  objiciendam,tam 
violenter  compellimur?  Quiddico,  violenter?  Imo 
cum  tanto  et  cum  tam  inevitabili  periculo  hoc  fa- 
cere  compellimur,  ut  si  periculum,  quod  ab  ira 
regia  nobis  imminet,  si  ei  inobedientes  fuerimus, 
per  consensum  appellationis  declinare  tentemus, 
majus  hinc  periculum  statim  incurramus,  quod  im- 
minetnobis  a  Deo  in  damnationem.adominopapa 
et  ab  archiepiscopopraesertimin  excommunicatio- 
nem,  vel  certe  in  ordinis  nostri  destructionem,  ab 
omnibus  archiepiscopis  futuris  in  eeternam  odii  et 
depressionisoccasionem,  abuniverso  mundo,  ubi- 
cunque  hoc  auditum  fuerit,  in  sempiterni  oppro- 
brii  confusionem. 

Oangustia  loviolentiaundiquepericulosal  Absit 
hoc,  absit  a  domini  nostri  regis  pietate  atque  pru- 
dentia,  ut  tam  periculose  contra  nos  dictaverit, 
qui  nos  ab  omnihumano  solatio  destitutos  in  sua 
cura  suscepit.  Qui  nobis  loco  archiepiscopi  et  loco 
prioris  se  futurum  fideliter  proposuit.  Et  hactenus 
misericorditer  fuit.  Quem  solum  postDeumet  san- 
ctos  ejus  in  terra  patronum  habemus,  et  a  quc 
solo  solatium,  consilium  et  auxilium  speramus 
Certus  sum  quod  sententia ista  a  domino  nos tro  reg< 
contra  nos  filios  suos,  sibi  semper  et  ubique  fidelis 
simos,  miniroeprocessit,  sedjustitias  ejus  excom 
municatorum  calliditascircumvenit,  ut  nos,qui  ii 
capite  regni  sumus,  secum  appellationem  facen 
cogant,  per  quam  et  causam  archiepiscopi  maxim< 
deprimendam,et  suam  e  contrario  plurimurarobo 
randam  fore  existimant.  Sed  utrum  exappellatiom 
nostra  aliquis  profectus  illis  subvenire  possit,  ambi 
gnum  est.  Nobis  autem  tam  a  Deo  quam  ab  homi 
nibusindemaximumlmminerepericulum,  certissi 
mum  est.  Sed  neque  apud  dominum  nostrum  re 
gemtutumnobis  esse  potest,  utvelabsquespecial 
ejusmandato.velproprii  oris  imperiohocfaciamus 
preesertim  cum  in  ipsius  consilio  ex  toto  posit 
simus.  Scio  nequeipsum  neque  suos  in  aliquo  ve 
raodicum  dubitarede  nobis,  quo  necesse  sit  hujos 
modi  rem  periculosam  a  nobisexigere.  Sciatemn 
dilectio  tua,  sciat  tecum  sociorum  tuorum,  id  es 
justitiarum  regis  prudentia,sciat  vobiscum  univers 
terra,quoddominum  nostrumregempiae  omnibu 
homimbus.qui  sunt  in  terra,  in  veritate  diligimus 
et  honorem  ipsius  in  omnibus,  et  per  omnia  pr 
modulo  nostro  servamus,  et  servare  volumus. 

Hujus  veritatis  testessunt  orationesnostrae.qua 
Deo  pro  salute  ipsiuset  haeredum  ejus,  et  pro  ir 
columitate  totius  regni  ejus,  specialius  quam  pr 
ullo  horainum,  die  ac  nocte  atfectuosa  chantat 
oflerimus.  Quod  ut  quiete,  sicut  hactenus  fecimu 
semper  facere  possimus,  si  vere  etEcclesiee  nostr 
et  regis  amicus  es,  imo  vero,  quia  es,  nos  ad  in 


1005 

ninens  evadendum  periculum,in  quantum  potes,  a 

irovidere,  et  socios  tuos,  regis  justitias  et  amicos 

id  similiter  providendum  omnibus  modis  allicere 

'lebes.  Utigitur  Ghristum,  cui  in  Ecclesia  ipsius 

ievote  servimus,  in  maxima  necessitate  tua  non 

iversum  a  te,  sicut  in  visione  vidisti,  sed  ad  te 

[jonversum,  sicut  iterum  vidisti,  tibique  propitium 

nvenias,  et  ut  beatum  Dunstanum  omnesque  san- 

::tos,  quorum  reliquiae  in  nostracontinentureccle- 

:iia,  non  contrate  coram  Deo  accusatores,  sed  pro 

'e  apud  Deum  semper  intercessores  efficias,  ecce 

igo  o  domine  venerabilis  et  amice  charissime,  in 

Wsonatotius  conventus  ad  pedespietatistuaesup- 

>lex  et  humilis  jaceo,  gemitibus  et  lacrymis  insi- 

am  tibi  bonitatem  postulans, utnobis,  de  tuocon- 

ulio  et  auxilio  plurimum  confidentibus,  in  hac  R 

.ericulosa  necessilate  subvenias,  etitanos  ab  hac 

ingustia  secundum  datam  tibi  a   Deo  potestatem 

;itque  sapientiam  absolute  liberes,  ut  nec  domini 

:egisindignationem,  appellatione  subterfugientes, 

iicurramus,  nec  appellationem  facientes  universo 

lundosempiternumopprobriumefficiamur.  Credo 

l  Christo,  et  de  tua  bonitate  confido,  quod  in  hac 

[ecessitate  nostra  illud   proverbium  in  te  verum 

'xperiemur : « In  necessitate  probatur  amicus. »  Puta 

psum  Christum  pro  hac  necessitate  ecclesiae  suae 

|bi  supplicare,  et  omnes  sanctos,  quorum  in  ea 

.liquiae  continentur,tuum  pro  loco  sepulturae  suee 

atrocinium  postulare.  Vale,  domine  mi  et  amice 

harissime,  pro  certo  sciens  quod  si  nos  ab  immi- 

enti  periculoliberaveris,  totamecclesiamnostram 


EPISTOL^E  VARIORUM  i006 

EPISTOLA    CCCCXXV. 

EJUSDEM     AD   HUGONEM    DUNELMENSEM    EPISCOPUM 
ET  ALIOS. 

Rogerius,  Dei  gratia  Eboracensis  archiepiscopus 
et  apostolicae  sedislegatus,  venerabili  frutri  Hugoni 
Dei  gratia  Dunelmensi  episcopo,  et  dilectis  filiis 
R.  decano  et  Willelmo  Cantuariensi  et  universo 
capitulo  Eboracensiomnibusque  canonicisSanctae 


Mariae  de  Sudewelle,  Sanctique  Wilfridide  Ripun, 
Sanctique  Joannis  de  Beverleia  abbatibus.  priori- 
bus,  clero  et  universo  populo  per  Eboracensem 
provinciam  constituto,  salutem  et  gratiam. 

Non  ignorat  dilectiovestra,  quanta  pro  dignitate 
Ecclesiae  nostrae  hac  tempestate  sustinuerim,  in 
qua  tantum  invidiae  mandari  adversum  me  licuit, 
ut  vix  aliquislocusveritatirelinqueretur.Familiare 
est  omnibus  iniquis,quoties  nanciscipossuntocca- 
sionem,  maledictis  eos  quibus  invident  inurere  et 
venenatisverborumjaculis  figereinnocentes.Fece- 
runt  hoc  qui  jatnpridem  sederunt  mihi  in  insidiis. 
Etquidemprimoparaveruntlaqueumsuspensionis, 
quo  dominus  papa  pluseorumfalsas  suggestiones 
quam  jurisordinem  seculusme  innodavit.Deinde, 
ne  quoquomodo  solvi  posset,  iniquitatem  iniquitati 
addentes,  hinc  maximorum  virorum  libellos  arte 
multiplici,  sicut  jam  pluribus  retro  annis  instructi 
fuerant,  conquirebant,  inde  peregrinorum  et  qui 
me  nunquam  viderantmultitudinemsubornabant, 
ut  eaquae  non  noverantmentientes,apudsummum 
pontiticem  et  curiam  Romanam.quocunquemodo 
famam  onerarent.  Absens  eram,  et  qui  ex  parte 


—  r »,„.,,  .viuiuvw/iwiouiuusnam      laujaui  uucmicui.  nuseus  eram,  et  qui  ex  parte 

iperpetuacharitatisservitutetibisemperobnoxiam  G  mea  in  curia  pauci  tanta3  multitudini  vix  resistere 

D  KohlO  A  iiinirnt       rt  /-_  .  -.  -«  imiia       Ta....      i  '"•  1 ;_*__.  •  1  *  i  ■  ■  _  ■       ■  _  . 


abebis.  Adjuvet  Dominus  Jesus  Christus  in  libe- 
atione  Ecclesiae  suae.  Amen. 

EPISTOLA  CCCCXXIII. 

WILLELMl  PRIORIS  ET  CONVENTUS  EGCL.  CHRISTI 
CANTUAR.    AD   UNIV.   CHRISTI  FIDELES. 

Universis  Christi  fidelibuspraesentes  litteras  ins- 
>ecturis  W.  prior  humilisque  conventus  Ecclesiae 
ihristi  Cantuariae,  aeternamin  Dominum  salutem. 

Decens  credendumestet  honestumquodauribus 
enuntientur  singulorum.quae  adgloriosimartyris 


poterant,  tam  exquisitis  pressi  mendaciis,  maxime 
cum  quidam  solo  habitu  religiosi  videntes  illos 
prosperari  in  iniquitatibussuis  cumilliscurrebant, 
et  neglecto  Dei  limore  ad  eversionem  dignitatis 
Ecclesiae  nostrae  una  cum  meretricibus  suis  quas 
secum  duxerant,  ne  quis  sexus  persecutioni  meae 
deesset,  multadixerunt.  Hiomnes  inunum  conve- 
nientes,  proposueruntincordibus  suisgigantesimi- 
tari,  parietem  ex  maximisquasiquibusdamlapidi- 
bus  et  multis  mendaciis  fictis  ad  tempus  suspiriis 
et  gemilibus,  non  solum  domos,  sed  et  plateas  re- 
homeedevotionemceduntethonorem,etquaefide-  plentes  diurno  et  nocturno  ululatu,  eumdemque 
mm  respiciuntsalutemanimarum.Eapropteruni-  ipsumparietemtanquamquodam  indissolubilibitu- 
ersisacsingulisinnotescatdominumpapamHono-  mine,  vim  naturae  facientes,  simulatis  lachrymis 
mm  ob  reverentiam  jamdicti  martyris,accessuris  D  linierunt,  sperantes  hoc  modo  coelum  se  claudere 

1 1  T*f_        rtninin  iy%         .l/i.-ii  n-   iv  w.         .-]..-.  ___.       _■.  __l 1  _  ■  ■       ■  .  ... 


itra  quintum  decimum  diem  ad  solemnitatem 
•anslationisejusdemremissionesindulsisseetcon- 
rmasse  sub  hac  forma  :  Honoriuspapa,elc.,dul- 
issimi  filiis  priori  et  conventui  Ecclesise  Christi 

•arj.uar.ensj's,sa.M.em,etc.(VideepistolamHonorii 
nte  inloco  suo  insertam). 

EPISTOLA  CCCCXXIV. 

R0GERIEBORAC.  ARCHIEP.  AD  ALEXANDRUM  PAPAM. 

Si  mihi  praesto  esset  facundia,  etc.  Vide  inler 
pistolas  variorum  ad  Alexandrumlll papam,  post 
'mhm  Begesta. 


posse,  et  veritatemperpetuocarcerideputare.Quid 
plura?  Idem  Pharao  illorum  ille  spirituahs,  cujus 
ipsi  membra  sunt,  in  tali  equitatu  incederevideba- 
tur  cum  corona,  et  ego  misere  cophini  servituti 
deputatus,  respiciebam  ad  auxilium  hominum  et 
non  erat.  Cuti  enim  meae  consumptis  carnibus  os 
meum  adhaeserat.  Levavi  ergo  ad  ccelumoculos  et 
in  angustia  spiritus  mei  ad  Dominum  clamavi,  et 
intercedentibus  meritisetorationibusvestris,  exau- 
divit  me  pro  sua  reverentia.  Qui  malleo  bonitatis 
suae  innatas  praedicto  pariete  confracto  et  in  nihi- 
lum  redacto,  fugientibus  Babyloniis,  qua.   clausa 


1007  GILBEHTUS  FOLIOT  LONDON.  EPISC.  ^ 

tenebaturveritate.ii  eduxit,  et  sqaalore  carcerali  A  super  hoc  laborarent  per  triduum,  nihil  unquaj 
leneudiui  „r~-PniL  Ouae      concedere  voluit,  nisi  praeeunte  m  ommbus  fidel: 


deterso,  liberam  in  publicum  exire  praecepit.  Quae 
simul  ac  suae  veddita  est  libertati,  ad  me  velociter 
evolavit,  et  inpraesentiadominorum  RotrodiRotho- 
magensis  et  eorum  quos  episcopus  Ambianensis 
vice  suadelegaverat,quibusnegotium  meumado- 
mino  papa  commissum  erat,  necnon  et  episcopi 
Ebroicensismultorumquereligiosorumtainabbatum 

quam  priorum  a  dextris  mibi  luce  liquidior  astat. 
Cujus  faciem  gravem  et  fulgentem  praedicti  archi- 
episcopus  et  viri  religiosi  a  domino  Ambianensi 
destinatiintuentes,  gavisisunt  gaudiomagnovalde 
et  nullam  moram  sustinentes,juxla  formara  quain 
ii3  dominuspapapraescripserat,  incontinenti  me  a 
suspensione  qua   tenebar  absolverunt,  universis 


III'']  II'M  1   I   l     1    /'   /   |      U  I     \_    I   J    V  |^W»  ■  »    .  ■—  —  —  — —  j 4 

concedere  voluit,  nisi  praeeunte  in  omnibus  fidel: 
tate  domini  papae,  et  Ecclesiae,  et  regis  Francia 
lpsi  vero  litterisvestris  mandavimusdominaimp» 
ratrix  et  nos,  ut  ab  hac  nota  quam  citius  se  exci 
set.  Nos  quidem  cum  Rothomagi  essemus  et  illi 
essentnuntii  imperatoris,  de  illis  audivimus,  se 
eosnon  vidimus.  Dominaimperatrix,  cumeam  v 
dere  summopere  requirerent,  respondit  quod  pr< 
pter  episcopos  non  auderet.  Nec  eam  viderunt.  E 
ea  nulla  apud  vos  habeatur  dubitatio.quodaliqu 
modo  vacillaverit.  Imo  fortitudine  accincta  de  hi 
jusmodi  verbis  satis  admiratur.Nuntium,quems 
nosdirexistis,  ad  eam  direximus  :  ipse  vobis  r 
feret  qu«  audivit.  Postquam  autem  nuntii  domii 


cnQnPTisifmp  nua   tenebar  absolverunt,  universis      luic^uxaumu..  .  -^ - 

?2 rantbeTeLen  busDominum.quisuperbos  B  regis  ab  imperatore  reversi  fuennt,  omnem  reru 
quiaderanioeneuice  *oh<im1it.      vP.ritatem  sollicite  inquisitam  vobis  s.gniticare  n( 


humilial.qui  sapientesinastutia  sua  comprehendit, 
qui  de  misericordia  sua  praesumentes  liberat  et 
vinctos  educit  in  fortitudine.  Ipsigloria  et  nunc  et 
per  immortalia  seecula  saeculorum.  Amen. 

Veniam  autem  ad  vos,  Domino  volente,  in  pro- 
ximo,  ut  gaudium  meumin  vobis  impleatur.  Quos 
ego  ultra  quam  dici  possit  videre  desidero.  Bene- 
dictio  Dei  Patris  et  Filii  et  Spiritus  sancti  super  vos 
descendat  pro  nobis  orantes. 

Facta  sunt  heec  secunda  feria  post  Dominicam, 
qua  cantatur :  Gaudete ;  diefesto  Sanctse  Luciz  apud 

Albermaliam. 

EPISTOLA  CCCCXXVI. 

ARCHIKPISCOPI  REMENS1S  AD  ALEX.  PAPAM- 

Alexandro  papae  Remensis  archiepiscopus.  c 

Venerabilis  frater  et  amicus  noster,  etc.  Vide  in 
Alexandro  III,  an.  1159-81. 

EPISTOLA  CCCCXXVll. 

CAMONICORUM  REMENSIUM  AD  ALEX.   PAPAM. 

Alexandro  papae  canonici  Remenses. 
lnvalescunt,  Pater,  scandala  temporibusnostris, 

etc.  Vide  ibid. 

EPISTOLA  CCCCXXVIII. 

ROTRODl  ROTHOMAGENSIS  AD  ALEX.  PAPAM. 

Evocati  a  domino  nostro  rege  cum  venissemus 
ad  curiam,  est.  Vide  ibid. 

EPISTOLA  CCCCXXIX. 

EJUSDEM  AD  EUMDEM. 

Alexandro  papae,  RoTRODUsRothomagensisarchi- 
episcopus,obedientiametreverentieeplenitudinem.  D  ei  pr*senlare  possitis 

Perseverans  in  corde  nostro  desiderium  videndi 
optatam  serenitatis  vestrae  preesentiam,  etc.  Vide 

ibid. 

EPISTOLA    CCCCXXX. 

EJUSDEM  AD  HENRICUM   PISANUM  CARDINALEM. 

Rotrodus  Rothomagensis  archiepiscopus,HENRico 

presbytero  cardinali. 

Pro  domino  rege  Anglorum  omnem  exhibemus 
securitatem,  quod  imperatori  nec  per  se,  nec  per 
nuntiosjuramentum  preestitit,  aut  promissionem 
quod  schismalico  adheerere  velit,  Ecclesiam  reh- 
cturus  :  imo  certi  sumus  quod  in  illis  quahbus 


veritatem  sollicite  inquisitam  vobis  signilicare  nc 
differemus.  Ex  verborum  tenore  perpendere  p 
testis  dictorum  falsitatem,  quia  quinquaginta  ep 
scopos,  quos  exhiberet,  rex  non  habet.  Nos  vei 
detrimentum  Ecclesiae  nec  sustinere,  quantum 
nobis  est,  possemus,  nec  videre.  Super  his  domii 
papee,  quod  vobis  videbitur,  significabitis. 
EPISTOLA  CCCCXXXI. 

EJUSDEM  AD    THOMAM    CANTUARlENSEM. 

Thom^:   Cantuariensi    archiepiscopo,    Rotrod 
Rothomagensis  archiepiscopus. 

Cumin  mentehaberemusdevotepro  partevest 
laborare,  accessit  desiderio  nostro  mandatum, 
exhortatio  domini  papee,  quidominae  nostrceiirq 
ratrici  et  nobis  mandavit,  ut  ad  pacificandu 
vos  domino  regi  operamdiligentem'Aadhiberemi 
Unde  ipsa  et  nos,  prout  melius  novimus  et  p 
tuimus,  scripsimus  ei,  preedicando,  consulenc 
admonendo  ex  parte  domini  papae  et  nostra.  \\ 
autem  litteris,  quibus  rescripsit  asserens  vos  n 
expulisse,  nec  exire  coegisse,  de  vobis  conquesl 
est  hoc  modo  :  Liquido  cognoscitur  quod  mq 
contra  me  et  regnum  meum  egerit ;  quam  po 
posus,  quam  rebellis  et  seditiosus  adversum  n 
semper  exstiterit;  et  quam  nequissime  nom 
meum  et  bonamopinioneminfamare,  et  dignita 
regni  mei,  in  quantum  potuit,  diminuere  atten 
verit.  Videte  si  super  his  idoneam  excusationi 
habetis,etrecogitate  in  quahumilitate  etdilectic 


cunque  de  matrimonio  pactionibus,  licetTeutonici 


EPISTOLA   CCCCXXXII. 

EJUSDEM  AD  EUMDEM. 

Thom,e  Cantuariensi  archiepiscopo,  Rothomagi 
sis  archiepiscopus. 

Scimus  prudentiee  vestrae  notum  esse  quod  n 
liorestobedientiaquamvictimee,etquodidololati 

scelus  est  nolle  acquiescere,  ei  proesertim  cui  i 
betur  omnis  obedientia  in  Ecclesia  praesenti. 
qui  cogendihabet  potestatem  dominuspapa,no 
et  venerabili  fratrinostro  Nivernensiepiscopo  c 
tam  preescripsitformam,  juxtaquam  absolveren 
venerabilem  fratrem  nostrum  Londoniensem  « 
scopum.  Et  mandato  additum  est  quod  si  utert 


!009 


EPISTOLjE  variorum 


1010 


tostrum  adesse  non  posset,alternihilominusabeo  A  gatisnequivimusimpetrarepropterdeterminationes 

equisitus  eum  absolveret.  Nos  itaque  requisiti,ab  quae  tamavobisquamab  ipsis  hincindemultiplices 

o  die  Pascbse,  juxta  formam  mandati  eum  absol-  et  ambigueeiponebantur.  Eosautem  abrupte,etsine 

imus,  auctoritatedomini  papae  vobis  iujungentes,  spe  pacis  recedere,  nec  honori  vestro  nec  utilitati 

[uatenus  hoc  ita  penes  vos  secretum  observetur,  congruere    videbatur.   Cum     gitur  nos   plurima 

ieut   ex  rescripto  litterarum  domini  papae,  quod  tractarentur,verbum  incidit,in  quodignitati  vestne 

obis  mittimus,  discretioni  vestrae  manifestius  ap-  et  honori  vestro  non  derogatur  in  aliquo,  necCan- 


iarebit.  Valete. 

EPISTOLA  CCCCXXXIII. 

EJUSDEM  AD  CLERUM  BT  POPULUM  ANGLLE. 

RoTRODUs,Rothomagensis  Deigratia  archiepisco- 
us,  dilectis  sibi  in  Domino  universis  per  Angliam 
onstitutis  episcopis,  abbatibus  et  clericis  caele- 
isque  Christi  fidelibus,  salutem,  graliam  et  bene- 
ictionem. 

Si,  ut  monet  Aposlolus,  legem  charitatis  admit- 
mus,  aiterius  invicem  et  congratulari  commodis 
t  compatidebemus  adversis.Unde,  sicut  venera- 
ili  fratri  nostro  Gilberto  Londoniensi  epi^copo  ob 
ententiam  a  dominoCantuariensiin  sumquocun- 
ue  modolatam  intime  condoluimusjsicad  indul- 
im  sibi  nunc  a  domino  papabenignitatem  etgra- 
am  totacordium  alacritatecongaudemus.Noverit 
aim  fraternitas  vestranosa  summo  pontifice  idin 
landatis  accepisse,  ut  eum  a  jam  dicta  sententia 
postolica  auctoritateabsolveremus,  sic  quidem  ut 
b  eamdem  sententiam  nullam  penitus  infamiae  no- 
tm  sustineat  nec  honoris,  dignitatis  aut  ordinis 
etrimentum  ullum  omninoincurrat.Quod,  ut  nobis 
ljunctum  est,  habentes  mandato  operis  effectu 
Dmplere  curavimus  :  et  jam  dictum  fratrem  no- 
trum  a  lata  in  eum  sententia,summi  pontificisau- 
toritate  a  nobis  solemniter  absolutum,  dilectee 
obis  in  Domino  universitati  vestrae  praesentium 
sstificatione  commendamus.  Valere  vos  optamus 
1  Domino,  charissimi. 

EPISTOLACCCCXXXIV. 

EJUSDEM   AD    CLERUM  ET  POPULUM  LONDONIENSEM. 

Rotrodus,  Dei  gratia  Rothomagensis  archiepi- 
Jopus,  dilectis  in  Christo  fratribus,  clero  et  po- 
ulo  Londoniensis  episcopatus,  salutem,  gratiam 
t  benedictionem. 

Universitati  vestrae  notum  facimus  quod  vene- 
ibilem  fratrem  nostrum  Gilbertum,  episcopum 
estrum,  a  sententia  qua  in  eum  protulerat  ex- 
ommunicatjonis    Cantuariensis    archiepiscopus, 


6 


tuariensi  aliqua  in  futurum  litigii  materia  compa- 
ratur.  Est  autem  verbum  hujusraodi,utconcedatis 
pro  amoreDei  etdominipapaearchiepiscopatumre- 
dire  in  Angliam,  et  archiepiscopatum  suumitain- 
tegre  habere  faciatis.sicut  habuitantequam  exiret, 
et  illis  qui  cum  eo  vel  propter  eum  egressi  sunt, 
similiter  sua.  Placuit  autem  nobis  brevitas  et  sim- 
plicitas  hujus  verbi,  quia  nullis  artibus  aut  suspi- 
cionibus  videbaiur  involutum.Unde  vobis  consuli- 
mus  et  laudamus.ut  vestrumad  hoc  accommodare 
non  dubitetis  assensum. 

EPISTOLA  CCCCXXXVI. 

ECCLESLE  ANGL1CAN,E  AD  THOMAM  CANTUARIENSEM 

Venerabili  Patri  et  domino  Thom^e,  Dei  gratia 
Cantuariensi  archiepiscopo.suffraganei ejusdem  Ec- 
clesiae  episcopi.etpersonae  pereorumdemdioeceses 
locis  variis  constitutae,  debitam  subjectionem  et 
obedientiam. 

Quae  vestro.Pater,  in  longinqua  discessu,  inopi- 
nata  rei  ipsius  novitate  turbatasunt,  vestra  spera- 
bamus  humilitate  et  prudentia  in  pacispristinaase- 
renitatem,  cooperante  Dei  gratia,revocari.Eratqui- 
dem  nobis  solatio,quodpostdiscessum  vestrumad 
C  omnes  illico  fama  divulgante  pervenit,vos|solumet 
in  transmarinis  agentem  nil  altum  sapere,  vos  in 
dominum  nostrum  regem  aut  regnum  ejus  nulla 
machinatione  insurgere,sed  spontesusceptum  pau- 
pertatis  onus  cum  modestia  sustinere,  lectioni  et 
orationiinsistere,praeteritorumquejacturamtempo- 
rum  jejuniis,  vigiliis,  lacrymisque  redimere.etspi- 
tualibus  occupatum  studiis  ad  perfectionis  apicem 
beatis  virtutum  incrementis  ascendere.  Ad  pacis 
bonareformandavosstudiishujusmodigaudebamus 
insistere,  ex  quibusspes  erat  vosin  cor  dominino- 
stri  regis  hanc  posse  gratiam  desuper  evocare,  ut 
vobis  iram  regiapietateremitteret,  et  illatasin  dis- 
cessu  et  ex  discessu  vestro  inj  urias  ad  cor  de  cas tero 
non  revocaret.  Erat  amicis  vestriset  benevolis  ad 


iandatodominipapaeabsolvimuS,demandatoejus  D  ipsum  aliquis,dum  haacde  vobisaudirentur  acces- 
ochabentes,  ut  proquod  excommunicatusfuerit,  sus,  et  ob  conciliandamvobisgratiamsupplicantes 
echonons  necofficn  detrimentum  nec  infamiae  benigne  quandoque  sustinuit.  Jam  vero  quorum- 
otam  sustineat.  Unde  auctoritate  doraini  papae  dam  relatione  didicimus,  quodadmemoriamanxie 
obis  praecipimus  quatenus  ei,  tanquam  a  domino      revocamus,vos scilicet  in  cum  comminatorium emi 


apaabsoluto.communicare  non  dubitetis,  solitara 
tdebitam  obedientiam  et  reverentiam  ei  exhiben- 
j«,  Valete. 

EPISTOLA  CCCCXXXV. 

EJUSDEM  AD  HENRICUM    REGEM. 

j  Reverendo  domino  suo  H.  ill.  Anglorum  regi,Ro- 
^odus  Rolhomagensis  archiepiscopus. 
Formam  verborum  quam  reliquistis  nobis,  a  le- 


sisse,  quo  salutationem omittitis,  quo  non  ad  obten- 
tum  gratiae  consilium  precesve  porrigitis,  quo  non 
amicum  quid  sentitis  aut  scribitis,  sed  intentatis 
minis  interdictum  aut  praecisionis  elogium  in  eum 
jam  dicendum  fore  multa  severitate  proponitis. 
Quod  si  quam  dure  dictura  est,  tam  fuerit  severe 
completum,  quae  turbata  sunt  non  jam  speramus 
ad  pacem  redigi.sedin  perennequoddam  odium 


10H 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


iOi 


inexorabilepertimescimus  inflammari.Rerumvero 
finem  prudentia  sancta  considerat,dans  operam  sol- 
licite  ut  quod  prudenter  inchoat  bono  quoquefine 
concludat.Advertat  itaque,si  placet,discretiovestra 
quo  tendat,  an  conatibus   hujusmodi  queat  tinem 
obtinere  quera  optat.  Nos  quidem,  his  ausis,  a  spe 
magna  cecidimus,   et  qui  pacis  obtinendee  6pem 
quandoqueconcepimus,abipsisjamspeiliminibus 
gravi  quadamdesperationerepellimur.  Etdumvel- 
ut  extracto  gladio  pugna  conseritur.pro  vobissup- 
plicandi  locus   utique  non  invenitur.  Unde  Patri 
scribimus  ex  charilate  consilium,nelabores  labori- 
bus,  injurias  superaddat  injuriis.sed  omissisminis 
patientiae  et  humilitati  jnserviat,causamsuamdivi- 
nae  clementiae   Uominique  sui  gratiae  misericordi 
committat,  et  sic  agendo  carbones  ignis  in  multo- 
rum   capita  coacervet  et  congerat.  Accenderetur 
hoc  modo  charitas,et  quodminae  non  poterant,  iu- 
spirante  Domino,bonorumque  suadente  consilio,sola 
fortasse  pietas  obtinerel.  Bonum  crat  de  paupertate 
volun  taria  gloriose  laudare.quam  de  beneficii  ingra- 
titudine  ab  omnibus  in  communa  notari. 

lnsedit  alte  cunctorum  mentibus.quambenignus 
vobis   dominus   noster  rex  exstiterit,  in  quam  vos 
gloriamabexsiliprovexerit,etinfamiliaremgratiam 
tam  lata  vos  mente  susceperit,utdominationis  suas 
loca,  quee  aboreali  Oceano  ad  Pyrenaeum  usque  por- 
recta  sunt,  adeo  potestati  vestrae  cuncta  subjecerit, 
ut  in  his  solum  hos  beatos  reputaret  opinio,  qui  in 
vestris  poterant  oculis  complacere.  Et  ne  vestram 
gloriam  mobilitas  posset  mundana  concutere,  vos  in 
his  quae  Dei  sunt  voluit  immobiliter  radicare.  Et 
dissuadente  matre  sua,  regno  reclamante.Ecclesia 
Dei,  quoad  licuit  suspirante  et  ingemiscente.vos  in 
eam,  qua  praeestis,dignitatemmodis  omnibusstu- 
duit  sublimare,  sperans  se  decaeteroregnarefelici- 
ter,  et  ope  vestraetconsilio  summasecuritategau- 
dere.  Si  ergo  securim  accipit,   unde   securitatem 
sperabat,  quae  de  vobis  eritin  cunctorumore  nar- 
ratio?  Quae  retributionis  hactenus  inauditae  reme- 
moratio  ?  Parcatis  ergo,  si  placet,  famae   vestrae, 
parcatis  et  gloriae,  et  humilitatedominum,  filium- 
que  vestrum  charitate  vincere   studeatis.  Ad  quod 
si  nostravosmonitamovere  uequeunt,debetsaltem 
surami  pontificissanctaeque  EcclesiaeRomanaedile- 
ctio  et  fidelitas  inclinare.Vobis  enimsuaderidebet 
e  facili,  ne  quid  attentare  velitis  quod   laboranti 
jamdiumatrivestrae  labores  augeatquoquemulto- 
rum  inobedientiam  deploranti  in  eorum,  qui  obe- 
diunt,  amissione  dolor  accrescat.  Quid  enim  si  ve- 
stra.quod absit !  exacerbatione  et  opera  dominus no- 
ster  rex.quem  largiente  Domino  populi  sequuntur  et 
regna,  a  dominopaparecesserit.ipsumquesibifor- 
tassis  adversum  vos  solatia  denegantem  sequi  de 
caetero   declinaverit :  ipsum  namque  in  hoc  quae 
supplicationes,  quae  dona,  quotquantavepromissa 
sollicitant  ?  ln  petra  tamen  lirmus  huc  usque  per- 
stitit,   et  totum  quod  mundus  offerre  potest,  vi- 
ctor  alta  mente  calcavit.  Unum  nobis  timori  est, 


A  ne  quem  oblatae  divitiae,  et  totum   quod  in  hom 

num   gloria   pretiosum  est,    flectere  nequiverun 

animi  sui  valeat  indignatio  sola  subvertere.  Quc 

si  per  vos  acciderit,    in  threnos  totus  ire  poteriti 

etlacrymarum  fontem    oculis   vestris    de   caetei 

negare   nulla   quidem  ratione  poteritis.  Revocet 

itaque,  si   placet    sublimitati   vestrae,    consiliui 

domino  quidem  papae,  sanctaeque  Bomanae  Eccl 

siae,  vobisque,  si  placet  advertere,  modis  omnibi 

si  processerit,  obfuturum.  Sed  qui  penes  vos  al 

sapiunt,  vos  hac  fortevia  progredinon  permittui 

Hortantur  experiri  quis  sitis  in  dominum  nostri 

regem,et  omniaquas  sua  sunt,  potestatem  exerce 

qua  praeestis.  Quae  nimirum   potestas  peccanti 

menda  est,  satisfacere  nolendi  formidanda.  Don 

num   vero  regem  non  quidem  nunquam  peccas 

dicimus,  sed  semper  Domino  paratum  satisfatt 

confidenter  dicimus  et  praedicamus.Rex  a  Domi 

constitutus  paci  providet  peromniasubditorum, 

ut  hanc  conservetecclesiisetcommississibipopu 

dignitates  regibus  ante  se  debitas  et  exhibitas  s 

vult  ac  exigit  exhiberi.   In  quo,   si  inter  ipsum 

vos  aliqua  est  oborta  contentio.asummo  superh 

pontifice  paterna  gratia  per  venerabiles  fratres  i 

strosLondoniensem  etHerefordensem  episcoposci 

ventus  el  commonitus,  non  in  coelum  os  suum] 

suit,  sed  de  omnibus  in  quibusvel  Ecclesia,vel 

clesiastica  quaecunque  persona  se  gravatam  ost 

derit,  se  non  alienum  quaerere,  sed  Ecclesiaerei 

suipariturumjudicio.humiliteretmansuete  resp* 

dit.  Quod  quidem  et  factis  implere  paratus  est 

dulcereputat  obsequium.cummonetur  ut  corrig 

si  quid  oflendat  in  Deum.  Nec  solum  satisfact 

sed  etiam,  si  j  us  exigat,in  hoc  satis  dare  paratus i 

lgitursatisdareetsatisfacerevolentem,Ecclesiae( 

se  judicio  in  his  quae  sunt  Ecclesiae,nec  in  mod 

subtrahentem,  colla  Christi  jugo  subdentem,  c 

jure,  qua  lege,  quove  canone  aut  interdicto  gra 

bitis,  aut  securi,  quod  absit  levangelicapraecide, 

Non  impetuquidemferrijsedjudicioprudenter  i 

laudabile  est.  Unde  nostrum  omnium  una  es 

commune  petitio.ncc  consilio  praecipiti  mactare^ 

gatis  et  perdere,  sed  commissis  vobis  ovibus.u 

tam,  ut  pacem,  ut  securitatem   habeant,  pate: 

studeatis  gratia  providere. 

Movet  quidem  omnes  nos,  quod  in  fratrem  '. 

0  strum  dominus  Saresberiensem  episcopum,  et 

canum  ejusdem,  praepostere,  utquidamexistims 

nuper  actum  audivimus  :  in  quos  suspensionis 

damnationis  poenam  ante  motamde  culpa  con| 

versiam,calorem,  ut  videtur,  iracundiae.plusqu^ 

justitiae  secutus  tramitem,intoisistis.Ordo  judi 

rum  novus  hicest,  hucusque  legibus  etcanonit 

ut  sperabamus,  incognitus :  damnare  primum,e 

culpa  postremo  cognoscere.  Quemne  in  domiu 

nostrum  regem  et  regnum  ejus,  ne  in  nos  et  cc 

missas  nobis  Ecclesias  et  parochias,  indominil 

pae  damnum  sanctaeque  Romanee  Ecclesiae  dedei 

et  detrimentum,  nostraeque   confusionis  augml 


013 


EPISTOL^;  VARIORUM. 


1014 


am  non  modicum,  exercere  tentetis  et  extendere,  A  lanum.  Ibi  Ricardum  Barre,  de  vestro  honore  si 

?medllim   vnhi«  anno     _.ti™;_. ; r._ .-  _ __,    ,         '  »com#   ^iuuuie,  bl 


imedium  vobis  appellationis  opponimus.  Et  qui 
ontra  roetum  gravaminum  in  facie  Ecclesiee  viva 
imdudum  vos  ad  dominum  papam  appellavimus, 
erato  jam  nunc  ad  ipsum  scripto  etiam  appella- 
us,  et  appellationi  terminum  diem  Ascensionis 
ominicae  designamus.  quanta  quidem  possumus 
evotione  supplicantes  ut  inito  salubriori  consilio 
istris  ac  nostris  laboribus,  expensisque  parcatis, 
msamque  vestram  in  hoc,  ut  remedium  habere 
leat,  ponerestudeatis.  Valere  vosoptamus  in  Do- 
ino,  Pater. 

EPISTOLA  CCCCXXXVII. 

EORUMDEM    AD  ALEXANDRUM   111. 

Patri  suo  et  domino,  summo  pontifici  Alexandro, 


cut  decebat,  sollicitum   et  ad  vestram   utilitatem 
prudenter  et  instanter  laborantem  invenimus,mul- 
tum  tamen  contristatum  et  confusum,  quia  nec  do- 
minuspapa  eumreceperat,necalii  benignosethu- 
manos  se  illi  exhibuerant.  Nos  autem  venientes 
dominus  papa  nec  videre,  nec  ad  osculum,  necad 
pedem  voluit  admittere.  Vix  enim  plerique  cardi- 
nalium  dignati  sunt  nos  recipere  vel  in  verbo.  Diu 
ergo  in  amaritudine  spirituum  nostrorum  anxie 
conturbati,  his  qui  vos  fidelius  diligebant,  omni- 
modesupplicavimus,  uteorum  interventudominus 
papa  nobis  quocunque  modo  audientiam  indulgeret. 
Ad  eorum  instantiam  recepti  sunt  dominus  abbas 
de  Wallatiae  et  R archidiaconus  Lexoviensis, 


„,,;„_,■     r<      ....  *       —   ..  .--xi.ww,  i_.  _.. aituiuwcuuus  i_exoviensis 

ovinciae  Cantuanensw  episcopi,  et  personae  per  B  qui  minushabebantur  suspecti.  Ipsiautcmcumno 


rumdem  dioeceseslocispluribusconstitutae,  do 
ino  patrique  debitum  charitatis  et  obedientiaj  fa 
ulatum. 

Vestram,  Pater,  meminisse  credimus  excellen. 
•m,  etc.  Vide  in  Alexandro  III, an.  1159-81. 
EPISTOLA  CCCCXXXVNl. 

-ORUMDEM   AD   KUMDEM 

Patri  suoet  domino,  summopontificiALEXANDRO, 
glicana  Ecclesia  devotum  et  debitum  charitatis 
obedientiae  famulatum. 

>ublimitati  vestrae,  Pater  reverende,  venerande, 
itias  affectuose  referimus,  etc.  Videinter  episto- 
diversorum  ad  Alexandrum  III  papam,  post 
ius  Regesta. 

EPISTOLA  CCCCXXXIX. 

CLERI  NORMANNI_E   AD    EUMDEM. 

)omino  papae  Alexandro,  episcopi  et  clerusNor- 
nniae  salutem  et  obdientiam. 
untios  etlitteras  vestras  dominus  noster  rex, 
Vide  ibid. 

EPISTOLA  CCCCXL. 

CLERICORUM  QUORUMDAM  AD  REGEM  HENRiCUM 

harissimo  domino  suo  Henrico  illustri  Anglo- 
iregi,duci  Normanniaeet  Aquitanniae,  et  comiti 

[egavensi  R ,  abbas  Wallatiae,  Reginaldus 

esberiensis  archidiaconus,  R Lexovien- 

archidiaconus,  Ricardus  Barre,  et  magister 
Ricus  salutem,  et  fidele  in  omnibus  et  ubique 
jquium. 

Dverit  majestas  vestra,  quod  cum  Ricardus 
'e  nos  praecessisset,  et  cum  multo  periculo  et 
'amine  nos  ad  curiam  domini  papae  praavenis- 
nos  quatuor,  cum  duobus  episcopis  et  decano 
)icensi,  et  magistro  Henrico,  cum  multa  diffi- 
ite  venimus  usque  Senas.  Ibidiebusaliquotde- 

fuimus.  Comes  enim  Macharius  sic  ex  omni 
3  vias  obsidebat,  quod  nulli  patebat  egressus. 

vero  nos  quatuor  cum  episcopis,  qui  pluri- 
-exiredesiderabant,nonpotuissemus,inraaxi- 
niimi  angustia  positi  ex  communi  consilio 
ia  nocte  occulte  et  fraudulenter  exivimus,  et 
■erabruptamontium,  et  per  locafere  invia,  sub 
no  timoreet  periculo  tanndem  venimusTuscu- 
Patrol,  CXC. 


men  vestrum  tanquam  devotissimi  filii  Romanaa 
Ecclesiae  in  salutatione  ex  vestra  parte  propone- 
rent,  acclamavit  tota  curia  :  Sustinete,  sustinete, 
tanquamdominopapaeabominabileessetaudireno- 
men  vestrum.  Sic  a  curia  venientessero  redierunt 
addominum  papam,eidenostro  communi  consilio 
exponentes  quod  nobis  fuerat  a  vestra  majestate 
injunctum,  referentes  etiam  seriatim  singula  bene- 
ficia,  quae  contuleratis  Cantuariensi,  et  singulos 
excessus,  et  inopportunitates  quas  contra  vestram 
commiserat  dignitatem,   totumque  hoc  primo  se- 
creto,postea,coramdominopapaetomnibuscardi- 
nalibus.contendentibusetiamcontraeosAlexandro 
Wallensi  et  Gunterio  Flandrensi,  clericis  Cantua- 
q  riensis.  Instante  vero  quinta  feria  ante  Pascha,  in 
qua  de  consuetudineRomanaeEcclesiae  solet  domi- 
nus  papapublice  absolvere  vel  publiceexcommu- 
nicare,  cum  certi  essemus  quod  de  vestro  et  regni 
vestri  gravamine  tanquam  ad  hoc  proui  diutissime 
tractassent,consuluimuseos,  quos  majestativestrae 
fideliores  cognovimus,  scilicet  dominum  Portuen- 
sem,dominumHyacinthum,dominum  Papiensem, 
dominum  Tusculanum,  dominum  PetrumdeMirso, 
dominus  Joannes  Neapolitanus  aberat,  cum  omni 
studio  et  instantiaexorantes,  utnobis  animum  do- 
mini  papae,  et  quod  circa  vos  statuere  proponeret, 
aperirent.  Ipsis  vero  nihil  nisi  sinistrum  et  vestrae 
celsitudini  ignominiosum  reportantibus,  ex  singul- 
tuosa  eorum  et  fratris  Franci  fidelis   vestri  rela- 
tione  praesensimus,quodeadieimmutabiliterdispo« 
suerat  dominus  papainvosnominatim,  etintotam 
terram  vestram  cismarinam  et  transmarinam  de 
communi  fratrum  consilio  interdicti  ferre  senten- 
tiam,  et  eam,  quae  in  ipsos  lata  fuerat,  confirmare. 
Positi  ergo  in  arctissimo,   omni  studio  attentavi- 
mus  per  cardinales,  et  per  illos  de  sociis  nostris, 
qui  ad  illum  habebant  accessum^et  per  familiares 
suos,  ut cessaret  ab  boc  proposito,  vel  saltem  differ- 
ret  usque  ad  adventum  episcoporum  vestrorum. 
Quod  cum  nullo  modo  fieri  posset,   nos,  sicut  de- 
cet  et  sicut  debitores  vobis  sumus,  personre  vestras 
dedecus,  et  totius  terrae  vestr;.e  gravamen  sustine- 
re  non  valentes,  nec  debentes,  tandem  convocatis 

33 


4015 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.  EPISC 


1016 


sociis  nostris  coram  quibusdam  cardinalibusviam  A 
invenimussalutivestraeethonoribonametsecuram, 
et  universae  terrae  vestrae  ulilem,et  episcopisneces- 
sariam,  pro  qua  a  vobis  et  a  terra  vestra  et  abepi- 
scopisvestrisdedecusetpericulumquodimminebat, 

avertimus,  et  nos  ipsos  pro  hac  liberatione  toti  pe- 
riculo  exposuimus,  credentes  et  certam  spem  haben- 
tesquodtotumnegotiumprocederetsecundumquod 
credimusvos  velle  etsecundumquod  credimus  vos 
velledebere.Timore  namque  perterritiiisdemcardi- 
nalibusintercedentibus,significavimusdominopa- 
pae,  nos  accepisse  in  mandatis  a  vobis,  quod  jura- 
remus  in  praesentiaejus.quodvos  stabitismandato 
suo,  et  hoc  jurabitis  in  propria  persona.  Eadem 
ergo  die  Jovis  fere  circa  horam  nonam.vocati  sunt 
nuntii,  tamvestriquam  episcoporum,  etingenerali  3 
consistorio  juravimus,  abbas  scilicetde  Wallatiaet 
Saresberiensis  ex  Lexoviensis  archidiaconi  et  ma- 
gister  Henricus,  et  Ricardus  Barre,  quod  vos  stabi- 
tis  mandato  papae,  etad  praeceptum  ejushocjura- 
bitis.  Nuntii  vero  archiepiscopi  Eboracensis,  Lon- 
doniensisetSaresberiensisepiscoporumjuraverunt 
similiter,  quoddomini  suistabunt  praecepto  ejus,et 
hoc  jurabunt.  Ipsadietamen  generaliterexcommu- 
nicavit  interfectores  Cantuariensis,  et  omnes  qui 
consilium,  vel  auxilium  vel  assensum  praebuerunt, 
etomnes  qui  in  terram  suam  eos  scienter  recepe- 
rint  aut  foverint.  Dominus  Wigornensis,et  dominus 
Ebroicensis  episcopi,  et  Robertus  de  Novo  Burgo, 
Ebroicensiset  magister  Henricusinproximoventuri 
erant    et  eos  quidem  dimisimus  ultra  modum  an-  q 
xios  et  turbatos,  quia  pro  explendo  negotio  vestro 
pro  velle  suo  venire  non  poterant.  Fuitque  de  con- 
silio  eorum  et  nostro,  quod  nos  quocunque  modo 
praecederemus  eos,  ut  dedecus  et  malum,  quodpa- 
'rabant  nobis  adversarii  nostri  impedire  possemus. 
Certi  enim  eramus  quod  vestrum  gravamen  in  cu- 
ria  praeparabatur  et  timuimus  illius  diei  consuetu- 
dinem.  De  nuntiis  quos  ad  dominum  imperatorem 
misistis,  nihil  postea  audivimus.  De  vestro.quod 
mihi  per  Reginaldum  misistis  secreto,  coram  Wi- 
lelmo  filio  Hamonis  et  postmodum  abbate  de  Wal- 
lace  spem  bonam  concepimus  quod  fiet.  Valeat  et 
diu  vigeat  sublimitas  vestra.  Confortamini  in  Do- 
mino,  etexsultet  cor  vestrum,  quoniam  praesens 
nubilum  adgloriam  vestram  sequetur  serenum.Die 
SabbatianteRamos  palmarumadcuriam  venimus, 
etlator  praesentium  die  Paschae  recessit  a  nobis. 
EPISTOLA  CCCCXLI 
ECCLESl^:  ANGLICANjE  ad  thomam  cantuaiuensem 
Ecclesia  Anglicana  Cantuariensi  archiepiscopo, 
salutem  et  debitam  charitatem. 

Vestramscimusnonlatere  prudentiam,nosanno 
jampreeteritoad  dominumpapamappellasse,etdi- 
rectis  ad  vos  litterisidipsum  vobis  significasse.Ap- 
pellationis  hujuscausas,  sidissimulare  nonvultis, 
scitis  essejustissimas.  Nullum  enim  excommuni- 
cari  justum  est  juri  se  offerentem,  se  et  causam 
suam  divinis  per  omnia  legibus  submittentem.  Vos 


tamenin  dominumnostrumregem, asummoponti- 

fice  causae  suae  judices  petentem  pariter  et  exspe^ 

ctantem,  excommunicationis  ferre  sententiametin 

regnum  ejus  interdicti  pcenam  statuere  severitate 

si  placet  attendere,  non  recte  quidem  moderatapro 

posuistis.  Quo  nimirum  modo   si  processisset  ne 

gotium,  domino  nostro  papae  sanctaeque  Romana 

Ecclesiae  magnum  ex  hoc  non  ambigimus  jamjan 

provenisse  dispendium.  Unde  ne  facto  vestro  ve 

stem  Christi scindi,  inconsutilem  ej us  tunicam  mali 

dissui  taciturnitate  nostra  etindiscretaquadam  con 

niventia  sineremus,  ad  dominumpapamappellavi 

mus,  et  debitam  sibi  fidelitatem,  ad  ipsum  appel 

lando,  conservavimus.  Appellationis  hujusdilat. 

siquidem  prosecutio   non  fuisset,    nisi  pietatis  i; 

nosoculosapostolicaclementiareduxisset.  Qui  no 

bis  et  vobis  affectu  paterno  compatiens  laboribu 

nostris  et  expensis,  ut  scribens  ipse  testatur,  mist 

ricorditer  parcens,  viros  sapientes  et  honestos,p< 

ritos  juiis  et  aequitate  probatissimos  de  lalere  su 

transmisit  ad  nos  ut  causamhancplene  cognosci 

rent  et  ipsam  suscepta  potestatis  plenitudine  te 

minando,  finem  laboribus  jandiu  protractis  imp< 

nerent.  Litteras  in  hoc  domini  papae  suscepimu 

quibusnobisapostolicaauctoritate  injungitur  uti; 

sis  assistere  appellationis  nostrae  causas  apud  e< 

exponere,  eorum  parere  sententiae  et  reverentia 

judicariae  potestati  debitam  in  omnibus  exhibe 

non  omittamus.  Ipsis  itaque  nostram  unacum  d 

mino  nostro  rege  praesentiam  exibere  curavimi 

optantespariteretexpetentesomniaquaeinterdon 

num  nostrum  regem  vertuntur  et  vos,  simul  et 

quae  nos  contingunt sub  sole  fieri,  etjuxta  apostol 

formam  mandati  diffinitivaeorum  sententiaterc 

nari.Constatitaquenonsubterfugissejudiciuraqu 

ad  j  udicium  subeundum  suis  se  constatj  udicibusc 

tulisse.  Data  vero  opera  procurasse,  ne  qui  ob  pact 

venerant,pacisfungerenturofficio,quidestaliudn 

turbationem  Ecclesiae  protelasse  et  ejus  Spiritui  0 

a.\i:Habetesalinvobisetpacemhabeteintervos(Ma< 

ix),animositate  forte  nimiarestitisse  ?  Adjudices 

mandato  properavimus  et  ecce  qui  nos  audiant  n 

habemus.  Unde  ne apprehendant  nos mala,  appel 

tionis  remedio  hactenus  evitata,  ne  potestatem  qu 

inaedificationemEcclesiaeetnondestruclionemsi 

cepisse  debueratis,  minus  canonice  exerceatis 

nos,vestram  attendentes  prudentiam  statuta  Patn 

non  observare,  si  quid  habetis  in  subditos  defi 

sionis  eis  locum  ettempus  non  concedere,  susp* 

dere  statira  nec  citare,  reputare  notoria  quae  n 

nota  sunt  nec  subnixa  veritate,mandatis  vestrisi 

discrimen  eorum  quibus  scribitis  sarcinas  gra  ! 

imponere,  contra  suspectas  nobis  sententias  • 

stras,  adversus  mandata  vestra  omnia  domino  :• 

stroregi  etregno  ejus,nobis  etiamet  commissis:- 

bis  ecclesiis  et  parochiisgravamen  aliquodimp- 

tantia,  ad  eum  cuj  us  declinari  nequit  examen ,  doi  - 

num  scilicet  papam  appellamus  et  appellationi  \ 

minum  diem  obitus  beati  Marlini  constituimus. 


017 


EPISTOLiB  VARIORUM.  ,018 

A  ut  Domino,  substantiam  offerendo.  De  hoc  autem, 
quod  nobis  indignis  ecclesiarum  regimen  dignati 
estis  remittere,  Deum  superhoctrahimus  in  testi- 
monium  nos  omnem,quam  potuimus,  adhibuisse 
dihgentiam,etvestris  in  omnibus  obediissepraece- 
ptisjquod  et  decaeterofaciemus,  etquod  vestrade 
Ecclesia  regenda  sollicitudini  visum  fuerit,  nobis 
litteris   vestris  remandate. 

EPISTOLA  CCCCXLV. 

BITURICENSIS    ARCHIDIACONI  AD  EUMDEM. 

DilectissimoPatriet  spirituali  dominoT.,Deigra- 
tia  Cantuariensi  archiepiscopo,  V.  .  .  suus  Bituri- 
censis  archidiaconus,  quidquid  est  et  quidquid  po- 

Litteras  sublimitatis  vestrae  suscepi,  continentes 


EPISTOLA  CCCCXLIX. 

WALTERI   ALBANENS1S    EPISCOPl   AD  GILBERTUM. 

Walterus  Dei  gratia  Albanensis  episcopus,  et 
omini  papae  vicarius,  venerabili  et  in  Christo 
iilecto]  fratri  G.  eadem  gratia  Londoniensi 
piscopo,  et  dilectisin  domino  filiis,  capitulo  Hun- 
redi  de  Rocheforde,  salutem  et  omnium  plenitu- 
inem  gaudiorum. 

Veniens  ad  apostolicee  sedis  clementiam  Petrus 
ubdiaconuslatorpraesentium,  coramdominopapa 
t  nobis  humili  et  lacrymabili  confessione  narravi- 
.,  instigante  humani  generis  inimico,  quemdam 
ubdiaconum  interfecisse.  Unde  nos  de  mandato 
ammi  pontificis  eum  vinculo  excommunicationis 
quotenebaturabsolvimus,talemsibipcenitentiam 

ijungentes.utusque  ad  quindecimannosquartam  B  vosadmirariquoniam  de  adventucardinalium  nihil 
riam  in  cibo  quadragesimali,  sextani  in  pane  et      per  me  vobis  innotuit.  Oui  nisi  ita  c..h..,.o    _,„..,.* 


_, 0 _.„____, __,_,    t.v/^_.nj,i_Li   iu  |_>auc  c 

?ua  jejunet,  secundam  vero  feriam  si  volueritle- 
mdo  psalteriumvelpascendo  pauperem  redimat, 
ladragesimam  antenativitatemDomini  sicutma- 
rem  observet,  praeter  orationes,  eleemosynas  et 
ia  pietatis  opera,   quibus  sollicite  invigilet.  Et, 
iianonjudicat  Deus  bis  in  idipsum,  licet  idem 
slrusperpetratocrimine  nonin  subdiaconatu,sed 
acolythatu,   deinceps   Deo  et  Ecclesia.    servire 
.leat:  tamen  ex  dispensatione  et  benignitate  sa- 
osanctae  Romanae  sedis,  concessit  et  dominus 
tsterecclesiasticumbeneficiumintegrum  retinere 
scretioni  vestra*  mandans  quatenus  ipsum  abso- 
tum  in  pace  manere  etbeneficium  ecclesiasticum 
lod  hactenus  habuit,  libere  et  quiete  possidere  C 
rmittatis,  nec  eum  super  hoc  ulla  ratione  de 
'tero  vexetis. 

EPISTOLA  CCCCXLIII. 

LLELMI    ALTISSIODORENSIS    EPISCOPI    AD    ALEXANDRUM 
PAPAM. 

Albxandro  papae,WiLLELMusAltissiodorensis  epi- 
opus.  v 

Si  unum  patiturmembrum,  etc.Vide  in  Alexan- 
olll.an.  1159-81. 

EPISTOLA  CCCCXLIV. 

BANGORENSIS    ARCHID.  AD  THOMAM  CANTUARIENSEM. 

Quanta  mentisexsultatione  quantaanimijucun- 
atenostraprivetur  Ecclesia,tam  pii  Patrisorbata 
«sentia,necstylo  notarenec  verbisexprimereva-  D 
aws;sic  quippecunctain  vobisrelaxabatmiseri- 
rdia,  quod  nihilinultumomitteretjustitia,etlicet 
mes  de  vestro  damnum  patiantur  exsilio,nos  ta- 
Jn  majon  super  omnes  affligimur  incommodo  ■ 
«sentesquippe  nospio  mentis  affectu  veneraba- 
ni  etinimicorum  insidias  in  absentes  illatas  fru- 
loamini.  Deus  autem  pro  his  vos  abunderemu- 
ret,  cum  nostrae  imbecillitati  digno  retribuendi 
ablata  facultas.  Quodnisi  locorum  distantia 
Sa  Jucunditate  vestrm  prffisentiffisejungeret,no- 
i  erga  vos  animi  affectum  clarius  sentiretis,tum 
stn  copiamvobis  exhihendo,  tum  nostram  vobis 


perme  vobis  innotuit.  Qui  nisi  ita  subitus    esset 

quod  praescire  non  potuerim,  quam  libentiusetju- 

cundius  nobis  significarem,novit  illequicordascru- 

tatur  et  renes.  Ego  autem,  ut  amicum   decat,  pro 

vobissollicitus,quamvisalioitinereprffipeditusfuis- 
sem,  apud  castrumRadulphiobviam  eisoccurri  di- 
hgenti  ab  eis  perquirens  studio,  tum  seorsim,  tum 
communiter,  quam  pro  vobis  aut  contra  vospote- 

stateminmand8tisaccepissent.'Denique,sicutunius 
re  atuconjeci.etex  litteris  legationisutriusqueocu- 

latahdepercepi,nihilprorsuscontravos,sedpotius 
provobis  eispermissum  est.  Praterea  inde  tamen 
occasione  accepta  ccepi  suggerere  eis,ut  omnimodis 
pracavennt  nein  dominum  regem  Francorum,aut 
'n  regnum  ejus,  vel  etiam  in  vobis  aliquid  motiren- 
tur,  reducendo  eis  admemoriamquam  aegre  domi- 
nusrextuleritabsolutionem  illiusJoannisde  Oxene- 
ford.  Cui  misso  a  rege  Anglorum  cum  Reginaldo 
archidiacono,  inintroituipsius  curi*  cumforteob- 
viarem  ;  ipsi,  inquam,  praetendenti  osculum  prius 
denegavi.qucerendoinpubhco  an  excommunicatus 
esset.  Sedquidmirum,  si  erubuerit  versus  in  ca- 
chinnum  ?  Tandemabipsis  legatis,dum  recederent 
accepi,  quod  etiam  sicontravos,  quod  absit.pote- 

statemaccepissent,promptumanimum,inquantum 
fasesset,  etdevotam  stare  pro  vobis  gererent  vo- 
luntatem.  De  caetero  quod  vobis  placuerit,perprae- 
sentium  Jatorem  resignate  mihi,  in  omnibus  etper 
omnia  parato  obedire. 

EPISTOLA  CCCCXLVI. 

WILLELMl    CARNOTENSIS    KLECTl  AD  ALEX.    PAPAM. 

Alexandro  papae  Carnotensiselectus. 
^Ecclesiae  Romanae  filius.  etc.  Vide  in  Alexandro 

EPISTOLA  CCCCXXVII. 

EJUSDEM  ADEUMDEM. 

Alexandro  papae,WiLLELMus  Carnotensis  electus 
Vigorsensuum  membris  omnibus  manat  a  ca- 
pite,  etc.  Videibid. 

EPISTOLA  CCCCXLVIII. 

jEGIDH  EBROlCENSIS  AD  EUMDEM. 

Alexandro  papffi,^GiDiusEbroicensis  episcopus 
Circameffivocationis  iaitia,  etc.  Vide  ibid. 


1019 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


1020 


EPISTOLA  CCCCXLIX.                        A  est  ne  majoris  auctoritatis  robore  quod  factum  est 

roberti  [oxoniensis  auciud.J  postea  herefordiensis  fulciatur.  Quanquamet  hoc  timere  certe  impietate 

episcopi.  plenum  sit,nedicam  sacrilegum.Quis  enimputare 

R  archidiaconus  Oxenefordiensis,posteaepisco-  audeat  adeo  eversum  esse  ecclesiasticae  petrae  fun- 

pusHerefordiensisGiLBERTO.Londoniensi  episcopo.  damentum  utapostolicaauctoritate  nonsolum  apo- 

Non  potest  mihi  tranquillus  esse  animi  status,  stolicorum  canonum  regula  confrmgatur,   verum 

cum  vestrae  tranquillitas  perturbationem  jugi  me.  etiam  ordo  iile  evangelicusipsius  Dommicionscon- 

ditationereminiscor.Verumtamennonmodicumin  stitutioneconsecratus^humanee  praesumptioms  mv 

hoc  consolationisaccipio,quod  animo  meo  studiose  mutatione,  ut  ita  dicam,  profanelur,  ipso  Dominc 

perscrutanti  non  occurritpraecedentisinvobis  culpae  dicente  :  Nonestservus  rnajor  domino  suo,  nec  apo- 

meritumquodprajsentiscausam  tribulatiomsindu-  stolus  majoreo  gui  misil   iltum  (Joan. 


xerit.  Quod  si  ita  est,  tanto  amplius  det  in  vobis 
clarescere  fortitudinis  virtus,  quanto  abundantius 
innocentiee  testimonium  reddit  vobis  justissimus 
arbiter  bene  sibi  conscius  animus.  Quapropter,  si 


mihinulla  rationepersuaderi  potest,  apostolicaau 
ctoritatequamlibetmodicumChristicorporis  mem 
brum,  nedumepiscopum  orthodoxum  noncommo 
nitum.non  regularitercitatum,  inauditum.indefen 


arbiter  Dene  sim  cuu&omo  auim^.  Vuu.F*vr.~»,  — 

ner  tribulationem  hujus  sseculiisqui  forisesthomo  B  sum,  et  m  nullo  contumacem,  autnotoru  cnmini 


vester  corrumpitur,  is  qui  intus  et  renovari  debet 
de  die  in  diem,sicutoliminprosperisad  temperan- 
tiam,itanunc  in  adversispatientiaeprobationem. 
Scriptumestenim:  Tribulatiopatientiam  operatur; 
patientiaprobationem,probatio  vero  spem,(Rom.\). 
In  hoc  ergo  multa  mihi  spes  est,  quod  innocentiae 


reprehensioni  obnoxium  ab  ipsius  Christi  corpori 
abscidi  licere.  Omnipotens  Deus  eorroboret  spiriti 
sapientiee  suae  cor  vestrum,  actus  quoque  vestro 
muniatspirituconsiliiet  fortitudinis,  ut  praesentiuc 
tentationumimpulsibustam  prudenter  quam  forti 
terresistere  valeatis.  Ego    certe   quantulacunqu 


ln  noc  ergo  uiuna  miui  =p^^  ^oi,  vj"^^  .~. -  - 

simulet  humilis  patienfe  vestrae  meritis  ad   glo-      portio  creatiomsvestras  non  tantum.umptus  meu 

riamethonoremvestriliberabitvosDeusde  mani-      sed  etiam  meipsum,  si  jussentis,    impendere  pr 

bus  persequentium  vos,  qur  superbis  resistit ,humi-      bonore  vestro  paratus  ero.  Bene  valeat  m  Cnrist 

libus  autem  dat  gratiam  (Jacob.  iv).Unde  votisin-      dominus  meus. 

desinentibusomnipotentemDeumimplorare  satago, 

quatenus  consuetaBdiscretionisvestrae  oculumnul- 

latenus  aliqua  subrepentisindignationismaculain- 

volvat,  ne,  quod  absit,  offensamquam  nondum  in 

Duritateconscienti*habuistis,exnovo  coutumaciae  C  tuariensis occasionem  sibi  repent  de  terra  nos 

rm  .  ,    ,   ...       •      ..t    „i„  Q^~„r>rli  otr>  Vitiointevnnrinrnm  ndb.   P.Xandruml 


EPISTOLACCCCL. 

HENRICI  DECANl   ET    CAPITULl    S.    PAULl  LONDON.  AD 
ALEXANDRUM    PAPAM. 

Postquam  dominus  noster  archiepiscopus  Cai 


crimine  contrahatis.  Bonumest  humiliari,  ut  glo 

riosius  exaltemur.  Bona  esthumilitas,quaesuperni 

judicis  favorem  invitatetconsiliadissipat  superbo- 

rum.  Humiliatus  in  carcere  est  in  compedibus  Jo- 

seph,  et  postmodum  nihilominus  eloquio  Domini 

inflammante  super  omnem  terram  ^Egypti  est  con- 

stitutus  et  a  venditoribussanguinis  suipraepositus 

fratribus  adoratur.Humiliatusest  Davidadprophe- 

ticamobjurgationem,etpostmodumDeoplacensad 

prophetalis  spiritus  gratiam  est  reparatus.  Humi- 

liata  est  et  Maria  ad  coelestis  annuntiationis  oracu- 

]um  et  ad  conceptionem  Altissimi,  Spiritus  sancti 

virtute,  meruit  obumbrari.  Humiliavit  etiam  semet- 

ipsum  Christus ;  propter  quod  et  Deus  exaltavit  illum 

et  donavitilli  nomenquod  est  super  omne  nomen.  D 

Si  ergo  ab  aliquo  facta  est  nobis  datae  in   vos  sen- 

tentiae    denuntiatio,    circumspecta    deliberalione 

utendum  est,  ne  vel  eamcontumelioseobservetis, 

vel,  quodfortassisvideripotest,  superbe  et  pericu- 

lose  contemnatis.  Non  haec  dico  quod  aliquo  prae- 

sumptionis  typo putaverim a meaparvitate vestram 

posse  instrui  prudentiam  in  cunctis   canonum  di- 

stinctionibus  circa  hos  articulos  sufflcienter  edo- 

ctam.  Sedqualem  circa  honorem  vestrum  afiectio- 

neui  habeam  subticere  non  possum  :  hoc  certe  pro 

meo  parvitatismodulosuggerens,  ut  morboadhuc 

receuti  festina  remedia  procuretis,  ne  forte  invete- 

ratusdUficilioncuraopus  habeat.  Timendum  enim 


exeund\,etc.\ideintervariorumadklexandrumI 
epistolas,  post  ipsius  Regesta. 

EPISTOLA  CCCCLL 

STEPHANl MELDENSIS    AD    ALEXANDRUM    PAPAM. 

Alexandro  papeeSTEPHANUsMeldensis  episcopu 
Licet  non  sit  discipulus  super   magistrum,  el 

Vide  ibid. 

EPISTOLACCCCLII. 

EJUSDEM   AD   EUMDEM. 

ALEXANDROpapae,  STEPHANUsMeldensis  episcopi 
Crebrescunt,    Pater,   scandala  temporibus  c 

stri,  etc.  Vzrfe  ibid. 

EPISTOLA  CCCCLIII. 

AD    EJUSDEM  EUMDEM. 

Domino  papae,  episcopus  Meldensis. 

Licet  praesentis   negotii  magnitudo,   etc.   V 

ibid. 

EPISTOLA  CCCCLIV. 

MILONIS  MORINORUM    EPISCOPI     AD     ALEXANDRUM      PAF1 

SanctissimodominoetPatricharissomo,  Alex  • 
dro  Dei  gratia  summo  pontifici,  Milo  Merinoru 
episcopus,salutemet  devotum  inomnibusobedi<- 

tiam. 
Impudentiaemater  ambitio,  etc.  Vide  ibid. 
EPISTOLACCCCLV 

BERNARD  NIVERNENSIS    EPISCOPI    AD  ALEX.  PAPAM. 

Alexandro  papae,  Bernardus  Nivernensis  epis ■■ 
pus. 


B 


)21  EPISTOL^: 

Post  nuntiorumvestroruma  dominorege  disces-  A 
im,  etc.  Vide  ibid. 

EPISTOLA  CCCCLVI. 

WlLLELMl  NORWICENSIS    AD  THOMAM    CANTUAR. 

Thom^e  Cantuariensi  archiepiscopo,  Willelmus 
brwicensis  episcopus. 

Secundumformam  mandati  vestrse  sanctitatis  cle- 
eos  de  terracomitis  Hugonis,quipostinterdictum 
j)minipapae  in  terra  ipdus  divina  celebrare  prae- 
jimpserunt,  accepto  abiis  sacramento  quod  vestro 
andato  stabunt,  absolvimus,  interdicentes  iis  ne 
vina  celebrarent.De  quorum  numerolatores  prae- 
ntium,  Gilbertus  et  Baldwinus  presbyteri  sunt, 
ios  adpedesvestras  sanctitatissuspensos  cumlit- 
rarum  nostrarum  testimoniodirigimus,  quia  ipsi 
iserabiliter  ad  nos  accedentes  id  anobisimpetra- 
runt,  sperantes  misericordiam  vestram  prseve- 
re  potius  quam  exspectare  judicium.  Semper  va- 
;e. 

EPISTOLA  CCCCLVII. 

BALDWINI  NOVIOMENSIS    \D  ALEX.    PAPAM. 

Alexandra  papae,  Baldwinus  Noviomensis  episco- 
s. 

Ferreum  pectus  est  aut  lapideum,  etc.  Vide  in 
exandro,  an.  1159-81. 

EPISTOLA  CCCCLVIII. 

EJUSDEM   ET    MAURICII   PARIS.  AD  EUMDEM. 

\lexandro  papae,  Bernardus  Noviomensis  et  Mau- 
:ius  Parisiensis  episcopi. 

Nos  saoctitati  vestrae  pro  Ecclesia  AoglicaDa  et 
nerabili  viro  Cantuariensi  archiepiscopo  preces 
pius  porrexisse  meminimus,  etc.  Vide  ibid. 
EPISTOLA  CCCCLIX. 

PETRl  PAPIENSIS  AD    THOMAM  CANTUAR. 

THOM.E  Cantuariensi  archiepiscopo,  Petrus  Pa- 
jnsis  episcopus,  salutem  et  omne  bonum. 
Loquitur  Sapiens  ita  dicens :  A  qua  frigida  animae 
ienti,  et  nuntiusbonusde  terralongingua(Prov. 
v).Quam  vera  sitista  sententia,  benignitatis  ve- 
»  dignatio  experiri  me  fecit.  Benedictione  et  enim 
salutatione,  quam  deterra  louginqua  in  signum 
imiae  dilectionis  misistis  ad  me,  revera  non  mo- 
:e  refrigeravistis  animam  meamsitientemadvos 
illadie,  qua  nosse  et  videre  vos,  et  recipimerui 
ervestraefamiliaritatis  arcanum.Igitur  tantm  di- 
ationi  humilitas  nostra,  etsi  quas  debet,  certe 
as  valet,  gratias  reddit.  Oro  etiam  ut  ille  vobis 
atiamretribuat  pro  me,  pro  cujus  amore,licet  iu- 
?num,  tanto  meaffectuet  amatisethonoratis.  De 
tero,  reverende  Pater,  filiali  praesumptione  obse- 
>  vos  ut  patrem,  moneo  ut  amicum,  ne  deflciatis 
tnbulationibus,  quae  inveneruntvosnimis.maxi- 
i  cum  ista  sit  via,  qua  itur  ad  Deum.  Cum  euim, 
^ta  Apostolum,  diligentibus  Deumomnia  coope- 
^tur  inbonum,  per  prospera  et  adversa  in  hoc 
nuliali  stadio  per  patientiam  Christi  miles,  tan- 
am  aurum  in  fornace,  probatur.  Denique,  sicut 
•ctis  tribulatio  patientiam  operatur,  patientia  pro- 
honem,  probatio  spem,quaenec  confunditurnec 


D 


VARIORUM  1022 

confundit  cum  acharitatefulciatur;  sic  e  contrario 
reprobis  tribulatio  impatientiam ,  impatientia  pusil- 
lanimitatem,  pusillanimitas  tristitiamparit,  et  illa 
interimit,  cura  per  eam  animus  in  desperationem 
absorbeatur.  Igitur  viriliter  agite,  confortetur  cor 
vestrum.  Nec  ullius  vos,  quod  absit !  suasio,  quasi 
cederedebeatis,  educat,quinpotiusagite  quod  agi- 
tis,  et  tenete  quod  tenetis,  ut  a  sumrao  pastore  de 
commissio  gregemercedemplenam  recipiatis.  Hoc 
tam  fideliter,  quam  amicabiliter  consulo  vobis.  Hoc 
utinam  pesuadere  possim  et  mihi.  Hocsalubre  no- 
bis,  hocimitabile  nobis  commissis,  utbeneagendo 
et  sustinendo  quod  voluerit,  et  quandiu  voluerit 
Deus,  etejus  inhaerendo  vestigiishonorificemusmi- 
nisterium  nostrum.  Quod  autem  parvitatis  nostrae 
precibusvosattentius  commendatis, merita  quidem 
propria  metiendo,  confundor,  sed  devotionem  ve- 
stramsuspiciendoamplector.  Quidquidigituramoris 
et  obsequii  provobis  efflcerepossumapud  Deumet 
homines,  vestrum  esse  sciatis  cunctis  diebus. 
Atque  utinam  se  offerat  locus  et  tempus,  quo 
palam  liceat  experiri  quam  pure  diligam  vos, 
non  tam  verbo  et  lingua,  quam  opere  et  veritate. 
Valete. 

EPISTOLA  CCCCLX. 

MAURICII   PARISIENSIS      AD    ALEXANDRUM   PAPAM. 

Sanctissimo  Patri  et  domino  Alexandro,  Dei 
gratia  summo  pontifici  et  universali  papae,  Mau- 
ricius,  eadem  gratia  Parisiensis  Ecclesiae   humilis 

minister,obedientiae,servitutisetetdevotionispleni- 
tudinem. 

Noverit  celsitudo  vestra,  serenissimePater,quod 

nuperprope  Parisios  depaceinterregem  Angliaeet 

dominum  Cantuariensemreformandatractatum  est 

etc.  Videin  Alexandro  III,  an.  1159-81. 

EPISTOLA  CCCCLXI. 

ejusdem  ad  EUMDEM. 

ALEXANDRopapae.MAURiciusParisieosisepiscopus. 

Parit  et  alit  culpas  licentia  delinquendi,  et  in 
augmenfa  facinorum  prosilitur,  darasecura  impu- 
nitate  peccatur.  Latuit  aliquandiu  Londoniensis 
ille  episcopus,  etc.  Vide  ibid. 

EPISTOLA  CCCCLXII. 

JOANNIS   PICTAVIKNSIS   AD   THOMAM  CANTUARIENSEM. 

Beverendissimo  domino  et  patri,  beatissimo 
Thom.e,  Dei  gratiaCantuariensiarchiepiscopo,suus 
Joannes,  eadem  gratia  Pictaviensis  Ecclesiae  hu- 
milis  sacerdos,  salutem  et  sanctae  perseverantise 
virtutem. 

Vix  mihi,  domine,  vel  unum  diem  in  itineris 
procinctum  iudulsi  post  litterarnm  vestrarum  su- 
scetionem,  imo  et  omnis  mihi  etiam  uuius  horae 
morula  odiosa  erat  post  illarumperlectionem  litte- 
rarum,  quaa  nihil  continebant  nisi  solam  obtesta- 
tionem.ut  tam necessario  negotio,  absque cuj us im- 
petratione  nou  erit.sicut  propouitis.absque  scrupulo 
conscientia  vestra,  meum  praestarem  obsequium. 
Fateor,domine,  excussisse  mihilacrymaslitterulas 
illas  quarum  tam  sedula,  et  sub  tali  imprecatione 


1023 


GILBER.TI  FOLIOT  LONDON.  EPISG. 


1024 


obsecratio  nescio  quam  circa  fidem  amici  dubita-  A 
tionem  importare  videbatur.  Malotamen,  ut  salva 
pace  domini  mei  loquar,  vos  juxta  nominis  nostri 
proprietatem  parum  credulum,  quam  me minus  de 
votum  inveniri.  Et  quamvis,  sicut  praecepistis,  in 
hujus  itineris  arreptione  Pictaviensium  meorum 
contempserim  Ioquacitatem,volui  tamen,  salvage- 
rendi  negotii  fide  ipsorumdeclinare  nugacitatem. 
Indefuit  quod  palam  proposui  meepiscopoEbroi- 
censi,  Ricardo  de  Humet  constabulario,  Willelmo 
filio  Hamonis,  caeterisque  regisofficialibus  Turonis 
occursurum,  qui  eisdem  diebus  ibi convenire  debe- 
bant,  utsuperpacecomitum  Arvernensium  tracta- 
rent.  Consilii  siquidem  illorum  fidem  explorare 
necesse  habebam  propter  novorum  mandatorum 
inauditam  duritiam,  qua?  mihi  locus  noster,  cujus  g 
et  mentis  oculum  penitus  excajcavit  Deus,  et  cum 
illo  Simon  de  Turnebuconestabularius  Toarcensis, 
ex  parle  regis  apportaverant.  Illi  enim,  paucis  diebus 
post  natalem  Apostolorum,  Pictavium  venerant.et 
solum  mie  in  partem  traxerant,  tanquam  secreta 
habentes  ad  memandata;  adhibito  tamen  secum 
Henrico  Panetario.  quasi  legationis  sibiinjunctaefi- 
deliter  peractae,  si  necesseforet,  teste  futuro.  Cum- 
que  plurimum  insisterem,  ut  vel  unum  mecum  ad- 
hibere  possem,  sive  abbatem,  quia  plerosque  ibi 
mecum  habebam,  sivequamcunque  Ecclesiae  meae 
personam,  sive  saltem  canonicum,  id  mihi  conces- 
sumnonest,  eo  quod  mandata  ad  metantum,non 
etiam  adillos  perferenda  accepissent.  Inhibuerunt 
itaque  mihisub  districtainterminatione,nealiquid  ^ 
adregis  dignitatem  pertinens  mihi  usurparem.  Cui 
mandato  cum  libenter  pariturum  respondissem, 
ad  specialia  tandem  descenderunt,prohibentes  ne 
ad  querelasviduarum,  velorphanorum  vel  clerico- 
rum,  aliquem  parochianorum  meorum  in  causam 
traherepraesumerem  superquacunquepossessione 
immobili,  donec  ministeriales  regis,  vel  dominorum, 
ad  quorum  feudum  rexcontroversiae  pertineret,  in 
facienda  justitia  eis  defecissent.  Deinde,  ne  super 
accusatione  fenoris  quemquam audirem.  Praeterea, 
neinaliquembaronem,  ipsisinconsultis,imo  donec 
ipsisillummihi,  inquibusdeberent,adjustitiamof- 
ferrent,anatbematis  sententiam  promulgarem.  Haec  j) 
enim  fere  erant,  inquibus  contra  regiam  ageredi- 
cebar  dignitatem.  Et  praecipue  clericos  circa,  quo- 
rumpatrimoniaadipsosquocunque  titulo  devoluta 
a  sordidorum  etpersonalium  munerum  praestatione 
irreverenter  defendere  dicebar.  Pcena  quoque  his 
omnibus  subjecta  est,  sihaecde  caetero  mihi  usur- 
parem.  Quamvis  enim  circa  personam  meam,  ut 
aiebant,  duriora  illisinjuncta  fuissent,  mihi  tamen 
etiamcumpericulo  suo  parcentes,  indictamsibi  ad 
alios  pcenam  extenderent,  ita  scilicet  ut  si  quis  ad 
citationem  meam  veniret,   praedictis  privilegiatis 
personisresponsurus.omniailliusbonaconfiscaren- 
tur,ipso,eoquod  coram  nobisrespondisset,  publico 
carcerideputando.  In  accusatione  verofeneratorum 
eidem  quoque  pcenae  subjicerentur,  tamaccusator 


qui  nos  adiisset,  quam  accusatus  qui  coram  nobis 
respondisset.  Quod  si  vel  in  istos,  eo  quod  coram 
nobis  respondere  nollent,  vel  in  alios  quoslibeta 
rege  possidentesprincipaliter,  ipsis  inconsultis,ex- 
communicationis  sententiam  dictarem.scirent  exinde 
excommunicatiilli  regninon  displiciturum.sivelin 
personam  meam  manum  extenderent,  vel  inbona 
mea  grassarentur,  velni  personas  vel  in  bona  cle- 
ricorum  meorum,  qui  sententias  ex  mandato  meo 
promulgarent,  aut  promulgatas  observarent. 

Ad  basc  ego  illis  et  reverenter  et  humiliter  re- 
spondi,  oportere  me  omnia  haec,  licet  solus  audis- 
sem,  ad  Ecclesiae  meae  referre  conscientiam,  cujus 
erant  libertates  illae,  quibushactenusususeram.et 
nuncutiprohibebar.  Quibus  omnibussi  ipsisincon- 
sultis  renuntiassem,  nihil  aclum  esset,  nisi  quodin 
capitis  mei  periculum  redundare  posset.  Verum, 
cum  communicato  cum  ecclesia  nostra  verbo  me 
nihilominus  in  libertatis  nostrae  prosecutione  per- 
severaturum  cognovissent,  primo  coramplerisque 
baronibus  Pictaviensium,  deinde  coram  nostris  ci- 
vibussuapublicepromulgaveruntedicta.Hincmihi, 
sicut  supradixi,  Turonis  proficiscendi,  de  caetero- 
rum  ministerialium  regisconsilium  explorandioc- 
casionem  accepi.  Adjeci  etiam,  quod  si  forte  apud 
eos  certi  mihi  consilii  certa  forma  non  appareret, 
illud.  Senonis  secretario  domini  papae  explorare 
non  esse  utile.  Sub  hujus  consultationis  obtentu 
cum  Turonis  pervenissem  inveni  supra  nomitatos 
regis  officiales,  jamfirmatoconsilio  quod  inArver- 
niam  proficiscerentur,  ipso  die  ad  castrum,  quod 
LuchiaB  nominatur,  prefectos  esse.  Quos  ego  con- 
tinuato  diplomate  usque  ad  idem  castrum  prose- 
cutus,  ibidem  Willelmum  filiumHamonis  etHugo- 
nem  de  Cleers  reperi.  Caeteri  jam  ad  ante  au- 
roram  ad  castrum  Radulphiiterarripuerant.  Apud 
quos  cum  nihil  consilii  fere,  quodadnegotiumEc- 
clesiae  meae  attinebat,  invenissem,  gaudio  tamen 
gravisus  sum,  quodopportunitatem  accepi  conve- 
niendiipsumHugonemdeCleerssuperlitteris,quas 
ei  mittebatis.  Cumque  praesensissem,  quod  G.  cle- 
ricus  ejus  ibidem  praesens  non  esset,  adjeci  ne  in 
mandatis  accepisse  avobis,  quod  ego,  si  illeades- 
set,  et  in  litteris  legendis,  et  eisdem,  postquam 
lectae  essent,  communicandis,  et  etiam  in  rescri- 
bendovobis,siquidrescriberevellet,absentisiocum 
supplerem.  Et,  quoniam  spatium  illi  ad  ea,  qua? 
rescribere  volebat,  non  suppetebat,  impetravit  8 
me,  ut  litteras,  quas  G.  suo  mittebatis,  ipse  in 
manu  sua  fideliter  reciperet,  et  illas,  quas  ipsiprs- 
legeram,  sub  fidei  suae  pollicitatione  donec  adeas 
rescripsisset  conservaret,  nullius  oculo  nisi  saepe 
dicti  G.  illas  inspecturo.  Et  is  quantum  mihi  vi- 
detur,  compatitur  injuriis  quae  Ecclesiae  Dei  irro- 
gantur,  et  si  non  usquequaque  forsitan  contem- 
platione  divina,  respectu  tamen,  ut  existimo,  affe 
ctionis  domini  sui,  cui,  quantum  animadvertert 
possum,  timet,  ne  forte  in  his,  quae  agit,  a  Deo 
quem  offendere  videtur,  percutiatur.  Ego  vero  do 


)25 


EPISTOL^:  VARIORUM. 


1026 


linum  Ebroicensem,etillos  quicumeo  praeibant,  A  alterutrum  deploramus  injurias?  Quis  vapulantes 


teris  tantum  prosecutus,  in  coeptoitinere  institi, 

i  abeodem  castro,  id  est  a  Lucbiis,  praesentium 

torem  ad  vos  remisi.  Praemisi  autem  cursorem, 

ir  quem  abbatem  Pontiniacensem,   ut  mihi  in 

iria  occurrat,   invito,    qui  Glaraevallensi,  et  de 

3ssanova,ordinis  sui  abbatibus,in  negotio  vestro  no- 

scum  cooperetur,si  illos  forte  in  curia  in  venerimus. 

jibus,  prout  Deus  permiserit,  expletis,  nuntium 

;i  vos  dirigere  curabimus,  perquem  omnia  ad  vos 

jsl  ad  nos  pertioentia,  quss  cognitione  vestra  di- 

Jia  existimabimus,  vobis  significare  studebimus. 

13  caetero,  paternitati  vestrae  supplico  pro  clerico 

Jistro,  amico  meo,  Turslano  de  Burius,  ut  gratia 

iistra  ad  mevel  semel  videndum  venirepermittat, 


estinjusta  passosflere  prohibebit  ?Nunquidinma- 
xillas  nostras  lacrymae  nostrae  impunedescendent? 
Denique  etiam  nobis  omnino  cessantibus,  et  nec 
voce  nec  scripto  aliquidinterloquentibus  imponitur, 
quod  et  nos  vestro,  et  vos  nostro  omnia  consilio 
peragatis.  Quod  ita  verum  est  si  idem  spiritus 
consilii  atrique  inspirat,  ut  impressiones  quas 
peccatis  nostris  exigentibus,  nobis  et  Ecclesiae  Dei 
inferri  videmus,  aequanimiter  nonsustineamus.  Si 
enim  Dei  ministri  sumus,haec  utique  communi,id 
est  divino  pertractamus  consilio,  qui  demolientes 
vineamDomini  Sabaoth  siccis  oculis  non  videmus, 
qui  ruinam  domus  Israel  saltem  lacrymantes  pro- 
sequimur.  Licet  enim  nos  non  illa.quacerte  debe- 


uem,  si  obsequio  vestro  necessarius  est,  vobis  g  remus,  perseverantiaopposuerimus,  licet  nondum 


intinuo  remittemus.  Bene  valete. 

EPISTOLA  CCGCLXIII. 

EJUSDEM  AD  EUMDEM. 

Reverendissimo  domino  ac  Patri  sanctissimo 
'iom,*:,  Dei  gratia  Cantuariensi  archiepiscopo, 
|ius  Joannes,  Pictaviensis  Ecclesiae  humilis  sacer- 
>s,  salutem  et  spiritum  fortitudinis. 
iPraevenisset  tarditatem  meam  in  litterarum  ve- 
1'arum  benedictione  diligentia,  nisi  praesentium 
jtoremdiuturna.sicut  nobis  proponebat.detinuis- 
t  infirmitas.  Hujus  itaque  aegritudinis  beneficio, 
Ibeo,  quod  meumapud  vos  excusare  possum  si- 
(Qtium  :  imo  quod  mea  manifeste  non  est  depre- 
imsa  neghgentia.  Verum,  ut  verius  dicam,  et  salva 
jajestatis  vestrae  reverantia  licentius  atque  libe- 
\is  loquar,  neuter  nostrum  recte  excusabilis  ap- 
dret,  dum  nescio  quae  non  timenda  timemus  et 
ligligentiam  nostram  cautelae  nomine  velamus, 
,nquam  exeuntibus  a  vobisad  nos  tendantur  insi- 
83,  vel  contra.  Non  recipit  hujusmodi  excusa- 
>nes  amicitiae  illius  necessitudo,  qua  nos  usque  in 
iinc  diem  absque  intermissione  devinxit  muntee 
itaritatis  affectio,  a  primis  ineuntis  adolescentiae 
idis  usque  ad  omnium  sortis  nostrae  vel  condi- 
;>nis  invidiam.  Nunc  vero  aut  locorum  distantia, 
;it  dignitatum  inaequalitas  affectionis  pristinae 
j.ulum  aliquatenus  obscurasse  videbitur,  si  inter- 
(irrentium  cursorum  parcamus  laboribus  ;  si  non 
fterius  alteri  plenissime  innotescat  sollicitudo,  in 
;ntum  ut  omuem  detraxisse  videamur  localis  se- 
(irationis  injuriam.  Sileat  igitur,obsecro,*  serenis- 
;oie  domine,  de  caetero  hujustnodi  excusationis 
1'ifitextus,  et  quod  vocibus  negatumest,  chartulis 
Itncedamus.  Quod  verbis  non  possumus,  litteris 
cprimamus.  Illarum  inventoribus  non  existamus 
igrati,  quorum  merito  aliquid  detraxisse  vide- 
tur,  quisquis  ex  minus,  evidenti  necessitate  illo- 
"m  uti  cessaverit  beneficio.  Nec  praetermittendum, 
iod  dedeprehensionis  iujuria  nullus  per  Dei  gra. 
iira  internuntiorum  nostrorum  adhuc  conquerj 
■  >test.  Esto  tamen.et,  quod  absit  !  deprehensum 
jquem  interim  ponamus,  quis  recte  indignari  po* 
rit  si  illas,  quae  Ecclesiae  Dei  et  nobis  fiunt,  ad 


usque  ad  sanguinem  restiterimus,  licet  multa  pro 
temporis  incommoditate,  et  matris  nostrae  sanctaa 
RomanaeEcclesiaescissura  dissimulaverimus,  nemo 
tamen  per  gratiam  Dei  dicere  poterit,  quod  eorum 
adhuccomminationibus  cesserimus,  aut  impietatis 
consiliis  consenserimus,quinacceptatemporis  op- 
portunitate,  quae  secus  acta  sunt,  et  evacuari  pos- 
sint,  ad  eadem  evacuanda  libere  nos  interponere 
valeamus.  Deo  eni:n  incessanter  gratias  refero, 
quod,  sicut  ex  aliorum  fida  relatione  et  nunc  ex 
testimonii  vestri  fide  certissime  teneo,detestabiles 
illas  profanasque  consuetudines,quae  diebus  nostris 
sub  innovationis  obtentu  promulgatae  sunt,  non 
absolute,  sicut  earum  innovator  gloriatur,  obser- 
vandas  promisistis,  neque,  ut  caeteri,  scripti  vestri 
munimento  roborastis. 

Veram  de  legatione  Angliae  concedenda  non  est 
quod  vereri  quidquam  debeatis,  si  verbis  aposto- 
licis  fides  aliqua  haberi  potest.  Gravi  enimredimit 
pcenitentia  illamqualemqualem.quam  Eboracensi 
fecerat,  concessionem.  Nec  molesteferatdominus 
meus  quod  a  domini  papae  et  curiae  frequentiori 
visitatione  abstineo.  De  industria  etenim  declino, 
quoadpossim,Pictaviensiumnostrorumdetractiones, 
quiquoties  illucaccedebam.regiscribere  noncessa- 
bant.quod  inipsius  suggillationem,etinstitutionum 
suarum  laesionem  pleraque  in  curia  machinabar. 
Consultius  itaque  credidi  personis  discretis  et  re- 
ligiosis  tam  vestra  quam  mea  negolia  credere,  et 
earum  in  parte  ista  opera  uti.  Quod  et  nunc  pau- 
D  cis  diebus  ante  litterarum  vestrarum  receptionem 
feceram,  sub  eo  videlicet  tempore,  quo  paganum 
cognatum  meum  ad  vos  misi.  Nactusenim  oppor- 
lunilatemviri  venerabilis,etsanctitatis  incompara- 
bilis,domini  abbatis  Pontiniacensis,qui  forte  cum 
amore  nostri,  tum  gratia  visitationis  abbatiarum, 
quas  in  nostroepiscopatu  habet,  in  partes  nostras 
descenderat,ipsius  industria  pleraque,  tamadvos, 
quam  ad  me  pertinentia,  ad  dominumpapam  secu- 
rius  perfereuda  commisi  ;  specialiter  autem  super 
verbo  legationis,etSancti  Augustini.Qualiter  enim 
litterae  legationis  sub  indignatione  conviciis  per- 
mista  domino  papae  restitutee  fuissent,  etquomodo 


1027 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


1028 


ad  instantiam  quorumdam  cardinalium  quasi  ad  A  gratiavobisdescribi  jubetis,  postdiscessumpagani 
placandam  regis  indignationem  districtiores  vobis 
litteroe  pro  benedicendo  abbate   Sancti  Augustini 
directse  sint,  per    communem   amicum   nostrum 
dominum  Henricum  Pisanum   mihi  plenius  inno- 

tuerat. 

Quamvis  autem  praefatus  abbas  et  discretionis 
suae.etreligionisintuitu.necnonetobsequii,  inquo 
illis  frequens  deservit,  in  curia  plurimum  possit, 
si  tamen  praeceperitis,  et  expedire  magis  vobis 
videatur,  nec  tibi  detrahentium  linguas,  nec  ejus, 
apud  quem  detrahitur,  molestias  vereor,  nec  sic 
autlaboremcorporis  declinare,  aut  sumplibus  par- 
eere  quaero,quin  ad  mandati  vestri  imperium  in 
personapropriaad  illos  ascendam,  nihildifficilead 


nostri,  per  quem  vobis  viva  voce  omnia  intimari 
praacepi,  in  nullo  innovatusest,quia  Luscusnoster, 
qui  licet  in  plenitudine  potestatis,  non  tamen  in 
plenitudine  lumiois  ad  nos  reversus  est,  nondum 
suapromulgavitedicta.Exercitum  solummodo  Aqui- 
taniarum  submonuit,  ut  regi  Francorum,  si  in  Ar- 
verniam,utdestinabat,  proficisci  perseveraverit,  in 
manuvalidaoccurrant.  Missi  tamen  sunt  adregem 
quaerendcB  pacis  procuratores,  sicut  nosse  vos 
credo,  dominus  Ebroicensis,  et  Ricardus  de  Hu- 
mez.  Nondum  vero  ad  nos  perveneral,  quidperfe- 
cerint.  Caetera,  cum  nobis  innotuerint,  et  fidelem 
invenerimus  nuntium,vobissignificarenon  differe- 
mus.  Obsecro  autem,  ut  per  puerum  illum,  quem 


laborem  existimans,  in  quo  matris  meae  sanctee  B  ssepe  dictuspaganus  meus  ad  me  inbrevi  mittere 


Cantuariensis  Ecclesioe  utili  tatibus  deservire  possim. 
Nec  est,  ut  mihi  videtur,  quod  de  urgenti  domini 
papae  mandato   circa  benedicendum   Sancti  Au- 
gustini  abbatem  supra  modum  conqueri  debeatis; 
maxime  cum  adjectum   sit,    sicut  accepi,  quod  si 
iili   ultenus  benedicere  cessaveritis,  ipse  ei  ad  se 
venienti  benedicturos  sit.  Aut  igitur  vobis  ad  pro- 
secutionem  juris  vestri  patebit  exeundi  libertas, 
aul  si  tam  manifeste    negata  fuerit,  quidquid  sub 
tam  manifesta  impressione  fiet,   tempore  accepto 
pro  infecto  haberi  poterit.  Commoneo  autem  san- 
ctitatem  vestram,  ut  cum  supradicto  abbate  Ponti- 
niacensivelinpersonavestra,  sisub  praetextu  causae 
vestiae  in  partes  Galliarum   veneritis,   vel    certe 
per  litteras  vestras,  si  exeundi  facultatem  non  ac- 
ceperitis,  ulteriorem  ineatis  familiaritatem  :quam- 
vistam  ego,quamcommunis  amicus  noster,  abbas 
videlicet  de  StellaIsaac,utcontinuam  vestri  habeat 
sanctissimus  ille  conventus  Pontiniacensis  in  oratio. 
nibus  suis  memoriam,  recte  procuravimus.  Inve- 
nietis  quoque  et  eamdem  domum  utilitatibus  vestris 
etiam  temporalibus  deservire  paratum,  si  necesse 
fuerit.  Industria  enim  et  sanctitate  supradicti  ab" 
batissui  omnibusCisterciensis  ordinisabbatiisplus 
potest.  Et  hic  mihi,  ut  tutis  auribus  loquar,  exilii 
sedem  elegi,  cum  tortoris  nostri  molestias  ulterius 
sustinere  non  potero. 

Quod  vero  scribitis,  ut  negotia  vestra  nemini 
credam,nisi  soli  summo  pontifici,  et  Pisano  nostro 
adjecisse,  nisi  fallor,  debueratis  etiam  cardinalem 
Sancti  Laurentii  magistrum  Albertum,  quem  pro- 
fectibus  vestris  deservire  exitimo.nontam  personae 
vestrae,quamnegotiiintuitu,  quiavosnon  vestram, 
sed  Ecclesiae  causam  suscepisse  el  protestatur  et 
agnoscit.  Ego  tamen  interim,  nisi  novo  a  vobis 
suscepto  mandato,  fines  mihi  prsecriptos  non  trans- 
grediar.  Scripsissem  vobis  de  Octaviani  decessu 
miserabili,  et  Guidonis  Cremensis  substitutione 
exsecrabili,  nisi  quia  nostros,  qui  in  curia  moran- 
tur,  haec  omnia  plenius  scire  scio,  per  quos  vobis 
fidelius  innotescere  debent.  Et  hujusmodi  nova 
nonnisi  ab  ipsis,  et  per  ipsos  ad  cos  usque  deri- 
vantur.  Familiaris  autem  status  meus,  quem  Dei 


D 


debet,  omnia,  quaecognitumihinecessaria  duxeri- 
tis,  rescribere  non  differatis.  Bene  valeat  dominus 
meus. 

Praesentium  latorem  una  tantum  nocte  mecum 
retinui,  ut  adventus  sui  moram  celeritate  reditus 
sui  purgare  possit,  quem  tamen,  sicut  asserit,  in- 
firmitas  excusat :  et  ne  aliud  vobissuggerere  pos- 
set,  in  festo  Sancti  Albani  animae  dicessit.  Vereor, 
domine,  necharta  haecplus  vobis  in  legendo,  quam 
mihi  in  scribendo  teedii  importet.  Veiiiam  tamen 
meretur,  qui  prolixitate  sua  omnes  retroacti  tem- 
poris  negligentias  redimere  debet.  Cui  tamen  sub 
hac  causulafinem  impono,  utcumtempus  accepe- 
ritis,  devotissimi  vestri,  communis  amici  nostri, 
magistri  Joannis  Saresberiensis  memineritis,  sse- 
piusadanimumrevocando,quodrelegationis  poenam 
primus  obhoc  sustineat,quodnecessitatibus  eccle- 
siae  vestrae,  et  vestris  utiliter  ac  fideliter  deservire 
credebatur.lterumet  semper  valete,  memor  nostri 
in  orationibus  vestris. 

EPISTOLA  CCCCLXIV. 

EJUSDEM   AD  EUMDEM. 

Venerabili  doraino  et  Patri  sanctissimo  Thoum, 
Dei  gratia  Cantuariensi  archiepiscopo,suus  et  suo- 
rum  suus[Joannes  Pictaviensis  episcopus]  salulem 
et  spintum  consolationis. 

Excitatus  praecurrentis  famae  celebritate,  et  no- 
minisvestripraeconio,  antequam  nuntiem  vestrum 
viderem,  ad  curiam  festinavi  :  sed,priusquam  vei 
ipse  illuc  pervenissem,  jam  omnibus  omnia  inno- 
tuerant,  et  plena  eratomnisterra  gloria  Domini,  et 
magnificabat  omnis  auditor.quod  inventus  estqui 
coram  principibus  terrae  loqueretur  prudentiam. 
Quamvis  igitur  patriarchatus  vestri  sedes  amplis- 
sima  suae  dignitatis  nobilitate  praefulgeat,  vestro 
tamen  per  gratiam  Dei  merito  plurimum  illi  hono- 
ris  accessit,  utquodloci  illius  antistitibus  fami- 
liare  videbatur.nunc  per  vos  in  ea  perpetuatum  esse 
credatur.  Et  nunc  quidemtanto  glonosius,  quantc 
saecuh  iliius  principes  modestius  incedebant,  e 
iidem  decessores  vestri  principibus  suis  minus  pu 
tarentur  obnoxii  :  praesertim  cum  et  mater  nostn 
sacrosancta  Romana  Ecclesia  nullam  eo  tempon 


029 


EPISTOL/E  VARIORUM. 


1030 


litegritatis  suae  pateretur  divisionem.  Qui  ergo  A  verat.  Ego  Pontiniacum  proficiscor,  ut  illius  reli- 
bbis  dedit  incipiendi  audaciam,  dabit  et  in  perse-  gionis  devotioni  tam  vestram  quam  nostram  com- 
erando  constantiam.  Dabit  in  boni  operis  per-  mendem  intentionem.  Nam  ibi  divinum  imploran- 
j.verantia  proventum  ;  aut  illum  utique,quem  de-  dum  est  auxilium,  ubi  humanum  deesse  videtur. 
deramus,  aut  certe  fructuosiorem.  Namquodad  OrationibusClarevallensiumper  ipsum  papam  vos 
umanum  auxilium  attinet,  nihil  est  quod  de  curia      commendari  /ecimus.  Bene  valeat  dominus  meus. 


|i  aliquo.quodregem  offenderedebeat,exspectetis 
um  enim  tam  nos,  quam  nuntiusa  latere  vestro 
ansmissus  circa  porrectas  a  nobis  petitiones  per 
mltos  dieslaboraverimus,  vix  in  una  obtinuimus 
t  illa  quidem  tam  trepide  consummatur,  ut  nihil 
xipturae  committatur,  sed  tantum  vivae  vocis  re- 
|ionsalicredatur.Asseverabattamenadhucdominus 
jenricusPisanus  se  adextorquendam  dominiLon- 
Itniensis  professionem  laboraturum.  Timeo  nein 


EPISTOLA  CCCGLXV. 

EJUSDEM   AD    EUMDEM. 

Thom.e  Cantuariensi  archiepiscopo,  Joannes  Pi- 
ctaviensis  episcopus.salutemet  in  adversispatien- 
tiam. 

Paternitalis  vestraelitteras,  quas  novissiraenobis 
attulit  frater  Simon,  devote  suscipientes  multum 
consolationisexipsis  percepimus.Quas  etiamquasi 
quoddam  remedium  eorum,  |quae  contra  votum 


ssum;  quoniam  omnia,  quae  pro  ea  oblinenda  B  nostrum  nobis  praenuntiataerant,  habuimus.  Con 

Inl    PiPAnnni    nnodA       T.W..-.1,  ,..-,.,-».         —  1 1  ...  _ T".  - _. i  _•.. 


ihi  proponi  posse  videbantur,  allegaveram.  Pri- 
um,  quod  eum  translatio  ab  omniobligatione  li- 
rasse  videbatur.  Neque  enim  in  hujus  Ecclesiae 
■iscopum  recipi  posset,  nisi  alterius  Ecelesife  epi- 
opusessedesineret.Quod  si  episcopus  essedesiit, 
siit  et  Ecclesiae  Cantuariensi  obligatus  esse.  Ad 
jc,  quid  si  in  aliam  transisset  provinciam,  nun- 
id  non  suo  profiteretur  metropohtano  ?  Ubi  mani- 
itum  est,  quod  illum  translatio  a  prius  facta  pro- 
•sione  liberat.  Causam  quoque  non  tacebamus, 
are  etiam  Romanae  Ecclesiae  expedire  posset,  ut 
ret,  eo  quod  in  nuper  celebrato  conventu  sic  se 
buiset,  tanquam  sibi  liber  esse  videretur.  Con- 
-tudinem  quoque  vulgarem praetendebamus:  quod 
quis  novum  feudum  ad  eodem  domino  recipiat, 
miniura  quasi  ex  nova  causa  iteratofacere  com- 
Uitur.  Ad  quee  omnia  hoc  mihi  responsum  est, 
od  professiosemelfacta  sic  obligatpersonam,  ut 
lla  status  sui  mutatione  liberari  possit,  donecin 
erius  transeat  jurisdictionem  :  nec  eam  aliqua 
Itione  a  vobis  peti  posse,   nisi  forte  de  consuetu 


gruo  quoque  loco  litteras  vestras  consolatorias  ; 
Cenomanni  scilicet  ;  praesente  domino  illius  sedis, 
recepimus.  Qui  et  iile  vir  Catholicus,  sancta.  Ec- 
clesiae  tribulationi  compatiens,  ex  eisdem  litteris 
animum,  ex  sinistris  praenuntiatis  non  modice 
afflictum,  consolatus  est.  Spem  etenim  nobis  inde 
concipere  licet,  quod  si  vera  sunt,  quae  nunc  pro- 
ponunlur,  imperator  ille,  pluribus  occupatus,  ty- 
rannidi  suae  in  Ecclesiam  exercendae  minus  vacare 
poterit.  Est  autem  super  quo  miramur,  litteris 
vestris  non  fuisse  expressum,  quid  actum  sit  in 
colloquio.quoddominus  rex  FrancorumAltisiodori 
habuit  in  Octavis  apostolorum.  Consultum  vero 
nobis  videtur,  quod  beneficia,quas  idem  rex  Fran- 
corum  et  comes  Henricus  vobis  obtulisse  dicuntur 
reciperetis,  quibus  patientius  exsilium  vestrum, 
donec  dominus  ad  propria  vobis  reditum  pararit 
supportare  possitis.  Dominus  etiam  rex  praedictus 
secretius  et  securiusconsiliasua  discretioni  vestrae 
concrederet,  siquobeneficio  vos  sibi  obligatiorem 
et  obnoxiorem   speraret.  Sed   et  multo  sollicitior 


.  ._.._.    „    _.r..„_.v.   o._.    .t  ijjuii.  =>______. iur 

-cEcclesieevestraeesset,quod  sohusarchiepiscopi      fieret,  ut  vobis,  vacante  aliquo  episcopatu  vel  ar- 

rsoiiffi.    nni    illiim     /«..n  !.->.>..__._._..      .-....,  f- -.,.;_.   r __  __•       • . 


rsonae,  qui  illum  consecrasset,  professio  facta 
iet,  et  non  ipsi  atque  successoribus  suis  cano- 
•e  substituendis.  Quod  si  ita  esset,  tunc  quidem 
im  a  vobis  jure  exigi  posse,  non  utique  suae,  sed 
-trae  ratione  personae. 

0e  caeteroquod  adbenedictionemabbatis  Sancti 

gustini  pertinet,  frustra  aliquid  solatii  exspecta- 

.  Quod  igitur  agitis,  dilectissirae  Pater  et  domine, 

ius  Dei,  etillius,  cui  Deo  auctore  praesidetis,  Ec- 

|siae  libertatum  conservandarum  intuitu  faciatis 

ad  eosololaborishujus  etconsolationem  etretri- 

Uionem  exspectetis.  Ego,  sicut  a  multis  mihi  pro- 

nitur,  nonmodosimilem.seddurioremcalculum 

5Pecto.  Utinam  exsilii  vestriparticeps  futurusaut 

«vius.  Nec  utique  nobis  inglorium  erit,  ut  qui 

b  vanitatibus  et  saeculi  deJectationibus,  multis 

; pe  mundi prosperis  abusi sumus,  nunc,  si  necesse 

;nt,  pro  retributionecoeles.iadversa  simul  susti- 

[•euonformidemus.LaborattameuPisanusnoster, 

mihi  in  loco  tutiori  prospiciatur.  Et  id  ipsum  se 

bis  per  abbatem  de  Eleemosynaintimasse  asse- 


D 


chiepiscopatu,  in redituum  perceptione  provideret, 
si  quid  de  domino  suo  in  usus  vestros  contulisset, 
ut  sic  propria  suaad  se  redirent.  Necesse  quidem 
habetis,  secundum  quod  praesens  temporis  status 
nobis  dat  conjicere,  fortunae  vestrae  quibuscunque 
modis  poteritis,  consulere,  ut  inimicis  veslris  ad 
suam  confusionem  videamini  ad  quantamcumque 
hujus  exsilii  patientiam  esse  paratus.  Unde,  ut 
saepius  discretionem  vestram  diligenter  commo- 
nuimus,  adhuc  etiam  persuadere  intendimus,  ut 
his,  quibus  carere  poteritis,  vos  exoneretis,  ad 
temporismalitiam  respicientes,  quaevobis  ad  pro- 
pria  facilem  vel  citumredilura  roinimerepromittit. 
Scire  autem  vestra  debet  prudentia,  quod  nemo 
est  qui  vobis  ignominiam  reputet,  si  praesenti 
statuivosconformantes,sedetdomuireligiosa_,qu_e 
vos  exhibet,  condescendentes,  moderato  et  ncces- 

sariotamequitaturarum.quampersonarumnumero 
contenti  esse  velitis.  Nosse  autem  vos  volumus, 
quoniam  a  regina  nec  auxilium  nec  concilium  spe- 
rare  potestis,  maxime  cum  totum  cousdium  suum 


1031 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


1033 


in  Radulphum  de  Faia,  qui  vosnon  rainus  solito  A  junctusesse  narratur  dominusOtto,  diaconus  car- 


persequitur,  contulerit.  Singulisque  diebus  multae 
succrescuntpraBsumptiones,quibusfidemfieriposse 
videtur,  quod  infamia,  cujus  aliasmeminimus,  ve- 
ritati  accedat.  De  caetero,  de  rumoribus,  quos  ab 
Angliareferentad  reginam  aregecommeantes,qui 
partem  suam  magnificarevidentur,  vobiscommu- 
nicare  possumus  hos  :  scilicet  quod  dominus  rex 
jam  secundo  cumWallensibus  congressus,  sed,  ut 
gloriantur,  eos  aggressus,  illos  confudit,  et  innu- 
meram  de  eisdem  multitudinem  interfecit.  Regem 
vero  aiuntdesuispaucosamisisse.Litterarumvero, 
quas  rex  matri  suae  destinavit,  transcriptum  vobis 


dinalis  de  carcere  Tulliano.  Etutinam  !  Stellae  nam- 
que  unius  malitiam,  si  non  exstinguat,  temperat 
tamen  et  attenuat  sibi  adjuncta  magis  propitia 
stella,  et  benevola.  Hi  siquidem  duo  urbe  egressi 
suntin  Kalendis  Januarii,  ad  partes  nostras  prope- 
rantes.  Ulud  autem  verbum,  quod  mihi  significa- 
stis.clericumquemdam  vestrumacuria  redeuntem 
vobis  attulisse,  non  facile  mihi  persuaderi  potest, 
quod  sub  tali  conditione  absolutus  sit  Joannes  de 
Oxeneford,  nec  quod  consuetudines  illas  domino 
papae  adjuraverit,  sive  de  mandato  regis  sive  alio 
modo.  Hoc  autem  dicitur,  quod  persona  ipsius 


mittimus.  Scriptum  quoque,  quod  magister  Hugo,  Joannis  erepta  esta  potestate  vestra,  quantum  ad 
clericus  Ricardi  de  Iveloestre,  vobis  direxit,  per  excommunicationis  innodationem.  Namque,  sicut 
manumlatoris  praesentium  recipietis.  Quid  veroin  3  referunt  isti,  qui  nunc  redierunt,  Joannes  Cumin, 


colloquio  de  Salesberi  actum  sit,  nos  nescimus, 
praeterquam  quod  dominus  rex  episcopos  quos 
illuc  vocaverat,  emunxit,  et  eos  statim  dimisit, 
eorumque  familias  secum  retinuit.  Si  qua  alia 
vestrae  cognitioni  expedire  cognoverimus,    vobis 


et  Radulphus  de  Tamwurde.Joannes  de  Oxeneford 
plus  gratiae  et  favoris  in  oculis  domini  papae  pro- 
meruit  ex  hoc,  quod  suggessit  ei,  pacem  inter  re- 
gem  et  vos  posse  reformari,  si  esset,  qui  de  ea 
fideliter  tractaret  :  promisitque  se  adhac  omnimo- 


manifestare  curabimus.  Vos  quoque  nobis  vicem      dam  operam  daturum.  Unde  praedicti  Joannes  et 


rependere  dignemini.  Valete. 

EPISTOLA  CCCCLXVL 

EJUSDEM  AD  EUMDEM. 

Domino  et  Patri  reverendo  ThoMjB,  Dei  gratia 
venerabili  Cantuariensi  archiepiscopo,  suus  J.  ea- 
dem  gratia  Pictaviensis  Ecclesiae  humilis  sacerdos 
salutem,  et  juges  in  Domino  successus. 

Ipso  die  Purificationis  Beatae  Mariae.quolitteras 
vestras  recepi,  locutus  fui  cum  Joanne  Cumin,  et  „ 
Radulpho  de  Tamewurde,  quipraecedente  die  Tu- 
ronum  ingressi  sunt,  acuria  domini  papae  in  con- 
tinenti  revertentes.Aquibus  cum  multa,  tamsuper 
statu  quam  super  agendis  suis  explorare  in  voto 
haberem,  in  paucis  per  eos  certiorari  potui,  tan- 
quam  a  me  omnia  occultando,  domino  suo  se  cre 


Radulphus  illum  Joannem  de  Oxenefordregis  pro- 
ditorem  vocant,  et  praedicant,  qui,  quod  rex  habet 
pro  impossibili,  se  facturum  pollicitus  est,  ut  in 
propriis  negotiis  melius  procederet.  In  hunc  modum 
ipsi  Joanni  deOxenefordin  operibussuis  omnibus 
detrahunt  isti  duo  Joannes  et  Radulphus.  Dicunt 
quoque,  sicut  a  decanoBeati  Mauritii,  qui  fideliter 
ad  eis  haec  omnia  exploravit,  accepi,  quod  omnes 
litteras,  quas  domino  papaecontraregemdirexistis 
vel  alii  pro  vobis,  et  petitiones  vestras  omnes  regi 
apportant.  Inter  quas  multum  mirantur  se  inve- 
nisselitteras  domini  Bituricensis,  de  quod  rexnihil 
tale  suspicabatur.Sedet  quorumdam  episcoporum 
litteras  de  terra regis,  imo  etiam  quorumdam  de  domo 
regis,  contra  ipsum  provobis  scribentium.dicuntse 


derent  obsequium  praestare.  Verumtaraen  ad  eis      habere.  Verum  qui  essent,  vel  episcopi,  vel  illi  de 


vel  pauca,  vel  invitis  extorsi,  nonnulla  a  decano 
Beati  Mauricii,  in  cujus  hospitio  recepti  erant, 
accepi.  Aliqua  etiam  per  clericum  quemdam  San- 
tonensem,  qui  in  comitatueorum  aliquandiuvene- 
rat,  addidici.  Retulit  siquidem  mihi  idem  clericus, 
quod  dominus  Papiensis  multiplicibus  etinstantis- 
simisprecibus  regis  Angliaesollicitatus.et  adomini 
papae  simili  sollicitudine  et  instantia  impetratus, 
procul  dubio  legatus  venit  in  omnem  terram  prae- 
dicti  regis.  Et  creditur,  quodcumomni  plenitudine 


domo  regis.noluerunt  aliqua  ratione  revelare,  nisi 
ipsi  regi.  Jactitabat  autem  Joannes  Cumin  se  do- 
mino  papae  improperasse,  quod  ei  litteras  contra 
regem  misissetis.  Et  ne  hoc  posset  inficiari,  prin- 
cipium  litterarum  dixit  taleesse:t  Satis  superque, 
domine  reverende,  sustinui.  »  Sequens  ipsarum 
continentiaerat,  quod  vos  in  personam  regis  sen 
tentiam  ferretis.  Litteras  vero  istas  dixit  se  Viter 
^  bis  acquisisse,ubi  quidam  niratius  vester  eas  defe 

iliu) 


rens  dicitur  fuisse   deprehensus.  At  verisim 

potestatis  veniat,  ut  cognoscat,  judicet,   plantet  et  est.quod  eas  in  cancellaria  habuit.  Ab  ipsis  Joanw 

evellat :  maxime  ut  inter  regem  sive  alios,  et  vos  et  Radulpho  didici,quod  alii  excommunicati  vestr 

super  universis  querelis  vestris  potenter  decernat,  missi  sunt  adabsolvendumquibusdam  in  partibw 

et  irrefragabiliter  pronuntiet,  remoto  omnis  ap-  vestris,  sed  qui  illi  essent,  per  illos  scirenon  potui 

pellationis  obstaculo.  Ita  quod  non  multum  vobis  Creditur  autemquod  Joannes  de  Oxeneford  in  An 

prodesse  possit  decretum  repetendae  restitutionis  gliam  profectus  sit,  ut  testes  accusatores    contr 

vestrae,  praesertim  ut  tanto  tempore  habeatis  pos-  vos  cum  consilio  eorum,  qui  sanguinem  vestruc 


sessionem,  quanto  passus  estis  ejectionem  ante 
principalis  causaeconstitutionem.Omni  enimexce- 
ptioni,  omni  decreto.ut  dicitur,  praejudicium  afier. 
ret,  praefati  legati  plena  potestas.  Sed  et  huic  ad- 


sitiunt,  praeparet,  et  instruat,  et  adducat.  Quorur. 
machinationibus  duris,  et  diris,  dum  tempus  habe 
tis,  consulo,  quocunque  modo  potestis,  ocurratis 
Magna  enim  et  multa  in  vos  parati  sunt  tentare 


033 


EPISTOLE  VARIORUM. 


1034 


nnocentiam  vestram  super  criminibus  gravibus  A  nondico  paucis,  sed  paucissimis  comitatus,  utfa- 


ccusare.  Verumillenullamconsolationemrecepit, 

lecaliquam  fiduciamdepromissionibus  regiscon- 

|ipit.  Medicis  autem  quaerentibus  ab  eo  aegritudinis 

juscausam  etoccasionem,  respondet  quod,siqua 

aedicina  rancorera  etindignationem  animi  tollere 

l|iotest,  tunc  ipse,  et  non  aliter,  curari  poterit.  Ad 

aec  isti,  qui  modo  a  curia  redierunt,  multum  vobis 

ainantur,  eo  quod  in  litteris  vestris,  quas  domino 

apaedirexistis,etquasmodoregireportant,regem 

lalitiosum  tyrannum  nominastis,  et  saepius  mali- 

am  ejus  repetistis.Bene  valete,  et  spiritus  consiiii 

obiscum  sit,  etin  quantum  famam  ejus  conser- 

averim,  magister  scholaris  noster  vobis  scribit. 

EPISTOLA  CCGCLXVII. 

EJUSDEM  AD    EUMDEM. 

Reverendissimo  Patri  acdomino  ThomjG,  Dei  gra- 
a  Cantuariensi  archiepiscopo,  suus  JoANNEs,eadem 
ratia  Pictaviensis  Ecclesiae  humilis  sacerdos,salu- 
m  et  consilii  spiritum. 

Supra  vires  meas  esse  fateor,  serenissime  Pater 
;domine,  in  re  tam  ardua  consilium  dare.  Quia 
men  novi  quod  ex  affectione  potius  ad  nostrae 
irvitatis  consultationem  orania  contulistis,  quam 
jod  nosin  re  tamenincerta  certara  praesumamus 
aescribere  formam,  dicamquodsentio.Inprimis, 
hisquae  dominuspapa  vobis  consulendo  scribit, 
lam  potiusquamvestram  causamagit.  Licetenim 
a  omnium  nostrum  causasit,  illud  tamenprima 
cietractat.ut,  quocunque  libertatumEcclesiae  ve- 


ciem  exsulautis  ipsa  quoque  paucitate  exprimatis. 
Magis  enim  omnes  ad  compassionem  movebitpau- 
citas  illa,  quam  si  centum  postvosde  coexsulibus 
vestris  traheretis.Quis  enim  sine  multo  cordis  dolore 
videre  poterit  illum  quondam  regis  cancellarium, 
et  nunc  in  tantae  dignitatis  fastigio  constitutum, 
qui  tanto  in  utroque  statu  fastu  incedebat,  tot  sti- 
patus  ordinibus,  pro  Ecclesiae  suae  libertate  ad  ex- 
treiuam  deductum  paupertatem,   ut  vix  aut  duos 
auttres  religiosos  postsetrahat?Praeterea  Ecclesiae 
obiter  constitutae,  vos  in  eundo  et  redeundo  exhi- 
bere  sine  onere  poterunt,  ad  quas  non  solum  de- 
chnandorumsuruptuura.sed  magisorationum  gra- 
tia  divertetis.  Circa  haec  plurima  allegare  possem, 
B  nisiquia  ad  caetera  festino.    Quantum  perpendere 
possum,  hi  qui  de  pace  vestra  tactant  hoc  solum 
prima  fronte  loquuntur,  quatenus  cum  securitate 
et  pace  ad  Ecclesiam  vestram  redire  possitis.  De 
modo  et  forma  redilus  vestri  nemo  agit.  Ubinam, 
quaeso,  etquando  haec  discutientur  ?  An  postquam 
in  Angliam  redieritis  ?  Ubi  scilicet  nec  imperatrix 
nec  comesFlandriae  praesentes  essepoterunt,  solus 
forsitan  Rothomagensis  ad  id  prosequendum  ve- 
niet.  Nostis  quomodo  ibi  omnes  ea  tantum  loqun 
tur,  quae  regi  placitura  existiment.  Certe  vereor  ne 
sub  quocunque  justitiae  pra^.textu,  denuovos  exsu- 
lare  oporteret,  et  fierent  novissima  pejora  priori- 
bus,  omnibus  contra  vos  tum  in   cura  domini  pa- 
pae,  tum  in  praesentia  regis  Francorum,  et  verbo  et 


reeproquibusexsulatisdispendio,  in  sua  interira  c  scripto  attestantibus.  Nemo  igitur  hoc  vobis  per- 
lasi  fidelitate  et  vcl  simulata  obedientia  regem 
tineat.  Quanquam  mihi  certus  esse  videar,quod 
illi  et  toti  quae  ad  ipsum  respicit  Ecclesiae,  plu- 
mum  expedisset,ut  abinitio  postcomraonitiones 
tnonicas  secundura  justitiae  traraites  adversus  re- 
'.m  constituisset.  Verum  ut,  omissis  his  quae  nec 
)mino  papae  nec  dominis  nostris  cardinalibus 
iqua  ratione  persuaderipotuerunt,  illatractemus 
lae  possumus,  quantum  ad  securitatem  eundi, 
orandi,  et,  si  necesse  fuerit,  revertendi,  sufficere 
ibere  credimus,  si  tres  illae  personae,  quarum  in 
teris  vestris  meministis.vos  in  fidem  suam  rece- 
rint.Quibus  tamen  et  fratres  Templi,si  fieri  po- 
it,  adjici  desiderarem,  de  quorum  consilio  nunc 


suadeat,  ne  forte  nisi  sub  certa  et  penitus  elimata 
forma  redire  tentetis,nisiomniaad  vospertinentia 
in  regis  arbitrium  conferre  velitis,quod  vobis  per- 
suadere  non  audeam.  Quod  si  ista  ante  reditum 
vestrum  procurari  debent,  cujus  diligentia  atque 
discursu  animi  vestriinunumpoterunt  consensum 
trahi,  dum  ipse  in  Anglia  aget  et  vosin  Burgundia 
exsulabitis  ?  anni  unius  revolutio  buic  discursui 
nonsufficeret.  Non  videoquoraodo  ista  rectediscu- 
tiantur,nisiillumnecessitas  aliqua  in  partescisma- 
rinas  traxerit,  aut  vos  ad  angustius  mare  versus 
Flandriam  scilicet  descenderitis. 
Verumutad  ipsam  tandem  pacis  formam  venia- 


mus,  sive  per  vos  lpsos,  sive  per  raterpositas  per- 
unmum  rexpenderedicitur.tanquamnescioquid  sonas  tractetur;  ex  his  quae  nobisproposuistis  capi- 
cretumcumiistractans,  curatamen  ipsumomnia      tulis,  nec  omnia  nec  nulla  nobis  objicienda  viden- 


dolo  et  dicere  et  facere  arbitrer,  sicut  in  negotio 
stro  quod  per  eosdem  fratres  tractabatur,  ipsum 
ibulasse  vobis  in  aliis  litteris  significavimus.  Si 
ihi  nuntii  nostri  vera  nobis  reportaverint,  clerici 
mini  Bothomagensis  Dan[iel]  scilicet  et  frater 
ts  magister  T.  non  illam  quam  desiderabant  re- 
us  vestri  securitatem  adhuc  sub  reditu  nostro- 
areceperant.imo  praedictus  D[aniel]  quia  fortius 
securitatisfirmitatem  instabat,  molesta  a  rege 
ba  recepit.  Verum,sivosimperatrix  et  dominus 
thomagensis  ad  suum  invitaverint  colloquium, 
ifidenter  accedetis,  sed,  quantum  mihi  videtur, 


lur.  In  primis  defeodoW.  de  Ros  interim  silendum 
esse  arbitror,  nonquod  injudicio  possessoriofacile 
obtinere  non  possetis,  ubi  ex  aequo  contenderetis, 
verum  in  petitorio  timendum  vobis  esset,  et  dolo 
petere  videtur  qui  idpetit  quod  statim  restituturus 
est.  Plane  spoliatio  sinejudicio  facta  restitutionem 
vobis  pollicetur.  Auctor  vero  donationis,  aut  utve- 
rius  dicam  venditionis,  causam  proprietatis  non 
recte  tuebitur.  Verbum  quoque  ad  terras  H.  deEs- 
sexia  pertinet,  sub  dissimulatione  tantisper  prae- 
termitatur  :  quanquam  manifestius  ibi  injurietur 
rex  adversusvos.  Sedinjuria  haec  magis  adregalia 


1035 


GILBERTI  FOLIOT  LONDON.  EPISC 


1036 


vestra  respicit,  quam  ad  ecclesiasticae  libertatis  di-  A  citasnosomniascribereprohibebant:etutinamhu- 


minutionem,  pro  cujus  nunc  exsulatis  defensione 
lllud  veronulla  rationedissimulare  poteritis,  quin 
stalim  ab  initio  repetatis  quae  vobis  ablata  sunt,et 
multo  fortius  quae  personis  maxime  ecclesiasticis 
vobiscumexsulantibus,tam  cismarinisquamtrans- 
marinis  violenter  sunt  adempta.quarum innocentia 
omnibus  nota  est  et  causam  vestram  non  parum 
justificavit.  In  hoc  capitulo  nihilindulgendumputo 
etiam  temporis  malitiae.  In  hanc  rationem  cadit  et 
pecunia  illa  quam  post  egressum  vestrum   a  tide- 
jussoribus  vestris  extorsit.   Inter  quos  dominum 
Salesberiensem  in  tantum  praegravasse  dicitur,  ut 
nec  uno  bove  hodie  dominium  Ecclesiae  Saresbe- 
riensis  extollatur.  Hujus  capituli  in  litteris  vestris 
non  meministis.Ulud  quoque  omittendum  nonest, 
quinEcclesiamCantuariensem  ineo  statu  liberta- 
tum  suarumpermensuram  concedatur,  in  quo  vos 
eam  suscepistis.quarnvis  clausulahaec  speciemho- 
nestatis  in  facie  hominum  magis  praeferat,  quam 
aliquid  utilitatis  vobis  conferat  et  sub  obtentu  ju- 
stitise  litigii  semper  causam  non  praecidat,  sed  in- 
ducal.  In  summadicamquod  sentio.  Sihaecet  alia 
quae  discussionis  necessitatem  exigere  videntur  in- 
ter  vos  tractari  coeperint,  intelligere  non  possum, 
quomodo  tanta  animorum  et  causarum  diversitas, 
imo  certe  adversitasinunum  trahaturconsensum. 
Una  mihi  via  pacis  et  compendiosissima   et  tam 
vebis  quam  regi  honestissima  videretur,  ut  certa- 
rum  et  paucarum  staretis  arbitrio    personarum  ; 
quarum  illae  quae  ex  parte  vestra essentde  regno  vel 
potestate  ipsius  non  essent.  Alioquin  nisi  in  digito 
Dei  non  possum  harum  totettammultipliciumexi- 
tum  metiri  difficultatum.  Sub  hujus  autem  pacis 
praetextu,  possetis  statim  cum  honestate  reverti.et 
arbitrorum  sententiam   in  ecclesia  vestra  exspe- 
ctare.  Hujus  vero  ingressus  vestri  multas  mihi  vi- 
dere  videor  utilitates  etiamsi  resoptatum  nonsor- 
tiretur  effectum.  Inter  cietera  quidem  quod  coex- 
sules  vestros,  quos  semel  introduxissetis,  iterum 
expellere  confunderetur,   licet  vos  justa  qualibet 
causa  excluderet.  Ut  enim  asseruntquide  ejuscon- 
scientia  hoc  dicere  videntur  :   de  illorum  magis 
quam  devestra  eliminationeconfunditur.  Vos  enim 
tanquamsponte, ut  asserit,existis  ;  illi  noleutes  in- 
viti  et  absque  causae  cognitione  expulsisunt.  Prae- 
terea  quiaforsitan  illi  jam  vexatio  intellectum  de- 
dit :  gratiam  vobis  in  oculis  ejus  mgressus  islepa- 
cificus,  quique  llli   inhonestus  non   esset,  pararet 
et  pareret.Dicitur enimseepius conqueri,quodomni 
certo  firmoque  consilio  destitutus  si  t,  quodque  super 
his,  quae  in  Wallia  ei  acciderunt,   supra   modum 
confusus,  jam  de    substitutione   filii   sui   cogitel. 
Circa  hunc  articulum  cum  modo  Turon.  venirem, 
Hugo  mihi  de  Sancta  Maura   pleraque  secretius 
dixit ;  quae  praesentium  latori  auribus  tantum  ve- 
stris  instillanda  commisi,  sicut  et  pJeraque  alia  ; 
tum  quia  non  per  omnia  verbisilhs  fideui  habeo  : 
tum  quia  scripti  prolixitas  etnegotiorum  multipli- 


H 


jusmodi  nuntios  ad  nos  mittatis  !  qtiia  et  absque 
suspicione  vobis  loqui  possunt  et  de  illorum  fide 
dubitare  non  est  necesse.  Bene  valete  ! 

Si  ad  colloquiuminNormanniam  transieritis.ma- 
gistrumJoannemSaresberiensem,si  fieri  potest,vo- 
biscum  ducatis  :  tum  quia  homo  bonae  fidei  est,  et 
alti  consilii,  tumquiaapud  religiososetvirosbonos 
magni  nominis  est :  tum  quia  et  imperatrix  et  do- 
minus  Rothomagensis  bene  illi  cupiunt  et  de  illo 
bene  sentiunt.Iterum  et  semper  valete !  Coexsules 
vestros  nomine  nostro  salutate  ;  memor  nostri  in 
orationibus  vestris. 

EPISTOLA  CCCCLXVIII. 

EJUSDEM  AD    GILBERTUM  LONDONIENSEM. 

Venerabili  domino  et  amico  G.  DeigratiaLondo- 
niensi  episcopo,  J.  eadem  gratia  Pictaviensis  Ec- 
clesiae  humilis  sacerdos,salutem  et  patriae  ccelestis 
jucunditatem. 

In  ulteriorem  vestrae  sinceritatis  gratiam  me  fuisse 

admissum,  et  gaudeoplurimum,  et  grates  vobis  ha- 

beo.  ld  profecto  ipse  rerum  effectus  praesentem  Do- 

cuit,  et  absentem  dubitare  non  permittit.  Quantus 

enim  honor  a  vobis  mihi  sit  habitus,  dum   adhuc 

essem  in  solo  natali  constitutus,  necalios  latet.nec 

ego  possumesseimmemor.  Postquam  verodisposi- 

tione  divinacivitatis  ignotae  sumfactusincola,lator 

quoquepraesentium  neposnoster  vestraedilectionis 

certissima  coepit  argumenta.  Proquo  vobis  oblats 

petitiones  tam  facilibenignitate  sunt  exceptae,  utin 

parte  nulla  fiunt  illi  repulsadamno,  velmihi  vere- 

'  cundiae.  Igitur,  ut  vota  nostra  vestris  cumulentui 

beneficiis  petimus,quatenus  data  opporlunitate,nor 

solum  per  oblationem  precum  obtineat  ut  pagina 

divinaelectioni  det  operam,  verum  uthoc  fiat,  pater- 

nam  audire  mereatur  admonitionem,  etsicut  ipsun 

adhocspecialiterdeputo,  ut  vestris  vigilanterobse 

quiis  inhaereat,  totaqueinsudet  devotione,  pro  mo 

dulo  suovices  nostros  acturus,  itainlaborisetfide 

devotae  praemium,  charitatisnobis  exhibitae  sentia 

et  laetetur  se  esse  participem.  Valete. 

EPISTOLA  CCCCLXIX. 

RICARDI  PICTAVIENSIS  ARCHIDIACOISI. 

Pictaviensis  archidiaconi. 

Qui  fuerint  primi  nuntii  regis,  et  qui  secundi,  e 
quid  tam  hi,  quam  illi  postulaverint,et  quomodo 
cuna  recesserint,  sub  ea  qua  potero  brevitate  per 
stringara.  Primi  missi  sunt  Joannes  Cumin.et  an 
gister  David  ad  petendum  absolutionem  et  relaxatk 
nem  episcoporum.  Sed  Joannes  Cumin  prius  ven 
ad  curam.etfere  quindecim  diebus  in  ea,antequai 
Davidveniret,et  postmultaminstantiamsuamprii 
facta  promissioae  quingentarum  marcarum  auditi 
est,  astantibuscumeoetplurimum  allegantibus  a 
excusationem  episcoporum  clericis  Eboracensisa 
chiepiscopi,  etuuntios  Dunelmensis.  Et  credo  quo 
reportassentabsolutionemnisisupervenissetrum< 
de  morte  archiepiscopi,  qui  omnia  denigravit.  H 
enimperturbatusestdominuspapa,quodnecetia 


D 


1037                                                          EPISTOL^:  VARIORUM.  1036 

sui  fere  per  octodies  cum  eo  potuerunthaberecol-  A  adventum  nuntiorum  inNormanniam  nonaudierit 

loquium.  Et  generaliter  interdictum  est,  ne  Anglici  legatos  transalpinasse,quod  tunc  absolvat  Londoni  • 

adeum  haberent  accessum.  Et  suspensa  suntom-  ensem  et  Saresberiensem  ab  excommunicatione, 

nia  eorumnegotia.  Secundi  nuntiifuerunt  episcopi  praestito  prius  juramento,  quod  stabunt  mandato 

Wigornensis  et  Ebroicencis.et  abbasde  Wallace,et  domini  papae,  tam  illis  quam  aliis  in  suspensione 

|archidiaconiSaresberiensis,etLexoviensis,etdomi-  manentibus.  Sic  recesserunt  nuntii  domini  regis  a 

nus  Robertus  de  Novo  Burgo,  et  Ricardus  Rarre,  et  curia,  nec  aliud  reporlant.  Quando  autem  venturi 

magister  Henricus  Pinchun  et  quidam  Templarius,  sint,  vel  qui,  nondum  credimus  cardinalibus  inno- 

missi  ad  excusandum  regem,  quod  nec  ejus  man-  tuisse.  Sed  nunc  non  oportet  vos  timere  interdictum 

dato,  nec  voluntateinterfectus  esset  Cantuariensis.  in  Anglia,  sicut  credo,  si  rex  legatis  parere  volue- 

Hoc  autemnonestnegatum,quinipsededisset,cau-  rit.  Et  dominus  papa  scribit  ei,  et  invitat  cum  ad 

sammortissuae,etquinaliquiddixisset,  undeinter-  humilitatem.  Sed  vix  fuit  impetratrum,  ut  ei  scri- 

feclores  illi  occasionem  interficiendi  sumpserunt.  beret. 

Sed  nec  isti  secundi  nuntii  simul  ad  curiam  vene-  EPISTOLA  GCGCLXX. 

runt,  et  a  domino  papa  non  sunt  admissi,  nec  in  jocelini  saresberiensis  ad  thomam  cantuar. 

conspectu  ejus  apparere  potuerunt.  Deinde  ad  pre-  B     THOM,E,Cantuariensi  archiepiscopo,JocELiNus,  Sa- 

ces  quorumdam  cardinalium  recepti  sunt  abbas  et  resberiensis  episcopus. 

Lexoviensis  archidiaconus.Appropinquantedie  Jo-  Veniens  ad  nos  monachus  quidam  ex  parte  ve- 

vis,  proxima  ante  Pascha  generaliter  dicebatur  in  stra,  ut  asserebat,  sua  nobis  relatione  indicavit, 

curia,  quoddominus  papailla  die  daturuseratsen-  quod  vestrasublimitasnosgravissime  arguebat  de 

tentiam  excommunicationis  in  regem  et  regnum.  Joanne  deOxeneford.clerico  etfideli  domini  nostri 

Unde  nuntii  timore  perterriti  quibusdam  cardinali-  regis,  in decanatum  Saresberiensem  admisso,quem 

busintercedentibussignificaneruntdominopapaese  quidem  communivoto  et  unanimiassensu  capituli 

accepisse  in  mandatisadominoregequodjurarent  nostricanonice  electum  suscepimus,  et  secundum 

inpraesentiaejus,  quod  rex  stabit  mandato  suo,et  Deum  et  juxtaconsuetudinem  Ecclesiae  confirmavi- 

iioc  jurabit  in  propria  persona  sua.  Eadem  die  mus,  attendentes  ex  hoc  ipso  mojorem  inchoatae 

lovis  fere  circa  horam  nonam  vocati  sunt  tam  nun-  dilectionis  firmitatem  inter  dominum  papam  et  do- 

tiiregis,  quam  nuntii  episcoporum,  et  in  generali  minumnostrumregem  proventuram;  vestreenihilo- 

)onsistoriojuraveruntnunliiregis,scilicetabbasde  minus  commoditati   prospicientes,  ut   exinde  ad 

Walace,  etduo  archidiaconi  praedicti,  et  Henricus,  gratiam  domini  nostri  regis  promerendam  facilior 

Jt  Ricardus  Rarre,  quod  rex  stabit  judicio  domini  q  sanctitati  vestrae  pateret  accessus,  non  minus  qui- 

papae,  et  ad  praeceptum  ejus  hoc  jurabit.  Nuntii  dem  de  vestra.quamdeEcclesiaeSaresberiensispace 

rero  Eboracensis  archiepiscopi,  et  Londoniensis  et  reformanda,  etliberlate  conservanda  diligentes  et 

Saresberiensis    episcoporum  juraverunt  similiter  solliciti.  Quia  vero  praefatus  monachus  inauditam 

pjod  domini  sui  stabunt  praecepto  ejus, et  hoc jura-  suspensionis  sententiam,  tam  ab  omni  sacerdotali 

bunt.Eademtamendieexcommunicavitgeneraliter  quam  episcopali  officio  in  nos  proposuit,  ne  tanto 

tnterfectoresCantuariensis  etomnes  quiconsilium,  gravamine  innocentes  opprimeremur,    absentes, 

?el  auxilium,  vel  assensum  preebuerunt,  et  omnes  non  citati,  indefensi,  non  confessi,  neque  convicti 

lui  eos  in  terra  sua  receperint  aut  foverinl.  Post  ud  sedem  appellavimus  apostolicam.Et,  sicut  tunc 

Pascha  venerunt  Wigorniensis  et  Ebroicensis  epi-  verbo,  ita  et  nunc  scripto  in  vestra  praesentia  ap- 

icopi,  et  Robertus  de  Novo  Burgo,  et  utrum  illud  pellamus,  tam  personas  quam  totam   Ecclesiam 

uramentum  ab  eis  exactum  sit,  nescio  :  sed  scio  nostramprotectionibeatiPetri  etdouiinipapae  sub- 

modnonjuraverunt.  Etcum  stetissentin  curiaper  mittentes.  Noverit    sanctitas   vestra  non   modica 

juindecim  dies,  et  eoamplius,  vocati  sunt  ad  au-  hos  admiratione  moveri,  caeterosque  hujus  reiau- 

hendum  responsum  suum.  Nam  illi  cum  aliis  con-  ditores,  tam  subito  motu,  tam  severo  judicio,  non 

>ordabant,tamin  excusationeregis,  quaminaccu-  dico  praecepiti  voluntate.patrem  in  filium  irruisse 

satione,  secundum  quod  dictum  est.  Et  cum  crede-  innocentem  immertum,   non  contumacem,  non 

^etur  dextrum  calculum  reporturos,  confirmavit  tertio,non  secundo,  sed  necsemel  citatum,  utprje- 

iominuspapasentenliaminterdicti,quamdominus  dictumest,absentem,indefensum,  non  confessum, 

>enonensis  dederat  in  terramregis  cismarinam.et  non  convictumcondemnasse,  ut  vestram  pruden- 

iententiam  excommunicationis  et  suspensionis,quae  tiam  praeteriisse  videatur  illud  (iregorii :  «  Saape  in 

lataerat  inepiscoposAngliae.Praecepitetiam  quod  solvendis  ac  ligandis  subditis  sua3  voluntatis  mo- 

ex  temperaret  ab  ingressu  ecclesiae,  et  subjunxit,  tus,  non  autem  causarum  merita  sequitur  pastor, 

luodipse  mittet  legatos suos  ad  regem.ut  videaut  et  sicque  ipsaligandi atque solvendi potestate  se privat' 

iognoscautejus  humilitalem.  Deindepost  multam  qui  hanc  pro  sua  voluntate,  non  pro  subditorum 

mntiorum  instantiam,  et  iuterventu  quorumdam  monbusexercet.quiergaquemlibetproximum  odio 

'ardinahum,  el  magnae  pecuniae  etiam,  sic  dicitur,  vel  gratia  movetur.  »  Considerandum  erat,  quod 

locunpetratum  est.quod  dominus  papa  scribit  Ri-  subjectos  magnomoderamine  pastores  solverede- 

uncensi  archiepiscopo,  quodsi  inframensempost  beant  vel  hgare.  Dignum  erat  memoria  iliud  Au- 


1039 


GILBERTI  FOLIOT 


gustini  :  «  Coepisti  habere  fratrem  tuum  tanquam  A 
publicanum.Iigas  eum  in  terra.sed  ut  juste  alliges, 
vide.  Nam  injusta  vincula  dirumpunt  justitiam, 
Scitis  quia  qui  dicit  justum  injustum,  aut  qui  in- 
justum,  justum,  abominabilis  uterque  est.  »  Aver- 
tat  Dominus  a  Patre  meo  et  domino,  ne  quid  sibi 
de  Pharisaeorum  assumat  supercilio,  ut  vel  dam- 
net  innocentem,  vel  solvere  noxium  arbitretur.  Le- 
git  sanctitas  vestra  de  leprosis  preeceptum  esse 
ut  se  ostendant  sacerdotibus  :  et,  si  lepramhabu- 
erint,  tunc   a   sacerdote  mundi  fiant.  Prius  ha- 
benda  erat  notitia  delictorum,  audienda  varietas 
peccatorum.exindeligandumautsolvendum.Nemo 
enim,  ut  ait  Gregorius,  praepropere  velpraepostere, 
scilicetnon  commonitus  nequeconvictus,  est  judi- 
candus,  dicente  Sixlo  papa:Incertanemounquam  b 
pontiticum  judicare  praesumat,  et  quamvis  vera 
sint,  non  tamen  credenda  sunt,  nisi  quae  certis  in- 
diciis  comprobantur,  nisi  quae  manifeste  convin- 
cuntur,  nisiquaejudiciario  ordine  publicantur.De- 
nique,  Pater  venerande,  ne  factam  appellationem 
prosequi  compellamur,"qua  possumus  etdebemus 
humilitate  sanctitali  vestree  devotius  supplicamus 
ut  nostri  gratia,  paterna  moti  miseratione,  senten- 
tiae  rigoremin  nos,  et  in  Joannem  decanum  Sares- 
beriensem,  et  ecclesiam  nostram  factae  misericor- 
diter  relaxetis  :  et  quae  in  nobis  corrigenda  vide- 
ritis  pro  loco  et  tempore,  juxta  statuta  Patrum 
et  formam  canonum,  cum  debita  veneratione  cor- 
rigatis. 

Inter  haec,  venerande  Pater,  unum  est,  quo  ad-  q 
modum  movemur,  nec  vos  minus  tangere  debet : 
quod  a  vobis,  tantae  auctoritatis  viro,  tantae  matu- 
ritatis  persona.tantopatreacpastore,  tantaefacilita- 
tis  processerit  verbum,  ut  dominum  et  papam  no- 
strum,  sive  alium  nobispraelatum  abjuraremus  vel 
abnegaremus!  Absit  utnos  adeoderelinquat  Domi- 
nus  etconfundat!  Deumtestamur  et  veritatem,quae 
Deus  est,  quia  nec  ex  ore  nostro  processit  hoc  ver- 
bum,  nec  ex  corde  propositum,  nec  quidquam  a 
nobis  actum  est,vel  etiam  exactum,  quod  adversus 
Ecclesiam  Dei  fuerit.velquod  dominum  papam  vel 
praelatos  nostros  in  aliquo  debuerit  offendere.  Unde 
testes  invocamus  Cicestrensem,  et  Exoniensem, 
et  Lincolniensem  episcopos,  qui  in  omnibus,  quae 
diximus  et  fecimus,  interfuerunt,  ubi  Dei  gratia 
remissa  est  nobis  et  ecclesiae  nostrae  regis  indi 
gnatio.  Valeat  et  vigeat  chara  nobis  vestra  pater- 
nitas ! 

EPISTOLA  CCCCLXXL 

EJUSDEM  AD  GILBERTUM. 

Venerabili  domino  Patrique  charissimo  G.  Lon- 
doniensi  Dei  gratia  episcopo,  Jocelinus,  Saresbe- 
riensis  Ecclesiae  humilis  minister,  salulem  et  modi. 
cum  munus,  se  ipsum. 

Exsultat  paterevangelicus  cuirestitutus  est  filius 
in  longinqua  profectus.Exsultavimus  Dei  gratiaet 
nos  reverso  filioevangelicoquiperieratetinventus 
est.  Ocurrimus  ei  in  tympano  et  choro  usque  ad 


D 


LONDON.  EPISC.  i 

ostia.  Occidimus  ei  vitulum  saginatum.et  al 
praeparavimus,  quibus  utinam  et  vestrareficere 
jejunia.  Prospera  nobis  nuntiant  Dei  gratia  ni 
nostri  ad  dominum  nostrum  regem  properai 
quorum  in  reditu  vel  mandato,  et  nostra  pei 
exspectatio,  et  domini  nostri  regis  responsio,  < 
nosageredisposuerit.ProindeCenomannisehgi 
moram  facere,  donec  nos  mandatum  regium  < 
trahat,  quod  forte  Andegavis  erit,cum  civitas  i 
via  quareversurus  est  dominus rex  non  longe  di 
Si  vero  descenderemus  Argentonium,  et  lon 
forsan  nobis  viarestaret,  etpincerna  pro  vino 
racissimo,  quo  abundamus,  turbatioris  subere 
visiam,generosisinvisam,etiamparciuspropin 
Hoc  etiam  est  domini  Cicestrensis  consilium 
minus  consiliosum  ducit  certum  pro  incert( 
micilium  mutare,  et  Baccho  Libero,  ancillan 
stucaefiliam  maritare.  Valeatcharissima  nobis 
tra  dilectio. 

EPISTOLA  CCCCLXXII. 

CAPITULI  SARESB.  AD  THOMAM  CANTUAR. 

THOMiE  Cantuariensi  archiepiscopo,  capiti 
Saresberiense. 

Ad  nos  usque  pervenit  discretionera  vestra 
episcopumnostrumgravaminis  nonmodicidei 
sententiam,  etgraviorem  in  decanum  nostrun 
daturos  proposuisse.  Quoniam  ergo  preelatc 
nostrorum  gravamen  nostrum  reputamus,  st 
hoc  audito  ad  sedem  Romanam  appellavimus, 
vestra  praesentia appellamus,protectionibeati 
et  domini  papae  nos  et  ecclesiam  nostram  sul 
tentes.  Valeat  et  vigeat  paternitas  vestra. 
EPISTOLA  CCCCLXXIII. 
MATTHjEITRECENSIS  ad  alex.  papam. 

Apud  dominum  meum  fiducialius  ago,  etc. 
inter  variorum  ad  Alexandrum  III  epistolas, 
ipsius  hegesta. 

EPISTOLA  [CCCCLXXIV. 

ROGERll  WIGORNIENSIS  AD  CAPITULUM  CANTUARIEl 

Henricus  Wigorniensis  episcopus  capitulo 
tuariensi. 

Acta  nostrorum  paucis  dilectioni  vestrae 
stringo.  Siquidem  nostratesmetuinterdictiir 
tibus  nostris  divulgati,  deliberatione  habi 
episcopis  nostris  accitis,  concione  contracta  s 
tati  sunt  a  singulis.utrum  personas  suas  et  eca 
sibi  commissas  sub  illa  vellent  appellatione  in 
quae  dudum  ab  episcopis  nostris  in  initio.  Qu 
gesimae,  scilicet  ad  terminum  Purificationis, 
fuit  :  quam  et  communi  consilio  proposuer. 
octavaPentecostesinnovare.RequisitusergoE 
mensis  episcopus,  sicut  sedebat  primus,  resj. 
quodilliappellationinon  interfuerat,  neque  m 
tum  commonitorium  inde  aliquod  in  script: 
sine  scriptis  audierat,  deliberaturum  se  cua 
tropolitanosuosuper  hoc,  et  quidquid  licere 
vo  ordineDei  et  suo,  se  consulte  facturum.  1 
autem  tali  delusione  favorem  audientium,  et 


,1041  EPISTOL^E 

.ionem.  Post  hsec  Exoniensis  requisitus.qutd  inde 
;enseret,  responditeo  inconsulto  coepiscopossuos 
acilead  illam  appellationem  convolasse,non  posse 
jariter  et  illa  appellatione  inniti,  et  excommunica- 
jorum  consortium  declinare,  periculum  autemim- 
ninere,  si  summi  pontificis  sententia  interdictum 
|llud  corroboret,  cui  discrimini  nulla  se  vellet  ra- 
ione  committere.  Si  tamen  Ecclesiae  Dei  consule- 
!ent  expedire,  et  prosecutionem  ei  regius  favor  in- 
lulgeret,  ut  mox  regno  posset  excedere,  de  novo 
'ippellaret  a  gravamine,  non  illato,  sed  formidato, 
icetimpetrari  posset  adversus  omnem  appellatio- 
lemspecialesubsidium  :quod  si  eiinnotesceret,  et 
'•astoris  sui  sententia  illum  percelleret,  obedienter 
llam  susciperet.  Hoc  dicto  Londoniensis  religio- 
temejus  ridiculam  fecit,  et  Exoniensis  deinceps 
'xtra  synagogam  fuit.  Accitus  est  dominus  Win- 
oniensis  per  responsales  suos,  ut  apud  Northam- 
onam super illaquaestione  coespiscopis  suis propo- 
itaresponderet.  Rescripsit  ilaque  dominusWinto- 

iensissic:Lexdivinapreescribit,quodappellatusad 
aajorem  judicem,ad  inferiorem  appellarenonpo- 
(3st.  Quilibet  autem  qui  appellat,  appellationi  pro- 
equendae  sese  ex  necessitate  astringit.  lnde  est. 
uod  quia   morbo   senioque  fatigatus  a  Domino 
^pellor,  seeculari  et  forensi  appellationi  faciendaj 
loneus  non  existo.  Unde  dilectionem  vestram  ex- 
ratam  esse  volo,  quatenus  me  in  illas  appellatio- 
is  angustias  pareatis  intrudere,ubi  maledictionis 
iculum  debeam  formidare.  Hanc  vero  responsio- 
is  formam,  licet  auditores  suspicionis  arguerint, 
laluit  dominus  Wintoniensis  offensas  hominum 
lereri,  quam  offendere  legem  Dei.  Quodet  palam 
scit,  quandodenuntiationem  excommunicationis 
ibi  insinuatae  publicavit.et  exinde  consortium  ex- 
|Ommunicatorumattentiusevitavit.  Suggeriturau- 
Jm  nobis  quodReginaldusarchidiaconus  Wiltesire 
atri  suo  reconciliationem  impetraverit,  et  quod 
ominus  papa  sententiae  latae  prorsus  ignarus  ex- 
iiterit.  Unde  et  fingitur  quod  Londoniensi  et  Sa- 
Jsberiensi  causse  cujusdam  cognitionemcum  apo- 
olica  benedictione  deleget,  estque  data  rescripti 
ost  diern  latae  sententiae.  Super  hoc  vero  cavillan- 
ir  malitiosi,  quod  excommunicatos  illos  dominus 
apa  reputet  absolutos.  Super  his  omnibus,  quee 
ilectioni  vestrae  scribere  studui,cuminscholis  ves- 
is,  causidicorum  more,  themata  inde  elicueritis, 
•  juxta  oratoriam  vel   legitimam  institutionem 
umtihanum  vel  Papinianum  fueritis  in  argumen- 
s  et  allegationibus  imiiati,  merita  causarum,  ex 
uude  et  malleis  vestris  exsilientium,  nobis  tan- 
(uam desideratum  antidotum  renuntiate,  recepturi 
()stmodum  gratiora,   et  quse  vestram  plurimum 
Mjeaut  spem  alere,  et  fiduciam  erigere,  ut  ex  iUis 
>bis  fides  fiat,  quia  vicistis  mundum. 
EPISTOLA   CCCCLXXV 

"NRICI  WINT.  AD    PRIOREM  ET  CONV.    S.     MARlJt  WIGOR- 
NIENSIS 

Henricus,  Dei  gratia  Wintoniensis  episcopus  et 


VARIORUM. 


4042 


A  apostolicaesedislegatus,priorietconventui  Sanctae 
Mariae  Wigorniensis  Ecclesiae,  salutem. 

Mitamur  multum  quod  denarium  sancti  Petride 
ecclesia  et  parochia  ecclesias  vestrae  nondum  red- 
didistis,cumab  omnibusepiscopissecundum  con- 
dictum  iis  terminum  jam  eum  receperimus.  Unde 
mandamus  vobis  et  apostolicaauctoritatepraecipi- 
mus,  ut,  visis  litteris  istis,  infra  quindecim  dies 
eumdembeati  Petri  denarium  Wintoniam  mittatis, 
aut  ne  exinde  in  ecclesia  vel  parochia  vestra  divi- 
num  fiat  officium,  interdicimus,  exceplo  viatico  et 
baptisterio.  Episcopo  enim  vestro  et  archiepiscopo 
absentibus,nonhabemus  nisi  vosquibus  dehacre 
scribere  debeamus.  Valete. 

EPISTOLA  CCCCLXXVI. 

B  FRATRUM  CARTHUSIANORUM  AD   HENRICUM  REGEM. 

Excellentissimo  et  in  Christi  visceribus  ample- 
ctendo  regi  Anglorum  strenuissimo,  fratres  Car- 
thusia^,  utinam  pauperes  spiritu,  sic  in  prae- 
senti  saeculo  regnare,  ut  in  futuro  valeat  coro- 
nari ! 

Cumsanctus  Job  sederet  quasi  rex  circumstante 
exercitu,  erat  tamen  mcerentium  consolator.  Rex 
regum  et  Dominus  dominantium  aperuit  manum 
suam,  et  habenas  regni  vestri  multipliciter  dila- 
tavit.  Oportet  ergo  ut  semper  ante  oculos  vestros 
habeatis  illam  terribilem  sacrosanctaj  Scripturse 
comminationem,  qua  dicitur  :  Potentes  potenter 
tormenta  patientur,  et  fortioribus  fortior  instal  cru- 
cialus(Sap.  vi).  Et  illud  Psalmistre  :  Terribiliet  ei 
G  qui  aufert  spiritum  principum,  terribili  apud  reges 
terrae  (PsaJ.LXvv).Divulgatumestab  Oriente  usque 
in  Occidentem,  quod  Ecclesias  regni  vestri  intole- 
rabiliter  affligitis,  et  exigitis  ab  eis  inaudita  qu«- 
dam  et  inconsueta,  quae  si  quaesierint,  quaerere 
tamen  non  debuissent  antiqui  reges.  Potest  autem 
fieri,  ut  in  tempore  vestro,  quoniam  multam  con- 
tulit  vobis  Deus  sapientiam,  tanta  aflQictio  utcun- 
que  tolerari  possit,  sedforsitan  post  decessum  ves- 
trum  tales  regnaturi  sunt,  qui  devorabunt  Eccle- 
siam  toto  ore,  et  indurati  cum  Pharaone  dicent  : 
Nescio  Dominum,  et  Israel  non  dimittam  (Exod.  v).' 

Parcite,quaesumus,parcitedignitativestrse,parcite 
nobilitati.parcitegeneri,  parciteet  famoso  nomini 
vestro ;  et  qui  plenus  ac  potentissimus  estis,  for- 
mam  compressionis  futuris  non  dimitlatis.  Mosro- 
rem  etaerumnam  sanctae  Ecclesiaj,  quae  fere  ubique 
conculcatur,  clementi  oculo  respicite,etregiacon- 
solatione  eam  fovere,  ac  tueriindesinenter  et  infa- 
tigabiliter  studete. 

EPISTOLA  CCCCLXXVII. 

A.  CERTESIENSIS  AD   ALEX.    PAPAM. 

Venerando  et  charissirao  Patri  suo  et  domino 
Alexandro  Dei  gratia  summopontificiet  universali 
papae,  frater  A.indignus  Certesiensis  minister.sin- 
cerae  dilectionis  reverentiam  ac  debitam  cumom- 
nibus  fidelibus  obedientiam. 

Vestrae  majestati,  charissirae  Pater  et  Doinine 
etc.  Vide  in  Alexandro  III,  an.  1159-81. 


D 


1043  GILBERTI  FOLIOT 

EPISTOLA  CCCCLXXVIII.  A 

II.  CLUISiACENSIS  ABBATIS  AD   GILBERTUM. 

Venerabili  doniino  etPatri,  domiuoG.  Dei  gratia 
Londoniensi  episcopo,  frater  huinilis  Cluniacensis 
abbas,  salutem  in  Uomiuo  et  quidquid  potest  ob- 
sequii  et  amoris. 

Vidimus  litterasvestras plenasdulcedinisetamo- 
ris,  quae  humilitatem  nostram  tantis  praeconiis  effe- 
runt,  utad  tantamlucem  laudis  infirmi  nostricor- 
disoculis  potius  hebetentur  et  delitescant,  quam 
tantum  jubar  acie  pati  irreverberata  sufficiant.  Nihil 
enim  tale  in  nobis  nostra  conscientia  recognoscit. 
Sedfortassealtiori  consilio  ideo  facere  voluistis,ut 
nosimmeritocommendando,stimulumpudorissug- 
geratis  nobis,  et  audiendo  quales  esse  debemus, 
nitamur  coram  Deo  apparere  quod  dicimur.  In  his  g 
omnibus  innotescit  nobis  erga  nos  animi  vestri 
sinceritas,  quia  profecto  nisi  plurimum  diligeretis 
nos,  non  possetis  tam  sincerus  et  tam  verax,  licet 
indigne  denobis  taliaprofiteri.Quodsuperest,  licet 
in  magnumhonorisapicemdivinavosdignatioevo- 
caverit,  nihilominus  tamen  unum  de  specialibus 
Cluniacensis  Ecclesiae  filiis  vos  esse  praesumimus. 
Unde.quianullo  pactovos  erubescerecredimusad 
nomen  malris  quee  vos  in  Dominoper  Evangelium 
genuit,  rogamus  ut  tam  apud  dominum  regem  An- 
glorum  quam  apud  alios  primores  regni  pro  ejus 
negotiis  solhcitus  intendatis.  Venerabilis  frater  no- 
ster  dominus  Arn[oldus],  lator  prsesentium,  viruti- 
que  quantum  credimus  religiosuset  strenuus,  cae- 
tera  quae  dicenda  supersunt  venerationi  vestrae 
plenius  intimabit.  Ipsum  apud  vos  sollicitius  esse  G 
volumuscommendatum.Compatiminimatrivestrae 
et  erga  ipsam  pietatis  viscera  non  claudatis,  quae 
multis  ex  causis  a  longo  tempore  tantis  incommo- 
dis  detrita  est,  ut  vix  jam  valeat  respirare.  De  fra- 
tre  Roberto  Broi  fecimus  quod  rogastis. 
EPISTOLA  CCCCLXXIX. 

EJUSDEM  AD  EUMDEM. 

Venerabili  et  charissimo  fratri  suo,  magistro  G. 
Dei  gratia  Londoniensi  episcopo,  excelso  in  verbo 
gloriae,  frater  H.  humilis  Cluniacensis  abbas,  salu- 
tem  et  sincerum  amorem. 

Cum  religio,  sapientia  et  eloquentia,  qua  per- 
sona  vestra  ornata  est,  Ecclesiae  Dei  honor  sit,  illi 
tamen  specialis  est  gloria,  qua  in  Christo  vos  ge- 
nuit,  et  uberibus  suis  lactavit.  Felix,  inquam,  Clu-  D 
niacensis  Ecclesia,  quae  meruit  talemhaherefilium, 
qui  esset  flos  doctorum,  religionis  speculum,  et 
praesentis  saeculi  decus.  In  quo  natura,  gratia  Dei 
praeveniente  et  subsequente,  omnia  laudanda  sic 
perfecit,  ut  vix  ahqua  reprehendenda  reliquerit.De 
quo  dubium  estutrum  malitvirtutibusornari  quam 
emundari  vitiis.  In  quo  scientia  multarum  artium 
vitiorum  fuit  interitus,  non  cumulus.  Qui  munda- 
num  philosophum,  vero  Christo  philosopho  sic  mu- 
tavit,  ut  istius  veritatem  retineret,  illius  astutiam 
non  abjiceret.  Qui  magistrum  scholarum  sic  dimi- 
sit,  ut  discipulatum  idiotarum  Christi  devotus  ad- 


LONDON.  EPISC. 


1044 


disceret.  Quem  non  necessitas,  sed  sola  charitas 
traxit  ad  Christum  ;  non  miseria,  sed  sclius  perfe- 
ctionis  intentio  alienavit  a  mundo.  Cui  multiplex 
scientia  humilitatem  accumulavit,  humilitas  con- 
stantiam  adjeeit.Qui  tantum  honesta.  diligere.otiosa 
odire,  turpia  timere,  ut  in  voluntate  habuerit,  os- 
tendit.  Cui  fuit  injuria  pro  honestate,  injuriis  non 
affici,  labor  in  requie  esse  pro  justitia,  requies  in 
labore  vivere  pro  veritate.  Qui  factus  monachus. 
de  clerico  praeterordinem  nil  sibi  retinuit  ;  abbas 
constitutis,  opera  monachi  non  deseruit;  elevatus 
in  magnum  pontificem,  idemqui  anteapermansit. 
Quodgradus  accesserunt.tot  virtutessuccesserunt. 
Per  multiplicem  curam  impositam,  virtutes  sibi 
auxit,  non  minuit.  Monachum  reservavit  in  opere, 
in  sollicitudine  nil  perdidit  de  abbate,inobservan- 
tia  mandatorumDeiepiscopumhonoravitetextulit. 
A  Dominofactumestistud,et  est  mirabile  inoculis 
nostris.  Novit  haec  Gallicana  Ecclesia  tota,  et  fere 
Latina,  et  Iaudant  Cluniacensem  Ecclesiam  in  hu- 
jusmodi  filio.  Scit  hoc  Cluniacensis  et  propter  hoc 
plurimuminDominoexsultat.  Audistis.charissime, 
quod  in  partem  Octaviani  declinaveramus,  etcon 
turbatasunt  viscera  vestra.  Sed  non  turbeturcoi 
vestrum,  quoniam  nunquam  eiadhaesimus.  Necac 
preces,  nec  ad  promissa  terrores  et  blandimenh 
imperatoris.vel  admodicumacquievimus.  Concilic 
ejus  quod  celebravit  Papiae,  nec  propter  amoren 
imperialem  interesse  voluimus.  In  confinio  regn 
et  imperii  sumus,  Alemannia,  Hungaria,  Rossia 
Lotharingia,  Burgundia,  trans  Ararim  provincia 
Italia  ex  maxima  parte,  Lugdunensis  provincia 
cum  impcratoreobediunt  domino  0  Minatur  impe 
rator,  se  nobis  ablaturum  omnia  quae  habemus  ir 
imperioejus.nisiconsentiamusei.ComesMatiscon' 
qui  juravit  in  verba  imperatoris,et  in  cujussumu! 
potestate,  extentum  tenetgladiumsuumsupercer 
vices  nostras,  Lugdunensis  cum  suffraganeis  sui: 
suum  parat  jaculari  anathema  in  caput  nostrum 
Dominicardinales  quisunt  inregnomaledictionea 
suam,  nonbenedictionem,  nobis  promittunt.Regei 
Franciae  et  Angliae  minantur  se  exterminaturo 
omnia  nostra  in  regnis  eorum  posita,  nisi  dominc 
papae  A.obediamus.Ex  duabus  integralibus  partibu; 
constat  corpus  Cluniacensis  Ecclesiae.  Altera  estii 
imperio,  altera  in  regnis.  Quamlibet  amittamus 
veenobis,  angustiaenobis  undique  quemadmodun 
et  Susannae.  Credimus  divino  miraculo  liberari 
quemadmodumetipsa.  Omnipotensdexteranones 

impotens  ad  salvandum  nos.  Si  decrevit  liberar 
nos,  continuo  salvabimur.  Adhucinmedio  sumus 
et  regia  via  incederedeliberavimus.  Vos  igitur,qu 
pater  noster  estis  per  eetatem,  frater  per  amorem 
filius  per  gratiam,  ne  obliviscamini  nostri,  qui  ii 
omnicharitatevobisconjunctisumus.Neoblivisca 

mini  matris  vestrae,  quae,  etsijam  in  Christo  vo 
parturivit,  adhuc  tamen  in  visceribus  suis  portai 
vobis  congaudens,  vobis  condoleus.  vestra  omni 
prospera  et  adversa  sua  reputans.  Alia  quadat 


1045 


EPISTOL-E  VARIORUM. 


dicenda,  qii<B  epistola  non  loquitur,  praesentium  A  illis,  quos  habuerunt  inepiscopa 


latornosfer  et  vester  raonachus,  vice  nostra  vobis 
loquetur  pro  ipso  et  pro  Ecclesia  de  Lentona, 
cujus,  ut  audivimus,  specialis  estis  defensor  et 
adjutor  in  causis,  dilectionem  vestram  affectuose 
rogamus,  quatenus  in  ejus  dilectionem et  protectio- 
nem,  sicut  ocepistis,  dignanter  invigiletis  causa 
Dei  et  Ecclesia.  Cluniacensis. 

EPISTOLA  CCCCLXXX. 

PHlLlPPl  ABB.  DE  ELEEMOSYNA  AD  THOMAM  CANTUAR. 

Reverendo   in  Christo  Patri  etdomino  Thom/e, 

DeigratiavenerabiliCantuariensiumarchiepiscopo, 
Krater  Philippus  de  Eleemosyna  et  fr.  L.  de  Curia 
Dei,  salutem  et  sincerse  dilectionis  affectum. 
A  nostris  utilitatibus  non  recedit,  quod  utiliter 


=^z::n«=^~  -  »~==^££SSZ 


1046 

u  fuo,  nisi  per 

me,ncchabeanta]iquodauxilitimvelconsiliumate. 
Teste  Ricardo  de  Luci,  apdd  Merleberg. 

EPISTOLA  CCCCLXXXFI. 

E.JUSDEVf   AD   VICECOMITES. 

Has  litteras  misit  Henricus  rex  Anglise  singulis 
vicecomitibus  Anglia.,  in  principio  persecutionis 
sancti  Thomae. 

Praecipio  tibi  quod,  si  aliquis  clericus  vel  laicus 
m  baiha  tua  Romanam  curiam  appellaverit,  eum 

cap_asetfirmitercustodias,donecvoIuntatemmeam 
percipias  ;  et  omnes  reditus  et  possessiones  cleri- 
corum  archiepiscopi  saisias  in  manura  meam,  sicut 
Randulphus  de  Rroc,  et  alii  ministri  mei  tibi  dixe- 
nnt  :  et  omnium  clericorum,  qui  cum  archiepisco- 


propriumut  siteisuavis  etjucundapossessioquid- 
quida  suis  professoribus  possidetur.  Insinum  gra- 
:ibb  vestrae  dilatato  corde  et  affectu  prompto  magi- 
Wrom  Girardum  benignius  collegistis  :  vicissitudi- 
iem  quam  potuit  retulit,  amicus  lidelis  inventus 

:ist,factuseststrenuuspropugnatorjustiticevestr_e, 
illegatorinsignis,  assertor  providus  causa.  vestra., 
t  operumvestrorumpraeconator  eximius  ;  nec  sibi 
i-epercit  nec  suis  ut  vobis  proficeret,  et  totum  se 
ic  vestns  impendit  usibus  etgratiamrependit  pro 


et  neptes  ponas  per  salvos  piegios,  et  catallaeorum, 

donec  voluntatem  meam  inde   percipias,   et  hoc 

breve    tecum    afferas,   cum    submonitus    fueris 

EPISTOLA  CCCCLXXXHI. 

EJUSDEM  AD  REGINALDUM    COLONIENSEM. 

Henricus  rex  Anglia.  reginaldo  schismatico  Co* 
loniensi 

Diudesideravijustam  habere  occasionem  rece- 
dendi  a  papaAlexandro  ;et  aperfidis  cardinalibus 
ejus,  qui  proditorem  meum  Thomam,   quondam 


ratia,  ut  nihU  sibi  l.tum  p.ponT.t  m7  UF  ^^Z^Z^J^,^^ 

~rei:f:retetn°mim'SiafrUCtUma^  -e™unt.UndeTm^^ 

bsorbu  t  „„n?t  JUS  °^ram  t0rreDS  iDiqUitatiS  nuraraeorura'  etcumconsensu  cleri,  magnos  vh-os 

olui  ii;  ^mond.gnus  amplexu  siquod  deregnomeo,scilicetEboracensem,LondonienI  m 

o  u it  impleie  non  valmt :  quia,  quantum  potuit,  C  archidiaconum  Pictaviensera,  Joannem  de  Oxe^' 

»hs  esse  non  desbtit.  Nunc  igitur.si  in  conspectu  ford,  Ricardura  de  Luci,  Romam  mZuvt ,  ,?1 

cemno  T-  magn°rUm  SUffl^antib-  -eritis  qui  publice  et  mamfest  '  ex  parTe  mea    et   £Z 

r  Tonsn"  renire'  ^386  n°n  deb6t  a  C°rdis  Ve-  regUi  mei>  et  oraniura  aliamm  terramra  quas  ha 

^lte  viSebet  tDUm  '  "**  ?  ^™'  *  ^'  Pr°P°nent  et  derarau*bunt  pap»  iffl^ 

SZ^^^™1^^;*  S  f  d  1U  m  Gt  °ardinalibuS  ^  ne  ulte-*  P-dhorem  meum 

s  et  hdehus  manuteneant,  sed  ita  liberent  me  ad  eo,  ut  alium 


onons  et  pacis  vestrae  possit  inire  commercium. 
ui  enim  amicus  est.omni  tempore  diligit,  et  ami- 
ha  certa  nulla  vi,  nulla  necessitate  excluditur 
ogamus  ergo  dilectam  nobis  in  Christo  charitatem 
fatram  et  benevola  persuasione  consulimus,  ut 
paii  vestronullius  conditionis  apponatur  dura  ne- 
'-ssitas  ;  quia,  sicut  ait  Ovidius  : 
Lenis  alit  flammam,  grandior  aura  necat 


iem  tortiter,suaviter  disponit  omnia  et  cum  ma- 
ia  reverentia  disponit  nos.  Rene  valeat  semper 
uomino  vestra  sinceritas. 

KPISTOLA   CCCCLXXXL 

HENRICI   li    REG1SANGLUE  AD   EPISCOPOS    ANGLLE. 

»as  btteras  misit  Henricus  rex  Anglia.  singulis 
>iscopiS  Angliee. 

NosUquam  maleThomas  Cantuariensis  archiepi- 
opus  operatus  est  adversum  me  etregnum  meum 
quammale  recesserit :  etideo  tibi  mando,  quod 

m  sui,  qui  circa  ipsum  fuerunt  post  fugam 
,    '  et  ahl  clerici>  qui   detraxerunt  honori  meo 

wnori  regni,  non  percipiantaliquid  de  reditibus 
Patrol.  CXC. 


cumconsiliocleriinEcclesia  Cantuariensi  possim 

instituere.Denuntiabuntetiam,quodquidquidTho- 
mas  fecit,  in  irritum  revocent.  Hocetiam  postula- 

bunt,quodcorameispapajurarifaciatpublice,quod 
ipse  et  successores  sui  et  mihi  et  omnibus  succes- 
soribus  meisregias  consuetudines  Henrici,  avi  mei, 
inconcussas etinviolatas,  quantum  ab  se, conserva- 
buntin  perpetuum.  Quod  si  forte alicui  petitionum 


'  «terna  sapientia    auee  att.W  „  «„.  '     a  P^peiuum.  uuod  si  lorte  alicui  petitionum 

-m  fortite?,  .^ito?UIna o T^l^T^  D  H^  eout^ee- voluerint,  neque  ego,  neque 


barones  mei,  neque  clerus  meus  alicui  petitionum 
servabimus  obedientiam.imomanifeste  eumet  om- 
nessuosimpugnabimus.  Et  quicunqueinterramea 
inventus  fuerit,  qui  ei  post  adheerere  voluerit,ex- 

pelletur.Eapropterrogamusvos.sicutcharissimum 
amicum,  quatenus  fratrem  Ernolbum,  vel  fratrem 
Radulphum.hospitalarium,  omnioccasione  remo- 
ta,  cito  ad  me  mittatis,  qui  ex  parte  imperatoris  et 
vestra  praedictis  nuntiis,  meis  ducatum  prcebeat, 
eundo   et  redeundo  per  terram  imperatoris. 

Visislitlerisistis  consuluit  Coloniensis  imperato- 
rem,quid regiAngliwsit respondendam.  Mescripsit 
imperator  voluntati  regis  Angiix  esseannucndnm. 

3i. 


1047 


gilbertus  foliot  london.  episc. 


1048 


•     •  .  «     ,  „•  nrutPMerit  vapa  A  ponit  nos  prohibuisse,  et  ne  quis  de  regno  nostro 
Quiaquantosolemntusislafientu  consnse ulpap    A  P^  ^^  ^..^  nQs  aggepil  inhibuisse) 

Alexander,tantomajorejuseritconust^  vestram  nolumus  latereprudentiam,  quod  nec  ap- 
occulto  per  aUum  templartum,  velkow £tort«,  lationes  Qec  visitationes  aliquatenus  impedivi- 

velaUquemaUum,aquocavennonjoss^  mus,  quiQ  eomodo,  earatione.eoordine  fiant,  quo 

pro  peoinio   sua  idem  °b\mVet-**™"Zi*  temporibuspra-decessorumnostrorum.virorumillu- 
es.  frater  Radulfus  hosmtalanus  ad     O^nAng I  p  ^.  coQsuetudines  et  digllila. 

aui  nuntiis,  quos  rex  ad  curiam  mitlere  disponu,  ^  „„.:_;_  of  n_._,,_..nim 


rfMca<um  pr«6«i«  per  «erram  impera.ons. 
EPISTOLA  CCCCLXXXIV. 

EJUSDEM   AD   QUEMDAM    CARDINALEM 

Rex  Angliee  cuidam  cardinali,  vel  ccetui  cardina 
lium 


SIIIULU,   JUAia  icgmuuou.w 

tessolebantfieri;  etsicut  antiquiores  et  prudentio- 
res  regni  nostri,  tam  cleri  quam  laici,  recoiunt  et 
retractant.  Quod  vero  coDfoederationis  factae  cum 
excommunicatis  nos  arguit,  in  hoc  non  eestimainus 
nosDeumoffendisse,  necobviasse  rationi,quia,sicul 

.     .  : Innnm  rlntninnm  Fp|i. 


i.am.                                                 ..     :„nifipavit  exoredominipapa.accepimusipsumdoininun.Fre 

Super  his,  quae  dominus  papa  vobis  «gnitmavii,  ^.^  Romanorum  imperatorem  nunquam  prc 

scilicet  quod  ab  amore  et  devot.one  R°ma^c£"  excommunicato  habuit,  nec  postea  ipsum  excom- 

siee  mentem  et  animum  averteramus  mprimisre-  municatum  ^  alicujus  reiatione  cognovimus 

spondemus,  quod  prudentia  vestra  Plemssimec°  B  Ver        et  si  miam  nostram  mio  imperatorisin  ma 

gnovit,quam  eincero  affectu  Ecclesiam  Romanam,  concesserimus,  nec  in  minimo  nos  deli 
et  personam  domini  papa.  semper  dilexenmus,  et 

v  r ; c     ot  cnetinuP.nmUS.  SlCJUl- 


quanta  pro  eo  fecerimus,  et  sustinuerimus.  Siqui- 
dem.  utca.teras_lentiopr_3tereamus,  cum  de  ipsius 
snsceptionecontroversiahaberetur,ipsumnontrac- 

tirecepimus,  Sedadeumrecipiendumahos,licet  in- 
vit0s,  traximus  et  compnlimus.  Nec  nos  animum 
nostrum  adilectionis  elongavimus  plenitudme  sed 
ipse,  qui,  ut  vobis  liquet,  a  retroactis  temponbus 
nob.  pritermodum  molestus  exstitit,  sicut  ope- 
rum  inquamplurimisdeclaravitexsecutio,  et  nuno 
max.me  verbo  et  opere,  scripto,  etiam  nostram 
quod  snmmopereprincipnmteditanimos,non  de- 
sistit  infamarepersonam,  cnm  scnptosuo  etverbo 
nos  EcclesiiBpersecutoremnominet,etgravatorem  c 
annellet.  Attendatautemdominuspapa,  quam  pa- 
terne  erga  nos  egerit,qui  nobis  significavit  quod 
umma  principum  debet  essecautela  et  olhciludo. 

SULU  r  :umr,„m      r,ao     na   prnUH 


UllJJUUlU  UUUViCOOOi  luiu"!     — —    — 

quisse  credimus,  sed  id  nobislicitumesse  nondu 
bitamus,  quoniam  ut  a  simili  sumamus  exempla 
idem  excellentissimo  et  potentissimo  regi  Hennct 
avo  nostro  licuisse  recolimus,quifiliam  suamllen 
rico  bona.  memoria.  Romano  imperatori  matrimo 
nio  copulavit.  Nosetiama  preedecessoribus  nostri 
sumptaratione,  communicatoconsilio  prudentun 
et  discretorum  virorumregninostri,  matrimomun 
interfilium  imperatoriset  filiam  nostram  contrab 

concessimus. 

Prteterea,  quod  nobis  scripsit,  utCantuanenset 
archiepiscopum,  quem  a  regno  nostro  nos  asser 
expulisse,  instatum,  aquo  recessit,  revocemus,. 
ad  sedem  suam  reducamus,  evidentissime  novimi 
universitativestrceliquido  constare,  quod  lpsui 
nunquam  expulimus.nec  aregno  nostro  exire  coeg 

*  _     :_i_-.;i„i._,   nl  r-novifatis  in 


summa  principum  debet  essecautelaet  ollciludo,      ^  ^  ^  maffislevitalis  etpravitahsin 

famam  suam  conservare  ilkesam.  nec   paternum  quamaliquarationeadhocipsuminducent 

am  _.i ff.^tnm    miifamffi   nOStree         ^"""jH  1  .  -.W.-rOli 


tamam  suaui  i_u_.-.v.. . _  .  

circa  nos  gererevideturaffectum,qmfamce  nostiee 
adeo  opere  et  sermone  derogat.  Universitati  utique 
vestree  constare  volumus,  quodquidquid  honoris, 
celsdudinis  et  potestatis  habemns,  regnum  etiam 
et  cretera,  qua.  nostro  commissa  regimini,  s.ngula 
a  Domino  etCreatore  nostro  nobis  collatasc.muset 
profitemnr,  et  ipsi  soli  nonquantas  debemus,  quo- 
niam  adid  non  sufficimus,  sed  quas  possumus,  gra- 
narnm  referimus,  act.ones.  Et  utinam  dommus 
papa  pro  nob.s  Dominum  deprecetur,  ut  Domino  et 
Creatorinostrodeditam  exhibere  possnnus  etscia- 
.   .;~™  _>.  nt    n«i   servire. 


LUUS.  .cu    i^>--,   s>">~  ""-n 

pulsu,  quam  aliqua  ratione  ad  hoc  ipsum  mducent 
fugam  arripuit,  intentione  et  proposito  adversUi 
nosmalignandi,  et  nobis  et  famae  nostraB,  quc 
nequaquam,  ut  omnibus  liquet,  promerueramu 
maligne  derogandi.Si  autem  idemarchiepiscopu 
sicutexpropriavoluntateaufugit,  eodem  modo  v 
luntarie  reverti  voluerit,  et  nobis  fecent,  quod  d 
mino  etprincipifaceredebuit,  noseidem  juxta  cl 
ricorum  et  laicorum  consilium,  tam  regui  nos 
quam  transmarinorum,  quod  debebimus  exsequ 
mur.  Verumipsumper  nos  revocandum  non  cens 

. :__«    ...-.,_    /_«-_« rriiV_lia_ 


Creatorinostrodeditam  exhibere  possimus  et  scia-  q  ^^        ^  aregno  nostro  exire  non  coegimus( 
musdevotionem  et  reverentiam,et  ut  ipsi  servire,  ltaquC)Si  vobisconstiteritnosin  aliquodehqm 


Uiusuevu-iuuoui  ^.  .v. . -  - 

et  ipsum  dihgere,  in  tertia  saltem  qnam  debemus 

portione.  valeamusl  Sanelicet,  quantumexdebito 

[enemur,  ipsu.n  dUigere  et  venerari  nonpossimus, 

affectumtamenetdevotionemhabemns  ipsiin  sin- 

guhsdeservire.in  omnibns  obsequi,  m  nnivers 

obedire.  In  mtegritate  autem  gratia.    etdilec Uon i. 

domini  pap*  libenterperseverarevolumus,etaffe- 

ctamus,  sinobisetregno  nostro  eumdem  honorem, 

ethonoris  et  dignitatisconservationem  observave- 

rit,  quam  sancti  et  honesti  Romani  pontifices  v  ris      stinebimuSj  quasiUUstresviriprmdecessores  no.» 

nobilibus  et  potentibus   preedecessonbus  nostris      habuerunt>et  tenuCrunt  temporibussanctorum)- 

exhibuerunt.  Verumtamen  appellationes,  quas  pro- 


ltaque,  si  vobis constiterit nos in  ahquo deliquis 
et  excessisse,  cpnsilio  cleri  etbaronum  nostroru 
juxta  consuetudines,  et  dignitates,  et  celsitudn 
regni  nostri,  quidquid  debuerimus,  animo   hbe. 
faciemus.  Si  vero  aliquis  jura,  etconsuetudines 
dignitates  regni  nostri  impedire  attentavent,  t 
diminuere,  ipsum  publicumhostem,  etmanifes.i. 
nominisnostri,ethonoris,  et  regni  aestimabiui. 
inimicum,  et  nos  vita  comite  dignitatum  ct  cons- 
tudinum  regni  nostri  diminutionem  nullatenus  ; 


1049 


fiPlSTOL^  VAklORUM. 


1050 


rvrnmnhi°ntifiCam-HI)e  C£eterVuod  mandavit  A  mus, significeti8.Confldoaufem  defidelitatisvestr* 
>ervos  nobisinsinuandnm  iipw    ™u»x.; 1       :_. •.    .  ^  uo uucuiau» veiir» 


ier  vos  nobis  insinuandum,  ne  scilicel  ecclesias,vel 
>ersonas  ecclesiasticasregni  et  terrae  nostrse  grava- 
euaus,velgravari  permitteremus,Deusnobis  testis 
st,  et  mera  conscientia,  quod  id  usque  in  hodier- 
ium  diemnec  anobis  aclum  est,  nec  permissum 
EPISTOLA  CCCGLXXXV. 

EJUSDEM  AD  ABBATEM  CISTERCIENSEM. 

Henricus  rex  Angliae  abbati  Cisterciensi. 
QuandodominusWillelmus  Papiensis  et  vos  no 


mtegritateet  constantia,quod  causae  hujus  veritati 

favoreminclinabitis.Ideoqueaffectuosiusaccipio,ut 
vestradiscretiodiligentiusmeam  circahoc  volunta- 
tem  et  aequitatem  attendat.  Praeterea  ad  vos  dirigo 
meam  conquestionem  super  hoc,quod  dominus  meus 
rexFranciaenuper  aequum  excedens,  mihiin  meis 
Iecitinjuriam.Vestranamquemediatione,etcomitis 
Theobaldifratrisvestri,posthabitomeorumconsilio, 
super  hoc  quod  preedecessoresmeinunquam  fece- 


ramapudRothomagum  adiistis  prtesentiam  con  3        t  4        P^aecessoresmeinunquam  fece 
uesti  sumus  vobis  qlodq tidam ZonllZZl      f^^.P^sme  totumnuperexposuivolun- 

Bsiri,  quos  in  terraUJa  prtTX*  tem  e  vTauTeTZ  ^^^en-oon.llio. 

*ensum  omnium  fere  baronum  et  hominum  no.  Zr^ esTvZt^T6'  ^^0  mM  Mper 

rorumcumomnihonoreetreverentiamanutenue-  pra^ud  ic  um VnbiTZ^TY*  ^  * 
imushactenus.etpromoveramus  quaedam  verba  u  trln™          PJC1V         n0S  statut£e  ^umpsit, 

imandataadversarLumnosU^aTar^^  ^s8™"l0^»^ceat,eteum  ad satisfactio- 

[enanobisdeferebant,  etqwJ^^S^^.  facTa esL        ^^  "^8'  qU°  aUCt0re  ipSa 


<iria,  et  irae,  et  odii  incentiva,  quae  a  nullo  probo 
!ro  aliquo  modo  essent  proferenda.  Promisit  ita- 
be  nobis  dilectio  vestra  quod  illud  corrigeretis.et 
onachos  vestros  a  talium  mandatorum  delatione 
ierceretis.  Post  promissionem  vero  illam  abbas 


EPISTOLA  CCCCLXXXVII. 

EJUSDEM  AD   EUMDEM. 

Henfucus  rex  Angliae  Willelmo  Senonensi  archi- 
episcopo. 

Venientes  ad  me  nuntii  domini  papae  pro  nego- 


itar  de  Criscampo  scriptum  quoddam  ThomT      tio  Zd   1  ^™?0™1  papa5  Pro  negc 

i  fuit  cancellarius  noster,  ex  parte  ei ZmIT'      ^H^i  *?  et  «^episedpum  Cantuarien 


i  fuit  cancellarius  noster,  ex  parte  ejusdem  nobis 
ulit,  et  ore  suo  legit,  in  quo  nos  arguebat  et  de 
ei  laesioue,  et  de  schismate  nos  videbatur  accu- 
e,et  alia  continebalscripti  illius  seriesindigna- 

iisetsuperbiaeverba,quaenostroderogabant!ho- 
'l  et  personee.Inde  est,  quod  vobis  mandandoat 


;endatxoneitacorrigerenonomittatis,ethonorem 
Itrum,  et  eliamordinis  vestri  conservetis.  Nove- 
\i  autem  quod  si  excessus  monachorum  vestro- 
Q  non  correxeritis,  ulterius  sustinere  non  poteri- 
s.quininjuriarum  nostrarum  quaerauius  reme- 
m,  teste  Jocelino  de  Baille  apud  Canon. 
EPISTOLA  CCCCLXXXVI. 

EJUSDEM  AD  WlLLELMUM  SENONENSEM. 

ENwcusrexiAngliaeWiLLELMoSenonensiepiscopo. 
uodadmemisistisordinisCisterciensisviros  re- 
)sos  etvenerabiles,  sicut  decuit,  honorifice  su- 
M.attente  audivi,  diligenterinspexi.Verbum  au- 
-  quod  ex  partevestra  mihi  intimaverunt,  be- 
lesecundum  quod  vos  accepisse  exdomini  papae 


sem  vertitur,  licet  aspera  etomni  honori  meopor- 
tarent  contraria,  pro  domini  papae  reverentia,  et 
sanctae  Romanae  Ecclesiee  debi  ta  devotione.honorifice 
suscepi,etquadecuitbenignitateaudivi,mandatum 
dominipapaemodesteadmodumadmittens,quodipsi 
deferebant,licetmeinmeisgravatumsentirem,quos 


tiusrogamus,quatenusinjuriamnostramdiVna      "cirieudU^loe  mein°»eisgravatumsentirem,quo 
endationeitaJrrige^ 


cipitata  inillos  sententia,  magis  ex  impetu  animi  et 
motumentis,quamexrationis  librata  ajquitatevel 
deliberationis  consilio.  Cum  autem  superhocdiu- 
tius  sermo  duceretur,  petii  ut  absolverentur,  quos 
ipsi  sic  ligatos  habebant.  Ipsi  vero  se  illos  absolu- 

turospromittebant,siillissecuritasjuratoriapraesta- 
retur  ab eisdem,  quod absoluti  ipsorum parerent  ar- 

bitrio.Hincautemmotusvehementius,  juravi  quod 
nullatenus sacramentum inde praestarent,  sed, si  vel- 
lent,  alaicis  fidei  interpositione,  a  clericis  inverbo 
veritatispromissione  eis  securitatem  fieri  facerem.ut 
mererentur  absolvi.  Ipsi  autem  esse  hoc  extraneum 
a  consuetudine  asserentes,  et  a  sibi  injuncto  tenore 
alienum  affirmantesdixerunt,  quod  ad  hoc  vestrum 


ldafnn.ih;  *;,,„•«  -r.- ^^«^      "''-""^«""wamebmxeruni,  quoaad  boc  vestruni 

manda nt. ?      fT  '      ^^  de  PaCe  D  ^bere  vellent  consilium,  qui  et  archiepiscopus  et 
\mandaintermeetarchiepiscopumCantuarien-      apostolicaj  sedis  lftff*t„s  «,tio   m  «i  uL,-L™ 


rmanda  inter  me  et  archiepiscopum  Cantuarien- 

loqueremini,  admisi.  Placet  itaque  mihi,  qua- 

is  superhoc  meum  loquamini.  Vobis  enim  er 

:naparte  innotuit  causa  quae  inter  nos  vertitur 

tpraesensaudistis.ubiinpraesentiadominiregis 

iciae  inter  nos  inde  sermo  haberetur.  Ipse  cau- 

prsestitit  discordiae,  ab  ipso  concordiae  debet 

a  procedere  :  ipse  vulnus  impressit,  ipse  sa- 

v  studeat. 

|r  ipsummorbusinvaluit,  inipso  est  ut  sanitate 
'lla  m°rnusevacuetur.  Ego  neque  causam  mali 
1«e  exsecutionem  excitavi  vel  implevi.   In  quo 


apostolicae  sedislegatus  estis,  ut,  si  hoc  ex  vestro 
haberent  consilio,  pro  excusatione  eis  sufficeret,  si 
aliquando  transgressionis  propterhoc  arguerentur. 
Mittunt  itaque  ad  vos,  et  ego  mitto  et  precor,  quod 
honori  meo  et  commodoconsulentes,  ad  hocconsi- 
lium  vestrum  applicetis.  Coufidoautem  constanter 
de  vobis,  quem  pro  summo  amico  amplector  cum 
abundantissimadevotione,quod  in  hoc  et  aliis  nego- 
tiis  meiset  gratiam  uberem,  et  diligentiam  vigilan- 
tem,  et  firmissimam  fidelitatem  exhibebitis.  Desi- 
deriomeoplurimumsuccessissereputarem,sivobis- 
cumloquipossem,sedaliorumnegotioruminstantia 


lelocontrimian^  1         j.    ^     "V;        H  1U,,U1 PUSSKm>sea auor  iiui nego tior um ins tan tia 

ielocoutiiquenoStrum,donecconvenirepossi-      hocadpraesensfieri  prohibet.Petoitaque  quatenus 


1051 


GILBERTUS  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


105-2 


,  ,  •  .A  mp  nrittatis  nerauemplenius  A  tua  quam  i!  in  meam  propriam  personam  virns 
aliquemde  vestns  ad  ine  mittati *^™™*CT  suum  evomuisset.  Et  idco  pro  certo  sc.as,  qaod 
vestra  mihi  voluntas  mnotescat,  et  mea  vodis  pamu 


notificetur. 

EPISTOLA  CCCCLXXXVHI. 

HENRICl  REGIS  EPIST.  AD  ALEXANDRUM  PAPAM. 

Venerabili  Patri  summoque  pontifici  AlexandrO 
Henricus  rexAngliae,  dux  Nonnannise  et  Aquitanun 
etcomes  Andegavia.,  salutem  et  debitam  venera- 

tionem. 

Si  devotionis  meee,  Pater,  erga  sanctitatem  ve- 
stram  experiroentum  quseritis,  etc.  Vide  inter  va~ 
riorum  ad  Alexandrum  III  epistolas,  post  ipsius 

Regesta. 

EPISTOLA  CCCCLXXXIX. 

EJUSDEM    AD  EUMDEM. 

Domino  papee  dominusrex. 

Novit  Ecclesia  Romana  exlongo  tempons  tractu, 

etc.  Vide  ibid. 

EPISTOLA  CCCCXC 

EJUSDEM    AD    EUMDEM. 

Alexandro  pap»  Henricus  rex  Angliae. 
Episcopos  nuntios  nostros  ad  pedes  patermtatis 
vestrse  direximus,  etc.  Vide  ibid. 

EPISTOLA  CCCCXCI. 
ejusdem  ad  eumdem. 
Alexandro  papa.  Henricus  rex  Angliffl,  omnino 
subjectionis  debitae  obsequium. 
Vestra.  satis  innotescit  serenitati,  etc.  Vide  ibid. 
EPISTOLA  CCCCXCIL 

EJUSDEM    AD   GILBERTUM 


B 


ego  omnem  operam  dabo,  per  dominum  papam.et 
per  regem  Francorum,  et  per  omnes  amicos  meos, 
quod  de  caetero  non  nobisnec  regno  nostro  nocere 
poterit.  Unde  volo  et  consulo,  quod  tu  lntenm 
nullo  modoin  animotuo  turberis.sed  tibi  viriliter 
provideas,utrummagistibi  et  mihi  expediat.quod 
ad  me  in  Normanniam  venias,  vel  quod  m  Angl.a 
remaneas.  Hoc  enim  totum  tua*.  committo  dispo- 
sitioni,  pro  certo  sciturus.quod  si  ad  me  veneris,  < 
Romam  adire  volueris,  omnia  necessaria  ad  viam 
de  meo  tibi  honorabiliter  et  sufficienter  inveniam. 
Teste  G clerico  apud  S.  Machanum   in  Gua- 

sconia. 

EPISTOLA  CCCCXCIV. 

EJUSDEM  AD  ABBATES  CISTERCIENSES. 

HENRicusrexAnglise  et  dux  Norm.  et  Aquit.  et 
com.  Andeg.,  viris  ven.  abbati  Cisterciensi  et  om- 
nibus  abbatibus  Cisterciensis  ordinis,  qui  ad  capi- 
tulum  Cisterciensemconveniunt,  salutem  etsince- 
rae  dilectionis  affectum. 

De  vestra  sincerilate  et  religione  plenius  conn 
dens,et  constantius  prsesumens,universitativest 
devote  supplico,  humiliter  petens,  quatenus  mei  e 
haeredum  meorummemoriam  habeatis,  nec  non  e 
fidelium  meorum,  quatenus  precibus  vestris  pro 
pensius  mihi  inclinetur  divina  clementia,  nobisqu 
iniserationem  ejus  propitiam  facere  studeatis,  i 
cumpacesolida  et  continuanosdirigat,  et  regnur 


H.  0.  ^^. ■**--  C  ™>  -  —  ^  =E 


G.  Londoniensi  episcopo,salutem  et  dilectionem. 
Quoniam  personam  meam  vestri  gratia  speciah 
sincereedilectionisaffectuvos  semper  dilexisse  ex- 
pertus  sum,  de  statu  mei  et  incolumitate  vos  velle 
certificari,  et  de  successibus  meis  gratulari  indubi- 
tanter  scio.  Unde  mitto  ad  vos  charissimum  et  fa- 
miliarem  meum  episcopum  Bathoniensem,per  quem 
vobis  secreta  mea  secure  significo,  et  insuper  volun- 
tatem  meam  et  quae  mihi  Deo  cooperante  accider unt 
beneficia  postquam  ab  Anglia  recessi.  Vos  itaque 
fidem  adhibeatishisquae  ipse  vobisdirexitex  parte 
mea.etipsumepiscopumdilectissimumetfamiliarem 

meum,  qui  in  negotiis  meis  expediendis  pronus  et 
devotus  semper  assistit,  charum  habeatis  et  diligatis 


tereavobisinnotescere  volo,  quod    nuntios  domn 
papae,  viros  venerabiles,  Gratianum  domini  pap.' 
notarium,  et  magistrum  Vivianum  S.  Roman»  I 
clesiae  advocatum,  quos  pro  negotio  archiepiscoj 
Cantuariensisadmetransmisit,honorificesuscipei 

petitionem  ejus  per  easdem  mihi  porrectam  devot. 
sicutdecuit,  audire  curavi.  Eidem  autem  petitic 
adhibito  consilio  ar  chiepiscopor  um  ,episcopor  um  < 
abbatumplurium,benigneetsufficienterresponde 

cum praedictorum nuntiorum consensu studui,  s 
vos  subscriptadocebunt,  ut  domino  papaeommm 
dam  videar  in  hoc  negotio  exhibuissereverentiar 
licetsemper  juri  stare,  et  quod  inter  nos  jusstatu 
ret  subire  petiissem  a  primordiis  hujus  causee: 


devotussemperassistit,charumnar.eauseiQiiigduS      i^,»—  j~-        -  -*  HnminiDaoaetrac 


ei  uuuuic-u  ^^i-.^w«.-«.     • 

soUicitudinem  de  qua  non  minimum  confido,  at- 
tentiuset  devote  expostulo,  quatenus  negotiis  meis 
summam  operam  et  diligentiam  adhibeatis,  et  paci 
et  defensioni  regni  mei  qro  facultate  vestra  provi- 
dere  studeatis.  Teste  H.  Baiocensi  episcopo,  apud 

Chivill'. 

EPISTOLA  CCCCXCIIL 

EJUSDEM  AD  EUMDEM. 

Henricus  rex  Angliae  Gilberto  Londoniensi  epi- 

scopo. 

Audivi  gravamen,  quod  ille  Thomas  proditor  et 
adversarius  meus  intulit  in  te,  et  in  alias  personas 
regnimei,  quodnon  minus  aegre  fero  de  persona 


mitterentur,qui  de  ista  causa  plenius  cognoscent 
illam  aequitatis  fine  concluderent.  Archiepiscop 
Cantuariensis,  sicut  ad  remotiores  finium  nosti 
rum  partes  famadiscurrere  divulgatum  est,sine  m 
licentiaetconscientia  exivit  ab  Anglia,  etposte 
tum  ejus  me  apudreligiososviros  crudelitatisno 
bilem  haberi  voluit,in  mevota  principum  et  cle- 
corumprovocans.et  odium  gentium  exterarum.t- 
petitione  tamen  et  reverentia,  et  amore  domini  ]• 
pae,licet  mihi  gravissimum  esset,  et  voluntati  m' 
admodum  repugnans.et  mihi  molestissimum  vi-- 
retur,  concedoquod  ipse  redeat  inAngliam,  etl- 
beat  archiepiscopatum  suum  cum  ea  integrit.  - 


1053 


EPISTOL/E  VARIORUM. 


1054 


cum  qua  illuni  habuit,quandoillum  dimisit:etsui  A      Sciatis  quod  Thomas  Cantuariensis  archiepisco- 


similiter  sua  babeant.  Et  ipseet  sui  pacem  habeant 
ad  honorem  Dei  et  mei,  salvis  dignitatibus  regni 
inei.  Quod  autem  brevius  vobis  de  praesenti  nego- 
lio,quam  soleinniter,  quibuspraesentibusactumsit, 
exlitterisdaturintelligi.vobisdiligentius  etplenius 
intimabunt  venerabiles  fratres  vestri  qui  aderant : 
jfrater  Gaufredus  de  Altisiodoro,  abbas  deMortuo- 
linari,  abbas  de  Bellet,  abbas  de  Rievalle,  quibus,  ut 
jdecet,  fidem  habebitis.  Universitati  autem  vestrae 
dissuasum  esse  desidero,  ne  decaetero  tam  facilem 
ladhibeatis  credulitatem,  si  quis  in   perniciem  me 
de  vobis  sinistra  praedicare  et  persuadere  volue- 
rit.  Praeterea  dilectioni  vestrae  grates  uberes  ex- 
solvo,quod  ad  petitionem  meam  fratrem  Gaufre- 
dum  mihimisistis.  Et  nunc  iterum  diligenter  peto,  B 
quatenus  cumdem  quam  citius    mihi  remittatis. 
Necessariam  enim  mihi  ejus  intelligo  discretionem 
Mprudentiam.utmihi  praesens  adsit, etaliquandiu 
Dropinqua  mihi  ejus  sit  conversatio.  Teste  G.  ar- 
midiacono  apud  Rurum. 

EPISTOLA  CCCCXCV. 

EJU8DEM  AD    ROTRODUM    ROTHOMAGEMSEM. 

RexAngliaeRoTUODoRothomagensiarchiepiscopo. 

De  vestro.aliorumque  tideliumbaronummeorum 
:onsilio,  pacis  reformandoe  inter  me  et  archiepi- 
copumCantuarienscm.susceptamformamdomino 
>apa?,  nuntiis  et  litteris  meis  insinuavi.  Ipse,  sicut 
>ersuas  mihi  litteras  significavit,  eam  cumtenore, 
[uo  a  vestro  prodiit  consilio,eique  ex  parte  vestra 
uerat  signiticata,  suscepitcum  gratiarum  actione  q 
'luriina,  mandans,  monens,  supplicans  etsuadens 
.ttentius  ut  illam  exsequar  mediatione  ve.stra  et 
Mvernensis  episcopi.  lllam  itaque  vobis  medianti- 
msplene  et  libentercomplebo,nullatenusdeclina 


pus  pacem  mecum  fecit  ad  voluntatem  meam.  Et 
ideo  praecipio  quod  ipse  et  omnes  sui  pacem  ha- 
beant  ;  et  faciatis  habere  ipsi  archiepiscopo,  et 
omnibussuis,quiproeoexieruntabAnglia,ressuas 
bene  et  in  pace,  et  honorifice  sicut  habuerunt  tri- 
bus  mensibusantequamipse  archiepiscopusexiret 
ab  Anglia,  et  faciatis  venire  coram  vobisde  melio- 
ribus  et  antiquioribus  militibus  de  honore  de  Salt- 
\vude,eteorumsacramentofaciatisrecognosciquid 
ibi  habentur  de  feudo archiepiscopatus Cantuarien- 
sis,  et  quod  recognitum  fuerit  de  feudo  ejus  esse, 
ipsi  archiepiscopo  habere  faciatis.  Teste  Rotrodo 
archiepiscopo  Rothomagensi,  apudChinum. 
EPISTOLA  CCCCXCVIII. 

EJUSDEM  AD  THOMAM    CANTUARIENSEM. 

Thom.e  Cantuariensi  archiepiscopo  Henricls  rex 
Angliae. 

Sciatis  quod  obviam  vobis  Rothomagum  venire 
non  potui  ad  terminum,  quem  praelocuti  fuimus 
inter  nos,quia  significatum  mihifuitab  amicismeis 
Franciae,  regem  Francorum  praeparare  se   ad  cun- 
dumin  Alverniamsuper  homines  meos  et  ad  male 
faciendumipsiset  terrae  meae.  Ipsiautem  homines 
Alverniae  idem  mihi  significaverunt,  rogantesuteis 
succurrerem.  Quapropter  ad  terminum  quem  statui- 
musinternosadvosRothomagum  venirenonpotui. 
SedmittovobisJoannemdecanumSaresberiensem, 
familiarem  clericum  meum,  vobiscum  in  Angliam 
iturum,  per  quem  signitico  Henricoregi  Anglorum 
filio  meo,ut  bene,  et  inpace,  ethonorificehabeatis 
omnes  res  vestras  :  qui  etiam   emendari  faciat,  si 
quid  minus  actumest,  quamoportuerit,  dehis  quae 
advos  spectant.  Etquoniam  mihi  etfilio  meoplura 
referuntur  de  mora  vestraquam  facitis.quae  forsi- 


urus  formam  vestro  consilio  propositam,  teste  Ri-      tan  vera  non  sunt,  vobis,  utcredo,  expedirel.ne  ire 
ardo  de  Luci,  apud  Westmonasterium. 
EPISTOLA  ccccxcvi. 

EJUSDEM  DE  TACE    REDDITA    CANTUARIENSi. 

Proamore  Dei  et  domini  papae,  pro  salutenostra 

|  thaeredum  meorum  ,remitto  Cantuariensi  archiepi- 

copo  et  suis  qui  cum  eo  et  pro  eo  exsulant,  iram 

jaeain  etoffensam,  et  eidem  remitto  omnesquere- 

aa  praecedentes  si  quas  habebamadversuseum,et 

oncedo  ei  et  suis  veram  pacem  et  firmam  securi- 

atem  deme  etmeis,  et  reddo  ei  Ecclesiam  Cantua- 

jiensetn,  inea  plenitudine  in  quaeam  habuit,cum 

jactus  est  archiepiscopus,  et  omnes  possessiones, 

,:[uas  habuitettenuit  Ecclesia  et  ipse,  adtenendum 

t  habendum  ita  libere  et  hononfice,  sicut  melius 

it  honoriticentius  eas  habueruntet  tenuerunt  ipse 

•tsui,  et  omnes  ecclesias  et  praebendas  ad  archi- 

piscopatum  pertinentes,   quae  cceperunt  vacare, 

ostquam  ipse  Cantuariensis  exivit  de   terra,  ut 

iciat  de  iis  sicut  de  suis,  proutei  placuerit,reddo 

;i  similiter,  salvo  honore  regni  mei. 

EPISTOLA  CCCCXCVII. 

EJUSDEM  AD  FILIUM    SUUM. 

Henricus  rex  Angliee  regi  filio  suo  salutem. 


in  Angliam  diutius  differretis.Testerege  ipso  apud 
Lokchas. 

EPISTOLA  CCCCXCIX. 

MATILDIS  1MPERATR1C1S  AD  THOMAM  CANT. 

ThomjE  Cantuariensi   archiepiscopo  Matildis  im  - 
peratrix. 

Mandavitmihi  dominus  papa.etin  remissionem 
peccatorum  meorum  injunxit,  quatenus  de  pace  et 
concordia  inter  filium  meum  regem  et  vos  refor- 
q  manda  intromitterem,  etvos  ipsumeidemreconci- 
liari  satagerem.  Inde  etiam,  sicut  scitis,  me  requi- 
sistis.  Unde  majore  affectione  tam  pro  honoreDei, 
quam  pro  honore  sanctae  Ecclesioa  rem  istam  inci- 
pere,  et  tractare  curavi.  Sed  multum  grave  videtur 
regi.etbaronibussuis,  atque  consilio,  sicut  vos  di- 
lexit,  et  honoravit,  atque  dominum  totius  regni  sui, 
etomnium  terrarum  suarum  constituit,  et  inmajo- 
rem  tandem  honorem,  quem  habebat  in  tota  terra 
sua,  vos  sublimavit,  ut  de  castero  vobis  securius 
debeatcredere,  praecipuecum  asserantquodtotum 
suum  regnum,  quantum  potuistis,  adversus  eum 
turbastis,nec  remansit  invobis,  quin  adeuruexhse- 
redandumpro  viribusintenderitis.  Eapropter  mitto 


101.5 


GILBEEVHS  FOLIOT  LONDQN,  EPISC. 


105G 


vobis  fidelein  et  familiarem  nostrura  Laurentium  A  cus  eaclem  gratia  Francorura  rex,  salutem  et  debi 


archidiaconura,  utper  eum  sciam  voluntatem  ve 
stram  super his omnibus,  et cuj usmodi  animum vos 
habetis  erga  filiummeum,etqualitervoscontinere 
volueritis,  si  contigerit,  quod  petitionem  meam.et 
precemdevobisadplenumexaudirevoluerit.Unum 
quoque  vobis  veraciter  dico,  quianisi  perhumili- 
tatem  magnam,  et  moderationem  evidentissimam, 
gratiam  regis  recuperare  non  poteritis.  Verumta- 
tem  quid  super  hoc  facere  volueritis,  nuntio  pro- 
prio,  et  litteris  vestris  mihi  significate. 
EPISTOLA  D. 

OWENI  WALLENSIS  AD  THOMAM  CANTUAR. 

Religiosissimo  Dei   gratia  sanctae  Cantuariensis 
Ecclesiee  archiepiscopo  Thom*  suo  Patri  spirituali 
0.  Walliarumrex  suus  spiritualis  in  Domino  filius,  b 
debitam  ac  voluntariam  in  Christo  obedientiam. 

Vestrae,Pater  mi  venerande,  discretionis  auribus 
insonuit,  quanta  sui  juris  detrimenta  postmortem 
episcopi  nostri Mauritii  nostra  passa  f uerit  Ecclesia. 
Unde  et magno  timoreperculsi  trepidamus,ne,quia 
nobis  incumbit  necessitas  curam  et  sollicitudinem 
hujus  Ecclesiae  gerendi,  Deus  nostrae  negligentiae 
ista  imputet.  Nobis  quoque,  quantum  nos  immeri_ 
tos  oderit  rex  Angliae,  ita  ut  nostro  honori  et  in  ec. 
clesiasticisetsa?cularibusnegotiispropossederoget. 
inquovestriexsiliidamnosamsentimusabsentiam. 
Sed,  quoniam  in  tali  statu  non  estis,  quo  superhac 
re  nostrae  indigentiae  consulere  valeatis,  vestram 
deprecamur  obnixe  clementiam,  quatenus  cum  sic 


tam  reverentiam. 
Ab  humanae  pietatis  legerecedit  filius,  etc  Vide 

ibid. 

EPISTOLA  DIV. 

EJUSDEM  AD  EUMDEM. 

Ludovici  reg.  Fr.  ad  Alexandrum  papam. 
Potestis  recolere,  etc.  Vide  ibid. 
EPISTOLA  DV. 

EJUSDEM  AD   EUMDEM. 

Alexandro  papae  Ludovicus  rex  Franciae. 
Tenemus  firmiter  et  recolimus,  elc.  Videibid. 
EPISTOLA  DVI. 

EJUSDEM  AD  TH0MAM  CANTUARIENSEM. 

Thomte  Cantuariensi  archiepiscopo  Ludovicus  rei 
Franciae. 

Jam  diu  sanctitati  vestrae  obtulimus,  ut  apud  nos 
mansionem  faceretis.  Id  ipsum  nunc  vobis  offeri- 
mus  ex  grandi  animo.  Et  hoc  recipere  nobis  esse' 
ad  gaudium  magnum.  A  nobis  frequenter  nonha 
betis  nuntios,  quia  sumusadhucin  exspectatione 
et  alias  res,  et  alios  rumores  vellemus  audisse 
quibus  vos  laetificare  nobis  esset  gratissimum 
Sed  nondum  res  est  secundum  desiderium  nos 
trum.  Valete. 

EPISTOLA  DVII. 

EJUSDEM  AD  MANUELEM    IMPERATOREM. 

Manueu  Dei  gratia  illustri  et  glorioso  Romano 
rumimperatorisemper  augusto,venerabili  fratri  e 


UUpi  t/W**UJ  «*      -v -__-  —  -  — .~ —  #         x  1    UUJ    ILU  p--_._*.-V.i--   uvtu^v"      «  _  ^   -- —  .  -,  j      ■ 

amodo  esse  nequeamus,  nostrum  alibi  episcopum  q  amiCOcharissimo  Ludovicus,  eademgratiarexFraD 

i« __■_:    __" i_  —  — _-.     tniLnhlir.        +*.lt      ■_■'_  mnn       intoi».TO-  ____«. -i      _:_CJ«1.  iA«    «1    .P_n  1  .  __-!>._«    n^lL  _Mt_« 


ordinandi  licentiam  tribuatis,  tali  tamen  interve- 
niente  conditione,  quod  sanctae  Cantuariensi  Eccle- 
sise  et  vobisexhibeatobedientiam,  ac  sivestraeraa- 
nus  impositione  consecratus  fuisset.  Et  bene  no- 
str»  petitioni  debetis  satisfacere,  quia  non  jus  ali- 
quod  nos  cogit  vobis  subjici,  sed  voluntas,  quae 
semper  durabit  immobilis,  nisi  in  vobis  remanse- 
rit,  quo  minus  perseveret.  Quod  si  nos  deobedien- 
tia,  si  hoc  contigerit,  suspectos  habueritis,  securi- 
iatemfaciemusquamvelitis.  Etsicut  archidiaconus 
noster  David  vestra  in  omnibuspraecepta  sequitur, 
sic  et  nos  omnes  faciemus.  Atunum  tamen  sciatis, 
quod  amplius  sic  esse  non  valemus.  Voluntatem 
itaque  vestram  super  his  mihi  litteris  vestris  re- 
nuntietis. 

EPISTOLA  DI. 

ANONTMI  AD  ALEXANDRUM   PAPAM. 

Eram  magnificentiae  vestrae  quaedam  cum  tran- 
quillitate  mentis  intimaturus,  etc.  Vide  in  Alexan- 
droIII.an.  1159-81. 

EPISTOLA  DII. 

LUDOVICI  AD  EUMDEM. 

Alexandro  papae  Ludovicus  rex  Franciae. 
Pro  archiepiscopo  Cantuariensi,  etc.  Vide  ibid. 
EPISTOLA  DIII. 

EJUSDEM  AD  EUMDEM. 

Alexandro  Dei  gratia  summo  pontifici,   Ludovi- 


i,  salutem  et  ei  fideliter  et  feliciter  adhaerer 
qui  regna  largitur  et  transfert  imperia. 

Honor  quem  nobis  in  Domino  peregrinantibu 

apud  vos  exhibuistis.Deo  auctore   a  memoria  no 

stra  nunquam  excidet.  Et  licet  nos  maria  et  intei 

jectorum  regnorum  interstitia  separent.  nulla  ta 

men  vis  meritis  vestris  debitum  nobis  excutiet  cha 

ritatem.  Inde  et  quod  de  vestra  properitate  laeta 

mur  ut  nostra  et  aemulis  vestris  quod  nostris  op 

tamus   evenire  promptum  gerentes    animum,  i 

Deus  opportunitatem  ileJerit,  vestram  in  Domin 

implere  voluntatem  et  gloriam  dilatare  ;  ut  autei 

vos  de  nostroetnos  devestrostatu  faciat  certiore: 

latori  praesentium   Theobaldo,    venerabili   prio: 

n  Crispiacensis  Ecclesiae  dedimus   in  mandatis,  i 

imperialem  adeat  majestatem  et  ad  thronumcels 

tudinis  vestrae  secreta   peiferat,    quss  potius  fid> 

ejus  quamlitteris  censuimus  imprimenda.  Esteni) 

vir  litteris  cruditus,  morum  sanctitate  conspicuu 

preeclari  nominis,  et  nobis  admodum  familian 

Unde  prae  caeteris  qui  in  ordine  suo  perfecti  hah 

bantur,  electus  est  procurare  necessitates  Eccli 

siae  Cluniacensis,  quee  non  modo   monasterioru 

regni  nostri  caput  exstitit  a  diebus  antiquis,  sed 

toto  orbe  Latino  monasticae  religionis  prae  castei 

omnlbus  obtinuit  gloriam.  Imperatoriam  ergocl 

mentiamimploramus.uttantumvirumcondecenl 

admittat,  verba  nostra  quae  posuimus  in  ore  eju 


1057 


EPISTOLiG  VARIORUM. 


audiatdiligenter  et  misericorditer  exaudiat  preces  A 
ejus  et  respiciat  Ecclesiae  necessitates, 

EPISTOLA  DVIII. 

EJUSDEM    AD   WILLELLMUM   REGEM    SICILIJE. 

Ludovicus  Dei  gratia  rexFrancorum,  illustri  regi 
Siculorum  Willelmo  venerabili  fratri  et  amico  suo 
charissimo,  salutem  etei  jugiter  adhaerere  qui  dat 
salutem  regibus. 

Honor,  quem  nobis  magnificus  avus  vester  in 
obsequioDeiperegrinantibusexhibuit  :  liberalitas, 
iquam  in  nos  etcomperegrinantesexercuit  ;  conso- 
latio  multiplex,  quamfessisetlaborantibus  devotus 
impendit,a  memoria  nostra  recederenequeunt,sed 
auitnum  nostrum  ind9sinenter  accendunt.  Utinam  B  lectionis  affectum. 


1058 
EPISTOLA  DIX, 

REG1N,B  FRANCORUM   AD   ALEX,  PAPAM, 


Sanctissimo  domino  et  Patri  charissimo  Alexan- 
dro,  Dei  gratia  summo  pontifici,  humilis  et  devola 

filiaejusA regina  Francorum,  salutem,et 

cum  sinceritate  cordis  devotum  obsequium. 

Vobis  sicut  Patri  loquar  et  domino,  etc.  Vide  in 
Alexandro  III,  an,  11 59-81. 

EPISTOLA  DX. 

FREDERICI   1MP.    AD   HENRICUM   REGEM. 

Fredericus  Dei  gratiaRomanus  imperatoretsem- 
per  augustus,  dilectisssimo  amico  suo  H.  illustri 
Anglorumregi.salutemetindissolubilemintimaedi- 


devotio,  quam  habemusad  vos,possitoperis  exhi- 
jbitione  clarescere,  et  effectus  meriti  conspicuum 
testimonium  reddat  affectui  promerendi.  Gratius 
enim  esset  nuncsiopportunitasdivinitusaperiretur 
obsequiumvobisrependere.quamfuerittuncillud  a 
vestris  progenitoribus  accepisse.  Magnique  mune- 
ris  instar  erit  si  decreveritis  imperare,  quod  desi- 
ierio  nostro  praestaret  materiamobsequendi.  Licet 
mimnos  interjacentium  terrarum  spatia  separent, 
Hobsequiorum  vicissitudines  intercludant,  ferven- 
issimam  tamen  a  pectore  nostro  nequeunt  exclu- 
lere  charitatem,  quin  properis  vestris  congaudea- 
mis  utnostris,  et  adversaquotiesaudiuntur,  fera- 
ausut  nostra.  Proindequodhonori  vestroetgloriae 


Cum  Christus  Ecclesiam  suam  quam  pretioso  san- 
guine  redemit,  unicam  et  indivisam  beato  Petro 
prae  caeteris  apostolis singulari  et  speciali  privilegio 
gubernandam  commiserit,  constare  videtur  quod 
unusin  Romana  Ecclesiae  pontifex  esse  debeat,  qui 
unius  Dei  et  Petri  vicarius,  unius  et  universalis 
Ecclesiae  gubernator  existat.  Unde,  nos  qui  unita- 
tem  colimus,  etomnes  unum  corpus  sumus  Eccle- 
siae,  nonne  dolere  debemus  quod  scissa  illa  tunica 
inconsutili,  unitatis  scilicet  Ecclesiae,  duos  aposto- 
licos  in  Romana  Ecclesia  videtur  habere  ?  De- 
functo  enim  Adriano  papa  in  KalendisSeptembris, 
cardinales,  qui  columnae  immobiles  esse  videban- 
tur,  quibus  sancta  et  catholica  innitereturEcclesia, 
jjrpdimus  inservire  secure  pelimus  et  sincera  con-  q  non  quae  Dei  sunt,  sed  sua  quaerentes  et  unitatem 


suliraus  charitate  sicut    preces  vestras  admittere 

prompti  sumus  et  similiter  expedienti  consilioobe- 

dire.  Nobilis  vir  Stephanus  quem  familiaritatis  ve- 

Uraehonore  sublimastis,  caro  et  sanguisnosterest, 

ptclarissimo  proceresregniFrancorum  cognomine 

jvel  affinitate  eontingit.  Qualiter  autem  ad  ignomi- 

taiain  generis  et  gentis  suae  dejectus  sit  et  ejectus, 

n-udentia  vestra  tanto  certius  recolit,  quanto  quae 

prca  eum  gesta  sunt,  insidiantiumfraude,  clarius 

oer  praesentiam  intellexit.  Rogamus  ergo  affectu- 

)sius  nobilitatem  vestram,  ut  eam  ad  gloriam  no- 

ninis  vestri  et  regni  Francorum    consolationem 

;uretis  raaturius  revocare,  eumque    restituatjs  in 

ntegrumamoris,familiaritatis,honorisetdignitatis. 

Pb  hanc  causam  etaliasquasscriptononduximus 

;!ominittendas,  latorem   praesentium  Theobaldum 

j^enerabilem  Crispiacensis  Ecclesiae    priorem   ad 

'xcollentiam  vestram  fiducialiterdestinavimus  cui 

"  his  quae   vobis  ex  parte  nostra  dixerit  credi 

>qstulamus  ut  nobis.  Et  enim  vir  fide  plenus,  re- 

erondus  titulo  sanctitatis,  litterarum  eruditione 

•raaclarus,  nobisadmodum  familiaris  charus  et  ac- 

j:eptus  regno  Francorum.Procurat  autem  necessi- 

|ates  nobilis  Ecclesiae  Cluniacensis  in  Oriente  ;  in 

pubiis  eumavestrasublimitatepetimus  benignius 

j;xaii(iiii  et  efficacius  promoveri.  Gloriam  vestram 

|id  honorem  suum  in  longa  tempora  promoveat  et 

ueatur  Rex  regum  et  dominantium  Dominus. 


D 


Ecclesias  scindentes,  duos  pontificeselegerunt.  Pro 
tanta  namque  et  tam  perniciosa  Eoclesiae  jactura 
tota  Italica  Ecclesia  conturbatur,  et  dissensiones 
schismatisortae  in  capite,  jamin  inferioramembra 
defluxissent,  et  totum  corpus  Ecclesiae  commacu- 
lassent,  nisi  nos  consilio  et   auxilio  religiosorum 
virorum  qui  Spiritu  Dei   aguntur,  tamimpudicaB 
iniquitati  justitiae  rigorem  opposuissemus.  Ne  ita- 
que  in  tantae  discrimine  discordiae  universalis  Ec- 
clesia  possit  periclitari,  Romanum  imperium  quod 
ad  remedium  tam  perniciosi  morbidivina  clemen- 
tia  providit,  universorum  saluti  debet  sollicite  pro- 
videre,    et  ne  tanta  mala  in  Ecclesia  Dei  praemi- 
neant,  futuris  solerter  obviare.  Coadunatis  etenim 
in  unum  omnibus  episcopis,    tam   Italicis  quam 
Teutonicis,  caeterisque  principibus  ac  viris  religio- 
sis,  qui  zelum  Dei  et  Ecclesiae  habere  videbantur, 
quid  facto  opus  esset,  diligenter  investigavimus.  De 
decretis  pontificum  Romanorum,  et  statutis  Eccle- 
siae  veraciter  accipientes,  quod  exorto  schismate 
in  Romana  Ecclesia  exduorum  apostolicorum  ele- 
ctione  ambos  vocare,  et  secundum  sententiam  et 
consiliumorthodoxorumlitemdecideredeberemus. 
Ex  consilio  itaque  omnium  qui  aderant,  episcopo- 
rum  scilicet,  caeterorumque  principum  curiam  so- 
leranem,etgeneralem  conventumomniumecrlesia- 
sticorum  virorum,  in  octavis  Epiphaniae  Papiae  ce- 
lebrandum  indiximus.  Ad  quam  arabos  qui  se  dicnut 


1059 


GILBER-TUS   FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


1060 


pontifices  Roraanos,  omnesque  episcopos  imperii  A  domus  Dei  ardentius  accensi,  cum  regem  Franco- 


nostri  vocavimus.  Sane  cum  sis  unum  de  princi- 
palibus  Ecclesiae  membris,  ac  sine  cujusconsilioet 
auxiliotamarduumtainquenecessariumnegotium 
salutarem  effectum  sortiri  nec  debet  nec  potest,  si 
fieri  posset,  pro  reformanda  unitate  Ecclesiae, 
etiam  tuae  personae  sublimitas  insudare  deberet.Sed 
quia  hoc  jam  diu  desiderabile  votum  nostrum  ne- 
cessariae  causae  praepediunt,  dilectionem  tuam 
mondis  quibus  possumus  exoratain  esse  cupimus, 
quatenus  de  venerabili  collegio  episcoporum  regni 
tui  et  abbatum,  aliorumque  orthodoxorum  quorum 
sapientia  et  religione  Anglorum  praefulget  Ecclesia, 
quotquot  potes,  nobis  transmittas,  et  preedicto  sacro 
conventuiinteresse  facias,  uteorum  caeterorumque 


rum,  qui  nulla  nostra  culpa  proeeunte,  una  cum 
Rolando,  imperii  nostri  hostepublico,  ejusque  se- 
quentibus, imperialem  nostrum  honorera  manifeste 
molitur  auferrepost  multos  nostros  admonitus  ir- 
revocabilem  persensissemus,  universis  imperii 
principibusin  sancto  Pentecoste  curiam  Wichebuch 
generalem  indiximus.  Quorum  coetu  celeberrimo 
ibidem  solemniter  praesidente,  Ecclesiae  Dei  statum 
ac  domini  papae  Paschalis  negocium  serio  ac  ma- 
gnificeduximusroborandum.  Invocala  igitur  devo- 
tissime  Spirilus  sancti  gratia,  et  universorum  qui 
aderant  consilio  altius  communicato,  adremoven- 
dampropartenostraomnem  prorsus  ambiguitatem, 
ipsi  nos  manu  propria  super  sanctorum  reliquias 


ecclesiasticorum  virorum  salubri  dictante  consilio  b  juramentum  publice  praestitimus,  quod  Rolandum 


unitas  Romanae  Ecclesiae,  Deo  mediante,  qui  facit 
utraque  unum,  reformetur,  et  status  ecclesiarum 
nullo  deinceps  dissensionum  turbine  collisus,  no- 
stristemporibusincolumisin  sua  possit  tranquilli- 
tatepermanere.  Intcrimautem,  in  neutrampartem 
praedictae  scissurae  assensum  tuum  declines,  nec 

[desunt  nonnulla.] 
rationabiles  aliquatenus  recipias. 
EPISTOLA  DXI. 

EJUSDEM  AD  CUNCTOS  POPULOS. 

Fredemcus  Dei  gratia  Romanorum  imperator  et 
semper  augustus,  cunctis  populis  quos  clementiae 
nostrae  regit  imperium 


schismaticum,  vel  ejus  successorem,  quem  ipsius 
pars  elegerit,  in  papam  nunquam  recipiemus,  nec 
ad  eumrecipiendum  unquam  alicui  assensum  prm 
bebimus.  Nulli  etiam  fautorum  ejus  graliam  no- 
stram  unquam  reddemus,  nisi  ab  errore  viae  suae 
ad  unitatem  Ecclesiae  fuerit  conversus.  Dominum 
vero  papam  Paschalem  manutenebimus  semper  et 
promovebimus,  eique  tanquam  Patri  catholico  et 
universali  pontifici  obedientiam,  bonorem  etreve- 
rentiam  exhibebimus  :  et  ab  ipso,  ejusque  parte, 
vita  comite,  nunquamrecedemus.Electosquoque, 
qui  sub  eo  aut  ejus  successore,  quem  pars  ipsius 
elegerit,  consecrationemrcceperunt,  vel  adhuc  re- 
ceperint,  honore  aut  ordinibus  suis  per  ejus  obe- 


Jamdudum  innotuissecredimus,  qualiter  exorta  c  dientiam  privari  nunquam  permitteraus.  Et  hujus 


quondaminterEcclesiaeRomanaecardinalesdeapo- 
stolatudiscordia  in  reges  et  regna  impetupestifero 
est  diffusa.  Pro  qua  ad  optabile  bonumpacisrevo- 
canda  quantos  postbeatae  memoriae  papae  Victoris 
electionem  et  confirmationem  Catholicam  Papiae, 
Mediolani,  Laone,  atquein  diversis  imperiitinibus 
in  corpore  nostro  labores,  tam  nos  quam  invicti 
principesnostripertulerimus.quantasrerumcopias 
zelo  justitiae  impenderimus,  in  extremis  quoque 
mundi  partibusjamauditumnondubitamus.Deni- 
que  beatissimo  papa  Victore  ad  paradisi  gaudia  fe- 
liciter  assumpto,  et  in  ejus  locum  ad  episcopi  et 
cardinalibus  almae  sedis  apostolicae   domino  Pas 


absolutionem  sacramenti  nunquam  requiremus  nec 
oblatam  recipiemus.  Praeterea  noster  in  imperio 
successor,quem  principesuniversi  elegerint,  hunc 
honorem  Ecclesiae  Dei  et  imperii,  et  hanc  partem 
nostram  sub  eodemjuramento  tuebitur  semper  af 
que  tenebit.  Idem  quoque  juramentum  archiepi- 
scopi  et  episcopi  omnes,  atque  electi  qui  interfue 
runtnumero  quadraginta,  super  sancta  Dei  Evan 
gelia  propria  manu  unusquisque  sub  stola  su? 
praestiterunt  et  publice  firmaverunt.  Nihilominu; 
universi  grincipes  saeculares,  dux  videlicet  Saxo- 
num,  et  Bavero  marchio  Albertussenior,Conradu; 
palatinus  de  Rheno,  et  Ludovicus  Landgravius,  e 


chali,  viro  Christianissimo,  in  praesentia  episcopo-  D  reliquiomnes,  super  sanctorum  reliquias  id  ipsuu 


rumetreligiosorumLombardiaeacTusciae,  illustris 

quoque  urbis  Romae  praefecti  ac  multorum  nobilium 

Romanorum,  catholice  substituto,  ipsum  etiam  do- 

minum  Paschalem  ex  Ecclcsiae  ac  principum  im- 

perii  judicio  atque  consilio  in  papam  et  Patrem  Ca- 

tholicum  solemniterrecepimus,  debitoque  honore 

venerarisemperintendimus.Proindeobstinataschis- 

maticorum  perfidia,  mortem  viri  justi  suissucces- 

sibus  aperta  fronte  ascribens,  Sireniis  suis  blandi- 

tiis  quorumdam  fidelium  nostrorura  animos  adeo 

molita  estdenuo  immutare,  ut  nisi  novis  morbis 

nova  maturius  remedia  objicerentur,  pars  nostro- 

rum  non  modica  viderentur  ex  fiducia  nostrae  le- 

nitatis  seducenda.  Igitur  zelo  reformandi  decoris 


juraverunt.Repenteautem  Spiritus  sanctus  mente 
omnium  adeo  unius  effecit  voluntatis,  quod  elec 
omnes  in  sabbato  quatuor  temporum  ad  lauden 
Dei,ethonorem  imperii  sacros  ordines  devotissini 
susceperunt.  Firmiter  quoque  a  nobis  et  ab  un 
versis  decretum  est,  ut  quicumquesupersuntord 
nandi,  in  primis  quatuor  temporibus  sirailiter  e: 
sequantur  :  alioquin  dignitatis,  et  quam  elec 
sunt,  honore,  omni  remotadilatione,priventurJ 
haec  honorabiles  legati  illuslris  amici  nostri  Hei 
rici  gloriosi  Anglorum  regis,  ad  nos  ab  ipsotran 
missi,  intotius  curioc  nostrae  praesentia  super  sai 
ctorum  reliquias  ex  parte  regis  Angliae  publf 
juraverunt  nobis,  quod  rex  ipse  cum  toto  regi 


1061 


EPISTOL.E  VARIORUM. 


1062 


suo  in  parte  nostra  fideliter  stabit ;  dominum  Pas- 
chalem,  quem  nos  tenemus,  nobiscum  semper  tene- 
bif.  De  Rolando  autem  schismatico  manutenendo 
nullatenus  se  de  ccetero  intromittet.  Quia  vero 
justitiffi,  quam  hostes  Eeclesiae  Dei  et  nostri,  sive 
px  superbia,  sive  ex  causa.  diffidentia  devitarunt, 
ios  semper  hactenus  stare  parati,  nunc  tandem 
id  insolita  isacramenta  ex  eorum  manifesta  ob- 
itinatione  samus  impulsi.  A  schismaticorum 
sommunione  omnis  homo,  omnisque  ordo  caveat. 
'\iror  enim  eorum,  etsi  hactenus  aiiquo  modo 
fisus  est  venialis,  in  posterum  prorsus  erit  irre- 
nissibilis,  Ad  perfectum  quoque  hujus  negotii  fir- 
namentum  ex  totius  Herbipolensis  consiliidecreto 
rmissime  praecipimus,  ut  &i  quis  ad  sui  manda 


A  ad  laudem  et  honorem  imperii  apud  Witzeburgh 

cumomnidevotionesusceperunt.  Similiteruniversi 

principessaeculares.dux  Saxoniae,  etAlbertus  mar- 

chio  senior,  etpalatinus  comes  de  Rheno,  landgra- 

vius,  et  reliqui  omnes  super  sanctorum  reliquias 

publicejuraverunt.  Honorabilesquoquelegati  regis 

Anglici,amici  nostri,  ab  ipso  ad  nos  transmissi,  in 

praesentiatotiuscuriao  nostrae  super  sanctorum  re- 

liquias  ex  parte  regis  Anglici  et  baronum  ejus  jura- 

mentumapud  Witzeburg  juraverunt,  quod  et  ipse 

rex  Anglicus  cum  toto  regno  suo  in  parte  nostra 

fideliterstabit,etdominumpapamPaschalem,quem 

nos  tenemus,  et  ipse  tenebit,  et  nostram  partem 

manutenebit.  Et  de  Rolando  schismatico,  vel  ejus 

parte  amplius  de  caetero  senon  intromittet.  Nosita- 


um  antistitis  sacramentum  supra  scriptum  non  b  que  de  tua  dilectione  et  fidelitate  confidentes,  et 
raestiterit,  si  clericus  sit  aut  monachus,  eccle-  plurimamfiduciamhabentes,  mandamustibiatten- 
lastico  privetur  honore  ac  beneficio ;  si  laicus,  al-  tius  monentes  ac  praecipientes,  ut  prredictum  jura- 
)dia  et  beneficia  quaecunque  possidet,  nostra  ipsi  mentum,  quod  nos  propria  manu  nostra  coram 
uctoritate  a  suo  judice  vel  domino  prorsusadi-      principibus  juravimus,  etipsi  principesjuraverunt 


lantur. 

Data  Wicheburch,  Kalendis  Julii. 
EPISTOLA  DXIl. 

EJUSDEM  ADSTABLAUNENSEM  ABBATEM. 

Fredericus  imperator  Stablaunensi  abbati. 
Sicut  novit  dilectio  tua,  ad  curiam  Wicheburch, 
uam  in  Pentecostem  indiximus,  nos  una  cuniprin- 
pibus  universis.tam  saecularibus  quam  ecclesia- 
icis,  gloriose  convenimus.  Ubi  inter  caetera  san 


et  firmaverunt,  ipse  cum  omnibus  ecclesiae  tuae 
fidelibuspublice  jures  et  observes,etsingulisDomi- 
nicis  diebus  et  festis  in  publica  missa,  sicut  edi- 
ctum  est  et  sancitum  a  nobis  et  a  principibus,  pu- 
blicam  orationem  pro  domino  papa  Paschali  no- 
minatim  et  assidue,  intus  et  foris,  praecipias  reci- 
tari. 

Edictum  quoque  est  et  statutum,  ut  haec  omnia 
juramenta  infra  sexhebdomadasad  omnibus  com- 
pleantur.  Quod  si   aliquid  monachorum,  clerico- 


ffiEcclesia.  statutumestpraecipuedenegotiojdomini  q  rum,  laicoruminimperionostrohuic  confirmationi 

n  !-■  a  1 1   n      i  ,'i      »^  • .   _  -.  . — ■•  .  .   .        1  - ________  i>  _  _  i  •        .  ■  ■  ___ 


aschalis  papae,  quod  in  cordibus  multorum  du- 
ium  habebatur,|communicato  universorum  consi- 
o.principum  videlicet,  et  omnium  clericorum  at- 
ue  laicorum,  qui  aderant  feliciter  et  magnifice 
.boravimus:  invocataenim  sanctiSpiritus  gratia, 
ominumpapam  Paschalem,  et  ejus  honorem  in 
uncmodum  slabilivimus  et  confirmavimus,  quod 
os  propria  manu  nostra  super  sanctorumreli quias 
ublicejuramentumfecimus,quoddecaetero,Rolan- 
umSchismaticumneutiquampropaparecipiemus. 
t  si  ipse  decesserit,  ejus  successorem,  quem  pars 
dversa  substituet,  similiter  nunquam  recipiemus. 
ominum  vero  Paschalem  papam  de  cajtero,  sicut 
niversalemetCatholicumPatrem,cumobedientia, 
thonore,  etreverentia  habebimus  et  tenebimus,  n 
t  abipso  ac  ejus  parte nunquam  recedemus.quan- 
mipsevivet,  et  nos  vivemus.  Si  autem  ab  hac  vita 
os  decedere  contigerit,  noster  successor,  quem 
rineipes  universi  substituent,  hunc  honoremimpe- 
i  et  hanc  partem  nostram  sub  eodem  juramento 
lebitursemper  atque  tenebit.  Hocidem  juramen- 
m  omnes  archiepiscopi  et  episcopi  nostri  et 
lecti,  qui  interfuerunt  numero  quadraginta,  super 
incta  Dei  Evangelia  manu  propria  unusquisque  sub 
tola  sua  fecerunt,  et  publice  firmaverunt.  Et  ad 
smovendam  pro  parte  nostra  omnem  ambiguita- 
^m  omnes  electi,  primus  Coloniensis,  deinde  cae- 
*m  sacros  ordines  in  Sabbato  quatuor  temporum 


et  edicto  nostro  aliquo  modo  se  opponendo  con- 
tradixerit,  certum  sit  apud  te,  quod  sicut  publicus 
hostis  imperii,  absque  omni  spe  recuperationis,  ju- 
dicatusest  etdamnatus,  etabomniofficioethonore 
et  beneficio  destitutus.  Litteras  quidem  vocationis 
tibi  transmisimus,  et  quia  secundum  prudentiam 
tuam  nobis  necessarius  valde  fuisses,  quod  litterae 
nostree  ad  te  non  pervenerint,  valde  dolemus.Inte- 
rim  in  partibus  tuis  praesentiam  nostram  praetola- 
beris  :  ibi  cum  viciniores  erimus,  si  quid  justiti«e 
defuerit,  per  omnia  complebimus. 
EPISTOLA  DXIH. 

REGIS  SICIL.  AD    REGE51    ANGLI.E. 

Regi  Angliae  rex  Siciliae. 

In  receptione  litterarum  specialissimae  dilectio- 
nis  vestrae  cognovimus,  quod  quidem  sine  admi- 
ratione  maxima  proferre  non  valemus,  videlicet 
quodordine  humanitatis  oblito,  et  naturea  legeso- 
luta  insurrexit  filitis  in  parentem,  in  genitoreni 
genitus.  Commota  sunt  viscera  ad  bellum  intesti- 
num,  irrueruntad  arma  praecordia,  etquodnovum 
prodigium  est,  el  nostris  temporibus  inauditum, 
caro  defervuit  in  sanguinem,  et  se  ipsum  quajrit 
sanguis  effundere,  et  quoniamad  tanti  furorisim- 
petum  compescendum,  potentiae  vestrte  auxilium 
loci  commoditas  non  admittit,  eo  quo  possumus 
charitatis  afiectu,  quem  locorum  spatia  non  con- 


1063 


GILBERTUS  FOLIOT  LONDON.  EPISC. 


106J 


cludunt   personam  et  honorem  vestrum  devolius  A  qui  in  bonis  vestris  aliquid  juris  videntur  habere 


amplectantes,  dolori  vestro  compatimur,  persecu- 
tionem  vestram  moleste  ducimus,  et  quasi  pro- 
priam  reputamus.  Gonfidimus  autem  et  speramus 
iu  Oomino,  cujus  judicioregum  judicia  terminan- 
tur,  quod  non  diutius  permittetfilium  vestrum  ten- 
tari,  supra  id  quod  debet,  et  qui  factus  est  obe- 
diens  usque  ad  mortem,  ipse  in  eo  filialis  lumen 
obedientiae  inspirabit,  per  quodmemorabiturquia 
caro  et  sanguis  vester  est,  et  relictis  hostilitatis 
erroribusagnoscet  se  filium,  redibit  ad  patrem, 
naturae  solidabit  incommodum,  et  debitae  dilectio- 
nis  foedera  ordo  pristinus  continebit.  Valete  et  gau- 
dete  in  Domino. 

EPISTOLA  DXVI. 

PHILIPPI  COMITIS  FLANDRENSIS  AD  ALEX.  PAPAM. 

Alexandro  papae  Philippus  comes  Flandriae. 

Multas  sanctitati  vestrae  refero  gratias,  etc.  Vide 
inter epistolas  variorum  ad  A  lexandrumlll papam, 
post  ipsius  Regesla. 

EPISTOLA  DXV. 


B 


RANULFI  DE  TURRl  EPIS.   AD  GILBERTUM. 

Domino  Londoniensi  Ranulphus  de  Turri,  semel 
semperquesuus.misericordiaeabundarevisceribus. 

Quamvisspontaneabeneficiaincitamentanonexi- 
gant,  instinclu  erga  vos  charitatis  praecipitor  piae 
petitionis.  Venitad  misericordiae  vestrae  januam  I. 
filius  A.  magistri  quondamvestri,  procuratoris  ve- 
stri,  tutoris  vestri,  vestri  dicam  et  nostri  ?  Sed  ut  C 
verius  fatear,  et  vestri  dicam  et  nostri.  Venit  ille, 
quiutad  vos  veniat,  non  modoest  invitandus,  sed 
.trahendus.  Venit,  inquam,  non  volunlate  ductus, 
non  voluptate  corruptus,  sed  impetu  necessitatis 
inveclus.Onerantenimeumsupramodumredituum 
angustiae,debitorumpaternorumsarcinae,amicorum 
raritas,  fratrum  sororumque  pluralitas  et  reliquae 
sarcina  parentelae.Haereatanimosanctitatis  vestrae 
illa  magistri  Ad<e  circa  vos  curarum  gravitas,  ali- 
moniaefecunditas,diligentiadoctrinae,  specialisim- 
pensa  benevolentiae.Quishodiepropriosliberos  re- 
git  providentius,  educatuberius,  instruitattentius, 
diligit  ferventius  ?  Sic  pene  amor  ille  modumex- 
cessit,  ut  vos  diligeret  non  quasi  excellenter,  sed 
quasi  singulariter.  Absit  ab  episcopi  pietate  tot  et  rj 
tanta  talis  tantique  magistri  merita  non  attendere, 
etejus  uon  compati  liberis,qui  vos  aliquandopro 
filio  adoptavit.Det  ergoDeus  vobis  angelum  magni 
consilii,(juatenusportuorempraesentiuai,quadecet 
honestate  suscipiatis,  et  qua  abundatispietaterefi- 
ciatis,etquapraeeminetis  potestate  promoveatis.Si 
autem  sesanctitas  vestramagis  ad  fratres  suos  qui 
minus,  imonihil  nisi  peripsum  habent,  inclinat, 
confiteorcoram  Deo,  praedicabiliusatque  salubrius 
essead  hujuscemodi  inopes  respicere,  quam  quos- 
dam  vicatimcibariaquaer<mtesreficere.  Cumautem 
religionis  vestrae  benignitas  se  passim  ad  omnes 
coneturextendere,his  potissimum  debetsubvenire, 


qui  fodere  non  norunt,  mendicare  erubescunt,  qui 
bus  si  supernum  quod  modicum  est  subtrahatui 
auxilium,nullum  vivendi  relinquit  adjutorium.Noi 
praesumo  docere  sapientiam  vestram,sed  exhorto 
charitatem  vestram,  ad  honorificentiam  et  saluten 
vestram.  Denique  pepigit  gratiavestra  aliquemd 
alumnis  magistri  Adaesuscipere,alere,  promovere 
Quod  nondumsolutum,rationis  dictatordosolven 
dum,  et  misericordiapraecipitadimplendum.Inbi 
et  omnibus  repleat  cor  vestrum  Deus  spiritu  consi 
lii,  et  fortitudinis,  et  pietatis.  Valete  semper  i 
Domino. 

EPISTOLA  DXVI. 

Super  appellationis  denuntiatione  vestrae  sati 
provide  etprudenter  egistis.Sed  dominus  rexcor 
sultius  in  hac  parte  providerat  vobis  et  aliis  su 
gratia,  cum  statim  postea  convenitregemFrancc 
rumde  conventione  facta  inter  eos  fideinterposit; 
quod  neuter  eorum  alterius  invasorem  interrasu 
retineret,  aut  infestatorem  quemcunque  reciper 
aut  manuteneretquisui  domini  curiae  stare  noll 
judicio.ObjiciebatenimguerramarchiepiscopiCai 
tuariensisgravissimametomnimodoinordinatan 
Ad  hoc  itaquetandem  ventum  est  quodpropositu 
est  archiepiscopo  utrum  mallet  Galliam  exire  a 
ab  excommunicationibus  suistemperare  etinsup 
omnesillosabsolverequosexcommunicaverat.Pr^ 
terea  inpraesentiarum  nuntiorum  litterarum  abi 


runt  in  Franciam  dominus  Sagiensiset  archidiac 
nus  Cantuariensis  pro  magnautilitate  et  unitate 
pace  Ecclesiae  Anglorum.  Item  Raginaldus  arcl 
diaconus  Saresberiensis  in  redituest,  peractisoi 
nibus  domini  regis  ad  voluntatem  suam  et  suorui 
adducens  secum  duos  clericos  familiares  a  late 
domini  papae/videlicet  Gratianum  subdiaconum.r 
potem  Eugenii  papee,  magistrum  notariorum, 
Vivianum  advocatum  curiae  Romanae.  ad  quid^ 
qualiter  nondum  scimus,  sed  omnia  bona  spei 
mus,  sicut  a  quibusdam  accepimus  quod  nuf 
audietis. 

EPISTOLA  DXVII. 


EP.    AD    GILBERTUM 


Domino  Londoniensi  salutem  praesentem  et  1 
turam. 

Sicut  tradit  quaedam  eloquentiae  persona  sublirr , 
ingratus  est  qui  negatse  beneficium  accepisse,  ■ 
gratior,  quidissimulat,  ingratissimusomnium.c 
oblitus  est.  Ne  igitur  famae  vestrae  nitor  egreg^ 
ingratitudinis  hujus  vel  illius  videaturcarbone  ■ 
grescere,  tangat  memoriam  vestram  illa  magif 
Adas  circavos  curarum  gravitas.doctrinaeprofi- 
ditas,  alimoniae  ubertas,  postremofervens,imo  ■ 
dens  charitas.  Haereat  animo  vestro  quanta  cur. 
quali  amplexu,quamspecialiprivilegio,illa  doc- 
ris  vesiri,  procuratoris,  tutoris,  diligens  vigilant» 
vosnon  modosupra  familiares,verum  supraqu- 


11065 


EPISTOL^  VARIORUM. 


1066 


libet  mortales  adoptaverit,qualiterqueejus  spiritus 
;in  vestro  ut  ita  dicam,  spiritu  quieverit.  Taatorum 
argoetplurium  comtemplatione  meritorumetmea- 
runi  interventione  precum,  J.  latorem  praesentium 
^ratia  vestra  eobenevolentiae  respiciat  intuitu,quae 
vestrae  congruat  sanctitati,  et  paternae  respondeat 
sollicitudini,  quatenus  filius  utilitate  sentiat,  quod 
pater  labore  promeruit.  Pater  enim  ejus  cum  fati 
nunusimpleretjfiliumreliquitaarealienogravaturn, 
ratrum  numerositate  impeditum,  redituum  angu- 
itiis  constrictum,  et  quibusdam  aliis  nexibusintri- 
:atum.DecetergadilectissimamreIigionemvestram 
juaeetiam  aliorum  praevenit  merita,  hujus  devotis- 
;imi  vestri  attendere  necessaria,  et  filio  sublimita- 
is  vestrse  sinum  aperire  misericordiae.  Valeat  sancti- 
jas  vestra  in  Domino  charissima. 

EPISTOLA  DXVIII. 

R....   AD  THOMAM   CANTUARIENSEM. 

Suo  suus,  domino  servus,  Thom;e  archiepiscopo 

antuariensi  R quidquid  in  vita  jucundius  et 

aluti  conducibilius. 

Quod  vobisrarius  scripsi  nonabsquedelictoarbi- 


A  nonauteduliocrapnlaautvinogravet  somndlentia: 
quibusjucundiorsithymnorumautpsalmorummo- 
dulatio quam  vel diurna vagatio  vel  nocturna dormi - 
tio,quibus  magis  cordi  sit  animaru  m  cura  quam  cor- 
porum  ;  qui  et  speciosae  Rachel  amplexus  desiderent 
et  Liam  propter  fecunditatem  tolerare  non  recusent ; 
qui  contemplationem  Mariae  ardenter  sitiant  et  la- 
borantis  Marthae  sollicitudinem  non  omittant :  qui 
alterna  se  vicissitudine,  nunc  ad  interioranunc  ad 
exteriora,  discrete  se  habentes,  ut  caetera  se  ipsis 
adjiciantur  et  primum  regnum  Dei  quaerentes,  spi- 
ritualia  carnalibus,  divinahumanis  anteponant.  Ta- 
lesenimoportetepiscopumhabereministros,quibus 
secure  ea  quae  propter  aliarum  Ecclesiarum  sibi 
etiam  commissarum  sollicitudinem  minus  ipse  susti- 

B  nere  post  onera  impertiatur.Sana  enim  haecest.ut 
arbitror,  consultatio,quae  virum  honestum  etdiscre- 
tum  commendat.  Succenseat  adversus  me  forsitan 
alius  et  dicat :  Quidpergis  vel  Minervamdocerevel 
Apollinis  aptare  digitos  citharas  ? 

Quid  cum  principibus  tibi  vix  popularibus  apto  ? 
Vix  terra  dignus  quid  super  astra  facis  ? 


•or.  Peccavi  equidem,  sedconfitentiparcere  novit 
lementia.  Minus  etenim  diligens  hactenus  exstiti 
b  his  quaeadvestraedispensationiscurampertinere 
,oscuntur.Totius  quippeEcclesiaenostrae  dispensa- 
,oet  solliciludo   vobis  incumbit.  Vobis  namque 
imnia  commissa  sunt  et  universa   vestro  consilio 
pnstituere  vel  arbitrio  immutare,  bona  in  melius 
jromovereetperversadeconfusione  in  ordinemre- 
(ocarepermissumest.  Se  et  sua  vestrasdispositioni 
jadita  sancta  Dorobernensis  gaudet  mater  Ecclesia: 
juemsibipatrem,  pastorem,  ducem,  cura,  sollicitu- 
.ine  et  consideratione  ordinata  unanimivoluntate 
jraefecit.  Interior  siquidem  et   exterior  omnium 
ara  imposita  vos  ad  vigilantiam  excitat.  Grandis 
onor:  onus  grave  :  et  cuivis  importabile,  si  non 
jistentetur  divino  miseraraine.  Sollicitudo,  ni  fal- 
r,  multa,etlabor  plurimusiucumbit.  Vaneigitur 
ihispraesumithumanapraesumptio,ubitotumper- 
Mtdivinamiseratio.Diligentiaigiturplurimaopus 
t  et  gravis  sarcina  plurimorum  participatione 
<iblevanda.  Quod  itaque  ab  uno  minus  potest,  a 
ultis  supportetur.Sedvirosdiscretos  etindustrios 
jlisimpertitio  exigit :  qui  et   exteriora  pruden- 
r  administrare  et  interioribus  zelo  Dei  armatise- 
|mdum  scientiam  praeessevigilanter  noverint:qui 
i>mmunia  propriis  praeferen  tes,  non  sua  sed  quae  Je- 
uGhfistiquaerentes,discretesciant,humilitervelint 
utihterpossintassignatorumsibicuramgerere:qui 
pn  carniobsequentesautsanguini,  maximedome- 

|icistideibonanoverintprovidere;quinonEcclesiae 
jibstantiamin  propinquorum  locupletationem  dis- 

|ihant;quinonpanemfiliorumcanibusmittant,  ut 
>mesticos  attenuent,  dum  alienos  saginant,  quos 
mi«  tenacitatis  naevus  non  inficiat,  aut  prodiga 
:usio  non  infamet ;  qui  non  in  deliciis  carnis  cu- 
m  habeant,  sed  spiritui  servire  contendant,  quos 


Utabhis  cessem  laudant ;  attendam  sortem  meam 
consulteret  professionismea?conscius,loquierube- 
scam.  Oppilare  os  suadent  proptermonachum,mor- 
tui  enim,  ut  aiunt,sumus  etnihilomninonobiscum 
exteriorum  curaquimundo  renuntiavimus.  Sitita, 
ut  aiunt.  Sed,  quaeso,  dent  mihi  aliquem  qui  in 
^  mundo  sine  mundanis  possit  vivere.   Sunt  enim  in 
C  mundo  sed  de  mundo  qui  mundo  tanquam  non  utan- 
tur  utentes,  soli  Deo  in  omnibus  placere  quaerunt. 
Si  quis,  quod  absit!  se  palliat  vivens  aliter,videat 
ipse :  mea   etenim  nil  interest.  Sed   utinam   non 
mordear  a  eonscientia  mea.  Si  quis  est  gloriosus 
iste,   qui  quasi  nesciens  quid  loquator  infrunita 
fronte  obloquitur.  Nunquid   non  obsequium  prre- 
standum  est  ?  Sed  quid  majus,  quid  melius,  quid 
utilius  obsequium  aut  honestius  praestari  poterit, 
quam  ut  amicitiae  vinculum  indissolubile  conser- 
vetur  ?  Nunquid,  ut  oraittam  ceetera,  doraini  et 
episcopi  mei  periculum  mihi  parvipendendum  ? 
Nonne  in  quo  ct  ipse  periclitatur  et  ego  ?  Quee 
enim  navis  naufrago  gubernatore  evasit  ?  Quisve 
negare  audeat  etiam  maxima  minimis  interdum 
D  posse  juvari?  Saepenumero  vidimus  et  audivimus 
id  accidisse.  A  Domino  constitutus  Israelilici  po- 
puliMoyses  judex  consilio  Jethro  in  omnibus  usus 
est :  fessum  in  itinere  Amalechitam  puerura  David 
inventum  refecit,  et  eo  duce  eosdem  qui  captivas 
ipsius  uxores  et  praedam  abduxerant  comprehensos 
Amalechitas  interfecit.    Judicium  quoque  Daniel 
etiam  in  Babylone  adversus  seniores  judiees  qui 
videbantur  regere  populum   suscepit :  et  eos  con- 
digna  pcena  exterminavit.  Sed  quid  indignantur 
minus  discreti  reprehensores  mei  ?  Xunquid  et  hic 
in  Ecclesia  Christi  non  licet  fieri,  in  qua  ea  quee  a 
sapientibus  abscondita  sunt,   Pater  cceli  et  terrse 
parvulis  revelat  ?  Quis  spiritum  divini  consilii  fra- 


1067 


GILBERTCS  FOLLIOT  LONDON.  EPISC. 


1068 


terna  charitate  non  suscipiat  cum  fas  sit  et  ab  A  mus.procul  dubio  attendentes,  quod  tantonostris 

m       •  _• i   inii  »-v^      ■_-_■_.  11  rl  Ahftrtli  n     v\  onl  i   Uiin      i   n   /i  I  i  n  n  11  i  _-*_■_  r»  l-\  f  1 1  rY"_       O  T\  11  /"1      I"1  f\C       _»£». 


hoste  docere.  Non  ambigo,  non  ignoro  virum  pru- 
dentem  tanto  regimini  deputatum,  sed  nihil  nimis 
vel  consilii  talis  providentiee  in  tantarum  rerum  ad- 
ministratione  unquam  legitur  fuisse.  Sibi  ipse  suf- 
ficit:  sed  affectus  meus  volo  ei  innotescat.  Mereri 
libet.  Gratum  etenim  mihi  est  si  quid ex  me  in  illius 
usus  emanat.  Non  est  ;  ipse  enim  noviter  ab  hen 
vel  nudiustertius  nostroe  familiaritatis  contracta 
gratia  quee  ab  ipsius  eetatis  pene  exordio  traxit 
originem,  et  quam  processu  temporis  succeden- 
tibus  sibi  invicem  meritis  usque  in  haec  tempora 
conservatametuberiusauctamarbitror.Jucundum 

mihi  et  quam  maxime  gratum  quod  talem  sortitus 
sum.  si  talem  conservare  meruerim.  Quod  si  in  ali- 


debeatis  partibus  inclinari,  quantum  apud  nos  ve- 
strae  possentefficere.  Proindevenerabilem  fratrem 
nostrum  Londoniensem  episcopum  quemRoraano 
pontifici  et  Ecclesiae  indubitanter  comperimus  esse 
fidelem,  serenitati  vestrae  commendamus attentius, 
transmissis  affectibus  admodum  exorantes,  quate- 
nusipsius  nuntios  venientes  ad  curiam  subliniitas 
vestra  benignerecipiat,  eteorumpetitionibus,  quas 
exparte  memorati  feruntepiscopi,  amicabilitercoo- 
perari  studeat  et  efficaciter  promovere.  Si autem  ali- 
quid  apud  curiam  dominipapae  de  praedicto  episcopo 
sinistrum  aliquid  fuerit  intimatum,  unde  eum  cre- 
dimus  esse  immunem,  vestra  curet  id  ita  delere  so- 
lcrtia,  ut  praelibati  nuntii  a  summo  pontifice  beni- 


au___.  _>_  itticui  _uu-v,jiui- u..»«». >c - —    -  i  _ 

quoaberravi,ignoranti£e,quaeso,nonmali.iaeascr_-  B  gnius  exaudiantur  et  in  iis  exhibeatur  gratia  din 
batur.  Scio  tamen  quod  superest  mihi  adhuc  prior      genti.  Vale. 


affectus  et  ex  dispositione  in  habitum  usus  perse- 
verat  :  licet  in  ostensione  minor  fuerit  effectus. 
Duret  utinam  iste  et  inviolatus  permaneat  usque  in 
finem  non  habiturus  incrementi  modum.  Amo  qui- 
dem  amo,  etsiparum  est,  amem  oro  validius.Stat 
tamen  immotum  apud  me  quodnemofiliorum  ve- 
strorum  me  uberius,  jucundius  autdulcius  vos  di- 
ligere  queat,  parum  licet  vobis  mea  dilectio  con- 
ferre  possit,  minus  utique  est  quam  vellem,  sed 
imperfectum  meumomnipotentis  Deimiseratiosup- 
pleat.  Excessi  epistolarem  in  scribendo   modum, 


EPISTOLA  DXX. 

Venturi  sunt,  ut  dicitur,  magister  Otho  Tuscula 
nus  episcopus,  et  dominus  Albertus  presbyter  car 
dinalis;  et  si  dominus  rex  mandato  domini  star< 
voluerit,  tunc  creditur  eos  venturos  in  Angliam 
Dominusjacinthus  transiitadHispaniam,  functuru 
ibidem  officio  Iegationis.  Abbas  Clarevallensis  fui 
PlacentieeprimadieDominicapostAscensionemDo 
mini  transiturus  ad  dominum  papam,  et  modun 
_.  pacis  sicut  et  imperator  etrex  Francorum  concoi 

dum  parum  mihi  est,  qua  parte  licet  scheda  magis  c  ues  effecti  sunt  domino  papae  et  curiee  repraesenta 

quam  lingua  vobiscum  loqui.  Parcattamen  mihi      bit.NuntiinostritransitumhabueruntpropeRomar 

benigna  patientia,  si  hoc  unumadjeceronevel  ni-      uatis  senatoribus  vigintilibris,  et  idem  nuntii  fuc 

mis  supra  modum  terreamini  vel  blanditiis  turba-      rtmt  Bononiae  in  reditu  primo  die  Dominica  po. 

mini.  Verilatis  amatorem  sentiatadulatoret  assen-      Ascensionem.  Vigorniensis  tamen  episcopus  etRc 

.atoris  linguaiu  preesentiavestra  obmutescat.  Ere- 

ctus  sitvestree  constantise  status  :  flectivel  frangi 

neseiat.  Turbabitur  forsitan  mundus,sedexaltatam 

procellam sedare  acdeprimere  potens  est  Dominus. 

In  manu  Domini  cordasunt  regum  quibus  vel  in 

misericordiavel  in  judicioutitur  miserator  et  justus 

Dominus.  Stateigitur  in  fide;  viriliter  agite;  con- 

fortamini  io  Domino  et  omnia  vestra  in  charitate 

fiant,  et  Deus  pacis  et  dilectionis  erit  et  sit  vobis- 

cum.  Amen. 


ginaldus  archidiaconus  non  ausi  sunt  se  committer 

fidei  senatorum.  Robertus  de  Novo-Burgo  transi 

in  Siciliam,  visitaturus  regem  et  parentes  suos 

Prsetereat  sciatis  quod  dominus  rex  omnia  castel! 

WidomarideLeun  subvertit  in  Britannia,  except 

tribus  quae  dominus  rex  habet  in  manu  sua.  Plan 

terraWidomaroconcessa.  Quod  autem  Widoman 

occupavitde  feudis  vicinorum  suorum  reddet.v 

super  hoc  stabit  in  judicio  coram  rege,  quodocci 

pavit  de  feudis  hominum   suorum  reddet,  vel  e 

plenum  rectum  tenebit  incuria  sua,si  dominusr. 

D  praeceperit  per  breve  suum.  Bituricensis  archiep 

De  nobilitatis  vestrae  gratia  certamobtinentesfi-      scopushis  diebus  rebusesthumanis  exemptus, 

duciam,amicosnostrosquotiesexpedit,  etmaxime      cujus  loco  substitutus  est  consensuclericietpopi 

quos  domino  papee  et  toti  Ecclesiee  Dei  fideles  co-      Meldensis  episcopus,  scilicet  dominus  Stephani 

gao?cimuseldevotos,vobisfiducialitercommenda-      frater  Adae  quondam  camerarii  regis  Francorui 


EPISTOLA  DXIX. 


1069  VITA  S.  THOM^E.  —  PFLEFATIO.  1070 

HERBERTI  DE  BOSEHAM 

S.  THOM^:  CANTUARIENSIS  CLERICI  A  SECRETIS 

OPERA  QILE  EXSTANT  OMNIA 

'«lunc  primum  edidit    J.    A.    Giles,    LL.   D.    presbyter   Eccl.   Angl.     et    collegii     Corp.    Christi     Oxon. 

nuper  socius.   (Oxonii  et  Londini,  4843,  8<>,  2  vol.) 


EPISTOLA     DEDICATORIA. 

f  Amicissimo  fratri  suo  Jacobo  Norris  S.  T.  P.  collegiiCorporis  Christi  prcesidi,  cceterisque  viris  amicissi' 
nis  etbonisfratribussuis,  ejusdem  coollegiisociis  et discipulis,frater eorum  etquondamconsocius  Joannes 
Ulen  Giles,  salutem  et  in  bonis  litteris  optimo  frui  successu. 

i'  Inpartibus  transmaritis  mihi  diuperegrinantiettotumfereOccidentempervagato,quantumgaudiides 
\lerit,  quod  tandem  exemplare  vetus  Herbentide  Bosham  in  Bibliotheca  A  trabatensi  nactus  sim  ,fratemitas 
wstra  dubitare  non  potest.ls  enim  Herbertus,  sancti  Thomx  archiepiscopiper  tot  annos  comes  individuus 
m  quce  ipse  viderat,  quorum  ipsepars  magnafuerat,  stylo,  ut  tunc  temporisputabatur,  immoderato  etul- 
\ra  legemevagante,  descripsil.  At  Hercle,  quce  ante  quingentos  annos  prce  nimioscribendilabore  Patrum 
\ostrorumdiliqentiampenitusevicerunt,histemporibus,poslprxclaramtupographiarteminventam,diutius 
n  codicibus  mstis  latere.  nemo  non  dolebit.  At  libri  istius  Atrabatensis,  quem  (quantum  scirem)  solum  su- 
)eresse  putabam,  decimum  quodquefolium,  ignominiosus quidam  bibliothecarius,cujusnomenperiit,  me~ 
noriaadhucvivit,utindepaucorumassium  membranam  vendendo  lucrum  faceret,  sacrilegamanu  excer- 
\iserat !  Quofactumestut  pertotumlibrumhiatusplurimivaldedeflendi,  legentium  studiurn  interrumpant 
tamonitus  departequxsupererat  similem  casum  evenireposse,totum  codicem  transcribifeciatquein  his 
jo/ms  publici  juris  facio. 

i  Sed  non  hiatus  isti  omnes  in  meis  librisapparent.  IdquidemProvidentia  divinaquwmihiin  hac  re  arri- 
lit,  neculla  curamea effecit.  Nam  in  biblioiheca  fralernitatis  vestrai,  imo  nostra?,  superest  adhuc  codex  qui 
yureum  hoc  opus,  tribustantumlibrisprioribusexceptiscontinet.  Dequosuspicioquidemmihiolim  incide- 
•at ; sed quia  codices  quiincollegio  nostro servantur,  exconfusione tanta  laborabant,ut  libri  quiquoereren- 
\ur  vixidla  diligentiainveniripossent, istum  codicem  nunquam  videram,  nec  sividissem,  faaliter  recogno- 
\'issem,quia  nullius  auctorisnomen  praise  fert,  nee  initium  quiclem  mutilus  et  imperfectushabet. 
I  Cumitaqueresitasit,fratresmeihanc  primam  editionem  Herbertide Boskamlibellide  VitasanctiThomae 
[Jantuariensisadpedesvestrosdepono,memorquidem  illiustemporis,  quoapud  vos,  nullismundirebus  im- 
jlicitus,  omni  cura  temporalium  sotutus,  verum  qucerere,  fontes  ipsos  adire,  et  inde  hauslus  divinos  co- 
\nose  imbibere  pura  et  simplici  mente  satagebam. 

j  Fraternitatem  vestram  precor  obnixiusque  supplicorutflerberlusmeusfavoreetpatrocinio  vestroful- 
us  in  lucem  prodeat,  et  ut  liceat  mihi  tisdem  verbis  eum  ad  vos  commendare  avibus  Horatius  amicum 
>eptiimum  Neroni  commendavit  : 

Scribe  tui  gregis  hunc  et  fortem  crede  bonumque. 
Kal.  Dec.  1845.  J.  A.  G. 


J,  A.   GILLES   PRiEFATIO  IN  TOM.  L 

Vitam  S.  Thomee  complectentem. 

Cutn  sanctus  Thomas  Cantuariensis  archiepiscopus  id  merito  jure  obtinuerit,  ut  multos  haberet  vitee 

Uffi  scriptores,  eosque  coaevos,  nullum  sane  nactus  estquem  majori  cum  voluptate,  ne  dicam  amore, 

xcipias,  praeter  huncnostrum  Herbertum  de  Bosham.  Qui  enim  propter  hoc  tantummodo  apud  nosce- 

sbratur, quod  arctissimis amicitise  vinculis  praesuli  suo adhesrebat,  ita  ut  ne  ullaquidem  memoria  Herberti 

ujusdam  hodie  foret,  nisi  eo  cum  nomine  sanctissimi  preesulisposteritati  committeretur.  Accipimusau- 

jein  tam  ex  ipsius  quam  cieterorum  scriptis  hunc  esse  gente  Anglum,  natumque  Bosham  seu,  ut  vulgo 

licitur,  Sussexiacorum  Bosham  :  quod  antiquitus  dominium  Cantuariensi  sedi  ascriptum,  vicissim  deinde 

n.  diversorum  manus,  Cantianorum   scilicet  comitum,  Guillelmi  Marshall  et  domus  Berkeley  devenit. 

Idem  vero  statura  procerus,  venustus  forma,  adeointer  omnes  eminebat  ut  militiampotiusquarn  sacer- 

.lotium  redoJeret  ac  singulari  virtutis  acie  immanique  virium  suarum  copianatus  ad  haec,  sicutre  com- 

>ertum  est,suscipienda  videretur,  quae  nimirum,imminentibus  undique  periculis,audacissimum  quem- 

[ue  requirebant. 

Thomee  causamamplexus  est  cum  nulloadhuc  ille.nisi  cancellarii,  fungeretur  officio;cui  consecrando 
estisadfuit ;  quem  prosecutus  est  postea  ad  Clarendonense  consilium;cui  vero  usque  adeo  consensit  in 
lacfamosissimaNorthamtunensis  castri  curia,  ut  dumnefandam  istamper  noctem,  veluti  turbationum 
»mniuminverecundaeque  tyrannidis  formitem,aufugeret  prsesul,  aufugerit  et  ipse  per  eamdem  noctem, 
-antuariam  reversus.  Qui  igitur,  collecta  ibi,  ut  ei  praeceptum  erat,  nummorum,  ex  aurro  argentoque 
rasorumetomnissuppellectilismaximaquampotuit  copia,citotransmeans  mare,insanctum  Audomarum 
ibipost  septem  vel  octodies  dominum  suum  eratrecepturus.pervenit.Jussusinde  qui  legatos  quosdam 
1  mungeret,  quos  Henricus ad  Alexandru m papam direxerat,  non  multo pos t  regem  ipsum  ad  colloquendum 
iggressus  est.  lbiautem,cumHenricussuum  cuiqueetomnibusgratiam,dummodo  archiepiscopi  partes 
.elinquerent,  sese  redditurumdictitaret  ac  polliceretur,  nihil  omnino  concessit  noster,  nisi  quodliberius 
inhusque,  fortasse  procacius,  se  ipsum  patefaceret.  Et  sic  deinceps,  multa  peregisse  dicitur,  qulbus 


1071 


JIKKBERTI  DE  BOSEHAM  iU?2 


Quem  nihiloininus  tain  cito,  tani  rniserabiliter  oppressuui  suismet  oculis  non  visurus  erat  Uerbertus  ; 
quandoquidem  ipse,  pridiehujus  sceleratissimi  diei  urbem,  imo  et  Angliam,  ad  Francos  delegatus,  reh- 
querat.  Ex  quibus  sane  (licet  ex  adverso),  dubitatur  utrum  si  tam  praeceps  et  audax  adfuisset  llle  vir, 
tanto  timorituissctoccisoribus,  utscelus  suum  minime  perpetrare  potuissent,  an  potius  llle  ipse  inulto 
pejoris  etiam  internecionis,  etsi  invitus  et  reluctans,  infanda  tamen  causa  futurus  extilisset.  Nec  plura, 
Thomadefuncto,  de  Herberto  legimus,  nisi  quod,  elapsis  aunis  post  parricidium  quatuordecim,  suis  ut 
satisfaceret  amicis,  magni  hujus  viri  vitam  enarrare  aggresus  fuerit,quemipse  tot  annosadeoprosecu- 
tus  erat,  ut  omnes  suos  in  hunc  unicum  reponeret  afiectus  et  quasi  in  deum,  ut  ita  dicam,   «  cultum 

idololatriae  suae.  »  .,  .„  .  .     ,  ,.        _ 

Opus  inseptem  libris  digestum  est,  in  quo  breve  de  Vita  ponuhcis  continetur  compendium.Sequitur 
alius  seu  Melorum  liber,  cujus  argumentum  in  plurimas  inter  Christi  vitam  et  Thoinae,  prout  auctoris 
ingenio  libuerit,  similitudines  versatur.  Querhtertio.  id  estultimo  locoexciplt  histona  ahade  rebus  gestis 
videlisset  post  mortem  archiepiscopi.  Hactenus  haec.  Quae  sint  enim  hujusdemauctorisopera  si  inquiras 
videre  est  tom.  II  in  prsef.  (3),  ubi  ceetera  omnia,  quae  hic  desunt,  habent  quaeque  peculiarem  suam  et 
congruam  satis  explanationem.  ..,  ,     , 

Et  nunc  quid  restat,  nisi  ostendam  qua  ardua  via,  ut  huncce  hbrum  tanti  pretn  typis  excuderem,  ad 
summam  fere  totius  argumenti  pervenerim.  Equidem  Epistolis  a  Lupo  [Wolf]  Bruxellensi  editis  Vita 
Thomse  preeinittitur,  in  qua  exstant  larga  sane  fragmenta,  tam  exnostro  quam  ex  variisexcerpta.  Quorum 
egofontes,et  si  non  Herberti  ipsius  autographum  ejusdem  librorum  exemplana  quaedam,  vel  unum  per 
totius  Britanniae  collectiones  quum  requirerem,  frustra  conatus  sum.  Et  jam  m  desperationem  venire 
incoeperam  et  post  omnes  gentiumbibliothecasire,  quasaliquando  utique  ADghci  cujusdamopens  uni- 
cum  forsan  exemplar  habere  videres,  dum  nescit  quidem  opus  quoddam  esse  Angha  Ula  nostra,  Tunc 
Atrebates,  qui  pnmum  inter  Gallorum  Flandriaegentes  locum  sibi,  vindicant,Deo  favente,  apphcui  ubi, 
inter  non  pauca  magni  momentiopera.pulcherrimumHerbertideBosham  ms.  codiceminvem,sedeheu! 
parte  fere  quarta  discerptum.  Et  quis  sacrilega,  dices  ?  Bibliothecarius  quidam,  cupidissimus  verenec 
non  ineptissimus,  membranam  obtinendi  seu  vendendi  causa,  opus  sic  dilaceravit? 

Inde  cum  ad  Anglos  remeassem,  Bev.  H.  0.  Coxe  conscium  me  fecit  sibi,  dum  catalogo  recenserel 
Corporis  Christi  collegii  mss.  codices,  exemplar  quoddam  Herberti  occurrisse,  quod  equidem  superesse 
antea  noverant,  sed  ubinam  lateret  hucusque  ignorabant.  Qui  plura  ?  Maximo  mini  in  his  excudendis 
adjutorio  fuit  illud  exemplar.Insuntenimeiquatuor  ultimilibri  quaeinAlrebatensidesiderantur;ideoque 
quasi  adintegrum  totum  opusredactum  est,  paucistantumfoliis  omissis,quae  utique  ad  scripturam  pno- 
rum  librorum  pertinent,  sed  ad  rem  ipsam  mediocriter,  ut  videtur. 

Quod  sicodex  ahus,  redacto  a  nobisinprimitivam  quasiseuformam  opere  lllo,  tertius  ordineet  admo 
dum  integer  accederet,  tales  volumen  admittit  intercapedines,  ut  cuncta  desiderata  m  hoc  eham  hbro 
suumqueeque  vacantem  locum  facillime  invenire  ac  supplere  possent. 

Pax  ergo  Manibus  Herberti  de  Bosham  I  Pax  animae  ejus  !  Etsiunquam  llh  datum  est  m  hasce  versar 
cogitationes,  per  quas  ultimosdegueritvitae  suae  annos,  tunc  consoietur  etexsultet !  Ecce  enimhoc  opus 
suum  inquam,  quod  ipse  ne  dissiparetur,  cum  fletu  contestatus  est,  ecce  reparatur,  conhrmatur  et  vivet 
ut  spero,  in  perpetuum.  .     . 

(3)  Praefationi  tomi  I  quae  ad  tom.  II  praefatus  est  D.  Giles,  subjecimus.  Edit.  I 


PR/EFATIO    IN    TOM.  II 

Herberti  de  Boseham  opuscula  et  epistolas  complectentem. 

Inpraestantiadmodumquamde  Vita  S.  Thomee  scripsit  elucubratione  Boshamensis,  non  senielopen 
cui  adhceserat  invitum  se  innuit  valedicere.  Quod nusquam  magis patet  quam  cum,  post  narratani  archi- 
episcopi  necem,  jamjamscribentimateriadehceret.Cujustamendefectumutsuppleret,quasdamsubjecil 
consonantias,  ut  ait,in  quibus  sanctum  archiepiscopumut  belli  spintuahs  mditem,  Chnstum  ut  lmpera- 
torem  inducit.  Inde  liber  melorum  seu  melodiarum,  mera  quidem  ct  male  digesta  larrago,  quee,  Jicei 
segregatim  considerata  parum  luce  digna  videatur,  nonnulla  tamen  exhibet  notatu  haud  mdigna,  ub 
scilicetauctor  semetipsumcum  HenricoIIcolloquentem  inducit.Exrerumport  Becqueti  necem  gestarurr 
narratione  inHerberti  Vitam,  cum  jam  senexageret,  lux  aliqua  affulget.  Mortuo  magistro  m  Anglia  de- 
gisse  videtur.  Quod  autem  Herbertum  purpuram  cardinalium  indutum  ahqui  narrant,  hoc  nonnisies 
textu  Catatogi  eruditorum  mirnm  in  modum  in  editione  Lupi  corrupto  fluxit. 

Librum  Melorum  excipiunt ;  homilia  indie  festo S.Thoinaedicta,et consM?iao?ies  Llarendomensei ;quas 
utait  Boshamensis  in  prologo  ad  hbrum  Melorum,  ex  funesto  illo  chirographo  descnpsit  c  quod  pnu; 
exsilii  nostri  et  postea  martyrii  causa  fuit.  »  ....  ....   ....    ,     .iie 

Hisquatuor  partibus  constat  monumentum  quod  in  memoriam  dilecti  magistn  suiexigitHernenus 
Permulta  complectitur  quaeujus  aevi  historiam  AnglorumiUustrant,  et  non  immento  inter  majons  mo- 
menti  scripta  quibus  tempus  pepercit  annumerandum  est. 

Exstat  pneterea  Boshamensis,  ineditum  opusculum,  Commentarii  scihcet  in  psalmos,  m  bibliotnecc 
Bodleiana  asservati  Uorum  praefationem  damus. 

Eximiae  Herberti  de  Vita  S.  Thomee  elucubrationi  asquiparandum  opus  sequens,  de  quo  tamen,  quoc 

mireris  apud  auctores  qui  de  iisdem  egerunt  vix  mentio  exstat ;  Collectio  scilhcet  epislolarum  qnas  i. 

persona  magistri  sui  scripsit  Herbertus  cum  ei  esset  a  secretis.  Has  epistolas  jam  seuex  collegisse  viue 

tur,  cum  res  gestas  in  memoria  retractaret,  postens  consulens,  quarum  ohm,  cum  juvenis  ageret,  par^ 

magna  fuerat.  Harum  epistolarum  codex  ms.  in  bibliotheca  coliegn    Corpons  Chnsti  Cantabngiens.' 

asservatur,  ex  quo,  exceptis  quibusdam  jam  editis,  in  lucem  hodieprodeunt. 

Haec  sunt  Herheiti  scripta  hucusque  comperla.  .       .        , 

AcceduntAlauiabbatisTewkesburiensisepistolaenonnulIce,  hucusqueineditce.  quassuppeditavitcouej 

ms.  bibliotheccB  collegii  Coiporis  Christi  Cautabrigiensis. 
Oxon.  Dec,  18io. 


073 


VITA  S.  THOMiE.  -LiB.  I. 


1U7-1 


VITA  SANCTI  THOMiE 

ARCHIEPISCOPI   ET    MARTYRIS 

AUCTORE  HERBEBTO  I)E  BOSEHAM. 


EPISTOLA 

AD  BALDEWINUM  CANTUARIENSEM  ARCHIEPISCOPUM  ET  AD  EJUS  CATHOLICOS 

SUCCESSORES 


Beatissimo  sanctae  CantuariensisEcclesiee  archi- 
•aesuli  Baldewino  et  successoribus  suis  quotquot 
nonice  substituendis,  sanctitatis  suee  servorum 
inimusHERBERTusDE  boseham,  salutem  in  Domino 
debitam  patribusreverentiam. 
Devitaet  actibusgloriosi  neomartyrisnostribeati 
lomae,  decessoris  vestri,  bistoriam  exaravi:  non 
tidemeostylisplendore,non  eadictionum  solem 
tate,  quamdignitas  materiee  exigit,  sedproulde- 
per  datum.  Grandesquippe  materiee,  ait  quidam, 
?enia  parva  non  sufferunt.  Verum,  ne  tampree- 
ira  tanti  viri  gesta  per  tam  crebras,  tam  conti- 
M  temporum  et  generationum  suceessiones,  aut 
uscaretvetustas  aut  deleret  oblivio,  oneri  supra 
■es  sciensetprudens  supposui  humeros;  preeser- 
1  cum  aliis,  quimecumviderunt  passionem  viri, 
nsociis,  confratribus  meis,  fere  omnibusemundo 
blatisetjam  in  Christodormientibus,mihiadhuc 
perstiti  specialiter  incubuerit  hoc  et  propterea 
tnuin  apposui,  malens,  siforte  necesse  sic,  im- 
udentiae  quamtarditatisseu  negligentiaeincusari. 
:rum  apud  vestrampaternitatem  filialis  me,  net 
Dito,  excusabit  devotio,  qui  quondamstyli  bene- 
16  sublatum  mundo  exemplar  restitui  vobis  desi- 
ro;  exemplar  quippe  boc  vere  incorruptum,  seq 
ndumquodvivere,secundumquodregere,inquo 
quotidie  legere  debeatis.  Vobis  enim  preesertim 

empl;imdeditexemplarisistevir,ut,quemadmo- 

mfecitipse,  et  vos  similiter  faciatis.  Undeet  per 

ainhistoriarahanc  virumdescripsi  exemplarem, 

nquidem  miranduminsiguis,  sed  imitandumin 

eribus:  signa  enim  propter  intideles  data,   quee 

ivideruntetscripserunt,totolibello  historico  hoc 

;eo,  preetereo,  ea  sola  viri  exemplaris  signa  ope- 

m  prosequeus.  quee  fidelibus  ad  mira  dum  et  ad 

itaudum  data  sunt.  Et  vobis  preesertimaDeo  vo- 

/s  et,  siausis,  ni  fallor  tamen  verentibus   tanti 

iiletee  inire  pugnam,  subirecuram,  implerecathe 

ata.  Et  praestetid  vobisomnipotens,  utillius  sor- 

jminizelum;  cujus  consecuti  estis  ministerium, 

i  us  virtutem,  cuj  us  vobis  creditam  habetis  dispen- 

;ionem,  illius  in  omnibus  curam,  cujus  impletis 

tnedram.  Et  ergooviculavestra,peraviaet  invia 


A  deserti  multo  tempore  devia,  humeris  vestris  ad 
gregem    Dominicum   oro   reportari  et  opto. 
In  kanc  martyris  historiam  argumentum. 
Hanc  historiam  gloriosi  martyris  Thomee  in  sep- 
tem  tomos  partimur. 

I.  Primus  tomus  nativitatis  viri  locum  et  paren- 
ram  nomina  et  de  primis  vitae  suae  annis  :  breviter 
quidem  et  perfunctodequasi  in  transitu  tangit. 

II.  Secundustomusdevirijuventuteetjuventutis 
operibus  agitdiffusius,etde  accessu  ejusad  magni 
Patris  Theobaldi  tunc  Cantuariensis  archipreesulis 
obsequium  et  de  promotione  ejus  in  archilevitam 
Cantuariensein,  et  causa  promotionis  :  et  postea 
qualiter  abarchipraesule  quasi  ab  ecclesiasit  trans- 
latus  ad  aulam,  videlicet  ad  illustris  regis  Henrici 
secundi  in  aula  cancellariae  officium,ubi  pariterdo- 

B  cetur  et  qualiset  quantus  in  aula  fuerit. 

III.  Tertius  tomus  indicat  qualiter  ab  aula  post 
jam  dicti  Patris  de  mundo  excessum  reversus  sit  ad 

matrem  suamecclesiam.de  Cantuariensiarchilevita 
in Cantuariensem  promotus  archipreesulem;  ubi do- 
cetur  quod  quemadmodum  sedis  illius  sublimitas 

solet  exigere,qualem  mox  et  quantuui  et  apud  Deum 
ethomiuesarchipreesulem  implere  studuerit,  ob  id 
quot  et  quantee,  nec  moramulta,  ipsi  tribulationes, 
angustiae,  pressurae,  persecutiones  sint  obortee  :  et 
quae  fuerithorum  malorum  omnium  causa  et  quali- 
ter  excogitata  per  malitiam,  ut  ita  inter  tam  ma- 

gnumregemettantumarchipraesulemprofanaorire- 

turdissensio,quorum  sicutantemagna,imo  maxima 

C  dilectionis  foedera.mundo  vidente  —  sic  et  invidente. 

IV.  Quartus  tomus  docet  archipreesulis  jam  sic 
pressi,  angustiati,  afflioti,  et  ne  deterius  quid  fieret 
persecutionis  fervorem  declinantis,  in  exsilium  fu- 
gam,  et  exsilii  non  solum  mala,  sed  et  prospera, 
et  exsilii  tempus  et  locum  describit. 

V.  Quintus  tomus  iuter  ipsum  et  regem  demum 
reconciliationem,  etreconciliationis  modumrefert 
et  causam,  et  ita  reversionem  suam  ab  exsilio  in 
patriam,  et  postea  adversus  ipsum,  instigantibus 
malitiosis  uon  uno  sed  multis,  regis  iram  iteratam 
et  iteratee  causam. 

VI.  Sextus  tomus  post  exsilii  persecutionem  sub- 


1075 

jungit  martyrii  agonem,  ipsius  describens  modum 

et  constantiam  et  fortitudinem  martyris. 

VII.  Seplimus  tomus  eruditorum  Thornae,dequi- 
bus  per  historiam  mentio  fit,  catalogum  continet,et 
de  hachistoria  non  mutilandaetquare.  Intine  vero 
legentium  hanc  historiam  orationibus  se  commen- 
dat :  Et  quem,  etc. 

Finita  vero  historia,  libellum  mox  historiae  an- 
nectit,eo  quodtota  pene  ipsius  materiadehistoria 
pendet,quema  materianomine  Melorum  inscribit. 
Siquidem  libellus  ilie  instar  citharae  de  tribus  con- 
sonantiis  tres  quasi  melos  formans  resonat.  Quae 
vero  consonantiae  illae  sint  de  quibus  formantur  meli 
tres,praernissus  libello  prologus  docet 


HERBERTt  DE  BOSEHAM 


Libello  vero  melorum  cum  tribus  melis  sui 
summato,  adjicit  adhuc  homiliam  suam  ufif 
martyre  quae  sicincipit :  «  Cantemus  l)omin< 
riose  enimmagnific.  »  In  omnium  vero  calct 
ptum  illud  funestum,chirographiinstar  confe 
postponitur,  quodprimo  inter  tantum  regem 
tum  archipraesulem,  ut  mundus  viditetinvidi 
magnaettam  chara  dissolvitfcedera,  archipr 
primo  exsiliietdemummartyriicausa.Etqui 
deseptem  tomis,  quos  distinximus,  quidam 
xioressunt,  ut  facilius  inveniri  possit  quod  < 
tur,  etiam  singulis  tomis  singulaet  propria  ca 
sua  preeinisimus. 


INCIPIUNT  CAPITULA  PRIMI  TOMI. 

J    De  consuetudine  ecclesiastica  qua  sanclorum  Patrum  Vita  describitur  etquare. 

2*  3  De  multa  Dominipietate  super  Thoma,ubi  tangitur  de  nalivitatis  suse  loco,  et  parentum  nom 
'  et  viri  pueritia  et  adolescentia  tangit  et  per  transilum  quod  viri  adhuc  puen  refert  visionem  e 
discipulus  nihil  pro  testimonio  de  magistro  scribat  quod  non  ipse  viderit 

Expliciunt  capitula  primi  tomi. 

1NCIP1T 

PRIMUS     HISTORI.E     TOMUS. 

DE  VITA  ET  ACTIBUS  BEATI  THOHLE  MARTYRIS  ET  PONTIFICIS  CANTUARIENSIS. 

1.    de  consuetudine  ecclesiastica   qua  ss.  fatrum  B  gimus.  Et  unus  est  stans  inter  alios  Eceles 


VITA  DESCRIBITUR,  ET  QUARE. 

Ecclesiasticaeconsuetudinis  est  praeclaras  sacro- 
rum  Patrum  describere  vitas,  et  ea  quae  in  mortali 
adhuc  carne  immortalia  gesserint  opera,  perpetuis, 
ut  dignum  est,  litterarum  monumentis  inserere,ut 


principesquipraecesseruntetpraeveneruntnc 
quorum  adhuc  tergum  secundumPsalmistar 
limus,unus,inquam,singularisetinsignis,cui 
nostris  non  fuit  similis  qui  pro  lege  Dei  su 
ret.  Hic,  inquam,stat  nunc  inter  principes  qi 


sic  quodam  styli  remedio  restituantur  mundo  qui-      venerunt  conjunctus  psallentibus,  quem  e 


vultusvulnustamendiscernit.  Statenim  mar 
pudians  et  triumphanstoto  lacero  capite.  Et 
ne  cui  vestrum  in  dubium  veniat  quis  iste  sit 
ita  circumlocutoriisermonis  colore  depingirr 
tollamus  oculos,  erigamus  aures.et  principen 
utpotepatronumnostrumetpatremcognosca 


bus  dignusnonerat  mundus.  Et  ita  nos,  qui  adhuc 

vivimus  quiresidui  sumus  adhucin  praesentis  vitee 

agone positi,  ex  ipsis  per  vocem  ad  cursum  anime- 

mur  ad  pugnam  et  spe  certa  praestolemur  victoriam. 

Et  hoc  est  verbum  illud  in  amoris  cantico  dilectae 

addilectum.Sponsae  adSponsum,Ecclesiae  adChri- 

stum  :  Omnia,inquit,  poma  nova  et  vetera  Sponso  c  nomine  :  Thomas  est  nomen  ejus.  Iste  ce 

a  Sponsa  servantur  cum  bonorum  operum  fructus      Thomas  qui  quondam  Cantuariorum  antis 

nunc  ab  antiquis  nunc  vero  a  modernis  Patribus      nunc  jam  non  urbis  sed  orbis  primas  est.  Q 

tanquam  arboribus  tam  saluliferis  quam  fructiferis      tius  Dominatori  universae  terrae  nunc  assiste 

decerptosinmemorialilibrorumapothecarecondit      solum  urbem,  sed  et  urbem  est  judicat 

Ecclesia.  Et  indequotidie  ad  Christianae  conversa-      orbem. 

tionis  disciplinam,  tanquam  quotidianee  refectionis 

usum,Christi  pauperibus  ad  gloriam  et  laudem  Chri- 

sti  opera  exemplarium  Patrum  et  exemplariaope- 

rumhilariter  et  devotedispensantur. 

Nos  ergo,  fratres,  jam  non  solum  cum  Hebraeo- 
rum  pueris  ad  Christi  laudem  etgloriamramos  de 
arboribus  coedentes,nec  sacrorum  Patrum  dictatum 


2.  DE  DOMINI  PIETATE  SUPER  THOMA. 

0  ineffabilia  super  te,Thorna,divinae  piet 
scera !  0  incomprehensibiiia  divini  arcana  c< 
Te  quippeThomam  vidimus  hominemnost 
lem  passibilem,  nostri  comportorem  oneris 
straecomparticipem  intirmitatis.  Vidimus,  ii 
te  Locdonia  ortum  nescio  aquo  Gilberto  pa 


arDoriDuscceaenies,necsacroi'uiJuroiiiuiuuioia.uLLi      ic  LULuuui-ui.umuw...»^ ..~r_ 

sed  et  factarecolentes,  curramus  nunc  cum  duobus  D  matre  Matilde  carnaliter  procreatum.  Et  ecc 


charitatis  geminae  pedibus  ad  arborem  quamdam 

novamnovum  fructumnobis  novapoma  ferentem, 

etjuxtaprornissionemsponsaecum  veteribusSponso 

nova  poma  servemus.  Inter  aliasquippe  tam  salu- 

tiferas  quam  fructiferas  paradisi  Dei  arbores  una      invocare  merita.quaerere  patrociniaet  adorc 

est,  unde  uberius  diebus  istis  novum  fructum  coJIi*      nera,  tanquam  spirantiaetubiquespargentia 


modo  nunc  inter  socios  sors  tua  est  et  int 
Dei  computaris.  Ecce  quomodo  nunc  isti  d< 
veniunt !  ecce  illi  ab  aquilone  et  mari  et  isti  < 
australi  :  vulnerati  in  sepulcro  dormientis 


0,7  VITA  S,  THOM/E.  -  LIB.  II.  1078 

:,uem  vivificum  mirffi  suaviiatisodoram.  Ipsius  re-  A  nunc  pra3,ereo,  nisi  qnia  aliis  referentibu,  oui  an 
S::nSZrVe!rai"OPmelde      P^euoverintiuace^pi.quodannoslHic:,,: 
tXmXi^e'      .mUlSeaealCUmPr'n0'P'bUS       7^'»^»>l>°nasi,nplici,a,eetpur,ta,ctrans- 
o  egent.  Unum  tamen  est,  quod  ipsomet  mifai  refp- 

VPrnm;rriPUER'TUETAD0LESCENT1A-  rente  didici  et    ni<    in teLere    cu^vi     Puerum 

ZlTJT   rS  Vin  gGSta  JPS0  °pitulante  bre"      ^^agensdumaliquotemporefebrewrriperetr 
Tnlt  ^scepenm,  pueriti*  panter  et      et  ipsa  invalescente  ardens  jam  sens m  Z olne 

lrPr^eJL,S>annOSinP1'ffiSentiarUmpertranSeo'      corpuseulum  ex  intimis  sudor  erump  ret    visa  es 
ll .feT hoCProtestimonio-laturus,  qua3      eidomina  qnosdam  statura  procer7vu  tu  placido 

^T^ntXtr^™?*^-      etaSPectudecora'  -leeto  de^cumb^tl a.^itte  tt 

sTe  sC  benti    lu     ™„  °  T    gM  "^f      ^™  d&  SaQitate  Poliicita  confortato  *™  claves 
lsui.e  scnbent  illud  evangehstae  quoquo  modo      aureas  tradidisse  sibi   in  manus   in  hac  verba  • 

*k/J,T-     7  v.  diSdpUlUS  qUi  tes(i™ni™      «  Tboma,  »  inquiens,  «  h»  suu    £^3^ ' 

*         "  *  Vldlt  f  7r'  ^  ^  XX1)-  B  1na™m  tu adhuc es  habiturus ustod  am Tttkfc 
erum  illas  puentiae  et  adolescentiee  hujusjetates      dictis  disparuit.  cusioaiam.     Et  his 

CAPITULA   SECUNDI  TOMI. 

:  K&^^         rt  9ratia  ^™™  **>**  »»*>»*  non  «*, 

^ewtrw  sacularibus  quibusprimis  cetatis  suse  annis  obsequebatur 

De  archiprmule  Cantuariensi  Theobaldo  ad  cujus  seobseZum  iranstuht 

Degratiaquam  consecutus  est  in  oculis  dominisui  et camaqmtice 

>.  Qmbus  gratiarum  doms  regis  cito  super  omnes  gratiamsit  adeUus 

'$t^nr^:i2  ssa? omo  et  de  ^ss^l^  ¥CQfm  0^„, 

!.  OuaMer  coaulicimagnamipsius  gratiam  et  gloriam  cementes,  subito,sedlatenter,invidere  caperunt. 

TOMUS  SECUNDUS 

^auturTns"  *-,  quorum  assidue 

rclis  et  urbana  bonitatem  non  habens  comitem      eratia  nr^Hit  t      g       Et  hi  quidem  utraque, 

aquamsaBcularisfallaxet  vanaffrati7hl  T  f      f  P  S1C'  ets1' civessmt  Jerusalem  pr*  cas- 

r^0^^s^^z  ^^:s^aTzztTsriasvi 
*  -^MJSs^sx  pSlz,  Eo ipse  raa,8isler  dupliei  hac  pra- 

mtamengratiahaec  beni-nitas  nntim»  h™      •*  .■      P      u   omnibus  omma  factus  est.  Quasut  nobiset 
ic  bonitate  adjuncta  P  ^*"      m  n°bw  conJnnSendas  monstraret,post  quindecim 

Est  autem  alia  steculi  sed  <v*1i  nnnt»™t  ™  h         ^™!8  °Pei>a    innumerata  inter  duodecim  fructus 

■wn^^^^Z^^    ?TL?0XV0S\b0Ttem  benignitatem  P°nit- 

Priori  quippe  cum  absaue  bon  ZTl^t  °D  S°Ium  bonased  et  Jncuudabonitas 

^LZ^^e^^u^^T  ~Cm  habeatbeniSnitatem>  gratiam  videlicet 

*.  Gratia  etenim  ha  :  d  t or  dfsh  o  o,     .  "T  C1V'lem  Gt  UrbaDam  aqna  ccePimns-  Hae  Pro" 

».  non  ut  prior  ™^XU^M*£l\  t"  "  fS  ^^18  SUffi  aUllis  Thomashic 

••  Et  hac  homo  plus  ^7^0  aed  mtn,^  «  °          P     '^'  GtSl  ^  qUam  int^^tuS  spiritus 

lo,  quaa  semper  qui  trisUs  et  aueter T^  Z  T  ^™*  magister'  bonitate  ****M™  adhuc. 

Patrol.  GXC                          °r' DOn  n°mi"  Vei'Um  Deus  ™^>  sicutbenignusetbonus,miram 


oo 


1079  HERBERTI 

et  mundo  insperatam  posteahuic  bonitatem  dedit 
et  cum  bonitate  benignitatem  auxit,  gratia  pro- 
ficeret,sicut  apud  homines  etapud  Dominum.Solet 
quippe  Dominus  bonus  et  benignus  hominis  prae 
cseteris  benignitatem  respicere,  non  solam  illam 
quae  bonitatem  habet  sociam,  sed  et  illam  quam 
etiam  absque  bonitate  diximus.  Solet,  inquam, 
talemrespicerebonitatem,  ipsi  sicutvult  etquando 
vult  adjungendo.  Spiritus  enim  sicut  ubi  vult, 
ita  et  cum  vult  spirat,  et  qui  novissimi  veniunt 
his  qui  praevenerunt  pares  fiunt.  Itaque  is  ab 
ineunte  juventute  juvenilia  sequens,  litteras 
quas  in  teneris  adhuc  annis  in  scholis  didicerat, 
manum  jamsubducensferulae,fugit  more  Ephraim 
pascens  ventos  et  sequens  umbram.  Unde  et 
quod  illi  dulce  et  familiare  solet  esse  aetati,  juxta 
illud  poetae  : 

Gaudet  equis  canibusque  et  aprici  gramine  campi. 
nugis  curialibus  intendebat :  vagis  et  vanisstudiis 
se  occupat.  Et  ut  inter  caeteros  caeteris  emineret, 
prae  caeteris  cultiores  semper  appetebat  ornatus :  cum 
tamen  magister  scurrilitatem  quae  ad  rem  non  per- 
tinetinhibeat,  etsapiens  moneatinhabitununquam 
gloriandum,  qui  quanto  ambitiosior  tanto  magis 
suspicione  non  caret.  Nec  recta  facit  credi  de  se 
etiam  si  forte  tota  compositio  haec  interdum  nonex 
libidinependeat.sedex  virtute.Verum  iste  popularis 
aurae,quam  juvenis  captabat.sequens  spiritum,nec 
magistri  curabat  mandatum  nec  sapientis  sequebatur 
consilium. 

2.    DE    CONTINENTU    THOM^    CUM    JUVENIS. 

Dequo  tamen  hoc  certiori  certius,quodinhujus 

fervore  eetatis  et  in  hoc  quo  vivebat   seculi  luxu 

juvenis  amplexus  prae   honesto  tamen,  castitatis 

semper  amator  vehementissimus  fuit,  in  hoc  jam  uni 

sanctoru  m  similis  de  quo  legitur  quod,etsi  superbus 

etvanus,  castus  tamen  habebatur  in  corpore.  Prae- 

terealabia  mendaciaetlinguam  semper  detestabatur 

detrahentem.nametmisericorsDeuspraedestinatos 

suos  saepe  et  per  crebro  propter  aliquas  culpae  ma- 

culas  j uste  in parti  deserit,  quibus  tauien  per  aliqua 

gratiarumdonaaliorsum  semper  assistere  nonde- 

sistit.  Et  hinc  quidem  deserendo  permittit  cadere 

ut  liberatimagis  sint  obnoxii  gratiae,  inde  vero  as- 

sistendo  cadentes  non  permittit  inprofundum  cor- 

ruere,  ne  si  peccator  iliuc  venerit  in  contemptum 

veniat  pcenitentiae  puteo  super  ipsumurgenteetco- 

ronante os  suum :  quod nifallor.attendens  prophela 

ita,  videlicet  in  uno  eteodem  hinc  aliquas  maculas 

culpae,  inde  vero  nonnulla  dona  gratiae,  Dominus 

inquit  unam  eamdemque  civitatem  ex  parte  quidem 

compluit,  sed  ex  parte  aridam  et  incomplutamde- 

relinquit.  Et  profecto  cum  proni  sint  ad  lapsum 

gressus  hominis,  grande  tamen  in  homine  spei  datur 

insigne.  si  quem  videremus  interdum  labi  per  ali- 

qua  oblectamentaculpae.retentumtamenneruat  m 

profundum  per   aliqua   adjutoria  gratiae  Domino 

supponente  manum  et  erigente  elisum.  Talis  ergo 


DE  BOSEHAM 


A  Thomas  hic  noster,  qui,  etsi  per  virtutum  \ 
inanem  gloriam  sicut  juvenis  adhuc  minus  i 
tus  videretur  infectus,  nec  tamen  penitus  c 
virtutum  gratia  fuit  destitutus.  Castitatis  am; 
ut  diximus,  veritatis  aemulus,  fidem  etiam 
terrenis  debetur  dominis  summa  semper  cc 
devotione. 

3.    DE    SiECULARlBUS    QUIBUS    OBSEQUEBA.TUR. 

Terrenis  quippe  dominis,  nobilibus  quiden 
viri  saecularibus,  in  primis  aetatis  suae  annii 
quando  tempore  obsequens,  per  fidem  et 
dentiam  et  obsequii  sedulitatem  devotam 
eetate  et  prout  nostri  officii  professores 
tales  proficere  possent,  cito  profecit.  Vi 
B  qaorum  est  diversa  professio,  diversa  solet 
conversatio. 

4.  DB  ARCHIPRjESULK  THEOBA.LDO  AD  QUEM    SE 
TRANSTULIT. 

Cernens  itaque  hic  noster  Thomas  professii 
professionietsicconversationemconversation 
trariam,  cogitavit  a  curiis  saecularium  ad  ali< 
grandem  virum  ecclesiasticum  se  transfer 
Domino  sic  inspirante  et  cooperante  et  cogi 
nem  confirmante  ad  sanctee  recordationis  1 
Theobaldi  venerabilis  tunc  archipraesulis  Ca 
riensis  obsequium  se  transtulit. 

5.  DE  GRATIA.  QUAM   CONSECUTUS  EST    1N  OBSEQU! 

Unde  tunc  temporis  cum  per  aliquot  juvei 
'  annos  eo  plus  gratum  quo  plusfidum  et  de\ 
pontificiimpendisset  obsequium,  in  oculis  d< 
sui  multam  cito,  gratiam  etfamiliaritatemob 
cujus  etiam  jam  prae  caeteris,  qui  et  multi  i 
dustrii  assistebant,  crebriori  et  secretiori  ut€ 
colloquio  ot  consilio  fruebatur. 

6.    QUOMODOARCHILEVITA    FACTUS. 

Cernens  itaque  pontifex  ex  nova  hac  nostra  £ 
nova  qucedam  tunc  virtutum  germina  pull 
hanc  Domini  plantationem  inter  pomaconvz 
in horto  sponsi plantare disposuit.  Etita inspii 
Deo  pontifexTheobaldus  Thomam,  quem  pr 
cundum  formam  canonum  ad  alios  inferiores 
nes,  postea  in  levitam,  simul  etiam  et  ecclesi 
archilevitam,  in  illasancta  et  humili  monacl 
congregationeordinavit  ;  ordinavit,inquam, 
turo,  quem  puilulantia  virtutum  germina  s\ 
bant,  fructu  nihil  haesitans,  et  si  ipsa  tenera 
quae  pullulabant  adhuc  pestilens  crebro  saei 
gloriae  aura  eventilaret  et  niteretur  corruc 
Nihil  tamenoc,  id  hresitans  sed  potius  attei 
edoctus  in  hoc  a  Deo  pontifex,  quod  praetei 
quas  jam  supranumeravimus  gratiarumdot 
juvenis  in  aliis  juvenili  quadamlevitate  ad  ; 
pompam  excesserit,  strictis  tamensemperh 
contra  illius  aetatis  naturam  et  supra  vires, 
hilis  quideininea  aetate  et  paucis  imitabilis, 
nentiae  se  semper  freno  coerceret.  Unde  ju' 
illi  excessus  qui  salva  integritate  corporis  ei 
fiebant  continentia,  naturae  magis  quam  cu 
eetati  potius  quam  errori,  etiam  apud  sapiei 


I) 


18  { 


VITA  S-  THOM.E.  —  LIB.  II. 


1082 


i  illius  aBtatis  idiomate  sunt  experti,  imputandi  A  pulsant  Sed.  ostiaria  domus  cauta  quam  diximus 
liebantur,    auem  etiam    nminra      a    invont,,ti-      -««*; ..-_  _..__    „    ..  ^uia  ^uam  uiximus 


ebantur,  quem  etiam  jucunda  illa  juventutis 
,ania  praeter  illam  carnis  gratiamnonnulla  alia, 

jam  diximus,  initialia  in  juvene  virtutum  dona 
jcusabant,  pro  quibus  certissima  futura.  con- 
jmmationis  spes  erat.  Et  profecto  in  juventutis 
imordiis  vitia,  ut  saepe  accidit,  copulata  virtuti- 
jissolent  vitia,  eifugare  virtutes,  si  non  clypeus 
jrniscastitascausam  tueatur  virtutum.  Sed  tunc 
rte  sunt  acies  virtutum  in  tuto,  si  istius  clypei 
erint  defensatae  praesidio.  In  tuto  dico,  sicut  in 
ate  tam  lubrica  et  inter  tot  praasentis  via.  et 
,ae  laqueos  quid  potest  esse  in  tuto.  Magni  autem 
jusdam  et  preeclari  ruina  haec  nostra  testatur 
rba.  Sedquid  dicomagni  etpraeclari?Imomaxi- 


continentiae  virtus  fortis  et  prompta,  mox  repellit 
tam  crebro,tam  importune  et  inverecunde  pulsantia. 
Ita  quidem  est,  si  haec  retenta  fuerint  in  Juvene 
vitia  copulata  virtutibus.  Cujus  ut  breviter  dicatur 
m  juvene  tanta  virtus  est  et  tanta  securitas,  ut 
propter  Dominum  habenti  hanc  juveni  parum  est 
quin  dicere  audeam:  Habes  castitatem:  fao  quid- 
qujd  vis.  Luxurioso  vero  seni  contrarium  omnino 
et  adversum.  Nec  dicimus  virtutes  hic  eas  quibus 
recte  vivitur,  sed  aliqua  dona  gratia.  etiam  adhuc 
in  justo  data  perqua^crebroin  vitiisretentis  quasi 
dormiens  adhuc  vocatur,  movetur,  et  trahitur  ut 
plene  excitetur.  Talis  quippe  habens  cum  virtuti. 
bus  vitia  nequaquam  profunde  dormit,  sed  quasi 


*P™»i  prophe«a.  _ra  e_lmii;  _.  _=.  B  Z^^Z^l^? n°. ^^^ 

fid  lste  est,  om  cum  ab    nm.ntp   »tat_>    m..i..„      .. .•_._.._     .  K  UdUS  LIUdS1  jam 


vid  iste  est,  qui  cum  ab  ineunte   aetate    multis 
itiarum  donis  claresceret,  tamen  quiaadhuc  ju- 
ais  jam  dicto  carnis  clypeo  caruit  :~per  luxuriam 
nuliere  in  carne  prostratus  occubuit,  qui  simul 
per  seditionem  virum justum  in  carne  prostravit. 
buit  enim  juvenis  hic  noster  David  multa  dona 
itiae,  isto  tamen  quo  prasditus    fuit  bic  noster 
omas,  solo  continentiae  dono  subtracto  adhuc. 
vid  quippe  juvenis  quasi  civitas  illa  prophetica, 
qua  supra  tetigimus,  ex  parte  a   Domino  com- 
ita,  ex  parte  vero  arida  derelicta  et  incompluta. 
rum  quiainjuventutehocsolocontinentieedono 
•uit,  per  hujus  virtutis  adversariam  incontinen- 
m,  ceeteris  quae  habebat  gratiarum  donis   spo- 
;us  nudus  remansit.  Tali  itaque  civitati,  taliju- 
ii,  qui  hinc  quasi  a  dextris  habet  aliqua  gratiae 
ia,  inde  vero  quasi  a  sinistris  quaeadversus  mi- 
nt,  ut  illa  spolient.juvenilis   astatis  desideria, 
jgna  est,  ne  tollantur  donorum  gratiae  et  virtu- 
-,  quas  ex  parte  habet  securitas,  si  carnis  gra- 
castitas  fueritcoadjutrix  et  conservatrix  virtu- 
i.  Hoecquippe  conservatrixfidissima,  utpote  ad 
ritualiaaromata  reponenda,  quoddam  quasi  in- 
rum  vas.  Nam  propter  Dominum  corporis  pura 
titas  quid  est  nisi  cujusdam  pneclari  et  pretiosi 
is  solida  quaedam  integritas,  in  quo  donorum 
'ltuahum  charismata  quasi  quaadam  pretiosa 
nsi  et  sponsae  aromata  virtutum  thesauro  repo- 
itur  ?  Unde  et  Magister  :  Hsec,  inquit,   voluntas 
sanclificatio  vestra  ut  abstineatisvos  a  fornica 


somno  lmminenteconquiniscit.  Modo  per  virtutum 
manus,  quae  hinc  velut  a  dextris,  hinc  aterrenis  et 
carnahbusdesideriisretrahitur,  modo  et  vitiorum 
pondere  quae  inde  quasi  a  sinistris  insidiantur  illo 
revolvitur.vicissiminclinanscaputjam  jam  nisi 
per  quashabetvirtutum  manus  retraheretur,  imo 
nisi  Domino  manum  suam  apponente  fortius  trahe- 
retur,  post  dormitationem  quasi  lethargicus  nimis 
profundedormitururs.Juxtaquodpraefatusjuvenis 
noster  rex  Davidprius  peraliquas  gratiarumvirtu- 
tes  a  Domino  tactus,  et  postea  plene  excitatus:  Si 
dedero,  inquit,  somnum  oculis  rneis  et  palpebris 
meis  dormitationem  (Psal.  cxxxi).  Ecce  qui  prius 

adultennadulteraecarnisfeceobdormieratetobdor- 
mitussicvirumjustumseditiose  prostraverat,  jam 
non  dormitat  neque  dormit  qui  custodit  rex  Israel 
virtuhbus,  quas  praehabueratDomino  manum  suam 
apponente  adhucet  obdormitumtrahente  jam  for- 
tiusetprocul  amovente  dormitationem  etiam  sicut 
et  somnum.  Et  ita  multi  per  aliqua  gratiarum  dona 
sibi  prius  collata,  trahuntur  primo  sic  ut  postea 
plene  excitati  strenue  currant,  et  ita  post  cursum 
perveniant  et  demum  bravium  gloriose  compre- 
hendant  juxta  illud  Sponsas  ad  Sponsum: Trahe  me, 
mquit,  postte  et  curremus  in  odore  unguentorum 
tuorum(Cant.i).EtSvonsuS  ipse;  Nemo,  inquit, 
potest  venire  ad  me,  nisi  Patermeus  traxerit  eum 
Joan.  v_).  Et  ita  pudicus  juvenis,  Joseph  alter, 
Thomasnosterprimoperpudicitiara  et  alia  gra 
tiarum  dona  tractus  cucurrit  postea  in    odore  vir 


mc^aUo  vestra  ut  aosUneatUvos a  fornicl  „  ^^^Z^^* Z^ 
«utsciatunusquisquevestrum  suumvas  posside-  D  tutum,  donec,  sicut  nunc  cernimus    1     71 
n  sanctificatione  et  honore  (I  7VW  ™\    ^  ;„      nA^D '-, Zl _ cernimus-   non  jam   m 


nsanctiftcatione  et  honore  (I  Thess.  iv) ;  non  in 
sionibusdesiderii,  sicut  et  gentesquae  ignorant 
umum;  pariter  et  haec  eadem  castitas  ad  aro- 
ta  h»c  et  virtutum  thesauros  conservandos,  ne 
mbusvellatronibus  tollantur  in  via,  sicut  con- 
'atnx  iida  et  coadjutrix  est  fortissima.  Solet 
Ppe  haec  fortiter  et  constanter.pulsis  vitiis,  vir- 
bushberum  quietum  et  pacificum  habitaculum 
dere:  et  ostio  clauso,  vitiis  adhuc  pulsantibus, 
issanter  obstare  et  reverberare  pulsantia,  qua. 
^uam  minusimpudentia  adostia  maxime  juve- 
u.  ctto  etiam  priusquam  pulsa  fuerint  iterum 


odore  v.rtutum  curreret,  sed  ipsum  Dominum  vir- 
tutum  ipsum  regem  gloriaecomprehenderet. 

7.    QUALIS   CUM    ARCHILEVITA. 

Sed  leviticum,  sicut  praefati  sumus,  ordinem 
adeptus,  necdum  currens  sed  tractus  adhuc,  quali- 
ter  ad  cursum  in  odore  virtutum  venerit  videamus, 
et  sic  demum  fiuito  cursu  qualiter  cursus  bravium 
in  line  sine  iine  comprehenderit.  Nec  enim  levita 
factusmox  supposuit  liumeros  levitarum  oneribus 
sed  levitatispotius  et  saeculi  hujusoperibus  extunc 
magis  operam  dabat,  omnijamquae  sacri  maxime 
ordinis  viris  competitmediocritate  despectu,  adeo 


lusa 


HERPERTI  DE  BOSEHAM 


108/ 


quodsuscepto  ordine  post  modicum  uon  coetero- 
rum  coaulicorum  aulicos  quinimo  ipsos  regios 
fastus  assumeret  el  aulam  ingressus  caeteris  coau 
licis  in  omni  magnificentia  praefulgeret.  Quod  ta- 
men  qualiter  acciderit  sub  quadam  hic  brevitate 
perstringendum. 

8.    QUOMODO  TRANSLATUS  ET    CANCELLARIUS   FACTUS. 

lllustri  Anglorum  rege  Henricosecundo  regnum 
suum  inchoante,  cujus  dominatio  non  solumincis- 
marinis,  sed  et  extra  regnum  in  transmarinis  a 
Boreali  oceano  ad  Pyrenaeos  usque  montes  tende- 
bat,  felicis  memoriee  praefatus  archipnesul  Theo- 
baldus,  qui  ipsum  in  regem  unxerat,  id  post  mo- 
dicum  procurat  ut  Thomas  hic  noster,  juvenis 
adhuc  et  archilevita  novus,  regis  novi  et  pariter 
adhuc  juvenisinlret  aulam  etinaula  aulico  se  of- 
ficio  mancipet.  Cernebat  quippe  pontifex  juvenem 
cujus  moreset  industriamin  variis  jam  rerum  even- 
tibus  expertus  fuerat.  in  agendis  strenuum,  in 
consiliis  fidum,  iu  dubiis  securum,  in  adversis 
magnanimum.inapparatumagnificum,inlargiendo 
munificum,  ad  jussa  promptum,  et  in  obsequio 
sedulum,  in  omni  denique  opere  providum  et  cir- 
cumspectum:  unde  et  talem  aula  dignum  et  aulae 
gratum  futurum  nec  immerito  arbitratur,  sperans 
exinde  nihilominus  istius  opere  et  opera  inter  re- 
gnum  et  sacerdotium  deinceps  pacis  gratiam  et 
imitatisvinculumfirmius.Agenteergoetprocurante 
pontifice  Theobaldo,  Thomas  aulam  ingreditur  et 
tribuente  rege  in  aula  aulicum  officium  suscipit, 
quod  vulgo  nunc  cancellaria  dicitur,  officium  certe 
inregia  honorum  sed  onerosum  plurimum,  quod 
iliius  officii  optime  norunt  experti. 

9.    QUALITER  PRO  TEMPORE  LEVITAM  EXUERIT. 

Levita  ergo  hic  noster  aulam  ingressus,  et  in  aula 

cancellariae  mancipatus  officio,  le  vitam  pro  tempore 

exuitetcancellariuminduit.  Oquam  magna,  quam 

admirabilisinaulaeingressunostri  juvenis  condila 

discretione  industria!  o  singulare  in  virtutibus  et 

operibus  discretionis  officium  !  heecquippeauriga 

virtutum  dissimulatrix  operum  oculis  intentionum 

otius  denique  sapientiae  et  scientiee  condimentum, 

quaplerumquenonminus  sapienter  quam  scienler 

dissimulatur  quodagitur,  etagi  putatur  quod  non 

agitur,  etnonagiquodagitur.  Quaetiam  instruente 

perseepe  fit  ut  ex  charitate  contra  charilatem,  con- 

tra  legem  pro  lege  et  contra  pietatem  pro    pietate 

fiat.  Unde  et  illa  multarum  facierum  persona  egre- 

gius  ille  gentium  magister  Synagogae  alumnus  Ju- 

daeorum  advocatus  secundum  datam  sibi  discretio- 

nem  ex  charitate  contra  charitatem  pro  fratribusa 

Christo  anathema  esse  optavitet  contra  legempro 

lege  intemplo  se  purificavitet  totondit,  contra  pie- 

tatem  vero  pro  pietate  Timotheum  jam  adolescen- 

tem  circumcidit.David  pariter  insanuin  se  simulavit 

ut  evaderet,  et  Judith  se  meretricem  ut  Jerusalem 

salvaret,  pariter  et  hic  levita  noster,  quem,  etsi 

non  nostra  verba,  tantorum  tamen  operum  excu- 

santexempla,  ingressusaulammoxlevitamdeponit 


fV  pro  tempore,temporimagis  quam  rationi  et  potiu! 
vanitati  quamveritatiindustrieparens,  tanquam  s 
ad  consodales  suos  coaulicos  quotidie  illam  elogi 
apostolici  pericopen  audiatur  clamare;  Insipien 
factus  sum,vosmecoegistis  (/7  Cor.  xu).  Nec  tamei 
ob  id  dico  quinilliusofficii  viris  regum  cancellarii 
inter  coaulicossericaet  holoserica  et  alii  ambitios 
insignesetpraeclaiiapparatus  nondeceant,  si  qu; 
dem  qui  molibus  vestiuntur  in  domibus  reguc 
sunt,  sed  ob  id  dicoquod,  nisi  subesset  causa,  1< 
vitamsicutne  aulicum  esse  nec  aulicus  apparatu 
decuisset.  Veaum  in  levitanostrocausa  quamjai 
praefatisumussuberatutaulam  intraret.  Quaetiai 
miradivini  dispensationejudiciipostea  per  marb 
rium  modicum  subtractus  mundo,  non  sublati 
magis  quaminhaccarne  vivus,  sicuthodiecerniti 
et  sacerdotio  profuturuserat  et  regno. 

10.    QUIBUS    GRATIARUM    DONIS    REGIS   GRATIAM    SIT 
ADEPTUS. 

Thomas  itaque  noster,  levita  jam  quasi  deposit 
cancellarium  agens  cancellarii  per  omnia  streni 
portabatonusetindustrieopusexsequebatur.Que 
juxta  jam  saepe  dicti  pontificis opinionem et  votui 
rexpro  aetate  sapiens  et  argutus  preeter  alia  gr 
tiarum  dona  quotidie  fidum  experitur  in  consil 
et  discretum,  in  dubiis  providum  et  intrepidui 
fortem  vero  in  asperis  et  magnanimum :  quae  pi 
fecto  aspera  etdubia  grandem  semper  potentatu 
comitantur.  Cujus,  etsi  vita  brevis,  curae,  tam 
immortales  sunt  et  innumerae  ;  et  grandi  fortui 
semper  quasi  sedentes  in  insidiis  et  tendentes  • 
queos  ambigui  et  adversihumanarum  rerum  sub 
et  ex  insperato  quotidie  emergentes  eventus.UD; 
contra  dubia  et  aspera,  quee  tam  crebro  evenii; 
maxime  in  grandi  fortuna,  forti  consilio  tanqu; 
rumpenti  laqueos  et  eludenti  tendiculas  quotin 
opus  est.  Juxta  quod  ait  quidam  :  «  In  dubiis; 
asperis  fortia  quaeque  consilia  fore  optima.  »  Ra- 
consilii  fortitudinem  et  discretionem  et  fidem  ij 
industrius  in  isto  experiebatur  in  dies. 

41.    QUANTUS    1N    CANCELLARIA    FCERIT. 

Rege  vero  tantam  cum  prudentia  cancellarii  I 
cernente  magnificentiam,  cancellarius  apudregi 
gratia  proficiebat  in  dies,  et  ut  breviter  dicam,' 
brevi,  sicut  magnificentiaante  omnes,  ita  etgrai 
super  omnes  apud  regememinuit.  In  tantum  qi' 
omniumjudicioetiamquotquotanteipsumvener  t 

primifacti  sunt  novissimi.  Etmerito  quidem  s: 
quotquot  enim  strenua  ipsius  in  cancellaria  opl 
hic  enumerare  vix  sufficerem  ;  qualiter  videlice 
quam  industrie  munitionesquinque  munitissino. 
in  Franciae  et  Normanniae  sitas  confinio,  dom^ 
suo  regi,  ad  cujus  tamen  jus  ab  antiquo  specte 
dignoscebantur,  a  rege  Francorum  per  matrir 
niumsine  ferro,  sine  gladio,  absque  lancea,  abs  e 
pugna,  in  omni  regum  dilectione  et  pace  revo- 
verit,  Gizortium  scilicet  castrum  munitissimuD!» 
alia  quatuor.  Etquod  majusadnuc,quainaudac', 
quam  stenue  ultra  Guasconiam  in  partibus  t(" 


)85                                                      VITA  S.  THOM.E.  -  LIB.  III.  1086 

mis  cumpauca  manuinilitari  fidenter  remanserit  A  fugit.  Quia  si  forte  non  pungit  ipse,  ab  alio  tamen 

prnino  suo  rege  ob  causas  Tolosae  obsidionem,  punctus  inficitur  :   et  eo  quidem  periculosius  quo 

juae  utasserebat  omni  jure  debebat  sibi  esse  sub-  latentius  quo  ignoratur  quis  punxerit.  Unde  et  in 

|cta,differente  tunc.  Quam  per  beati  Exuperiipa-  aulis  maxime  a  quocaveatur  nescitur:  juxtaillud 

,ociniasemper  credibileest  defensari.  Verum  re-  in  Psalmo  :  Si  inimicus  meus  maledixisset  mihi, 

3  obsidionem  civitatis  differente  sic  et  cum  gran-  suslinuissem  utique  :  et,  si  is  qui  oderat  me  super 

exercitu  suo  reverso,  cancellarius  postillumin  memagnalocutusfuisset,  abseondissemme  forsitan 

rra  illa  rebelli  reJictus  est  qui  a  rege  captas  in  ab  eo  (Psal.  liv).  Verum  in  aula  quis  quem   evitet 

rra  munitiones  conservaret.  Verum  qualiter  illas  aut  a  quo  abscondet  se  ?  Omnes  enim  amici  et  om- 

raservaverit  el  alias  strenue  in  manu  militari  ac-  nes  inimici ;  applaudunt  omnes  et  omnes  pungunt ; 

lisiverit,  et  haec  et  alia  multa  ipsius  et  cancellaria  omnes  extollunt  et  omnibus  detrahunt ;  osculantur 

bera  strenua  quae  mundus  novit  hic  pertranseo.  in  publico  et  produnt  in  oc[culto.. 

It  ergo,omissis  his,  ad  ipsius  adhuc  revertar  ma-  (Codicis  Atrabatensis  unum  hic  deest  folium,  quod 

lificentiam,  ipse  certe  supra  suscepti  officii  debi-  finem  secundi  et  initium  tertii  libri,  vel\paginas 

,m,  cujus  sicut  norunt  experli  onus  grande,  sed  23  et  24  editionis  nostrx,  continebat.) 

se  etiam  supradebitum  munificus,omnibusdap-  g 

lissupraomnesetprceomnibusapparebatmagni-  pervenerunt  et  deconsilio  quod  rex  convocat,  ubi 

:us  sicut  magnus  corde,  magnuset  corpore,  ma-  rex  ab  archipraesule  et  fratribus  suis  coepiscopis 

iusetapparatn.Nihilcircaeumnisimagnum,nihil  postulat,  ut  exauctorati  clerici  etiam  corporaliter 

si  magniticentia.  Et  si  quando  vacaret,  nunc  in  punianlur,  et  de  causa  et  controversia,  quae  super 

/ibus  coeli  ludens  aucupium,  nnnc  bestiis  terrae  hoc  inter  regem  et  archipr?esulem  ore  ad  os  venti- 

minans  venaticam  exercebat.  His  allecti,  sicut  latur,  uno  allegante  pro   pace  populi  altero  vero 

e  solet  hominum  genus,  confluebant  ad  ipsum  pro  libertate  cleri ;  et  de  regiarum  consuetudinum 

incatervaeequitum,  stipabantundiquenovellaeet  a  rege  exacta  observantia,  et  qualiter  ab  archi- 

neros;egenerosumpropagines,magnatimagna-  praesule  etcoepiscopis  simultunc  omnibus  concor- 

m  filii  tanquam  novellae  olivarum  in  circnitum  diter  sitresponsum  se  observaturos  has,  salvo  or- 

nsee  ejus.  Hinc  inde  vero  ministrorura  examina  dinesuo,  etquomodoexadjectionehacrexoffensus 

illulabant.  Et  quia,  ut  diximus,  clericorum  pro  fuerit. 

npore  quaedam  discretionis  cautela  deposuerat,  19.  De  munitionibus,  quas  rex  ab  archipraasule 

int  quidem  clerici  de  familia,  sedseorsum.  Vide-  repetit  et  de  episcopis  qui  archipreesulem  suum 
itotam  domum  ipso  tanquam  stella  matutina,  c  deserentes  :    regi  adhaeserunt,  et  quomodo  archi- 

teris  vero  tanquam  stellis  micantibus  circum-  praesulposteaamultispersuasusadjeetionemillam, 

)tam  iliustrari.  Tandem  vero  cum  tantis  et  tali-  videlicet  salvoordine,  promisit  se  mutaturum. 

s  apud  regem  summum  gratiae  gradum  attigis-  20.  De  concilio  apud  regiam  illam  mansionem 

jam  quasi  verum  summum  ipsi  committens,  quae  Clarendunediciturconvocato,  ubi  archipreesul 


i  sui  Henrici  universorum  haeredis  tutorem  facit  et  coepiscopi  mutaverunt  adjectionem  verbi  praefa- 

palrem,utreputet  ipse  filium  pergratiam,  quem  tam  et  de  consuetudinis  qure  regiaa   vocabantur, 

[  ipse  genuit  per  naturam.  Et  cancellarii  quidem  ad  quasobservandas  archipreesul  et  episcopi  jusju- 

itia  apud  regem  sic  erat.  rando  se  obligaverunt  mox  ibi  expressis. 

12.  de  aulicorum  iNviDu.  % | .  De  archipraesulis a  concilio hocrevertentis  me- 

/erum  crescente  gratiaviri  et  gloria,  exhis  jam  ditatione  in  via,  et  allocutus  quid  responderit,  et 

aula  conceptus  crevit  aulicorum  vermis,  per  quodexverbis  discipuli   nonnulla  consolatio  est 

lam  serpens  jam  sedadhuc  latens  invidia.  archipraesuli,  qui  ab  altaris  officio  circiterper  dies 

/ermis  quippe  hic  potissimum  in  aulis  inter  au-  quadraginta  semetipsum  suspendit,  donec  a  viro 

is  confovetur  et  coalescit  per  aulas  jugiter  sed  apostolico  et  consolationis  et  absolutionis  gratiam 

auter  serpens  et  serpentine  latens.  Qui  holoseri-  obtinuisset,  etde  fuga  ipsius  bis  attentata,  sed  non 
os  purpuratos  etiam  ipsos  et  gemmis  bibentes,  D  proficiensquomodoadregemsitreversus,etqualiter 

latentius  quo  interius  pungit  et  corrodit.  Qui,  exceptus  arege,  etde  pontificabilus  ipsiusoperibus 

i  forte  ipsi  non  pungunt  quia  summi,  ab  his  cum  ipsinecdumfugere  licuisset.etvocationearchi- 

len  quibus  sunt  superioresquasi  serpente  pedi-  praesulisadcausamapudregiumilludcastrum^quod 

Jcalcatopunguntur.Exeatergoaula  necesseest,  diciturNorhamtunae,  et  deipsiusibi  pcenaet  pugna 

hujus  serpentis  aulici  virus  metuit,  qui  toxicum  et  demum  fuga  et  causse  fugae. 

INCIPIT    TOMUS   TERTIUS. 

•  His  itaque se habentibus,  Thouia nostro  in  aula  s<epe  nominatus  Cantuariorum antistes  Pater Theo- 

amaaugustaligratiaetglonacieterislongeprae-  baldus,vir  omni  sanctitate  et  religioneperspicuus 

?ente,etipsojara  velut  rerum  suramam  gerente,  qui  Thomae  nostri  currus  extiterat  et  auriga,  cum 


1087 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


108!- 


Cantuariensem  Ecclesiam  per  annos  viginti  duos  A  derium  super  cancellariipromotione,  sacrometro 


strenue  etprudenler  rexisset,  senex  jam  etplenus 
dierum  decretam  universae  carnis  ingreditur  viam. 
Quod  cum  statim  ad  regem  et  ad  aulicos  pervenis- 
set.suspicanturmox  omnes,  submurmurant  hi,  as- 
serunt  illi  cancellarium  archipraesulis  defuncti  suc- 
cessorem  futurum ;  et  id  ipsum  praeconizabat  et  po- 
pulus.  Verum  rex  omnino  dissimulat  ;  nisi  quod 
archiepiscopatus,sicut  et  episcopatus  et  etiam  va- 
cantes  abbatiae  solent,  curae  cancellarhet  custodiee 
traditur.  Cancellarius  vero,  qui  quasi  praesagiis 
quibusdam  et  conjecturis  jam  de  regis  voluntate 
praesumebat,  tamen  sicut  et  rex  dissimulans,  rem 
tacitus  considerabat.  Regeautem  tunc  in  transma- 
rinis  extra  regnum  agente  et  cancellario  cum  eo, 


politanae  ecclesiae  conventui  et  regni  sui  clero  inti 
mandum,  sedulo  et  operose  injunxit.  Et  ad  unuin 
interlegatos  praecipuum  specialiter  sermonemdiri 
gens  (Ricardus  dictus  cognomento  de  Luci  hic  erat) 
«  fyicarde,  »  inquit,  «  nonne,  si  mortuus  jaceretr 
in  sandapila,  intenderes  ut  primogenitus  meus  Hen 
ricus  in  regem  sublimaretur  ?  «  Et  ilie  :  «  Etiam 
domine.pro  posse.»  Etrexilli:«  Adeo  volointenda> 
ad  cancellarii  insedeCantuariensi  promotionem.  j 
In  quocerte,sicutinpriori  cancellarii  magnificentic 
et  animi  absqueambitionepuritas.itaet  inhocper 
spicue  videre  possimus  constantem  regis  gratian 
et  rege  magnificentiee  gloriam.  Eo  ipso,  ni  fallor 
sicut  et  rerum  cito  post  probavit  exitus,  ad  cancel 


propter  crebras  Wallensium  infestationes  et  alia  g  lariisuipromotionemferventiorquo  ipsum  magni 


quaedamregni  negotiacancellarium  rexin  Angliam 
mittere  disposuit ;  et  quiaplurimae  et  magnae  erant 
causae,  cancellario  nemine  suorum  ad  magna  sic 
idoneo,  injungitlegationem.qui  cum  jam  suscepta 
per  dies  legationis  forma,  in  ipso  profectionis  arti- 
culo  ingressus  aulam  apud  castrum  illud  in  Nor- 
mannia  quod  Faleise  dicitur,  utrege  duntaxat  sa- 
lutato  mox  conficeret  iter  vocalo  eo,  seorsum  rex 
instillat  secretum  :  «  Necdum,  »  inquit,  plene  nosti 
tuae  causam  legationis.»  Etadjecit:«  Meae, » inquit, 
«  voluntatis  est  te  Cantuariensem  archipraesulem 
fore.  «  Cuicancellarius  schemata  quaedam  risibilia 
quibus  tunc  inductus  subridendo  ostendens  et  quasi 
oculis  ingerens  :  «  Quam  religiosum,  »  inquit,  «vi- 
rum,quam  sanctum  in  tam  sancta  sede  et  supertam  q 
celebrem  et  tam  sanctum  monachorum  conventum 
constitui  desideras  !   sciturus  certissime  quod  si, 
Domino   disponente,  acciderit  sic  citissime  a  me 
avertes  animum  et  gratiam,  quae  nunc  inter  nos 
tanta  est,  in  atrocissimum  odium  convertendam. 
Novi  quippe  te  nonnulla  exactorum  et  etiam  in  ec- 
clesiasticis  te  jam  multapraesumere  quae  egoaequo 
animo  sustinere  non  possem.  Et  ita  occasione  nacta 
interponent  se  invidi,  qui  exstincta  gratia  perpe- 
tuum  inter  nos  odium  suscitabunt.  » 

0  miraviri  magnificentiadominosuocomminan- 
tis  sic;  in  cujusmanu  eratadhuc  ipsi  comminanti, 
honorem  conferre  veladimere!  Osinceraanimipu- 
ritas  non  honorem  ambientis,  nec  respuentis  ta- 
men,  sed  cum  honore  propter  honorem  humeros 
suos  adhonorisonus  portandum  se  moxparantis! 
Mox,  inquam.inprimo  honoris  illius  auditu.utpote 
qui  expertus  optime  novit  quantum  honor  ille  one- 
ris  habeat  cum  honore.  0  quam  magnum,  quam 
certumpastorisboniEcclesiae  profuturiverbum  hoc 
praesagium  erat,  ipsomet  contestante  ante  illum 
recessus  sui  aregearticulum  quod  ipse  nec  per  se 
nec  per  alium  regi  nec  rex  ipsi  vel  etiam  verbum 
unumpraelocutusfuisset.  Verumrex  nihil  motusex 
cancellarii  sui  quasidilectionis  comminatorio  hoc, 
sed  in  proposito  manens  mox  in  ipsa  cancellarii 
praesentia  magnis  et  industriis  viris  legationis  ip- 
sius  in  Angliamcomitibushocvotum  suumetdesi- 


L> 


fice  siclocutum  audierat  et  quominus  ambitiosun 
pensabat.  Sed  super  omnia  et  prae  caeteris  intuer 
hinc  libet  vere  regum  corda  in  manu  Dei  esse  et  dis 
positionibus  Altissimi  nihil  posse  resistere.  Han 
historiae  pericopen  ab  ipsomet  pontifice  postea  i. 
exsilio.propterverbi  sui  quasi  cujusdam  vaticin 
finem  tunc  impletum,  saepius  rememorante  didic 
Unde  et  pericopen  hanc  eo  promptior  quo  veric 
ipsa,et  ab  ipso  mihi  edocta  pontifice,  historiae  hui 
curavi  hic  interserere :  et  eo  praesertim  quod  ex  ha 
utriusque  tamregisquam  cancellarii  virtutum  hic 
inde  magnificentia  adverti  possit.  Et  ita  rex  cat 
cellarium  suum  in  haec  dimisit,  qui  post  dies  pai 
cos  in  Angliam  applicuit. 

2.  QUALITER  CANCELLA.RIUS  ELECTUS. 

Regis  autem  voluntate  et  petione  cito  post  cai 
cellarii  adventum  in  sancto  illo  et  religioso  sanct 
Cantuariensis  Ecclesiae  conventu  et  episcoporm 
quibusdam  accitis  super  cancellarii  promotione  d 
clarata,  mox  ut  solet  varia  diversorum  fertur  sei 
tentia.Etpraesertimin  sacro  illo  monachorum  coi 
ventu  utpote  quospraecaeteriscontingebatnegot;u 
asserentibus  his  quod  hoc  fieri  bonum,  aliis  vei 
contra  imo  malum.  Hi  regis  gratiam  allegabant 
per  hoc  tam  gratioso  inter  regnum  et  sacerdotiu 
mediatore  Ecclesiae  deinceps  pacem  futuram  sic 
securamita  et  prosperam  :  allis  vero  e  diverso  illa 
regisgratiamnonprofuturam,  sedplurimumeoip^ 
Ecclesiae  obf  uturam  oppon  en  tibus ;  eo  quod  official 
Augusti  et  praesertim  quotquotaulici,  pontificen< 
de  ecclesia  sed  deaula  assumpto,  in  Ecclesiae  boi 
liberius  grassarentur  :  et  praetereaquodnimisfoi 
absonum  et  omni  divino  juri  adversum  homine 
militari  potius  cingulo  quam  clericali  officio  man 
patum,canumsectatoremctpastoremavium,oviu 
constituerepastorem;praesertimsupertamsanctu 
monachorumconventum  etsuper  tam  grandem 
tamnumerosum,qui  pertotam  A.ngliamdiffunditi 
Dominicum  gregem :  hunc  profecto  aulica  cupidit<: 
etvoracitatequadamlupinatotiusgregisdissipator" 
potiusetvoratoremquampastorem,certissime  pr 
sumendum  ;  et  qui  propter  popularis  aurae  flalr 
universa  eventiletet  aulico  fastu  expompet. 


1089 


VITA  S.  THOM^:.  —  LIB.  III. 


1090 


0  quam  multos  in  facto  supplantavit  suspicio  A  absolutus,  mox  quasi  homo  de  gravi   somno  evi- 


et  in  vanitate  detinuit  sensus  eorum?  Cernebant 
liominis  vanitatem,  de  futura  quam  necdum  vide- 
bant  veritate  diffisi.  0  divina  judicia,  et  si  terri- 
bilia  in  consiliissuper  filioshominum,nihilominus 
.tamen  et  jucunda  !  0  temeraria  hominum  judicia 


gilans,  qui  jam  diu  fuisset  etqualis  deinceps  futu- 
rus  esse  debuisset,  cum  corde  suo  meditabatur.  In 
aula  aliquandiu  quasi  lethargicus  sui  ut  videbatur 
passus  oblivionem.  Sed  nunc  rediens  ad  cor  cum 
corde  suo  meditabatur.  Et  ex  meditatione  haccon- 


quae,  etsi  quando  probabilia,  fallentia  tamen  !  Ita      caluit  cor,  et  sensim  coepit  ignis  exardescere,  quo 


quidem  mundi  homines  de  mundi  homine,  secun- 
jdum  mundi  judicium  judicabant,  sed  longe  secus 
|et  satius  et  jucundius  de  mundi  homine,  non  se- 
jundum  mundi  temerarium  sed  secundum  jucun- 
lium  Dei  judicium  accidit.  Unde  et  rex  ille  et  Pro- 
pheta  :  Amputa,  inquit,  opprobrium  meum  quod  su- 
tpicatus  sum,  quia  judicia  tua  jucunda  (Psal. 
:xvm).   Vere  jucunda    Dei  judicia  contra  mundi 


novus  qui  exstinctus  putabatur  homo  fotus  et  coa- 
litus  coepit  paulatim  coalescere,  sed  necdum  eri- 
gerecaput.  Qui  tamen  novushoirio, sicutjamsupra 
diximus,  quadamdiscretioniscautelaveterishomi- 
nis  habitu  magis  fuit  opertus,  quam  oppressus  a 
veteri,  nisi  quia  ipsa  opertio  quasi  oppressio  erat. 
Verum  nunc  mox  in  ipsa  mutationis,  suas  novitate 
novus  homoetrelegari  appetit  etsediutiusopprimi 


mem,contraomnem  mundisuspicionem,educentis  g  non  permittit.  Electus  vero  noster  Londonia  sicut 


uel  de  petra,  oleuuique  de  saxo  durissimo  et  de 
apidibus  istis  suscitantis  filios  Abrahae  [auferentis 
Hiam  etamputantis  opprobrium  servi  sui.]  Amputa, 
nq\\'\l,opprobrium  meum  quod  suspicatus  sum. Quis 
mimcrederetnisisuspicioneabipso  Deo  amputata, 
juis  asserenti  se  nonapponeret,canum,utaiebant, 
sectatorem  et  pastoremavium,  futurum  oviumtam 
>onum  et  tam  fidum  pastorem  ?  Quid  tamen  hoc 
acto  non  solum  satius,  sed  et  jucundius  et  inter 
)ei  opera  Deo  dignius  ?  Eo  quidem  deo  dignius  quo 
ilementius  et  quo  illo  mirabilior  Deus.  In  tanla 
|uippepotestate,etsiomniaineffabiliteradmiranda, 
lihil  tamen  tam  stuporetam  admiratione  dignum 
[uam  quod  in  tanta  potestate  sitclementia  tanta.  Pro- 


ortus,  sic  ibi  et  electus  cum  multorum  et  magno- 
rum  comitatucilopostelectionem  metropolimCan- 
tuariam  propter  consecrationis  gratiam  proficiscens 
inter  itinerandum,  non  in  agrum  deflectens,  sed  in 
ipsa  via  solum  discipulum  qui  scripsit  haec  acoer- 
sivit,  ipsi  secreto  inquiens  se  in  visu  eadem  nocte 
vidisse  venerabilem  quamdam  personam  ipsi  asti- 
tisse  et  decem  tradidisse  talenta.  Cujus  quidem  in- 
terpretationem  discipulus  minime  tunc  advertens 
de  somnii  conjectura  haesitabat.  Quam  tamen  mox 
post  expletamdehomine,  quaetuncnon  putabatur, 
dispositionem  Altissimi.servus  ille  evangelicus  qui 
acceptisinsortequinquetalentisaliaquinquepraeter 
sortem  negotiando  superlucratusest.absquehaesi- 


>terea  ex  qua  causa  monetSapiensneante  mortem  n  tatione  omni  et  aenigmate  nunc  apertissime  solvit. 


iominemlaudes,itaetne  vituperesantemortem.Quis 

nim  scit  si  convertatur  et  ignoscat  Deus  et  relin- 

[uant  post  se  benedictionem  ?  Unde  et  Magister  : 

Volite,   inquit,   ante  tempus  judicare  (Joan.  v). 

hnniumigiturimpraesentiarumsuspicioneamputa- 

aetaltercationeomissa,  divinaequicunctamilitant, 

lispensationi  pariter  et  in  hoc  regio  quoque  voto 

ailitante  et  episcoporum  provincialium  et  conven- 

issanctoeCantuariensisEcclesiaecommuniomnium 

lOnsensu  et  unamini  Thomas  ejusdem  Ecclesiee  ar- 

hilevita  in   archipraesulem  Londoniae  in  regioillo 

t  praeclaro  monasterioquoddicitur  Westmunstier 

ligitur.  Eligitur,  inquam,  jam  in  aula  annisquin- 

ue  cancellarioe  functusofficio,  aetatis  veroannum 

itne  circiter  agens  quadragesimum  quartum.   Et 

iox  filio  regis  regni  haeredi  Henrico  adhuc  puero, 

tquem  de  eximia  regis  gratia  cancellarius  quasi 

)liliumetalumnum,sicut  jam  praefati  sumus,sus- 

jeperat,  praesentatur  regis  patris  sui  de  mandato, 

fatris  in  hoc  vices  gerenti.  Et  electioni  Ecclesiae 

egia  conniventia  accedente,  auctoritate  quoque 

>gia  ab  omnibus  curiee  nexibus  absolutus,  liber 

n^licanae  Ecclesiae  redditur  et  in  ea  libertate  ab 

cclesia  in  hymnis  et  canticis  spiritualibus  sicut 

■oletcum  summa  jucunditate  suscipitur. 

3.    QUA.L1TER    ELECTUS  AD  SE    SIT  REVERSUS. 

|  Thomas  ergonoster,  non  jam  aulae  cancellarius 
ed  Ecclesiae  electus  et  ab  omnibus  curiae  nexibus 


D 


Adhuc  autem  eumdem  discipulum  secretius  allo- 
quens  pariter  et  in  via  mox  subjecit :  «  Hoc  volo, 
hoc  tibi  injungo  de  caetero,  quem  homines  meesse 
dixerint  confidenti  u  s  mihi  et  secreto  edicito,etsi  quo- 
quo  vitiolaborantem,tibi,inquam,injungo  utmihi 
libere  hoc  confidenter  sed  secreto  edice[edicas). 
Multa  quippe  amodo  de  me  quaenon  mihidicentur, 
quemadmodum  et  de  allis  et  praesertim  divitibus, 
plurimapassimin  vulgodeipsisetpaucaulliusnulla 
ipsis.  Pariter  et  excessum  indica,  si  quo  tu  ipse 
videris  et  judicaveris  excedentem,  »  etincalceser- 
monis  adjiciens,  »  circumspectiusquippe,»  inquit, 
«  et  clarius  quatuor  quam  duo  oculi  vident. »  Quod 
mihi  tunc  credo  quia  forte  ni  fallor  et  aliis  etalias 
mesanctioribusetcircumspectioribus  nisiquiaergo 
minime  talis,  idem  pariter  injunxisse. 

Oprudentia  viri  !Oformajaminnecdumepiscopo 
episcopalis,  certeomnibussedpraesertim  episcopis 
et  admirandaetimitanda  !Opropheticum!ovidens 
et  videntis  oculatum  animal  !  quod  nein  distortae 
et  aufractuosae  viae  et  vitae  hujus  nocte  offendat 
ullatenus  et  ante  et  retrojamsibi  oculoscoaptabat. 
Jam  profecto  illius  compastor  et  compastoris  disci- 
pulus,  qui  compastoribus  et  discipulis  suis  dans 
formam  :  Quem,  inquit, dicunt  hominesesseFilium 
kominis  ?  (Math.  xvi.  )  Formam.  inquam,dans  ut 
hi  quilux  sunt  mundi  et  gentibus  in  lucem  dati, 
nequaquam  contemnant  sed  crebro  et  sedulodese 


1091 


HERBERTI  DE  BOSEAM 


1092 


a  suis  vulgi  inquirant  oplnionem.  Ne  videlicet  ipsis  A  regnihaeresprasininebat.quatuordecimcomprovin- 


nescientibus  lucis  suae  radios  aut  squalida  et  alra 
detractionis  nubes  subobscuretaut|adversusaliquis 
sinistri  rumoris  flatus  eventilet  :  tunc  quippe,quod 
absit !  deluce  mundi,  de  lucerna  verbi.de  candela- 
bro  templi  magis  fumus  quam  illuminatio  emitte- 
retur,  quod  ne  accidat  vulgi  de  a  suis  opinionem 
pastor  ille  pastorumforma  sciscitatur.in  bac  etiam 
sciscitatione  id  notans  multa  dici  et  sinistrade  no- 
bis  quae  non  nobis.  Unde  et  plerumque  in  rebus 
humanis  illud  lacrymabileaccidit,ut  etiamquisibi 
nihil  conscius  est,  forte  tamen  ob  aliquam  mali 
specieminpopulohabeaturfamosus,ipsotamenquae 
de  ipso  sinistra  dicuntur  penitusignorante.Habens 
quidem  oculos  ante  sed  retro  carens,  quid  de  se, 


ciales  episcopi  interfuerunt,  ipso,  ni  falior,quicon- 
secrabat  archipreesule  quinto  decimo.Et  electi  qui- 
dem  nostri  in  archipraesulem  consecratio  sic  erat, 

ipsotunccirciterquadragesimumquartum,utsupra 
diximus,  aetatis  suae  annum  agente. 

Nuntii  vero  ad  felicis  memorige  Alexandrumter- 
tium  Romanae  sedis  pontificem  confestim  directi 
sunt,  qui  de  novopropterschismaquodinRomana 
tunc  Ecclesia  erat,  apud  Montem  Pessulanum  appli- 
cuerat et i bidem per  aliquod tempus  moram  fecerat. 
Qui  vero  missi  fuerant,  viri  religiosi  litterati  etho- 
nesti,  insigneilludmetropolitanorumquod  palliunj 
dicitur,  instanter  sicut  decebat  etfortiter  postulantes 
tum  quiafavorabilesinsequi  petebant,etpraecipuff 


nec  per  se,   quia  non  potest,  nec  per  alium,  quia  B  quia  eapersona  favorabilisadcujus  hocusumpete 


negligit  aut  contemnit,  sed  solum  quid  ipsidicatur 
attendens. 

4.   QUAM  MAGNJFICE  FUERIT  CONSECUTUS. 

Verum  electus  noster,  necdumepiscopus.episco- 
palem  tamen  jara  formam  induens  :  vix  adhuc etiam 
electus,  mox  elegit  quibus  istam  quasi  propriam 
propriae  visiiationis  suae  curam  injungeret.  Moti 
ergo  Londonia,  ubielectio,  Gantuariamvenimus,in 
qua  tanquam  metropoli  secundum  morem  etcano- 
num  formam  metropolitaniconsecratiocelebranda 
Ad  quam  jam  consecrationem  ob  consecrandi  re- 
verentiam  totum  fere  regnum  confluxerat.  Clerus 
quidem  ut  ex  debito,  proceres  vero  regni  et  magna- 
tes  ut  regi,  cui  opus  adeo  complacebat,  pariter  et 
electo,  qui  de  aula  prodierat,  honoris  impederent 
gratiam  et  obsequium.  Igitur  in  sacramentali  illo 
tempore  in  illis  tam  mirae  quammirificaeunctionis 
diebus  in  hebdomada  Pentecostes,  in  hebdomadae 
Sabbato,  teraporis  etordinis  ut  moxclaruit  conso- 
nantibus  sacramentis,  archilevita  Ecclesiae  electus 
in  sacerdotem  ordinatur,  incrastino  Dominicae  diei 
in  antistitem  consecrandus.  Verum  ordinato  jam 
sacerdote,  quis  pontificum  provincialiarain  conse- 
crationeprimam  manumhaberedebeat,deliberatur 
mox  inter  pontirices.  Londoniae  quippe  episcopali 
sede,  ad  quam  id  pertinere  dignoscitur,  tunc  va- 
cante,  Wintoniensis,  qui  absentis  aut  non  super- 
stitis  Londoniensis  vices  in  provincia,  gerit,  id  ad 
se  omnimodis  pertinere  asserebat.  At  econtra   Ro- 


batur,citius  etfacilius  palliura  asedeapostolicaob 
tinuerunt  et  in  brevi  cum  pallio  laetabundi  etpro 
spere  sunt  reversi.  Et  itaThomas  hic  noster  cua 
summa  devotione  suscepto  pallio  de  episcopo  ar 
chiepiscopus  factus  est. 

0.    QUARE  VEREATUR  DISCIPULUS    CONSECRATl 
VIRTUTES. 

Verum  cum  hucusque  imaginem  terreni,  homi 
nem  saeculi,  per  saeculi  prospera,  tanquam  cymban 
per  eequoris  placida  regens,  qualiscunque  picto 
quoquo modo depinxeri m,  superest  nunc  imaginen 
ccelestis.hominemDei,  Ghristi  pontificempersaecul 
prosperaet  adversa  transeuntem  depingere  ;  quoi 
jara  non  est  cymbam  in  aura  per  aequoris  plan; 
ducere  :  sed  potius  suspenso  velo,  artemone  erecto 
laxatis  funibus  in  altum  maris  descendere.etperto 
rupes  et  scopulos,  per  Syrtes  et  Scyllaeos  canes 
navem  institoris  gubernare.  Jam  quippe  Thoma 
noster,  non  officialis  aulae  sed  antistes  Ecclesise 
descendit  mare  in  navibus  utfaciat  operationemii 
aquis  multis.  Propterea  ego  vetus,  stylum  ro 
habens  praeter  quam  tenuem  etexsanguem,  et  raa 
teriae  novitatem  et  magnitudinem  pensans,  in  ips 
limine  cum  stylo  meo  tam  tenui  nunc  sto  et  haesit 
dubius  admodum  quomodo  fcedus  pictor  et  ignaru; 
non  jam  in  homine  saeculi  imaginem  terreni.sedi 
novo  ettanto  Christipontificeccelestisdignevaieai 
imaginis  lineamenta  depingere,  et  illam  institor 


phensis  eo  quod  abEcclesiae  su;e  fundationeetjure  D  navem,  tot  ettampretiosisrefertammercibus.inU 


specialiter  peculiari  archipraesulis  capellamus  sit, 
id  suum  esse  et  non  alterius  contendebat.Tandem 
vero  ob  quaedam  quae  inpraesentiarum  b  ic  interserere 
preetermitto,  salvo  inhac  parte  jureRophensis  ec- 
clesiae,  deRophensisconsensu  venerabili  virosicut 
generositate  ita  et  sanctitate  praeclaro  Henrico  Win- 
toniensi  episcopo  archipraesulis  consecratioest  de- 
lata,  et  in  crastino  Dominico  die  in  octavis  Pente- 
costes  festivae  supra  modum  et  magnifice  sicutfu- 
turura  tantum  decebat  antistitem  consummata. 
Cujus  profecto  consecrationi,  praeter  procerum  et 
Hobiliumregnitanquamturbaminnumeram,quibus 
et  egregius  ille  adhuc  puer  Henricus  regis  filius  et 


tot  raaris  pericula  ad  salutis  portum,ad  quem  sempf 
veliticabat,  describendo  perducere.  Quaerite  cuif; 
cile ;  mihi certefateor hoc difficile. Qui enimdeten 
est  de  terraloquituret  terrenamterreniquoquom< 
doformarepotestimaginem,utpotequiformat,form; 
taesimilis,qualisenimterrenustalesetterreni.Veru 
qui  de  terra  est  terrenus,  imo  qui  terra  est  et 
brevi  reversurus  in  terram,  quomododigne  potei 
ullius,etiam  alicujus  ccelestiumexplicareimagineti 
Qualis  enim  coelestis  tales  et  ccelestes.  Unde 
coelestis  iuiago  coelestera  pictorem  exigit,  non  te 
renum,  non  luteum.  Accedit  etiara  oneri  quodnc 
quamviscoelestemcoelestisimaginemsatsitnunc 


093 


VITA  S.  THOMvE.  —  LIB.  III. 


1094 


ormandum,  quin  potius,  quod  de  caetero  materiae  A  bore,  disponente  sic,  et  me  per  annosscriberepro- 

crastinante.  Et  bene  quidem  sic  ;  possum  quippe 
nunc,  docente  Domino,  ad  soecula  postfuturascri- 
bendo  transmittere  de  viro  hocnon  solumillaquae 
vidi  de  vita  ipsius  in  carne  hac,  sed  et  de  his  quae 
post  mortem  etper  mortem  ejus  sicutpretiosamet 
triumphalem  acciderunt.  Sed  ad  cceptam  historici 
hujus  cantici  seriem  revertamur. 

6.  QUOMODO  EXUTO  VERTERI    NOVUM  HOMINEM 
INDUERIT 

Thomas  ergo  noster,  non  jam  officialisaulae.non 
electus  £cclesiae,sed  jam  Ecclesiae  consecratus  omni- 
no  supra  omnium  spem  moxdeposito  cancellario.an- 
tistitem  vi vens  in  spiritus  de  ccelo  subito  ad venientis 
vehementiaquoinillisunctionis  diebusunctusmox 
egalis  quippeille,  evangelicushic.Attamen  miser  b  fuitrepletus,  totumveteremhominemadeo  concus- 


iiovitas,  dignitas  et  magnitudo  exigeret,  nova  et 
uperccelestis  ipsius  pontificis  Christi  pontificalis 
orma  velut  interiori  quodam  et  diligenti  intuitu 
xcogitata  etdiscreta,  huinanogeneriinsaeculorum 
iDes  intuendaaut  depingenda  nunc.aut  silendum 
st  penitus.  Certe  Moyses,ipsevita  tantus  etscien- 
ia,  seorsum  a populo in montis  cacumen  ducitur,  et 
bi  condendi  tabernaculi  cum  utensilibus  ministe- 
iorum,  et  ministrorum  formam,etministrandiri- 
;um  et  ordinem,in  prseostenso  exeraplari  contem- 
latur.  Cui  Dominus : «  Vide,  inquit,exemplar. » Cui 
t  inter  caetera,  etni  fallorpraecaeteris.legalis  pon- 
ficis  et  ministrantium  ei  formainexemplari  prae- 
stenditur.  Et  ecce  plus  quam  legalis  pontifexhic. 


go,  peccator  magis  foedusquam  pictor  fidus,cum 

ujusformamdescribendamsusceperimus,necseor- 

im  a  populo  in  montis  cacumen  cum  Moyse.nec 

tiam  cum  Josue  in  ullamductus  montis  devexita- 

un,  sedin  vallelacrymarum,  inmedio  populimei 

ilpa  et  pcena  meisimilis  habito.  Etproptereaego 

3tusadnovumjamhominemaccessurus,admateriae 

ovitatemstupetanimusetadmagnitudinemstylus 

juivelut  hucusquetenuiset  inanis  hominera  saeculi 

Jer  inania  transeuntem  exarendodescripserat.ex- 

auritur :  et  ad  materiae  dignitatem  velut  ob  eximiam 

)lendorismateriiBclaritatem  repercussusreverbe- 

Uuretquasiobducitur.Veruratamenego  visuqua- 

1.unque  adj  utus,  me  non  sicut  sciolum  sed  humiliter 


sit,excussit,etexpulitutjamvetustatisneccorapare- 
retvestigium.Undeetnovusquidamhomo.quemsu- 
pra  pro  tempore  veteris  hominis  habitu  opertum  ma- 
gis  quam  oppressum  a  veteri  dixim  us,  discoopertus, 
et  in  unctione  dati  spiritus  magis  robur  accipiens, 
mox  totum  se  exerit  et  haud  segniter  strenue  se  accin- 
git  ad  opera,eapraesertim  quae  novum  tunc  decebant 
pontificem.Unde et  pontifex  jam non  tractus,  sed  sa- 
cradelibutus  unctione,  cursor  levis,  non  ut  prius 
opertoadhucnovohomineinvirtutumodore.sedjam 
infortietstrenuavirtutumoperationecelercurrebat, 
non  ut  prius  virtutes  odorans  sed  fortiteroperans. 
Etquisupraelectuscumcordesuomedifabaturquasi 
deliberans,  jam  consecratus,  insacrailla  unctione 


ci 


isum,  plasmatore  hominum  et  formatore  sicut  q  unctusDomini,abunctionisspirituconsiliumhabuit, 


>let  tales  erudiente  pergratiamccelestem,coelestis 
aaginem  et  pontificalem  in  Christi  pontifice  for- 
am  mei  nunc  temporis  hominibus  et  omnibus  post 
iturissaeculisintuendametadmiraudam,etpraeser- 
mpontificibusiinitandam.styloproutdaturnfuerit 
amutatoqualitercunquedescribam.quitamensti- 
jiomagis  depingendus  quam  stylo  describendus  fuis- 
J!t.Describamtamen:describam,inquam,visuqua- 
i^unque  adjutus.  Nam  si  gloriari  oportet,  imoquia 
Iportet  et  sic  expedit  nunc,  et  mihi  exemplarnon 
nidem  in  monte  sedin  hac  lacrimarumvallepras- 
Uensum  :  vidi  quippe  ego,  et  secutus  sum  per  to- 
imtempususqueadultimiexitussuidiempermul- 
»s  et  varias  tentationesobsecutus  pontifici :  et  quia 
floriari  nunc  expedit,  multa  per  totum  id  tempo- 
s  familiaritatis  ipsius  gratia  decoratus,  itautin 
acpartegloriae  nulli  secundumfuisse  mecredam. 
jndeet  ni  fallor.secretaquadamdispositione  Altis- 
mi,  caeteris  jam  fere  oranibus  de  mundo  sublatis 
limecnmvideruntetcomministraveruntpontitici, 
|iihi  quasi  soli  adhuc  reservato  hoc  reservatur  ut 
ixta  exemplar  quod  prae  caeteris  multis,  pontifici 
fmiliterobsequentibusdiligentiusetfaniiliariusin- 
iebar,  prsesentis  et  post  futuri  saeculi  hoiuinibus 
Blestem  ccelestis  imaginem  explicem  :  praesertim 
,im  a  viri  hujus  dehocmodoexcessujam  quartus 
i^cimus  annus  sitquo  scribohaec,  Altissimo  certe, 
i  fallor,  sine  cujus  consilionecfohum  cadit  de  ar- 


I) 


quo  sicutcorpore  sic  et  corde  aulamexiret.purpu- 
ram  deponeret  et  cilicim  sumeret.  Unde  et  mox, 
tanquam  veteris  hominis  indumento  rejecta  pur  pura, 
sicut  corpore  sic  et  mente  exivit  aulam,exivitpur- 
puram,etciliciuminduit,  novumnovihominishabi- 
tam,  indumentum  novum,sedinusitatum  aulicis  et 
peregrinum  ab  aula.  Ecce  Thomas  noster  alter  in 
spiritu  et  virtute  Elise  pilis  camelorum  vestitus ! 
Ecce  virgo  alter  electus  a  Domino,  qui  relicta  sin- 
done,  cilicio  super  nudoamictus,  viros  sanguinum 
inimicos  crucis  Christi  fugiens.novi  regis  vexiilum 
novus  tiro  in  cilicio  sequitur ;  illius  noviregisjam 
tiro  novus,  cujus  vox  in  Psalmo  :  Ego  autem  cum 
tniki  molesti  essent  induebar  cilicio  (Psal.  xxxiv) ;  et 
item  :  Posui,  inquit,  vestimentum  meum  cilicium  et 
factus  sum  illis  in  parabolam  (Psal.  lxviii). 

OThomas,  etThomasjam  nonThomas  et  taraen 
vereThomas!jamnonholosericatus,nonpurpuratus 
Thomas,sed  alter  Thomas,  qui  jam  toto  tam  delicato, 
tamtenerocorpore  inter  Cresi  opes  Darii  divitiaset 
Sardanapali  delicias  enutritus,  nunc  saccocilicino 
obvolvitur,intirmioribusetiamcorpoiishaccircum- 
datisasperitate.Oquantaetquaraoiuniadmiratione 
dignasuperte  Thoma  dexteraeExcelsi  mutatio,qui 
in  palatio  inter  augustales  divitias  et  delicias  edu- 
catus,  et  inter  Palatinos  sicut  gratia  eximior  sic  et 
cultu  praeclarior,  totum  palatium  illustrare  vide- 
baris,nunc  totus  foedi  et  hirsuti  animalis  pilis  obvo- 


1095 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1096 


lutus  assumenssaccurapro  socco,  cilicium  proho- 
loserico  et  pro  pallis  cinerem  ?  Sed  quid  !  Verenovi 
regis  jam  tiro  novus,cui  jam  vetera  transieruntet 
ecce  facta  sunt  omnia  nova.  Novusenim  rex,nova 
lex.novus  grex,  amictusnovus,  novuset  ipse.  Ecce 
jam  omnianova.novus  rex  Christus,novalexamor 
Ghristi,  novus  grex  Christi  Ecclesia,  amictusnovus 
cilicium,  novus  et  ipse  Christi  tiro  novus.  Unde  et 
haec  inter  initia  tirocinii  nova  sunt  nostri  arma  ti- 
ronis,  quibus  indutus  exterius  pugnaturus  erat  ad 
bestias.  Hoc  militari  schemate  in  illo  sacramentali 
temporePentecostes,  quo  consecratus  et  cumapo- 
stolis  vir  apostolicus  virtute  ex  alto  indutus,induitur: 
et  hocfuit  primum  et  inter  initia  in  illis  unctionis 
diebus  uncto  Domini  unctione  magistra  edocente 
coelitus  datum  consilium  :  et  hoc  initium  operum. 
Verum  qui  manum  mittunt  ad  fortia,  inter  initia 
spiritu  ferventes,  processu  temporis  quasi  fatigati 
ex  cursuseu  pressi  nimis  sub  onere,solent  sensim 
indiestepescere,donectandemsanctiofficiisuscepti 
debito  inimica  semper  oblivio  superveniens,  per 
seducibiles  carnis  illecebras,  per  quotidiana  vitae 


A  de  causa  hoc  sic  assidue  gestans,  ut  ad  contirma 
tionis  sacramentum  celebriusperagendum  sempet 
foret  pacatior,  ad  quod  prae  caeteris  omni  temport 
promptissimusetdevotissimusfuit.  Duoitaquequtf 
gestat  pontifex  velut  Domino  insignia  tenemus  ic 
pontifice,  cilicium  et  orarium:  primum  ciiicii  in 
signe  in  signum  Christi  militis  ;  alterum  vero  ora 
rii  insigneinsignumChristi  sacerdotis,  quasiadhuc 
multum  pro  populo  et  pro  sancta  civitate  oraturi 
Primo  unctus  advertit  se  Christi  militem,  sed  qu( 
ambitur  secundo  Christi  sacerdotem.  His  ornatu; 
pontifexquotidieprocedebatinpublicum,  nisi,quo< 
cilicium  juxta  nominis  sui  rationem  et  religioni 
veritatemtenendam,celabaturadmoduminocculto 
nemine  praeterquam  aliquo  sine  quotale  quid  gerr 

B  non  poterat  conscio.  Unde  et  istud  sui  insignetiro 
cinii  deinceps  toto  tempore  non  deposuit,  done 
gloriosi  certaminis  sui  consummasset  triumphum 
Verum  alterum  illud,  quod  orarium  diximust 
gestabat  in  publico,  in  exsilium  exturbatus  mo 
deposuit,  eoquodjamexsulemin  alienis  provincii 
non  deceret.  Ob  id  etiam  et  merito   illo  sacerdoti 


hujusoblectamentaetoccupationesvarias,spiritum      exutusinsigni,  quod  exturbatus  sicut  vere exsul,  si 


inter  initiaadeoferviduminfraepenitusexstinguat : 
turpi  quadametfaeda  mutatione  de  spiritibus  tam 
ferventibus,  infine  tanquam  ut  corpora  seu  potius 
cadavera  quasi  insensibilia  etexanimata  conversi, 
seu  cum  misera  illa  muliere  humana  in  eis  effigie 
abolita quasi  transsubstantiati in  statuam,  illi cada- 
verosae  seu  infatuatae,  aut  ut  novo  utar  verbo  in- 
statutae  animae  similes,  quae  secundum  prophetica 
prius  in  croceis  nutrita  postea  stercora  amplexat. 
De  qualibus  Magister  :  Sic  inquit,  stulti  ut  cum 
spiritucoeperitisnunc carne consummemini(Gal.ui). 
.Quod  oculatum  animal  hoc,  Thomas  scilicet,  ope- 
rose  attendens  et  studiose  prapcavens,  quodam  sa- 
cri  ordinis  insigni  quod  stola  seu  orarium  dicitur, 
mox  ut  sacerdos  u trumque  quod  sacerdotum  est  hu- 
merum  ambiebat  ethoc  quotidie  et  continue  in  om- 
nium  visu  gestabat.  JuxtaquodDominus  in  legede 
decem  legis  verborum  signa  habens  orarium  hoc 
quasi  jugiter  appensum  ante  oculos  suos  et  ligatura 
quasi  signumin  manusua.  Orarioitaquehoc  evan- 
gelicolegaliumtimbriarumquaeDominoipso  jubente 
sunt  introductae,  insacerdotehocevangelicoformae 
instar  :  quae  profecto  fimbriae  per  angulos  pallio- 
rum  filiorum  Israel  ut  fierent,  a  Domino  praecep- 
tum  est,  ut  cum  illas  vidissent  memores  fierent 
mandatorum  Domini,  ne  sequerentur  cogitationes 
suos  et  oculos  per  res  varias  fornicantes.  Tale  quid 
et  post  legales  fimbrias  in  evangelico  orario  hoc, 
ut  per  hoe  sacerdos  his  evangelicus,  quodjam 
susceperat,  evangelicum  jugiter  recolat  jugum,  et 
utrumquehumerum  orario  ambiens  hoc,  ni  fallor, 
insigniccelitusin  signum  accepto  ;  quasi  visibiliter 
tam  prophetizans  quod  sicut  bona  susceperat  de 
manu  Domini,  ita  et  mala  foret  perpessurus  pro 
Domino.  Et  hic  esset  utriusque  humeri  ambitus, 
bona  videlicet  hinc,  mala  inde,  alia  etiam  et  digna 


D 


et  quodammodo  exsacerdos.Et  quidem  denovinc 
stri  pontificis  insignibus  haec  :  verum  in  reliqu 
veste  quotidiana  et  communi,  toto  quidem  ann 
priino  more  suo  claruset  nitidus,  sed  cleri  postmi 
dumpraesertirninhabitumediocritatemestsecutu 
ita  utjuxta  quod  ait  quidam  nec  essent  exquisiti 
sordes  nec  affectatae  deliciae.  Clausae  ipsius  veste 
pullae  et  poderes,  et  pelles  non  quidem  pretiosa 
sedagninae.  Unde  etnonnulli  eum  ob  similitudine 
vestium  suspicati  sunt  fuisse,  sicut  vulgo  dicitu 
regularem  canonicum,  cum  tamen  sola  devotion 
quod  et  oranium  vere  fideliumcommune  est,can< 
nicus  fuerit  sed  professione  nequaquam.  Etvesti 
quidem  pontificis,  quo  emptae  vilius.eo  sicut  sol 
crebrius  mutabantur,  ut  eo  ipso  Christi  nudusin; 
Christus  ipse  in  nudo  operiretur  frequentius  his  ips 
vestibus  quibus  operiebatur  ipse  Domini  christu 
Et  haec  pro  certo  universis  Domini  Christis  pon 
ficibus  Christi  forma  ab  hoc  tanto  Christi  accept 
pontifice  maxime  observanda,  utquo  ipsimet  ve 
tiuntur  in  nudo  suo  vestiatur  et  Christus  ;  nec 
nec  illi  his  ipsis  quibus  Christus   Domini  praett 
quam  solus  et  nudus  Christus  induatur  qui  ip* 
ovium  suarum  lac  et   lanam  commisit  et  veller 
Ad  illius   quippe,  necdum  etiam  pontificis,  op 
exemplare  pontificibus   praesertim  recurrendui 
qui  cum  nihil  praeterquam  chlamiden  qua  ind 
tus  erat,    haberet  cum  paupere  taraen  nudo 
lam  dimidiat.  Unde  et  mox  nocte  in  secuta  ad  A 
glorum  circumstantium  multitudinemauditJesu 
voce  clara  dicentera  :  «  Martinus  adhuc  catech 
menus  hac  me  veste   contexit.  »  Videat  ergo  qr 
faciat  episcopus    si   fecit   sic    iste   etiam    adh 
catechumenus.  Videat,  inquam,  episcopus  quid: 
ciat  inter  tot  vestium  mutatoria,  de  vestibus  s| 
jam  attritis,  cum  catechumenus  hic  de  unica  W 


1097 


VITA  S.  THOM.E.  —  LTB.  III. 


1098 


quam  habebat  chlamide  et  se  sic  operiret  et  pau-  A  teos]argiens.]Ethocitamandatumfurtivum  magis 

r\_r»m_m        imrv    taoln    P  1  _*__  r,  »,-_      /~i_-_»_:.-_i . _•__    __   .  _■ 


perem,  imo  teste  Christo  Ghristum  ipsum  inpau 
jpere.  Nec  enim  ut  illud  in  propheta  statu  Veteris 
Legisbreve  pallium  hoc,  sed  inEvangeliosublege 
gratiie  ex  charitate  latissiinum  illud  qui  ccelum  et 
'terram  implet  et  operit  operiens  etMartinum.  Sed 
|ioc  Martini,  imo  et  Christi  palliojam  ipsis  com- 
JcQuni  intermisso,  ad  pontificis  nostri  novi,  novi 
tironis  Christi  novum  schema  revertamur  ;  cujus 

juidemcorporaleetvisibilecorporisschemautjam 
iescripsimus  sic  erat. 

Sedfuitadhuc  longeaiiud  lougeque  spectabilius 
lon  quidem  corporale  et  visibile,  sed  sicut  spiri- 
uale  et  invisibile,  novum  novi  schema  tironis,  eo 
.erte  fortius  quo  interius,  quo  non  patebat  acces- 


quam  fur  verus,  per  singulasnoctesfaciebat  ;veri- 
tus  nec  immerito  ne  si  sub  luce  faceret,  illud  ex 
visuhominumvirtutum  virus  inanis  inficeret  gloria 
quo  ut  supra  tetigimus,  ipse  dum  adhuc  juvenis 
quasi  incurabiliter  videbaturinfectus.  Unde  et  quo 
secretius,  eo  fiebat  et  securius....  (De  hoc  liiatu 
vide  infra,  col.  354.) 

(Deest  unum  foliurn  codicis  Atrabatensis.) 
sicut  prioribus  parum  aut  nihil  damnationis  est, 
qui  non  solum  potentiam  sed  et  una  probabiliter 
quidem  inducti,  aut  ut  duriusloquar  seducti,  etiam 
opus  potentiae  ad  salutem  suam,  quodtamen  forte 
non  subest,  confitentur.  Imprimis  quippe  qui  non 
credit  pro  impenso  beneficio  quod  non  credunt  be- 


;ui  ;  de  quo  militiae  tribunus  magister  :  Induite,  B  neficiorum  uredo  ingratitudo  est.  In  secundis  vero 

nrrnif     .t/^o   /t.  *»<w_  rt  t  _  _  - _  _-.  .  ■■_ ■_    T\/\Z  /  17*  .^  Z.  _■__    «\    1  __.__._! _  __.  ..  •  i  *  .-_     . 


nquit,  vos  armaturam  Dei  (__*/. /.£_.v).loricam  jus- 
itiee,  scutum  fidei,  galeam  salutis  et  gladium  spi- 
itus,  calceati  pedes.  Ecce  Dominica  novi  Domi- 
lici  militis  armatura  nova,  in  qua  lorica  justitia. 
icut  in  hoc  Dominico  milite  praeminuit  ita  et  prae- 
>onitura  magistro.  Attamenloricahaecreponenda 
dhuc  tempore  quidem  suo  assumenda  :  Omnia 
Inim  tempus  habent ;  tempus  dilcctionis  et  tempus 
\dii\tempus  belli  et  tempus  pacis  (Eccle.  ni).  Hasc 
taque  reposila  servatur  adhuc. 

DE   PRIMA    PONTIFICIS.    MENSA    CORPORALl,    QUOD    EST 
MANDATUM    NOVUM. 

Et  interim  videamus  nova  quae  circa  pontificem 
ovum.  Etpost  pontificis  habitum,quem  preescri 


qui  creduntprobeneficio  non  impensoquodtamen 
impensum  credunt,  dulcis  quaedam  et  grata  obno- 
xietas  est.  Quos,  etsi  forte  aliqua  poena  maneat, 
quia  creduntfalsum.minimetamen  utnunc  sentio, 
erit  eis  exinde  eeternum  in  morte  supplicium  :  quin 
potius  ipsorum  forte  remunerabitur  devotio,  quam 
habueruntpie  etdevotecredendo  aliquid  Dominum 
pro  salute  sua  misericorditerfecisse,  etsiilludnon 
fecerit.NemoautemilludMagistri  hic  mihiobjiciat: 
Siautem,  inquit,  Christus  non  surrexit,  inanis  est 
prcedicationostra,inanisest  etfidesvestra(I  Cor.  xv). 
Nemo,  inquam,  illudmagistri  nunc  mihi  objiciat. 
De  apostolis  quippe  proprieibi  sermoest,  unde  et 
mox  subjicit  :  Invenimur  autem  et  falsi  testes  Dei 


•endoperstrinximus,  adpontificismensamacceda-  G  quoniam  testimonium  diximus  adversus  Dominum 
Qus  lpsius   vitam  auemadmr.r.nm   pt  hnhitnm  in.       ........  _>.  ... ./......„•.  r_-,,^,  /->/....„< _• 


aus  ipsius  vitam  quemadmodum  et  habitum  in 

uentes.  Nec  enim  fideliter  cujusquam  vita  descri- 

'itur   si   quo  vivitur,  vel    qualiter  ipse   vixerit, 

■mittatur  ;  praesertim  cum  novaistapontificisnovi 

iaensa  tamponlificalissit  tamopulenta  tam  splen- 

ida,raagiscertepietatisoperibusquamdapumcor- 

|'0ralium  quibus  tamen  uberrime  abundabat,  re- 

pta  varietate.Adhanc  itaque  omnes  sedvos  praa- 

ertirapontifices  invitandi.    Et  certe  ad  hanc  con- 

cater  vester  novus  ipse  pontifex  universos  vos  in- 

itat,  et  ut  accedatis  sicut  dignum   et  justissimum 

st;inhac  quippemensamagnus  illepaterfamilias 

<astor  pastorum  et  magisler  discumbit.  Primus  in 

apite  et  post  ipsum  ex  ordine  et  cum   ipso  sui 

uodecim.  Et  in  hac  mensa  nova  novus  pontifex, 


quod  et  suscitavit  Jesum  Christum,  quem  non  susci- 
tavit  si  mortuinon  resurgunt  (ibid.).  Nec  solum  de 
apostolis  sed  et  deillis  etiam  et  pro  illis  potest  vi- 
deri  magister  dicere,  qui  mandaciis  assentatoriis, 
tanquam  si  deliniri  et  demulceri  possit  sicut  homo 
Deus,Dominumhonorantet  extollunt.  Contra  quod 
ait  doctorumunus  perhorrendum  fore  aliquid  falsi 
de  Deo  dicere,  etiam  si  ad  laudem  ipsius  videatur 
pertinere,  qnia  non  minori  sed  majori  fortassis 
scelere  in  Deo  laudatur  falsitas  quam  vituperetur 
veritas.  Ecce  doctorisverba  :  «  Unde  et  mihi  etDei 
hujuscemodi  assentatoribus  modo  nihil,  sicut  nec 
ipsis  et  Deo.  »  Hocest  enim  quod  ego  longe  ab  eis 
diversus  imopenitus  adversus,  dico  quodegoexis- 
timo,   quod  ego  sentio,  videlicet  quod  si  quis  pie 


—  •—   -—--»-  f-v... <,___.<_,        i.i__<_,    vj_.v__l  _g>_  _____u_,   yh_i_j___i    quuu  si  qius  pie 

anquam  Domini  dispensator  novus,  ponens  vesti-  D  devote  etex  probabilibus  ad  suam  salutem  crede- 

npnfa    _ii-    -. : _.    t_ •_  ...  .    _.      .    . 


nenta  sua  et  praecingens  se,Dominocum  suis  dis 
umbentiministrat.  Ante  Dominum  discumbentem 
n  cilicio  suo  stans  et  orario  regi  suo  novomini- 
itrans,  in  his  tanquamnovi  dispensatorisinsigni- 
'»s  miles  ipse  novus  noviregis  Christietsacerdos. 
loc  est  mandatum  novum  quod  ipse  jam  instituit 
ovus.  Siquidera  diebnssingulis  post  synaxim  de- 
antatamquaracitopost  gallicinium  sub  profunda 
octedecantareconsueverat,  mox  clam  inconclavi 
liquo  subintroducebanturfratrestredecim  quibus 
">sepositis  vestimentis  suis  et  se  praecingens  dis- 
nmbentibus  ministrabat[singulis  quatuor  argen- 


ret  Christum  resurrexisse,  etiam,  etsi  non  resur- 
rexerit  nihil  aut  parum  damnationis  fore  huic,  qui 
crederet  sic  de  Christo  Jesu.  Sed  forte  ex  prae- 
missis  mihi  quis  sic  objiciet  :  Quid  igitnr  si  ex 
Scriptuirs  et  ex  probabilibusmultis  signisetprodi- 
giis  et  virtutibus  crederet  Ecclesia  Dominum  ad 
salutem  suam  jam  misericorditer  incarnatum,  et 
taraen  necdum  incamatusfuisset  ;quemadmodum 
eterransSynagogaMessiam  necdum  venisse  credit 
sedventururaadhuc,qu_etamenDominum  in  carne 
venturum  diffitetur,  futurura  Messiam  purum  ho- 
minem  tradens  ;  undenihil  nunc  nobis  et  illis,  qui 


1099 


HERBERTI  DE  BOSEAM 


1100 


necpraesentis  nec  etiam  futurae  incarnationisfidem 
habent  ?  quid  igitur  si  Ecclesia  crederet  Dominum 
sic  incarnatum  et  tamen  necdum  incarnatus  fuis- 
set  ?  Sentiunt  certe  pleriqueet  non  irrationabiliter 
forte,  quod  si  Ecclesia  crederet  sic,  Ecclesiain  ob 
fidem  hanc  damnabilem  minime.  Ita  tamen  si  in 
reliquis  fidei  articuliset  praesertim  in  unum  et  tri- 
num  Deum  fides  fuissetintegra  ;  qumadmodum  et 
diverso  et  Cornelius  mox  minime  damnabilisfuit, 
et  si  non  crederet  Christumiucarnatum  qui  tamen 
antequam  id  crederet  inoarnatus  jam  erat.  Cui 
etiam,  antiquam  Christum  jamincarnatum  crederet 
incarnatum,  dictud  estillud  perangelum  :  Oratio- 
nestueeetelemosynaetuaeascenderuntinmeinoriam 
in  conspectu  Dei.  Et  illud  etiam  ante  de  illo,  quod 
religiosus  erat  et  timens  Deum.  Verum  solum  hoc 
tacto  et,  quia  nunc  locus  non  est,  sermone  nostro 
non  nomine  protracto  super  hoc,  ut  ad  superiora 
redeam,  certe  quidquid  absque  assertione  nostra 
nunc  de  praetacta  incarnationis  sit  fide,  hoc  certe 
evidens,  quod  etiam  etsi  praefata  illa  sicut  fide  certo- 
tota  credit  catholica  panis  et  vini  in  corpus  Christi 
et  sanguinem  non  fieret  sacramentalis  conversio, 
tamenquod  ad  se  miromeo(Si'c)esset  sicut  munda 
et  clara,  simplex,  sincera  et  devota  in  puro  paneet 
vinosecundum  ordinemMelchisedech,  matris  nos- 
trae  catholicae  oblatio  haec.  Mundior,  inquam,et  sin- 
cerior  magis  quam  de  mille  taurorum,  hircorum 
arietumve  pinguium  mactatis  carnibus  etspurcitiis 
sanguinum.  Mundior  revera  et  simplicior  evange 
lica  haec  Ecclesiae  oblatio  quam  fuerit  Synagogae. 
Et  ut  videri  potest,  carnificum  potius  quam  sacer- 
dotum  statu  legis  non  tam  pia  oblatio,  quam  velut 
dira  quaedam  et  inhumana  bestiarum,  et  in  mane 
et  in  vespere  quotidiana  occisio.  Ubi  quotidie  oves 
tot,  tot  boves,  tot  tauri,  tot  hirci,  lot  agni,  tot  vi- 
tuli,  tot  verveculi  mactabantur.  A  qua  etiam  ma- 
ctatione  nec  simplicitascolurabamnec  castitas  tur- 
turem  tuebatur.  Verum  hoc  nostrum  hoc  matris 
nostrae  Eccclesiae  pro  nobis  evangelicum  sacrificium 
merum,  sicut  videtur,  duntaxat  sacrificiura  laudis, 
non  dilaniatarum  carnium,non  erutorumviscerum, 
non  fetentium  intestinorum,  non  fumi,  non  sterco- 
ris,  in  nullo  sicut  videtur  sacrificium  iniqui  et  pec- 
catoris.  Juxta  quod  in  hymnidico  cantico  Domi- 
nus  :  Nunquid,  inquit,  manducabo  carnestaurorum 
aut  sanguinem  hircorum  potabo  ?  (Psal.  xnx.)  Et 
postea  hoc  nostrum  evangelicum  quasi  a  legali  illo 
distinguens  sacrificium,subdil  :Immola,  inquiens, 
Deo  sacrificium  laudis  (ibid).  ;  et  in  fine  cantici  ; 
Sacrificium,  inquit,  laudis  honorificabitme  (ibid.). 
Unde  et  hoc  laudis  sacrificium,  quoplus  honorum, 
plus  sincerura,  plus  salutiferum,  plus  pacificumet 
tanquam  sacrificium  justitiae,  quo  plusDominoac- 
ceptum  eo  exterminator  angelus  hujus  hora  sacri- 
ficii,  sicutetmagissubdolas  etacrioresetcrebriores 
facit  immissiones.Ut  sipraevalere  sic  potestabsque 
defensore,  sine  dilatione,  absque  miseratione  ulla, 
fidem  ipsamprimogenitamhicpraevirtutibuscaete- 


A  ris  pressa  ratione  triumphantem  percutiat  et  si 
potestsicin  perenne  exstinguat.  Nemo  autem  opi- 
netur,  suspiceturnemo,  me  ex  diffidentia  aut  hae- 
sitatione  vel  modica  de  tam  glorioso,  tam  salubri 
totius  salutis  nostrae  sacramento,  quidquam  scri- 
psissehic.  De  quotamencumergo  aliquanJo  quasi 
haesistans  cogitare  coepissem,  nocte  sequenti  visa 
est  mei  ostia  hac  et  illac  in  calice,  quasi  in  motu 
continuo  et  citissimo  circumagere  seetcircunferre. 
Quod  cumin  crastino  domino  meo  archiproesuli 
secreto  retulissem,  etqualiter  quasi  haesitans  prae- 
cogitaverain.responditmoxarchipraesulhostiaemo- 
tura  in  calice  fluctuationem  meam  indicare  quaeprie- 
coepit  in  mente.  Unde  et  in  hujus  sacramenti  fido 
per  Domini  gratiam  semper  firmior  sto  et  deinceps 

B  devotior.  Sedrevertamur  ad  praetactas  malas  inali 
angeli  immissiones. 

Quod  si  forte  fidem  adultam  et  adeo  robustamel 
solidam  reperit  ut  nec  valeat,  non  dico  ipsam  peri- 
mere,  sed  nec  ullis  incredulitatis  stimulis  vel  ir; 
modico  pungere,  alias  et  alterius  modi  facit  im 
missiones,  quasnos  experimus  quotidie,  utinam  al 
illis,  quos  praemisimus,  et  incredulitatis  stimulu 
liberi.  Ad  alia  itaque  se  convertit  is  cui  mille  no 
mina  et  mille  nocendi  artes,  ut  vel  sic  cor  in  fidi 
firmum  etsolidum,quodincredulitatisstimulisnor 
perforat,  vel  emolliat.  Et  cogitationes  vagas  et  va 
nas,  fluxas  et  fluidas  in  cor  mittit,  sicut  de  illo 
Et  ccena,  inquit,  facta  cum  diabolusjam  misisset  ii 
corut  traderet  eum  Judas  (Joan.  xm).  Ecce  inissii 

q  seu  immissio  prius  a  propheta,  postab  ipso  evan 
gelista,  qui  de  ipso  peetore  sapientiae  recumben 
hauserat  evidenter  expressa.  In  cor  enim  rnissii 
quid  aliud  est  nisi  immissio  ?  Misisset,  inquit,  ii 
cor  ;  verum  ut  humilitatis  magister  majestatis  Do 
minus  tradatur,  ut  illudatur,  ut  flagelletur,  ut  con 
spuatur,  ut  habeatur  quaestui  ut  habeatur  ostentui 
ut  demum  linguis  et raanibus  cr ucifigatur :  huj  usce 
modi  duras  immissiones  seu  lmmissionibus  duri 
quotidieoperaturerrorisspiritusindiffidentiaetiliis 
ipso  Domino.sicut  jampropheta  testatus  est,  im 
missiones  has  pro  meritis  perditorum  faciente  pe 
angelos  suosmalos.  Sed  istasimmissiones,  de  qui 
bus  nunc  quotidie  operatur  idem  erroris  spiritus 
non  solumin  diffidentiae  sed  etiam  in  devotis  Ec 
clesiae  filiis,et  etiamin  ipsis  Ecclesiae  primogenitis 
in  ipsis  dico  Domini  christis,  sacerdotibus  Chrisli 
Et  ibi  praesertim,  ubi  sacerdotii  exhibent  officiun 
et  sacrificii  peragunt  ritum.  Ea  hora  potissimuu 
quotidie  vagashaset  vanas  fluxatet  fluidas,  fluen 
tes  et  refluentes  cogitationes  immittens,  quae  tan 
quam  muscae  tabidae  in  tam  suave  olenti  sacrifici 
totum  perdant  moxtantaesuavitatis  odorem  ;hor 
praesertim  sacrificiiglomeratim  irruentes,  nisicoD 
festim  per  sacrarii ostiariam  fidam,circumspectai 
videlicet  devotionem,  et  pomptam  Spiritus  sanc 
flabello  repellantur. 

Igitur  ut  omnes  has,  tam  videlicet  illas  quae  pei 
forant,  quam  et  illas  quae  cor  emolliunt,  iinmissic 


101 


VITA  S.  THOM^E.  -  LIB.  III. 


1102 


tespraeveniens  declinaretsacerdosnoster,pontifex  A  tates  salva  mea  et  aliena  pecunia  absque  omni 


oster  novus,  pro    quo  totus   hic    sernio   texitur, 

gnum  imroaculatum.sicut  reverenter  pariler  etob 

everentiam  ad  legismandatumfestinanter.semper 

dere  consueverat.Per  totam  hanc  Domini  mensam, 

icut  in  mystico  et  sacerdotali  ornatu  festivus,  ita 

t  in  edendo  festinus  et  sicut  jam  supradiximus  in 

rando  brevissimus.  Totum  tamen  devote  et  cele- 

■riter  etsi  ob  supradictas  causas  celeriter  agens. 

luin  potiuseo  ipso  devotius  quo  celerius. 

1  Quia  in  sibilo  duntaxat  aurae  tenuis  Eliae  a  spe- 

jjnca  sua  egresso  et  in  speluncte  sipb  ostio  stanti, 

jlolum  intransituloquitur  Dominus.  Solum  quippe 

er  speculum  et  in  aenigmale  quasi  in  sibilo  aurae 

uiuis  his  qui  corporis  sui domos  luteas  egrediuntur, 


sumptu  etlabore  exstruente,  et  interdum  proutfert 
spiritusimpetus  me  interim  multa  constituente  bella 
absque  omni  sanguinis  effusione  aliave  frivola 
et  otiosa  commentante  ;  et  pro  me  loquar,  ego  in- 
terim  sic  vado,  sic  venio,  sic  operor,  sic  commen- 
tor.  Sic  et,  ni  fallor,  de  missae  auditoribus  et  de 
aliis  aliqui.  Et  mirum  si  ille  tanquam  homo  adhuc 
nostris  similis,  sacerdos  dico  noster,  qui  commune 
salutis  nostrae  sacrificium  est  oblaturus  pro  nobis, 
ad  missam  se  parans,  vel  etiam  in  missa  ipsa,  in- 
terdura  in  se  ita  non  sentiat ;  aut  si  non  sentit,  de- 
beret  saltem  tanquam  sacerdos  noster  consentire 
nobis  etcondescendere,  utita,juxta  quod  magister 
de  pontifice  gloriatur,  haberemus  sacerdotem,  qui 


legressiin  ostio  hujus  luteaespeluncae  suae  stant,  g  possetcompatiinfirmitatibusnostris.Uodedicoquia 


upientes  dissolvi  et  esse  cum  Ghristo  animae  suae 

t  moriantur  jairt  petentes,  his,  inquam,  solum  et 

tmen  non  nisisolum  intransituloquiturDominus. 

is  quidem  frequentes  fiunt,  sed  semper  breves  et 

itissime  disparentes  theophaniae,  sanctorum  reve- 

mtur  splendores  et  exsultationes  Dei  in  cordibus 

orutn  :  quae  animam  ad  coelestia  piodesiderio  su- 

pirantem  crebro  quidem,  etsi  non  reficiant,  refo- 

illant  tamen  et  illustrant.  Sed  brevis  hora  hic  et 

arva  mora,  quandiu  in  lutae  speluncae  suae  ostio 

'lias  steterit,  donec  a  lutea  spelunca  sua  penitus 

taressus  fuerit.  Corpus  enim,  ait  Sapiens,, quodcor- 

wnpitur  aggravat  animam  et  terrena  inhabitatio 

hprimit  sensum   mxdta  cogitantem  (Sap.    ix).  Et 


istius,  dequonuncloquimur,  sacerdotis  inmissasic 
morosi  aut  est  hypocrisis  manifesta  aut  religio  in- 
scia.  Verum,  ut  deincepscompatianturnobis  sacer- 
dotes  hi  et  vos  universi  sacerdotes  praeinvitati  ad 
mensam,quicumnovosacerdote,  novo  nostropon- 
tifice  jam  discubuistis,  scitote  et  vos  similia  debere 
parare.  Exemplumenimdeditvobis  ut  quemadmo- 
dum  ipse  fecit  et  vos  similiter  faciatis.  Post  spiri- 
tualiummensarumdiscubitumjuxta  supra  disposi- 
tum  ordinem  et  nostrum  supra  promissum  nunc 
deinceps  ad  corpoream  mensam  accederemus,  nisi 
tamen  quia  necdum  hora  est  discumbendi  praisertira 
pontifici,  quem  tam  multiplices  tam  variae  et  sae- 
culares  et  ecclesiasticee  occupationes  et  causae  tra- 


ere  in  theophaniis  his  brevis  quidem  hora  et  parva  r.  hunt  et  necdum  sit  nisi  circa  diei  sextam. 
lora.  Hinc  est  enim  quod  in  sancti  amoris  cantico 


ponsa  Sponsum  suum  tam  crebro  tam  sedulo  tam 
BBciose  et  in  tam  multis  qiuerit  suspiriis.  Et  quae- 
sns  et  suspirans  nunc  invenit,  nunc  perdit,  nunc 
volat,  nunc  declinat,  nunc  ad  ostium  pulsat,  nunc 
met,  nunc  elabitur,  nunc  revertitur,  nunc  vocata 
icet,  nunc  vocans  alloquitur.  Unde  et  Sponsum 
nunSponsa,capreeehinnuloque  cervorum  inmon- 
bus  salienti  et  colles  transilienti  assimilat.  Et  ipsa 
ponsa,  id  crebro  experta,noshacsuaparabolado- 
ins,  ut  opera  illa  et  sacramenta  eo  fiant  celerius 
uonecesse  est  ut  paraganturdevotius.  Etpropter- 
i  noster  sacerdos  novus,  novus  noster  pontifex 
lud,  de  quo  jam  aliquandiu  egimus,  altaris  sacra- 
lentum  eo  quidem  celerius  celebrabat  quo  illud 
eragereetconsummare devotius  peroptabat.  Uude 
inti  sacerdotis  exemplo  plerique  arguuntur  sacer- 
otum,qui  ut  devoti  habeanturaut  forte  quiasunt, 
oc  altaris  sacramentum  verbis  admodum  paucis 
bbreviatumet  consummatum  et  hoc  specialeora- 
onis  genusbreve,quod  et  debet  esse  brevissimum 
'■  si  non  in  catechumenorum,  saltem  in  missa  sa- 
•amentorumarguuntur,inquam,exemplohujus,qui 
c  differunt,  ita  trahunt,  sic  protrahunt.  Me,  qui 
Uersum  et  audio  et  deberera  intendere  interim 
iper  vanum  et  citum  cogitationum  mearumvehi- 
ilum.scandenteetabOrienteinOccidentem  usque 
volante,  et  per  viam,   vicos,  munitiones  et  civi- 


I) 


9.    QUALIS  FUERIT   1N   AUDITORIO. 

Missae  itaque  celebritate  consummata,  Pontifex 
egressus  ecclesiam,  mox  auditorium  intrat,  et  sedet 
ut  judicet  quasi  de  sede  ad  sedem  de  cathedra  ad 
tribunal  ascendens.  Et  sicutprius  ad  mensam,  ita 
nunc  ad  auditorium  hoc  fratres  suos  universos  et 
praesertim  comprovinciales  suos  episcopos  vocat, 
ut  sibi  assideant  et  secum  jura  decernant.  Nunc 
enim  sedet  ut  judicet.  Et  quia  de  formandis  judi- 
ciis  et  accipiendis  muneribus,  quee  judicia  solent 
pervertere,  loquendi  nunc  locus  est,  primo  qualis 
in  ipsis  fuerit  persona  novi  judicis,  novi  nostri 
pontificis,  intuendum.  Et  in  primis  quidem  novus 
hic  judex,  novus  noster  pontifex  interim  excutie- 
bat  manus  suas  praesertim  a  suspectis  muneribus 
ut  ab  his.  quos  causas  habere  nosset,  nec  obolum 
nec  etiam  valens  acciperet.  Nisi  forte  aliquid  escu- 
lentum  et  proculentum  aliquid  offerretur  quod  de- 
centerrespuere  non  valeret.  Et  quia  de  muneribus 
accipiendis  sermoimprtesentiarumseobtulit,  utad 
novi  nostri  judicis  laudem  magnificam  et  civilem 
industriam  evagemurlicentius,  qualisfueritin  acci- 
piendis  muneribus  videamus.  Illorum  certe  semper 
munerarecusareconsueverat.quibus  credebat  acci- 
pere  necesse  raagis  quara  dare.  Imo  etiam  assue- 
tissimus  erat  semper  et  promptissimus  ut  talibus 
daret  et  his  praesertim  inter  tales  qui  petere  con- 
fundebantur.  Ab  illis  etiam,  et  si  aliquando,  raro 


1103 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1104 


tamen  accipiens,  quibus  ob  causam  fuisset  offen-  A  igitur  grande  in  principe  cupiditatis  vitium  solum 


sus,  etiamsi  abundantes  forent  hi,  quasi  cum  Do- 
mino  spernens  Cain  et  munera  ejus,  et  respiciens 
soluin  propter  Abel  ad  Abel  munera,  non  propter 
munera  ad  Abel.  Verura  ab  aliis  cum  multa  gratia- 
rum  actione  aocipiebat,  quos  sibi  amicos  et  hila- 
riter  dare  noverat,  nec  post  donum  detrimentum 
passuros ;  decenter  edoctus  quod  in  dandis  acci- 
piendisquerauneribus  magnopraesertim  viro  multa 
debeatessecumcauteladiscretio.  Juxta  quodetiam 
ille  in  gentilium  ethica  morum  censor  :  «  Videto, 
inquit,  cui  des.  »  Et  hoc  quidem  paternum  consi- 
lium  est  et  pro  dante.  Pro  accipiente  verosapiens  : 
Datus,  inquit,  insipienlis  non  erit  utilis  tibi  (Eccli. 
xx),  quasi  sicut  supra  morum   ille    censor  dan_ 


etiam  postulare  a  subdito,  etiam  etsi  ab  altcro, 
quod  a  propheta  subditur,  vitio  immunis  sit,  vi- 
delicet  post  rei  postulatae  repulsam  nfhil  conlra 
renuentem  moliendo.  Ipsum  quippe  principem  a 
subdito  postulare,  etsi  aliud  malum  non  subse- 
quatur,  nihil  parumve  distat  ab  exactione  turpi  et 
molesta  seu  extorsione  invita.  Hanc  nostram  super 
illud  prophetae  interpretationem  prius  Naboth  et 
postea  Achab  vinea  roborat.  Achab  enimprinceps 
Naboth  vineam  postulabat :  ecce  primum  cupid 
principis  vitium  :  sed  repulsam  passus  ipseme: 
per  Jezabel  dominatricem  judex  fuit  in  reddendo 
ecce  quod  priori  longe  deterius  est  vitium  alte 
rum  :  lege  sacram   eo  loci  historiam  et  liquidc 


tem,  lta  et  hic   sapiens  accipientem  erudiat.  Ut  B  mox  videbis  quod  sic.  Hanc  pariter  interpretatio 


sicut  ille  danti  dixerat  :  Videto  cui  des,  ita  et  hic 
accipienti  :  Videto  a  quo  accipias,  juxta  quod  et 
Dominus  :  Non  accipiam,  inquit,  de  domo  iua  vilu- 
los  nequede  gregibus  tuis  hircos  [Psal.  xlix).  Nec 
enim,  uttestaturidem  sapiens,  donainiquorum  pro- 
bat  Altissimus  {Eccli.  xxxiv),  quorum  per  multa 
Scripturae  loca  semper  ea  legitur  respuisse  ;  id  ta- 
menprotestimoniodieo  quianovushic  judexnoster 
nil  unquam,  mequi  scripsihaec  seu  etiamme  fami- 
liariori,  sicutcredo,  sciente,  sitamenhac  gratiame 
magis  praeditusquis,  nilinquam  ab  aliquo  ipsomet 
postulante,  cum  adhuc  libere  et  quiete  ageret  in 
ecclesiastico  potentatusuo,  accepit.  Ita  ut  illud  pro- 
phetas  a  diversis  varie  interpretatum,  novus  hicju- 
dex  noster  ipso  tunc  opere  nobis  certa  quidem  et 
evidenti  expositione  interpretaretur  ut  doceret.  Si 
quidemprophetarumunusprincipumcupiditatiim- 
properando  :  Princeps,  inquit,  postulat,  et  postea 
mox  subdit  :  Et  judex  in  reddendo  est  {Mich.  vn). 
Hoc  quasi  unum  et  primum  et  per  se  censitum  po- 
nitcupidi  principis  vitium  dicens  :  Princepspostu- 
lat.  Quid  enim  estsubdito  intimataprincipis  postu- 
latio,  nisi  a  subditoquasi  quaedamviolenta  exactio 
aut  quasi  ab  invito  dura  queedam  extorsio?  Deinde 
aggravandosubditsicut  cupidijam  pariteretdolosi 
principis  vitium  alterum  :  Et  judex,  inquit,  in 
reddendo  est.  Ac  si  dicat  propheta  cupiditati  prin- 
cipis  sic  improperans,  quod  videlicet  si  forte  prin- 
ceps  postulans  non  exauditur,  nec  obtinet  a  sub- 
dito  quod  desiderat,  aut  incontinenti  aut  ut  oc- 
cultius  tegatur  fraus  processu  temporis,  sive  per 
se  sive  per  alium,  subdito  sibi,  a  quo  repulsam 
passus,  aliquam  snper  illa  aliave  quacunque  re 
quaestionein  movet,  tanquam  rei  postulatae  mo- 
lesto  detentatori ;  ut  sic  obtineat  vel  per  qualem- 
cunque  sententiam,  quod  prius  postulans  non  po- 
tuit  obtinere  per  gratiam  ;  et  ita  qui  prius  fuerat 
princeps  postulans  sed  minime  obtinens,  postea 
ipsemet  efflcitur  judex  rem  postulatam  per  calum- 
niam  obtinens.  Et  sic  ipsemet  eam  sibi  per  calum- 
niosum  judieium  reddens,  seu  ipso  per  tale  ju- 
dicium  principi  reddere  compulso,  qui  prius  po- 
stulatum  postulanti  gratis  praebere  recusavit.  Est 


D 


nem  e.t  nunc  novus  noster  judex,  novus  noster  prin 
ceps  ecclesiasticus,  ipso  novo  opere  suo  sed  ex  con 
trario  roborat,  utrumque  pariter,  tanquam  si  al 
exactione  neutrum  discrepet,  sicut  extorquere  e 
postularesemperdevitans.  Namquemadmodumal 
ipsomet  testante  sic  frequenter  accepi,  in  eo  ma 
xime  confundebatur  cum  ex  aliqua  causa  etian 
valde  urgenti,  sicut  interdum  solet  accidere,  opor 
teret  ipsum  rem  alterius  petere,  etiam  si  devotee 
prompte  se  exaudiendum  sperasset,  sicut  difficil 
accipiens  et  adhuc  multo  difficilius  postulans  mc 
mor  verbi  Domini  qui  dixit :  Beatius  est  magis  dar 
quam  accipere.  Tta  ergo  novus  hic  judex  noster 
muneribusmanussuas  excusserat,ut  cum  univert 
Israelis  sancto  prophetaet  aequissimo  judice  posse 
et  ipse,  pariter  gloriose  immunis,  sciscitari  a  sut 
ditis  utrum  bovem  cujusquain  tulisset,  an  asinurr 
si  quempiamcalumniatus,  si  oppresserit  aliquerr 
si  de  manu  cuj  usquam  inunus  acceperit ;  pariter  e 
cum  magistiosicutaequo  gentium  judice  et  egregi 
doctore,  gloriari  quod  nuliius  argentum  et  aurur 
aut  vestimentum  concupiverit.  Appriraeinterin:ti 
novus  judex  noster,   magistra  unctione  edoctm 
utpote  in  illisunctionisdiebns,  sicutsupra  ostend 
mus,quoprincipesecclisiaruinmundiconteinptore 
judices  uncti  et  ipse  unctus,  apprime,   inquarr 
edoctus  illud  legislatoris  quod  munera  excaecar 
oculos  sapientumet  vim  auctoritatis  inclinant.  Ci 
et  consonat  illud  sapientis  :  Quia  xenia,  inquit,  < 
dona  excsecant  oculos  judicum  et  quasi  mutus  i 
ore  avertit  correptiones  eorum  (Eccli.  xx).  Et  illu 
item  hic  non  tacendum,   quod  ignis  devorabit  U 
bernacula  eorum  qui  munera  libenter  accipiuu 
Ecce  quam  incorruptus  quam  etiam  incorruptib 
lis  erat  hic  nosterjudex  novus  in  se. 

Avaritiam  etiam,tanquamjudicum  corruptelar 
pestiferam  et  judiciorum  velut  quodilam  lelhal 
toxicum,  non  solum  a  se  sed  et  a  suis  tam  long 
projiciens,  tam  excutiens,  et  tam  evitans,  ut  ipsai 
adomosuapenituseliminaret.  Idololatria  quippei 
templo,  avaritiain  ponlificis  domo.  Unde  et  novi 
hic j  udex  noster  nunc  clarn  sigillatim  singulis,  nun 
publice  communiter  universis  inhibebat  district 


05 


VITA  S.  THOM^l. 


LIB.  III. 


1106 


me,  non  solum  ne  exigant,  sed  ne  etiam  oblata  a  A  juxta  quod  ille  prae  participibus  suis  exunctus 


jgantibus  accipiant  neo  aliorum  vexationes  suas 
cerentpreedas,solum  tamenadvocatis  non  recolo 
indulta  salaria.  Sed  hoc  scio  quod  alii  accipere 
nnino  sunt  inhibiti. 

iUnde  et  lunc  temporis  accidit  ut  abbatum  unus 
;traret  curiam  ethabens  negotium,  aliquot  aureos 
jmchic  nunc  ilhs  qui  in  judiciis  poterant  offere- 
i\.  Sed  cum  omnes  respuerent,  abbas  negotium 
iregit,  aurum  retulit,  et  recedens :  «  Curiam,  in- 
fit,  repperi  supraquamauream,  quee  non  solum 
Dst  aurum  non  abit,  sed  aurum  abjicit,  aurum 
lernit,  aurumcalcat.  »  Etquidemde  domopontifi- 
s  abbatis  hoc  gloriosum  praeconium.  Adeo  etiam 
norejustitiae  et  compassionis  affectu  et  in  ava- 


tiaeodiumnegotiahabentibuspontifex  condescen-  g  estis  ministerium. 


Habenti,  inquit,  dabitur  et  abundabit  (Matlh.xm). 
Et  justissime  quidem  et  sinoerissime  sine  omni 
acceptione  personarum  absque  ullo  interventu 
numrnorumcum  suoquem  supracoramendavimus 
eruditorum  catalogo  assessoribus  suis  jurisdictio- 
nem  ecclesiasticam  exercebat  :  ita  ut  profecto  cer- 
neres  tantum  in  tribunali  judicem  quantummodo 
videras  in  altari  sacerdotem.  Vos  igitur  ad  assi- 
dendum  comprovinciales  vocati,  metropolitani  ve- 
stri  jam,  ni  fallor,  injudiciis  advertitis  scientiam, 
tenetis  formam  et  jam  quantum  habuerit  justitiae 
zelum,  quantum  et  pecuniae  contemptum  cernitis. 
Utinam  et  vos  apprehendat  eemulatio  ut  illius  si- 
milem   sortiamini  zelum  cujus    simile  consecuti 


ins,  ut  in  domo  bac  nihil  pretio,  sed  omnia  gra- 
;  tierent.  Nihil  hic  a  sigillifero  nihil  a  signatore 
icipitur  a  notario  nihil :  nihil  hic  venditur,  nihil 
nitur,  nihil  distrahitur  nec  cera  nec  chartulaenec 
^illum.Cuj us  enim  imago  heec  vel  superscriptio in 
?illo  ut  vendi  debeat  vel  distrahi  ?  Nequaquam 
esaris  sed  pontificis.  Revera  domus  heec  novi 
dicis  nostri,  novi  pontificis,  nequaquam  fuit  do- 
us  negotiationis,  sed  domus  veri  et  aequi  judi- 
3,  domussancti  pontificisetvere  domusorationis. 
Hujus  profecto  sancti  pontificis  et  justi  judicis 
88  caeteris  et  ante  ceetera  debent  esse  tria  heec ; 
aare  continentiee  sanctimoniam,  colere  justitiam 
calcare  pecuniam.  Unde  el  apudnos  necimago 
ntificisnecinstrumenlumjustitiaisigillumvende- 
itur  nec  aliquis  inde  queestus.  An  enim  licitus 
.  quaestus  hic  in  pontiflcis  domo,  veslra,  Patres 
ncti  cocpiscopi  qui  novo  metropolitano  uostro 
sidetis,  consideratioheec,  vosdecernite  :  videbitur 
rte  hoc  magis  inter  gratuita  quam  debita,  inter 
ilatamagisquam  exactanumerandum,  dequibus 
pra  aliquantis  peregimus  ;  unum  pro  certoscio, 
lod  silicet  sic  acquirere,non  tamen  expedit,  pree- 
rtim  m  pontiflcis  domo,  unde  et,  ni  fallor,  multo 
agis  melius  et  pontifici  gloriosius,  justitiee  in- 
•umentum  sigillum  gratis  exhibere,  et  propriam 
eciern  ceree  vel  sigillo  impressam  erogare  pau- 
ribus,quietiamproipsis  tenetur  adhuc  etsemet- 
sum  super  impendere.  Sic  itaque  omni  a  domo 
utiticis  avaritiee  elimiuata 


ediret  pecuniee,solaiudomopontificisimperante 
^titia.  Et  heec  et  quam  supra  diximus  Christi 
•raini  novi  Christi  tironis  lorica  justitiee  nova, 
missos  omnes  cupiditatis  stimulos  in  se  mox  re- 
adens  et  repellens  a  se.  Cujus  tameu  adhuc  for- 
udo  major  suo  tempore  revelabitur,  quin  jam 
n  stimulis  sed  lanceis  et  gladiis  decertabitur. 
i  interim  talis  nunc  sufticit.  Ob  hunc  autem  tam 
igularem  et  tam  ferventem  justitiee  zelum,  inter 
amultiplicia  dona  Spiritus,  et  hoc  sibi  abunde 
tumaSpiritu,  ut  haberetspiritumjudicandiinter 
um  et  virum.Nec  emm  ex  magistri  hominis  eru- 
ione  hocilli.magis  autem  ex  unctione  magistra, 


His  vero  omnibus  in  quibusdam  aliquantisper 
immorati  sumus,  et  inDei  mensis  discubitibus  et 
in  seeculi  causisdiscussionibus  rite  expietis,  circa 
diei  nonam  pontifex,  a  tribunali  exsurgens,  mox 
thalamum  ingreditur,  et  ad  corporalis  alimoniase 
discubitum  parat.Et  adhanc  quidem  mensam  sicut 
et  ad  alias  invitandi  forent  pontifices,  nisi  quia  in 
mensa  hac  bestialis  duntaxat  ut  videtur  et  corpo- 
rum  non  spirituum  haec  refectio  :  verumtamen  de- 
cet  et  expedit  sic,  ut  etiam  invitantur  et  ad  hanc 
utpote  quos  ex  auditis  et  visis  spero  accessuros 
libentius.  Invitentur  igitur  et  si  placet  accedant  ut 
quemadmodum  fratris  sui  noveruntha.     .     .    . 

(deest  unwnfolium.) 
....  rabat  quid  sicut  rnensae  opulentia.Unde 
et  ipse  semper  in  discubitu  creberrime  super  totas 
mensas  oculos  consueverat  circumducere.  Itautet 
paropsidipropriaepossetvideriminusforeintentus. 
Etiam  ut  hic  oculatum  animal  se  probaret,  non 
quidem  notabih  sed  modesto  quodam  modo  et  civi- 
liter  erudito  nec  vagi  more  vel  attonitised  circum- 
specte  oculos  circumducens  per  totum  ut  videret 
discumbentiumordinem,  etexhiberet  cui  honorem 
honorem.  Et  si  forte  inter  tot  novissimum  teneret 
locum  qui  praesidere  debuisset,huic  profecto  tunc 
honorationem  locum  crebris  calicis  proprii  et  fer- 
culorum  exeniis  recompensans,  videret  pariter  et 
notaret  qualiter  qui  ministeriis  praeerant  quisque 
pro  suo  gradu  et  officio  miuistraret,  quod  si  forte 
spurcitia,  nullus  qui      perperam,  acriter  ab   ipso   archipraesule  loco  et 


tempore  corripiebatur  incurius.  Verumtamen  mi- 
nistri  novi  hujus  nostri  patrisfamilias  in  mensa 
moremquotidianum  cxperti  quisquepro  officio  suo 
erat  circa  ministerium  sollicitior.  In  mensaquippe 
super  universos  quj  discumbebant  et  super  sin- 
gulos  et  super  dispensatores  ipsos  et  ministros 
ita  provide,  ita  circumspecte  spargebat  oculos  ut 
diceres  hos  solum  tuensee  oculos  ad  solius  corpo- 
ralis  mensee  civilem  quamdam  et  domesticam  cu- 
stodiamdeputatos,  quodsideeruditissuisforte  ali- 
quis  deforet,  et  suo  exaliqua  causamutatoininfe- 
riori  loce  discumberet,  mox  providus  et  urbanus 
novus  hic  noster  paterfamilias  hoc  advertebat. 


1107 

Juxta  quod  et  Saul  rex  inscius  in  hoc  tamen  ur- 
bane  edoctus  cum  in  mensa  sedens  locuni  David 
vacuum  adverteret :  Cur,  inquit,   non  venit  filius 
Isai  nec  heri  ncc  hodie  advescendum  ?  (I  Reg.  xx.) 
Pariter  et  hoc  noster  paterfamilias  mox  de  suis 
advertebat  etiam  et  sciscitari  solitus  pro  absente. 
Cui  quidem  loco   suo  mutato,  sic  mittendo  et  re- 
mittendo  ipsi  honorem  exhibere  non  cessabat,  ita 
ut  et  posset  sibi  ipsivideriprimus  qui  in  discubitu 
se  novissimum  fecerat.  Aut  etiam  si  quivis  alius 
quemhonorarevoluisset  fortevel  ad  thalamum  vel 
ad  aliquem  domatis  angulum,   eo  quod  aliis  ce- 
deretvel  quod  non  esset  ei  in  tricliniolocus,  diver- 
tisset,et  hoc  quidem  advertebat  citissime :  et  istum 
tanquam  si  inter  tot  discumbentes  per  medios  ju- 
giter  intueretur  parietes  crebris  ferculorum  visita- 
tionibus  honorabat.  Ita  profecto  oculis  quos  a  na- 
tura  amplos  habuit  et  clarissimos  totum  quasi  pe- 
netrans,  illustrans,  et  amcenans  discubitum.  Ni- 
hil  modo  istis  etillis  oculis.quos  supra  diximusla- 
crymarum  exitusdeduxisse,  aliaquippemensahaec 
illa  alia ;  illa  mensa  Dei  heec  mensa  saeculi  :  ibi 
alimonia  spirituum  sed  hic  corporum  epulae  appo- 
nuntur,  inter  quas  iDgerere  lacrymas  sicutimpor- 
tunum  et  incivile.  Nihil  ergo  modo  hic  istis  et  illis 
oculis.  Nihil  huic  triclinio  et  furtivo  illi  de  nocte 
mandato,  inquo  ut  supra  monstravimus,pauperi- 
bus  discumbentibus  pontifex  in  ciliciominislrabat: 
longe  quidemdistantopulentiahaec  et  abjectioilla. 
Sed  quorsum  haec?  quo  tenditapparatus  hictam 
magnificus,  et  tam  augustalis  mensae  descriptio? 
Mensa  hasc  videtur potius  mensa Caesaris  quam  pon- 
tificis.  Et  talis  et  tantae  ad  pauperis  Christi  men- 
sam  nulla  penitus  videtur  communicatio.Nihilap- 
paratui  huic  etspicisillis  quas  discipuli  vellicantes 
et  manibus  confricantes  edebant,  seu  etiam  convi- 
viisillis  evangelicis,  ubipiscestantumet  hordeum, 
seu  ubipars  piscis  et  favus  mellis.  Christus  etiam 
jamresurgensa  mortuis  quaerit  duntaxat  pulmen- 
tarium non leopham, non  aprum , non capream.non 
capreolum,  non  damulam,  non  cervum,  non  pha- 
sides  aves,  non  gallinacium,  sed  solum  hoc  est 
quod  sicut  quaerit  videtur  et  appetere   pulmenta- 
rium  :  verumvidelur  mensahaec,  quam  describere 
ccepimus,  potius  Augusti  quam  Christi  vel  christi 
Domini.  Sedquisquis  et  qui  sic  cogitas,  sta  hic,  ne 
pracedas,  ne  judices,  sed  vide  et  admirare  et  imi- 
tare,  si  postes,  multorumoculorum  animaletmul- 
tarum  facierum  personam.  Vide  discipulum  ad 
magistri  formam  omnibus  omniafactum  ;  gauden- 
tem  cum  gaudentibus,  flentem  cum  flentibus,  red- 
dentem  quae  sunt  saeculi   seeculo  et  qure  sunt  Dei 
Deo  ;  modo  cum  sancto  sanctum,  modo  cum  per- 
verso  perversum,  modo  cum  ethnico   ethnicum, 
modo  cum  Judaeo  Judaeum,  modo  cum  servis  ser- 
vum,  modo  cum  liberis  liberum,  modo  cumjucun- 
dis  jucundum,  modo  cum  infirmis  infirmum.Nam 
juxta  illud  Sapientis  et  quasi  in  mundi  specula 
constituti  verbum  :  Omnia  tempus  habent ;  tempus 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1108 


A  flendiet  tempus  ridendi,  tempusplangendi  et  tempus 
saltandi,  tempus  amplexandi  et  tempus  continendi 
ab  amptexibus  (Eccle.  iii)  ;  omnia,  inquit,  tempus 
habent,  quod  et  praesertim  pontificis  est,  ut  tem- 
pori pareat,  tempori indulgeat  etconformet se  tem- 
pori.  Alioquinnonerit  multorum  oculorum  animal 
nec  multarumfacierumpersona.  Alioquin  nonha- 
bebit  gratiam  apud  Dominum  et  apud  homines : 
quod  praesertim  requiritur  a  pontifioe,  qui  nee 
soli  Deo  propter  saeculum  potest  vacare  nec  saecu- 
lum  propter  Dominum  debet  deserere,  ut  placeal 
Deo,  placeatet  saeculo.Placete,inquitmagister,pei 
omniaomnibus,  ut  propter  hoc  merito  et  illudd* 
pontifice  pontificum  qui  pontificum  est  sicut  formc 
et  gloria  scriptum  sit :  Proficiebat.  inquit,  sapien 

Q  tia  et  gratia  apud  Deum  et  homines  {Luc.  n).  Sii 
et  iste  pontifex  noster  novus  Deo  dilectus  ethomi 
nibus,  totus  Dei,  totus  saeculi,  suus  nunquam,  nis 
quia  exinde  plus  suus  totus.  Talem  quippe  dece 
esse  pontiticem,  qui  nunquam  suus  sit,  nunquan 
sibi  vivat,  sed  sciat  se  Deo  natum  et  patriae,  noi 
sibi,  parentem  omnium,  foventem  omnes  et  sul 
alarum  suarum  umbra  protegentem.  Sic,  inquam 
istemultorum  oculorumanimal  et  multarum  facie 
rum  persona.factus  omnia  omnibus,modo  cum  cilici 
in  discubitu  ministrans  pauperibus,modo  cum  orari 
in  altari  ministransfidelibus  ;  modo  cum  loricajus 
titiaeintribunali  finemimponens  litibus,  modocui 
temperantia  in  convivio  congaudens  epulantibm 

U.  DE  SOBRIETATE  PONTIFICIS. 

q  Verum  cumqua  temperantia,  quod  nondumd 
ctum,  dicendum  est,  ut  quemadmodum  jam  d 
habitu,  pariter  et  in  hac  tanta  mensae  opulentu 
inter  tot  epulantes  et  tantas  epularum  delicias,  d 
proprio  quoqueejusvictu  juxta  quod  suprasumc 
polliciti,  cognoscamus.  Revera  inter  tot  et  tanta 
delicias  in  nullo  penitus  Sardanapalum  sed  solui 
episcopumsapiebat,nulliusutnotaripossetavidu: 
nec  super  ullam  omnino  escam  se  effundens.Juxt 
quod  ille  sapiens  et  urbanus  :  Noli,  inquit,  avidi 
essein  omniepulatione  et  non  te  effundas  super  on 
nem  escam  [Eccle.  xxxvn).  Intantaigituraffluent: 
nullatenus  ipsius  in  ulla  epulationis  aviditate  v 
modicus  poterat  denotariexcessus.  Unde  et  cumi 
omnibus  sobrius,  virtuti  etiam  sobrietatis  quadai 
civilitate  adjuncta,  ipsam  sobrietatis  virtutem  col 
rabat.nonsolumreligiose  quodad  Deum.sedetiai 
quod  ad  seeculum  civiliter  sobrius.  Unde  sicut  et: 
caeteris  ita  et  in  hac  praesertim  sobrietatis  virtut 
quasi  mensae  virtute  propria,  sicut  Deo  et  homir 
bus  complacebat  ;  nam  cum  sobrietatis  virtus  s 
ciam  semper  habeat  abstinentiam,  ipsam  tam< 
abstinentiam,  propter  simuldiscumbentes,  quada 
civili  dissimulatione  in  mensa  occultare  consuev 
rat,  ut  sicut  congaudere  gaudentibus  ita  et  coep 
lari  epulanlibus  videretur.  Occultabatquidem  nui 
crebris  huc  et  illuc  ferculorum  exeniis,  nunc  int< 
serta  quadam  de  Scripturis  cum  eruditissuis.qui 
dextris  ejus  discumbebant,  collatione  non  quide 


D 


109 


VITA  S.  THOALE.  —  LIB.  III. 


HIO 


ediosa  sed  moderata  pro  tempore.  Ia  hac  quippe  A  qui  ad  haec  consuetudinem  non  habuerat  revera 


ensa  nonaudiuntur  tibicines,non  cornicines.non 
/ra,  non  tistula,  non  citbarcedus,  non  choraula, 
uod  inter  caetera  luxurianti  populo  per  propheta- 
um  unuui  improperat  Dominus  :  Tympanum,  in- 
'uit,  et  lyra  et  cithara  in  conviviis  veslris  (Isa.  v). 
l  hac  quippe  mensa  praeterquam  mundam  splen- 
idam  et  inundantem  epularum  opulentiam.nulla 
ulae  nulla  lasciviaeet  nullapenitus  luxuriae  incita- 
|ienta.  Sed  sicut  instrumentis  et  incitamentis  aliis 
ibmotis,  ex  sacra  lectione  solius  Spiritus  sancti 
rganuin,  sicut  supra  jam  diximus,  ab  initio  usque 
l  finem  discubitus  grata  quadam  et  interpolata 
ro  terapore  vicissitudine  personabat.  Sic  ergo  co- 
es  sobrietatis  abstinentia  relevatur  nunc  ad  hos, 
unc  ad  illos,  crebris  ut  diximus  ferculorum  exe- 
ds  nunc  collatione  interposita  de  Scripturis.  Sed 
lper  omnia  placido  vultu  et  facie  hilari  totam  abs- 
aentiam  obumbrabat  quo  et  totum  jucundabat 
scubitum.  Verum  et  ipsa  ejus  abstinentia  Deo 
'ata,  gravis  nulii ;  quae,  utdiximus,  proptersimul 
scumbentes  civili  quadam  dissimulatione  velata 
x  etiam  notari  valuisset. 
Etexpressius  adhuc  audiamus  abstinentiae  modum 

quibus  uti  consueverit.  Tria  namque  sobrietas 
:igit,  videlicetquid  quandoetquantum  sumanus ; 
s  quid  prohibitum,  ne  quid  citra  horam,  ne  quid 
tra  mensuram ;  unde  et  Adam,  qui  primus  come- 
t  vetitum,  confestim  proscribitur  :  Jonathas,  qui 
;ra  horam,   maledicitur  ;  Israel  vero,    qui  ultra 


avidus  eralcomedo  grossiorum.Et  bonumquidem 
et  prudens  pontificishocetprofratrisconsuetudine 
etpro  veritate  responsum.  Nec  euim  refert,  ut  tra- 

duntanimarummediciPatresorthodoxi,quidquan- 
tum ve  quis  sumat,  si  solum  necessitati  et  valetudini 
suae  non  voluptati  indulgeat :  unde  et  primusom- 
niumparens  non  propter  esum  cervi  velcapreised 
propter gustum  pomi  vetiti  de  paradiso  ejectus  exiit. 
Et  Esau  non  propter  gallinacium,  sed  vilis  lentis 
eduhum  primogenitaperdidit.  Et  David  aquam 
nimis  concupitam  metuens  bibere,  in  terram  fudit 
et  Helias  mane  et  vespere  allatas  carnes  comedit. 
Adeo  non  refert  quid  pro  valitudine  seu  quantum 
pro  necessitate  sumatur;  sola  quaj  virtuti  sobrietatis 
B  semper  in  insidiis  sedet  relegetur  concupiscentia, 
cui  semper  parum  est  quod  necessitati  sat  est.' 
«  Estenim,  ait  quidam,  natura  humana  contenta 
modico.  ..  Nihil  ergo  refert  quid  quantumve  suma- 
tur,  vahtudini  duntaxat  aut  necessitati  hoc  etnon 
concupiscentiae  militet;  verum  et  magister  :  Non 
est,  inquit,  regnum  Dei  esca  et  potus  sedjustitiaet 
pax  etgaudium  in  Spiritu  sancto  (Rom.  xiv). 

Hujus  itaque  nostri  princeps  triclinii,  quia  gros- 
siora  non  poterat  utpote  minime  enutritus  in  his, 
deliciosa  quidem  sed  parce  admodum  sumebat  et 
sobne.  Nam  juxta  quod  et  de  se  ait  quodam,  ju- 
mentum  suum  hordeo  nonpascebatur  quodfuerat 
m  dehciis  enutritum  a  puero.  Cuietconsonatillud 
Sapientis  :    Qui  nutrieril,  inquit,  servum  suum  in 


!E»i2rs^«i^w?*a5KS 


e  ipsorum  et  ira  Dei  ascendit  super  eos,  Verum 
ijus  triclini  princeps  pontifex  in  sobrietatis  vir- 
te  prastans,  et  longe  distans  ab  his,  de  hora  et 
ensuraquaestione  nulla  hic  sicut  nec  opus  est  ha- 
;a,  solum  quibus  ipse  uti  consueverit  audiamus, 
in  hoc  quod  facile  nimis  justis  et  indiscrete  re- 
iosis  videri  posset,videatur  in  aliquo  vel  in  mo- 
jo  tam  clarara  tam  speciosam  et  tam  mundam, 
am  de  eo  praedicamus,  sobrietatis ,  decolorasse 


(Prov.  xxix).  Etquidem  indiscrete  omninoet  conlra 
rehgionis  veritatem  fit,  si  anima  nutrita  in  croceis 
grossiora  compellatur  amplecti,etjumentuma  pa- 
buhs  arceatur  consuetis.Alioquin  si  diutius  arceatur 
sic  et  cito  in  via  deficiet  et  prope  interitum  est, 
cm  sic  subtractisconsuetis  apponunturnova.  Quod 
nonaliud  quam  si  detur  hordeum,  cui  non  nisitri- 
ticum  sapit,  aut  pro  faba  vicia  aut  pro  avenalenti- 
cula  :  tale  etiam  et  hoc,  tanquam  si  det  quis  pro 


■tutem.Multaquidem  offerebantur,  apponebantur      pane  lapidem  aut  pro  pisce  porrigat 

uta  et  vana,sed  mter  plunma  paucaad  usum  et      Et  quidem  omnino  irrationabiliter  hoc    veZ  el 


nmproprium  retinebat,  verumtameninteroblata 
quibus  ipse  utebatur  et  delicatoria  quidem  et 
Jtiosiora  haec,  quae,  etsi  non  sint  prohibita,  a  so- 
ietatis  taraen  perfectione  et  a  perfecte  sobriohis 
esertim  quos  diximus,nimisjustisvideripossenl 
ena.  Tanquam  et  sicut  illis  rudibusadhucdisci- 
lis,  sicut  illi  Christo,  sic  et  isti  insultent  Christo 
mini,  et  clament.  Ut  quid  perditio  haec  ?  potuit 
'm  venundari  et  dari  pauperibus  :  unde  et  cum 
us  justorum  taliumsuper  hoc  inter  discumben- 
m  serael  ipsumquasi  subridendo  notaret  pontifi- 
n.aliquantisper  zelo  motus pontifex  ei  sic  respon- 
•«  Certe,  inquit,  frater,  ni  fallor,  cum  aviditate 
ijori  tu  tuam  sumis  fabam  quam  egoappositam 
hi  phasidem  avem.  »  Et  erat  tunc  avis  haecante 
esulem  in  paropside.  Et  frater  ille  aliquandiu 
ernosconversatus.deliciosa  non  quaerens.utpote 
Patrol.  CXC. 


Magister  de  castigatione  corporum  agens  inter  caj- 
tera:  Rationabile,  inqu\l,obsequiumvestrum(Rom. 
xu).  Rationabile,  inquit,  ut  videhcet  corporis  tui 
D  castigatioetmortificatiocarniscum  discretionefiat, 
ut  si  forte  spintus  promptus  sit,  tamen  juxta  vul- 
gatura  illud  Graeci  proverbium  :  «  Ne  quid  nimis.» 
Sed  discretione  magistra.omnium  auriga  virtutum 
et  moderatrice  operum,  carnis  infirmitati  conde- 
scendatur  etconsueta  non  omnino  negentur :  nesi 
jumento  debilitato  pabula  subtrahantur,contingat 
lpsum  prius  sub  fasce  ruere  quam  fascem  portare 
et  deficere  prius  quam  currere.  Sapiens  dominus 
rationabile  quaerit  obsequium  ut,  si  est  zelus,  in 
obsequio  sit  et  scientia,  et  zeli  fervorem  scientia 
temperet:  unde  et  Magister,  quasi  de  apostolo 
conversus  in  raedicura,  discipulo  corporis  sui  im- 
mo Jerato  castigatori  aquam  prohibet  et  modici  vini 


1111 


indulget  bibere  propter  stomachum  suum  et  fre- 
quentes  suas  iufirmitates.  Et  quale  quidem  in  dis- 
cipulo  hoc,  tale  et  iu  hoc  Magistri  condiscipulo 
praesentis  triclinii  principe.  Cui  similiter  et  ex 
causa  simili  propter  stomachum,  quem  semper  a 
natura  frigidissimum  habuit,  aquae  potus  supra 
modum  nocivus,  undeetjuxta  admonitionem  ma- 
gistri  et  medici  ad  discipulum,  et  iste  condiscipu- 
lus  aqua  uunquam  raro  sincerased  vino  duntaxat 
utebatur,  modice  quidem  sumpto  et  ad  sobrieta- 
tem,  sobrietatem  certe  supra  quam  commendabi- 
lem  et  admirandam  et  cuivis  sacerdoti  sedpraeser- 
tim  pontificibus  imitandam:  sicutenim  antemen" 
sam  et  in  mensa  et  post  mensam  ita  semper  aequalis 
ut  nec  in  facie  nec  in  hngua,  an  sitibundus  foret 
an  potus,  potuisset  discerni.  Et  adhuc  quod  et 
miraculo  accedit  et  gaudio,  sicut  ex  secreta  con- 
fessione  quidam  religiosi  ipsius  familiares  id  no- 
verunt  secretius,  non  magis cibatus quam  jejunus, 
nec  post  vina  plus  quam  ante  ullam,  vix  sentiens 
carnis  rebellionem.  Revera,  miraculosum  hoc  et 
singulare  privilegium  gratiae  inter  vina  etepulaset 
incarne  concupiscentieenec  dum  maturiorisaetatis 
exhaustebeneficiotantaeettam  angelicae  viverepu- 
ritatis  ut  ne  dicam  opus  sequi  vel  consensum,  sed 
rara  et  saepius  nulla  spiritui  a  carne  moveatur  re- 

bellio. 

Audivimusjam  de  praesentis  nostritrichnii  prra- 
cipe,  in  triclinio  hoc  quam  maguificus,  in  mensa 
hac  quam  immensus,quam  cruditecircumspectus, 
quam  curialiter  eruditus,  quam  magnifice  discum- 
bens,  quara  gratiose  distribuens,et  quam  civiliter 
sobrius  quod  ad  saeculum,  et  quam  religiose  quod 
ad  Deum.  ln  utraque  revera  mensa  magnus  et  im- 
inensus :  magnus  in  mensa  Dei,  magnus  in  mensa 
saeculi.  In  altari  sacerdosdevotissimus.in  triclimo 
paterfamiliasprovidissimus,etsiadhucadjiciamus 
tertium  quod  supraposuimus  medium.judex  iutri- 
bunali  eequissimus.  Verum  omnibus  quae  mensae 
sunt  celebriter  jam  et  festive  expletis,  tempus  est 
ut surgamus  de  mensa. Si quidem hy mno dicto  pon- 
tifex  cum  eruditis  suis  exitjametingreditur  thala- 
mum.  Et  ut  quod  semel  dicendum  est,  semel  hic 
sufficiat  dictum,eum  perhistoriam  hancarchiprae- 
sulem  cum  eruditis  suis  hoc  vel  illudfecisse  crebro 
audieris,  ideo  dictum  noveris  quiain  agendis  sive 
his  quae  ad  Dominumsivehisquae  adsaeculum.non 
admittebatur  extraneus,  prseter  quam  soli  eruditi 
sui  et  consiliarii  forte  alii,  quales  erant  ceconomi : 
vix  etiamadventansclericusindiscubitu  in  propna 
archipraesulis  mensainter  eruditos  hos,  sed  honori- 
fice  quidem  et  decenter  in  aliqua  mensarum  discum- 
bebatseorsum,crebristuncabarchipraesulemensa- 
libus  visitatus  exeniis.  Non  admittebatur,  inquam. 
inter  eruclitos  in  discubitu  quis,  nisi  forte  is  esset 
quem  archipraesul  ex  nominevocansmultumhono- 
rare  decrevisset,magissemper  sancta  conversatio- 
nis  vel  scientiae  quam  dignitatis  vel  officii  merito. 
Etobidmaximehoc,  ne  in  mensaiuqua  archiprs- 


HERBERTI  DE  BOSEHAM  1112 

A  sul  ipse  inter  eruditos  suos  discumbebat,  aliquod 
forte  verbum,  sicuttunc  solet, elabereluretpneser- 
tim  coram  extraneo  quod  tacuisse  mehus.  Sic  ad- 
modum  suos honorans i n  mensa et  sibi  prospiciebat 
et  suis.  Et  ut  memoratorum  gratia  addam  adhuc, 
antiquus  decessorum  suorum  mos  fuit,  et  sic  ipse 
proposuerat  patres  sequens,  ut  in  domo  sua  non 
retineret  clericum  et  maxime  qui  consiliis  interes- 
set,  quem  nossetregibus  hominio  seu  fidelitatisju- 
ramentoobnoxium.Etobid,utabipsoarchipr«sule 
accepi,  sanctorum  decessorum  suorum  vetus  mos 
hic.quod  soleatabhocjam  abantiquo  interregeset 
archipraesules  profana  nimiscrebrosuboriridissen- 
sio  .  verumetarchipraesulisde  domo  etfamiliacle- 
ricus  regi  obligatus,  ut  diximus,  dissensionis  lem- 

B  pore  quasi  intermalleum  et  incudem  erat  positus, 

aut  regi  aut  archipraesuli   male  tidus  aut  saltem 

suspectus,  unde  obsequens  et  obligatussicnonpo- 

terat  nec  etiam  innocens,  facile,  aut  hinc  aut  inde, 

famaesuaesaltemnon  sustinere  dispendium.plerum- 

que  etiam  cum  enormi  rerum  jactura,  quod  attea- 

dentes  sancti  illi  Patres,  quisemper  quasi  inmotu 

erant  et  accincti,    et  sibi  et  aliis  prospexerunt  in 

hoc.juxtailludSapientiaeverbumquodnemopossit 

duobus  dominis  servire  ;  sed  ad  histonae  ordinem 

revertamur.  Itaque  tinito  mensae  hymno,  ut  dixi- 

mus.pontifex  cum  eruditis  suis  a  mensa  surgens, 

thalamumingreditur,  ubi  aut  in  Scripturarum  col- 

latione  est  aut  in  agendorum  consiliis.  Et  quiderc 

quotidie  sic,  nisi  forte  pro  tempore  modico  somnc 

r  indulgeat ;  vos  autem  invitati  pootificesquisedistis 

ad  mensam,  scitote  et  vos  similia  debere  parare 

12.  QUALIS  FUERlT  IN  ORDINIBUS. 

Verum  necesse  ut  vos,  praesertimcomprovincia 
les,  tempore  statuto  et  congruo  et  hoc  in  brevi,  a( 
novum  metropolitanum  vestrum  revertamini.  S 
quidem  in  instanti  septimi  mensis  solemni  jejunio 
dispensatores  in  Deimensa  ordinare  etconstiUHr 
disposuit ;  et  vos  ad  hoc  necessarii,  ut  quales  mi 
nistros  in  Dei  mensaordinare  et  constituere  novu 
pontifex  debeat,  aut  docendo  detis  formarn  autdi 
scendo  a  metropolitano  vestro  capiatis  exemplum 
Et  profecto  ut  disposuit  accidit.  Nam  post  conse 
crationem  propriam,  quam  in  octavis  Pentecoste 
tam  festive  tam  celebriter  factam  supra  diximus 
n  in  sequenti  quatuor  temporum  septimi  mensis  j< 
junio  ordines  celebravil :  eoquidem  maturius,quo 
jam  aliquandiu  metropolitana  sedes  vacasset ;  i 
revera  ut  verum  fatear  et  revera  verum,  supra  ca 
tera  et  prae  caeteris  inhocpraesertim  pastorisoffici 
pavidus  admodum  fuit  etsollicitus.  Legerat  quipp 
illud  magistri  ad  discipulum  :  Manus  cito  nemii 
imposueris  neque  comraunicaveris  peccatisalien 
Ex  his  quasi  terribili  quodaua  tonitrui  sono  etips 
praesertim  tonitrui  filiis  metuendo  toto  corde  coi 
cutiebatur  et  corpore.  lllud  supra  modum.quodi 
calce  terribilis  sermonis  illius  adjicitur,  veritu; 
Neque,  inquit,  commnnicaveris  peccalis  alienis 
Tim.  v),  unde  et  in  exhortatorioquodamsermon 


113 


VITA  S.  TEOUJE.  —  LIB.  III. 


H14 


uemipsemettuncadordinandosfecit.interceetera  A  vei   ne  tanquam  trapezifa  subdolus  summi  Regis 
3rmonis  et  ipse  hoc  interpretatus  est  verbum :  non      nummum  adulteraret. 


imen  novaminducens  neca  veteri  orthodoxorum 
lterpretationedissidens.  Cujus.ad  multorum  prae- 
ante  Domino  instructionem,  interpretationis  suae 
ic  propria  verba  interserere  curavi  quae  ipse  tunc 
i  ordinandos  habuit  ad  ipsos  loquens  sic  : 

j «  Obsecro  vos,  fratres,  per  misericordiam  Dei, 
emanusmeas  cito  vobisimponi  patiamini,pr£eter 
uam  iliis  qui  secundum  officii  sui  gradura  in  Ec- 
esiaDeidigneministrare  disposuerint,  nepeccatis 
ienis  communicem  qui  propriorum  multitudine  ni- 
iis  sentio  me  gravari.  Certo  enim  certius  est  quod 
jiii  indignumscienter  vel  absque  multa  probatione 
•dinat,  etiarasi  ordinatus  postea  corrigatur,  gra- 


Nam  profecto  contemptibiJis  vitaeet  scientiae  ho- 
mines  regalis  rainisterii  insignire  charactere,  hoc 
revera  est  Regis  summi  nummum  quem  creditum 
sibi  habent  pontifices,  adulterare.  Et  non  auro  vel 
argento,  sed  horum  vice  stanno  potius  vel8erevel 
plumbo  signaculum  regis  imprimere  ;  unde  et  ma- 
gni  Regis  falsarii  hi  exhaeredandi  et  tradendi  pati- 
bulo. 

Quid  ergo  de  his  qui  absque  multa  Ecclesiae  ne- 
cessitate  clericos  suos,necdum  in  hisquosjamsu- 
sceperunt  ordinibuscanonice  statuto  tempore  pro- 
batos.moxadordines  superiores  cogunt  et  crescere 
compelluntinvitos?  Hi,  ut  videtur,  aut  dominariin 


ler  Deum  offendat :  quodsi  ordinatus  non  corri-  B  clero  aPPetunt  aut  reddunt  se  de  turpi  exactione 

suspectos,  cum  ab  id  accipere  ut  ordinatio  proce- 
dat  vel  subsistat  par  scelus  sit  et  Simoniaecrimine 
censeatur  :  Sed  de  hoc  alias,  vosautem  qui  adhos 
ordines  accessistis,  supra  convocati  pontifices,  vi- 
dete  si  non  in  novo  ordinatore  hoc  ordinandicano- 
nica  forma  sit  haec,  scio  nec  dubito  quia  canonica 
judicabitur.  Verum  et  Ecclesiae  expedit  ut  si  novo 
ordinaton  huic  non  praeformastis,  vel  nunc  a  me- 
tropohtano  vestro  novo  deinceps  teneatis  formam 
hanc,  ordinantium  quippe  creber  valde  in  hoc  et 
enormis  excessus.  Et  eo  quidem  periculosior  quod 

juxtaquodaitdoctorumunusvirapostolicus,judi- 
can  non  potest  semel  ordinatus,  verum  et  tanto 
subtihus  pnus  examinandus  est  quanto  ordinatus 
deiuceps  judicari  non  poterit. 

Verumunumeratquodnecsinecausaplurimum 
movebat  novum  nostrum  archiprsesulem  nostrum 
novum  ordinatorem.  Cernebat  enim  etin  sua  etin 
provincns  aliis,  proh  dolor  !  his  diebus  nimis  fre- 
quens,  paucos  a  Deo  vocatos  tanquam  Aaron   sed 

ferequotquotsolaregumhominumvegratiaadapi- 
cem  pontificalem  ascendere  ;  et  deferri  hic  non 
vitae,non  scicntiae  meritis.sed  sanguinis  generosi- 
tati,  pecumee,  gratiffi,etpotissimum  principum  ob- 
sequns  seu  acclamationibus  saeculi.  Et  hoc  certe 
malum  illud  quod  rex  sapiens  vidit  sub  sole,  quasi 
per  errorem  egrediens  a  facie  principis,  positum 
videhcet  stultum  in  dignitate  sublimi  et  divites  se- 
m,n<  Jper  beneficu  hoc      ?"„?«  S^  ''  ^™*  ~  eqU1S  *  DriaciPes  aa>bu- 

mmona3cumulus,sedaliquodecclesia3beneficium  D  ^  rexT„fpn     V"^  *"■"•  D*  qU°  6t  alibi 
apetens.  ut  hoc  Christi  *it  i™„t„B  •  n„„   a„™      ldem  reX  sap.,ens  :  Steutgui  rntttit  lapidem  in  acer- 

vummercuni,Uaguitribuitinsipientihonorem(Prov 
xxvi).  Super  quo  ejusdem  regis  sapientis  sucessor 

sedillegitimusetprimusregum  schismaticus  Jero- 
boam  qui  primus  et  sicut  regnum  sibi  et  sacerdo- 
tium  usurpavit,  inter  prima  schismatici  regni  sui 
imtia  crebernme  per  prophetas  arguitur,  quod  su- 

per  populosquae  populus  adoraret  const.tuerit  idola 
et  fecentfana  in  excelsis  etsacerdotesde  extremis 
popuh.  Et  ita  rex  ille  schismatic.s  sacerdotium  sibi 
usurpandoetquse  populus  adoraretsuperpopulum 
idolaconsutuit.etpostqui  idolis  ministrarent  de 
novissimis  populi  sacerdotes  fecit  :  verum  quia  in 


;tur,  ordinans  ordinati  peccatis  se  maculat,  his 
iaxime  quae  postordinationis  suae  diemordinatus 
srpetrat.  Verum  Apostolus  Timotheo  praecipit  di- 
ns  ;  Manus  nemini cito  imposueris  neque  commu- 
\caveris peccatis  alienis{ibid.) ;  vobis  ergo.fratres, 
■.  parte  omnipotentis  Dei  et  nostra  interdicimus, 
i  quis  jugum  Domini  a  nobis  sibi  imponi  permit- 
jt,  si  se  minus  sufficientem  attendat.  Stet  potius 
bono,  quandiu  non  convalescit  ad  melius.  » 

Haec  inter  caetera  in  sermone  illo  ad  ordinandos 
rbaipsiuspropria  :  vide  ex  his  si  nonexterritus, 
non  tremebundus,  si  non  sollicitus,  verum  et  in 
jfinandorum  discussione  indagator  erat  acerrimus : 
iimum,  ut  ecclesiastica  habet  institutio,  si  vita 
mus,secundosiscientiaornatus,  progradutamen 
em  quaerebat,  tertio  si  vitae  et  scientiae  et  gradu 
em  quasreret,  eccJesiae  beneficium  competens  ; 
postquam  promoti  palantes  et  vagi  seu  conductitii, 
;ros  ordinesnon  religionisedpotius  quaestuiha- 
rent  et ostentui.  Et  tria  quidem  haec  j am  non secun- 
mcanonis  sed  potius  secundum  ipsius  summi  for- 
mChristisacerdotis.Cujusinaltarismensaomnes 
sicordinati  ministri  sunt:  qui  primumquidem 
pit  facere  et  docere  et  in  usum  suum  et  suorum 
pauperum  loculos  habuit.  Ecce  tria  haec,  vita, 
entia,  beneficium.  Audis  enim  et  vides  Christi  lo- 
lum  etChristi  in  Ecclesia  accipe  beneficium.  Non 
aonicamsupercanonicam,nonecclesiamsuperec- 
siam.non  beneficiura  super  beneficium,  utsihoc 


mpetens,  ut  hoc  Christi  sitlocutus;  non   super 

undans  sed  sufficiens.  Tale  quippe  et  solum  tale 

risti  locutus  est,  apostolorum  divitiae  :  Habentes 

|iuint,  alimenta  et  quibus  tegamur  ;  his  contenti 

ws*  (/  Tim.  vi).  Tria  igitur  haec  noster  pontifex, 

linator  novus  ad  illius  magni  pontificis  Christi 

mam  in  his  primis  quos  celebravit  ordinibus  in 

ristiministris  expetebat:  verumhorum  adeoin- 

gator  acerbus  ut  vixulli  absquese  ipsohanc  in- 

ginem  crederet.  In  tantum  veritus  ne,utipsemet 

|"  praedixit,  alienis  peccatis  communicaret.  Vel 

pro  templiministrisin  templo  Deiidolaerigeret, 


1115 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1116 


figura  nostriomniacontingebant  illis,  scripta  sunt  A  clesiasticam  die  noctuque  castralaboriose  sequen- 
autem  propternos,  oquotregesnostripost  umbram  tes  solum  ut  crescant  adhuc,  ecclesiasticos  et  prae- 
illam  futurorum  sacerdotium  sibi  usurparunt  et  sertim  pontificaleshonorespro  beneficiis  queerunt; 
quotidie  usurpaut  adhuc.  Lege  historias  nostras,  verum  siobjeceristalem  quem  Scriptura  describit 
lege  libros  temporum,  lege  annales,  qui  de  his,  et  et  quaerit  in  clero  nunccolumnaro  nullam,eo  quod 
vix  inter  regesreperiesqui  de  anathemate  nontu-      sicut  olimpraedictumetnuncadimpletum,  aetas  no- 


lerit,  qui  de  sacerdotio  non  usurpaveril  qui  ad  ar- 
cam  manum  non  miserit,  qui  de  templonon  aspor- 
taverit,  qui  in  vasis  templi  non  biberit,  aut  de  tem- 
plivasisnon  contrectaverit,  tanquam  sieisregnum 
nonsufficiat,  nisi  et  sacerdotioseimmisceant ;  ve- 
rum  tanquam  veteribus  omissis  his  ut  ad  novare- 
vertamur,  etnostra  quaede  praefato  illo  primorege 
schismatico  vetus,  eadem  nunc  nostri  temporis  nova 
querimoniaest  ;pro  illiscerte  regibus,qui  nuncsu- 


stra  vivorum  sic  iuops  sit,  respondeo  :  Utinam  vel 
assumerentur  potiores  ex  clero  eo  religiosius  quo 
et  studiosius  inquisiti  !  Nec  enim,  ut  jam  diximus, 
tales  ad  honoresseingerunt;  sed  aut  in  scholis  aut 
in  claustris  aut  potius  in  montibus  aut  in  speluncis 
aut  in  caveruis  terrae  a  mundi  contribulatione  et 
contradictione  se  abscondunt. 

Sed  ut  ad  id  propter  quod  digressi  revertamur, 
cernimus  quidem  hodie  multos  sola  regum  gratia, 


perpopulospostillainveteratapriorumsimiliaquasi  g  utinamabsqueRegisregumofTensa.autquianonsine 


nova  fabricandoidola  constituuntetqui  ministrent 

idolispriorum  similas  quasi  novo  sacerdotesdeex- 

tremis  populi  faciunt,  quid  enim?  suntpro  regum 

voto  et  nutu  pontifices  stultiet  inscii,  hic,et  ibi  su- 

per  populos  constituti  in  Ecclesia.nisi  Jeroboamin 

Dan  et  in  Belhel  idola  t  juxta  quod  prophetarum 

unus  ;  0  pastor,   inquit,  et  idolum  (Zach.  xi).    Et 

quidqui  ministrant  hisidolis  deextremis  populisa- 

cerdotes,  nisi  illi  qui  nunc  hissubsuntpontificibus, 

sacerdotio  fungentes,  extremae  vitaehomines.Quos 

quidem  sicut  tales  pontifices  pariter  et  reges,  tales 

faciunt  sacerdotes.Nonquidemipsismanumimpo- 

nendo  sed  tales  praeficiendo,  qui  tales  taciaut,  qui 

talibus  facile  manus  imponant.  Tales,  inquam,  fa 


offensa  utinam  non  sine  venia,ad  culmen  pontificale 
ascendere:  verum  utetdicamquodego  nuncsentio 
super  his,  in  his  metropolitanorum  potius  quam 
principum  sicut  vidctur  culpagravior,ita  et  adver- 
sus  metropolitanosinstat  querimonia  acrior,  quen- 
tum  distatinter  volentem  etfacientem  seu  inter  vo- 
luntatem  et  opus.  Principes  quippe  solum  volunt, 
sed  metropotitani  et  voh  nt  et  faciunt,  qui  talium 
prius  electionem  roborant  et  postea  manus  impo- 
nunt.  Quorum  eti.im  ipse  scrutiniorumliber,quem 
ordinarium  suum vocant,  sacrilegam  impudentiam 
manifestansapertissimedamnat.Siigiturhocnostet 
ordiuatornovus,  hic  noster  archipreesulnovus.haec 
cernens  vereatur.necmirandum.  Tales  enimprimo 


ciunt  similes  illis  qui  faciuntea.  Tanquam  dii  falsi  Q  sibioblatos,ut  talium  talem  qualemelectionempri- 
i «.- :„..«  u;  «♦  ;u;  ah  minnr^  hi       mnm  rr.hr.rpt  fit  cnnfirmnt.  et  demum  auod  adhuc 


etsimulacra  gentium  sicut  hi  et  illi  dii  minores  hi 
magni illi.  0  quam cavendaregibus  et in sublimitate 
positissacerdotii  usurpatio,  sicut  ambitiosa  et  pro- 
fana  !  Cavenda,  inquam,  ne  Abiam  suum  perdant 
cum  ambitioso  Jeroboam  ;  ne  dividantur  cum  im- 
proviso  Oza,  et  ne  lepra  percutiantur  in  fronte  cum 
temerario  Ozia  ;  frontemnuncdico  illam,  quamin 
sacerdoteaurilaminavenustandooperitinpropheta 
tau  litterae  impressio  ab  occisoribus  protegit,  et 
quam  adprocacisetprovocantisallophyli interitum 
fundae  lapidis  ictus  conquassavit.  Praetereo  nunc 
immensum  illud  propheticum  deserti  maris  onus. 
Tantum  videlicet  Babyloniorumdestructum  impe- 
rium.eo  soloquod  abaliis  prius  asportatis,  in  tem- 
pli  vasis  principes  Babyloniorum  bibere  et  ea  irre- 
verenterattrectarepraesumpserunt.Verumhocprae- 
senti  sermone  rex  vel  princeps  non  tangitur,  qui 
cum  rege  sancto  David  etpropheta,  diligens  deco- 
remdomusDei,optat,operatur  et  studet,utindomo 


D 


mum  roboret  et  confirmwt,  et  demum  quod  adhuc 
majus  est,  manum  imponatetconsecret,  repellerc 
videtur  omnino  inj ustum,  cum  in  f acie  Ecclesiae  ne< 
super  crimine  aliove  convictisint  vel  confessi,  quc 
sint  minus  idonei,  necsitaliquod  crimennotoriun 
consecrandi.  Econtra  tale  admittere  admodum  peri 
culosum,  utpote  quibus  pastorali  officio  vita  aut> 
acta  non  consonat,  aut  si  forte  consonat,  omniun 
tamen  judiciominime  visa  est  consonasse:cumta 
men  jure  divinoet  omnium  testimonio  solussitilli 
assumendus  ut  dignior,  cujus  videaturconversati< 
sanctior.VerumutinpraesentiarumdeconversatioDi 
omittamusetvita,hancenimeo  rneliusquointeriu 
Deus  quam  homo  videt,  quodstatim  in  evidenties 
scientia  minime  sufficit.  Hujus  dico  consecrandi,  sei 
ut  consecretur  electi,  qui  totam  vitam  per  vana  e 
otiosa  saeculi  ducens,  necdum  dicipulus,  non  ut  ii 
scholisvelutaliquisarbitrarius,  sedin  ecclesiisver 
ordinarius  Scripturarum  quaesitessemagister.  No 


fpm  QOrilUS  Ucl,  OlHcU,  uuci  aiui  n.nuui/^u.muvujv  » 

Dei  ad  decorem  domus  et  ecclesiee  portandam  fa-  vusitaquearchipraesulnoster  arctabatur  ex  his,  e< 

bricam  excisTei fortes  columnae  smt,  et  ut  tales  quod,  ut  o.tendimus,  et  tales  admittere  foret  per. 

adregimenpopulorumassumanturexclerosiforte  culosumettamentalesrespuerevideretunnjusmm 


reperiantur  quaesiti.  Nec  enim  tales  seingerunt  quos 
sacra  Scripturacommendat  quos  disponit,  quos  or- 
dinat.et  huic  praesertimtamsanctoofficio  deputat  ; 
cum  reveratales  et  solis  talessintdigni,  alii  etenim 
indigni  penitus  nostriofficii  viri;  illi  praesertimqui 
de  bouisecclesiae  divitescontraformamomnemec- 


Et  prae  caeterisarchipraesularctatus  exeo  quodMa 
gisteraddiscipulum.etapostolicus,  imoveriusma 
gnus  apostolus  quasiad  metropolitanorum  suoruc 
unum  hocintercaeterascripserit:  «Hujus.inquiens 
rei  gratia  reliqui  te  Gretae,  ut  ea  quae  desunt  corn 
gas,  etconstituaspercivitatespresbyteros  sicuteg1 


1117 


VITA  S.  THONLE.  —  LIB.  III. 


1118 


te  disposui  ;  »  quales  autem  constituendos  dispo-  A  passim  et  sine  delectu  eligatur  in  Ecclesia,  sicut 


suerit  mox  subjungit :  «  Si  quis  sine  crimine  est,  » 
ut  caetera  quae  in  illo  pontificalium  virtutum  cata- 
logo  sancto  apostolicaseriesseriatimcontexitjuxta 
sanclorum  orthodoxorum  interpretationem  nomine 
presbyterorum  episcoposhic  intelligens:  in  nomine 
aetatis  nomen  oflicii.Arctabaturitaque  etmaximeex 
his  salutaribus  magistri  monitis  noster  hic  archi- 
praesul,  ordinator  novus.  Talis  enim  et  solus  vere  et 
plenedignus,quem  sicdescribendo  pulchredepingit 
magister,  pictor  et  ipse  pulcher.  Sed  ut  humanum 
idhuc  dicam  propter  torporem  et  teporem  nostri 
temporis,  et  si  consecrandus  omnino  talis  non  sit, 
oecessetamen  utinhorumnonnulliscatalogi  ponti- 
ficalisgratiarumdonisis  quiconsecrari  quaeritprae- 


justus  etimpius,sicut  mundus  et  immundus,etcum 
docto  indoctus,  et  videamus  si  adhuc  potens  sit 
Deus,  et  si  est  virtus  in  Excelso  :  et  spreto  judicio 
ecclesiastico  totum  divino  committamusmiraculo, 
cum  possit  Altissimus  de  lapidibus  istis  suscitare 
filios  Abrahae;  etsaepe,  ut  tu  per  exempla  tuaindi- 
cas,  fecerit  sic.  »  Et  in  finem  :  «  Unum,  inquiens, 
certissime  statui,quodconscientiamea  reclamante 
si,  Domino  disponente,  sic  evenerit,  nec  destinati 
pontificis  oblatam  meam  electionem  confirmabo  nec 
consecrabo  electum,  undeet  suppliciter  Altissimum 
invocouthocmeumpropositumetdesiderium,quod 
justum  esse  non  dubito,  ipse  misericors  et  misera- 
tor  Dominus  in  dies  augeat,  roboret  et  confirmet.  » 


fulgeat  ethoc  ipsum  cernere  consecratorem.  Alio-  B  Etquidemnovumnostrumarchipraesulem.sacerdo- 


^uin  certe  indigne  et  inproprium  suum  judicium 
;onsecrat  nisi  virtutum  consecrandi  ipse  potissimum 
jui  consecratcertis  aliquibusargumentis  benecon- 
>cius  fuerit :  etraclamante  conscientia,  alienis  pec- 
;atis  communicans  cui  cito  nimis  manus  imponit. 
taqueper  magistrum,tanquam  divini  juris  praeco- 
lem,  promulgata  sunt in  duo  simulccelestis  impera- 
oris  edicta  mox  indicens.  Quorum  primum  illud 
idixerat :  Omne  quod  non  est  ex  fi.de  peccatum  esl 
Rom.  xiv),  et  hoc  secundo  :  Manus  cito  nemini  im- 
wsueris  nequecommunicaverispeccatis  alienis  (ITim 
).  In  hoc  ipso  tamen  periculosa  dispensatio,  si  po- 
iori  neglecto  praeferatur  inferior,  juxta  illud  pro- 
ihetae :  Maledictus  dolosus  qui  habet  in  grege  suq 


tum,  utpraeostendimus.ordinatorem  tamdistrictum 
et  episcoporum  ut  ex  jam  dictis  patet,  consecrato- 
rem  tamtimoratum,exaudituma  Domino  evidenter 
quidemet  citohistoriaehujusdeclarabuntsequentia. 

13.   CUR    1N    DESCRIBENDIS   OPERIBUS   PONTIFICIS 
MORETUR. 

Hucusqueprosecutisumus,prout,datum,quantus 
Thomas  hic  noster  fuerit  in  aula  et  quantus  post 
cceperitessein  Ecclesia.moxadepto  pontificiigradu 
quam  strenue  prius  Henrico  illustri  regi  Anglorum 
et  quam  gloriose  post  militare  coeperit  Christo 
summo  regi  Anglorum;  in  aula  reddens  quae  sunt 
Caesaris  Caesari  et  in  Ecclesia  Deo  quae  sunt  Dei  : 
verum  in  his  pontificis  operibus  exsequendis,  sicut 


lasculumet  votum  faciensimmolat  debile  Domino  c  supra  quod  verebar  non  tacui,  et  hic  iterum  pro 


Malach.  1).  Et  ita  in  magnis  sacerdotibus  grande 
[uidem  etquod  vix  vitari  possit  periculum.Minores, 
uippe  sacerdoteseo  minus  periculosius,  quo  libe- 
ius  possunt  et  in  vita  exarainari  et  in  scientiat 
lifferri,  repelli,  ejici,  amoveri :  sed  istos  tales  et 
antos,  quanto  majores  et  indigniores,  fugere  au 
flugarequis  audet  aut  potest?  Aut  superstitiosus 
ut  temerarius  haberetur  qui  de  novo  hoc  attenta- 
et.  Adeo  jam  a  multo  tempore  invaluerunttales  et 
aultiplicati  sunt  super  numerum.  Pontifex  itaque 
oster  novus  non  sine  causa  arctabatur  et  his  :  et 
rctatus  sic  in   primis  sui  ipsius  accusator  erat 
'cerrimus,  eo  videlicet  quod  ipse  sicut  se  accusa- 
attalium  quod  descripsimus  similis,  homo  vanus 
tsuperbuscontra  omnem  juris  formam  ab  aula  ad 
cclesiam  sicut  deformiter  et  enormiter  sic  fuisset 
ssumptus.  Cui  cura  tunc  eruditorum  suorum  ali- 
uis  in  medium  exemplatim  proponeret  multosab 
ula  et  alios  multos  a  saeculo  ad  pastorale  culmen 
ssumptos,  et  frequenter  multos  siraplices,  inscios 
t  Scripturarum  ignaros,  sancte  tamen  et  strenue 
iram  pastoralem  iraplesse,  et  ibi  etiam  maxime 
oundassegratiam  ubi  superabundavit  peccatum, 
-spondit  mox,  ad  illum  de  eruditis  suis  qui  sic  lo- 
Jtus  fuerat  specialiter  verbum  dirigens  :  «  Frater, 
iquiens,  et  hsec  quidera  quae  tu  recolis  miserentis 
ei  miracula  sunt  ad  consequentiara  minime  tra- 
enda:  alioquin  juxta  illa.quae  tu  inducisexempla 


pter  obtrectatores  quos  vereor  non  iterare  non  pos- 
sum.  In  his,  inquam,  pontificis  exsequendis  operi- 
bus  forte  nimismorosus  videor  etinipsorum  com- 
mendationeoperumtaediansinculcatorverborum,et 
potiustheologicae  aedificationi  quam  gestorum  viri 
historicae  explanationiinsistere,  et  ita  nimis  theolo- 
gum,  historicum  vero  parumsapere:  verumquivis 
notans  nossic  saltem  non  judicet,sed  advertatprius 
nos  non  solum  pontificis  opera  sed  et  causas  ope- 
rum,quodet  supra  jam  nos  dixissememinimus,  ex- 
plicare:  quasi  non  solum  facta,  sed  et  animum  fa- 
oientis  quem  ab  ipso  sic  accepi  factore.  Unde  et  fa- 
ctorum  causas  eo  diligenlius  prosequor,  quo  eo  ab 
ipso  auctore  sic  acceperim,  et  factorum  causas  pro- 
n  sequens  ideo  in  describendis  ipsis  sum  morosior. 
Curramus  enim  persingula  quae  jam  descripsimus 
opera  etliquido  videbitur  quodsic.  Curramus,  in- 
quam,  per  singula.prirao  ad  novi  tiroois  cilicium, 
-ad  novisacerdotis  orarium,  ad  dispensatons  furti- 
vum  de  nocte  raandatum,adsolemnem  illuminal- 
tarifestinanter  comestumagnuraanniculum.ad  ju- 
dicera  in  tribunali  indeclinabiliter  aequum,  ad  pa- 
tremfamiliasinmensa  tam  civiliter  ettam  religiose 
sobrium,  ad  magistrumin  scholadiscipulorum  ex- 
aminatorera tam  districtum.Curramus.inquam.per 
singula  haec,  ethorum omnium pervidebis  vel  quam 
ipsomet  didici  vel  quam  per  me  ipsum  indubitanter 
accepi,  causam  quidem  evidenter  et  ob  id  minus 


1119 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1120 


breviter  historiae  huic  insertam.  Et  propterea  quia 
tantipontificis  facta  et  causasfactoruminseruimus 
tam  amplaettam  digna,  sicutinfra  molestam  bre- 
vitatem  concludere  non  valui,  ita  et  elaborata  bre- 
vitate  tam  clara  et  tam  spectabilia  obscurare  et  co- 
arctare  formidavi.  Igiturquia  post  descripta  ponti* 
ficis  opera  etipsorum  operum  causas,  mox  subscri- 
bendo  conscripsimus,  patet  profecto  quod  ex  his 
aedificatio  fructuosior,  instructio  perfectior,  et  pro- 
inde  necesse  ut  per  verborum  fila  prolixioris  ser- 
monis  tela  texeretur  extensior.  Et  ob  idem  forte 
historiaelegem  excedensplustheologum  sapio:  nec 
eniin  absque  Iheologia,  absque  Dei  sermone,  Dei 
operum  virtus  declarari  potest  aut  debet. 

Igitur,  si  excessi  in  hoc,  me  ad  id  virtus  operum 
compulit.  Et  si  quis  forte  est,  excusabit  excessum  ; 
aut  si  non  est,  augebit  meritum  et  uberiorem  aedi- 
ficationis  faciet  fructum. 

Et  quidem  ad  operandum  multum  est  ut  quis 
divina  operans  operum  suorum  causara  et  virtutem 
intelligat  ;  verum  et  propheta  ad  operandum  ope- 
rum  quar-rit  intellectum5  ut  non  solum  sciat  quid 
facere  debeat,  sed   et  cum  facit,  cur  faciat.  Da 
mihi,  inquit.intellectum  et  scrulabor  legem  tuam  et 
cuslodiamillam  (Psal.  cxvm).  Ecce  quod  antepra- 
cticam  et  sanctarum  operationum  theoricam  postu. 
lat,  ut  quemadmodum  medici  corporum  salutem 
corporis,  ita  ethicsalutem  spiritus  secundum  prae- 
euntis  theoriae  operetur  intellectum.  Sancta  quippe 
operatio,   quanto   plus   intellecta   tanto  aedificat 
fructuosius  et  vivificat  fortius  et  pro  tempore  vel 
agitur  vel  dissimulatur  securius.  Siquidem  opus 
absque  scientia  corpus  sine  anima,terrasineaqua, 
et  velut  sicca  absque  pluvia  nubes,  unde  ctiam  et 
charitas  quae  cum  scientia  habetur  alii  omni  su- 
pereminet  chantati.   Quod  discipulos  scire  inter 
caetera  optat  Magister  eis  scribens  sic  :  Scire  etiam 
supereminentem  scientix  charitatem  Christi(Ephes. 
in).  Quodvisenimbonum,  si  diligatur,tanto  diligi- 
tur  affectuosius,  quanto  scitur  perfectius.  Quod  si 
forte  tentationis  alicujus  vehementia  amittitur,  is 
qui  scientiae  spiritum  habet,  tanto  illud  iterum  fa- 
cilius  recepit  quanto  pro  amisso  poenitere  fructuo- 
sius  et  modum  et  viam   ut  ad  illud  revertatur 
novit  perfectius,  juxta  quod  rex  ille  sapiens :  Qui 
apponit,  inquit,  scientiam,  apponit  dolorem.  Ille 
enim  profecto  de  virtutis  bono  amisso  cum  poenitet 
acrius  dolet  qui  scientiam  habet.  Quod  enim  est 
acetum  sapori  quod  oleum  igni,  quod  ligna  pyrae, 
quod  diagridium  medicinae,  hoc  est  scientia  poe- 
nitentiae.  Alioquin  quod  magister   obsecrat,  non 
eritobsequiumrationabile  obsequiicausaincognita 
Nam,  sicut  melius  est  Domini  mandatum  facere 
quamnosse,  itaprius  est  nosse  quam  facere ;  facere 
enim  et  ignorare  cum  facias,  sicut  non  perfectae 
cognitionis,  nonperfectae  obedientiae  est:  cui  igno- 
rantia  detrahit  et  minus  reddit  devotam,  unde  et 
prophetarum  unus  :  Et  tu,  Israel,  noli  ignorare. 
Et  Magister :  Propterea  nolitefieri  imprudentes  sed 


A  intelligentes  quaesit  voluntas  Dei(Ephes.  v),quam 
profecto  cum  feceris  et  causam  noveris  faciendi, 
tunc  quod  magister  optat  discipulis  in  omnem  pl&. 
nitudinem  Dei  impleberis.  Sed  ut  ad  priora  rede- 
amus,  sicut  jam  diximus,  in  novis  his  novi  ponti- 
ficis  virtutum  operibus  cum  ipsis  operibus  causas 
etvirtutemostendimusoperum;  et  ideo  prolixiores 
sumus  in  exsequendis  his,  verum  prolixitas  haec, 
sicut  aedificationi  cedit,  et  laudi.  Nam  quicunque 
haec  qualitercunque  exarata  et  qualicunque  ex- 
ceptacalamo  ob  tanti  pontiticis  devotionemet  me- 
moriam  legere  dignabuntur,  non  solum  opera  sed 
et  virtutem  operum  suorum  dicent  et  magnitudi- 
nem  ejus  narrabunt. 

14.  DE  PRvEDllS   QILE  REPETEBAT   A  LAICIS. 

g  Vcrum  ab  his,  quibus  tam  gloriose  vitam  suam 
jnstituit  pontifex,  sicut  mihi  datum  utcunqne  ex- 
peditis,  cum  pontifice  procedendum  ad  alia.  Jam 
enim  qui  hucusque  in  portu  ecclesiae  navigara! 
saeculi  mare  ingredi  incipii  et  saecularia  attrectare 
Quod  persaepe  necesse  pontifici,  sed  sapientipon- 
tifici  dulce  nunquam.  Jam  quibusdam  regni  mag 
natibus  viris  magnis  et  potentibus,  de  praediis  pei 
praedecessorum  suorum  impotentiam  seu  incuriair 
ecclesiae  suae  ablatis,  quaestionem  movet,  quaedan: 
repetendo,  nonnulla  vero  ubi  manifesta  videbatui 
injuria  absque  quaestione  revocando,  qualia  eran 
illa  praedia,  quae  vulgo  in  tera  dicuntur  firma 
feodales  ;  quas  omnes  archipraasul,  tanquaui  ac 
mensam  suam  propriam  pertinentes,  mox  intei 
pontificii  initia,  illisqui  firmarii  dicuntur  exclusis 
ad  proprium  suum  dominium  revocat,  nullofiscal 
judice  requisilo.  Conventus  vero  quare  hoc  facere 
respondit  nullo  modo  se  htigaturum  super  his 
quae  addominium  suum  pertinere  fuisset  notissi 
mum,etsi  quocanque  titulo  injuste  alienata.  EtiU 
praedia  illa  pro  voluntate  sua  ordinavit  et  tenuit 
donec  exturbatus  et  haec  et  alia  propter  justilian 
proscriptus  perdidisset ;  quod  plenius  enarrabun 
sequentia.  Et  praeterea  instantissimerepetebat  feo 
dumillud.quoddicebaturWillelmi  de  Ros,feodun 
nifallor,  septem  militum,  quod  defuncto  archiprae 
sule  Patre  Theobaldo  mox  fuerat  confiscatum,  ve 
rum  archipraesul  mota  duntaxat  super  feodo  ho> 
quaestione  substitit  hic.regis  qui  tunc  extra  regnun 
agebat  adventum  sustinens.  De  quo  tamen  feodo 

D  propter  alia  quae  emerserunt,  nec  tunc  in  proximi 
regis  adventu  verbum  movit  sed  distulit.  Era 
etiam  inter  archipraesulem  et  nobilem  virum  comi 
tem  de  Clara  dura  tunc  contentio,  eo  quod  archi 
praesul  exigeret  super  castro  illo  quod  dicitur  d 
Tunebrige,  et  omni  territorio  quod  castri  est  sib 
hominium  fieri:  et  praesertim  super  omni  eo  quo« 
infra  leugam  castrocircumjacentemest,  qumvulg 
banleuga  dicitur,  sive  ut  dicatur  Latinius  bannur 
leugce.  Comes  vero  hominium  obtulit,  sed  supe 
quo,  quod  quaerebat  archipraesul,  exprimere  reci 
savit.  Praeterea  repetebat  turris  Rophensis  custc 
diam,  quam  et  de  Ecclesiae  suae  jure  protestabatui 


1121 


VITA  S.  THO&LE.  —  LIB.  III. 


1122 


mper  hoc  instrumentum  publicum,  chartam  vide- 
icet  divaerecordationis  Willelnii  illustris  quondam 
\nglorum  regis,  qui  regnumstrenue  m  manuforti 
jertamine  bellico  acquisierat,producens.  Hisitaque 
Bthujuscemodi  motis  quaestionibus  et  praediorum 
revocatis  his,  repetitis  illis,  oriuntur  pontifici  mox 
;ontentiones  et  lites  adversarii  multi,  sed  propter 
regis  metum  occultiores,  eximiam  illam  ut  supra 
istendimus,  quam  pontifex  habebat  adhuc,  regis 
arratiam  sicut  reverentes  et  verentes,  et  ob  hanc 
pontificis  non  modicum  metuentes  offensam.  Verum- 
tamen  qui  se  laesossentiebant  aut  laedendos  vere- 
bantur,  regem  extra  regnum  agentem  adhuc  non- 
nulli  adeunt,  etquerentesexponunt  aliquisepassos 
ilii  vero  se  passuros  injuriam  per  pontificem,  nisi 
regia  clementia  justitiae  adhibeat  manura.  Et  con- 
stantem  regis  ad  pontificem  gratiam  vel  in  aliquo 
labefactareattentantes,  addunt  quod  nimia  regis 
^ratia  cornuadaret  pontirici  ad  excedendum.  Sed 
rex,  qui  opere  et  veritate  eum  diligebat,  nihil  mo- 
tus  ex  hiR,  a  talibus  avertebat  auditum  :  et  quiain 
articulo  erat  transfretandi,  in  adventum  suum  in 
Angliam  quereutes  distulit. 

Etecce  quia  post  modicumcrebro,  sicutdecetet 
solet.antepraenuntiatusrexapud  australemportum, 
qui  dicitur  Suthamtune,  nuntiatur  appIicuisse.Ap- 
|plicuit autem  rex  primo anoo  consecrationis pontifi- 
ttis,  nifallor.citopost  Salvatorisnatalitios  dies.Cui 
Jonfestim  archipraesul  unacum  egregioillo  puero» 
pjem  jam  saepe  nominavimus,Henrico,regisfilioet 
iregni  haerede,  obviam  venit,  utpote  qui  regis  jam 
inte  per  aliquot  dies  mari   appropinquans  prope 
;>rsestolabatur  adventum.  Et  eccc  una  cum  regis 
ilioregis  hospitium  ingrediente  pontifice,  rege,  et 
miversis  occurrentibus  per  totam  aulam  gaudium 
nagnum  etexsullatio  ;  rege  etpontifice  in  mutua 
'uentibusosculaetamplexus  etesseinvicemhonore 
iraevenientibus,  imoet  contendentibus  praevenire: 
tautvidereturquiarex  pro  filio  parum,sed  totum  se 
>ro  pontifice  effunderet,et  in  pontificem.etinomne 
e  gaudium  dilataret,  utpote  quinuncprimo  suum 
[uondam  aulae  Thomam  videret  pontificem  :  sed 
aaxime  et  supra  alia  in  gaudio  dilatatus  ob  hoci 
[uoddesanctitateponlificisexaulasuasicassumpti 
otet  tanta,quaesupradescripsimus,  secretojaraet 
tro  certo  acceperat.  Pontifex  vero  regi  ex  maris 


A  AJexanderpapaper  universam  catholicorum  Eccle- 
siam,  eratquippein  RomanaEcclesiatuncschisma, 
concilium  convocat:  verum  et  archipraesul  noster, 
in  omnibus  magnus,  magnificentissime  quidemad 
transfretandum  se  parat.  Et  rege,  quem  tanquam 
dominumetsuprahominemdiligebat,  adito,  alum- 
numsuumregipatrirestituit:etinteripsumetregem 
perdiesdulcieifamiliaricolloquiohabito,regesalu- 
to,inCantiainpropriopagosuo,quidiciturRumenel 
supra  mare  sito  auram  exspectat  prosperam.  Qua 
postpaucosdiesdata.mareingredituretinFlandria, 
inportuquidiciturGraveshende,applicuitprospere 
cum  magno  quidem  et  magnifico  apparatu.  Cui 
mox  in  ipsa  maris  ripa  nobilis  Flandriae  et  Viro- 
mandiae  comes  Philippus  et  in  crastino  terrae  illius 

B  proceres  et  nobiles  occurrerunt,  omnem  honorem 
exhibentes  et  certatim  et  sua  et  quae  poterant  offe- 
rentes.  Deinde  vere  per  Normanniam  elCenoman- 
niam  transiens,  in  omni  illustris  regis  Anglorumdi- 
tione,  per  civitates,  per  castellaet  vicos  adeo  hono- 
rificequidem  tanquam  si  rexipseexcipitur.Turonis 
vero  jamappropinquans  tertio,  ni  fallor,  die  ante 
celebrandum  concilium  civitatem  ingressus.Audito 
archipraesulis  Cantuariensis  adventu  mox  universa 
civitas  commovetur  etobviam  exeunt  universi.non 
solumcivesetindigenae.sedetpersonaeecclesiasticae 
quae  ad  concilium  jam  fere  omnes  convenerant, 
divcrsarum  nationum  archipraesules  et  pontifices, 
Etquodnunimetacendum,pr<sterRomanaeEcclesiae 
morem,dominiPatresetrectoresEcclesiae,cardinales 

q  universi,  longe  priusquam  civitatem  ingrederetur, 
occurrunt ;  praeterquam duo  tantum  qui domino pa- 
pae.neintamcelebrifrequentia  absquelateribuses- 
set,considebant.Tanta  vero  f  uit  sequentium  turba  ut, 
archipraesuleaddominum  papam  ingredientepala- 
tiura,  ipse  papa,  quasi   ex  necessitate  ne  compri- 
meretur.inquoerateviretthalamumetingrederetur 
palatium.Quasi  prophetiae  spiritu  impellente,  ipse 
papa,  qui  nemini  vix  assurgit,  archipraesuli  quasi 
obviam  veniens  et jam  quasi  in  occursu  reverentiam 
exhibens.  Totus  quippe  occursus  hic,  ut  videtur, 
sicut  honorus  et  propheticus  et  in  Christo  Domini 
quasi  alter  Domini  Ypapanti  tanquam  vaiicinium 
futurorum.  Quodetnos  hodie  impletum  cernimus, 
quando  jam  ab  universo  Ecclesiarum  orbe,  et  ab 
Oriente  etab  Occidente  per  multas  difficultates  ad 


tatigationeettaediocondesceudenscito  postsaluta-      ipsum  veniuntet  adorant  magis  quam  occurrant. 


lonem  mutuam  etinvicemsic  concelebratumgau- 
iura  abscedit  et  in  hospitium,  quid  prope  erat,se 
ecipit.Etmaneconvenientesdieicrastinaesimulcon- 
!ciuntiter,totoitineresoliduo,caeterisamotisomni- 
his,  familiariteretsecreto  colloquenteset  sibiinvi- 
emapplaudentes.Cumveroperdiesaliquotsicfuis- 
ent,  pontifex  cum  praefato  alumnosuo  regisfilioa 
ege  ingratia  summaabscedit.Praefati  veroqueruli, 
identes  et  audientessic  abscondunt  seetquerelas 
lissimulant. 

'•  DB  PROFECTIONE  EJUS  AD  C0NCIL1UM  TURONENSB. 


Etdominusquidempapaarchipraesulem  benignissi- 
metuncsuscepit.  Eteoquidem  benignius,  quod  ex 
multo  tempore  cupiens  eratvidereeumetjam  multa 
bona  audierat  de  eo.  Et  ut  videbatur  superitinere 
ei  compassus,  cito  dimissit  eum  et  in  haec  verba  : 
«  Vade,  inquiens,  frater,  quiesce ;  necessaria  est 
quies  post  laborem.  »  Et  ita  tunc  recessimus,  et 
in  arcem  regis,  quaepropepapaepalatium  erat,  ho- 
spitio  nos  recepimus. 

Videres  mox  in  crastino  ad  hospitium  hoc  con- 
fluere  multitudines.  Nam,  sicut  audientes,  sic  vi- 


Eteccequiapostmodicumfelicismemoriaetertius      dentes  qui  convenerant  pontificis  magnificentiam 


«23 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


«24 


quotquot  diebus  confluebant  adipsum  diversorum 
regnorum  personae  ecclesiasticae,gratiam  et  familia- 
ritatem  quaerentes  et  offerentes.  Praeterea  nobiles 
terrae  et  potentes  crebro  euntes  et  revertentes  ad 
nos,  ethipraesertimquiregiamjurisdictionemexer- 
cebant,  scientes  pontificem  in  summa  regis  gratia, 
assidui  circa  nos  autparati  ad  obsequendum  aut 
obsequentes.Et  quod  caeterismajus  adhuc,Romana 
Ecclesia  noslrum  archipraesulem,tanquamex  mul- 
tis  qui  convenerant  primogenitum,  quodam  quasi 
primogeniti  honoreetcultuhonestabatpraecaeteris. 
Jam  vero  per  aliquot  dies  celebrato  concilio,  ad 
archipraesulis  nostri  petitionem  nonnullis  Ecclesiae 
suae  privilegiis  renovatis,  vir  apostolicus  inosculo 
pacisdimisit  [eum  cum  benedictionesuaet  gratia. 
Et  quidam  eequore  et  aere  faventibus,  in  Angliam 
cito  cum  gaudio  reversus  est,  secundo  jam  anno 
consecrationis  suae.  Et  a  rege,  pro  more  et  debito, 
tanquam  pater  a  filio  in  omni  gaudio   suscipitur]. 

\Eic  intervenit  in  cod.  Atrab.  hiatusunius  foliicu- 
jus  initium  et  finis  ita  ex  Quadrilogo  suppleri 
posse  videntur : 

De  consecratione  episcopo)  um  Wigorniensis  el  Here- 
fordiensis. 
His  diebus  duae  vacabant  sedes  episcopales  in 
provincia,  Wirgoniensis  videlicet  etHerefordiensis, 
prioris  sedis  pontifice  jam  mortuo,   sed  altero  ab 
Herefordiensi  ad  Londoniensem  sedem  translato. 
Translatus  Gilbertus  Folioth  vocatus  erat  nomine 
proprio,  cognomento  Folioth.] 
. .  .operiaturalterum.autsi  nudeturunuspauperum 
ut  nudus  alter  vestiatur.  Quia  juxta   Scripturam 
redemptio  animaeviri  divitiae  propriae.Euntesenim 
ibant  et  flebant,  non  alienased  semina  sua  mitten- 
tes.  Juxta  quod  et  legimus  Dotninura  de  tuis  justis 
laboribus  honorandum.  Alioquin  juxta  Sapientem: 
Qui  offert  sacrificium  ex  substantia  pauperumquid 
aliudagit  quaminpatris  conspectuvictimare  filiuml 
(Eccli.  xxxiv.)  Et  ut  majora  addamus  adhuc  toto 
tempore,  quo  occupatae  ecclesiae  vacant,  sic  perit 
opus,  perit  opera,  perit  penitus  cura  pastoralis  et 
pastorale  officium.  Et  sic  totiusgregis  salusinperi- 
culo.  Quod  si  monasterium  occupatum  sic,peritin 
monasterio  sine  patre  coercitio,  perit   sine  virga 
eruditio,perit  sine  chamo  districtio,perit  sine  docto- 
re  disciplina,  perit  sine  praelato  obedientia.  Et  sic 
quasiperlibertatem  noxiamemancipatainclaustris 
perniciosa  dissolutio  imperat.  Qui  prius  sancte  et 
districte  monasticae   regulae   servi   fuerant  factis 
ejusdem  regulae  liberis.Et  profectoprohisgraviset 
preesertim  in  archipraesules   querimonia,  quorum 
provisioni  et  sollicitudini  totaprovincialis  Ecclesia 
commissa.Quorum  dissimulationibus  reges  plerum- 
que  transeunt  in  tyrannos  :  quos,  proh  dolor  !  ipsi 
archipraesules  palpant,  demulceut,   et  deliniunt, 
quibus  potius  tanquam  patres  filiis   imperare  de- 
buissent.  Undejet  magister  ad  metropolitanorum 


A  suorum  unum  :  Argue,  inquit,  cum  omni  imperio. 
(Tit.  n)  ;  verum  ut  taceam  nunc  de  metu  seu  ne- 
gligentiaaut  forte  imprudentiamagistorum,horum 
etPatrum  suntnonnulli,quiex  sola  mansuetudine, 
ne  dicam  nunc  remissione,  ab  hujuscemodi  corre- 
ptionibus  retardantur.  Qui  profecto  minoremquam 
oporteretexhibentjustitiaelibertatem^dumamicitiae 
verenturexasperaredulcedinem.  Sic  Adam  peccavit 
cum  conjuge,  et  Heli  cura  sobole  profana.In  quoet 
se  et  alios  quos  diligunt,cum  multa  etiam  interdum 
populorum  stragelaedunt, dum.neamicitiamoffen- 
dant.errorem  libere  non  produnt,et  reprehendenda 
pro  auctoritate  qua  funguntur  imperiose  non  ar- 
guunt.  Et  ita  dum  uni  sic  parcunt,  multi  corruunt, 
Isti  certe  sic  demulcentes,  sic  dissimulantes,  sic 

g  correptionemsuspendsntes,  nonpatribus  diligenti- 
bus,  seu  pastoribus  sollicitiscomparandi,sed,utait 
doctorum  unus,  potius  furibusqui  seducendoaver- 
tendispecoribussparguntpabulum.noncomminan- 
doerantibusutrevoceotur  intentantflagellum:quod 
bene  attendit  sapiens  ille,  qui  olim  jam  dixerat 
utiliores  esse  plerumque  inimicos  jurgantes,quam 
amicos  objurgare  metuentes.  Illi  enim,dum  rixan- 
tur,  crimina  nostra  saepeproduntquaecredebamus 
occulta,  unde  et  magis  confundimur  ;isti  verodum 
tacent,  in  nostris  nos  criminibus  magis  fovent,  eo 
longius  quo  liberius,absque  coercitionis  freno,  pro 
voluntate  in  invio  etnos  in  viacurrentes.Interdum 
in  invio  hoc  visa  nobis  via  recta,  ejus  tamen  no« 
vissima  ad  mortem  ducunt :  interdum  etiam  viam 

P  pravam  et  scientes  et  prudentescarpentes.minime 
tamen  arbitrautes  quod  tam  vicina.tam  directasit 
ad  praecipitium,  unde  et  quemadmodum  juxtapro- 
phetiam  :  Cultus  justitiae  est  silentium  (Isa.  xxxn), 
itaetjuxta  eumdemetipsumidemsilentiumjustitiae 
interdum  est  praecipitium  :  Vx,  inquit,  mihi  quia 
tacui  (Isa.  vi).  Prophetica  hic  vae  sibi  intentat,  va? 
metuit,  et  praesertim  ob  id  quod  Achab  regem  im- 
periose  et  libere  qua  decuit  auctoi  itate  non  corri- 
puerit.propterquod  eliam  etlabiapolluta  contraxis- 
seseaccusat.Haecergoomuiaarchipraesulnostemo- 
vus  ad  se  reversusrecolens  et  attendens  idsuiesse 
officii,  regem  quemsuprahominem  diligebat,nunc 
rogabat,  nuncsupplicabat,  nunc  monebat,utsedes 
diu  vacantesordinari  permitteret,  nuncveroamice 
corripiebat,  objurgans  quod  eas  vacantes  tam  diu 
occuparet,  et  in  temporalibus  et  in  spiritualibus 
quae  inde  increscebant  mala  non  tacens  :et  praeser- 
tim  motusob  duasillas  pontificalescathedras.quas 
tunc  temporis  jam  supra  vacuas  diximus. 

16.   DE   DUOBUS  ELECTIS    1N  PONTIFICES. 

Etrex  tandem  ad  multern  archipraesulis  instan- 
tiam  pontifices  fieri  annuit.  Et  ita  ad  duas  sedes 
praenominatas  pontifices  sunt  electi,viri  certe  omm 
sanctitate  perspicui  ;  ad  primam  quam  diximus 
sedem  Wigorniensemquidam  est  electus  aetate  ju 
venis,  sed  moribus  et  gravitate  senex,  nomine  Ro- 
gerus,  magnatus  hic,  magniviriRoberti  quondam 
Glauconensis  comitisfiliusjcujusadhuc  virtusicsi- 


D 


[125 


VITA  S.  THOM.E.  —  LIB.  III. 


4126 


rnior  sanguinis  generositatem    superabat.   0  si  A  ostendimus,disposuerat,quo  Altissimosupplieans 
nibi  nunchceret  et  cceptae  historiae  lex  sic  per-      posttilaverat  ut,  arohipra-sulatus  sui  tempore  con- 


nitteret,  virum  istum  pro  virtutum  suarum  meri 
is  condignis  efferre  praeconiis  !  Certe  totam  hanc 
nartyris  historiam  quasi  ccelestisfirmamentistella 
aatutina  illustraret,  aut  velut  carbunculus  aliquis 
rdentissimus  in  his  praesentis  vitae  nostrae  tene- 
ris  prae  caeleris  ardens  et  lucens  ;  quera  quoties 
dmentemrevoco,  etalterummihi  effigio  Simonem, 
iniaefilium,  sacerdotem  magnum,  qui  in  vita  sua 
jjffulsitdomum,  etin  diebussuiscorroboravit  tem- 
|lum  :  qui  quasi  arcus  effulgens  inter  nebulas,  et 
uasi  hlia  quae  sunt  in  transitu  aquae,  et  quasi  flos 
tsarum  in  diebus  veris,  quasi  thusin  igne  ardens 
'  vas  auri  solidum,   vas  preliosum,    vas  sanctifi- 


tra  conscientiam  suam  nemini  praeterquam  digno 
consecrationis  praesertim  imponeret  manum. 

Post  modicura  vero  archipraesul,  plerisque  com- 
provincialibus  episcopis  convocatis,  nobile  illud  et 
regale  monasterium  de  Redinges,  in  quo  divae  re- 
cordalionis  Henricus,  quondam  Anglorum  rex,  se- 
cundi  Henrici  nunc  illustris  regis  nostri  avus  in 
mausoleo  gloriosequiescit.cujus  et  ipse  fundator  ; 
magnifice  dedicavit,  rege  voleute  sic  et  prmsente, 
Et  eodem  etiam  annoLondoniaeapudmonasterium 
praeclarum  pariteret  regale  quod  dicitur  Westmun- 
tier,  gloriosi  et  vere  sancti  regis  Edwardi  corpus, 
tanquam  clarum  adraodum  et  pretiosum  perfectae 


itum  m  honore  et  vere  uttle  in  domo  Doraini.  Ve-  B  vas  continentiae.de  terraa  pulvere  extulit  et  ob  multa 

im   nr<PSftnti<5    matppino    i>.  _-•<_,    rvp/\r./...iU»A„l„, •  _  ._ i  ...  ... 


impraesentis  materiae  meae  propositoreclamante, 
M  atnosna  virtutura  ipsius  prata  stylo  nostro  effo- 
|ente,nequaquamnuncrivus,sed  necetiamrivulus 
tcendus  est,  nec  tanquam  amoenans  et  speciosa 
trum  gratiarum  suarum  varietas  depingenda: 
jiantae  videlicetfueritpuritatis  lilium,  quantae  ve- 
l.undiae  rosa,quara  ccelestis  conversationis  viola ; 
!iam  jucundae  societatis  musica  ;  et  super  omnia 
lanta  justitiae  columna,  et  ad  caeterorum  praesi- 
Jm  quam  infringibilis  constantiae  adaraas. 
His  ergo  solum  sic  tactis,  quia  nec  modo  locus 
t  ut  moremur  in  his,  hic  aetate  juvenis,  sed  mo- 
tus  grandaevus  et  virtutibus,  comrauni  omnium 
quosidspectabatvotoelectus,  primusfuitquem 


et  praeclara  regiaevitaemerita  solemniterquidemet 
suhlimiter  ibidem  in  Eeclesia  intersanctorum  cor- 
pora  collocavit,  regeitidem  volentesic  et  praesente. 
Et  erat,  sicut  praelocuti  sumus,  illustris  regis  et 
sancti  pontiticis  cor  unum  et  a  ima  una  in  Deo, 
regno  per  hoc  et  sacerdotio  in  summa  pace  et 
tranquillitate  concurrentibus,  Deo  pacis  et  dilectio- 
nis  sic  agente. 

Sed,  proh  dolor  et  vere  dolor  !  nihil  in  humanis 
diuturnum,  nihil permanens,  sed juxta  dictum Sapi- 
entis  et  idoptime  experti :  Omnialempus  habent,  et 
suis  spatiis  transeunt  universa  sub  ccelo :  lempus 
ftendiel  tempusridendi ;  tempusdilectionisel  tempus 
odii;  tempus  belli  et  tempus  pacis  ■  omnia  tempus 


sternovusarchipnesulraepiscopumWigornien-      habent  (Eccle.  m).  Magna  certe  noraina  et  chara 
n  consecravit.  Qui  postea  et   in  DrosDeris  e.t.  in      fYpri......  t_„..  „___»;_,  ...  ...,..: ,:c-:_  .-, .__. 


n  consecravit.  Qui  postea  et  in  prosperis  et  in 

versis  ipsi  seraperobediens  etiam  usque  addam- 

L  usque  ad  proscriptionem  et  pericula  multa  : 

!pe  judicans  si  imperator  in  castris,  miles  domi, 

iasiinter  mulierum  colos  seu  calathos  puellai  um, 

ilnearura  et  unguentorum  uteretur  fomeniis.  Sed 

!ia  praesentis  historiae  sequentia  nos  compellunt, 

|  praesens  pertranseamus  de  hoc. 

Accedamus  adaliura  Robertura  nomine,  cogno- 

;!nto  deMeleduno  et  saecularium  et  sacrarum  lit- 

iarum  in  scholis  magistrura  praeclarum,  in  vita 

imquam  in  scientia  raulloraagis  adhuc  praecla- 

Irem.  Cujus  et  ille  sacerdos  magnus,  dequopio- 

aeserrao,  prius   consecratus  in  scholis   disci- 

N  fuerat.  Hio  quippe  doctor  magnus  tam  vita 

iiinscientia,  tanquamluminaremagnum  peruni- 

sum  ecclesiarum  orbem  erat  rulilans,  et  disci-      aculeis  adeo  pervia  sunt.  tirmura,  ut  nunc  experto 

orum  multitudinem  eruditam  tanquam  varios  probatum,  ad  alterura  amicitire  vinculum  omnino 
orbem  lucis  suae  radios  a  se  emittens.  Hic  se-      videtur  nullum.   Potest  quidem  talis  qualis  esse 

lausetetiamnovissimusquemnovusarchipnesul  quasi  lutea  seu  parietina  et  ruinosa  quaadam  con- 
ura  clen  et  populi  unanimi  totius  univer-      junctio,  raox  moxad primametmodicara  aquarum 

inundationem,  seu  ad  primumetbrevemaquilonis 
flatum  dissolvenda.  Quomodo  enim  deinceps  ma- 
nebit  hoc  inter  alios,  cum  inter  tantum  regera  et 
tantura  archipraesulem  anrcitiae  vinculum  contra 
omneramundispemsicsicexinsperatositsolutum? 
Quisve  deincepsnonmutuatiniraicumsibi  futurum 
adhuc  quantumcunque    alter  alteri  amicissimus 


D 


foedera  tanti  regis  et  tanti  pontificis.Reveratantum 
regem  et  tantum  pontiticemin  aliomundi  regnoin- 
veniri  simul  diffioile  esset  et  tantara  inter  tantos 
concordiam.  Grandisquidemconcordia,  sed  brevis 
hora.  In  brevi  quippeextrema  concordiaedissensio 
occupat,  nec  per  alium  quara  per  totius  pacis  et 
dilectionisinimicum  misere  et  infeliciter  isttid  tan- 
tumettam  firraumconcordiaevinculuradissolutum, 
ad  regni  et  sacerdotii  unitatem  solidandam  tam  ne- 
cessarium. 

Sed  quid  nomino  vinculum  ?  siquidem  in  mori- 
bundis  mortalium  cordibus.sicut  innobismet  quo- 
tidie  experimur,  per  tot  cogitationum  inania,  per 
tot  curaset  causas,  per  occupationes  totin  semet- 
ipsis  divisis,  dilaceratis,  discissis  et  divulsis,  quae 
bibnguium  et  susurronum  stiraulis  et  suspiciouuoi 


-.      ..........       u>.v..,.iu_i     IUIIUJ     UUlVf.1 

tisassensuinHerefordiensem  episcopum  conse 
vit.Et  itain  duobushis  consecratis  pontificibus 
|0>,  sicutmundus  novit,  sanctitate  conspicuis, 
''ter  <*nos  novus  consecrator  noster  alios  non 
Isecravit,  ipsius  quod  suprain  historia  hacjam 
atisumus,  et  propositum  stebt  tirmum  et  ab 
ss.rno  desiderium  est  expletum,  quo,  ut  supra 


H27 

sit  ? 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


41W 


Quibus  quantumcunque  seamanubus,siregis  A  quondamreligioneflorente.tanquamparadisuspo 


Henrici  et  archipraesulis  Thomae  meminerint,  non 
formidanda  aul  suspecta  salternaliquo  adhuc  tem- 
porefuturainimicadissensio?  vere,etsialicubiquod 

hoc  ipsum  et  raro,  nusquam  tamen  nec  unquam  in 
aula,  praesertiminter  totassentatores,  totinvidosin- 
terbiIingues,totsusurronesetsuspicionestot,secura 
nunquamdilectio.sedintermortalesetinaulapotis- 
simumsicutinfidaetinstabilissemperetincerta.va- 
nitatiutvidetur  cum  reliquacreaturasubjecta?Quae 
et  praesertiminter  potentes  qui  velutquaedam  vitrea 
dilectionis  vasa  sunt,  si  modicumimpingat,exmo- 
dico  laeditur,  ex  modicooffensa  frangitur.Et  in  po- 
tentibus  delicata  et  tenera  ex  modico  sauciatur  et 
in  brevi  exspirat.  0  inter  caeteraet  prae  caeterismi- 
serahaec  et  miseranda  in  mortalibus  humanarum  g 
rerum  conditio  !  Hodie  in  dilectionis  dulcedine  de- 
lectatur,  cras  in  amaritudine  odii  moratur  spiritus 
meus.  Hodie  tu  mihi  quasi  cor  meum,  cras  quasi 
ulcus  aut  vulnus  lethale  mihi  :  vere  tentatio  est 
vita  humana  super  terram. 

0  sicut  incredibilis  et  vere  tristis  regis  et  archi- 

praesulis  tantae  amicitiae  in  inimicitias   tantas,  ut 

cito  monstrabunt  sequentia,  saeva  et  cita  et  dira 

nimis  et  duraconversio  !  Sicutcerteincredibile,  sic 

et  admodum  triste  conversionis  hujus  miraculum 

hoc.  0  quandam  amicitia  quae  sic  modo  emortua, 

tamen  luctus  et   doloris  et  regno  et  sacerdotio  in- 

gessisti,  quantim  adhuc  dum  superstes  exsulta- 

tione  circumdedisti  et  laetitia !  Nam  ut  anticipem 

hic,  et  nunc  quia  locus  aliquantulum  sic  exigit  in 

posterum  loco  suo  plenius  dicenda  praeveniam  ;  o 

quot  et  quanta  ex  dissensione  hac  regis  et  ponti- 

ficis  acciderunt  et  regno  et  sacerdotio  mala  !  Nam. 

.ut  caetera  taceam,  quae  jam  forte  regno  nobis  igno- 

rantibus  acciderunt,  aquibuset  abaliis  infuturum 

regnum  incolumeconservaredignetur  Omnipotens 

et  immune ;  profecto  ex  dissensione   hac,  ut  se- 

quentia  declarabunt,  egregii  illius  pueri  quemjam 

saepe  nominavimus,  Henrici  regisnostriHenricifilii 

et  regni  haeredis,  accelerata  est  unctioinregem  im- 

matura  :  et  postea  bis  inter  regem  patrem  et  regem 

filium  gravis  subsecuta  et  nefanda  rebellio.    Et 

demum,  ni  fallor,  ob  rebellionis  peccatum  in  pa- 

trem  regis  filii  cita  morsnimis  et  festina.  Et  qui- 

dem  regni  proprie  malum  hoc  ex  dissensione  hac. 

Inde  etiam  et  in  sacerdotio  mala  multa  et  pericu- 

la.  Et  in  primis  quidem  cleri  totius  per  regnura  de- 

solatio  misera  et  miseranda  per  Ecclesiae  inimicos, 

ejusdem  cleri  absque  defensore  oppressio  mi*e- 

rabilis  per  annos  vacantium   ecclesiarum   desti- 

tutio,  archipraesule  peregrinante.  Et  quod  adhuc 

gravius  quaead  omniumsalutem.omni  tuncsacra- 

mentorum  usu  cessante,  utpote  in  vacantibus  ec- 

clesiis  deficiente  omni  pastoralis  officii  cura.  Juxta 

quodcelebre  illudChristi  floribusquondamvernans 

^Egypti  desertum   monachorum  multitudine  per 

cellulas,tanquammellificantiumapiumexaminibus 

per  alvearia  circumseptum,  imo  et  /Egyptus  tota 


morum  omnium  etplena  Spiritus  sancti  apotheca 
demum  tamenexdefectu  pastorumin  paganisrnun 
reversa  traditur,  in  defectum  canum  sic  grassanti 
bus  lupis.  Et  ut  ad  praenumerata  praetactae  dissen 
sionis  mala  addam  adhuc,  demum  ex  dissensioni 
hac  inimica  et  omnibus  post  futuris  saeculis  dete 
standa  processit  ipsius  archipraesulis  mors  :  quas 
etsi  universus  ecclesiarum  orbis  concelebrat,  prc 
tiosa  in  se  et  toti  sicut  nunc  cernimus  fructuos 
Ecclesiae,in  multorumtamenetmagnorum  ignom 
niam  cessit  et  perniciem.  Ecce  quantum,  quam  d( 
testabile  in  sacerdotio  ex  dissensione  hac  malum 
queetanquaralethalisquaedampestisnociferaetpf 
regnum  etpersacerdotiumlongumnimisetcircun 
plexum  traxit  post  se  funem  malorum. 

Nos  autem  qui  praesentes,vidimuset  audivimus 
sed  et  qui  superstites  adhuc  nec  audierunt  nec  \ 
derunt  et  potissimum  qui  post  nos  futuri  sunt,  di 
sensionis  hic  causam  legant.  Et  fuit  hoc  quide 
quod  nunc  dicemus  dissensionis  initium,  sed  ne 
dum  finis. 

17.  DE  lMITio  DisSENSlOMS  1NTER  REGEM  ET 
ARCHIPRjESULEM. 

Contigit  ut  quidam  operarii  diabolici,  nomii 
duntaxat  clerici,sed  de  sorte  Satanae,de  malefic; 
accusati  et  capti  tenerentur  in  vinculis,  talibus 
crebro  solet  in  regno  enormia  patrantibus  flagil 
et  violantibus  pacem.  Inter  quos  sacerdos  unusi 
homicidio  infamis  et  accusatus  a  propinquis  d 
functi.  Iste  obprivilegium  ordinis  ad  dicecesanu 
episcopum  Salesberiensem  captus  dirigitur,  re§ 
officialibus  et  propinquis  defuncti  qui  accusaba 
acriter  instantibus  ut  episcopus  exhiberet  jus 
tiam.  Sed  sacerdote  constanter  inficiente,  cumn< 
posset  super  homicidio  per  accusatores  convin* 
canonica  indiciturpurgatio  accusato.accusatorib 
praesertim  fama  consentiente  et  ipsis  etiam  prob 
biliterarguentibusaccusatum.Sedeoinpurgatioi 
deficiente,  mittit  episcopus  ad  archiprassulem 
jure  consulens,  et  ut  inexsequeodapcenaproced 
securius.  Archipraesul  veroconsultus  praemanda1 
ut  omni  privatus  beneticio  ecclesiastico  exauctor 
retur  et  in  monasterioad  agendamperpetuamvi 
districtissimae  poenitentiam  perpetuo  recludereti 
Etpo3nahaecindefectumper  sententiamadjudica 
D  purgationis   quae  ac  si  in  convictum  eadem. 
quidem  clerici  in  hunc  modum  super  raalefac 
acousati  et  conricti  vel  deprehensi  vel  etiam  in 
mes  etin  purgationeadjudicatadeficientes,absq 
omni  mutilatione  vel  deformatione  membrori 
ex  decreto  archipraesulis  pristinis  authenticort 
canonumsanctionibusroborato,hujuscemodispi' 
tuali  absque  omni  corporali  poena  per  provincif 
percellebantur:  poenatamen  exasperataetemolh 
pro  qualitate  flagitii  progradu  etiam  et  ordinec 
linquentisetmodo  et  causadelinquendi.  Jliud  eti ' 
minime  praetereundum  quod  circa  idem  temp1 
Philippus  quidam,  cognomento  de  Brois,  inse> 


129 


VITA  S.  THOM^.    -  LIB.  III. 


1130 


piscopali  Lincolniensi  canonicus,  justitias  regis,  A  sed  canonibus  sanctientibus  sic  potius  tradendos 


[ua?   vulgo  errantes  in  terra  dicuntur,  probrosis 
[uibusdam  affecerat  contumeliis.  Propter  quod  rex, 
ion  solum  adversus  ipsum.sed  potiusadversusto- 
um  regni  clerum,  exasperatus  videbatur.    Solet 
[uippe  mox  in  totam  cujusvis  officii  professionem 
onferri  si  quid  forte  turpiter  vel  enormiter  ab  ali- 
uibus  de  professione  admittatur.    Sed  revera  irae 
ieu  invidiae  sicut  citum  nimis    et  inconsideratum 
[jdicium  hoc,  tanquam  si  in  aliqua  vel  exigua  cor- 
oris  particula  macula  reperta  fuerit,  et  ob  id  mox 
?)tum  corpus  naevorum  sorde  judicetur  respersum 
t  in  contumeliis  illis  et  probris   constat   quidem 
lericum  deliquisse  non  modicum,  verum  querela 
1  archipraesulem  delata,   citatus  clericus  etiam 
jpra  modum  delicti  ut  vel  sic  regis  facilius  quie- 
;eret  indignatio,  punitusest:  publicavirgarumdis- 
plina  clerico  adjudicata  et  ipso  per  annos,  quot 
jinen  non  recordoi^aboraniecclesiastieobeneficio 
uodin  re^nohabebat  suspenso;  verum  regiirato 
|:cdum  etiam   plene  pro  irati  voto  satisfactum  in 
|)C.  Istud  enim  est  quartum   illud  quod  ioter  illa 
tiumerat  Sapieus,   quod   donec   penitus  exstin- 
,iatur,  videlicet  irae  ignis,  nunquam  dicit  sufficit; 
|irum  cum  regi  non  suffieeret  hoc,  videbatur  rex 
kius  reutn  clericum  ad  aliquam  pcenamcorpora- 
|m  deposcere,  sed  verebalur  hoc  exprimere,  jam 
jlvertens  archipraesulis  rigorem  non  posse   flecti 
j  hoc.  Arctabatur  itaque  rex,  arctabatur  et  ponti- 
Rexetenim  populisuipacem.sicutanhipraesul 


curiae,  deinceps  futuros  curiae  servos,curiae  perpe- 
tuo  sorvituros,    seu  alia  quam   adjudicaret  curia 
poena  percellendos.  Et  hoc  esse  tradi  curise.judici 
videlicet  saeculari  relinqui  ab  eo  puniendos,   unde 
et  bene   in  canone  sequitur :  «  Et  recipiat  quod 
inique  gessit.  »  Et  quidquid  dicatur  de  monasterio, 
asserebant  constanter  exsilium  nequaquam  judi- 
cium  esse  sacerdotis.sed  Caesaris  :cujusenim  terra 
est  ejus  est  extorrem   fac«re,  relegare,  deportare, 
expellere,  quemadmo  lumcujus  est  ecclesia  et  ejus 
est  anathematizare,  suspendere,  ab  altari   arcere, 
ethoc  quidem  pontificis,  cujus  est   ecclesia,  sed 
alterum  Cassaris  cujus  est   terra.    Hoc  aulem  ob 
id  hic  intersero  de  exsilio,  quia  jara  archipraesul 
B  sacerdotemquemdampropterflagitiumdegradatum 
terram  abjurare  compulerat,  unde  et  inter  caetera 
motus  rex  Addebant  et  adhuc  quod  sub  lege  illa 
sancta  per  Moysendata  transgressores,nullahabita 
gradus  seu  ordinis  exceptione,  corporaliter  punie- 
bantur,  pro  qualitate  maleficii,  reddentes  animam 
pro  anima,  oculum  pro  oculo,  et  in  aliis  sic  talio- 
nem  semper  recipientes,  sicut  populus  itaetsacer- 
dos,  sccundum  Dei  justitiam,  flagitio  ad  se   tuen- 
dum  nullo  tunc  ordinis   vel   dignitatis  privilegio 
indulto  ;  quin  potius  ordine  seu  praelatione  potiori- 
bus,sitransgressoreshi,  durius  quidem  fiebatjudi- 
cium  et  cruciatus  fortior.  Miram  autem  hanc  esse 
nunc  legis  novitatem  et  vere  sanctitalem    novam, 
si  possunt  per  privilegia  sic  se  tueri  flagitia  quibus 


irisu,  zelans  hbertatem.au.liens  sic  et  videns  ad      regnorumturbatur  pax,  regnum  violaturjustitia,et 
ultorum  relationes  et  auerimonias  acciniens  n«r  ^  rl»nirfi,0  can„»;*o„ ;„ e .... 


ultorum  relationes  et  querimonias  accipiens  per 
jijuscemodi  castigationes  talium  clericorum,  imo 
trius  characterizatorum  daemonum,  flagitia  non 
brimi,  sed  potius  in  dies  per  regnum  deterius 
ri,  archipraesulem  et  comprovinciales  pontifices 
reliquum  regni  clerum  Londoniae  apud  West- 
imstier  celebriter  convocat. 

j  18.  QUALITER  REX  ALLEGAT  PRO  POPULl  SUI  PACE. 

Rex  autem.causa  vocationis  exposita,  mox  in- 
■inter  exigit  utdeprehensi  vel  pro  convictis  habiti 
tam  enormibus  flagitiis  clerici  lictoribus  suis, 
jclesiae  praesidiodestituti.expouantur  :  ad  nocen- 
I  m  promptiores  fore  adjiciens  nisi  post  pcenarn 
jiritualem  corporali  poen*  subdantur,  et  parum 
jrare  de  ordinis  amissione,  qui  contemplatione 
jiinis  a  tam  enormibus  manus  continere  non 
frentur;  et  tantodeteriores  esse  inscelere.quanto 
jat  caeteris  ordinis  privilegio  digniores ;  unde  et 
kerioribus  coercendi  vindictis,  quando  reperiun- 
rin  scelere:  hoc  ergo  rex,  quorumdam  fretus 
isiho,  utriusque  juris  se  habere  peritiam  osten- 
itjum,  instantissime  postulat  ut  tales  mox  sub- 
>ti  aclero  curise  tradantur,  quod  non  solum  jus 
imanum,sedetipsius  divini  juriscanonica  saoxit 
;doritas :  unde  et  de  talibus  seepe  reperitur  in 
!ione  :  «  Tradatur  curiae,  »  unde  etqui  pro  rege, 
regium  favorem,  ut  videbatur,  scienter  indocti, 
a&abant  talesnequaquam  exsilio  vel  monasterio, 


D 


denique  sanctitas  omnis  profanatur. 
Qualiter  archiprzsul  contra  allegat  pro  clerisui 
libertate. 
Verum  post  modicum  archipraesul  una  cum  fra- 
tribus  suiscomproviacialibusepiscopisetcumprae- 
fatis  eruditis  suis  hbrato  consilio,  regi  sic  ad  ha?c; 
«  Domine,  inquit,   mi  rex,    sacrosancta   Ecclesia, 
omnium  mater  et  regum  etsacerdotum,duoshabet 
reges,  duas  leges,  duas  jurisdictiones  et  duas  coer- 
citiones.  Duo  reges,  ccelestis  rex   Christus  et   rex 
terrenus,  duae  leges,  humaoa  et  divina,  duaejuris- 
dictiones,  sacerdotalis  etlegalis,duae  coercitiones, 
spiritualis  et  corporalis  :  Ecceduogladii  hic  Satis 
est  (Luc.    xxn),   inquit  Dominus.   Neuter  supera- 
bundans  et   sufficiunt  hi,  hujus  vero  professionis 
viri  dicti  clerici  ordinis  ratione  et  officii  proprie 
solum  Christum  regeuihabent.ipsiqnodamproprio 
qui  capiti  superponitur  assignati  charactere,quasi 
per  hoc  a  gentium  nationibus  segregati  et  proprie 
et  peculiariter  ad  Dominiopusassumpti,  unde  pri- 
vilegio  ordinis  et  officii  terrenis  regibus  non  sub- 
sunt  sed  praesunt,  utpote  qui  reges  constituunt,  a 
quo  et  rex  militiae  cingulum  et  gladii  materialis 
accipit  potestatem  :  unde  et  regi  nulla  jurisdictio 
in  his,  ratione  dico  professionis   et  ordinis,    sed 
ipso  potius  regum  sunt  judices.  Isti,  enimetsiin 
saeculo  infirmi,  contemptibiles,  et  imbelles  nostri 
oflicii  viri,  tamen,  juxta  quod  de  ipsis  praenuntiavit 


H3i 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


443> 


rex  quidamuiagnusetpropheta,alligantregesgen-  A  lanquam   alicujus  de  clero,   sed  erit  pcena  vestri 


tiuiu  in  compedibus  et  nobiles  saeculi  in  manicis 
ferreis,  unde  et  non  sub  regibus  saeculi,  sed  sub 
proprio  suo  rege,  sub  rege  cceli,  propria  lege  re- 
guntur,  et  si  transgressores,  propria  lege  puniun- 
tur,  qnae  suam  propriam  habet  coercitionem.  Nec 
est  ista  lex  quam  nunc  dicimus  illa  publicaet  com- 
munis  quae  omnium  pie  in  Christo  viventium  est, 
sed  cum  illa,  non  praeter  illam,  privataquaedamet 
propria,  propteristam  edita  professionem.clericos 
dico.  Haec  sunt  sanctorum  Patrum  constituta  quae- 
dam  edita  propter  nos,  quae  bene  agentes  etiamin 
praesenti  Ecclesia  remunerant,  secusvero  agentes 
damnant :  verum  et  sicut  proprius  ipsorum  rex 
ccelestis,  lex  spiritualis,  et  jurisdictio  in  spirituali- 


tanquam  unius  de  populo.  Quod  autem  adjicitis 
etiam  nostros  extorres  facere  non  nostrum  esse 
sed  vestrum,  cum  terra  vestra  sit  non  nostra,  et 
poenam  hanc  non  ecclesiasticam  fore  sed  civilem, 
breviter  respondemus  nos  illius  gerere  vices  qui 
supra  omnes  reges  est,  cujus  est  terraet  plenituio 
ejus  :  verum  et  juxta  quod  sacri  sanciunt  canones, 
illius  regis  auctoritate  cujus  terra  est  et  cujuslega 
tione  in  terra  fungimur,  interdum  et  exsiliisel 
bonorum  suorumproscriptionibus  nostros  condem 
namus  j udicatos  pro  modo  delinquendi  et  pro  qua 
litate  flagitii.  Nec  enim  illius  regis  cujus  infinite 
est  potentia,  limitatae  sunt  pcenae.Nisi  tamen  quoc 
nobis  judicio  sauguinis  nec  etiam  licet  interesse 


bus,  ita  et  in  peculiari  Dei  portione   et   spirituali  B  quodvestrum  est,  qui  alterum  portatis,  ferri  dico 

non  verbi  gladium,  qui  noster  est :  sicut  illc  ferr 
ve$ter:Ecceenimduogladiihic(Luc.xxu),subqn\bu 
omnis  coercitio  non  quidem,  quod  absit !  rebelle: 
inter  se,  sed  coadjuvantesadinvicem  utquodunu 
nonvalet.alterquasicoadjutoriusexsequaturetsup 
pleat;  unde:  Satis  est  (ibid.),inquit.  Etnon  solun 
etiam  nostros,  sed  et  vestrosvestrae  propriae  regif 
jurisdictioni  suppositos  saeculares,  dico  nobile 
sive  ignobiles,  cum  Dei  gratiapraeventi  de  hisqw 
in  hoc  saeculo  flagitiis  admiseruntpcenituerint,lei 


coercitio  spiritualis  seorsum  per  se  et  a  saeculari 
coercitione separata.  Et  indeestquod  absquemem- 
brorum  mutilationeet  sine  omnideformatione  cor- 
poris  est.  Spiritualis  est  enim.  Adeo  etiam  quod 
ordinisprivilegium  excludat  cauterium;  quam  ta- 
men  pcenam  communiter  inter  homines  etiam  jus 
forense  damnat,  ne  videlicet  in  nomine  Dei  imago 
deformetur. 

In  his  etiam  constitutis  nostrisregum  provisum 
est  majestati  et  clementiae.  Turpe  enim  valde  et 
indecens,  si  crudele  et  abominabile  regia  clemen- 
tia  videat,  ut  manus  Deo  consecratae  ei  quae  paulo 
ante  Regis  cruciftxi,  mundi  Salvatoris,  in  altari 
effigiaverunt  imaginem,  nunc,  posttergumligatae, 
publicum  latronem  effigient.  Et  plecta  collo  cir-  q 
cumligata  pendeat  in  ignominioso  patibulo  caput 
sacrae  chrismalis  unctione  delibutum,  ad  cujus 
paulo  ante  pedes  regia  se  inclinavit  majestas,  gra- 
♦iam  quaerens  et  veniam.  Adjiciebat  veniam  archi- 
praesul  quod  nec  regiam  deceret  magniticentiam 
nec  clementiam  regiam,  ut  manus  illae,  a  quibus 
modo  accepit  ipse  rex  divinae  gratiaeet  benedictio- 
nis  ccelestis  beneficinra,  ab  ipso  mox  suscipiant 
ignominiosum  supplicium,  carnificum  securi  sup- 
positae,  seu  alias  sicut  deformiter  etenormiter  mu- 
tilatae.  Et  adjecit  qui  regi  loquebatur  archipraesul : 
«  Pariter,  inquit,  doraine  mi  rex,  dico  et  de  his, 
qui  in  sacris  ordinibus  sunt,  clericis  qui  sacerdo- 
tum  Altissimi  in  altari  coadjutores  sunt,  quorum 
tanquara  coadjutorum  ministerioet  reses  terraecoe-  _ 
lestis  regis  benedictionera  assequuntur,  verum 
tamen  si  qui  nosler  fuit  exauctoritatus  et  curiastra- 
ditus.  deinceps  ex  nova  causa  haec  sustineat  et 
dictantesaecularijudice  pcenamcorporalemsubeat, 
aequum  fore  hoc  et  dignum  non  negamus  et  de 
coercitione  vel  coercendodeinceps  nostranil  inter- 
est  Curiee  enim  tradilus  est  regiae  et  saeculari  ju- 
risdictioni  suppositus,  curiae  perpetuo  serviturus. 
Hoc  est  enim  quod  canon  dicit :  «  Tradendum 
curiae,  »  quod  ex  histoiiis  unura  verbum  hoc  sumi- 
tur  manifestum  :  verum  et  postquam  sic  traditus, 
nobis  et  illi  jam  curiae  servo  nihil.  Et  ideo  si  qua 
deinceps  poena  infligitur,  jamnon  erit  pcenanostri 


ram  naiivitatis  suae  egredi  et  loca  illa  deserere  i 
quibus  eis  facilior  causa  et  materia  delinquendi  es 
et  peregere  proficisci  summiregis  auctoritatecoir 
pellimus,  et  persaepe  Hierosolyman  in  templo  ai 
in  hospitalario  aliave  vitae  districtioris  loca  rel 
giosa  et  longinqua  temporaliter  vel  perpetuo  per 
grinaturos  ibi  destinamus;hoc  modo  summi  reg: 
mandato  quasi  relegantes  eos  aut  deportantes,  tc 
tura  tamen  pro  qualitate  flagitiorum  admissorui 
et  pro  salute  paenitentium  de  flagitiis. 

t  Si  autem,  ut  dicitis,  nostri  proniores  sunt  < 
promptiores  ad  maleficia.quiacorporalispoena  ;p 
ritualem  non  sequitur,  potest  quidem  esse  quodi 
aliquibus  sic:  nec  in  his  animum,  quod  solius  Di 
est,  sed  manum  a  maleficiis,  quantum  licet  et  po 
sumus,  cohibemus,  monasterio  seuetiamalii  loc 
districto  sub  arctissima  custodia  deputantes  dan 
natum,  cum  viderimusexpedire  sic  :  nec  progred 

mur. 

Nostrae  siquidem  pcenae,  sic  etiam  et  vestr 
limitatae  suntultra  quod  progredi  transgrediest.l 
nos  in  quominus,  rex  noster  proprius  nostrum  i 
suorum  poenis  supplebit  imperfectum,  qui  dicil 
Mihi  vindictam  et  egoretribuam(Hebr.x).D''.s&ce 
dotibusvero  veteris  Testamenti  et  levitis,qui  leg 
transgredientes  mandata  corporaliterpuniebantu 
ad  praesens  nihil  de  his  :  innovaenimlege  censu 
nova,  verum  et  quia  nova  hiclex,  novus  rex,  n 
vum  hic  reforraaturjudiciura,  non  solum  in  pceni 
sed  et  in  sacramentis,  in  sacrificiis  et  in  openbi 
etonenbus  novis.  Vetera  enim  transierunt,et  ec< 
quia  facta  sunt  omnia  nova,  novus  rex,  nova  le 
novusgrex,  nova  sacramenta,nova  sacriticia.no 


!33 


VITA  S.  THOIVLE.  —  LIB.  III. 


)era  et  nova  onera.  et  sic  coercitiones  novse  et 
jenae  novse.  » 

Hucusqae  regem  audivimus  et  archiprsesulem, 
li  in  huncmodum.unuspropopuli  sui  pace.alter 
;ro  pro  cleri  sui  libertate  conferebant,  quinimo 
mtentiosumjam  funem  trahebant.cumarchiprse- 
ile  confratribus  suis  coepiscopis  unanimitertunc 
intibus  et  constanter,  ita  ut  videretur  tanquam 
isedamcastrorumaciesordinataquaepenetrarinon 
^sset.  Hic  est  discipulus  qui  testimoniumperhibet 
■  hts et audivil  et  scripsit  heec (Joan.  xxxi).  Scripsit, 
jquam,  et  si  non  eadem  veerba  hinc  inde,  tamen 
storum  virtus  el  materia  haec  quae  hic  scripta. 
jO  rex  eto  pontifex,quorumutrumque  Deiappre 


1134 


se  a  rege  interrogati  pontifices,  nisi  quodin  musica 
hac  unavocumduntaxat  dissonabat;episcoporum 
videlicet  unus,  quiaudiens  ob  hanc  unam  omnium 
vocem  regem  magis  exaeerbatum.archipraesule  et 
coepiscopis  inconsultis,  mutavit  verbum  :  etprofe- 
cto  probono,  ut  reor,  ut rejis videlicet sedaretani- 
mum,  dicens  seobservaturos  regias  consuetudinss 
bona  fide.  Bonae  memoriae  Hilarius  tunc  Cicestren- 
sis  episcopus  hic  erat.Sed  rex  nihilmitigatus  ob  id 
ipsum  quibusdam  affectum  contumeliis  sprevit ;  et 
ad  arehipraesuletn  et  coepiscopos  se  convertens,om- 
nium  sic  una  et  eadem  voce  audita,  dicebat  aciem 
firmatam  contra  se  et  captiosum  esse  et  venenum 
verbo  illi  inesse,  scilicet  salvoordine,unde  etpete- 


ndit  aamulatio  !  hic  zelat  populi  sui  pacem,  aiter  fi  bat  et  repetebat  ut  absolute  et  absque  adjectione" 
,ro  clen  sui  Jibertatem.  0   auantus  m  r.Iern  nnn.      rpvi»  ™nC,,0*,,^;™e.  ™~k„„ ... 


jro  cleri  sui  libertatem.  0  quantus  in  clero  pon- 
;bx,  quanta  devotione  amplectendus  a  clero  qui 
jo  cleri  hbertate  tanti  regis  perdidit  gratiam  et 
!'Stposuitgloriam!Jamenimcontentiomagna,jam 
pensio  manifesta.  Quanta  igitur  hic  devotione 
jlendus  aclero,qui  proposito  sibigaudioproclero 
stinuit  crucem,  confusione  contempta,  magis  eli- 
jQsaffligi  pro  clero  Dei  quam  regiae  augustalisha- 
|re  jucunditatem  !  Nec  tamen  adhucprocleronisi 
jlum  dissensionis  initium  hoc  et  prima  causadis- 
■asionis.  His  majora  et  ampliorem  his  dissensio- 
j»  materiam  sequentia  declarabunt.  Etoquantus 
•  populo  rex,  quantumei a  populoexsultandum et 
,am  devote,  quam  fideliter  serviendum  cum  tre- 
pre,  qni  mox  pro  propuli  pace  a  tam  dilecto  sibi 


regias  consuetudines  seobservaturoscompromitte- 
rent.  Archipraesul  respondit  ad  haec  quod  fidelita- 
tem  ei  juraverant,vitam  scilicetmembrumethono- 
rem  terrenum,  salvo  ordine  suo.et  quodinhonore 
terrenoregiaefuissentconsuetudinescoinprehensae; 
et  adearum  observationem  se  minimeinaliaforma 
obligaturos  nisi  in  qua  prius  juraverant,  adjiciens 
quod  per  universumEcclesiarumorbemnonsolum 
pontificibus,  sedet  minoribus  clericis  haec  esse  ju- 
risj  urandi  forma  a  sanctis  Patribus  introducta.nunc 
vero  communis  et  usitata,  unde  nec  ab  hactutum 
recedere,  praesertim  cum  ut  allegabat  peradjectio- 
nem  hanccleri  non  taceat  privilegium  ;  unde  etad 
debat  qui  hujus  sunt  professionis  cum  terrenis  po- 
testatibus  fideiitatem  jurant,   eo  ipso  quod  ordi- 


,  ^  ^ ^  r.„  ^vt,^  pav.c  a  laui  untjtiu  siu!      lesiauuus  naeiuatem  jurant,   eo  lpso  quod  ordi 

am  hdo  se  avertit  pontitice,  cui  et  ipse  ut  prae-  L  nem  suum  non  tacent,  eisdem  ipsisquibusjureiu 


tendimustantoanimopraeoptaverat  pontificium  ! 
jzelus  regis  et  aelus  pontificis  !  o  zelus  et  zelus, 
am durum.quam  lacrymabile,  quod  zelantes  hos 
entiaespiritus  nonconjunxit  ;sedqui  semperdis- 
igit.intermiscuit  se  spiritus  vertiginis  et  erroris  ! 
rto  enimcertius  quod  uterque  Dei  habuerit  ajmu- 
ionem,  unus  pro  populo,  alter  vero  pro  clero  ; 
ius  tamen  eorum  fuerit  cum  scientia  zelus,  non 
minis,  qui  cito  fallitur,  sed  scientarum  Domini, 
i  in  finedeclarabit  judicium,  verumtamen  archi- 
3psul  in  calce  sua  supra  scriptae  responsionis 


rando  se  obligant  privilegio  ordinis  superiores  et 
indicant,  ipsis  tamen  propter  temporalia  aliasve 
justas  causas  obnoxii,  pro  quibus  et  eis  fidelitates 
tenentur  jurejurando   praestare  :  et  archipraesulis 
quidem  responsum  hoc.  Cum  vero  multuminclinata 
esset  jam  dies,  imo  jam  circa  diei  et  noctis  crepu- 
sculum,  tota  die  rex  vexatus.insalutatis  pontifici- 
bus,  in  ira  et  indignatione  multa,subito  receditab 
aula.  Pariter  et  pontifices  tota  die  vexati  recedunt 
et  in  hospitia  se  recipiunt.  In  recessu  vero  episco- 
pus  ille,  quemsupradximus.abarchipraesuleacri- 
n  omni  devotione  regiam  obsecrabat   clemen- D  ter  est  objurgatus,   quod  et  se  et  coepiscopis  in- 
m  ne  sub  novo  rege  Christo.  et  sub  nova  Christi      consultis  commune  omnium  verbum  mutare  prje- 
;e  in  novaet  peculiariDomini  sorte  contra  sanc-      sumpsisset. 


,um  Patrum  statuta  novam  per  regnum  suum 
luceret  coercitionem. 

it  hoc  quidem  pro  se  et  pro  regni  sui  stabilitate 
secrans  humiliter,  obsecrans  et  frequenter;  cre- 
)  interadjiciensse  hocsicut  necdebere  suslinere 
2  posse  ;  verum  rex,  nihil  motus  ad  haec,  sed  eo 
,'plius,  ut  videbatur,  commotus,  quod  cerneret 
hipraesulem  et  coepiscopos  adversus  ipsum  ut 
'Utabat  unauimes,  sic  et  constantes,  siscitatur 
,xan  consuetudines  suas  regias  forent  observa- 
;i.  Ad  quod  archipraesul,  praehabito  tamen  cum 
tiibus  suis  consiiio,  illas  respoudit  se  et  fratres 
i»s  observaturos,  salvo  ordine  suo.  Et  id  ipsum 
■m ex  ordine  responderunt  singulatim  singuli per 


19.  DK  MONITIONIBUS  QUAS  REXAB  ARCHIPR.ESULB 
REPETIT   BT  EPISCOPIS   EUM  DEsERE.NTlBUS. 

In  crastino  vero  rex  munitioues  et  honores  qu« 
archipreesul  arege  jam  a  tempore  cancellariae  in 
custodia  habuerat  repetitarecepit.  Et  nec  salutans 
nec  salutatus  a  pontificibus,  imo  et  nescientibus 
ipsis,  clam  et  antelucanus  Londonia  recedit.  Et 
quidem  hoc  grandis  irae  et  indignationisargumen- 
tum  exstilit.  Nonnulli  veroepiscoporumvidentessic 
et  exterriti,  regem  mox  sunt  secuti,  regi  etiam,  si- 
cut  praeter  archipraesulis  sui  conniventiam  et  con- 
scientiamcumquo,utsupradiximus,priussteterant, 
in  omnibus  voluntati  pareutes,  si  id  bene,  habent 
modo  ipsi  quotquot  mortui  judicem  suum  Deum. 


1135 


HER.BERTI  DE  BOSEHAM 


1436 


viventem  :  videatipseet  judicet.Necenitn  mensurae  A  porumet  procerumregni  conspeclu  etaudientiapu- 


meae  uec  meae  congruit  parvitati  de  tanti  nostri 
offieii  viris  sinistri  quidpiam  dicere  :  unum  scio 
grave  esse  in  falsis  fratribus  periculum  jquodqui- 
dem  ab  inilio  ccepit  et  usque  ad  sfleculi  liuem  non 
desinet.  Caeteraquippepericula  quiescere  possunt, 
sed  hoc  minime.  Quod  inter  praesentis  vitae  tenta- 
tiones  et  agones,  illos,  qui  secundum  propositum 
vocati  sunt  sancti.  exercet  jugiter.  Quod  enim  for- 
nax  auro,  quod  fl.igellum  grauo,  quod  lima  ferro, 
hoc  falsus  fraterestjusto.quo  velut  eraditur  donec 
ad  veritatis  acumen  perveniat.  Juxta  quod  docto- 
rum  unus  Abel  inquit,  esse  non  valet  quem  Cain 
malitia  non  exercet. 
Quomodo  episcopi  archiprxsulem  deseruerint . 


blica.Accesserunlet  quidamarchipraesulisex  mullo 
tempore  oemuli,  sapientes  ut  facerent  m.ila.  Et  hi 
suaseruutclamregi  ut  raox  factaoblisatione  regia- 
rum  consuetudinum  faceret  expres  i  mem.  lindeet 
persuasus  rexadjiciebatpariterse  velle  utperregni 
magnales  et  antiquiores  qui  noverunt,  regiae  con- 
suetudines  recenserentur,  ne  de  caetero,  ut  aiebat, 
(ieretaliquodinterresmumetsacerdotium  schisma, 
clero  quae  regis  sunt  usurpante,  aut  rege  quae  cleri 
sunt.  Et  qui  tunc  aderant  praesules  etproceres  bo- 
numhoc  testabautur.  Et  videbaturquidem  verbum 
hoc  superficie  tenusbonum.quodtameninveritate 
pessimum  erat,  et  inter  regera  et  archipraesulem 
perpetui  schismatis  fomes.Quod  apprime  noveruot 


Reliquis  itaque  tanquam  paleara  a  granoeventi-  g  sapientes  illiad  faciendamala,dantespro  mellefel, 


latis  et  excussis  soli  remansimus,  soli  sedimus,  pau- 
cisde  episcopisjamnobiscum,  aliissubtrahentibus 
se  a  nobis  in  dies.  Et  hi  tamen  pauciqui  nobiscum 
propter  metum  occulti.Perdiesitaque  quamplures 
soli  sic  sedimus,  regis  tamen  gratiam  sperantes  in 
dies  et  praestolantes,  dohec  per  vacationem  regiae 
indignationis  deferbuissetincendium,  etira  sedata 
causam  indignationis  suae  rexindustriusetclemens 
adverteret  et  rediret  ad  se.  Interim  vero  multi  et 
magni  videntes  sicet  condolentes,  crebro  internos 
et  regem  commeantes  multimodis  archipraesulem 
ad  regis  gratiamexhortantur,  nunc  familiaritatem 
pristinam,  nunc  impensos  honores,  nunc  collata 
beneficia,  hinc  quantum  pacis  bonum,  inde  vero 


pro  consilio  virus. 

De  sapientes  ut  mala  faciant. 

Talia  enim  solent  esse  consilia  talium  qui  juxta 
prophetamsapientessuntutmalafaciant.quiajuxta 
eumdemaureus  calix  Babylon  utqui  videt  aurum 
non  timeat  venenum^quodetiam  darinonsoletnisi 
molle  circumlitum.  Isti  igitur  ut  mala  facerent  sa- 
pientes  in  orequidem  mel,  sed  vere  ut  scorpionum 
fratres  gestabant  in  corde  fel,  et  in  cauda  aculeum 
ut  sagittent  in  occultis  immaculatum.  Quod  niani- 
festius  in  fine  rerum  declarabit  eventus.Et  vere  isti 
propinantespromellefel,  produlcedine  pacis  ama^ 
ritudinemdissensionis;habentenimregnauniversa, 
ut  universi  norunt,  consuedines  bonas  quas  Ec 


quantumdissensionismalumproponentes;adjicien-  q  clesia  approbat,  habent  et  aliasmalasquasEcclesia 


tes  etiam  quanta  foret  insipientia  unius  verbuli 
contentiosi  occasione  bonorum  tantorumingratitu- 
dinis  incurrere  notam,  tamdiligentiset  tam  dilecti 
tantam  perdere  gratiam,  et  tot  et  tantarum  malo- 
rum  radicem  fovere  dissensionem,  et  hoc  totum 
unius  verbulli  regem  scandalizantis  contentione. 
Hoc  enim  solum  agebatur  tunc  ut  verbum  illud, 
scilicet  salvo  ordine,quod,utsupradiximus,regem 
offenderat,  aut  supprimeret  archipraesul  in  regia- 
rum  consuetudinum  obligatione,  quam  sibi  fieri 
petebat  rex,  aut  mutaret.  Et  prae  caeteris  suadebat 
quibus  sciebat  modis  et  impellebatarchipraesulem 
adverbis  hujus  immutationemepiscopusille,quem 
supradiximus,  inconsulto  archipr^sule  et  coepisco- 
pis.auctoritate  propria  hoc  mutasse,vircerte  mul- 
tum  pectoris  habens  et  sermone  potens.  Suadent 
igitur  hi,suadent  illi.sed  super  omniaquam  archi- 
praesul  ad  regem  habebaturget  charitas.  Charitas 
enim  vera,  sicut  magister  docet,  omniacredit,om- 
nia  sperat,  omnia  sustinet ;  unde  et  persuasus  tan- 
demarchipraesul.sedsuperomniacharitateurgente, 
apud  nobile  illud  et  regium  castrum  quod  dicitur 
Oxeneford,  ad  regem  accessit  et  verbum  quod  regi 
scandalo  erat  se  mutaturum  promisit ;  unde  et  rex 
jamaliquantispersedatus,archipraesulivultumexhi- 
bet  sereniorem,  necdum  tamen  ut  solito.  Dicebat 
autem  rexobligationem  de  regiis  consuetudinibus 
observandis  velle  sibi  fieri  in  forma  hac  in  episco- 


D 


tolerat;  quibus  etsi  forte  expressis  compellatur  ul 
auctoritatem  praebeatetassensum  non  cedit,  toleral 
tamen.  Nam  juxta  legisperiti  dictum  :  «  Expressa 
nocent.  »  Et  ut  Sapiens  ait :  qui  vehementer  emun- 
git  sanguinem  elicit  (Prov.  xxx),  verum  ut  boni* 
consuetudinibusetaliis  expressis  indistincteabEc- 
clesia  praestaretur  auctoritas,  moliebantur  vipe^e 
consiliarii  hi,  quod  si  non,  perpetuum  fieret  intei 
regnum  et  sacerdotium  schisma. 

0  invidiae  temeritas  semper  summa  feriens !  0  Sa 
tanae  calliditas  semper  sancta  persequens  I  Revera 
invidiaSatanaeadvocata  alumnaschismatis,  matei 
contentionis,  etdetractionis  inexstinguibilisfomes 
mcesta  in  prosperis,  congratulans  pro  adversis 
quam  pax  turbat.sedat  turbatio,  amoenal  tristitia 
depressio  elevat,  jucundat  dolor  et  aliena  sempe 
infelicitas  pascit.  Haec  nunc  Satanae  calliditate  ad 
juucta  sub  adumbratapacisspecie  interregnume 
sacerdotium  pessima  perpetui  schismatis  zizani 
seminare  jam  inchoat. 

20.    DE    VOCA.TIONE    ARCHIPR^ESULlS    APUD   CLARENDLW 

Verumrex  regni  et  sacerdotiipacemutvidebatu 
zelans,  sed  et  sibietarchipraesuli  suo  minusinho 
praevidens,  nec  ullum  deprehendensinhoc  maliti; 
fucum,  mox  apud  quamdamnobilemetpraeclarar 
regispropriam  mansionem,  quaeexre  nomenhabi 
Clarendune  regnura  convocat  universum,  praesule 
regni  et  proceres.  Et  infra  dies  paucosconveoiui 


137 


VITA  S.  THOMiE.  —  LIB.  III. 


1138 


niversi,  ubi  in  omniom  con«pectu  et  primus  ante  A  dit  archipraesul  evidenlissimeclericos  adsaecularia 

mruii:  ar/»li  i  nnoac  nl   in  .u.,„i.,,.t..   f _. .Li; _.    I  1..J:.'        ___      ■         ■• 


mnesarchipraesulinpr3_tactaformaseobligat,q>iod 
idelicetregiasconsuetudinesforetobservaturusbo- 
afide, verbo  illo  suppresso,  scilicet  salvo  ordine  ;  et 
uasi  juratoriam  adjiciens  cautionemhoc  sefactu- 
ica  in  verbo  veritatis  conhrmavit.  Et  id  ipsum  et  in 
idem  forma  sigillatim  universi  pontifices.  Cum 
.ro  multorum  et  magnorum  suasionibuset  con_i- 
is.quidquid  priusapud  praefatum  illud  castellura, 
delicetOx«nefordspopondisset,  vix  inductusfuis- 
itadobligationemhanc,hnec  tamen  uiinduceretur 
otissima  causa  fuit,  charitas  videlicet  fraterna  et 
tmpatiens,  quibusdam  enim  fratrum  suorum  co- 
>iscoporumfraternecompatiebatur,  illis  metuens 
agisquam  sibi,gloriosae  videlicet  memoriee  gene 


judicia  pertrahi,etecclesiasticam  jurisdictionem  in 
sajcularem  converti.  Advocatio  quippe  ecclesiarum 
juri  spirituali.quois  qui  vulgo  Ecclesiae  persona  di- 
citurcuram  spiritualem  etregimen  animarum  adi- 
piscitur,  accedit  et  innititur,  unde  cujus  est  de  jure 
principali  cognoscere,  etdeaccessorio,  cum  unum 
de  altero  pendeat  etsibi  invicem  innexa  sint  et  ad- 

nexa.AIioquinsiistudquodperniciosaquorumdam 
adinventione  jus  advocationis  norainatur,  merum 

saeculare  jusetbaereditariumest:vendatur,ematur, 
etetiaraaliaruminstarsaeculariuminuionomachiam 
deducatur.  Dupliciter  igitur  arguebat  archipnesul 
fune.tumadinventumhoc,  tumquia  clericos  trahe- 
bant  ante  judicem  non  suum,  tum  quia  id  unum 


<_• --w •  _■_._«__.,    ._i_u  ^juia  iu   uuum 

so  viro  Henncotunc  Wintomensi  et  Jocelino  tunc  B  controversia  non  de  cognitione  seecularis,  sed  po- 
.lesburiensiepiscopis:  quibusnisi  tieret  sic,  tum      tius  judicis  ecclesiastici  est. 


antiquoodio,  tura  quiain  prsesenti  propter  ec- 
ssiaenegotium  habebantur  suspecti,  aut  captio  aut 
od  deteriusimminere  videbatur.  Et  quidem  ar- 
ipra.suliset  pontificura  ad  regias  et  ut  nomina- 
nturavitas  consuetudines  observandas  ingenere 
ligatio  talis.  Et  incontinenti  facta  obligatione  in 
;ma  hac,  per  quosdam  regni  proceres,  qui  has 
)sse  debuerant,  facta  regiarum  consuetudinum 
cognitio,  et  sicut  publice  ita  et  expressim  recen- 
ntur.  Verum  cum  pleraeque  jam  fuissent  expressae 
multo  plures  ut  videbatur  forent  exprimendae 
[Ihuc,  archipraesul  interlocutus  est  se  nec  esse  de 
itiquioribus  regni,  ut  pristinas  regum  consuetu- 


Huic  verofunesto  aliud,  non  tamen  continuosed 
tertium  in  chirographo,  decretum  subjungebatur 
profanius,  cujussunt  haec  verba  et  talis  sanctio  : 

«  Clerici  relati  vel  accusati  de  quacunque  re,  sub- 
monitia  justitia  regis  venient  in  curiamipsius  re- 
sponsuriibidem  de  hoc,  unde  videbitur  curise  regis 
quod  sit  ibi  respondendum  et  in  curiaecclesiastica 
unde  videbitur  quod  ibi  sit  respondendum :  ita  quod 
justitia  regis  mittet  in  curiam  sanctae  Ecclesiee  ad 
videndum  qua  ratione  res  ibi  tractabitur.  Etsi 
clericus  convictus  vel  confessus  fuerit,  non  debet  de 
caetero  eum  Ecclesia  tueri.i  Hac,ut  nominabant,con- 
suetudine  sic  in  scriptum  redacta,  advertit  mox  ar- 


-        -  _  <_ -       1 .---v.u,   uu.cuilUiUA   dl- 

jaessciret,  necra  archipraesulatu  diu  fuisse,unde  C  chipraesuletcerlius  magis  intellexit  quara  et  priori 

dicebatsenescire  de  his;  et  praeterea,  quia  incli-  propinarisibiserpentinaeaemulationisvirus;etmox 

itaesset  jamdies,  tantumnegotium  differendum  testatus  est  totius  funesti  chirographi  ipsa  verba 


crastinum.  Placuitsermo  et  in  sua  se  receperunt 
j'Spitia,incrastinorevertentes  in  id  ipsum.  Et  quae 
idie  intermisseefuerantconsuetudines  regieereco- 
litae  sunt  et  expressae  et  in  scriptum  chirographi 
odo  confectum  redactae,  et  regiarum  consuetudi- 
im  nominecensitae.Quarum  tamen  multae,utper- 
bebantmulti,nequaquamregiae,sed,utjamdicere 
;pimu.s,odioarchipraesulisadancillandam  Eccle- 
im  evomitum  emulationis  et  invidiae  virus  :  ipso 
am rege  ignorante  quod  inimicihomines sicinter 
iumetarchiprtesulemsuumhacastutiadissensio- 
I  zizania  seminsre  intenderent.  Nec  enim  rex.qui 
hucjuvenis,  sicut  nec  archipraesul  suus  novus, 
shnasregniconsuetudines  nisi  ex  aliorum  rela- 
cognoscebat. 

De  consuetudinibus  exactis. 

it  ut  illarum  consuetudinum  seu  libertatum  vel 
:nitatum,  duasregiasvocabant  et  quae  tunc  pro- 
iHtffi  nobis,  interseramus  ut  aliquas,  prima,  ut 
*eti  funesti  chirorgraphi  propriis  utar  verbis, 
ihaec  : 

I.  De  ad  vocatione  et  priesen  tatione  Ecclesiarum  si 
introversia  emerserit  inter  laicos,  vel  inter  laicos 
idericos.velinterclericos,  in  curiadomini  regis 
Jtetur  ei  terminetur.  »>  Sic  mox  in  primis  respon- 


sicut  insipidaeelegantiae,  sicplena  raalitia.  elplane 
lihertatis  cleri  subversionum,  adjiciens  :  «    Ecce, 
inquit,  quia  juxta  funestum  canonem  hunc  clerici 
tam  in  criminali  quam  in  ci vili  causa  ad  seeculare  j  u- 
dicium  pertrahuntur.  Et  de  novo  judicatur  Christus 
ante  Pilatum  praesidem.  Et  quod  adhuc  poenalis 
servitutis  accedit  cumulo,  contra  Domini  in  pro- 
pheta  mandatum  clerici  bis  judicabuntur  in  id 
ipsumetdnplex  eorum  consurget  tribulatio.  Quod 
si  sic  omnium   sceleratorum  excedet  adhuc  dete- 
rior  clericorum  conditio.  »  Huic  vero  subsequens 
eratfunesti  chirographi  decretum  alter  : 
D      «  Archiepiscopis,  episcopis  et  personis  regni  non 
licet  exire  de  regno  absquelicentiadomini  regis.  Et 
si  exierint,  si  regi  placueritassecurabuntquod  nec 
in  eundo  necin  moram  faciendo,  queerent  malum 
vel  damnura  regi  vel  regno.  » 

Archipraesul  vero  objecithuicquodhujuspromul- 
gationesedictocessarentadloca  sancta  peregrina- 
tionis  et  vota  et  etiam  evacuaretur  obt.dientia,  et 

quodmaximepersonisregniregnumpraeclarumcar- 
cer  lieret,  etsic  deterior  personarum  regui  conditio 
quam  privatorum.Quidenim  si  aliqua  personarum 
peregre  proficisci  se  voverit,  aliave  forte  justa  cau- 
saet  honesta  traxerit  ad  transmarina  ?  Quid  si  for- 
te,  sicuti  interdum  solet  iuter  viros  apostolicos  et 


1139 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1140 


Angloruin  reges  &imultas  aborta, 
aliasve  Ecclesiae  necessitates  expediendas  vocat  hic, 
inhibetille.Nonneoportetobelireinagishuicquam 
illi?  Christi  vicario  quam  regi  terreno  ?  Oportet  qui- 
dem  :quanto  inugis  Deo  quam  homini.  Verum  per- 
sonis  ecclesiasticis  regibusobligatis  sic  etvotumet 
obedientia stcundum obligationis  huj us formam  de 
regum  penderet  arbitrio ;  uude  utarchi praesul  inter- 
loquendo  subjecit  :  «  Decens  quidem  est  et  con- 
gruit  sic  ut  quasvis  personarum  regni,  si  ob  cau- 
sam  exire  regnura  disposuerit,  a  rege  prius  licen- 
tiata  recedat;  sed  juraloria  cautionese  obligare  ad 
hoc,  ne  absque  licentiaexeat,  sicut  irreligiosum  et 
indecens.  » 

Hisvero  consequens  erat  adhuc  chirographi  de- 
cretum  septimum  : 

«  Nullusqnide  rege  teneatincapite.velaliquisdo- 
mesticorum  rainistrorum  ejusexcommunicetur,  nec 
terrae  alicujus  eorum  sub  interdicto  ponantur,  nis 
priusrex,  si  in  terra  fuerit,  conveniatur  vel  justi 
tia  ejus,  si  extra  regnum  fuent,  ut  rectum  die 
ipso  faciat.  Et  ita  utquod  pertinebit  ad  curiam  re- 
giam  ibidem  terminetur  etde  eo  quod  spectabit  ad 
curiam  ecclesiasticam  ad  eamdem  mittatur  ut  ub- 
ractetur.  » 

Hoc  chirographi  decreto  perhibebat  archipraesuli 
plane  exauctoian  Ecclesiam.et  sacerdotes  in  prae- 
senti  Domini  Sabaoth,  velut  electiquidam  aliorum 
duces  etprincipes,  militiae  suae  privari  cingulo.qui 
a  sumrao  omnium  principe  et  qui  omnium  princi- 
pum  aufert  spiritum,  acceperunt  gladium  et  libe- 
ram  habent  ligandi  et  solvendi  potestatem  super 
reges  ipsos  et  principes.  Juxta  quod  rex  ipse  et 
propheta  :  Ad  alligandos,  inquit,  reges  eorum  in 
compcdibus  etnobileseorumin  manicis  ferreis{PsaL 
cxux).  Exauclorarentur,  inquain,  Christianae  mili- 
tiae  duces  sacerdotes  sic,  quorum  est  discernere  in- 
ter  sanctum  et  profanum,  inter  pollutum  et  mun- 
dum,  et  ad  quorum  qui  leprosus  fuerit  separatur 
arbitrium. 

Huic  vero  mox  subsequens  chirographi  decretum 
octavum : 

«  De  appellationibus,  si  emerserint,  ab  archidia- 
conodebent  procedere  ad  episcopum,  etab  ipso  ad 

defecerit  in 


ad  concilium  A  Post  hoc  inter  pleraquealiasupponitur  chirogra- 
phi  decretum  duodecimum  : 

«Cumvacaveritarcliiepiscopalus,velepiscopatus 
vel  abbatia,  vel  prioratus  de  dominio  regis,  debe 
esse  in  manu  ejus  et  inde  percipiet  omnes  redditus 
et  exitus  sicut  dominicos.  » 

Huic  mox  respondit  archipraesul  breviter,  res 
pauperum  tisco  miuime  applicandas,  et  hoc  forte 


sicut  contraclementiam  et  magnificentiam  regiara 
quaeetiamtanquamalienaedivitiaenequaquam  sun 
redemptio  animae  principis,  quod  etsi  illorum  qu 
praecesseruntnos  temporibusaliquando  sic,minimi 
tamentanquam  sacrilegium  haereditarium  hoc  tra 
hendum  ad  consequentiam.  Sed  Ecclesiae  sempe 
claraandum,semper  obviandum,etquatenus  potes 
B  resistendum;  etsi  sustineatur  quod  corrigi  nonpc 
test,  tamen  consentiendum  nunquam. 

Sequitur  vero  in  eodem  irregulari  canone  :  «  B 
cum  ventum  fuerit  ad  consulendumEcc  lesiae,  deb« 
dom  in  us  rex  mandare  potiores  personas  Ecclesiae,  <■ 
incapellaregisfiet  electio.»  Etquidem  archipraesu 
tanquamvaliduscanonicaeelectionis  patronus,prae 
habitocum  eruditis  suis  consilio,  sicutinaliiset  i 
hoc,mox  respondit.sicut  canonem  novumetnovai 
ex  ipsoelectionis  formam  introductam.apostolici 
rum  sanctionum  priscisjamet  usitatis  institutis  s 
cut  penitus  diversam  et  adversam  ;  nec  licere  sil 
absqne  viriapostolici,  seu  potius  totius  universali 
Ecclesiae  auctoritate,novitati  tam  singulari  et  singi 
laritati  tam  novae,  praesertim  super  tantis  person: 
P  ecclesiasticis  constituendis  in  insulana  credita  s 
J  bi  Ecclesia,  novam  auctontatem  praestare,  vel  ai 
sensum,  etsi  Ecclesiae  plurimum  expediret  si 
Hoc  enim  esset  jam  velut  particulare  quoddai 
schisma  in  Ecclesia  facere  ex  suo  sensu  et  sii 
spiritu,  a  generalibus  ait  jam  usitatis  sanctorui 
Patrum  sanctionibus  sic  recedere  :  addens  quc 
haec  electionis  forma  nova  in  Anglia,  velut  qi8 
dam  in  corde  maris  scintilla,  mox  per  universui 
Ecclesiarum  orbem  inceudium  grande  de  facili  t 
se  posset  producere.  Nam  si  ad  votum  suum  i 
nutum  hanc  electionis  formam  adinvenit  in  regt 
suorexAnglorum,  quidni  similiterfacturiin  regn 
suis  audientes  hoc  et  reges  caeteri?  Addens  etia 
quod  novus  canon  hic  plane  canonicce  eleclion 


archiepiscopum.  Et  siarchiepiscopus  ^^.  ^      libtoUM  et  honori  plurimum  derogaret  :  cum  ni 
justitia  exhibenda,  postremo  ad  regem  ■  ^  pero-  D  urgentissimaralio  iaterveniat,  eo  in  loco  eligendi 


neniendum  ut  praecepto ipsius  in curia  archiepiscopi 
controversiatermioetur,itaquodnon  debet  aiterius 
procedere  absque  assensu  regis.  » 

Huic  inprimafacie  cervice  erecta  archipraesul  se 
opposuit  proclamans,  huic  promulgato  sic,  ipsos 
archipraesules,  si  consenserint,  manifeste  perjurii 
reos,quiin  susceptione  pallii  inter  caetera  de  appel- 
lationibus  deferendis  Romano  pontifici  expressum 
juraverunt :  adjiciensetiam  dire  et  funeste  tolli  hic 
omniumrefugiumoppressorum,quibustanquamad 
matrem  omnium  Romanam  Eeclesiamlibererecur- 
rere  prohibetur. 


sitantistes.adquemconsecrandus  est,  non  quide 
in  praesentia  principis,  etside  principali  conni vent 
et  assensu.  Quis  enim  principis  proesentiam  n< 
paveat?  Quis  non  exhorrescat  ?  Quis  nominabit 
bere,  nisi  quem  desideraverit  ac  quem  postulave 
princeps?  Quod  sancti  Patri  religiose  et  sapient 
providentes  statuerunt,  ut  nec  in  curia  nec  in  at 
seu  camera,  nec  etiam  in  principum  capella  s 
oratorio  pontificum  aut  fieret  aut  confirmaret 
electio. 

Adjiciebat  etiom  decere  minime  ut  ecclesiast 
principes,  personae  tam  celebres,  tam  magnific 


141 


VITA  S.  THOMjK.  -  LIB.  III. 


'""   f    *"v^«"    -   l^lB.    111.  1142 

i.uibustotpopulorumregimen,totanimarura  cura,  A  nos  erat  decreti  ner  rii.i-u»«mi_._  ,        -i 

t  tot  Ecclesiarura  sollicitudo  creditaest.  in  talibu        .I,!^!     chnographumquod  erat  con- 


t  tot  Ecclesiarum  sollicitudocreditaest,  intalibus 
t  talium  praesertimlocisquae  quorumlibetlaicorum 
eu  etiam  regum  deputata  sunt  obsequiis  aut  eli- 
antur  aut  confirmentur  electi.  Et  objectis  sibi  mox 
_spondit,  quia  etsi  in  hoc  Anglorum  regno  ab  ali- 
uorum   regum  retro  temporibus  sit  factum   sic, 
lagis  hoc  tyrannice  usurpatum  quamconstitutum 
gitiine.  Adjecit  tandem  de  variis   eiectionum  fi- 
!iiris,de  quibus  per  utriusque  Testamenti  paginam 
.clesiasticae  nos  historiae  edocent,  ex  quibus  in 
j-desia  primitiva  Catolicossaeculiprincipes  eccle- 
asticis  electionibus  et  negotiis  nonnunquam  in- 
rfuisse  manifestum,  verura  secundum  profectum 
lei  et  varias  circa  Ecclesiamrerum  vicissitudines 


tranum  nobis,  palam    etiam   triumphans  princi- 
patusetpotestates  insemetipso.    Nam  ut  de  aliis 
nunc  praeteream,  ipsius  regis  advertentis   se   et 
corde  totoet  corpore  ad  archipressulem  suum  in 
fine  reversi,  huic  de  quo  nunc  agitur  praesenti  de- 
cret.  chirographo  renuntiavit,  renuit  et  vim  ejus 
omnem  et  auctoritatemexplosit :  quod  planeliber 
quemMelorum  inscripsi,  quem  historiae  huic  sub- 
junxi,  edocet.    Quod   si  mihi  objeceris  multa  de 
raiquis  statutis  illis  per  regnum  observari  adhuc 
breviter  respondeo  et  certissime   regem   ipsis   ut 
diximus,  renuntiasse  et  Christi  sponsara  Ecclesiam 
m  sanguine  martyris  Christi   triumphali  evicisse. 
Si  rex  pcenitens  et  renuntians  perseveraverit  Deus 


.ria  sanctorum.  Patrum  super  electionumfiguris  B  novit*  nZ  TJf  renuntians  Pei'seve™verit,  Deus 
spensatioinvenitur.  In  quibusaliter  statutum  re-  B  ob"cis  funesU  illius  T  f  Et  '''  *  mihi 
mturraterEcclesiae  nascentis   primordia   aliter        ,  !  I  chiro8raphi  consuetudines 


ntur  mter  Ecclesiae  nascentis   primordia,  aliter 

ronunc,quandojuxtaprophetaevaticiniumposita 
t  m  superbiam  saeculorum  ;  unde  et  ab  hac  ele- 
onisforma,  quamnunc  universalis  Ecclesia  sus- 
pit,  approbat  et  observat,  absque  Ecclesiae  au- 
iritate  recedere  tutum  minime.  Etquidemarchi- 
esuli  responsum  adhaec  sic  : 
Sx  istis  itaque  constitutis  funestis,  quae  jam  ex- 
issimus,  odio  archipraesulis  ad  ecclesiasticae  liber- 
is  oppressionem  ab  Ecclesiae  inimicisfabricatis, 
quisque  mox   videre  potest  quam  manifesta,' 
im  juxta  archipraesulisnostriprimo  exsiliietde- 
m  martyrii  causa  fuerit.  Quod  alicujus  marty- 
a  causa  justior  fuerit  aut  apertior,  ego  nec  au- 
i,  nec  legi   :  qui  potest  doceat,  cum  tamen  et 
illis   pleraque  alia  restent  adhuc  funesto  illi 
reti  chirographo  inserta  forma.  et  sanctionis 
similis. 

erum  non  est  meum,  non  est  meae  mensurae 
.  parvitatis  meee,  ad  regias   seu  ecclesiaticas' 
suetudines  diguitatesve  aut  libertates  se  exten- 
3.  Nihil  parvitati  meee  et  dignitatibus  illis  :nec 
e  mensurae  est  vel  scientiae  probare  illas   vel 

TObare:ipsorumpotiusregumetpontificumcon- 
•ratio  haec.  Solum  quod  audivi,  quod  vidi,  hic 

^r.Unumscio  quia  haec  quaejamexpressimuset 
nonnulla  similia  his,  numero,  ni  fallor,  quasi 
'eta  capitulatira  distinctasexdecim  praefato  in 

i    ........  - _  _  •*■ 


"praesulem  dissensionis  materia.Ethoc  decreti 
agraphum,  ab  ipso  originali  mutuatum.  fa- 
e  Dommo,  in  historici  hujus  voluminis  fine 
jre  postponemus  ut  cunctis  martyris  hujus 
>nae  lectoribus  liqii^o  pateat,  etiam  praeter  ea 
jam  posita,  quam  clara,  quam  aperta,  quam 
Picua  pr,mo  exsilii  et  postea  martyrii  fuerit 
ipraesuhs  causa.  Domino  quidem  omnium  ju- 

mirabfiiterquidem^sedaequissimedisponente, 
Ous  fueranl  odio  introducta.  et  quibus  semet- 
n  accusans  videbatur  quodammodo  consen- 
.  per  eumdem  ipsum  postea  in  proprio  ipsius 
resintabohlae.delens  sichoc,  quodadversum 
Patrol.   CXC. 


ahquae  vim  habent,  et  tanquamde  stirpe  noxia  de 
nocuis  amputatisnonnullaquasi  spuriavitulamina 
male  excrescaut,  adhucsperandumquod  ad  archi- 
praesulum  martyris  successorum  instantiam,  per 
regum  clementiam,  cum  crebro  et  devotemartyris 
et  martyrii  causae  exstiterint  memores,  imperfe- 
ctum  supplebitur,  et  plene  a  facie  Ecclesiae  compu- 
trescet  servitutis  ecclesiastica.  jugura.  Aut  si  non 
habebuut,  Altissimo  disponente,  sic  martyris  suc- 
cessoresarchipraesules  his  diebus  carnis  suae  exer- 
cendae  probandaeque   virtutis   rnateriam,  —  sed 
quasi  praeoccupantes,  necdum  est  dehisquaenunc 
hic  tangimus  locus,  revertamur  ad  hoc  quod  in 
C  praesenti  agitur,  jam  propositam  plenam   et,  ni 
fallor,  solum  ex  his  quae  praetetigimus,  praeter  alia 
quae  hic  praeterimus,  totius  Eeclesia.jud.cio  justissi- 

mamdissensioniscausametmateriam.Quamtotius 
Ecclesiae  primas  vir   apostolicus  sua   quae  omni 

praeestauctoritatejustificavit  confirmans,  sicutse- 
quentia  declarabunt.  Revertan_ur,inquam,  adple- 
namjam  dissensioniscausam.Jam  enimplana,  jam 
ampla  dissensionis  materia,  post  modicum  exsilii 
et  posmodum  martyrii  causa. 

0  aemulorum  inveteratainiquitas  !  o  legum  pro- 
fana novitas,  ad malum  nimis efficaces !  Qua. tantum 
regem  et  tantum  pontificem  tam  necessario,  tam 
commendabili  charitatis  conjunctos  vinculo,  tam 
lrreparabiliter  disjunxerunt;  vae  illis  propheticum  et 

nat___.r»n  n  m      .»..".     I    ......    1 .__  ... 


»  _i-ographo,  pleoa  jam  erant  i„teVre-__  et      "™P  •■   SJ™xeran''™i""P''opheticu_et 

— _  disSe„sio„Jis,Uateria._«lhoeed:c.e;'  D  »Z_S_^^!_S___-  '  **» 


protecto  diabohcae  aemulationis  adinventiones  ha?. 
0  aemulatio  quae  in  vilis  et  contemptibilis  vitae  ho- 
min.bus  tugurium habens,  regum  soliaetdoctorum 
cathedraspetit !  Vere  quidein  dictum  et  verenimis 
verum,  quod 

Summa  petat  livor,  perflent  altissima  venti 
Cui  et  illud  consonat  Sapientis  :  Stellio  manibus 
mlitur  et  moraiur  in  oedibus  regum  (Prov  xxx)  0 
quam  dira,  quamdura  et  quam  inhumana  aemula- 
ho  haec,  tam  dulcia,  tamchara  etmundo  tam  elara 
tantae  dilectionis,  dulcedinis  tantaj  dissolvens  fce 
dera  !  quae  charitati  ex  directo  opposita,  utjam 
supra  nosdixisse  meraiuimus.etdolor  iteraremmc 

37 


1143 


urget,  semper  de  pace  turbatur,  de  concordia  dis- 
sidet,  incolumitate  tabescit,  de  felicitate  torque- 
tur,  de  successu  tristis,  de  dolorehilaris,  cum  gau- 
deiitibus ilens,et  cum  flentibus gaudens.  Sed  spretis 
his  pacis  iDimicis,  operariis  Satanae,  revertamur  et 
exsequamur  proposita. 

Scripto  vero  expressas,  ut  jam  diximus,  consue- 
tudines  continenteadchirographiformam  confecto 
et  propalato,postulat  rex  ab  archipraesule  etcoepi- 
scopis,  ut  ad  cautionem  majorem  et  firmitatem  si- 
gillasuaappendentesapponant:verumarchipreesul, 

etsi  vehemeuter  motus  et  coatristatus,  dissimulat 
tamen,  regem  exacerbare  tunc  nolens.  Et  caute 
quidem  non  de  plano  negat,  sed  differenduin  di- 
cebat  adhuc.  Etsi  paratos  adfaciendum,  adjiciebat 
tamen  propter  negotii  magnitudinem  decere  dilatio- 
nemvelmodicam,cumjuxtaSapientemabsquecon- 

silio  nihil  faciendum  sit  grave,  et  exinde  post  deh- 
berationem  aliquantulam,  ipsumet  episcoposahos 
super  hoc  decentiusrequirendos.  Scriptum  tamen 
dictas  consuetudines  continens  recipit,  praemed!- 
tate  quidem  et  provide  ut  causam  videhcet  suam 
secum  scriptam  haberet.  Alteram  vero  scripti  par- 
tem  suscepit  Eboracensis  archiepiscopus :  rex  vero 
ipse  tertiam,inregum  archivis  reponendam.  Et  sic 
a  curia  recessimus,  versus  civitatem  Wmtoniam 
proficiscentes. 

21.    DE  ARCHiPR^SULlS   MOESTITU   ET   PLANCTU. 

Verum  archipraesul  in  via  supra  modo  contur- 
batus  videbatur  etcontristatus,  contra  solitum  ne- 
minemsuoiumalloquensin  via,necipsum  ahquis; 
neminem  vocavit,  nullus  accesit,  sed  solus  et  seor- 
sum  equitabat  per  viam,  solus  in  via  meditans. 
Deprehendimusmoxidnos,initeriscomites,confe- 

rentes  et  condolentes,  et  jam  aliquantulum  suspi- 
cantes  quid  hoc.Tandem  verodiscipulus,  quiscrl- 
psith8ec,prffisumpsitaccedere:«Domine,inquiens, 
contra  solitum  quare  vultus  tuus  sicconcidit  ?Nec 
enim  eam  ostendis  faciem,  quam  heri  et  nudius- 
tertius,  nec  in  via,ut  solito,  cum  lllis  aut  consilium 
habes  aut  collationem  ?  »  Cui  archipraesul :  «  Nec 
mirum,  inquit,  [videreenimjam  rnihi  videor,  quod 
perme,  peccatis  meis  exigentibus,  debeat  ancillan 
Anglicana  Ecclesia,  quam  mei  proedecessores  inter 
tot  et  tanta,  qux  mundus  novit,  pericula  rexerunt 
tamprudenter:proquaet  interhostesejusmilitarunt 
tamfortiter,ettriumphaverunttampotenter:etqua 
ante  me  exstititdomina:  nunc  per  me  miserumvide- 
tur  anciilanda  :  qui  utinam  consumptus  essem,  ne 
oculusme  videret  .-etEcclesiaquidemmeritopassura 
hoec  estper  me,  et  meotempore,qui  non,  sicut  pros- 
decessores  mei,  de  Ecclesia,  sed  de  aula  assumptus 
sum  ad  hoc  officium.  Non  de  claustro,  nec  de  loco 
religionisaliquo,  necdescholaSalvatoris,  sedpolius 
de  satellitio  Coesaris,  superbus  et  vanus,  de  pastore 
aviumfactus  sum  pastor  ovium;  dudum  fautor  hi- 
strwnum,  et  canum  sectator,  totanimarumpastor: 
posueruntenim  menescioquicustodem  in  vineis,qui 
meum  propriam  non  custodivi,  sed  neglexi  ;  longe 


HEB.BERTI  DE  BOSEHAM  il44 

A  certe  a  salute  Ecclesise  anteacta  vila  mea :  et  nunc 


hcec  opera  mea :  unde  et  plane  video  me  jam  a  Deo 
derelictum,  et  a  sede  sancta,  in  qua  locatus  sum, 
jam  abjici  dignum.  »  Dumigitur  doloreum  sicur- 
geret,  exitus  aquarum  deduxerunt  oculi  ejus,  ita 
utintercontinuaslacrymassingultibuscrebroerum- 
pentibus,  compelleretur  magis   rumpere   seruio- 

nem,    quam  finire.  ]  (Htec  ex   Quadril. 

Hiatus  un.  fol.) novissimo  in  die  ab  auditione 

mala  non  timebit.  Etcompatiensdiscipulussic,  la- 

crymis  prout  poterat  repressis  et  singultibus,  ita 

magistrum  est  adorsus  :  «  Domine,  inquiens,  scri- 

ptumestquoddiligentibusDeumomniacooperantui 

in  bonumhisquisecundum  propositum  vocatisunl 

sancti:  adeoetiamquod  siindistortaetanfractuosa 

B  via  et  vita  hac  deviant  et  exorbitant  et  currant  ic 

invio  et  non  in  via,  hoc  ipsuminvium  ipsis  sit  lan- 

quam  quoddam  compendium  ad  salutis  viam,  ad 

veram  patriam.eo  ipsoquod  sic  deviant,  duce  suo 

rectore  suo  Deo  ipsos  mirabiliter  dirigente  ;  und< 

etmirabilis  Deusin  sanctissuis  deducens  eosinvh 

mirabili,adeo  mirabili  ut  ipsum  invium  via  fiatei 

ad  salutem,  viaad  patriam.Confideigitur,  doinim 

mi,  quiasicecidisti,  Domino  manum  supponente 

resurges  fortior  ;  si  alio  impellente  corruisti,  resui 

ges  cautior  ;  si  vero  motu  proprio  resurges  humilioi 

Ita  et  apostolorum  princeps,  pastorum  forma,  Pc 

truspreesumens  se  prius  moriturum  quam  negare 

magistrum,  primo  ad  ancillap.  vocem  negavit,  « 

postea  ductus  ante  reges  et  praesides  non  cess 

r  deinceps,  ex  praesumptionefactus  doctior  et  hum 

lior,ex  apostasiafidelior,  ex  negationeconstantioi 

Sic  novit  Omnipotens  sapientiae  spiritus  ex  mali 

elicere  bona,  tanquam  si  ex  arida  violam,  ex  I 

spinam,  melde  petra,  oleumquede  saxodurissim< 

Ad  hocigiturdeinceps  summoelaborandumstudi< 

ut  quemadmodum  in  apostolorum  principe  et  past< 

rum  forma,  fiat  similiter  et  in  te.  Si  verbo  offei 

disti ut  Petr us,  Petri iustar  opere  ne  offendas, Hegu 

quidem  bouas  consuetudines  observare  bonum  i 

justum.  Si  qua3  vero  aliae,  ut  dicis,  novaj  tui  odi 

inEcclesie3detrimentumaba3mulisadinvent8e,sat 

notum  quid  agendum  de  his  ;  quas  profecto,  s 
credibile,  nec  rex  exigeret  si  novas  fore  adverten 
et  inductasab  eemulis:  profana?  enim  legumnov 
tates  evitandee,  quorumadvinventoribus  propheti 
imo  Dominus  ipse  per  prophetam  suum  veeintei 
tat,  Vcb,  inquiens,  quicondunt  leges  novas  (fsa.z 
Quas  profecto  novas  etmalasChristianorumregu 
clementia  ad  Christi  honorem  non  solet  inducei 
vel  inductas  exigere,  sed  potius  abolere.  Sic  enii 
crevit  Ecclesiae  libertas,  sic  decus  cleri.  Sedutja 
de  alio,  de  quo  tam  lacrymabiliterplanxisti,  ada 
ctam,  de  vita  anteacta  dico,  unum  pro  certo  sci; 
quam,  sicut  te  ipsum  accusas,  officio  huic  in  qi 
nunc  es,  vita,anteacta  non  consonat.  iNihil  delici 
et  divitiis  illis  Augusti  et  sarcinae  huic  pastoral: 
unde  et,  ni  fallor,  ostendet  tibi  Deus  quanta  p 
ipso  oporteat  te  parti,  qui  non  de,  Ecclesia,  sed  < 


P 


45 


VITA  S.  THO&Lfi.  -  LIB. 


111. 


Hi6 


daassumptus.adsedecnhancgradumhunctamen  A  snmm,,™  ™  *■«  j-      i. 

,anderepr«sUmpsisti.Iiriturn»ndZl^!°!f      !^T"  P°n*.?cem  adire  d,SD0suit'  uude  *  «* 


andereprsesumpsisti.Igiturquodsolurasuperest, 
,  ut  dicis,  cecidisti  turpiter,  fortiter  resurge  et  de- 
nter,et  excute  te,  si  fflius  excussorum  es,  imo 
lia  es,  et  viriliter  age  et  confortetur  cor  tuum,  ne 
stitia  te  ahsorbeat,  sed  potius  justilia  erigat'vi- 
iter,  inquam,  age  et  conforlare,  etesto  deinceps 
utus,  fortis  et  robustus.  Et  scias  pro  certo  quia 
uninus  erit  tecum,  adjutor  fortis,  sicut  legitur 
isse  cum  David  rege  propheta,  prius  tamen  adul- 
'6  etproditore,et  cum  eo,  quem  jam  diximus, 
jostolorum  principe,    prius    apostante,  et  cum 
octa  llla  et  apostolica  'peccatrice,  et  demum  cum 
regio  illo  gentium  doclore,  priuset  supra  omues 
clesiaepersecutores  :  fuisti  quidem  et  tu,  ut  vide- 
tur  tunc  et  dicebatur  sic.aliquando  Saulus.Quod 
mnc  Paulus  esse  desideras,  squamis  oculorum 
)rum  abstersis  palam  ipso  opere  ostendet  tibi 
us tuus.quanta te  oporteat pati pro nomine  ej us. » 
hsdictis,  tantae  quam  supra  descripsimus  mce- 
laBaliquantulumconsolationisvidebaturinfusuQi. 
gisetenimquam  ad  verborum  virtutem,  respexit 
lexhortantisdilectionemetfidem.Et  ecce  episco- 
julle,  cujus  suasione  et  impulsu  supra  diximus 
bum  lilud  suppressum,  scilicet  salvo   ordine, 
)ito  nuntiatur  nos  sequi.  Et  archipraesul  conver- 
s  sermonem  ad  discipulumqui  proxime  loculus 
nic  cum  eo  fuerat :  «  Sequatur,  inquit,  et  vadat 
"omeSatanas.  » 

^odoarchiprxsulaviroapostolicosttabsolutus. 
ost  paucosvero  dies  eoquodex  gestis  cauteria- 
igereret  conscientiam,  archipraesul  cum  multa 
matione  ad  Romanum  mittit  pontificem  utpote 
as  est  sanarecontritoscorde  etalligareconlritio- 

eorum.  Igitur  sicut  absensper  scripta  poterat, 
ius  dctegit,medicinam  quaerit,  interim  toto  tera- 
e  videhcet  circiter  quadragintadiesab  altari  se 
m  donec  reverso  nuntio  a  pontifice,  super  his 
bus  se  accusabat  perapostolicum  scriptumab- 
Uionis   gratiam  obtinuisset,  nuntio  quidem  iu 

brevi  reverso  eo  quod  summus  pontifex  tunc 
obili  et  regia  Galliarum  civitateSenonisoropter 
isma  moraretur.  A  quo  et  praeter  absolutionis 
eticium  multam  per  apostolicascriptaconsola- 
em  accepit,  quibus  ut  et  pastoralera  sarciuara 
Itor  et  alacriter  sustineret,  et  strenue  ad  opera 


loralia  se  accingeret,  paterno  exhortabatu Z  f  I)  0Cl.UUS\^llldelia»Wvura,quidquida 
*•  Verura  et  apostohcura  IZ^^.t  °  ^^-^^^rtum^onjamcumpropheUco 


4,  Verum  et  apostolicum  ipse  mandatura  hoc 
[uamhosham  coelitus  sibi  missara  ra  orani  ju- 
•Wate  suscepit,  sicut  et  qui  spiritu  ferventissi- 
•  erat;  ui  omni,  iuquam,  juncunditate  et  alacn- 
finic  per  apostolicae  absolulionis  gratiam,  iude 
1  per  apostolicam  epistolara  exhortatoriam, 
[uam  duo  materni  pectoris  ubera,  plene  jam 
W  spintu  recreato  :  verum,  quia,  ut  diximus, 
"Qus  papuerat  prope,,  etcoufessioui&saluberri- 
usus  per  seripta  uoc  fieri  soleUec  debet  yi 
»  etiamqma  propter  ea  quae  supra  diximus,  in 
Jlo  suo  vix  faceret  fructum,  iu  propria  persona 


etiam  ignorantibus  praterquam  duobus  tribusve 
quos  secum  ducebat  noctuclam  transfretare  atten- 
tavit.  Nec  enim  si  palara  vellet,  paterel  egressus. 
Interceeteras  quippe  prescriptas  consuetudinesfuil 
et  haec,  quod  nemo  pontificum  vel  personarum  re- 
gmabsque  licentia  regis  vel  justitiarum  ejus  ter- 
ram  egrederetur;  unde  et  archipraesul  clam  egredi 
attentavit,  bis  quidera  mareingressus,  sed  quoties 
mgressus  et  repulsus,  tanquam  Deo  per  elementa 
sua  ipsi  in  facto  hoc  resistente.  Sicutenim  omnia 
tempus  habent,  sic  et  tempus  occurrendi  ettempus 
fugiendi,fugaevero  hujus  necdum  tempus.  Quae  etsi 
ciam  destinata,  citissime  tamen  divulgatum   per 
terram  quod  archipreesul  sic  transfretare  attentas- 
B  set;  unde  et  stupet  populus,  proceresadmirantur, 
pontifices  turbantur,  rex  plurimum  motus  est,  eo 
maxime,  ut  credebatur,  quod  archipraesul  tam  cito 
et  subito  contra  statuta  sua  agere  preesumpsisset. 
Archipraesul  verointelligensDeo  rainime  piacere 
quod  attentavit,  audiens  etiam  certissime  et  sciens 
regem  exacerbatum  ex  hoc,  et  propterea  moestus, 
qui  adeo  regem  diligebat  quodeo  exacerbato  hetus 
et  hilaris  esse  nequivisset,apud  regiamillamraan- 
sionemquaedieitur  Wodestoche  acceleratim  accessit 
ad  regem.  Rex  vero   venienti  ad  se  archipraesuii 
honore,  non  tamenquemsolebat,exhibito  dissimu- 
lavit  audita;  quod  tamen  minimearchipraesuletqui 
cumeoerantarbitrantur:dissimulavit,inquam,nisi 
quiavelutjocandoimproperavitarchipreesuliquarc 
c  terramsuamdesererevoluisset,tanquamsi  ipsosdu- 
ossimul  capere  non  posset;  verumjara  deprehendit 
archipraesul,  qui  regemexmultotemporeetfaraiha- 
ritate  exirnia  noverat,cor  regis  elongatum  ab  eo,  el 
qui  in  aula  id   ipsum  jara   prtedicabant ;  unde  et 
quantociuslicentiatusaregediscedensetintelligens 
apprime  abipso  cui  mare  et  venti  obediuut,egressum 
de  terrainhibitum.cogitabatjamintra  se,etsecreto 
eUam  suis  expressit,deinceps  aut  cedendura  t  urpiter 
aut  certanduraviriliter:  verura  et  fultus  apostolica 
auctoritate  et  exhortatione,  sicut  erat  spiritus  fer- 
vens,  raox  excussit  se  filius  excussorum,cum  pr0- 
phetico  sarculo  evellens,   destruens,   dissipans  et 
eradicans  quidquid  in  horto  Domini  raale  plan  tatum 
reperisset.  Non  quiescebat  manus,  non  parcebat 
oculus.  Quidquid  etiam  pravum,  quidquid  asperum 


- sarcuJo 
sed  mevangehca  securi  dejiciens;regiasquidemet 
ecclesiasticasconsuetudiiiesbonasobservans;alias 
vero  in  Ecclesiae  detrimentum  el  cicri  dedocus  iu- 
troductas,  tanquam  spuriaquaedam  vitulaminare- 
secans,  ne  mitterent  radices  altas.  Et  tanquam  de 
salebri  nimis  silva  et  veprosa,  sicnitebatur  pro  vi- 
nbus,quidquidasperum,iucompositum,  indecorum 
obviumve  foret,  totutu  de  populo  suo  delerc  etex- 
turbare,  ut  faceret  prava  ia  directa  et  aspera  ra 
vias.  pianas. 

Sedheu!  grandisquideraopcra,  sedparvamora 
Jam  eraraeo  lpsosuscitautur  etadversariiadextris 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1147 

et  a  sinistris  :  ita  ut   prophetatum  de  capite  huic 
illius  capitis  membro  aptari  possit,  quod  videlicet 
positus  sit  inruinam  etinresurrectionem  multorum 
et  in  signum  cui  contradicetur.  Currunt  hinc  quo- 
tidieadregemrumigeruli,  accusantes  quodconsue- 
tudines  regias ,  quas  se  obser  vatur  um  j  ura  verat,  non 
observaret,  inde  vero  pulsant  queruli  plangentes 
quoddenimio  regiee  gratiee  favore  confisuseosex- 
heeredasset.  Sedsuperomnes  aemuliaulici  pungunt 
etinstigant,improperantesjammanifeste  lotet  tan- 
torum  bonorum  ingratitudinem.  Jam  enim  serpens 
ille  tabidus,  quem  circa  operis  hujus  initium  diximus 
latenter  per  aulam  el  angulatim  serpsisse,  manifeste 
exerit  caput.  Etheec  eerte,  ut  dicit  Sapiens,  lingua 
tertia,  quaemultos  commovitetdispersitdegentead 
gentem.  Tres  igiturhi  rumigeruli,  queruli  eteemuli 
audici ;  primi  ut  sciniphes,  secundi  ut  apes,  tertii 
vero  scorpiones;  omneshi  j  am  virum  depungentes  et 
regem  jugiter  instigantes,  ita  ut  vox  illa  de  capite 
congruat  et  huic  illius  capitis  membro  :  Sicut  apes, 
inquit,  circumdederunt  me,  et  exarserunt  sicut  ignis 
in  spinis  (Psal.  cxvn).  Convenerunt  igitur  omnes 
hi  archipraesulem  pungentes  etregemcontraarchi- 
preesulem  suum  instigantes,  nec  igitur  mirum,  si 
ad  instigationes  has  tanquamad  aculeostotcorre 
gis  expungatur  et  in  irae  et  indignationisflammam 
ebulliat.  Unde  et  ex  his,  quae  quotidie  colliguntur, 
stipulis,  rex  magis  ac  magis  accenditur,  etira,  re- 
pressaadhuc  intus.excrescit  in  dies,quaeet  tandem 
erumpit.  St  enim  sufftaveris,  inquit  Sapientia^was? 
ignis  exardebit  (Eccli.  xxiv).Et  in  primis  quidem 
addictorumqueruloruminstantiamarchipraesulci- 
tatur  adcausam,ut  superquibusdamablatissibi,ut 
dicebant  preediis  ipsis  veniat  responsurus. 
De  citatione  archipraesulis  apud  Norhamtune 
Verum  quiaad  citationemprimaminpropriaper- 
sonase  non  exhibuit,  misso  lamen  procuratore  se- 
cundo  citatur,  et  preetertempus  locus  etiam  deter- 
minatur,  nobile  videlicet  illud  et  regium  castrum 
quoddicitur  Norhamtune.Tempus,ni  fallor,  mensis 
October,  hebdomadae  feria  quinta,sexta  antebeati 
Calixtipapae  et  martyris  natalitium.  Ad  diemetlo- 
cum  hunc  ex  edito  regioregnipontificesuniversiet 
proceres  districtissime  convocantur. 

Sed  quae  hactenus  stetit  in  littore,  nunc  navis  in 
altum  trahenda.  Nam,  qui  hucusque  navigavimus 
in  portu,  in  mare  deinceps  magnum  et  stapiosum 
velificare  nos  oportet,  et  inter  Scylleeos  canes  et 
Charybdim,  inter  Syrtes  etpericulosas  alias  multas 
marisvoraginesnavisnostraducenda.  0  voragines 
maris  !  o  pericula  saeculi  !  Omnia  excelsa  tua  et 
fluctus  tui  super  nos  transierunt.  Dixit  enimetste- 
tit  spiritus  procellse  et  exaltati  sunt  fluctus  ejus. 
De  opere  primce  diei  quo  ad  concilium  venit. 
Vocatus,  ut  diximus,  ad  causam,  imo  potius  ad 
luctam,  statuto  tempore  et  loco  supra  determinato 
Domini  palaestrita  accessit.  Et  in  primis  quidem 
supra  dicti  queruli,  siout  apes,  christum  Domini, 
pontiticem  Christi  circumdetierunt.Et  acerrimequi- 


1148 


A  dem  in  ipsumtanquam  totpungentes  aculei,civiles 
quoestiones  mtentantur.  Et  cognitohoc  quod,  sicut 
jam  diximus,adprimamregiscitationem  inpropria 
se  persona  non  exhibuerit,etsi,ut  econtra  allegabat, 
responsalemsufficientemmiserit,nihilominustamen 
omnium  et  procerum  et  etiam  pontiticum  judicio, 
ipsius  mox  bonaomnia  mobiliasuntconfiscata.nisi 
forteregiaclementiavellettemperarejudicium,quod 
est,  sicut  vulgo  interra  dicitur,  de  omni  mobilisuo 
in  regis  misericordia  judicatus  est.  Cum  vero  au- 
disset  se  jam  judicatum  sic  :  «  Qualis,  inquit,  sit 
sententia  haec,  quale  judicium  hoc,  cujusvis  sive 
scripti  sive  consuetudinarii,j  urisperitis  omnibus  pa- 
tet :  me  contra  hancdicerequidquamnonoportebit; 

g  metacente,saeculapostfuturanontacebunt. «  Nova 

quippejudiciorumformaheec,fortesecundumnovos 

canones  proxime  apud  Clarendune  promulgatos. 

Verumdejudiciopraeterienssicprotestabaturhucus- 

que  inauditum  a  seeculo,  Cantuarienses  incuriare- 

gumAnglorumproqualicunquecausajudicatos,tuni 

propter  dignitatem  Ecclesiae,  tum  propter  auctori- 

tatem  personae.  Eo  videlicet  quod  Cantuariensis  el 

regis  et  omnium  qui  in  regno  sunt,  sipiritualis  sit 

omnium  parens  ;  undeetobidet  a  regibusetapro 

ceribus  regni  archipraesuli   suo  semper  delatum 

Verumtamem  multo  magisquamdejudicioseupro 

ceribusjudicantibus,deconfratribus  suis  suffraga 

neis  coepiscopisquerebatur,  novamdieensforman 

hanc  et  ordinem  judiciorum  novum,utarchipreesu 

a  suis  suffraganeis,  pater  a  filiis,  judicetur.  Mimr. 

fore  male   adjiciens  verenda  patris  detecta  deri- 

dere,  quam  patris  ipsius  personam  judicare.  Nam 

ut  aiebat,  professionis  et  obedientiee  vinculum  it; 

arctum  est  et  adeo  ligat.quin  potius  professos  prse 

positosuo,  tanquam  membra  capiti,sic  conjungite 

unit,quod,  etsi  ratione  temporalium  regibus obnoxi 

sint,  preepositos  tamen  suos  pro  temporalibus  ne> 

etiam  civiliter  judicarepossuntaut  debent,praeser 

tim  inhibiti.  Cum  obedientiee  virtus  tanta  sit,  quo< 

non  solum  temporaliadeserere,sed  et  propter  ipsan 

semetipsos  super  impendereteneantur.  Supraom 

nes  etiam  causabatur  pontifices  quod talem  senten 

tiam  tulerint.  Quod  tamen  nequaquam  vel  nomei 

meretur  sententiee,  sed  meri  potius  odii  confiato 

rium  fuit.Unde  et  haec  ita  gesta  nullum   libertati 

preejudicium  successoribus  suis  parere  verebatur 

nec  postfuturis  temporibus  ad  consequentiamtra 

henda.  Et  quidem,utasserebat  secretius.pontifice 

suum  sic  archipreesulem  judicantes,    quin  potiu 

linguas  in  archipreesulem  suum  sic  debacchante 

suspensionis  interdicto  mox  ligasset,nisi  quiaChr. 

sti  athleta  admajorem  seadhucparabatconflictiiD 

Et  haec  sententia,  sic  lata  in  archipraesulem  feri 

quinta,  prima  fuit  concilii  actio. 

De  opere  secundai  diei. 

Die  vero  sequenti  rexipse  exigit  ab  archipraesul 

pecuniamquam.ut  asserebat,cancellarius  tuncas 

acceperat  mutuam,  argenteorum   videlicet  libra 

quingentas.  Quod  audiens  archipraesul,   quasi  i 


1) 


1149 


VITA  S.  THOMiE.  -  LIB.  III. 


1150 


ituporem  mox  versus,  incivile  inquit,  regiae  prae-  A  (Psal.  cvi) :  verumtamen  convocatis  pontificibus 


;ertimrnagniucentioe,donatarepetere:  «Necinficior 
[uidem  tempore  cancellariae  eam,  quam  nunc,  ut 
uidio,  repetis,  numeratam  mihi  pecuniam  non mu- 
uam,  sed  donatam  :  et,  si  placeret,  in  officio  illos 
;[ualemmeobsequiovestroexhibuerim,magisnunc 
;d  memoriamrcvocandum,  quam  exindignatione 
dversurn  me,  ut  sentio,  concepta,  sicinmenunc, 
er  inter  nos  gesta  tunc,  vindicandum.  »  Verum 
jx  ad  verba  non  respiciens  judicium  poslulat,  et 
raefatiilliparatiadjudicandui__i,tam  pontificesno- 
tri  quam  proceres,  petitam  pecuniam  solvendam 
!idicant,eoquodarchipreesulpecuniam  illam,  etsi 
onationis  tituloquem  tamentuncprobarenonpo- 
rat,  confessus  est  se  recepisse.  Adjudicata  vero 


post  deliberationem  multam  quid  respondendum 
agendumve  ad  haec,sanctae  recordationisHenricus, 
tunc  Wintoniensis  episcopus,  qui  quidem  archi- 
praesulifavit,  sed  propter  metum  occultus,tandem 
recordatus  estquod  in  electionearchipraesulistunc 
Cantuariensis  archidiaconi  et  regis  cancellarii,  ab 
omnibus  curiae  nexibus  Anglicanae  Ecclesiae  redditus 
fueritabsolutus.  Quod  et  nos  supradixissememini- 
mus  cum  de  archipraesulis  electione  ageretur.  Et 
quidem  tam  evidenti  hujus  testimonio  reliqui  epi- 
scopi  deesse  non  polerantjundeetdemum  commu- 
niter  universi  episcopicoram  regeet  concilioverbo 
huic  lestimonium  perhibebant,  et  ita  circa  vespe- 
ramSabbatidimissi.Sed  necdumtamen  sicpropter 


bipecuma  exigit  rex  cautionem  ;  sed  respondit  B  verbumhocdimissisumus  inpace;verumtamenra 
•ch<pra_sul  ad  hoc,se  inregno  habere  quod  pecu-  tiocinatio  sic  exacta  ab  archipra.sule  in  Sabbato 
aadjudicatamultopluris  esset,necdeceresiesset      tertia  fuit  concilii  actio. 

regisbeneplacitoutaliamcautionemexhibere.,  Crastino  vero,  Dominica  videlicet  die,  propter 

u  etiam  ut  rex  exigeret.  Sed  objectum  est  quod      diemquievimus,insecundam  feriamquaevulgodies 

mobili  nec  etiam  haberet  tantum,  eo  quod  die      Lunae  dieitur  citati  et  exspeclati  adagonem.Verum 


sterna  universa  bona  mobilia  sua  per  judicium 
mfiscata  fuissent.  Instatur  ergo  et  cautio  petitur, 
ibidem  acerrime  dictum  ei  in  faciem  quod  aut 
veret  aut  remaneret :  qui  comminabalur  corporis 
ptionem  sic  innuens,  verum  nonnulli,  rege  ex 
recto  jam  adversante,  videnles  archipraesulem 
stitutum,  qui  nec  etiam  a  suffraganeis  suis  suf- 
gium.sednaufragium  potius  incipiebatjam  pati, 
ientes,  inquam,  sic  et  commoti,  sponte  eorum 
quiseobtuleruntetfidejusserunt  pro  eo.  Et  erant 
ejussores  quinque  singuli  pro  libns  centum.  Et 
c  pecunia,  sic  exactaab  archipraesule  feriasex- 
secunda  fuit  concilii  actio. 

De  opere  tertii  diei. 
n  craslino  vero,  Sabbati  videlicet  die,non  nobis 
bbati  diesilluxit,  sed  dies  operis  et  afflictionis, 
>ote  rege  ipso,  ut  jam  diximus,  ex  directonobis 
opponente.  In  hoc  igitur  Sabbati  die  rex  ab  ar- 
praesule  super  omnibus  quas  de  regis  mandato 
ipore  cancellariae  in  custodia  habuerat,  ratioci- 
exigit,  episcopatibus  dico  tunc  vacantibus  ct 
:>atiis,baroniis  etiam  ethonoribus  raultis  et  ma- 
squorum  omnium  cancellarius  tunc  custodiam 
merat :  horum  omnium,ut  dicebat  rex.ratiociniis 
usque  sicut  nec  exactis  nec  praestitis.  Et  red 


C 


archipraesul  ea  die,  in  ipsa  etiam  nocte  diei,  gra- 
vissime  illa  quae  iliaca  dicitur  percussus  est  pas- 
sione.Sed  rex  et  qui  in  aula,fictum  hoc  non  veram 
infirmitatem  arbitrantes  de  majoribusregni  proce- 
ribus,  qui  convenerant,  ad  archipraesulem,mittunt 
utexplorentquidhoc.  Quibusarchipraesul: «  Hodie, 
inquit.sicut  ipsi  cernitis  a  Deo  gravi  praeventus  va- 
letudine,  ad  curiam  venire  nequeo  :  sed  pro  certe 
sciatisfaventeDomino  cras  exhibiturumme  curiae, 
et  nisi  aliter  datum  in  lectica  vehendum.  »  Verum 
aliter  desuper  datum,  et   favente  Domino,    sicut 
athleta  Christi  optavit.accidit,  nocte  superveniente 
plene  convaluit. 

Be  opere  diei  ultimi. 
In  crastino  vero,  tertia  videlicetferia,  quae  vulgo 
dies  Martis  dicitur,  quae  et  nobis  vere  dies  Martis 
illuxit,  curam  intravit  non  quidem  ut  clinicus  in 
lectica  vectus,  sed  velut  turrisin  Jerusalem  directo 
sita  contra  Damascum,  verum  antequam  intraret 
curiam,  summo  mane  conveniunt  ad  eum  pontifices 
attoniti  quidem  et  exterriti.  Si  quidem  jam  sermo 
exiitpassiraquideminpalatioet  sparsiminconcilio, 
minime  tamen  palam  adhuc,  archipraesuli  ea  die 
solam  imminere  captionnem  aut  quoddeterius.Se- 
creto  etiam  idipsum  per  quosdamaulicorumarchi- 


idae  ratiocinationissummataxata,videlicstcirca  D  praesulis  auribus  instillatum,quiipsumobbeneficia 


dnta  marcarum  millia.Inpalatio  vero  et  aliiqui 
eoncilium  venerant  universi  jam  audientes  hoc 
tupescunt.  Etjam  sparsim  submurmurant  so 
i  captionem  archipraesuli  superesse.  Alii  vero 
■m  graviora  suspicabantur  et  hoc  quidem  jam 
sim.  Archipraesulvero,  qui,  ut  supra  diximus, 
re  in  castro  hoc  inchoavit  descendere,  et  maris 
uli  periculosas  attentare  voragines.subito  et  ex 
pinato  exacta  ratiocinatione  hac  turbatus  est, 
lussicut  ebrius  et  omnis  sapientia  ejusdevorata 
De  qualibus  Psalmista  :  Turbati,  inquit,  sunt, 
i  sicut  ebiius  et  omnis  sapientia  eorum  devorata 


et  honores  pridem  sibiimpensosdiligebantadhuc: 
unde  et  pontifices,uon  aperte  propter  enormitatem, 
sed  sub  quadam  insinuationis  specie,artificiose sua- 
debant  utarchiprnesul  de  omnibus,  etiam  de  ipso 
archipraesulatu,  regis  seperomnia  voluntati  subji- 
ceret  et  arbitrio,  si  forte  vel  sic  posset  regis  ira  se- 
dariet  indignatio  :  adjicientes  etiam  quod  nisi  fie- 
ret  sic.  jam  audiret  in  curia  perjuriis  ibi  crimen  im- 
poni,  et  tanquam  proditorem  judicandum,eoquod 
terreno  dominohonoremterrenum  fidelitatis  jura- 
mento  comprehensumnonservaret,regiasvidelicet 
ipsius  consuetudines  non  observans ;  ad  quas  etiam 


1151 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


ilfc 


specialiter  observandas  nova  jurisjurandi  obliga-  A  cedaua,  nec  creditum  mihigregem  enormiter  dere 


tione  se  astrinxerat  :  dioentibushis,contestantibus 
illis,  parum  prodesseregis  indignationemhabereet 
archipraasulem  esse  ;  hoc  regni  et  sacerdotii  magis 
turbationem  esse  quam  pacem,  grande  detrimentum 
etfructumnullum:quin  potius  ipsumepiscopatum 
veriuspalibulumessequamepiscopatum.Etquidem 
in  ooncilio  hoc  pontificesconvenerunt  inunum  ad- 
versus  Dominum  et  adversus  Christum  ejus. 

Eccequiajamnonsolum  praetacti  sciniphes,  apes 
et  scorpiones,  sed  et  tauripinguesChristiathletam 
circumdederunt :  ita  ut  vox  illa  de  passione  capitis 
huic  jampatienti  illius  capitis  merobro  coaptari pos- 
sit :  Circumdederunt  me,\nqm{,  vituli  multi;tauri 
pingues  obsederunt  me  (Psal.  xxi).  Tauri  quidem 
pinguestales  pontifices,  vituli  vero  multi  taliumse-  g  afflicto 
quaces,quoruinomniumunumfuitconcilium,utex  pus ;  et 
toto  regis  arbitrio  se  supponeret.  Et  quidem  per 
quotidianas  pulsationes  has,  per  has  singulorum 
dierum  pressuras  nitebantur  adhoc,  utgenuavide- 
icet  curvaretetsuccumberet,  et  ut  pressus,  imo 
oppressus,  sicquos  pastorali  sarcinae  jam  supposue- 
rat  humeros  terrense  potestati  submitteret.  Verum 
columna  Ecclesiae,  sicut  excisa  etfortis,  semel  qui- 
dem,  utsupra  diximus,  mota,  sednunc  eoipsoim- 
mobilior  :  in  charitate  radicata,  et  supra  firmam 
petram  fundata,  in  petrafirmiter  stans,  hoste  im- 
pellente  firma,  fortis  a  casu  :  unde  et  principalis 
columnahaec.quasicolumnacolumnarumprinceps, 
videlicet  episcoporum  ex  insinuatis  fratrum  suorum 
deprehendens  jam  votum  et  concilium,  ipsos  allo- 
cutus  est  sic  : 

Oratio  archipraesulis  ad  episcopos. 

«  Fratres,  inquiens,  sicut  jam  cernitis,  fremit 
contra  me  mundus,  insurgit  inimicus  :  sed  quod 
plango  lacrymabilis,  quiacaeteris  estdetestabilius, 
filii  matris  meae  pugnant  contra  me.  Etsienimego 
tacuero,saecula  post  futura  enarrabunt  qualiterme 
solum  in  certamine  deserueritis,qualiterme  archi- 
praesulem  vestrum  et  patrem,  quantuscunque  sim 
peccator,per  duos  continuos  diesbisjam  judicave- 
ritis,  facti  mihi  clavi  in  oculo  et  lancea  in  latere, 
qui  mecum  adversus  malignantes  consurgere  etsi- 
mul  stare  debuissetis.  Etadhucconjicio  ex  his  quae 
dicitis,  nos  non  solum  in  civili,  sed  et  in  criminali 
causainforo  saeculari  judicareme  paratos:  verum 
communiter  vobis  omnibus  in  virtute  obedientiae, 
sub  ordinis  vestripericulo  hocinhibeo,nedeinceps 
intersitis  judicio  quo  mea  personajudicetur.  Quod 
etiam  ne  faciatis,  matrem  nostram  omnium  refu- 
gium  oppressorumRomanam  Ecclesiamappello.Et 
si,  ut  rumor  jam  in  vulgo  est,fiat  hoc  etsaeculares 
in  me  injecerint  manus,  vobis  itidem  in  virtute 
obedientiae  praecipimus,  ut  pro  patre  vestro  et  ar- 
chipraesule  quam  decet  ecclesiasticam  exerceatis 
censuram.  Unum  autem  sciatis,  quia  fremat  mun- 
dus,  insurgat  inimicus,  trematcorpus,  caro  quippe 
infirma,  ego  tamen,  favente  Domino,  nec  turpiter 


D 


linquam. 

Hisbreviterdictis,  abilloarchipraesulis  praecepfo 

videlicet  ut  si  in  ipsum  judicatum  saeculares  injice 

rent  manus,  ecclesiasticamexercere  censuramepi 

scopi  non  differrent,  episcoporum  unus  confestia 

appellavit  ;  Gilbertus  Londoniensis  episcopus  hi 

erat.  Et  post  haec  archipraesulis  verba  pontifice 

discesserunt,  properantes  ad  curiam  preeterquaa 

duo  qui  archipraesulis   thalamum,  ubi  pontifice 

convenerant,  tardius  egredientes.secreto  conforta 

bant  et  animabant  archipraesulem  ;  sanctae  videli 

cetmemoriaejam  saepedictus  Henricus  Wintoniensi 

episcopus,  qui  ut  supra  jam  retulimus  archipraesu 

lem  consecraverat,unde  et  amplius  compatiebatu 

alter  vero  Jocelinus  Salesberiensis  episcc 

hi  tamen  propter   metum  occulti.  Arch 

praesul  vero  quasi  ad  extremum  jam  in  curiapro 

cessurus  agonem.ubi exspectabatur  solus.quiacei 

tabatur  contra  solum,  parat  se  ad   palaestram.  I 

post  episcoporum  discessum  cito  ecclesiam  intr; 

et  ad  cuj  usdam  canonici  sicut  habitu  et  affectu  regi 

laris,  missam  ipsemet  de  beato  protomartyre  SU 

phano  celebrat.  Et  erat  missae  introitus :  Eteni 

sederunt  principes  et  adversum  me  loquebantur.  I 

hanc  quidem  missam  eo  die,  quia  festus  non  era 

cum  pallio  celebravit,  uisi  quia  beati  Calixti  pap 

et  martyris  natalitiumfuit.[Ministerialesvero  regi 

quiibi  forte  tunc  aderant,  id  tacite  oonsideraban 

quibus  visum  est  rem  ipsam  aliquid  praetendere 

0  quanta  in  missa  hac  celebrantis  erat  devoti 

quanta  cordis  compunctio  et  totius   hominis  exl 

rioriset  interioris  commotioIQuotetquanta  susp 

ria  inter  aquarum  exitus  quos  oculi  ejus  deduc 

bant.  Ita  ut  inter  orandum  crebro  compellereti 

collectae  facere  finem,  ubi  finis  non  erat,vix  rediei 

etrevertens  in  id  quodcoeperat.Missaverotandei 

sicut  potuit,  prae  lacrymarum  abundantia  et  si.' 

gultuum  crebris  eructibus  vix  finita,  eam  stati 

quam  in  missa  habuerat.  deponit  faciem,   facie 

videlicet  humilitatis,   faciem  hominis  assumer 

faciem  leonis,  propheticis  illis  animalibus  imo  p 

tius  evangelicis  a  propheta  descriptis  simillimu 

quibus  inter  cap.teras  erat  facies  hominis  et  laci 

leonis.  Etquidemin  mysticis  illis  et  sacerdotatib 

indumentis,  pallio  etiam  insignitus,  sicut  ibide 

tunc  missam  celebraverat,  perrexisset  ad  curiai 

nisi  quidam  Templares  milites  magni   et  religi* 

viri,  quos  jam  pridem  familiares  habuerat,  ob- 

tissent.    Dicebat  enim  se  velle  ut  curia  videret 

intelligeret  quemjam  bis  judicasset,  et  quem  t 

rata  adhuc  condemnare  ;  attamen  ad  dictorum  ■ 

stantiam,  sacrum  quod  diximus  schemadeposi; 

verumtamen,  eo  quod  multi  et  magni  credeb^ 

jam  et  verebantur   ipsa  ea  die  aut  captionem  ;' 

quid  deterius  imminere,  quod  et  ipsimet  a  quibf 

dam  aulicor  um  secretius  instillatum.secum  ipsem . 

sed  clam,  ecclesiasticae  communionisportabat  v 

ticura,  eucharistiam  scilicet ;  verum  jam  audacf 


1153 


VITA  S.  THOMjE.  ~  LIB.  II, 


1154 


;  factus  et  securior,  tanquam  si  ad  praedam,  leo  no- 
ster  evangelicus  ad  curiam  properat.  Adquamjam 
ponfifices  et  proceres  convenerant,  archipraesulis 
adventum  et  rei  finem  exspectantes.  Archipreesul 
vero,  ut  aulam  ingreditur,  a  crucis  bajulo  ante 
ipsum  crucem  mox  accipit,  et  palam  in  omnium 
conspectu  crucem  ipsemet  bajulavit,  tanquam  in 
.  praelio  Domini,  signiier  Domini,  vexillum  Domini 
erigens  :  illudetiam  Domini  non  solum  spirituali- 
ter,  sed  et  figuraliter  implens  :  Si  quis,  inquit,  vult 
.meusessc  discipulus,abneget  semetipsum  ,tollat cru- 
cem  suam  etsequatur  me  (Math.xv]).Reveva  mysti- 
cum  opus  futurae  crucis  suaepreesagium  fuit.Viden- 
tes  vero  hoc  stupent  universi,  anguntur  pontifices, 
indignaturproceres.  Rex  autem,  qui  in  coenaculo 


A  pontiflcibus  etproceribusuniversis  gravemetgran- 
dem  rex  deponitquerimoniam,  quod  archipraesul 
in  ignominiam  ejus  et  regni  sic  intraverit  curiam, 
non  tanquam  regis  sed  proditoris.se  de  proditione 
sic  notabilemreddens  :  inauditumasaeculoincuria 
alicujus  regis  Christianae  professionis  hoc  factum, 
Quotquot  vero  regisverbo  testimoniumperhibentes 
dicebantillumvanumsemperetsuperbumexstitisse, 
et  ignominiam  hanc  non  in  solum  regem,  sed  in 
regnura  totum,  in  ipsos  omnes  redundare,  et  hoc 
nunc  merito  regi  accidisse.qui  talem  fecerit  secun- 
dum  sibi  inregno  cuisubessentomnes  etparnullus. 
Omnes  igitur  passim  et  manifeste  proditorem  con- 
clamabant,  quasi  domino  suo  etregi,  a  quo  tot  et 
tanta  acceperat,  nonjam  honorem  terrenum  sicut 


seorsum,  audiens  sic  quasi  factus  extrase  ;  unus  b  juraverat  servasset,  sed  potius  in  facto  hoc  etregi 


vero  episcoporum  qui  archipraesuli  aulam  ingre 
dienti  confestim  occurrit,  videns  hoc  et  velut  stu- 
pidus  effectus,  attentavitmox  a  manibusarchiprae- 
sulis  avellere  crucem,  sed  non  valuit.Magister  Ro- 
,bertus  de  Melundino,  quem  archipraesul  in  sacer- 
dotem  ordinaveratet  inHerefordensem  episcopum 
consecraverat,  hic   erat.  Alcer  vero  episcoporum, 
^qui  similiter  occurrerat  ex  altera  parte   crucis, 
,objurgansconvitiabatur: « Sirex,»inquiens,«suum 
(exerit  gladium,  ut  tu  nuno  tuum  exeruisti.quae  po- 
.terit  esse  de  caetero  inter  vos   reformandae   spes 
jPacis?  verum  qui  semper  fatuus,  tua  in  te  hodie 
japparebit  fatuitas.  »  Ecce  contumelia,  ne  videlicet 
iiscipulus  jam  in  cruce  in  parte  hac   magistri  in 
;:ruce  pendentis  titulo  defrauderatur.  Jam  supra- 
jlictus  Gilbertus   Londoniensis  episcopus  hic  erat. 
ieddiscipulusincruce  sequensmagistrum.quicum 
■nalediceretur  non  remaledixit,  conturaeliam  dis- 
iimulans,  procedit  crucem  bajulans,donec  abaula 
n  aliam  domum  interiorem  ingredereturet  sedens 
nter  pontifices  crucem  tenebatin  manibus.O  spe- 
Uaculum  cernere  Thomam,  olim  quidem  in  aula 
am  multiplici  praeclarum   peregrinarum   vestium 
^chemate,  nunc   vero  in  cilicio  et  in  cruce  !  olim 
,iuidem  quacunque  per  aulam  tot  et  tam  specta- 
lilium  corona  circumseptura,    ad  quem  praster- 
,juam   solis   magnatis  vix  pateret  accessus,  nunc 
/ero  ita  singularemet  solum,  adquem  vix  quivelit 
tccedere,  omnibus  sejamab  eoelongantibus.itaut 
liscipulo  vox illa magistri  aptari posset  -.Elongasti a 
neamicumctproximumetnotosmeosamiseria(Psal.  D 
,.xxxvn). Eldludpvophelte-.Sedebit  solita?'ius  et  tace- 
>it,quialevaiit  sesuprase(Thren.  m):  vere  in  specta- 
;mlohocUeijudiciumetsiterribilejucundumtamen, 
iernere  Thomamin  aulacrucisbajulum  in  quatot 
jleliciis  et  divitiis  aliquandosuper  affluensomni  se 
pecie  vanitatis  expompavit  ;  justo   quidem  Dei 
,udicio  solvere  jam  inchoans  abjectionis  poenam, 
jibi  tantae  adhuc  in  saeculo  sumpserat  elationis  ma- 
,eriam.  Et  quidem  verum  illud  Sapientis  dictum  : 
^dxAnquW^accedensadservitutem  Deiin  sta  injusti- 
ia  et timore et przpara animam  tuam adtentationem 
Eccli.  ii ).  Mox  autem  convocatis  praeconis  voce 


et  regno  perpetuamproditionismaculamimpressis- 
set;  et  propterea  in  eum  tanquam  in  regis  perju- 
rum  et  proditorem  animadvertendum.Et  superhoc 
clamor  invalescebat,  unde  et  audientes   haec  per 
totam  aulam  tremore  et  horrore   concutiebantur, 
adeo  etiara,  quod  cum  aliqui  de  ccenaculo,in  quo 
rex  cum  suis  erat,adinferiorem  domumin  quanos 
eramus  descendissent,  et  archipraesul  et  nosquot- 
quotin  domomanuslevantes  crucis  nos  signaculo 
muniebamus.Archipraesulemvero  alloquebaturnul- 
lus,  nec  ipse  aliquem  praeterquara  discipulum  qui 
scripsit  haec  qui  ad  pedes  tenentis  crucemsedebat. 
Cum  vero  semel  aliqui  aulicorum  qui  ut  videba- 
tur  ostiariorum  in  aula  habebantofficium,cumvir- 
gis  etbaculisdesaepejam  dicto  ccenaculo  inmagno 
impetu  descendissent,    et  vultu  minaci  et  digitis 
extensis  versus  archipraesulem  et  discipulum  ad 
pedes  sedentem  respexissent,  quotquot  in  domo 
erantcrucis  signaculo  se  signantibus,  archipraesul 
inclinato  capite  sedenti  ad  pedes  discipulo :  «Timeo,» 
inquit,«jam  tibi ;  verumtamentunontimeas;adhuc 
enim  coronae  meae  particeps  eris.  »  Cuimox  disci- 
pulus  :  «Nectibi,»inquit,  ctimendum  necmihitere- 
xisti  enim  nobileilludet  triumphale  vexillumomni 
potestati  sanctum  et  terribile,  in  quo  multi    multa 
bella   vicerunt.    Et  inter   alios  haec  nostra  verba 
sanctae   et  divae  recordationis  Constantini  magni 
docent   et   confirmant  exemplaria  praelia.  In  quo 
etiam  crucis  vexillotaminclytononsolumterrenae, 
sed  et  aeriae  potestates  triumphatae  et  exspoliatae 
sunt,  mundo  per  ipsum  etinipso  et  inferno  pariter 
subjugatis.  »  Et  adjecit  qui  loquebatur  discipulus  : 
«  Memento,  »  inquit,  «  quondam  te  extitisse  regis 
Anglorum  signiferum  inexpugnabilem.nunc  vero  si 
signiferregisangelorumexpugnaris.turgissimum.» 
Dum  vero  magister  el  discipulus  sic  in  aure  colloque- 
rentur,  pontificesde  licentia  regis  sperati  a  proce- 
ribus  per  se  seorsum  inieruntconsilium.Resenim 
in  arcto  erat,siquidem  pontifices  aut  regis  indignatio- 
nem  incurrerent  aut  unacumproceribusarchiprae- 
sulerasuumsupercausacriminisincuriacondemna- 
rent.  Quod  quidem  propter  nimis  manifestamsan- 
ctarumsanctionumpraevaricationemnonaudebant. 


1155 


HERBERTl  DE  BOSEHAM 


1156 


Nec  enim  qui  sapientes  sunt  ut  mala  faciant,  ad 
quaevis  mala  manus  semper  apponunt,  sed  ad  ea 
duntaxat,  quae  commentitia  et  concinnata  fraude 
tegi  valent.  De  qualibus  in  Psalmo  :  Narraverunt, 
inquit, utabsconderent  laqueos,dixerunt :  Quis  vide- 
bit  eos  (Psal.  lxiu.)  Talium  quippe  velut  mulieris 
adulterse  via  quae  juxta  sapientis  dictum  comedit, 
et  tergens  os  suum  dicit.Non  sum  operatamalum. 
Alioquin  nec  essent  sapientes  ut  mala  facerent,  si 
evidenter  et  absque  tergiversatione  omni  posset 
malitia  deprehendi.  Unde  et  in  arcto  hoc  volvunt 
pontiflces  et  revolvunt  quid  agendum,qualiterhaec 
evadenda  necessitas.  Et  demum  de  communi  om- 
nium  consilio  hoc  concinnatum,  quod  archiprae- 
sulem  ad  Romanam  sedem  de  perjurii  crimine 
appellarent,  et  regi  se  obligarentin  verbo  veritatis 
promittentes,  se  omne  opus  et  operam  archiprae- 
sulis  sui  depositionem  pro  viribus  adhibituros.sub 
hac  conditione,  ut  rex  eo  de  beneplacito  suo  ab 
hocquodnunc  imminebatarchipreesulis  absolveret 
judicio.  Regi  igitur  ita  se  obligantes  et  archiprfe- 
sulemsuper  crimine  adRomanam  audientiam  ap- 
pellantes  expressim,  etpersonas  suas  et  ecclesias 
suas  et  offlcium  sub  appellatione  conciuserunt.  Et 
ita  de  regisbeneplacito  semoti  a  proceribus,appel- 
latione  factajuxta  archipraesulem  sederunt  unus- 
quisque  inordine  suo. 

Jam  vero  terror  et  horror  plus  quam  prius  uni- 
versos  pervasit.  Rege  enimcumprincipibus,ponti- 
ficibussubtractisjampro  tribunali  sedente,  certis- 
sime  putabatur  mox  captio  aut  quod  durius  archi- 
praesuli  imminere.  Extunc  siquidem  principes  et 
quotquot  regni  majores  aperuerunt  ora  sua,  sicut 
leo  rapiens  et  rugiens,  et  perjurum  et  proditorem 
archipraesulem,  ut  postea  nobis  iutimatum,judica- 
runt.  Quid  tamen  judicatum,  magis  quam  scire, 
suspicari  potuimus,  sicut  mox  ostendetur.  Igitur 
cum  pronuntiandum  foret,  regecum  paucis  rema- 
nente  et  universis  quotquot  erant  de  ccenaculo  ad 
domum  inferiorem,  in  qua  noseramus,descenden- 
tibus,  ut  pronuntiarent  coram  archipraesule  stete- 
runt.  Quibus  descendentibus  cum  archipraesul 
vellet  assurgere,  discipulus  qui  ad  pedes  crucis 
sedebat.  instillavit  secretius,  nequaquam  decere,ut 
in  tali  articulo  pater  assurgeret  filiis,  praesertim 
dum  tantiregis  vexillum  propriismanibussictene- 
ret.  Acquievit  archipraesul,  nec  coram  ipso  astan- 
tibus  assurgens,  nec  in  gestu  seu  verbo  vel  opere 
ullum  in  ipso  pusillanimitatis  vel  inertis  trepidatio- 
nis  argumentum  poterat  deprehendi.  Nobis  vero 
vir  Robertus  tunc  Leicestre  comes  inter  honoratos 
honoratior,  in  cujus  ore  verbum  positum  fuerat, 
loqui  exorsus  est.  Primoautemmemoravitinquam 
familiarem  regis  gratiam  admissus  fuerat  ;quot  et 
quanta  de  manuregis  acceperat,  et  quomodo  nunc 
horumomnium  immemor  videbatur  et  ingratus, 
mala  pro  bonis  tribuens,  et  pro  gratia  et  gloria 
odium  et  ignominiam.  Et  quia  comes  hic  vir  ma- 
gnus  et  generosus  archipraesulem,  a  tempore  can- 


A  cellariaj,  semper  quidem  pure  et  sincere,  sed  nunc 
propter  metum  occulte  diligebat,  moestus  et  com- 
patiens  ut  liquido  adverti  poterat,verba  protrahe- 
bat  veritus  pronuntiare.Quodcum  archipraesul cito 
adverteret,  comitis  verba  interrumpens  omnibus 
qui  coram  astabant  in  virtute  obedientiae  et  sub 
Christi  fide,  quam  profitebantur,  tanquam  patei 
filiis  inhibuit  ne  tale  pronuntiarent  judicium,  quc 
persona  sua  judicaretur.  Verum  comes,  etsi  invi 
tus,  ut  adverti  poterat,  nihilominus  processit,trac- 
tim  tamen  etmorose  adpronuntiandum.  Cumverc 
ad  hoc  ventum  quod  archipraesulem  de  reatuper 
jurii  tangeret,  volens  jam,  ut  adverti  poterat,  pro- 
nuntiare  perjurum  et  forte  ut  conjectabatur  el 
proditorem,  praesentiens  hocarchipraesulmox,non 

g  exspectato  judicio,  surgit  protestans  non  eorun 
esse  archipraesulem  suum  judicare  de  crimine 
unde  nec  pro  certo  novimus  quid  judicatum.  Ve 
rum  moximproperatum  et  conclamatumanonnul 
lis,  qui  ut  judicium  redderent  astiterunt,quod  tan 
quam  perjurus  et  proditor  a  curia  discederet.  Ips< 
vero  ad  improperantes  sic  se  vertensettorvovulti 
respiciens,  respondit  quod  nisi  ordo  sacerdatolis 
obstaret,  et  sibi  fas  esset,  in  armicis  bellicis  a  per 
jurio  et  proditione  se  contra  ipsos  defenderet.  El 
ita  discessimus  a  concilio  :  Hic  est  discipulus  qui 
testimonium  perhibet  de  his  et  vidit  et  scripsit  hxc 
(Joan.  xxi).  Qui  et  in  eo  articulo  solus  extra  do 
mum  interiorem,  donec  aulam  intraremus,  arctfi 
praesulem  crucis  suae  bajulum  secutus  est :  facti- 

P  que  sumus  ea  die  spectaculum  mundo,  angelis  el 
hominibus. 

Verum  egressus  a  curia,  cum  jam  essemus  in 
equis,  archipraesul  vix  poterat  equum  regere,  cru- 
cem  portare  et  benedictionem  dare  poscentibus, 
tanta  erat  benedictionem  poscentium  populi  mul- 
titudo.  Nam  quasi  futurorum  praesagium,  egresso 
a  curia  et  crucem  bajulanti,  per  vicos  et  plateas 
populi  se  multitudoprostrabat,  adoranset  benedic- 
tionem  petens.  Cum  vero  adhospitiumventum,ec- 
clesiam  videlicet  Sancti  Andreae  religiosorum  mo- 
nachorum  monasterium  conventuale,  mensae  con- 
festim  positae  et  sicut  solet  magnus  erat  et  prajcla- 
rus  apparatus,  verum  moxmulti  defamilianostra 
equites  praesertim  et  generosi  pueri,  propter  regis 
metum  dimitti  petentes,  licentiati  in  anxietate  et 
amaritudine  multa  a  nobis  discesserunt:illudjam 
in  nostris  sapientis  experti  elogium  :  Est,  inquit, 
amicus  socius  mensae  et  non  permanet  in  die  ne- 
cessitatis.  Attamen  excusabiles  hiquialaici,regiam 
obid  nec  immerito  indignationemtormidantes.Sed 
erant  inter  deserentes  nos  nonnulli  nostri  officii 
viri,  clericos  dico,  qui  minus  excusabiles  et  plus 
in  culpa.  Qui  moxutinterregem  etarchipraesulem 
futuri  temporis  nubilum  praesenserunt,  tanquam 
hirundinei  homines,futuraehiemis  metu,moxsem" 
sim  avolarunt  anobis.  Hirundinei  vere  hi  et  arun- 
dinei,  qui  in  primo  venti  impulsu  mox  cesserunt. 
Tales  revera,  filii  aurae.amici,  fortunae,solum  prse- 


D 


1157 


VITA  S-  THOM^.  —  LIB.  III. 


1158 


damsequentesetqu»penteBqu»8ua8uat.SednonAdomariinFlandpia   accelerarem,  et  in  nobili  et 


pergonunculteriusistorumexagitareverecundiam; 
solum  sufficittetigisse  ;  praesertim  cumipsipostea 
rerum  cernentes  exitum,  se  errasse  humiliter  con- 
fessi  sint  et  graviter  pcenituisse,  quod  pastorem 
suum  et  patrem  sic  deseruerint.  Decuit  tamen  teti- 
gisse  hoc,  ut  de  ceetero  hi,  qui  sunt  nostri  officii 


omni  religione  prospicuo  monasterio  Sancti  Ber- 
tini  ipsius  certissime  prnestolarer  adventum  ;illic, 
favente  Domino,  sine  occasione  venturum  se  asseve- 
rans,  nisi  aut  captio  autmors  ipsa  impediret.  Ad- 
jecit  vero  quod  curavi  hic  interserere,  rogans  ut 
cujusdam  libri  sui  curam  haberem,  ne  cseteris  suis 


-  —   — j — __  j.i^»i  __i  ijuiaui  uaueiuuj.  Il_  C<eiP,r]c  Sllic 

ZLVTjem  tT  Gt  ^^^  SeqUenteS  minime      P°St  fu^am  ut  Vldebatra*  diripiend,  periret  Inquo 
retro  resDiciant  pf.  m  ancnct  c  <i_-_i; .    ^t _-.-.._•       .     .  .  pwu^iuijuu 


retro  respiciant  et  in  angustiis  derelinquant.  Nam 
fiuxta  Sapientis  dictum  :  Omni  tempore  diligit  qui 
micus  est,etfrater  in  angustiis  comprobatur{Psal. 
svu).  Omissis  igitur  his  qui  exierunt  a  nobis,  sed 
hon  erant  ex  nobis,  gestorum  ordinem   prosequa 


notari  potest  quantus  fuerit  cum  decuit  possesso- 
rum  contemptor,  qui  in  tanta  tam  varia  supellec- 
tile  et  ambitiosa  quam  reliquit,  unius  erat  dunta- 
xat  codicelli  memor.  Et  sic  archipraesul  recessit  et 
discipulum  post  eum  ejulantem  et  clamantem  de- 


nur    hoc  so  o  ad  glonam  tanti  archipnesulis  in-  reliquit.  Eadem  vero  nocte  quidam  de  sociis  nos 

erserto,  quod subtrahentibus  se  his,  discedentibus  tris  fugee istius  ignari,  in  i^oloLTZZl 
U  s  w,l,ev.rtutum  constanti*  firmiter  subnixus,  B  dormiepunt.  A  quorum  uno,  nt  ipse  mTh  pos Z 

olumna  eu,  tota  vtrtutum  innititur  fabrica,  sine  aliis  retuht,  in  somnio  sonu   voJmam  e  te  audi 

^Z^^tT?  StareP°SSet-  S6d  tUr  du0S  lllos  P-almigraphi  versus  decantant,  : 

Kt                             fophtudine  universa  dissi-  Anima  nostra  sicut  passer  erepta  estde  laqueo  ve- 

1  m                          .  nantium ;  laqueus  contritus  est,  et  nos  liberati  su- 

lSTcaciSP;earaZ"mdqUid  "  temP°re  Pr0"  ^  {PSaL  CXXm)-  EtinhaC  qui^mtePaatiftan U 

peri  accide   t  vel  adversi,  pro  exiguo  reputare  regis  et  tanti  archipr^sulis  perniciosa  dissensioet 

nsuevit,  attendens  quod,  sicut  quidam  ait,  Nec  capitis  et  membrorum,    metropolitani  videlic  te 

ospentas  dmturna  nec  *rumna  sitpertinax.Igi-  suffraganeorum,  profana  diviso,  etdenique  regni 

ir  quoniam  in  recessu  nostro  a  curia  diei  vespera  totius  et  sacerdotii  turbatio   et  noslri  exsilii  totis 


m,  finito  vespertino  officio,  confestim  archipra? 
,il  cum  suis  quos  tunc  habuit  discubuit  et  inter 
;randendum  in  ecclesiastica  HistoriaTripertitade 
jjrsecutione  Liberii  episcopi  lectio  fuit,  ubi  cum 
ud  Evangeliiscilicet :  Si  vos  persecuti  fuerint  in 
>.a  avitate,  fugite  in  allam  (Matlh.  x),  interposi- 

maudiremus,respexitarchiprsesuldiscipulumqui 
Tipsitheec,  jam   ut  conjectabam,  et  sicut  mox 


C 


ex  annis  usque  ad  martyrium  duraturi  inchoatio, 
quarta  fuit  concilii  actio. 

0  maledicta  dies !  o  malignum  concilium  !Odiei 
et  concilii  actio  omnibus  post  futuris  sa?culis  de- 
testanda,  per  quam  tanti  regis  et  tanti  pontificis 
tam  chara  foedera  tam  irreparabiliter  sunt  soluta, 

decaeteronunquamregeetarchipraesuleseinregno 
revisuris.  0  quanta  ex  his  gestisetregno  et  sacer- 


ifnc  nrnhshit   _„«r.„„i-  •  «_•«"*«»  <=_.  m_  Ses ws ei regno  et  sacer- 

itus  probabit,  evangelicam  in  aninio  concipiens  dotio  incommoda  pervenerunt !  Unde  et  quod  vidi 

STa  17 °r Veu°  archiPrffisu1'  «^gene  a  quod  audivi,  et  quod  ipse  sensi,  hoc  testor   quam 

ensa.  COnfestim      nmnim  hmn  "ur; : .  ,.  .  >  4uaul 


ensa,  confestim  Hogerum  tunc  Wigorniensemet 
agistrum  Robertum  et  Melunduno  tunc  Herefor- 
nsem  episcopos,  quos  sacerdotes  ordinaverat  et 
liscopos  consecraverat,  nec  enim  alios  preeter 
W  duos  antea  vel  post  consecravit,  et  item  Bo- 
ensem  episcopum  proprium  cappellanumsuum 
nvocavit,  et  ad  regem  mittit,  postulans  ab  eo  se- 
rum  de  terra  _ua  egressum.  Qui  vero  missi  fue- 
at  cito  revertentes  retulerunt  regem  respondisse 
od  in  crastino  ad  consilium  hoc  differret. 
De  inita  archiprsesulis  fuga. 


profanumest,  quampestiferum,quamfunestumin- 
terregnumetsacerdotiumdiscordiam  seminarevel 
schisma,  nisi  forte  etmanifestissima  justitia.  causa 
sacerdotaliseemulatio  provocetur.  NampropterDei 
veritatem,  inter  regeset  sacerdotesortumschisma 
vel  scandalum  non  tamest  schisma  velscandalum 
quam  ecclesiasticae  pacis  et  libertatis  fomentum. 
verum  mihi  sacerdotum  quibus  potestas  data  sub 
obumbratae  religionis  obtentu  transeunt,  tacent  et 
dissimulant,  cleri  libertate  in  ipsorum  oculis  peri- 
clitante  pro  bono  pacis   ecclesiastica,,  ut  aiunt  et 


Hnterim  vom  n  ™      ■•  ,.'"*-■  n  ^^aui_  piuuouo  pacis   ecciesiastica3,ut  aiunt  et 

tornllt0  ,?    °      "S  rf  allurauseci,etorum  «e-  D  suadent  sibi,inter  regnum  etsacerdotium  schisma 


jsto  mandatur  et  consulitur  archiprasuli.  ut  et 
p  et  sibi  provideat  :  undeetarchipra_sul  eadem 
pte  parum  ante  gallicinium  in  quatuor  tantum 
<us  clam  destinatam  iniit  fugam,  paucis  admo- 
l<n  consciis,  duntaxat  discipulo  qui  scripsit  ha3c 
icapellanis  suis,  et  cubiculariis  sine  quorum 
jiscientia  hoc  geri  non  poterat.  Discipulo  vero 
JnxituteademnocteCantuariamproficisceretur. 
quia  eo  tempore  ratioredituum  et  totius  archi- 
•scopatus  generalis  pansio  fiebat,  prrecepit  ut 
.culperem  si  quid  possem,  et  ad  transmarina,ad 
,trum  videlicet  illud  opinatissimum   Saucti  Au- 


suscitare  nolentes.  Quorum  tamen  nonnulli  verius 
ob  id  dissimulant  quod  vident,  et  laboremetdolo- 
rem  considerantsi  aggredianturhaec  :  lii  praesertim 
dissimulatores  optimi  et  omnia  propter  Cassarem 
sustinentes,  quorum  ad  sublimiora  promotionem 
aut  concessit  de  facili  aut  interdum  Coesar  ipse 
etiam  ultra  quam  licuit  procuravit.  Verum  hic  no- 
ster  Thomas,  etsi  ut  praaostendimus  de  regia  as- 
sumptus,  et  tanta  regis  gratia  praeditus,  et  rege 
sic  volente  et  procurante  promotus,  tamen  cum 
tempus  accepit  et  causa  suberat,  praneritorum 
oblitus,  iu  anteriora   se  extendit,  et  se   pro  cleri 


1159  HERBERTI  DE  BOSEHAM  1160 

decore  et  pro  ecclesiasticalibertate  quatu  tuendam  A  ipsamet  virtus  demum  sic  probata.sicut  perfectior 

susceperat,  homini,  quam  supra  hominem  dilige-  et  commendabilior  redditur.  Virtus  enim,    n  quit 

bat,  nec  minus  tuncdilectus,  regi  se  opponit.  Non  Magister, in  infirmitate  perficitur  (II  Cor.  xu)   Quae 

ut  vetus  ille  sacerdos  in  Evangelio,  non  ul  levita,  autem  et  quanta  hinc  inde  et  regno  et  sacerdotio 

carnalium  minister,  pertr.msiit,  non  praeteriit,  non  incommodaexdissensionehacprovenerint.sequem 

dissimulavit,  undetamen  multaetminimehicenar-  ex.  parte  historiae  ordo  declarabit.  Quss  et  nos  su 

randa  et  regno  et  sacerdotioincommoda  ex  schis-  pro  in  hujusoperis  textutetigissememinimus.Qua 

mate  hoc  et  dissansione  hac  provenerunt.  Quod  et  qui  plenius  nosse  desiderat,legat  epistolas  nostra 

ipse  tanquam  vir  in  omnibus  providus  ante  malo-  a  nobisin  exsilio  nostro  confectas   aut  directasa: 

rum  eventum  praedixerat,  verum,  ut  addebat,  mi-  nos  vel  pro  nobis.  Ex  omnibus  quippe  hic  compa 

nime  periclitantis  justitise  causa  deserenda  aut  ctis  confectum  est  grande  unumcorpusepistolare 

etiamdissimulandaobid.  Arduosquippeaggressus  ad  quod  recurrendum.  Plurima  enim  ex  his,  qui; 

et  facta  grandia  grandis  solet  subsequi  aut  comi-  in   epistolis  continentur,  per    sequentis  historia 

tari  jactura  ;  veruro  et  ipse  virtutis  aggressus,  et  tum  brevitatis  causa  praeterimus. 


INCIPIUNT  CAPITULA  TOMI  QUARTI. 

1.  Quod  deposito  orario  Thomas  fugerit,  et  guod  fuga  erangelica  fuerit ;  ubi  tangit  de  fuga  pastorum   duplici,  eorp 

rali  et  spirituali. 

2.  Quid  sit  gestum  in  curia  cognita  in  craslino  archiprwsuhs  fuga. 

3.  Qualefuerit  itinerarium  Thomw,  ad  humililatis  exemplum  describit. 

4.  Qualiter  cum  applicuil  sero  cum  recubuisset  ab  hospite  suo  in  fractione  panis  agnitus  sit. 

5.  Quare  in  transmarinis  applicatus  absconderit  etiam  se  adhuc.  .    . 

6.  Quo  inloco  discipulus  qui  scripsit  hcec,  ad  dominum  et  magistrum  suum  archiprcesulem  jam  m  transmarims  s»<  t 

versus,  et  de  mutua  ipsorum  collatione. 

7.  Qualiter  reqis    nuntii   contra  archiprwsulem  ad   virum   apostolicum   direch    apphcuennt,  et  de   nnnltts    arcn 

prwsulis    similiter  ad    apostolicum   virum,   el    qualiter    et   hi   et  illi  per  Lndovtcum  Francorum  regem  transt 
vitxt 
8   Qualiter  regis  nuntii  et  archiprwsulis  a  viro  apostohco  sint  excepli,  et  quid  ab  eo  petilum  et  quidactum. 

9.  Quahler   i'n  Angliam  reversi    qui  a  rege  missi  fuerant,  et  quomodo  archiprmul  tn  Frannam  veniens   arege  tra 

corum  sit  exceptus.  ,.      .     .    . 

10.  Qualiter  archiprcesul  Senonis  veniens  a  viro  apostolicos  susceptus  sit  et  qualiler  archiprcesul  tn  audientiaipst 
et  cardinalium  totius  turbationis  suce  causam  exposuerit,  et  pariter  qualiter  lapsus  fuerit  confttens,  el  de  fma 
chirographo  ibidem  expenso  et  lectos  et  a  viro  apostolico  reprobato,  et  qualiter  eadie  a  curia  recessimus. 

11.  Qualiter  archiprcesul  a  cardinalibus  arguilur,  quod  tempore  schismatis  contra  regem  se  erexent,  el  quid  archtpr 
sul  ad  objecla  responderit.  .  , 

12.  Qualiter  archiprcesul  cid  quoddam  monasterium  Cisterciensum,  quod  Pontiniacum  dicttur,  ibi  peregrtnaturtts  a<i< 
nerit,  et  qualiter  ibi  exceptus  et  quam  spiritualibus  studiis  ibi  intenderit. 


14.  Qnaiiter  aggravato  exsilio  suo  prce  multitudine  exsulum,  archiprwsul  vitam  cceperit  ducere  arctiorem,  et  quali\ 
prce  nimia  carnis  mortificatione  valetudtne  in  brevi  gravatus,  a  discipulo  qui  scripsit  hcec  conrenlus  tu 
correptus,  et  quahter  mox  correptus  temperaverit  abstinenliam  et  cum  suis  totum  se  scnptuns  ctederil. 

15.  Qualiter  secundo  peregrinationis  suce  anno  apprehenclerit  archiprcesulem  justitice  zelus  sermone  quodam  cleitoe 

lorio  suns  super  hoc  alloquens. 

16.  Qualiter  primo  sitrex  conventus  et  qualiter  secundo.  .  .  ., 

17.  Quahler  arctabatur  archiprwsul  ad  mandata  sua  cernens  regem  non  corrigi,  et  de  commtnatorw  edicto  quoa  pw 

emisit  in  regem,  e.l   comminatori  loco,  et  quod  cito  hoc  pervenit  ad  regem. 

18.  Quod  rex  ad  archiprwsulem  appellatores  miserit  et  quod  appeUalioni  sit  delatum .  .    . 

19.  Quahter  et  rex  et  archiprwsul  ad  sedem    miserint   aposlolicam,   et   qualiter  rex    a  Ponlimaco  archiprwsuiem 

verit,  et  qtiahter  archiprwsul  et  eruditi  sui  in  arcto  positi  deliberaverinl  inter  se  super  hoc  quid  agendum. 

20.  Quahter  archiprwsul,  a  Pontiniaco  proponens  recedere,  miserit  ad  regem  Francorum  Ludovicum,  etquahter  n  <i 
loco  ad  pereqrinandum  archiprwsul  a  rege  sit  exceptus  et  de  somnio  in  reccssu  suo  a  Ponttniaco. 

21.  Quanta  humanitas  et  beniqnitas  archiprcesuhs  sint  a  Francis  sit  exhibiia. 

22.  Qualiter  prw.cti  Romipetw  archiprwsuhs  sinl  reversi,  et  de  advenlu  cardinalium  ad  pacem  inter  re.gem  ei .nrcn 
sulem  reformandam,  et  cle  archiprwsulis  somnio,  et  qualiter  a  nonnullis  personis   regni   appellattone  mierfvi 
cardinales  infecta  pace  sunl  reversi.  ,. 

23.  Quahter  archiprcesul  deinceps,  appellalioni  non  deferens,  multos  cle  aulicis  anathemah  t radtdtt,  ad  eruiltiorum 
rum  supplicationem  sola  regis  persona  intacta  aclhuc.  .    ,, 

24.  Quahter  rex  motus,  audiens  appeUationi  non  delalum,  se.d  suos  potius  excommunicatos,  ad  apostohcum  mtser 
archiproesut  similiter.  ..  In 

25.  Qualiter  arctabatur  Romanus  pontifex  pro  regis  e.t  archiprcesuhs  nuntiis   sibi  adrersanttbus,   et  quahter  aiu 
nunc  hos  nunc  illos  pacis  inter  reqem  el  archiprwsulemconstituil  mediatores. 

26.  Qualiter  rex  Francorum,  mediatorum  unus,  ad  unum  colloquiorum,  quod  erat  inter  ipsum  et  re.cjem  Angiorttm 

vocaverit,  et  qualiter  ibi  in  conspectu  regum  archiprmsul  suasus  pulsus  et  impulsus  fuerit,  votens    se  re.gis 
tati  subjicere,  nisi  hoc  adjeclo,  salvo  videlicel  honore  Dei  el  qualiter  a  colloquio   recesserit  amodo  tunc   sptei 
derehctus,  et  multis  affeclus  contumeliis. 


1161 


VITA  S.  THOM^E.  —  LIB.  III. 


1(62 


27.  Qualiterarchiprxsul  cum  suis  ut  videbaturvekementerafflictusconfortaverit  suosinvia  etaualitcr 
V^iS^Lm^"^  Cesseril  ad  gl°riam'  quod  in  priori  r^um  coUo^io  mmdusV^w- 

28.  Qualiter  archiprmul  tertio  miseritadRomanumpontificem,elquomodo  ipse  pro  archiprxsulispace 
iterum  arctaturet  de  sero  missis  a  latere  Romani  pontiftcis  propter  pacem  a/t'"^ ^aspace 

29.  Quahter  pro  solopacis  oscuio  pax  archiprasulis  in  alioquodam  requmcolloquio  steterit,  etqualiter 
archtprxsul  convenitur  a  suis  et  arguitur,  quo  pro  solopacis  osculo  sic  dimiserit  pacem etanlnaur 
ad  pacem,  osculo  pacis  contempto,  el  de  archiprsesule  irriso  V         '  ecanmauir 

30.  Quahterarchiprwsul  quartoad  Romanum  pontificem  miserit,et  de coronatione  HenriciMiireaisadhuc 
puerx  et  de  Romipetisnostm  et  qualiter  motus  vir aposlolicus  in  episcopos,  qri™tn<!r&*sZ 
lemcoronatiom  interfuerunt,  suspensionis  eorum  litteras,  quorumdam  etiam  analhemati  archipra- 
sulidmgens  et  quahterrex  ex  urgenti  mandato  apostolico  sic  arctatur  adpacem  P 


INCIPIT  TOMUS  QUAiifUS. 


l.DE  FUGA  THOM^:  ET  QUOD  EVANGELICA  FUERIT. 

Deposito  igitur  orario,  quod  in  memoriam  sus- 

ceptijugi  sacerdotalis  publice  etassidue,  ut  supe- 

rius  ostendimus,  supra  huraeros  gestareconsueve- 

rat,  fugitThomas,eo  ipsoquasijamindicans  posse 

se  jam  minime  in  pressura  tanta  sacerdotio  libere 

pngi.Fugit  itaque  deposito  orario,nihil  secum  prre- 

.erquaminsigneillud  metropolilanorum.quod  pal- 

ium  dicitur,  et  sigillum  suum  in  via  portans,  non 

>eram,  non  panem,  non  in  zona  aes,  sed  solum  cili- 

;io  amictus  super  nudo  secutus  est  Jesum.  Secutus, 

nquara,  Jesum  fugientem  prius,  sed  posteaintre- 

pide  ocrurrentem.  Nam,  ut  formam  daret  suis  fu- 

jfiendi  pro  tempore,  fugitpastor  pastorum  Jesus  ; 

|ugit  etpost  magistrum  magister  magistrorum  Pau- 

us;  et,  si  antiquiores  adhuc  quaerimus  fugitivos, 

ugit  Jacob,  fugit  Moyses,  fugis  et  Elias,  quotquot 

llud  Domini  de  fuga  adimplentes  mandatum  :  Si 

os,  inquit,  persecutifuerintin  una  civitate,fugite  in 

liam  (Matth.  x).  Fugit  igitur  Thomas,  ut  Domini 

dimpleret  mandatum,  in  fuga  providens  regi  quem 

deo  diligebat,  et  sibi,  utregiae  videlicet  indignatio- 

jis  declinaret fervorem et manus servaret innoxias. 

ndignatio  enim  regis,  aifSapiens,  nuntiusmoriis, 

t  vir  sapiens  placabit  eum  (Prov.  xvi).  Nec  igitur 

;e  fugahac  opus  estsermonem  apologeticum  texere 

uae  non  mercenariifuit,  sed  pastoris  qui  videbatur 

ersonaliter  quaeri .  Fugit  etiam  eo  quod  remanendo 

tjopponendo  se  magis  morti  fructificaret  quam 

itae,  dolore  super  dolorem  apposito.  Qualiter  et 

pollo  magistri  discipulus,  quem  et  Gorinthiorum 

piscopum  ordinaverat,  ipsos,quibusnuperprrela- 

is  erat,  fugiendo  deseruit,  quia  sedare  nequisset, 

deo  quodetiammultumrogatusamagistroadeos 

sverti,  tunc  noluisset,  raetuens  ne  propter  obfir- 

iatos  non  faceret  fructum.  De  quo  illis  Magister  : 

*«ApoUo,inqmt,fratrenotum  vobis  facio  quoniam 

udtumrogavi  ut  veniret  ad  vos  ;  etutique  nonfuit 

oluntas  ut  nuncveniret  (I  Cor.  xvi).  Sic  et  ex  causa 

mili,  crebro  multi  alii  pastores  et  boni  aut  peni- 

is  sine  grege  deserueruntgregechsibi  comnhssum 

jut  de  grege  ad  gregem  translati,  ubi  curam  utilio- 

>m  impenderent.Non  itaque  pro  fuga  hac  apologia 

:ecessaria  ;  illorum  potius,  provincialium  videlicet 

:3iscoporum,inexcusabilis  fuga  qui  reraanserunt. 


A  Defuga  spirituaii,qua  nonpastor  fugit,sedmerce- 

narius. 
Et  certe  fugerunt  qui  remanserunt.  Nemo  enim 
quiipsosfugissediffiteatur.quiarchipreesulemsuum 
militiaBsuaeduoemindiebellideserentes.in  partem 
transierunt  adversam  :  fugerunt  revera  tanquam 
filii  Ephrem,  qui  intendentes  et  mittentes  arcum, 
videlicet  se  ante  bellum  ad  bellum  praeparantes  et 
promittentes  auxilium,  conversi  sunt  in  die  belli ; 
corpore  quidem  remanentes  et  amplectentes  quae 
carnis  sunt,  mente  fugerunt,  subtimorismodio  mi- 
litiae  suae  arma  et  veritatis  lucernam  abscondentes 
cumdeberentcontraprincipeset  potestates  mundi 
hujusexadversoascendereetprodomo  Israelstare 
B  inpraelioin;die  Domini.  Alioquin  Dominicus  miles 
sine  causa  gladium  portat  >  imo,  ut  jara  diximus, 
sub  timoris  modio  gladium  suum  abscondit  et  f  ugit, 
etsi  non  corpore,  spiritu  tamen.  Haec  quippe  fuga 
non  corporis,  sed  spiritus  est,  semper  inexcusabi- 
lis,  quam  mundi  terror  aut  amor  in  mercenariis  fa- 
cit ;  qui  in  templis  auro  micantibus  et  inter  deau- 
rata  altaria  quotidie  psallunt  et  legunt,  et  tamen 
fugiunt:quiinauro  quotidie  et  gemmis  inter  mini- 
strorum  examina  splendideepulantur  et  bibunt,  et 
tamen  fugiunt  :  qui  sub  ficu  et  vinea  sua  secure 
dormiunt,ettamenfugiunt,sicenim  fugiendo  prin- 
cipumgratiametmundi  gloriam  consequuntur.VaB 
generationi  nostrae,  ministros  loquor  altaris,  a  fer- 
mento hoc,  a  fuga  hac !  Nec  est  enim  jam.qui  se  op- 
C  ponat  qui  ex  adverso  ascendat.  Psalmos  quidem 
psalmis,  orationesorationibusetmissas  missis  co- 
pulant,etquotidie  satis  regulariter  audiunt:  et  pau- 
peribus  quidem  et  egenis  manus  abunde  aperiunt; 
sed  haec  quidem  omnibus  Cbristianis   commuuia ; 
Judaei  quippe  et  ethnici  faciunt  haec,  sed  episcopi 
illud  principium  nominis  episcopalis,  longe  supra 
avolat  a  privatorum  conversatione  communi.  Hoc 
quippein  episcoporumdeclaratur  nomine,quod  ab 
iis  exigitur  in  operationis  virtute.  Quorum  est  ju- 
giter  arguere,  increpare  instare  opportune,  impor- 
tune,  contra  diem  resistere,  terrenispotestatibusse 
opponere.  Hic  est  enim  clivus  arduus  et  haec  est 
propria  sarcina  pastoralis.  Ethocest  illud  episcopi 
nominis  episcopalis  principum,  hoc  episcoporum 
fastigium,  hoc  tam  praecellentis  in  ecclesia  gradus 
privilegium,quo  privatosexcedereet  supranosavo- 
lare  debent,  qui  supranossunt,qui  praesunt  nobis, 


1163 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1164 


sui  quideni,  utjain  dixitnus,  injejuniis,  in  vigiliis 
in  dandis,  in  erogandis,  et  orationibus  et  reliquis 
pietatis  seu  religionis  operibus  caeteris,  se  inferio- 
ribus  couiparticipant,  utpote  quae  nonepiscoporum 
propria,sedChristianorumomniunicoirimuniasunt. 
Sed,  proh  dolor  !  quotquot  hi  ?  et  si  haec  quae  non 
oportet  omitterefaciunt,  tamen  diebus  his  militice 
surearma  abscondunt,  qui  dumterreniscommodis 
inhiant,  dum  honores  cevent,  aut  per  ambitionis 
spiritum  sublimiora  appetunt,  opponereserenuunt, 
neperdantquae  diligunt,  antadid  non  pervenianl, 
ad  quod  tendunt  unde  et  plane  illo  Domini  commi 
natorio  per  prophetam  praesens  feritur  ecclesia, 
Anferam,  inquit,  a  Juda  et  Jerusalem  validum  et 
fortem  (Isa.  m).  Quod  et  in  Threnis  suis  in  persona 
synagogae  alter  luxit  propheta  ;  luxit  quidem  non 
murorumseulapidumtemplijacturam,sedvirorum 
inopi&m.  Abstulit,  inqnit,  omnes  magnificos  meos  a 
me  (Thren.  i).  Olim  quidem  praedictum,  sed  uunc 
impletum  admodum  hodie  in  Juda  et  Jerusalem  : 
Paucimagnifici,validi,paucietfortes.omnesquippe 
terga  vertentes.  fugientes  omnes  :  qui  fugiendo  sic 
ea  assequuntur  quae  Thomas  fugiendocontempsit, 
quorum  certe  fuga  periit  a  Thoma  fugiente,  ita  ut 
fugiens  vere  possit  illam  inPsalmoversiculiperico- 
pendecantare  perviam :  Periit  fuga  a  me  et  non  esl 
qui  requiret  ammam  meam  (Psal.  cxxi).  Cernens 
enimquodomni  tempussit,  et  quod  tempus  sit  fu- 
giendi  et  quod  tempus  occurrendi,fugit  prius  sed 
postea  occurrit,quemadmodumrinis  istius  operiset 
finis  hominis  declarabunt.  Undeet  commendabilis 
haecThomaefuga  et  magna  fides  fugientis,  nihilco- 
gitantisde  crastino,nihil  secum  in  via  praeter  cru- 
cifixi  fidem  et  paupertatem  portantis,  cum  tamen 
fuisset,  ut  satis  supra  ostensum,  in  Augustalibus 
deliciis  enutritus.  Toto  igitur  Britannico  orbe  Tho- 
mas  profugus  agitur  Oceano,omni  expartecircum- 
septus,  unde  et  egressus  difficilis,  praesertim  cum 
omnia  suspecta  essent  fugienti,  utpote  qui  ubique 
publici  hostis  nomine  censeretur  :  verum  de  itine- 
rario  f  ugientis  et  egressu  calamum  ad  modicum  sus- 
pendamus,  dicturi  prius  quale  in  crastino,  quarta 
videlicet  feria,  cognita  jam  fuga,inierint  consilium 
principesetpontificesadversus  Dominum  etadver- 
sus  christum  ejus. 

2.  QUID    SIT  GESTUM  IN  CURIA,  COGNITA  ARC.HIPR^SULIS 

FUGA. 

Mane  quidem  facto,  fuga  jam  cognita  pontifices 
et  principes  convenerunt  in  unum  ;  rex  vero  turba- 
tus  sciscitaturquid  agendum  :  etcommune  quidem 
consiliumutruajoresnatuepiscoporum.maximequi, 
ut  supra  diximus,  regi  se  obligaverant,  Romanum 
adirent  pontificem.de  turbatione  pacis  et  regno  et  sa- 
cerdotiiet  reatu  perjurii  archipraesulem  suum  ac- 
cusaturi,  etin  interim  omnia  ipsius  in  pace  essent, 
donec  quid  Romanus  pootifex j  udicaretreportarent: 
unde  et  moxregis  edicto  praeconis  voce  proclama- 
tum,  ne  quis  homine  archiepiscopimolestaret  aut 
possessiones,  seu  de  ejus  quidquam  auferret,  sed 


A  universaipsius  pacem  haberent.Et  hocquidem  sa- 
pientes  illi,  ut  mala  facerent,  dederunt  consilium. 
utita  commodiuscausam  suam  justificarent,archi- 
praesulis  verodeprimerent:  quod  videlicet  cumte- 
mere  et  ignominiose  regem  exacerbasset,  regni  et 
sacerdotii  pacem  inconsulte  turbasset,  et  fatue  et 
indiscrete  ecclesiam  suam  noctu  f  ugiendo  reliquisset. 
ipse  tamen  post  omnia  haec  ex  regiaclementia  re- 
giae  pacis  bono  frueretur  immeritus.  Ita  pontihces 
cum  divitibus  in  occultis  paraverunt  laqueum  fu- 
gienti  ;  et  ita  confestim  arripiunt  iter  Rogerus  tunc 
Eboracensisarchiepiscopus,  Gilbertus  tunc  Londo- 
niensis.  Rogerus  Wigorniensis,  Hilarius  tunc  Cice- 
strensis,Rartholomaeus  Exoniensis  episcopi.  Praetei 
hos  vero  etcum  istis  nonnulli  aulici  et  aliiquidem 

P  honorativiri  et  magni  ab  ipso  latere  regis  missi 
in  testimonium  illis,  per  quo  rex  scripto  suo  piae 
recordationis  Ludovico  tunc  regi  Francorum,  e' 
nobili  comiti  Flandriae  Philippo,  conquerendo  inti 
mavit,Thomam  quondamCantuariensem  archiepi 
scopum,  talis  quippe  erat  scripticonceptio,aregn( 
suo  tanquam  proditoremfugisse.etne  eum  intern 
sua  reciperet.Proticiscunturigitur  hi;  sed  ante  alii 
fugientis  Thomae  itinerarium  ad  humilitatis  exem 
plum  memorandum, 

3.     DE  ITINEHARIO  THOM.£  FUGIENTIS. 

Ut  diximus,  noctu  clam  fugiens,  fratrem  unun 
de  ordine  de  Semplingeham  secum  habens  viae  du 
cem,versusAquilonem  ad  nobilem  illam  civitatem 
quae  Lincolnia  dicitur,  tendebat,  sciens  et  pruden: 
invium  carpensetnonviam,ut  ita  cautius  qui  pos 
mitterentur  perseculores  effugeret  et  declinaretin 
sidias.Et  ea  nocte  venit  ad  pagum  qui  dicitur  Gra 
ham,  viginti quinque circiter  milliaribus  a Northain 
ptune  distantem  ;  ubi  postquam  modico  indulsi 
somno,  in  crastino  arripiens  iter  venit  Lincolniam, 
iterum  cireiter  vigintiquinque  millia  hospitatus  ir 
civitate  in  domo  cujusdam  fullonis.  Et  ibi  aquarc 
quaefluitper  civitatem  intrans,  ad  locum  quemdaa 
sohtarium  in  medio  aquarum  situm,  qui  dicitui 
Hermitorium  et  pertinet  ad  sanctam  illam  sancti 
monialium  congregationem  de  Semplingeham.pei 
aquam  venit  millia  circiter  quadraginta ;  ubiprootei 
loci  solitudinem,  etpropter  difficultatem  accessus 
eoquodinmedio  aquarumsit,per  tres  dies  securiu; 
latuit,  ad  iter  quod  restabat  vires  reparans.  Un; 
D  vero  dierumcum  frater,  quiipsi  ministrabat,  vide- 
ret  solum  sedentem  in  mensaetpulmentariis  vesci 
compunctuslacrymascontinerenon  potuit;  etcon 
tinuo  exivit  ne  inter  sacras  epulas  Dei  virum  la 
crymas  effusae  perturbarent. 

De  hermitorio  venit  ad  sanctum  Botulfum  decen 
milliaria  :  et  inde  per  aquam  venit  ad  locum  qu 
diciturHaverol.adpraedictamsanctimonialiumcon 

gregationem  itidem  pertinentem.  Deinceps  ver< 
nocte  solum  proficiscebatur,  veritus  deprehendi 
Jam  siquidem  orientem  versus  ad  Cantiam  tende 
bat,  ubi  a  populo  terrae  facie  magis  cognitus  erat 
Nocte  itaque  ibat  et  die  latitabatocto  noctibus  die 


165 


VITA  S.  THOALE.  —  LIB.  III. 


H66 


um  conhciens  .ter,  donec  in  Cantia  perveniret  ad  A  feria,  quae  dies  Animarum  fuit  in  transmarina  an 
agum  supramare  situm  qui  dicitur  Estrei ;  ubi      plicuit,  et  in  vespera  Graveninges  venU  ?" 

^fretare  disposmt.  Ibi  quidem  eo  cautius  quo      4.  QU0M0D0   xhomas  ™ens  , ""  E  PAN1S  ab 


rius.eoquodpagusiJleessetpropriusdemensa 
icri  conventus  sedis  suas   metropolitanaj,  a  Can- 
lana  octo  tantum  milJiaribus  distans.  Latuit  au- 
smJux  mundi  futura  in  pago  hoc  usque  ad  diem 
nimarum  diebus  octo.  DieveroAnimarumquifuit 
irtiaferia,  quintus  dccimus  diesabillatertiaferia, 
b  illo  dieMartis.quoapudNorlhamptunepuguarat 
ibeshas,  nocteparumante  diemabsqueomni  ve- 
ura  m  scapha  intravit  mare.el  circa  vesperara  ap- 
lcuit  m  quodam  maris  Jatere  quod  a  vuJgo  terrae 
citur  Oie  in  Bolonia,  per  unam  leugam  distans  a 
>rtuqui  dieitur  Graveninges.  Etivit  vir  Dei  pedes 
»ant.impotuit,sedparumpotuit,eoquodcommo- 
cum  vas  marinum  intrasset,scapham,utdiximus, 
ir  crebros  et  profundosmaris  jactus  non  parum 
lssetex  mari  fatigatus.Undeetpostmodicum  iter 
chnavit  in  terra,  non  valens  procedere,  et  dixit 
itribus  qui  cum  eo  erant :  «  Hinc  non  recedam 
|u  veliar  a  vobis  aut  quaeretis  mihi  vecturam.  » 
quaesemratei  jumentum  pro  uno  argenteo  •  et 
Dentum  hoc  non  frenum  sed  tantum  prolectam 
,ca  collum  habebat.  Et  posuerunt  vestimenta  sua 
ipra  dorsum,  et  eum  desuper  sedere  fecerunt. 

)spectaculumcernereThomam,quondamincur- 
us  et  m  equis,  super  jumentum  nunc  sedentem, 
)  freno  soJam  prolectam  circa  colJum  habens,  et 
)  sella  super  dorsum  fratrum  pauperum  et  con 


HOSPITE  SUO  AGNITUS  SIT. 

Et  cum  sero  recubuissetunacum  tribusfratribus 
viae  sociis,  abhospite  suo  infractione  panisagnitus 
est :  cum  tamenin  mensa  nonmagisipsi  quamalii 
deferretur.imominus,  utpotequi  in  mensaprimum 
nequaquam  teneretlocum,sedextremum.Qui  etiam 
per  totum  hoc  itinerariumsuum  sicut  habitu  itaet 
nomine  mutato.a  confratribussuisviaasociis  frater 
Christianus  vocabatur,  nomen  Christiani  sortitus 
pro  proprio,  totum  ob id  ne potuisset agnosci. Verum 
cautus  hic  hospes  notavitquodprae  CEeterisrecum- 
bentibus  singularemhaberet  vescendi  modumet  in 
B  distributione  affectum.  De   illo    siquidem  modico 

quodipsiinmensaapponebatur,parvulisetaliisqui 
in  domo  singulis  dispergebat  et  dabat. 

De  corporali  archiprmuli  forma. 

Praeterea    ad  certius  conceptae  jam  agnitionis 

argumentum,totiushominiscompositionemintueba- 

tur  et  gestum,  corporis  videlicet  proceritatem  egre- 

giam,frontem  amplam  etaspectum  severum,faciem 

oblongametvenustamformammanumoblongarum 
et  articulorum  in  manibus  congruam  et  quasi  ex- 
quisitamhis  protensionem.Videns  itaquehominem 
in  modo  edendi,in  corporis  qualitate  et  gestu  caeteris 
louge  dissimilem,  existimavit  mox  se  magnum  ali- 
quem  virum  in  hospitio  suo  suscepisse,et  procerto 
suspicabatur  Cantuariensem  hunc    esse   archiepi- 


sorura  panuiculos  !  0  quara  magna  super  te,  Q  scopura,  eoq^  ^  "^^ 
>ma,  rerummutatio/  ubinam sunt  mmndam  w  L  npfwahp„„:. „.'n_  _..._: Clr™mquaque 


3ma,  rerummutatio  /  ubinamsunt  quondam  tot 
ii  aut  tot  equites  tui  et  tam  divites  et  tam  ambi- 
ae  plialerae  tuae.  Eccenunc  quod  omnia  hasc  ad 
aentum  unum  et  ad  prolectam  unam   redacta  : 
tamen  jumentum  tuum  vel  prolecta  tua,  sed 
irius  est.Te  revera  transeunte,transieruntettua, 
jera  enim    tua   transierunt  et  facta  sunt  omnia 
^a.  Vere  mirabilis  Deus  in  sanctis  suis.deducens 
m  via  mirabili,  de  tribulatione  laetificans,    de 
ssuradilatans,detentationeprobans;destruendo 
ficans,percutiendosanans,occidendovivihcans. 
)d  quidem  inter  caeterosetinThomahoc  nostro 
udissimum.  Et  quidem  adsupradictum  portum 
veninges  venit,  sic  supra  jumentumsedens.  Ter- 
itaque  feria,  quae  dies  Animarumfuit.quivulgo 
i  Martis  dicitur,  qui  fuit,  ut  suprajam  diximus, 
atus  decimus  abeodiequo  apud  Northamplune 
upra  descripto  discrimine  fuit  in  transmarina 
licuit.  Nescio  quippe  quo  rerum  preasagio,  si 
en  praesagium  magisquameventus,tertiaferia 
im  iniit,  tertia  feria  in    transmarina  applicuit, 
aa  marinis  recessit,  et  tertia  iterum  revertens 
»ngliam  applicuit,  et  tertia  demum  feria  gladio 
ibuit,  ab  eo  die,quo  revertens.applicuit.mense 
m  exacto,  ut  itaquee  fuitdies  Martis,  fieret  et 
tyns  jinquavelutquodamfuturorum  praasagio 
uatersicparabaturadmartyrium.Tertiaitaque 


D 


percrebruerat  rumor  Cantuariensem  sic  a  Northamp- 
tune  clam  recessisse,et  jam  in  partes  illas  aut  ap- 
plicuisse  aut  in  proximo  applicandum  fore.  Hospes 
igitur  confestim  rusticam  suam  seorsum  vocavit,  et 
instillavit  secretius  Cantuariensem  esse  quem  hos- 

pitiosusceperat,Atillaimpatiens,vixverboexaudito, 
admensam  properat  et  post  modicum  intuitum  mox 
rediens  et  subridens:  «  Certe. » inquit, «  bone  vir.ipse 
est.»Rusticaigiturmoxsollicitiorcircaministerium' 
discurrit,  festinat,  et  nuncnuces,  nunc  pona,nunc 
caseolum.antefratrem  Christianum  apponit.  Frater 
vero  Christianus  suspicans  se jam  ex  aliquibus  indi- 
ciis  deprehensum,carere  mallet  his  qua?  r  ustica  affec- 
tuose  apponebat,  et  tamen  dissimulat. 

Ccena  autemfacta,hospescumnova  vultusliilari- 
tate  accedit  propius.  Quem  cum  frater  Christianus 
supra  sedemjuxtase  ponerevoluisset,hospescon- 
stanter  renuit,  in  terra  secus  ipsius  pedes  sedens. 
Et  post  modicum  :  «  Domine,  » inquit,  c  gratias  ago 
Deo  quod  dignus  fui  ut  sub  tectum  meum  intrares.» 
Cui  mox  frater  Christianus  :  «  Quisergo  sum  ego? 
nonneegoquidampauperfratersum  et  Christianus 
dicor?  «  Ethospes:«Certe,»inquit,cquidquiddica- 
ris,scio te magnum virum esse et Cantuariensem  ar- 
chiepiscopum.  »  IgiturcumfraterChristianusnuUis 
verborum  involucris  ab  hospite    suo  se  potuisset 
evolvere,  quin  horum  alterutrum  necesse  haberet, 
aut  de  se  veritatem  fateri  constanter  aut  djffiteri 


1167 


HERBERTI  I>E  BOSEHAM 


HC8 


mendaciter,  coafessus  est  quod  ipse  est,etnon  ne-  A  corde  et  corpore  concussus  sum  et  convulsus  :  ita 


javit.  Et  ne  seproderet,  hospitemsuumblandis  de 
mulcens  secum  duxitin  crastino.  Ecce  quamlonga 
viri  Dei  pericula  qui  etiam  jam  in  portu  periclita- 
batur. 

5.    QUARE  JAM  1N   TRANSMARINIS  SE  ADHUC 
ABSCONDERIT. 

Rex  quippe  nobili  comiti  Flandriae  Philippo  ger- 
manosuo  et  amicis  suis  magnatibus  terwe  scripto 
jam  et  verbo  disseminaratThomamquondamCan- 
tuariensem  archiepiscopum  (talisenim  erat  scripti 
conceptio)  de  regno  suo  tanquam  proditoremsuum 
fugisse  :  undeetquam  longamanusregia,tamlonga 
pericularegiammanumfugientis,etideoomniaplena 
suspicionibus  etsecuritasnulla.  Gausaetiamquain 


tamen  ut  in  dolore  ipso  dispositionibus  Altissimi 
omniainterioramealaudemgerminarentetgratiam. 
Cuj  js  est  humiliare  dum  allevat,  et  allevare  dum 
humiliat.  Et  magnaprofectoAltissimi  lausetgratia 
decoelitusdataconstantiaetaequanimitatetolerantis, 
illud  dum  mecum  loqueretur  patientis  elogium  repli- 
cantis;«  Sibona,»inquit, «  suscepimusdemanuDo- 
mini,mala  quare  non  recipiemus  ?  « (Job  u,I0.)Unde 
ego  moxde  Sapientis  verbo  cogitabam  vere  dicentis 
quod  Justum  noncontristabit  quidquidei  acciderit. 
(Prov-  xn.)  Et  posthaec  cum  de  mea  vicissim  quaereret 
profectioneetqualitermandatumsuumimplerepotu- 
erim,  quod  ut  supra  dixi,  in  articulo  recessus  sui 
a  Northamptune  mihi  injunxerat,enarravi.  Et  quod 


illis  partibus  prodi  metuerat  erat,  eo  quod  domino  B  quaedam  vasa  suaargenteamecum  detulerim  et  de 

regi  Anglorum  procurante  Mathaeus  frater  comitis  reditibus  suis  solum  centum  marcas,  quas  velut  de 

Flandrensis  Philippi,  tunc  Boloniae  comes  cum  ab-  incendio  vix  et  terraejicere  potui.  Et  adjeci qualiter 

batissaquadamfiliaStephaniquondamregisAnglo-  mox  cognito  ipsius  recessu  sapientium  malo  con- 

rummatrimoniumprofanumetomnibuspostfuturis  silio  regio   fuisset  edicto  proclamatum  ut  omnia 

saeculisdetestandum  contraxerat,archipraesuletunc  ipsiusinpace  forent :  etqualiter  quodpro  malosuo 

regis  cancellario  propter  facti  enormitatem  contra-  molitum  in  bonum  cesserit,et  mentitaest  iniquitas 


dicente,  etquoad  potuit  reclamante ;  unde  et  comes 
Boloniae  extunc  perfecto  eum  odio  oderat.  Erat 
quidem  sic  :  verebatur  itaque  ipse,  nec  igitur  sine 
causa  in  partibus  illis  manifestari  se  voluit  ,  unde 
proplercrastinae  diaetae  longitudinem  et  visedifficul- 
tatemet  insidias  quasverebatur,in  crastinosummo 
diluculo  arripuit  iter,  et  de  Graveninges  pedes  ivit 
vir  Dei  tota  ea  die,  via  admodum  lutosa  et  lubrica, 


sibi  Altissimo  secum  disponente  et  semper  resi 
stenteiniquitati:  alioquinenim,  nisisicregiofuisse 
edictoproclamatum,a  terra  quidem  omnino  vacuu: 
exissem,  si  tamen  exissem,  nobis  etiam  et  nostri; 
omnibus  praedae  et  direptioni  expositis. 

Archipraesul  vero  audiensfactum  sic,Deo  gratia: 
retulit,  qui  mundi  sapientes  infatuat,  et  in  astutU 
sua  comprehendit.  Et  priorumoblituspenitus,con 


tempore  praesertim  hiemalietcircanoctemvenitad  p  fortatus   est,  ut  videbatur,  nihil  de  crastino  cogi 


monasteriumde  sanctoilloordine  Cisterciensi,quod 
in  terra  dicitur  Clermareis,ad  supputationem  indi- 
genarum  iter  duodecim  leugarum  terrae  eadiecon- 
ficiens.  Est  autem  monasterium  hoc  situm  prope 
illud  castrum  nobile,  quod  supra  nominavimus, 
Sancti  Audomari. 

6.  DE  LOCO  UBl  DISCIPULUS  REVERSUS  EST    AD 
MAGISTRUM. 

ln  hoc  autem  monasterio  discipulus,  qui  scripsit 
haec,  circiter  quatuor  quinqueve  dies  praeveniens, 
sicutsupradiximus,sibiinjunctum,dominisuiprae- 
stolabatur  adventum,in  nobilividelicetetomnisan- 
ctitate  praeclara  abbatia  Sancti  Bertini.  Unde  mox 
in  adventu  do^ininuntioaccepto,eademnocteveni 


tans,  cum  tantum  dictee  solum  centum  marcae  e 
vasa  quaedam  pauca  argentea  solum  et  totum  fueri 
nostrae  peregrinationis  longioris  plus  amis  sex  du 
raturae  viaticum. 

7.  QUALITER    NAUFRAGANTIBUS    ADVERSARIIS     ARCHI- 
PR*SUL  APPLICUERIT. 

Eadem  vero  nocte,  qua  et  archipraesul,  regi 
nuntii  praefati  cum  multo  et  magnoapparatu  mar> 
intrantes,  subito  procellasuborta,inmulta  difficul 
tate  etpericulo  vix  applicuerunt :  cum  tamen  ai 
chipraesuli  et  suisin  scaphamare  pacatissimumfo 
ret.  Testati  sunt  sic  fratres,  qui  cum  archiprassul 
in  scapha,  et  alii  ex  parte  adversa  qui  in  navibu 
transierunt:  illius  revera  opus,   cui  venti  et  mar 


etquidemgavisussum,visodomino,  nihilominuset      obediunt,  qui  cum  vult  mare,  et  cum  vult  somic 


compassusaudiensipsovidelicetmihireferentetunc 
itineris  sui  difficultates  et  pericula ;  qualiter  nocte 
ambulansdie  latitaverit,qualiter  pedes  incesseritet 
qualiter  colobio  assumpto  in  quo  tunc  eum  cernebam 
cumhabitu  et  nomen  mutaverit,a  sociis  viae,ut  supra 
tetigimus,nomine  tanquam  proprio  Christianus  ap- 
pellatus.  Et  in  tanto  labore  quanta  fuerit  victus 
inassueta'asperitas,itauttanquamalterumelectionis 
vas  probatumsitpericulisin  via,  periculisin  mari, 
periculisex  gentibus,periculis  infalsisfratribus,  in 
labore,  in  aerumna,  in  vigiliis,  in  fame  et  siti,  in 
jejuniis,  in  frigore,  in  colobio  et  in  cilicio.  Et  ego 
quidem  qui  scripsi  haec,audiens  et  videns  sic,  toto 


fluctuum  mitigat,  quod  et  in  yEgyptiacarum  plaga 
rum  catalogo  illius  iEgyptiorum  plagae  seplinx 
persimillimum,  qua  Moysevirgam  inccelumexter 
dente,  Dominus  dedit  tonitrua  ac  discurrentia  fu 
gura  superterram,  pluensgrandinem  superterrai 
et  grando  et  mista  pariter  ferebantur  :  tantum  i 
terra  Gessen,  ubi  erant  filii  Israel,  grando  noncec 
dit.  Juxta  quod  similiter  et  in  eorumdem  plag 
nona  factae  sunt  tenebrae  horribiles  in  univer? 
terra  /Egyptia.  Ubicunque  autem  habitabant  fil 
Israel  lux  erat.  Idem  quippe  forlissimusDeusIsra 
tunc  et  nunc  discernens  sic  et  in  merito  et  in  fli 
gellojustumab  impio,  ettimoratumacontemptor 


169 


VITA  S.  THOM^E.  -  LIB.  II]. 


1170 


Eadem  itaque  nocte  qua  et  archiprawul,  dicti  A  tidie  nescientibus  ipsis  e  vestigiosequebantur  •  ita 
?is  nnntii  mai-fi  infmvornnf  df  0,ri»m  a;*  o,„~  „f       * i  ^        auiul  •  u<* 


egis  nuntii  mare  intraverunt,  et  eadem  die  qua  et 

l.rchiprsesul  ad  castrum  Sancti  Audomarivenerunt. 

Itquia  celebre  erat  in  terra  quod   Cantuariensis 

rchiepiscopusad  monasteriumilludde  Cleramreis, 

d  quod  jam  venit,  adventareproposuerat,  eadem 

octepostnocturnamsynaximdecantatam,intravit 

tagnumquoddamgrandeetspatiosum,supraquod 

honasterium  illudsitum  est.et  in  scapha  venit  ad 

j)cum  quemdam  abditum,   aquis  septum,  qui  ab 

lcolis  dicitur  Eldeminster,  quondamhormitorium 

jeati  et  gloriosi   confessoris    Bertini.    Verebatur 

uippe,  si  in  monasterio  illo  usque   in  crastinum 

loraretur,  forte  ad  aliquorum  indicia  indigenis  et 

rasertim  regis  nuntiis  revelari  in  crastino,   qui 


tamen  quod  nos  sequentes  una  semper  die  prae- 
cesserunt.Et  quidemex  concilio  et  industriefactum 
sic,  ut  ita  cautius  et  certius  ipsorum  verba  et  mo- 
hmina  adversus  nos  exploraremus.  Cum  vero  ad 
Christianum  ilium  Francorum  regem,  a  quonuntii 
proxima  die  recesserant,  venissemus,ipsummoxut 
accessumhaberepotuimus.nominearchieprasulis, 
quematemporecancellaricepropterhominismagni- 
ficentiam.probitatem  et  industriam  reputabatstre- 
nuum  ethabebatacceptum.devotequidemethumi- 
htersalutavimus.  Etquiaanteeramusipsiincogniti, 
more  suo  crebro,  ande  archiprfesulisdomofuisse- 
mus  et  familia.sciscitabatur :  quo  cognito,moxnos 
suscepit  in  osculo  et  benigne  audivit.  Cuicum  jux- 


rteadvidendumeumdiverterent,et  videnteseum  B  ta  domini  nostri  archipraLlis  mandatum  kcry* 
teret  ODDObnum  ahnnd*„HW   .1   A^  mabilem  bistodam  uosPtram  et  laborefet^eS 


c,  tieret  oppobrium  abundantibus   et  despectio 
berbis,  et  insultarent  de  facili,quod  fatue  et  in 


>nsulte  de  tantaquondamfortunaad  tantamnunc 
iiiseriam  devenisset.  Unde  et  eadem  necte  sesub- 
iaxitetindicto  hermitoriopertres  latuit  dies  :  etin 
uarto  ad  petitionem  sanctee  memoriaa  Godescalli 
jmc  abbatis  et  conventus  loci,ad  abbatiam  Sancti 
ertini  venit,  et  tanquam  diebus  nubis  et  caliginis 
liquantulum  serenatis   veri  solis  radius  mundo 
m  sensim  oriens  et  se  ostendens. 
ualiter  nuntii  regis  et  postnuntiiarchiprxsulisad 
ngem  Francorum  venerint,  et  qualiler  excepti. 
iSedarchipraesulem  in  dicto  SanctiBertini  mona- 
:srio  apud  Sanctum  Audomarum  dimittentes  adhuc, 
Kus  viam  et  actus  nuntiorum  prosequamur.Qui 
ox  in  crastino  sui  adventus  a  Sancto  Audomaro 
cedentes  tertioquartove  die  perpiae  recordationis 
'ldovicum  tunc  Francorum  regem  transitum  fece- 
nt,quem  apud  castrum  regium  quod  Compendium 
l-minaturreperiunt.Etsalutato  rege  litteras  ipsius 
'mineregisAnglorumporrexeruQt,quarumforma 
s  simiiis  quas  supra  diximus  comiti  Flandrensi 
••ectas.quod  videlicet  ThomasquondamCantuari- 
sis  archiepiscopus  de  regno  suo  tanquam  proditor 
prit :  unde  et  ne  ipsum  in  terra   sua  reciperet, 
jiquam  dominum  precabatur.  Verum  ut  audivit 
litterarum  initio  : «  Thomasquondam  archiepis- 
pus,  »  regem  sicut  ecclesiaj  filiumdevotissimum 
itiraapprehenditaemulatio,et  plurimuraex  verbo 
Ptusest:  yerbum  quippeinsolens  offensionem  ge- 
jrat,  et  juxta  Sapientis  dictum  :  Qui  moderatur 
\'mones  suos,  doctus  etprudens  est  (Prov.  xvu).Et 
;c  mox,  qui  eum  deposuisset,  iterum  et  iteruua 
scitabatur,  et  adjecit : « Certe, » inquit, « sicut  rex 
glorum,  ita  et  cgo  rex  sum  :  verumtamen  mini- 
im  de  clericis  regni  mei  ego  deponere  non  vale- 
n  »  Et  ita  qui  missi  fuerant,  nec   ad  regis  qU£e- 
anem  prudens  reddere  responsum  poterant,nec 
pehtionem  suam  responsum  pro  voto  retulerunt. 
•cipulus  veroqui  scripsithaec  etquidam  aiiusdc 
'hipre-sulis  societate,  cautusquidemet  eruditus 
consiho  archipraasuliset  praecepto,  nuntiosquo- 


exposuissemus,  regiae  clementiaB  viscera  vehemen- 
tercommota  sunt  ;  etnobisibidemreferredignatus 
est,  qualiter  et  in  quaformacontra  archiprasulem 
rex  ipsi  scripserit  et  quid  ipse  responderit.  Et  ad- 
jecit  :  «  Debuisset  quidem  dominusrex  Anglorum, 
si  ipsi  placuisset,  antequam  tantumamicumsuum 
archipraesulem  et  personam  tantam  tam  dure  sic, 
et  tam  dire  tractaret,illiusversiculi  fuisse  recorda- 
tus :  Irascimini  et  nolitepeccare{Psal.  iv). »  Et  su- 
pradictus,  qui  mecum  erat,  viae  comes  et  nuntii 
conuce  mox  respondit :  «  Domine.  >»  inquiens   «et 
iorte  illiusrecordatusfuissetversiculi,  siillum'tam 
frequenter  ut  nos  in  horailla  regulari  audivisset,  >» 
st  subnsitrex.  In  crastino  vero  antequamrecede- 
remus,  cum  hominibus  suis  quos  secum  habehat 
consilio  accepto,  ad  petitionem  archipraasulis  per 
nos  factam  archipraesuli  in  regno  suopacem  et  se- 
cuntatemconcessit:  etquidemadjecit,  hoc  depris- 
tina  dignitate  diadematis  regum  Francorum  fore, 
ut  exsules,  et  praesertim  personae  ecclesiastica?  re- 
gum  et  regni  pace  et  securitatefruantur  eta  perse- 
cutorum  defendantur  injuria  .  verumtamen  quod 
contra  Anglorum  regem,  Normannorum  et  Aquita- 
norum  ducem  et  Andegavensium  comitem,  quod, 
inquam,  contra  potestatem  tantam  et  tot  et  tam 
magnos,  ut  supraostendimusethonoratos  nuntioa 
verbo  et  scriptosupplicantes,nos  duo  duntaxatho- 
mines  contemptibiles  et  ignobiles  lam  cito  et  tam 
D  facile  pacem  regiam  et  securitatem  obtinuimus 
sicut  delectabile  et  mirabile  fuit  monachisnostrisj 
llh  totum  ascribentes  hoc,  in   cujus   manu  corda 
regum  sunt,  et  quocunque  voluerit,  inclinat  illa  : 
ubi  pariter  et   si   cursim  intuendum    quanta  sint 
sanctorum  merita  quorumvirtuteetiamimperfecta 
terrenarum  potestatum  corda  ad  ^psorum  votaiu- 
chuentur.  Contestantur  et  hoc,    qu<e  non  necesse 
enumerare  hic,  Patrum    exempla  multorum.   Sed 
hic  inter  alios,  sicut  evidenter  iu  hbro  experientiae 
vidimus,  sancti  archipraasuhs  Thoma?  jam  exsuiis 
mnocentia  et  justitiaa  causa.  Ver^m  de  his  plenius 
ahas  :  cceptum  historiae  ordinem  prosequamui- 


1171 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1172 


8.  QUOMODO  NUNTll  ARCHIPRjESULIS  AD  VIRUM  A.POSTOL1- 
CUM  VENERINT,   ET  QUALITKR  EXCEPTl. 

Itaqueregieepacisdonoet  securitate  fruentus,  in 
exsultatione  et  laetitia  Christianus  ille  rex  licentia- 
tos  nos  dimisitin  pace  :  verum  nos  non  statimad 
archipraesulemrevertentesjiecquidquidnuntiantes 
de  hoc,  quiacitonosreversuros  sperabamus,prout 
nobis  injunctum,  ad  dominum  papam  acceleraba- 
mus,  et  venimus  Senonis,  quo  nuntii  proxima  die 
quae  preecessit  nos  preevenerant.  Eademverodiein 
vespera  ad  dominum  papam  habentes  accessum, 
ipsum  nomine  archipreesulis  tanquam  patrem  et 
dominumqua  decebat  devotioneethumilitatesalu- 
tavimus  :  dicentes  quod  nos  duo  tantum  eramus, 
qui  evasimus  de  calore  domus  Rechab,  et  ad  san- 
ctitatis  suee  pedes  venimus  ut  nuntiaremus  quod 
filius  suus  Joseph  adhuc  viveret,  sed  non  domina- 
retur  interra  jfigypti ;  quin  potiusab  yEgyptiis  op- 
pressus,  fere  fuisset  exstinctus.  Enarravimus  ita- 
que,libenteraudientietpaternocompatientiaffectu, 
filii  sui  archipraesulispressuras,  angustias  et  dolo- 
res,  pericula  in  pugna  illa  apud  Northamptune  ad 
bestias,  periculainfalsisfratribus,  pericula  infuga, 
pericula  in  via,  pericula  in  mari  et  in  ipso  portu 
pericula,  laborem,  egestatem  et  eerumnam,  et  ad 
declinandas  insidias  habitus  sui  et  nominis  muta- 
tionem.  Et  audiens  heec  patrum  ovium  pater,com- 
mota  sunt  paternae  pietatis  viscera  super  filio,  et 
paternum  non  valens  dissimulare  affectum  lacry- 
matus  est,  et  ita  compunctus  ad  nos.qui  loqueba- 
mur,  verbumdirigens  :  «Dominus,  «inquit,  «vester 
in  carne  adhuc  vivit  ut  dicitis  :  magis  taraen  jam 
sibiin carne vivens privilegi um martryrii vindicat.  » 
Et  quia  jam  valde  sero  erat,  et  nos  ex  itinere  fati- 
gati,  data  nobis  benedictione  et  consolatione  apo- 
stolica,  ad  hospitium  citiusnonremisit,  reversuros 
in  crastinum. 

Quae  objiciant  archiprxsuli  regis  nuntii  coram 
viro  apostolico. 

In  crastinoverodominus  papauna  cumfratribus 
suis  venerabilibus  cardinalibus,  qui  tunc  fere  om- 
nes  in  curia  preesentes  aderant,  consistorium  in- 
trans,  audivit  nuntios  :  qui  in  primis  dominum 
papam  nomine  regis  officiose  salutantes,  causam 
adventus  sui  exponunt.Et  in  primis  quidem  archi- 
praesuli  suo,  quod  pacem  regni  et  sacerdotii,  tan- 
quam  pacis  inimicus  turbasset,objiciunt,  quodcru- 
cemmanibuspropriisincuriaregisbajulasset.quod 
missam  de  beato  Stephano  protomar  tyre  celebrasset 
et  demum  fugam  clandestinam  fatuenimis  ettur- 
piter  ecclesiam  suam  deserens  iniisset :  et  quidem 
omnia  haec  in  regis  ignominiam  et  contemptum  et 
totius  Ecclesiee  Anglicanee  et  potissimum  suee  pro- 
vinciee.  Verumqui  interhos  eloquentioris  et  elegan- 
tioris  eloquii  habebantur,  et  preesertim  magister 
Gilbertus  Foliot,  Londoniensis,  et  magister  Hila- 
rius  Cicestrensis  episcopi,  turbati  sunt  in  dicendo, 
et  dicendi  ordinem  et  etiam  recte  accentuandi 
pronuntiationem  in  nonnullis  dictionibus  perdi- 


A  derunt,  juxta  Sapientis  dictum  :  Propter  simi- 
lem  lingux  lapsum  quasi  in  pavimento  cadentes 
[Eccli.  xx).  Quod  totum  illius  est  ascriptum 
tunc  et  vere  ascribendum  operi  et  virtuti  qui  ora 
mutorum  aperit  et  disertorum  linguas  infatuat. 
Vir  vero  apostolicus,  qui  non  solum  ex  nostris, 
sed  aliorum  multorum  fida  sed  secreta  relatione. 
causam  dissensionis  inter  regem  et  archipreesulem 
et  gestorum  veritatem  cognoverat,  criminatoribus 
non  adhibuit  fidem,  potius  in  consistorio  publice 
hortabatur  episcopos  ut  in  archipreesulem  suum 
parcius  agerent.Unde  et  qui  missi  fuerant,videntes 
sic,  fortiter  et  instanter  regis  nomine  postulant  ut 
archipreesulem  in  Angliam  remitteret,  pariter  et  a 
latere  suo  legatum,qui  remota  appellationecausam 

g  ibi  interregem  et  archipreesulem  audiret  et  inter 
ipsos  vel  componeret  vel  causam  per  sententiam 
terminaret;  ubi,sicut  adjiciebant,gestorumveritas 
verius  et  commodius  agnosci  poterat.  Verum  Ro- 
manus  pontifex,  necdum  petitionem  hanc  vel  con- 
cedens  vel  renuens,  hortabatur  attentius  ut  archi- 
preesulis  ad  curiam  exspectarent  adventum,etjam 
objectaeopreesente  intentarent,autnihilobjicientes 
suam  facerent  petitionem,  adjiciens  in  absentia 
ejus  nil  in  eum  statuendum,necipsosin  formailla 
quam  petebant  exaudiendos  ;  atilhexspectare  no- 
lentes,  eo  quod,  ut  aiebant,  ultra  terminum  arege 
sibi  preefixum  in  curia  moram  facere  non  audebant, 
crebropostulantetinstanterdictamregispetitionem 
adimpleri.  Arctabatur  itaque  Romanus   pontifex 

r  cernensregisjuventutemetdominationemamplam, 
'  et  durum  illud  et  dirum  quod  tunc  erat  in  Dei  Ec- 
clesia  schisma :  metuebat  quod  si  rex  pateretur 
repulsam  preesertim  per  tam  magnos  et  honoratos 
factee  petitionis,  major  in  ecclesia  scissura  fieret : 
quod  etipsi  quimissi,  praesertim  laici,minabantur. 
lnde  vero  verebatur  archipreesulem  in  insulam,  in 
qua  jam  velut  publicus  hostis  habebatur,  et  aqua 
cum  tanta  difficultate  et  tot  periculis,  quasi,  ipso 
domino  educente,  jam  exierat,  sua  auctoritate  re- 
mittere  :  ne  sic  archipreesulis  innocentia,  et  causa 
opprimeretur  justitiee,  unde  et  in  se  Dei  provocare 
judicium,  et  toti  Ecclesiee  scandalum  foret.  Forte 
etiam  et  ob  istud  in  insulam  remittere  verebatur. 
Sic  enim  est  in  insula  contra  regem  insularum 
contendere,  tanquamsivinculatusin  carcerecontra 
magistrum  et  dominumcarcerisdimicet.Vir  itaque 
apostolicus  coarctabatur,  preesertim  plerisque  fra- 
rum  suorum  cardinalibus,  illis  maxime  qui  ut 
principibus  et  magnatibusplaceant  studere  solent, 
adjudicantibus  regis  petitionem  fieri  debere,  aliis 
vero  renitentibus.  Attamenlibrato  demumconsilio. 
et  consilii  ac  fortitudinis  desuper  accepto  spiritu, 
Pater  patrum  dissimulare  non  potuit,  et  dictam  re- 
gis  petitionem,  in  gravamen  et  oppressionem  ar- 
chiepiscopi  conceptam.,  non  adimplendam  decrevit, 
nisi  forte  archipreesulis  ad  curiam  exspectarentad- 
ventum  ;  alioquin  in  ipsiusabsentianihilagendum 
contra  ipsnm.  At  illi  exspectare  nolentes,  voto  et 


D 


H73 


VITA  S.  THOM^E.  — LIB.  IV. 


1174 


2HK2  ll^MJS?^  A  ?!"':  Et  »l™-  u'-periusdilimus,  pacem 


lpostolica,  sed  polius,  ut  credeQdum  verius,  cum 
naledictione  paterna  reversi  sunt,  etin  seetin  se- 
jninesuo  maledicti,quipatris  sui  verenda  nonope- 
j-uerunt,  sed  potius  frontose  detegere  nequaquam 
reriti  sunt.  Et  quidem  eo  festinantiusaccelerave- 
junt,  reveriti  quod  ipsissecreto  nuntiatum  fuisset, 
jionnuilos  de  militibus  teme,  favorearchiprcesulis, 
|t  ipsorum  odio,  sarcinis  suis,  in  quibus  non  mo- 
"icurn  argenti  sperabatur,  per viam  paravisse  insi- 
lias.  Unde  festinanter  et  subito  Franciam  exeunt, 
nultosibiad  eorum  spolia  paratissimos,  archipree- 
ulis,  utdiximu3,  favore,  fugiente.s  Miro  siquidem 
nodo  et  incredibili,  mox  ut  de  archipraesule  per 
niversum  ecclesiarum  orbem  innotuit  sic,  om- 


tTL-^SS: ^^^»^*=j^==^^-=3S 


archipraesuli  et  securitatem  per  nuntios  suos  con- 
cesserat:  verum  rexpriusin  civitate  hac  supra  no- 
minata  visus  est ab  archipraesule  quam  nuntii  pacis 
ad  archiprcesulem  reverterentur,  illos  mox,  ut 
supra  diximus,evestigiosecutiAnglorum  nuntios; 
qui  contra  archipraesulem  Senonis  ad  dominum 
papamacceleraverunt.  Archipraesul  verovidens  ita 
corregis  erga  se,  Deo  et  regi  devotas  gratias  re- 
tuht,  illum  praesertim  et  corde  et  ore  summa  pro- 
sequens  gratiarum  actione,  in  cujus  manu  corda 
regum  sunt.  Sed  etiam  memorandum  hic  quod 
cum  archiprcesul  jam  inde  in  longa  quae  restabat 
peregnnationissuaeviaetver.  .  .  .  datum,utsupra 
diximus,  sibi  et  suis  haberet   viaticum,  sumptus 


dversantseveroediverso  omnium  odiaconcitavit. 
lo  profecto  faciente  sic,  cui  populus  quem  non 
ognovit  servivit,  et  in  auditu  auris  obedivit.  Vix 
aim  est  ut  non  oranibus  placeat,  qui  omnium 
lacet  auctori  et  cui  omnium  auctor,  juxta  quod 
o  uno  sanctorum  legitur  :  «  Quod  quem  perfu- 
erat  Deus  gratia,  ab  omnibus  amabatur ;  »  adeo 
uod  etiam  nominis  Ghristiani  persecutores  illos 
uos  variis  et  exquisitis  suppliciis  peremerunt,  ex 
rtutibus  tamen  quas  cernebant  commendarent. 
id  de  hoc  plenius  alias  :  coeptura  historiee  ordi- 
?m  prosequamur. 

QUALITER     INUNTll    HEGIS      IN    ANGLUM     REVERSl,     ET 
ARCHlPRyESUL  A    REGE    FRANCORUM    SIT  EXCEPTUS. 

Itaque  non  exspecato  in  curia  archipraesule,  in- 
Bto  negotio  et  proposito   et  voto  suo  frutrati, 
vertuntur  in  Angliam  qui  missi  fuerant.  Archi- 
aesul  vero,  quem  supra  in  Flandria  adhuc,  apud 
•nctum  Audomarum  in  praeclara  etreligiosa  Sancti 
rtini  abbatia  dimisimus,  propter  terrae,  quas,  ut 
pra  diximus,  verebatur,  insidias  paucos  ibi  fa- 
nsdies,  noctu  Flandriam  egreditur,  sedin  equis 
comitatu  multorum.  Siquidem  bonae  memoriae 
io  tuncTeruanensis  episcopus,  et  supra  nomina- 
)  Sancti  Bertini  tunc  abbas,  ipsum  propler  viie 
mritatem  comitati,  eduxerunt  de  terra  ;  et  ad 
:lytam  illam    Galliarum  civitatem    Suessionem 
duxerunt.  Ad  quam   Domino  procurante  sic,  et 
crasiino  sui  adventus,  dominus  rex  Francomm 
lit.  Et  quidem  Christianus  ille  rex,  quem  inter 
tera  virtutum  ornamenta  in  regali  fastigio  per- 
tfflhumilitatisdecoravitinsigne.niox  ut  Gantua- 
nsem  archiepiscopum   in   civitate  audivit,  ad 


D 


a  rege  ipso  oblatos  accipere  renuit,  utpote  qui  ad 
dandumpotius  quam  ad  accipiendum  semper  pa- 
ratus  fuerat;  juxta  quod  ipse  Dominus  dicere  con- 
sueverat,  beatius  esse  magis  dare  quam  accipere. 
Verumtamen  archipraesul a  rege  oblatanon  omnino 
renuit,  sed  regi  gratias  referens  dicebat  necdum 
fore  tempus  accipiendi  nec  necessitatem  urgere  adhuc 
Et  ita  dominus  rex  et  archipraesul  per  aliquot  dies 
in  civitate  commorantes,  recessit  in  mulla  gratia 
archipraesul  a  rege  Senonis  ad  dominum  papam 
properans.  Cui  rex  statim  de  ministerialibus  suis, 
qui  ipsum  per  viam  necessaria  ministrando  procu- 
rarent  et  ducerent,  commisit. 

10.    QUALITER   KXCEPTUS    ARCHIPR^SUL   A.    VIRO 
;  APOSTOLICO    ET   DE    EXSILII    SUI    CAUSA. 

ltaqueaddominumpapamSenonis  venimus,qui 
venientem  quidem  ad  se  paterna  suscepit  benignitate, 
super vexatione ipsius muitimoda et  peregrinatione 
tam  periculosa  et  dura  paterne  compatiens.  Post 
aliquot  vero  dies  placuit  archipreesulidesuoetsuo- 
rumconsiliototiusdissensionisinterregemetipsum 
in  Anglia  et  exitus  sui  a  terra  causam  domino  pa- 
pae  et  cardinahbus  exponere.   Nec  enim  dominus 
papa  adhuc  hoc  ab  ipso  requisierat,  exspeetans 
forte  quod   archipraesul  tanquam  providus  non 
requisitus  hoc  faceret.  Placuititaque  archipraesuli 
sic  :  nam,  etsi  per  proprios  nuntios  fuisset  prius 
significata  totius  mali  origo  et  causa,  et  sparsim 
per  alios  hinc  inde  commeantes  relata,  consultius 
tamen  videbatur,  ut  ipsemet  causae  suaj  merita 
exponeret  et  gestorum  referret  veritatem,  etquas 
in  ipsum  praefati  Angliae  nuntii  imprimere  conati 
sunt,  ipsemet  per  se  ipsum  dilueret  notas.  Igitur 


pitmm  suum  descendit,  et  in  salutatione  prae-      post  aliquotdiesadventusnostri  ad  curiamdomino 


iit  ipsum  in  omni  alacritate  et  exsultatione 
iipiens ;  ex  regia  quidem  clementia  vexationi 
e  st  labori  compatiens,  ex  regia  magnificentia 
Iem  et  securitatem  donans,  et  ex  regia  muniti- 
tia  ad  necessarios  de  fisco  sumptus  quandiu 
ularet  accipiendos  compeliens  :  ita  quidem  ut 
i  multi  dicerent:Dominusdedit,  Dominus  abs- 
t  :  Dominus  archipraesuli  Cantuariensi  regem 
um  abstulit  ;  Dominus  regem  Francorum 
Patrol.  CXC. 


papae,venerabilibusviriscardiualibuspraesentibus, 
non  quidem  publice  in  consistorio,  sed  in  thalamo 
secretius,  totam  gestorum  seriem  et  exitus  sui 
causam,  grata  quadam  et  succincta  brevitate  enar- 
ravit.  Grata,  inquam,  utpotecujus  eloquentia  mo- 
desta  erat  et  elegans  et  lingua  semper  inoffensa. 
Et  in  concessioue  illarum  coasuetudinum  quas  su- 
pra  apud  Clarendune  fabricatas  et  in  scriptura  re- 
dactas  diximus,  qualiter  ipse  lapsus  fuerit  mani- 

38 


1175 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1176 


feste  confessus  est  et  non  negavit,  et  ex  quibus 
ad  lapsum  inductus  fuerit,  quae  nos  supra  cutn  de 
his  ageretur  ostendiinus.  Et  ibidem  mox  allata  est 
expansa  funesta  illa  scriptura  secundum  chirogra- 
phi  formam  confecta,  de  qua  supra  satis  memim- 
mus,  quam  antenunc  nec  papa,  neccardinales,  etsi 
de  ipsa  non  tamen  ipsam  audierant :  unde  et  sta- 
timin  audientia  domini  papae  et  cardinalium  om- 
nia  lecta  sunt,   consuetudines   videlicet  numero 
sedecim.  Quamprofecto  scripturam,  etsi  forte  hic 
esset  locus,  non  tamen  curavi  hic,  in  hac  videhcet 
libelli  historici  serie  interserere,  tum  propter  ni- 
miamillic  verborum  inurbanitatem  etindeceniiam, 
tum  propter  historici  hujuslibelli,qui  nunc  inma- 
nibus  est,  prolixitatem  evitandam  :  cum  tamen  ea 
scriptura  exsilii  nostri  et  martyrii  causam  conti- 
neat,  quin  potius  favente  Domino  finito  historico 
libello  hoc  scribetur  in   fine.  Pariter  et  ab  omni 
qui  historicum  libellum  hunc  trancribere  voluerit, 
et  scriptura  illa  semper  in  fine  transcribatur,  et 
legatur  e  nescientibus-qui  tam  gloriosi  martyris 
Thoinae  exsilii  et  martyrii  causam  nosse  deside- 

rant. 

Omibus  vero  quae  iu   Scriptura  continebantur 
perlectis,  quibusdam  etiam  in  ea  lectis  et  relectis 
et  diligenter  et  attente  singulis  auditis  et  cognitis, 
dominus  papa  acerrime  motus  statim  excanduit  in 
archipraesulem,  arguens  eum  et  dure  increpans 
quod  in  illarum,  ut  aiebat  papa,  non  consuetudi- 
num  sed  tyrannicarum  usurpationum  assensu  et 
ipsi  et  qui  cum  eo  erantepiscopi  sacerdotiosuore- 
nuntiaverint,  et  Dei  Ecclesiam  ancillaverint,  adji- 
ciens  multo   satius   omne  sustinuisse  discrimen 
quamtantislegis  Deisubversionibus  praebuisse  as- 
sensum  :  recolens  de  Machabaeis  fratribus  septem 
sanctam  illam  historiam,  mirabilemquidemomni- 
bus  sed  imitabilem  paucis.  Et  improperans  quod 
illi,cum  non  essent  sacerdotes  evangelici  necetiam 
legales  sed  Judaei,  juvenes  et  privati,  nec  quidem 
pro  lege  evangelica,  sed  pro  lege  patria,  prolege 
porcina.varia  et  exquisitasupplicia  animoprompto 
et  devoto  passi  sunt,  et  adjecit  :  «  Verumtamen,  » 
inquit,  *  inter  abominabilia  haec,quse  in  praesentia 
nostra  hic  lecta  sunt  et  ex  vobis  audita,  nullaqui- 
dem  bona  sedquaedamtolerabiliasunt.Quaeutcun- 
que  potest  Ecclesia  tolerare,  sedhorummajorpars 
reprobata  et  ab  antiquis  quidem  et  authenticisdam- 
nata  conciliis,  utpote  directo  sacris   sanctionibus 
adversa.  »  Quavero  heec,  quaeve  illanos  nunc  dis- 
tinguere  non  oportet;  quod  liquet  etiam  his  qui 
vel  tenuiter   sacrorum  canonum  experientiam  ha- 

bent. 

Verumtamen  vir  apostolicus  easdempraenomimv 
tas  consuetudines,  quas  et  archipraesul,  et  ob  eas- 
dem  causas  breviter  quidem,  sed  admodum  indi- 
gnanter  mox  ibidem  in  audientia  cardinalium,nobis 
praesentibus,reprobavit  etab  ecclesia  in  posterum 
damnandas  censuit.  Et  dcmum  ad  archipraesulem 
se  convertens  :  Verumtamen,  »  inquit, «  frater.etsi 


A  tuus  et  fratrum   tuorum  coepiscoporum  grandis 
fuerit  excessus  et  enormis,  tecum  tarnen  agendum 
parcius  ;  qui  etsi,  ut  confiteris  ipse,  cecidisti,  raox 
post  casum  resurgere  conatus  es,  propter  casum 
multa  jam  gravia  et  dura  perpessus.  Et  statim  ut 
cecideras,   cum   adhuc  esses  in   Anglia,  a  nobis 
quaesisti  et  meruisti  de  clementia  nostra  per  litte- 
ras  nostras  absolutionis  beneficium  :  et  quasi  haec 
non  sufficerent  adhuc,  eo  quod  confessio  fieri  per 
nuntium  vel  per  scriptumnon  soleat,nunc  demum 
apostolicam  sedem  casum tuum  dovote et bumiliter 
confitens  in  labore  plurimo  etvariis  adiisti  pericu- 
lis  ;  unde  et  dignum  estetnos  tibihocindulgemus 
ut  in  tuis  adversis  clementiae  nostrm  consolatio- 
nem  et  gratiam  prae  caeteris  personis  ecclesiasticls 
B  tanto  plenius  et  atfectuosius   sentias,   quanto  pro 
libertate  Ecclesiae  et  pro  flde  et  devotione  nostn 
majora  reliquisti  et  graviora  perpessus  es.  »  Etita 
vir  apostolicusarchipraesulemprimo  paternaseve- 
ritate  objurgansset  maternee  post  consolationis  dul- 
cedine  reparans  tunc  dimisit.  Et  apostolica  siccon 
solatione  accepta,  jucundi  in  hospitia  nos  recepi 
mus. 

11.  QUALITER  CORREPTUS  A  CARDINALIBUS  QUOD  TEMP0R 
SCHISMATIS  CONTRA  REGEM  SE  EREXERIT. 

Verumincrastino,  aquibusdatn  cardinalium  e 
plerisque  aliis  de  curia  viris  magniset  eruditisqi) 
in  scripturis  multum  poterant,talibusquippecuri 
abundare  etflorereconsuevit,archipraesul  tanquar 
familiaribus  suisetfaventibus  sibibenignaquadar 
r  et  amicabili  est  asperitate  objurgatus.quod  diebu 
illistam  malis,temporevidelicetschismatiset  intf 
ruinas  Ecclesiae,  contra  priucipem  suum,  contr 
potestatem  tantam  se  erexerit ;  parendum  potlu 
tempori  et  sustinendum  dicebant,  cum  hora  es; 
tunc  etpotestas  tenebrarum,  quin  Petrus  gladiui 
suum  non  exercere  sed  jubetur  reponere.  Et,sici 
addebant,zizaniaabinimicohominesuperseminat; 

ab  evangelicis  servis.  nequaquam  tunc  colligend; 
ne  forte  eradicando  ea  eradicarent  simul  et  t 
cum:undeetjuxtapatrisfamiliaspraeceptumusqi 

ad  tempus  utraque  simul  sinuntur  crescere.  Quc 
et  idem  ipsum  estmagistri  consilium,  qui  propt 
dierum  malitiam  tempus  redimendura  suadet 
dimentes,  inquit,  tempus  quoniam  dies  mali  su 
(Ephes.  v).  Et  prophetasimiliter:  /"rfeo,inquit.  pr 
D  dens  in  tempore  illo  tacebit,  quia  tempus  ma.lv. 
est  (Prov.  xi).  Adjiciebant  etiam  hi  quod  fortes 
clesies  columnae  ad  Ecclesiae  fabricam  diaturm 
etvalidius  supportandam,  interdura,  discretior 
manu  adhibita,  etiam  quasi  in  fragiles  et  tenu 
calamos  transformentur  pro  tempore  ;  quibus  i 
vehementem  procellae  spiritum  aliquantisper  rac 
nari  et  cedere  satius  quam  frangi  supra  vires  i 
sistendo.  Quod  et  magister  secundum  sapientis 
sibi  dalam,  quemadmodum  docuit  et  fecit.  ( 
enim  illius  veteris  legis  abolitionem  praedicar 
tamen  et  ipse  tempore  cedens  legemin  se  ipsoi 
plevit,  cujus  abolitionem  docebat;  caput  e%  1? 


\il1 


VITAS.  tHOM^.-LlB.  IV. 


1178 


mdens  et  purificatui  secundum  legem,  templum  A  ceat,  sed  ne  suspicemini  quod  ego  gladium  hunc 
ltrans  et  hostias  offerens.  Timnthm.m  P»iam  „v.      ^^r,^^J. 4  b     Maamm  hunc 


ltrans  et  hostias  offerens,  Timotheum  etiam  cir- 
iumcidens.  Et  demum  cum  esset  magisfer  gen- 
ium,  Judaeorum  advocatus,  et  inter  magnos  theo- 
octorum  maximus,  utpote  qui  non  ab  homine 
leque  per  hominem  evangelium  didicisset,  post 
jmnia  tamen  haec  terrenae  potestati  se  suhdidit 
ajsarern  appellando,  ita  censens  per  omnia  hcec, 
m  tempus  sic  exigit,  cedendum  tempori  et  tem- 
!us  redimendum  pro  tempore. 

Qualiter  archiprxsul  cardinalibus  ad  objecta 
responderit. 

Auditis  vero  his  archipraesul,  qui  tanquam  pro- 


|dus  a   magnis  et  sapientibus  curia;  ha?c  sibi  in 
ina  objicienda  arbitrabatur,  verum  et  cum   suis 
-eelractaverat  super  hoc,  et  sermones  suos  in  ju- 
eio  jam   disposuerat,  secundum  sapientiam  et 
atiam  sibi  datam  moxrespondit :  «Fratres,  »  in- 
iit,  «  nondifflteorquin  sicutvos  viri  tamedocti  et 
uditi  dicitis,  pro  tempore  temporicedendum  sit, 
muita  sustinenda  pro  tempore ;  fateor,  inquam^ 
in  hora  hac  et  potestate  tenebrarum,tanto  vide' 
et  imperatore  Frederico  et  tanto  antipapa  Octa- 
ano,  schismaticis  tam  insignibus  in  catholicos 
mcipes  qui  ab  Ecclesia  non  recesserunt  sedper- 
terunt,  etiam  multum  delinquentes,  nequaquam 
tngladium  exercendum  fateor,  sedreponendum, 
dicitis,  ne  forte  in  EccIesiaDei  scissura  deterior 

t,pra3sertimcum;divisionismalitiapIuressemper 
ffirat  habere  consortes.  Tantasiquidem  temporis 
test  esse   malitia  ut  ecclesiae  solum  gemitus  et 
lor  restet  et  ad  Dominum  clamor,  et  dormiet 
ic  ecclesiasticae   disciplinae    severitas,   ecclesia 
ic  per  solum  taupropheticuinconsecuturasalu- 
a.  Et  hoc  est  tempus  malum  quando   videlicet 
■lorum   nulla  spes  restat  correctionis,  sed  soli 
|o  Vindicta,  sicut  ipse  Dominus  :  Mihi,   inquit 
dictamlHebr.  x).  De  quoetsupraperprophetam 
tum  meministis  :  Ideo  prudens  in  tempore  illo 
ebit  qma  tempus  malum  est  {Prov.  xi) ;  et   tunc 
>fecto  juxta  Sapientis  consilium  :  Vindicte  MlU 
ildandus  locus.   Est  et  aliud  tempus  quando 
elicet  correctionis  malorum  spes   est.   Et  tunc 
dem  exspectandum,  susliuendum  et  orandum 
>  susteutatis.  Alioquin  sicut  per  Sapientem  dici- 
:  Vse  hisqui  sustineniiam  perdiderunt  (Eccli  n) 
us  quidem  tempus  tenebrosum,  et  hora  tunc  et 

istastenebrarum,  et  tunc  juxta  Doroiniverbum 
dius  Petn  reponendus.  Secundum  vero  tempus 
isi  nubilum  et  tuncgladius  Petri  suspendendus 
umendus  in  tempore.  Etsecunduinhaectempora 
vmdicta  ecclesiastica  seu  de  Petri  evangelico 
aiO  vane  Scriptura  loquitur  :  nunc  videlicet  de 
^xercendo,  nuncde  reponendo,  interdum  vero 
pendendo  et  resumendo  pro  tempore.  Et  ha3c 
oem,  fratres,  nostis  me  multo  melius,    ut  pote 

mtantaschola  totius  Ecclesire  doctoris  quo- 
e  disc.tis  aut  docetis.  Verum  in  audientia  vestra 
0  dicimus  haac,  non  ut  discipulus  magistrosdo- 


contraprincipem  meum  dominum  meum  Anglorum 
regem,  et  si  durius  adversum  me  actum  sit°,  exeri 
adhuc  postulem  veldesiderem.  Sustinendumprius 
et  regia  clementia  cum  exspectatione  expetenda 
juxtaSapientis  consilium  :  F^inquit,  inmansue- 
tudine  opera  tua  perfice  et  super  hominumgloriam 
diligens  (Eccli.  m).  Peragit  enim  interdum  tran- 
quilhtas,  quod  non  potest  violentia,  unde  est  et 
illud  poetae  ethnici : 

Peragit  tranquilla  potestas 

Quod  violenta  nequit. 
Etdoctorumunus:<cSaepe,  »inquit,  «flectithumani- 
«  tas  quos  nec  virtus  potuit  superare,nec  ratio,  >.  Et 
ideo  non  ut  arguitis  me,  non  pareo,imo  pareo,  et 
D  hbenti  animo  pareo  tempori  et  non  praveniotem- 
pus,  sustinens  et  sustinere  paratus,donec  favente 
domino  domini  mei  regis  irara  indulgentia  subse- 
quatur:  adeo  quod  et  si  in  eum  gladium  exertum 
cernerem,  me  interponerem  et  occurerem  pro  me 
m  ipsum  exerto.  Prius  enim  tempus  sustinentiae, 
tempus  misericordiae  et  justitiae  postea,  ut  ita  mi- 
sencordiam  et  judicium  cantemus  Domino.Verum- 
tamen,  sicutjam  tetigimus,  ut  tamen  nihil  contra 
decreta  apostolica  seu  in  veritatis  prcejudicium  au- 
deam,  necindistinctenecusquequaque verum quod 
diebus  malis  seu  tempore  schismatis  in  principes 
vel  m  eos  qui  sociam  multidudinem  habent,eccie- 
siasticanon  sit  exercenda  vindicta  vel  Petri  giadius 
exerendus.Siquidem  tempore  schismatis  qui  ab  Ec- 
G  clesia  non  recesserunt  sed  perstiterunt,  principes 
populorum  adeo  possent  tam  dire  tam  durematris 
sufe  Ecclesia3  pacem  ipsius  turbando  concutere  fr 
tera  et  excutere  viscera,  quod  ipsostanquam  abor- 
tivos  a  se  rejicerct  etfierent  velut  ethnici  etpubh- 
cani  ;  undeet  magisterin  tenera  adhuc  novella?  ec- 
clesiae  plantatione  non  solum  in  concutientes  ojus 
latera  et  effundentes  viscera,  sicut  illi  sunt  qui  per- 

sonasecclesiasticasopprimuntetpacemejusperlur- 
bant,  sed  in  eos  etiam,  qui  per  varias  criminum 
maculas  ecclesiaj  faciem  dcturpant,  gladium  evan- 
gehcum  exerit.  Si  is,  inquit.  qui  frater  nominatur 
m  formcator,  aut  avarus,  aut  idolis  serviens,  aut 
maledicus,aut  ebriosus,aut  rapax,cum  ejusmodi  nec 
abum  sumereiJCor.  v)  Et  alibi,  Si  quis,  iaquit 
D  nonobedxent  verbonostro perepislolam,huncnotate 
et  ne  commisceamini  cum  illo  ul  confundatur  {II 
Thess.  jii),  Ecce  quia  tenera  adhuc  ecclesia  et  no- 
vella,  quando  etiam  parvuiae  in  ipsis  nativitatis 
suae  cunabulis  manusjam  omnium  contra  ipsam, 
fiducialiler  tamen  et  intrepide  magistcr  gladiuin 
exent,  utsponsogloriosamsponsam  exhiberet  non 
habentem  maculam,  aut  rugam,  aut  aliquid  ejus- 
modi  sed  esset  sancta  et  immaculata.Si  ergo  ma- 
gister  gentium  in  teuera  adhuc  et  novella  ecclesia 
audet  sic,  multominustrepidandum  nunc  quando 
ad  prophetne  vaticinium  ecclesia  posita  e*t  m  su- 
perbiam  omnium  Sa3culorum.  Aiibi  etiam  mag.ster 
«iiscipulis,  quos  iiiter  nascentis  ecolesia  pnmordia 


H79 


ROBERTI  DE  BOSEHAM. 


1180 


11.  W 

.   ^n^^rat  ci<-  ■   Sutfinetis.  A  doctorum  ait, « de  adversitate  laetatur,  angustia  di 
praelatos  ordjnaverat^imprqperat  «  .  SusUnem,  A  ,ristitiaerieitur.fletibus  pascitur,sanguin( 


inquiens,  si  quis  vos  in  servitutem  redigit,  si  quis 
devorat,  si  quis  accipit,  si  quis  in  faciemvosccedit 
(II  Cor.  xi).  Ecce  magistri  in  discipulos,  quos  su- 
per  novellam  adhuc  ecclesiam  praelatos  creaverat, 
proecclesiasticaeservitutissustinentiaimproperium. 

Et  si  servitus  haec  minimesustinenda  tunc.quando, 
ut  jam  dicimus,  ipsa  parvula  adhuc  et  manus 
omnium  contra  ipsam,multo  minus  nunc.Nametsi 
schismanuncsit,  sicut  frequentius  in  Roraana  Ec- 
clesia  accidit,  attamen  qui  schismati  habentur 
Christiantfi  sunt  fideiprofessores.ecclesiamquidem 
vulnerantes,  perimentes  minime,  miserante  Do- 
mino  ad  Romanae  Ecclesiee  obedientiam  reversuri 
in  brevi.  Et  si  ecclesiastica  non  sufficiunt,  vel  ab 


« latatur,tristitiaerigitur,fletibus  pascitur,sanguine 
t  rigatur,  mortibus  fecundatur,  quee  semper  novit 
«triumpharemundicladibusingravata,etindecres- 
«  cit  unde  mundus  deficit. »  Arca  enim  est  quae  quan- 
tofortius  mundifluctibus  tunditur,  tanto  altius  eri- 
gitur.  Nec  igitur  est,  ut  vos,  fratres,  quadam  mihi 
verborum  insinuatione innuitis,quod  etiam  hoc  tem- 
pore  schismatis  Ecclesiae  timendum  sit  aut  proEc- 
clesia,  quo  minus  vicarius  Christi  successor  Petri 
in  ecclesiasticae  pacis  violatores  Petri  gladium  exe- 
rat.  Non  est,  inquam,  Ecclesiae  timendum  aut  prc 
Ecclesia.Namutfirmissimum  etquodinfirmari  non 
potest  testimonium  inducamus,adhuc  juxta  ipsius 
veritatis  inEvangelio  verbum,  ecclesiahaec  domus 


in  brevi.  Et  si  ecclesiastica  non  sumcium,  ve.  «i  ientisvlris uprafirmampetraiii83dificata 

ethnicis  exemplasumamus  Inter  quos  unus  poeta-  B  f"* £*.,__,_  Jn  debeat  foPrraidare  injuria 


rum  gentiliumaliumquemdammetrice  commendat 
pariter  ethnicum,  quod  sub  duro  principc  et  tem- 
poribus  malis  bonus,hoc  est  liber,  esse  auderet,ad 
ipsum  quem  commendat  loquens  sic  : 

Laudari  debes  quoniam  sub  principe  duro, 
Temporibusque  malis  ausus  es  esse  bonus. 
Bonus,inquit,id  est  liber,  generale  boni  vocabulum 
sic  specificans.  Et  profecto  nisi  in  pacis  ecclesias- 
ticae  violatores  ecclesia  libere  etintrepidegladium 
exerat,  ecclesiasticus  judex  sine  causa  gladium 
portat.  Et  quidem  pax  ecclesiastica  heec  nonsolum 
per  schismaticos  et  heerelicos,  sed  et  papa.  per  ty- 
rannos  Ecclesiae  filios  perturbatur,  Qui  ut  supra 
tetigimus,  matris  suae  concutienteslatera,excutiunt 
viscera,personasecclesiasticasopprimunt,expellunt, 

_  .        i  •    _  •  1       ____.__. -  -.  _— -.   C  .-»  ._  1  _■_  _i  _  *v_ 


quod  ibi  ventorum  non  debeat  formidare  injuria! 
nec  inundationum.Si  quidem  in  petra  exaltata,  ic 
petra  secura,  in  petra  firmiter  stans,  secura  al 
hoste,  fortis  a  casu.  Et,siadhucpetra  non  sufficit 
Insole,\nq\x\t,posuittabernaculumsuum(Psal.xvn\) 

in  solejustitiasChristofundata  ecclesia:  unde  e 
Magister:  Fundamentum,  inquit,  positum  estqud 
nemo  mutare  potest,quod  est  Christus  Jesus.  No 
igitur,  fratres,simulstemus,  qui  retrorsum  nonat 
ivimus,  et  in  hac  paupertate,  in  hac  diminution 
nostra,  in  hoc  schismatistemporevirtusnostrano 
infirmetur  ;  sed  cum  tempus  exegerit.non  mundai 
timoris  servi  sed  justitiae  simus  ministri.  Scriptui 
est  enim  quod  :  Juslitia  et  pax  osculatce  sur 
(Psal.  lxxxiv).  Bene,  inquit,  osculatae,confcederat 


viscera,personasecclesiasticasopprimunt,expellunt,      V™     *      ^^.^tia  quippe  pacem  gen 
legesnovascondunt,etclerilibertatem,qua,Eccleslffi      v idehcet      ™  ^  ^  ideQ  duffi  fa£ 


decus  et  virtus  est,adimunt;  ita  Ecclesiam  in  super 
biam  saeculorum  positam  ancillantes  ut  sit  sicut 
populus  et  sacerdos.Et  in  tales  quidem  etiam  tem- 
poreschismatis,temporehaereseos,quemadmodum 

in  schismaticos  et  haereticos,  ecclesiastica  censura 
exercenda,  et  Petri  gladius  exerendus.  Alioquin 
vicarius  Christi  successor  Petri  sine  causa,  utjam 
diximus,  hunc  portat  gladium,  quem  sicutinerset 
trepidus  tempore  belli  non  exerit  sed  abscondit,  et 
Ecclesiae  virtus  in  adversitate  non  perficitursedin- 
firmatur.  Quodrex  etProphetaelugebat:/w/?mrt.a 
est,'mq\i\ens,inpaupertate  mea  virtus  mea  (Psal.xxx) 
Sedecontra  Magister  in  infirmilate  de  potentia  sua 
gloriatur  :  Quando  infirmor,\nqmUunc  polenssum 


rat,  alit,  et  ne  violetur,  protegit.  Et  ideo  duse  ha 
tanquam  mater  et  filia,  nutrix  et  alumna,  et  veli 
tutrix  et  pupilla  mutuis  quasi  delectanturosculis 
continuis  se  amplexibusfovent.  Adeovidelicet  coi 
foederatae  inter  se  et  concordes  ut  neutra  absqi 
altera  sit,  unde  etdeharumcontoderationeetcoi 
cordiaillustriumEcclesiaedoctorumunus:«Amant 

inquit, «  se  duaehae,aideo  utquifecerit  justitiamn 
«veniatpacemetnonaliter.»Necigiturdiebusm 

lis  tempore  schismatis  vel  haereseos,  seu  tyrann 
vimEcclesiae  inferentibus  etEcclesiae  perturbantibi 
pacem,  arma  justitiee  reponenda,  sed  verius,utt; 
men  nihil  contra  apostolica  statuta  seuinventat 
praejudicium  audeam,  arbitror  secundum  Magisl 


gloriatur :  Quando  infirmor,mqmUuncpolenssum      £    '  riter  et  hortamenta  sanctorum  inc 

(II  Cor.  xn).  Et  alibi  ad  discipulum  :  Memor  esto,      a  ^     Koslibet  ecclesiastica.pacis  violatores 


mqn\t,DominumJesumChristumresurrexisseamo) 
tuissecundumevangeliummeum,inquolaborousque 
ad  vincula;  quasi  male  operans,sedverbum Deinon 
est  alligatum  (II  Tim.  n).  Ita  et  ad  Magistnexem- 
plum,  Ecclesiae  in  infirmitate  sua  de  potentia  sua 
gloriandum,undenec  verbum  Deigladius  spiritus 
alligandus, sedlmulto;magis  intervinculagloriosius 
tunc  exeritur.  Nec  enim  est  quodEcclesiahaesitare 
habeat  aut  timere,cujus,ut  aitdoctorumillustrium 
unus:  t  Proprie  proprium  est,  ut  tunc  intelhgat, 
«  cum  arguitur,tuncvincatcumlaeditur,tuncobti- 
«  neat  cum deseritur.  »— «  Etqua;,  utitidem  aUus 


stincte  in  quoslibet  ecclesiasticaepacis  violatores 
justitiae  ministris  libere  et  intrepide  justitiae  arn 
exercenda,  ut  ita  in  die  bellorura  Dominiin  capl 
vandeepacisauxiliumvexillajustitiaeprodeant.Na 

sicut  vulgo  dicitur,  arma  pacem  ferunt :  et  justil 
quidem  armata,  pax  vero  laureata  et  iriermis  d 
scribitur  utpote  quae  per  athletam  justitiam  vmc 
Violatee  igitur  seu  captivatae  pacis  tempore  tur 
valde  et  indecens,  si  justitia  se  occultet,  quia  n 
vel  pacicaptivaevel  captivandae  moxjustitiasubi 
nireUustitia  pacem  pacis  osculo  proderet,  justi 
enim  etpax  osculatee  sunt.  Et  certe.fratres.utn 


;u8i 


VITA  S.  THONLE.  —  LIB.  IV. 


1182 


.arcensveritatemdicam,  tantis  quasmodo  supra  A  vera  glorise  stola  insignirer  tunc,  sicut  sacerdotali 

n  allocutione  vestea  innuistis,  dissimulationibus  et  regia.  Sed  certe,ut  verum  fateor,  mihi  nunc  pro 

tddentesintercaeteraquodfortes  Eeclesiae  columna.  minimo  est  ut  infacto  hoc  ab  humano  die  judicer, 

fetiam  in  fragiles  et  tenues  calamos  debeant  trans-  solum  in  praesenti  gloria  mea  sit  conscientiae  mea. 

^orinari  pro  tempore,  tantis  revera  dissimulationi-  testimonium.  Et  si  prudenter  et  pie  scriptum  illud 

>us  peccatoribusdantur  cornua  et  reges  transeunt  quoddominuspapaheri.in  publicavestraaudientia 

n  tyrannos.  Et  praecipui  Ecclesiae  filii  praecipui  sic  damnavit,  velitis  advertere,  obedientia  vestra 

1  ?_-»_-- 1  _1  _.■  i  na    -fiiir»!    i  _-_..-•-»  i  _-*  I      irAoi_>.    _  #-»     .__....,  ^  .  _^     «  ■«  n  «.-.    T7_-_/»l_-\ 


.cclesiae  fiuntinimici,ipsis  in  matrem  suam  Eccle 
iainliberedebacchantibusecclesiasticaedisciplinfe 
everitate  torpente.  Ita  tolerabilior  sit  foris  infi- 
lclium  gladius,  quam  intus  filiorum  rebeliio,  et 
ilangat  cum  rege  illo  sancto  :  Ecce,  inquiens,  in 
aceamarUudomeaamarissima([sa.xxxvm).Pviaia. 
nim  amaritudo  amara  pati  ab  inimicis  ;  secunda 
tnarior  sustinere  aproximis  ;  tertiovero  amaris 


praesentis  turbationis  nostrae  non  modica  causa  est. 
«  Quod  autemtacite  arguendomedicitis  quodad 
Magistriconsilium  tempus  redimeredebuissem,su- 
per  prudentiavestrasatis  admirari  nonpossum.  Si 
quidem  ad  Magistriconsiliummeredemissehocar- 
bitror.Etsi  superilloMagistri  verbo  sanctorum  in- 
terpretatio,  sicut  generalis  et  necessaria,  ita  vera 
est,jam  non  arbitrorsed  certissime  scio  me  tempus 


,0 w-     —  w~      ww.     .._  U  •_••__-__-_.  v^      -JV_<4\_/      LUly       lULUWUa 

ma  impugnaria  filiis;  hoc   enim  est  tanquam  si  b  hoc  redemisse.Necenim  Magisteribi  docet  tempo- 


iscera  propria  convertantur  in  ulcera.  Propter 
ubd  Sapiens :  Fili,  inquit,  tibi  sunt,erudi  etcurva 
l,os  apueritia  illorum  (Eccli.  vii).Verum,  fratres, 
t  in  insipientia  vobis  loquar,vosenim  cogitis,quae- 
tis,  ut  video,  vertere  mihi  in  culpam  quod,  ni- 
illor,  ad  gloriam  mihi  summam  et  immortalem 
invertendum.Ecce  enim  quod  ad  arcam  sanctifi- 


ris  redemptionem,  ubi  ecclesiasticae  libertatis  di- 
spendium  vertitur,  undeetsicutjamsupradiximus, 
ethic  iterare  necessarium,  discipulus  quos  super 
rudem  adhuc  et  novellam  ecclesiam  praelatos  con- 
stituerat,  sustinentiamservitutisimproperat:  Susti- 
netis,  inquiens,  siquti  vos  in  servitutem  redigit,  si 
quis  devorat,  si  quis  accipit,  si  quis  in  faciem  vos  cx- 


itionis  inclinatam,ad  ipsam  erigendam,proofficii  dit  (UCor.  xi).  Ecce  quod  Magister  qui  alibi  horta 
lei  debito,  et  pro  viribus  jam  opposui  manum  et  tur  ad  temporis  redemptionem  cumdies  mali  sunt, 
ipposui  humeros  inter  ruinas  Ecclesiae,  Ecclesiae  minime  intelligit  temporis  redemptionemubiservi- 
linas  quantum  datur erigendo,  et  interruinas  ejus  tute  introducta  ecclesiasticae  libertatis  deperit  ho- 
re  jam  obrutus,  ne  ipsaobrueretur.  Et  si  gloriari,  nor,  verius  quippe  ibi  quam  temporis  redemptio, 
)ortet  quod  quidem  oportet,  quia  etiam  cxpedit  temporis  perditio,  etEcclesia.  ignominiosa  abjectio 
mc  sic,  inter  Romanae  Ecclesiae  schismata  quasi  est.Nam  juxta  sanctorum  conniventiaraquidest  se- 
ente  orbe,  patres  meidecessores,  Cantuarienses  Q  cundumMagistriconsiliumtempus  redimere?Certe 
chipraesules,  quasi  cervice  erecta  semper  stare    '  utde  meo  nihil  afferam  hic,nec  enim  mea  doctrina 


flexibiles  consuerunt,  tanquam  firmissimae domus 
i  columnae  et  fortissimae  :  verum  ut  unumvobis, 
sitimide,  utinam  non  temere  dixerim,etsi  vosin 
aesenti ex qualicunque causa  tam  gravis  schisma- 
scandalo  ruitis,  ego  tamen  inter  vestras  quasi 
bisruinas,Dominomanumsuamsupponente,non 
am  ;  vos  tanquam  doinini  nostri  et  patres  quod 
numinoculisvestrisvidebiturfacietis.Egosummi 
storis  vester  qualiscunque  coepiscopus,  et  ejus- 
m  Domini  conservus,tantorum  patrum  meorum 
ccessor.licet  indignus,  adorabo  vestigia.  Quos, 
inonpossimconsequi,  desidero  tamen  utcunque 
lui.unde  etego  sicut  nunc  cernitis,quod  et  scio, 


mea  est,  sed  sanctorum,!quodtempus  sit  redimen- 
dum  multi  consulunl,  sed  pauci  norunt  pauciores 
vero  aguntetaggrediunturquod  norunt.Nam  juxta 
Magistri  consilium  et  interpretationem  sanctorum, 
quid  est  tempus  redimere?  Dare  quidemetaccipere 
temporalia,  dare  et  accipere  tempus,  opportunita- 
tem  videlicet  serviendiDeoetvacandi  divinis  a  quo 
temporalia,temporales  videlicetet  terrenae  occupa- 
tiones  et  curae,  nos  avertunt.  Ut  igitur  tempus  ac- 
quiramus,temporalia  danda  sunt  pro  tempore,  et 
sic  tempus  redimimus.  Unde  et  Magister  magistro- 
ruminEvangelico,de'quohocmagistriverbumvide- 
tur  sumpsisse  originem :  Si  quis,  inquit,  vult  judicio 


'mino  sic  disponente,  accidisse,  cui,  non  vobis,  D  tecum  contendereet  tunicam  tollere,  dimitte  ei  pal 

wnv  /\/\mmZce.~    . .-. :  i. ;   i..  i i..    c _i  ..  /.«■...         .      .  .-.  .-.. 


leorcommissa  mihi  talenta  cumfenore  solvere; 
3,inquam,  nunc  proposito  mihi  gaudio  pro  Ec- 
sia  sustineo  crucem  confusione  contempta,  et 
itnolit,  probet  velimprobet  mundus.suslinebo 
lagellaparatusquousquejustejudicantisDominj 
nus  super  me  nunc  extenta  se  retrahere  velit. 
te  eo  usqueinflagellaparatissimusetmagiseli- 
is  affligi  pro  Ecclesia  Dei  quam  peccati  tempo- 
s  et  aulae  Augustalis  habere  jucunditatem.  Novit 
tu  clerus.novit  populus.novit  mundus.quanlus 
iula  fuerim.etdeaulaad  Ecclesiam  assumptum 
tnta  me  gloria  sequeretur,  si  domini  mei  regis 
>mnibus  voluntati  obsequerer.  Qui  duplicis  re- 


lium  (Matth.  v).  Ac  si  dicat :  Noli  propter  tempo- 
ralia  damna  seu  curas  temporales  et  causas  cordis 
tui  pacem  et  quietem  amittere,  quo  minus  habeas 
tempus  vacandi  Deo  tuo.  Alioquin  non  j  uxta  Magistri 
consilium  tempusredimes,  sedtempus  perdes.Huic 
etiam  doctrinae  evangelicae  ethnicorum  tritum  et 
antiquum  proverbium  consonat :  «Nummum,  «in- 
quiunt, «  quaerit  pestilentia  :  duos  illi  da  et  ducat 
«se.  »  Videteitaque,  fratres,  si  placet,  et  attendite 
si  non  fecerim  sic,  si  non  redemerim  tempus,  qui 
temporalia  dedi  protempore;  qui  Ecclesiae  Canlua- 
riensisdivitiasethonorera,  quee  inter  occidentalis 
orbis  ecclesiaspraefulgensest,  pariteretdomini  mei 


4183 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1184 


regisgratiam  et  gloriam  promea  et  cleri  milu  ore-  A  semperfuitduraet  periculosaconcertatio.videlicet 


diti  libertateetpace  dereliqui,  favente  Dominogra- 
tiam  pro  gratia  et  gloriam  progloria  mihi  et  Eccle- 
siaB  recepturus  adhuc,praetercausasalias,ideoprae- 
sertimterram  fugiendo  egrediens  quodinpreesenti 
ibi  fruotum  facere  nequivissem,  Qualiter  otiam  et 
Apolloille  magistridiscipulus.quem  Gorinthiorum 
episcopumordinaverat.ipsosfugiendodeseruitquia, 
sedarenequivisset.  Ita  quod  etiam  multum  rogatus 
a  Magistro,  reverti  ad  eos  tuncnollet.metuens  ne 
propter  incorrectos  non  faceret  fructum.De  quo  Ma- 
gister  ad  discipulos :  De  ApoUo,\nqui\,fratre  notum 
vobis  facio  quam  multum  rogavi  eum,  ut  veniret  ad 
voscumfratribus,  etutiquenonfuitvoluntasut  tunc 
veniret  (lCor.  xvi).  Sicetalii  pastoresmultietboni 


ul  aut  in  insula  se  opponant,  aut  inita  f uga  si  forte 
magis  expedit  sic  ab  insula  per  muitos  insidiarum 
laqueos  et  angustias  exeant. 

i  Et unum  vobis proponam,proximum decessorem 
Patrem  meumetdominum  felicis  memoriaa  Theo- 
baldum  archipraesulem,  cujuset  ego,sicutetinaliis 
periculis  multis  et  angustiis,  et  in  hoc  opere  quod 
nunc  rememoraturus  sum,  comes  cram  tunc  indi- 
viduus.  Contigit,  ut  plerumque  solet  inter  virum 
apostolicum  sanctae  recordationisEugenium  et  An- 
glorum  regem  tunc  Stephanum  simultas ;  archiprae- 
sule  et  personis  regni,  contra  mandatum  apostoli- 
cum,adRemenseconciliumquodconvocabaturtunc 
aregetransfretareinhibitis,veruruarchipraesulom- 


ob  causam  similem  aut  penitus  sine  grege  semel  B  nimodis  obedire  attentans,  noctu  furtive  et  pericu- 

commissum sibi  gregem deserentes,  aut  de grege  ad 

gregem  translati  ubi  utilius  impenderent  curse  pa- 

storalis  officium.  Sic  igitur  nec  pro  illorum,  sicut 

existimo, nec  pro  meafugaapologiam  necessarium 

texere.Praesertimcumegononsolumdesperataecor- 

rectioniscausa,sedideo  eiiam  me  subtraxerim,  ne 

remanendo  magis  morti  fructificarem  quam  vitae. 

Remanendo  quippe  in  terra  et  me  in  tanto  regiae 

irae  fervore  opponendo  cum  multo  ecclesiasticae  li- 

bertatis  dispendio  dolorem  super  dolorem  apposuis- 

sem  defacili.Nam  juxtaSapientis  dictum:Sicut  ru- 

gitus  leonis,sic  ira  regis  (Prov.  xx).  Ira  enim  non 

habet  misericordiam  nec  erumpensfuror,  et  impe- 

tum  concitati  ferre  quis  poterit  ?  unde  et  tunc  ce- 

dereconsultius.Alioquinnonanimarumrectori,  sed  C 

potius  videripossetinsano  et  temerario  similis,  qui 

sciens  et  prudens  leoni  rugienti  occurrit  aut  qui 

contra  rapidissimum  torrentis  impelum  nititur.Q  uod 

Sapiens  expressim  inhibet :  Noli,  inquit,  resistere 

contrafaciem  potentis,nec  coneris  contra  ictumfluvii 

(Eccli.  iv).  Quod  ego  secutus  cessi.  Siquidem  cor 

principis.quodutnovitmundus  aliquando  inmani- 

bus  meis  sic  erat,peccatismeis  exigentibus  sic,ob- 

firmatum  nunc  contra  me,  undeet,  ut  jam  dixi, 

elongavi  fugiens,fuga  mec  inductam  nuper  inAn- 

glicanamEcclesiam  servitutem  non  auctoritate  ro- 

borans,quinpotiusipsiussicfortius  demumfavente 

Dominoetapponentemanumsuamjugumexcussu- 

rus  omnino.  Et  quidem  major  sicut  ex  dictis  ni 


lose  admodum,  duobus  tribusve  secum  marisparum 

sciis,  in  scapha  modica  et  tenui  oceani  undis  se 

commisitet  ventis  ;  et  quasi  absque  nauclero  et  re- 

migioRemis  venit  sic.Qui  cum  in  concilio  se  prav 

sentaret.et  vir  apostolicusjam  ipsius  viae  didicisset 

periculum,  publice  mox  et  in  omni  audientia  dixit 

in  concilio : «  Hic  est,  »  inquiens,«  venerabilis  frater 

«  nosterCantuariensis  archiepiscopus,et  magis  na- 

«  tandoquamremigandoutadnos  veniretoceanum 

«  transmeavit. »  EtitaPater  meushisobcausamfu- 

git  tunc,  sicut  etnunc  ego.  Alioquin  cum  causa  sub- 

est,  si  neutrum  horum  fecerit,  a  patribus  suisde- 

generans,  non  utlegitimussednothus,  Cantuarien- 

sis  non  erit ;  nam  is  forte  talis  extra  disciplinam 

est,  cujus  omnes  Patres  sui  participes  facti  sunt. » 

His  dictis,nonnulli  audientes  sic  archipraesulis  zelum 

necessariumaterraegressumcommendabant,etahi 

ex  auditis  minime  persuasi,  eadem  quae  prius  cri- 

minabant,  talitemporein  terraremansisseetsusti- 

nuisse   dicentes  satius.  Vere  dominus  papa  boc 

solum,  ut  supradiximus.arguitquodpraefatiscon- 

suetudinibus,quacunqueexcausapraebuissetas»pn- 

sum.  Unde  ettantum  habentesegressus  nostrifau- 

torem,  aliisquiderogabantinpraesentiarum  omissis 

coeptumhistoriae  ordinem  prosequamur. 

12.    QUALITER    ARCHIPIUESUL    PONTINIACUM   AD   PERE- 
GRINANDUM    ELEGERIT. 

Cum  vero  jam  aliquot  dies  fecissemus  in  curia, 
archipraesul  cum  suis  deliberat  et  pensat  aliquem 


fallor  liquet,  mefugiente,  quam  si  me  tunctemere  rj  delocisreligiosis.quodeclinandocommodiusposse- 


opposuissem,  servitutis  hujus  concussio,  eo  ipso 
quod  fugi  sic  me  opponens.  Nec  enim  ob  id  dico 
haec  vel  fugi  sic,  quod  successoribus  meis  fugiendi 
praestarevelim  exemplum,nisi  forte  expediat,sicet 
idurgentissima  rerum  ratio  postulet ;  sed  hoc  dico 
quiaCantuariensis  contraprincipem  suum,gloriose 
quidem  si  causam  habet,  sed  nihilominus  semper 
periculose  decertat.  Sic  enimest  cum  mepropolita- 
nus  in  insula  regi  insulano  se  opponit,  tanquam 
sitentus  invinculis  et  in  tenebrosis  carceris  abditis 
carcerariura  provocet.Ethocquidempericulum  de- 
cessoresruei  fere  omnes  expertisunt.Haec  estenim 
oninium  vere  Cantuarieuiium  archipraesuluiu,  et 


mus  et  honestius  provisum  a  Deo  peregrinationis 
nostrae  praestolari  eventum.  Et  cum  nobis,  qui  Ec- 
clesiae  causam agebamus,ad  aliquod  de monasteriis 
declinare  religionis  intuitu  videretur  consultius. 
prae  ceeteris  inaliquomonasteriorumde  sanctoillo 
ordine  Cisterciensi  peregrinari  praeelegimus,  tum 
propter  ordinis  religioneiuinsignem,  cum  proptei 
magnam  ordinis  quietem  et  pacem,  eo  quod  sicui 
corde,  ita  et  corpore  sunt  reiuoti  a  saeculo  ordini; 
illius  professores.Et  intercaetero  ordinis  monaste 
ria  unum  praeelegimus  in  Burgundia  situm,  quoc 
Pontiniacum  nominatur  :  insignis  vero  et  praeclart 
illius  monasteriireligio  habebatur.  Quodetpraefata 


1185 


VJTA  S.  THOftLE.  -  LIB.  IV. 


1186 


civitati  Senonis,  in  qua  doininus   papa  propter  A  mus.bonorumnostrorumrapinamsuscipientescum 


schisma  morabatur  tunc,  vicinura  erat,  solum  per 
duodecim  leugas  distans.  Et  adhuc  quia  amplae 
erant  et  abundantes  monasterii  facultates  et  multa 
charitas  in  erogando, 

Vir  igitur  apostolicus  ad  petitionemnostram  ab- 
batem  loci  et  potjores  de  fratribus  vocat :  et  cum 
abbas  et  fratres  ex  ipsius  domini  papae  relatione 
et  quod  tamen  prius  cx  multa  famae  celebritate 
;  audierant,  archipraesulis  probitatem  et  virtutem  et 
piffisertim  causam  Ecclesiae  quam  agebat  certius 
cognovisset,  Domino statim gratias  agunt  devotissi- 
mas,  quo  inspirante,  palaestrita  suustalem  locum, 
velut  quamdam  agonis  sui    palaestram,  elegerit. 
Unde  et  cum  ab  adventu  nostro  circiter  septimanas 
tres  jn  curia  fecissemus,  apostolica  licentia  et  be- 
nedictione  accepta  Pontiniacum  venimus,  a  toto 
conventu  cum  tanta  alacritate  et  jucunditate  tan- 
quam  hostia  eoelitus  raissa  accepti,  Qui  omnes  no- 
bis  humanitatem  exhibentes,  praeter  institutionem 
ordiniset  esum  carnium  et  alia  quaedam  animo 
promptoetvoluntarioindulserunt.  Etquidemsupra 
quam  dicere  nunc  tempus  sit,  apparuerunt  beni- 
gnitas  ethumanitas  ordinis  circa  nos.  Tertio  vero 
quartoveadventusnostridie,archipraesulcapitulum 
ingrediens,  causam  Ecclesiaequainagebat,Dotnino 
etipsorumorationibus  commendavit,  Et  compositis 
aarcinulis  nostris,  vicinas  sed  divisas  infra  septa 
monasterii  mansiones  accipientes,nos  quotquotid 
officii  erat,  sacrarum  litterarum  lectioni  ccepimus 
mox  studiose  intendere.  , 

Archipraesulvero,  posttantasquas  supraostendi- 
mus  ipsiusturbationes,  quasi  postdensum  tempus 
et  nubilum,  ad  serenitatem  et  tranquillitatem  di- 
vinee  lucis  coapit  se  raox  tota  mente  convertere, 
lectioni.orationi  et  meditationise  danstotum.  Hoc 
vero  erat  tempus,  quod  ab  initio  promotionis  suae 
in  archipraesulem,  quod  etiam  tempore  cancella- 
riee,  sicut  ab  ipsomet  accepi,  inter  mundi  vanita- 
tes  praeoptaverat,  sciens  quod  sicut  juxta  Sapien- 
tis  dictum  :  Sapientia  in  otio  scribitur,  ita  et  disci- 
tur  et  docetur.  Fuit  igitur  illud  monasterium  nos- 
trum  nobis  sicut  certaminis  palaestra,  qua  exer- 
ftitabatur,  pariter  et  queedam  virtutum  schola  qua 
emdiebamur  ad  praelium,  ita ut  quotidie  diceremus 
Domino :  Bonum  nobis  quod  humiliasti  nos,  ut  di- 
sceremus  justiiicationes  tuas. 
De  expulsis  ab  Anglia  et  proscriptis  pro  archi- 

praesule. 
Verum  dum  multa  quiete  et  otio  erudiremur  et 
exercitaremur  sic,  venit  post  dies  aliquot  quidam 
ib  Anglia  duri  nuntii  bajulus,  nuntians  quod  in 
tW.fatoruui  nuntiorumadventuadomino  papa,  eo 
luod,  ut  supra  ostendimus,  voto  suo  frustrati  et 
-■>etitione  inexpleta  rediissent,ex  regisedicto  archi- 
pKMulis  et  suorura,  qui  cum  eo,  bona  omnia  tam 
nobilia  qaam  immobilia  contiscata,  ac  si  nuntiet 
•ob  alteri  :  EcceSabaei.quiirruentestulcruntomnia 
Job  i)  ;  verum  et  hoc  quidem  gaudentes  sustinui- 


F) 


gaudio,  forti  illi  athletee  conclamantes :  Dominus 
dedit,  Dominus  abstulit,  sicut  Domino  placuit  ita 
factum  est.  Verum   is   qui  venerat   adjecit,  unde 
plurimum  patiebamur,  quiacompassi  patientibus, 
videlicet  quod  archipraesulis   tota  cognatio  et  qui 
familiaresexstiterant.autetiam  quiab  ipso  aliquod 
susceperant  clientelaeofficium,ejecti  omnes  et  pro- 
scriptiterramabjuraverint;hocetiam  injuramento 
contentum,  nullo  modo  se  moraturos  per  viam,do- 
nec,  ubicunque  reperiretur,  archipraesulis  se  offer- 
rent  conspectui,  ut  archipraesule  eo  amplius  exa- 
cerbato  ira  cresceret  cura  doIore.Et  adhuc  in  ipso- 
rum  etiam,quiarchipraesulem  extra  terram  secuti 
fuerant,cognationem  par  et  similis  furordebaccha- 
g  vit.  Ejecti  sunt  jtaque  et  proscripti  et  hi  et  illi,  co- 
gnatioet  cognatio,  Et  omnes  terramnativitatis  suae 
abjurantes,  nisi  forte  aliqui  essent,  qui  multae  pe- 
cuniariae  interventu  se  redimere  potuissent.  Quod 
tamen  admodum  paucis  concessum,  unde  et  ad 
edictum  hoc  turba  magna,  bonis  suis  omoibus 
conhscatis,  in  egestate  multa  et  angustia  terram 
egressa  est,  viri  et  uxores,  juvenes  etvirgines,  se- 
nes  cum  junioribus,  serviet  ancillae,  parvuli  etiam 
in  eunabulis  et  ad  matrum  adbuc  pendentes  ube- 
ra.  Non  parcebatur  sexui,   non  deferebatur  eetati, 
non  aestimabatur   conditio,  acsi  iterum  Job  alteri 
nuntietur  :  Ecce  ventus  a  regione  deserti,  qui  con- 
vussit  dornum,  quae  corruens  liberas  tuos  oppressit 
(ibid.).  His  vero  omoibus  confiscatis  et  huic  exse- 
i  cutioni  paenali,  quidam  aulicorumsatellitum  mero 
archipraesulis  odio  praefectus  est  :  qui   inveterato 
odio  archipraesulem  oderat,ad  exsequendummali- 
tiae  opus  talis  praeelectus,utarchipraesuleoamplius 
exacerbaretur,  et  de  quo  satis  fidebatur,  quod  nec 
unum  poenalium  mandatorum  iota  praeteriret.  Ra- 
nulfus  cognomento  de  Broc  hic  erat,  qui  etiam  de 
suo  superadjecisse  creditur  ultramandatum,  dolo- 
rem  super  dolorem  apponendo.  Malitiaquippe.etsi 
interdum  parvas  habeat  vires,  multos  tamen  sem- 
per  habet  conatus,  unde  et  occasione  aliqua  a  su- 
periore  concessis  ad  malum  viribus.semper  in  im- 
mensum  se  extendit  et  ad  male   faciendum  fines 
datos  excedit. 

Quae  profecto  malitia  et  adhuc  ad  quiddam  in- 
auditum,  eo  magis  impiumquo  plus  profanum.se 
extendit.  Nam  cum  quotidie  ab  ecclesia  pro  archi- 
praesule  suo  jam  peregrinanteoratio  fieret,  publico 
quidem  edicto  per  terram  iuhibitum  ne  de  caetero 
fieret.Et  sic  quidem  a  tamcommuni.atamgeuerali 
ecclesiae  suffragio,  tanquam  aqua  etigui  velutho- 
stespublici  interdicimur.Quod  etiamad  haereticos, 
ad  Judaeos.ad  ethnicos,ad  ipsos  etiam  Christi  cru- 
citixores extendit,  diligentis  et  miserantis  Domini  la- 
tum  mandatumnirais.\'erumhicpatreperegrinante 
elquasipericlitante  jam,  ue  dum  manibus  audeant, 
filiorura  etiam  ora  clauduntur,  ne  patripericlitanti 
subveniant,vcl  sic  verendum,ni  fallor.Deo  vero  et 
justo  disponente.  nealiquo  tempore  accidat  utqua 


1187 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1188 


mensuranobisniensum.eteisremetiatur  quinobis  A  et  nobis,  qui  secuti  sumuste, communisest  causa, 


suntmetiti  sic  :  Filii  insurgant  adversus  patrem,et 
pater  adversus  filios,  et  duo  in  tres  et  tres  in  duo 
dividantur,  et  de  divisionedemumfiatconsumptio. 
0  malitia,  quam  viva,  quamefficax,quam  penetra- 
bilis  tu,  quae  ipsam  Dei  imaginem  hominem,  non 
jampenetrando.sedmagisperforando.sicvulneras, 
et  ab  homine  quasi  fonte  pietatis  nativo  omnem 
humanitatisdulcedinemsic  exsiccas,  utetiam  patri 
negetur  a  fihis,  quod  et  ipsi  debentpersequentibus 
etcalumniantibus  se?Homoquippe  sicutexnatura 
homo,  et  ex  natura  humanus :  imo  ut  expressius  et 
non  emphatice  loquar  sed  proprie,  ipse  homo.mi- 
sericordiam et pietatem  quasi qusedam primordialia 
semina  suae  ex  ipsaorigine  habens  insertanaturee ; 


communispoena.communispugna.faventeDomino 
et  communis  erit  victoria  et  communis  corona.  » 
Haec  vero  quae  nunc  de  novo  superaddita  est.ejecto- 
rum  et  proscriptorum  poena,  tibi  etnobiscommu- 
nis,  si  pcena  est,  medicinalis  est.  Si  poena  est  ideo 
dicimus,  eo  quodmagis  utnobis  videtur  censenda 
sit  nomine  medicinae  quam  poenae,  super  alia  velut 
mordax  quoddam  epithema  a  ccelesti  medicosuper 
apposita  peccatorum  nostrorum  vulneribus.  Nec 
igitur  per  impatientiamrepellamusanobiscurantis 
medici  manum,  nec  fatigemur ;  dum  a  patre  argui- 
mur,  si  pater  super  dorsa  filiorum  addat  flagella 
fiagellis.  Nec,  inquam,  fatigemur  nec  ploremus 
propter  flagella,  sed  cantemus  cum  Propheta  poeni- 


qu82quidemvelutqu«damnatur83divina3privilegia  b  tente  et  flagellato,  dicentes  singuli  :  Quoniam  ego 


ab  initio  sibi  soli  reservavit  Altissimus.  Quibus  ta- 

men  idem  sapiens  etsoluspius  et  misericors,  sum- 

mus  omnium  opifex,suam  in  creationehominisve- 

nustavit  et  ornavit  imaginem  ;  nisi  quia,  proh  do- 

lor!  cito  ex  inobedientia  per  vindicem  juste  judi- 

cantis  Domini  iram  neevorum  rnaculae  super  indu- 

ctee  sunt.  Verum  cum  per  miserantis  opificis  manum 

imago  ipsius  denigrata  reformatur,  in  nullo  magis 

hostis  ille  antiquus  a  Dei  imagine  hac  eflugatur  et 

fugit,  quam   si   pietate  et  misericordia,  velut  qui- 

busdam  coloribus  pretiosissimis,  ipsam  intueatur 

decoratametornatam.Moxsiquidem  tanquam  tetro 

ethorrendosibiimaginis splendore repercussus,  illa 

tenebrarum  potestas  effugatur  et  fugit  etveretur  ac- 

cedere.  Verum  inhoc  facto  sseculis  omnibusdetes- 

tando  malitiairam  pessimam  consultricem  habens, 

contra  naturam  naturaehominis,  hominis  hiccap- 

tivavit  naturam,  ita  ut  homo,  si  tamen  homo,  om- 

nium  bestiarum  saevitiam  hic  excederet.  Nam  ut 

plangendo  iterem,  quod  etiterando  plangendumet 

plangendo  iterandum  est,  quid  facto  hoc  inhuma- 

nius,  imo  ut  adhuc  loquar  expressius  in  homine, 

quid  inhominius  quidve  ignominiosius?  Hinc  ma- 

tres  niiserae  cum  parvulis  suis  ad  ubera  adhuc  pen- 

dentibus  ejiciuntur,  proscribantur  :  hinc  veroquod 

in  communi  debetur  omnibus,  etiam  patri  ipsi  a 

filiis  commune  omnium  suffragium  tollitur,et  pro 

patre  periclitante  filiorum  ad  Deum  orantium  ora 

obstruuntur,  volve  et  revolve  omnem  historiae  se- 

riem,  et  lege  etvide  sia  saeculo  auditum  iu  persecu- 

tione  seu  proscriptione  ulla,huj  uscemodifactum  sit. 

De  sermone  exhortatorio  quo  eruditi  archiprxsu- 

lis  ipsum  sunt  allocuti. 

Archipraesul  vero  primo  audiensetpostea  videns 

haec  gesta  sic  caepitsollicitus  et  maestus   esse,  nec 

eam  foris  ostendit  faciem,  quam  heri  et  nudiuster- 

tius.  Unde  et  archipraesulis  eruditi,peregrinationis 

suae  socii,  advertentes  hoc,  quadam  exhortatorii 

pariter  et  consolatorii  sermonis  allocutioneipsum 

adoriuntursic:«Domine,»inquiunt,»quareiuauditu 

novi  nuntii  hujusab  Anglia,  facies  tua  sic  concidit 

et  vultussic  est  indiversa  mutatus?Nos  nuncallo- 

quentestesiplacetvelmodicumsustine.  Tibiquippe 


in  flagella  paratus  sum  (Psal.  xxxvn)  :  si  forte  vel 
sic  omnium  injuriarum  malefactorum  omnium  ultor 
Dominus  in  omnes  adinventiones  nostras  ulciscatur. 
Propter  quod  et  per  eumdem  Prophetam  Deus 
Moysi,  Aaron  et  Samueli  propitius  fuisse  dicitur, 
quod  in  omnes  eorum  adinventiones  ulcisceretur: 
Deus,  inquiens,  tu  propitiusfuistieiset  ulciscensin 
omnes  adinventiones  eorum  {Psal.  xcvni).  Magna 
quippeira  Dei  impunilanequitia.  UndeetPropheta 
priusprosperatus  et  flagellatus,postea :  Noli,  inquit, 
xmulari  in  homine  qui  prosperatur  in  via  sua(Psal. 
xxxvi)  ;  eo  quod  sicut  per  prophetam  alium  ipso 
Dominodicente :  Istetalis  quasi  pecusoccisionis  est, 
quod  saginatum  ad  victimam  ducitur.  Domino  ad 

C  prophetam  respondente,  sciscitaturpropheta  a  Do- 
mino  :  Quare,  inquit,  via  impiorum  prosperatur, 
bene  est  omnibus  qui  prxvaricantur,  inique  agunt  f 
(Jer.  xu.) CmBommus :  Congrega, inquit,  eos  quasi 
gregemad  viclimamet  sanctifica  eos  indieoccisionis 
(ibid.)  :  ac  si  dicat  prophetae:  Praedic  et  praenuntia 
prophetali  spiritu  eos  congregandos  quasi  gregem 
ad victi mam .  Et  revera  talis  et  tanta  vitse huj  us  pros- 
peritas  absque  omni  obstaculo  sine  omni  flagello. 
Dei  quidem  rniseratio.  est  :  sed  talis  certe  Dei  mi- 
seratioomnem  Dei  iram  excedit.Misericordiaenim 
hasc  juxta  prophetarum  unum  :  Quasi  nubesmatu 
tina  et  quasi  ros  manepertransiens ,quasi  spumasu 
per  faciemaqux,aut sicut  pulvis aturbine  raptus eu 
area,  et  sicut  fumus  defumario  (Ose.  xm).Undee 

rj  quo  sic  miseretur  Dominus,eo  plus  iratus  peccant 
Synagogae.  Recessit,  inquit,  zelus  meus  a  te,  ultr; 
non  irascar  tibi.  Et  alibi  per  Prophetaoi  alium 
Dimisi,  inquit,  eossecundumdesideriacordiseorum 
ibunt  inadinventionibus  suis  (PsaL  Lxxx).Ecce  sre 
culi  hujus,  ecce  vitae  hujus  prosperitas  quaequas 
amurca  fluit  per  plateas,oleo  in  torculari  presso  e 
postea  reposita  in  cellaria.Et  tu,Domine,  ut  tamei 
absqueDomini  loquaroffensa.Deiquippe  sermone 
loquimur,  tu  quidem  aliquanto  tempore  amurc 
fuisti  per  plateas  fluens,  omnibus  absqueomniob 
staculo  tibi  ad  nutum  et  votum  succedentibus.Sei 
videtur  nunc  quod  amurcam  convertere  velit  ii 
oleum  qui  convertitaquamin  vinum.Si  ergo  oleun 


1189 


VITA  S.  THOM,E.  -  LIB.  IV. 


1190 


esse  desideras,  torcularis  pressuram  sustineas  ne-  A  inus,  nobilitatur  peregrinatio  et  deincens  ex  hoc 
cesse  est.  donec  ex  torcnlaH  in  anntwam  H0fl,,«»       c....: F      g  '  et  ue,ncePs  e*  noc 


cesse  est,  donec  ex  torculari  in  apothecamdefluas. 
Verum  pro  novo  hoc  tam  atrocis  facti  auditu,  de  sol- 
licitudine  etmoestitia  quam  ostendis,  conturbamur 
plurimum.  Sperabamus  quippe  quod  in  solitudine 
hac,  qua  secuti  sumus  te,alterum  te  nobisMoysen 
exhiberes,  et  sub  tali  duceflducialiter  Domini  bella 
committere.  Sed  si  necdum  te  talem  exhibuisti,  vel 
nunc  exhibeas  necesse  est,  cum  te  turba  in  solitu- 

idinemjamincipiatsequi.Nonigiturdoloretabescas, 
non  labore  deficias,  non  pavore  elangueas,  non  im- 
patientia  dissolvat,  non  sollicitudo  distrahat,  non 
eviscerent  curae,  potius  in  turba  sine  turbatione  et 
inter  curas  quasi  sine  cura  versare  te  oportet,  tuos 
insolitudinishujusdiscrimineetexemploprovocans 


Ecclesiae  causa  quam  suscepimusintuto  est.  Si  qui- 
dem  praeter  alios  ex  omni  aetate,  omni  sexu,  omni 
conditione,  tot  meruimus  habere  innocentes,  par- 
vulos  dico  et  ad  matrum  adhuc  pendentes  ubera, 
nostraeperegrinationisconsortes,  nobis  nunc  asso- 
ciati,  et  nobiscum  novi  coram  omnium  judice  ec- 
clesiastica?  causee  advocati.  Quorum  profecto  vagi- 
tus  jurisperitorum  omni  allegationum  robore  et  ni- 
tore  in  auribus  Domini  Sabaoth  delectabilius  et 
persuasibilius  sonat.  Nobis  ergo  exfactohocsolum 
superest  gaudium  et  exsultatio,  quod  videlicet  co- 
ram  terribili  et  eo  qui  aufert  spiritum  principum, 
tot  et  talium  tanta  nobis  accreverint  patrocinia  : 
unde  et,si  fidcm  habemus,  nequaqamhaesitandum 


nfTOrhnr.^A^n„.     *  •»      j  ,.  Cli""u™  unueuius,  nequaqamnaesitandum 

e„?°  '  "?„„.:' t     ■"  !T*'U.m.J.mp"-  B  -u°d  eui  labori„se  cer,emus,  siqLem  li.es  labo- 


pauperesqui  te  sequuntur,  hinccoelestis  verbiigne 
idmoto,  indeverosuperbiae  seuelationis  vento  agi- 
ati  incendantur.  Incendantur,  inquam,  tanquam 
lurum  in  fornace,  utprobati  purgentur  et  tanquam 
errum  in  igne,  ut  omni  ex  parte  accendantur  ad 
imorem.Ethuncquidemelationisventum,quinunc 
mbissic  contrarius  est,  etejectorumet  proscriplo- 
um  pauperum  turbam  ab  insula  nativitatis  suae  de 
;:orde  maris  eventilat  ;  hunc,  inquam,  superbia  et 
:Iationis  ventum,  et  tu  ipse,  cum  adhuc  in  saeculo 
Qter  filios  superbias  versareris,  seminasti  ;  et  ideo 
>[uidem  justum  ut  nunc  turbinem  metas.  Ex  tali 
[uippe  semine  fructus  talis,  juxta  quod  de  Israele 
>er  nimiam  elationem  schismatico  prophetarum 
.nus  :  Scminabunt,  inquil,  ventum  et  turbinem  me- 
ent  (Ose.  vni).  Verum  etsi  istud,  quod  sicnuperin 
.ngliainnostramoppressionemgestumest,quidam 
uperbiae  et  elationis  turbo  sit,pauperum  turbam  de 
orde  maris  exturbans  et  eventilans,  nos  tamenqui 
ecutisumus  te,  turbo  hic  confortante  nos  Domino 
t  regente,  minime  exturbare  potest  aut  debet  ;  si 
uem  secuti  sumus  exturbare  potest  tu  videris  :  nos 
ec  potest  nec  debet,  quin  potius    turbo  hic  nos 
lagissedatquam  turbet,  hunc  quippe  turbinem 
uram  reputamus,  quamelius  etcommodius  vehfi- 
emus  ad  portum  ;  illos  quidem  mirabiliter  dispen- 
mte  sic,  qui  cum,  ut  ait  Psalmista  Mirabiles  sint 
latxones  mavis,  e  diverso  mirabilis  est  in  altis  Domi- 
'««  (Psal.  xcn)  ;qui  juxta  eumdem  :  Statuit  turbi- 
emin  tranquUlitatem  et  procellam  in  auram  (Psal. 


\v 


riosae  sunt,  praesertim  contra  adversariumtam  po- 
tentem,  tam  durum,  causas  nostrae  exitus  exinde 
multo  erit  felicior.  «  Tu  igitur,  domine,  pro  ejectis 
nostriset  proscriptis,  qui,  ut  jam  ostendimus,  tam 
necessarii  nobis  adveniunt,  omni  sollicitudine  et 
mcestitia  omni  deposita,exspectaDominum  et  viri- 
liter  age  et  confortetur  cor  tuum.  Hic  enim  inter 
ligna  silvarum,  inter  petras  et  solitarios  hos,  nobis 
in  solitudine  hac  velut  quadam  certaminis  nostri 
palaestraautcedendumcumignominiaautdimican- 
dum  cum  gloria.  Quod  autem  a  communi  ecclesiae 
suftragio  interdicimur,  si  Deus  cordis  nostrinobis- 
cum,  et  suorumcordaparitereteomagiscordaquo 
ora  clauduntur  sic.  Et  certe  oris  oratione  sic  inhi- 
c  bita,  eo  magis  nunc  cordis  oratio  quasi  duplicata 
clamabit  intensius,  supplicabit  devotius,  pulsabit 
securius,  et  ab  Altissimo  exaudietur  facilius.  ». 
Hesponsum  archiprsesulis  ad  eruditos  suos. 
Archipraesul  vero  attente  audiens  verba  suorum 
haec,   interposito  parum  silentio,  flebilis   et  com- 
punctus  sic  suis  respondit :  «  Benedictus  Dominus, 
qui  vestra  eruditione  manus  meas  docet  ad  prailium, 
et  posuit  ut  arcum  aereum  brachia  mea,  tam  infa- 
tigabiles,  tam  eruditos  et  tam  strenuos  certaminis 
mei  mihi  socios  dans.  Jam  quippe  vos  video  me, 
quemdominumetducemvestrumnominatis,  multo 
magis  in  agone  fortiores.  Undeetillum  devota  pro- 
sequor  actione  gratiarum,  cujus  muneris  est  quod 
tales  et  tantos  habeo  coadjutores,  quos  ut  ego  se- 
quar  tutius  est  quam  quod   me  ipsi.  Ego  etenim, 


v.        '  r  •"""'  <*"'  vz  ">"'-•       qucu- umus  esi  quam  quoa   me  lpsi.  Ego  etenim, 

Mrevera ,  etsi  nonsentiamus,adhucsentiemus  D  fratres,  sicut  d.citis,  amurca  multo  tempore  per 


ibrevi  quod  turbo  hic  novusnobisintranquilJita- 
*m  ftt  procella  haec  in  auram,  Domino  sic  mirabi- 
•  ter  operante,  statuetur.  Quod  etiam  parvaa  intelli- 
•entite  hominibus  liquere  potest  de  facili.  Siqui- 
em  nunc  primo  ex  facto  hoc  nostra  nobilitatur 
■sregrinatio,  roboratur  infirmitas,  virtus  datur  sus- 
aendi,  et  Ecclesiae  causa  in  tuto,  et  contra  mundi 
•mcipem  ad  nos  mundi  favor  inclinabitur,  adeo 
itestabitur  mundus  facti  hujus  atrocitatem. 
;  Sed,  ut  iterim  taceamus  de  hoc,  in  brevi  quippe 
debunt  oculi  nostri,  sic  et  gaudebitcor  nostrum  ; 
»tra  si  quidem  nunc  primo,  ut  jam  dicere  coepi- 


latas  et  spatiosas  vitas  hujus  vias  excurri,  adnutum 
et  votum  vanis  et  vohiptuosis  vitae  hujus  succeden- 
tibus  mihi.  Et  ita  secundum  meadimissus  deside- 
ria,  quasi  indomitus  et  effrenis  per  saeculideviaex- 
curri,  efflui,  erravi  in  invio  et  non  iu  via  ;  unde  et 
nunc  iu  hoc  tanto  quod  imminet  discrimine,  in 
solitudine  hac  me  sequi  non  tutum.  Sed  ego  vos 
tanquam  eruditos  et  in  his  quae Dei  exercitatos,  tan- 
quamduces  meos  et  rectores  quocunque  ieritisse- 
quar.  Ita  uta  die  hoc,  ab  hora  hac,  Ecclesia;  cau- 
sam  mihi  et  vobis,  sicut  dicitis  et  verum  est,  com- 
munem,  vestris  fovendam  consiliis,  tutandam  viri- 


1191 


HERBERTl  DE  BOSEHAM 


119? 


bus,  vestris  commendo  manibus.  Et  ego  ve9tro 
provocatus  exemplo  etroboratusverbo.vos.utdixi, 
jam  sequar,  et  favente  Domino  et  dilatante   sic 
greesua  meos  subter  me  usque  in  finem,  tali  mei 
non  deficient  vos  sequendo.   Et  quidem,  ut  dicitis, 
amurcafui,  sed  desidero  nunc,  si  forte  dignaretur 
mirabiliter  operari  sic  Dominus,  converti  in  oleum. 
Unde  et  amodo  vestri  consilii   et  auxilii  adjutus 
viribus,  pvoposui  fortius  suslinere  et  validius  tor- 
cularis  pressuram,  si  forlevel  sic  misericordiarum 
Pater  virtutum  Dominusde  lacu  miserite  et  de  luto 
faecis  rae  educere  velit.  Verumtamen  vos,   fratres 
mei,  tam  strenui,  tam  necessarii  prsesentis  agonis 
Christi  coadjulores,  si  supej-  his  quae  nunc  accide- 
runt  iuoveor,  misereor  et  compungor,  nec  miran- 
dum.  Ecce  enim.  ut  a  vobis  sumam  mitium,  qui 
secuti  estis  me,    nihil  quidem  adhuc  accepistis  a 
me,  et  jam  omnia  perdidistis  propter  me.  Pro  me, 
inquam,retribuente  vobispro  bono  malum,  pro  ob- 
sequio  proscriptionem  et  exsilium,  vobis  ejectis  et 
proscriptis  mecum  et  pro  me.  Nec  jam  vos  solum 
et  vestra,sed  etvestri,v-estra  omnis  cognatioejecta 
6imul  et  proscripta  ;in  nullo  quidem  propteripsos, 
sed  propter  me  et  vos.  imo  totum  propter  me  :  ita 
ut  emortua  veteris  legis  vetus  parabola  illa  et  que- 
rimonia,  quasi  de  novo  rediviva  videatur  iterum 
verti  nunc  posse  in  proverbium  :  Patres  comede- 
runtuvam  acerbam  et  dentes  filiorum  obstupescunt 
(Ezech.  xviu).  Ego  quippe  solus  peccavi,  ego  solus 
cecidi,ego  solus  iram  Domini  portare  debui.  Nam, 
utcaeteros  taceam,  grexisteparvulorum  sugentium 
adhucmatrumubera,  quod  fecit?  quidcommeruit? 
Et  hi  praesertim,  qui  de  mea  non  sunt  cognatione,et 
tamen  et  hi  et  illi,  ejecti  et  proscripti  propter  me, 
jam  maris  pericula  et  viarum  difficultates  propter  me 
sentientes quibus  etiam  necdum  est  sensus,  imo ne- 
que  vox,neque  sensus,utpote  quorum  nonnulli  adhuc 
in  matrum  utero  ante  peregrinantur  quam  noscantur 
peregrini  etproscripti  priusquam  nati.  Ethi  de  vo- 
bis  quisecuti  estis  me,  vestraquidem  cognatio.De 
mea  quidem  propria  cognatione  ej  ecta  et  proscripta, 
cum  omni  modestia  etpatientiasustinerem,cumta- 
mennulliusillorumfamosorum  criminum  conscius 
sim.proquibushumana  lex  hoc  fieri  jubeat,de  mea 
tamen  cognatione  patienter  tolerarera  hoc,  sed  pro 
vestraquomodocompassionemdissimularepossum 
et  dolorera  ?  Verumtamen  sermo  vester,  imo  Dei 
potius  cujus  supra  fuistis  organum,  vivus  quidem 
et  efficax  non  parura  in  me  energiae  habuit.  Ex  ipso 
admodumconfortatusetconsolatus,itautsecundum 

multitudinen  dolorum  meor um  in  corde  meo  conso- 
lationes  vestrae  laetificaverint  animam  meam.  Mani- 
festequippe  ex  auditis  jam  cognosco.vossequendo 
memagis  Deum  sequi  quam  hominem,  magis  seter- 
nitatemquamtempusetjustitiiecausammagisquam 

temporalium  prsedam.  Quin  potius  ejectijam,pro- 
scripti,  depraedati,  et  vos  et  vestri  bonorum  vestro- 
rumrapiuamcumgaudiosuscipitis,undeapertissime 
adverte  vos  mere  Dei  causamsequi,  nonpraedam, 


A  et  quia,  sicut  dicitis,  causa  communis  est,  pcenam 

pariteracceptarecommunera.Videoquemsicetnon 

modicumgaudeo,proptervos.Gaudeo,inquam,quod 

cernam  vos  cum  scientiae  ornamentoparitervirtute 

patientiae  roboratos.  Video  quippe  quod  patientia 

vestram  humiliet  scientiam,  ut  paupertatis  oneri 

voluntarie  sesubjiciat  :scientiaveroinstruitpatien 

tiam  ut  ex  corde  sub  tali  onere  gaudeat.  Et  sole' 

quidem  sic  patientia  comitern  habens   scientiarr 

semper   gaudere   in  adversis,  sicut  et  scientia  co 

mitem  habens  patientiam  semper  fortiter  sustinen 

adversa.  Juxla  quod   vos  secundum  scientiam  e 

patientiamvobis  datam  supradocuistis  innovaha. 

ejectorum  et  proscriptorum  nostrorum  super  appo 

sita  pcena  solum  nobisgaudendum  et  exsultandun 

g  sapienterostendentes,quodquiasHpe?'a&undatn'<rno 

litia,  superabundavit  et  gratia  {Rom.  v).  Eteoips. 

amplior  ad  compatiendumnobis  et  succurrendur. 

mundi  inclinabitur  favor.Et  quidem  accidere  solt 

sic,  ut  semper  omnis  raalitiaB  abundaulia,  eo  ips 

quod  superabundansest,  suismaxime  auctoribus< 

fautoribus noceat. Arcus  enim pravus malitia supei 

abundans  sic,  quae  non  eminus  jaculatur,sed  ins 

ipsam  retorquet  spicula,    ut   illis  convertatur  i 

augmentum  gratiae  contra  quos  excessum  estini 

nibus  poenae.  Adeo  ubique  mod  us,  ubique  modestii 

ubique  moderamen  necessarium  et   m   supplici 

maxime.    In  quo  tamen  ira  et   invidia,  sicut  n< 

videmus  nunc  et  sentimus,semper  solent  excede 

pessime  potentatuum  consultrices ;   unde  et  Sci 

p  piura.:  lra,\nquH,viri  juHitiam  Bomini  non  oper 

tur  (Jac.  i).  Propter  quod   etiam  Christianus  il 

imperator  Theodosius,  sicut  vos  me  multo  meli 

nostis,  absque  regali  fastigio  pcenitentia  pubh 

publice  etpatienterexpleta,leges  sanxitin  posteru 

ut  sententiae  principum  superanimadversione  pr 

lateein  diemtricesimumabexsecutoribus  differre 

tur,quo  locusmisericordiae  vel  si  res  tulissetpoei 

tentiae  non  periret.    Unde  etsi  juxta  legem  nat 

ralem  liceat  vim  vi  ■repellere,  ethnici  tamen  pn 

cipes  cum  moderamine   faciendum  sic  decrei 

runt,   diceutes   quidem   licere    hoc,    sed  tame 

cum  moderamine  inculpatae  tutelae,  pcenis  etia 

aliis,  sicutstatuunt,molliendissempermagisqua 

exasperandis.  Unde  etiam  manifestumquodetia 

apud  ethnicos  principes  misericordia  superexal 

bat  judicio,  juxta  illud  apud  Graecos  tritum  pr 

verbium  :  Ne  quid  nimis,  »   Verum,    fratres,  se 

timus  nunc  nostri  duntaxatodiomisericordiaeet. 

dicio  per  iram  etinvidiam  merara  saevitiam  sup 

positam:  itaquod  etiam  innocentes  adducuntm 

crimen,   et  in  quibus  princeps  mundi  hujus  ni- 

habent,  amundi  lamenprincipeproscribuntur]' 

iram  et  invidiam  potentatuum,  ut  diximus,  pe-'' 

mas  consultrices  ;  undeet  superomnia  etpra;  o- 

nibus  lugeo  dominum  meum  regem  meum,  qu1 

sicut  cormeum,  sicut  animamraeam  diligebam' 

a  cujus  etiam  charitate  adhuc  nec  tribulatio,  > 

angustia  nec  persecutio  separare  me  potest.  1 ! 


D 


1103 


VITA  S.  THOM/E.  -  LIB.  IV. 


1194 


solus  est  quern  plango,  quein  lugeo;  pro  ipso  tri-  A  unde  et  ante  omnia  necessequodquiindomitorum 


titia  est  mihi  magnaetcontinuus  dolorcordimeo 
quem  mei  aemuli,  sui  ipsiusregis  dieo  amicifictiet 
iiuimici  veri,  regem  tam  Cbristianum,  tam  illustrem 
faciunt  transirein  tyrannum,et  Herodianaquadam 
limpietate  consuluntet  compellunt  dessevireinpar- 
vulos,  eo  quod  iu  me  ipsum  modo  plus  nequeant. 
bais  igitur  cum  Propheta  dabit  nunc  capiti  meo 
aquam  et  oculis  meis  fontem  lacrymarum  et  plo- 
•abo  ?  Plorabo,  inquam,  non  me,  non  vos,non  eje- 
ijtos  nostros  et  proscriptos,nou  damna  rerum.non 
lesolationem  ecclesiarum,  sed  plorabo  tam  ma- 
jnum  dominum.regemtam  praeclarum,quiadpra- 
/orum  sugges  tionem  novam  in  regno  suo  pcenam  ,et 
;ibimettamignominiosaminduxit,uovaexcogitata, 


estbaculus,  contumaciumclavus,malleus superbo- 
rum  et  omnium  denique  hostilium  nationum  de- 
bellator,  rex  dico,  qui  totus  suum  esse  debet  et  to- 
tus  omnium,necesse,  inquam,primoetante  omnia 
ut  iram  suam  in  manibus  suis  habeat  et  dicere 
semper  possit  :  Ira  mea  in  manibus  meis  semper, 
ut  si  irascatur,  nec  enim  in  regis  etiam  polestate 
est  non  irasci.non  tamen  peccet.  Alioquin  si  iratus 
peccaverit,  ira  est  manibusejuselapsajam  in  ma- 
nibus  ejus  non  est,  sedipsepotius  in  manuirce.ira 
victus,  non  victor  sui  vel  iree  :  unde  et  ex  nimis 
vehementi  irae  impetuscientiae  et  consiliiexsufflato 
spiritu  qui  ex  eo  datur,  perit  rnodus,  et  quaa  ex 
modoquasiex  matre  soboles  procreantur,  justitia 


tanplius  exacerbaret  afflictos,  et  eo   acerbiorem, 
[uo  plus  communem.quo  etiam  extensam  in  inno- 
lentes,  ubi   nulli   misertum  sexui,  nulli  delatum 
3tati,  non  aestimata  conditio.Salvodomino  nostro, 
alvo  Christo  Domini  rege  nostro,  sit  illis  vse  per- 
•etuum  per  quos  factum  sic.per  quos  nova  poena 
»c  introducta  novum  scandalum  venit:  fiat  via 
lorum  tenebraeetlubricum  qui  innocentibus,  prae- 
nantibus  et  nutrientibus  per  lerras  ignotas,  per 
lariainexperta.  viastam  difficiles.tam  periculosas 
ldixerunt.  Ita  quod  juxta  Domini   planctum  vae 
raegnantibus  et  nutrientibus  his  diebus,  quorum 
lga  hieme  facta,  ut  sit  supra  modum  saevitia  sae- 
lens,  quam  praeter  alia  circa  tammiserabiles  per- 
mas  et  taminfirmas  non  perpensa,  auget  incle- 
entia  temporis.  Cum  judicati  fuerint  exeant  con- 
amnati,  qui  ita  sine  misericordia  judicaverunt.Et 
at  illis  judicium  sine  miserieordia  qui  judicando 
isericordiam  non  fecerunt.  Sed  esto  :  hoc  certe 
ius  eorum,  qui  detrahebantmihi.qui  in  aula  mei 
muli  erant.  Tunc  quidem  latenter  serpentes  prae 
more,  sed  manifeste  exerunt  nunc  caput  et  virus 
romunt.  Attamen,sicut  vulgo  dicitur  et  verum  est, 
ale  dolorem  suum  vindicat  qui  auget.  Isti  vero, 
vos  supra  docuistis,  non  nostrum  in  facto  hoc, 
out  sperant,  dolorem  auxerunt,  sed  suum  verius 
im  utiram  Dei  impraesentiarum  taceam,quaa  jam 
srvenit  super  illos,  certe  super  dolorem  et  iram 
lamhabentinnosinhocfactoperpetuamsibiigno- 
iniamcumularunt.  Quia,ut  cognoscat  tam  atrox 


occumbunt  pariter.  Per  quae  duoregibuspervitam 
hanc  beatas  famee  et  jucundae  vita  immortalis  com- 
paratur.  Adeo  ut  exempti  amundo  quodamimmor- 
tahs  famae  beneficio  restituantur  mundo  et  sancte 
et  feliciter  in  praesenti  Ecclesia  vivant  etiam  post 
mortem,  qui  hic  dum  adhuc  in  carne  viverent  te- 
nuerunt  in  regimine  modum,  justitiam  et  miseri- 
cordiam  observantes.  Unde  et  solus  ille  rexbeatus 
legitur  qui  non  abiit  in  consilio  impiorum.  Quod 
si  abierit,  seientiae  et  consilii  spiritu  destitutus, 
jam  non  populorum  rex,  sedfaex  potius,  nec  chri- 
stus  Domini,  sed  idolum  christi,unctum  idolum  re- 
ctor  populorum  constitui  tur,vel  j  uxta  sapientis  regis 
dictum,  sicutlapisest  in  acervo  mercurii.  Sed  esto 
c  ejiciant,  expellant,  proscribant,  pungant,   expun- 
gant,  instigent  et  insaniant  :  tempus  sustinendi 
est,   patientes  erimus  et  in  flagella  parati.  Et  re- 
tribuemus  interim   bona  pro  malis,   dilectionem 
pro  odio,  orationem  pro  maledicto,  tanquam  vere 
magistri  illius  discipuli,qui :  c  Pro  eo.inquit,  quod 
diligebam,adversabanturmihi,egoautemorabam.>) 
His  vero  dictis  et  mutua   exhortatorii  sermonis 
nostri  allocutione  invicem  collata,  sic  exhilarati  et 
animaequiores  facti  in  illas,quas,ut  supra  tetigimus, 
infra  septa  monasterii  sortitisumus.mansiunculas 
nostras  non  recepimus.Quotidieautem  adnosnova 
exsulum  multitudo  confluebatmisi  quod  plerique  a 
praetacto  juramento  auctoritate  apostolica  absoluti 
in  Flandriaremanserunt,  hi  praesertim,  quipropter 
aetatis  vel  sexus  infirmitatem  et  multam  quse  tunc 


^ „.„,„.  ^guu^c»  iam  airui      eeiaus  vei  sexus  innrmitatem  et  multamquae  tun 
Wm  generaho  subsequens,filii  qui  nascentur  et  U  erat  inclementiam  temporis,absque  multo  sui  dis 


surgent  enarrabunt  filiis  suis.  Verum  debuissent 
ofecto  pravi  illi,  qui  in  facto  hoc  non  consilium 
derunt,  sedinfuderuntpotiusproconsilio  virus, 
buissent,  inquam,  prius  advertisse  quod  omnes 
regii  praesertimpotentatus  sempersit  vitabrevis 
1  sequitur  ipsum  post  vitam  aut  gloriosaj  famas 
a  immortalis,aut  vulnera  famae  laesae  incurabilia. 
ideetregio  maxime  potentatui  nil  tam  decens, 
n  necessarium,  quam  consilii  et  scientia?  spiri- 
squo  is  qui  praeest  omnibus  super  omnes  et  in 
mibus  modum  teneat,  non  transgrediens.  non 
cedens,  non  se  super  se  extendens  etsi  major  : 


pendio  ad  archiprnesuIem,quemadmodum  jurave- 
rant  proficisci  non  valebant.  Caeteri  vero  quotidie 
glomeratim  veniebant  ad  nos.ejulantes  et  plangen- 
tes  quodessentsic  a  nataiisoloadignotasnationes 
expulsi,  bonis  suis  proscripti,  et  ab  amicis  suis  et 
proximis  elongati.  Et  ita  quotidie  pauperesct  egeni, 
ad  misericordiae  Altissimi  pulsantes  januam,  ar- 
chipraesulem  movebant.  Nec  enim  poterat  non  mo- 
veri,  ncc  debebat  non  totispietatis  visceribus  con- 
cuti  super  talium  clamoribus  querulis.qui  proipso 
ejectisie.  Movebatur  quidem,sed  velut  aroma  ali- 
quod  pretiosum.quod  quanto  plus  movetur,  tanto 


1195 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1196 


plus  redolet  ;seu  quasi  aliquod  sinapis  granum ,  quod 
cum  quis  fortius  terit,  eo  virtutem  validius  exerit, 
et  tanquam  vere  argenteatuba,  queequantofortius 
tunditur,  eo  amplius  producitur  et  formatur.  Qui 
etiam  repente  totus  visus  est  in  oleum  meracissimum 
defecisse  ad  torcularis  praessuram,  facie  ejus  adeo 
exhilaratain  oleo,utsempertameequalis,tam  com- 
positi,  lam  erecti  animi  esset,  ut  in  omni  pressura 
sua  vix  adverti  posset  ullam  se  sentirepressuram, 
Juxta  quod  propheta  de  capite  prseconizat  :  Nun- 
quam  t7-istis  deque  turbulentus,sed  semper  hilaris, 
sempcr  jucunius,  jucundus  mente,jucundus  facie, 
jucundus  semper  etxqualis.  (7sa.iv.)  Sapiens  enim 
inquit: Sapiensutsolpermanet,  stultusvero  utluna 
mutatur(Ecclixwn).  Sicigitur  iste  omni  tempore 
tam in  adversis  quam  in  prosperis  permanens,qua- 
lis  in  prosperis  talis  et  in  adversis.Quem  sicut  nec 
sol  per  diem,  neque  luna  urebat  per  noctem.  Im- 
plens  opportune  apostolicum  illud  mandatum  in  se; 
Omne,inquit,  gaudium  existimate,  fratres,  cum  in 
varias  tentationes  incideritis  (Jac  1).  Et   Magister 
ad  discipulos  :  Semper,  inquit,g  audete  (Philip,  iv). 
Nam  ut  Magisterad  alios  discipulosdocendoloqui- 
tur  :  Sceculi  tristuia  mortem  operatur  (II  Cor.  vn). 
Cui  consonat  illud  Sapientis  :  Tristitiam,inquit,non 
des  animae  tuce,multos  enim  occidit  tristitia  [Eccli. 
xxx).  Verum  et  rex  Sapiens  :  Omnes,  inquit,  dies 
pauperismali,secura  veromensquasijugeconvivium 
(Prov. xv):Malisvero  hujusagonothetBenostrimens 
quasi  in  jugi  convivio,  in  continuo  gaudio,unde  et 
ipso  quasi  quodam  experientiae  librocertissime  di- 
dici  illam  Magistri  sententiamveracissimam,  quod 
videlicet  fructus   spiritus   sit  sicut  charitas,  ita  et 
ga.udium. Fructus,inquit,Spiritus  charitas,gaudium 
(Gal.  v);  unde  et  qui  spiritum  nonhabent,  non  so- 
luinsecundumMagistrum,sed  etsecundumProphe- 
tam  et  fructu  hoc  spiritus  carent  impii.  Nec  enim 
est  gaudere  irapiis,  sicut  per  prophetam  dicit  Do- 
minus;verumde  hocad  tantiarchipraesulislaudem 
et  gloriam  soluua  hic  tetigisse  sufflciat,  et  servato 
historiae  ordine,ad  parvulos  nostros  et  aliosejectos 
et  proscriptos  revertendum. 

Vir  itaqueapostolicus  etterrarum  potentatusna- 
tiones  etregna  audientes  de  ejectis  nostris  et  pro- 
scriptis  sic,  mox  in  primo  obstupuerunt  auditu  et 
factum  admodum  profanantesquotquot  archiprse- 
suli  et  tantae  et  tali  ejectorum  turbae  totis  pietatis 
visceribus  compassi  sunt.  Ita  ut  archipraesul,  quod 
priusasuiscompromissum  audierat,moximpletum 
cerneret,  videlicet  ex  facto  hoc,Deo  mirabiliter  dis- 
pensante  sic,contramundiprincipem  mundiadnos 
inclinatum  favorem.  Unde  etarchipraesul,  eo  quod 
tantam  turbam  secum  ferre  non  posset,  ipsos  per 
diversas  provincias,  per  nationes  varias,  ad  diversa 
etiam  regna,  quosdam  ad  personas  ecclesiasticas, 
aiiosvero  ad  potentes  terrarum  cum  suissupplica- 
toriis  destinavit.  Et  quidem  qui  missiomnesab  eis 
ad  quos  missi,  tum  tantae  malitiae  odio.tum  favore 
mittentis  benigne  suscepti  sunt.  Ita  quod  in  sus- 


A  ceptione  hac  etiam  populus  quem  non  cognovit ser • 
vivit  ei,  tantus  jam  ipsius  erat  in  populo  favor  et 
miseratio  proexpulsis.  Sed  quid?  Ejectis  omnibus 
sic,  pra^stante  Domino,  provisum  in  brevi  ut  inter 
ipsos  egens  nullus  et  plurimi  etiam  felicius  inexsi- 
lio  quam  in  patria  degerent.  Unde  et  felix  exsi- 
lium  et  revera  felix  :  felixpropter  justitiae  causam, 
felix  proptermundi  favorem.felixpropter  magnam 
exsulum  virtutem  et  constantiam,  felix  etiam  in- 
nocentiae  titulo,  virginitatisgloria,  viduitatisgratia 
etconjugali  honestateinsignitum.  Pertalereveraet 
tamfelix  exsilium  non  nisiad  patriam   tenebatur. 

14.  QUALITER  ARCHIPR^SUL  C0BP1T  ARCTIUS 
VIVERK 

Verum.etsiejectisnostris  Deomiseranteprovisum 
sic,  archipraesul  tamen  attendens  in  tanta  ejecto 
rumetproscriptorummultitudinenostrumaggrava- 
tum  exsiliumet  pcenamexasperatam.disposnitima 
et  poenitentiae  suae  aggravaredistrictionem,  utprae- 
ter  illud  quod  jugiter  portabat  cilicium,  et  crebras 
quas  flagellatus  furtivas  accipiebat  disciplinas,  et 
ipse  quoque  plus  solitodistrictius  viveret.  Unde  et 
uni  fratrum,  quiipsi  inmensaministrareconsueve- 
rat,  una  dierum  instillavit  secretius  ut  inter  alios 
lautiores  cibos  suos,  quibus  uti  solitus  erat,  caute 
quidemita  utnullusadverteret,  quotidieconventua- 
lem  sibi  apponeret  cibum.quibus  solis  uti  disposue- 
rat.  Quod  et  ut  cautius  fieret  et  secretius,  mensa 
ipsi  soli  seorsum  a  nobis  ponebatur  quotidie.Etita 
quidem  per  aliquot  dies  solis  pulmentariis  aridiset 
C  insipidis,  juxta  quod  Cisterciensisordinis  regularis 
jnstitutio  habet  vescebatur,  cum  tamen  ut  et  nos 
supra  scripsisse  meminimus,cum  de  raensa  ipsius 
corporali  et  modovictitandiageremus,in  deliciisa 
primaeva  aetate  fuerit  enutritus,  propter  quod  et 
grossiora  non  poterat.Veruratamen,  quia,  ut  dixi- 
mus.ex  ejectorum  et  proscriptorum  multitudine  pe- 
regrinationis  suae  aucta  est  pcena,  ideo  et  praeter 
alia  ipsius  in  vivendi  districtione  aggravata  est  poj- 
nitentia  :  verum  per  aliquod  tempus  sic  se  mortifi- 
cans,  sic  districte  contra  solitum  vivens  post  dies 
aliquot  gravi  correptus  valitudine  decubuit.  Disci- 
pulus  vero  qui  scripsit  haec  cum  juxta  quotidianum 
morem  ad  sacram  lectionem  manicaretut.sicutsibi 
injunctumfuerat,cumarchipraesuledesacrislitteris 

D  conferret,  et  ab  ipso,  sicut  quotidie  consueverat, 
vel  disceret  vel  doceret,  dolens  reperit  accidisse 
sic.Etconfestim  accedens  proprius  sciscitabar.qua 
posset  esse  tam  subitae  valetudiniscausa.Atille,sic- 
ut  mox  adverti,  causam  indicare  declinans,  alias 
retorquebat  sermonem  :  verumtamen  opportune 
importune  instare  coepi,prouttamenaudebam.Qui 
mihi  tandem  causam  revelavit  ad  importunitatem 
instantis,  sic  tamenuttenerem  secretum.Nectamen 
asserebat,  sed  dicebat  se  suspicari,  valetudinem 
accidisse  sibi  sic  propter  austeriorem  illara  absti- 
nentiam  et  insuetam. 

Exhortatio  discipuli  ad  archipraesulem. 
Et  ego  mox  ipsi,  «  domine, » inquiens, «  si  placet 


1197 


VITA  S.  TH0M„2.  -  LIB,  IV. 


1198 


paulisper  attende.  Nec  enim  humana  quidem,  sed  A  agimus.  Ecce,  domine.quiamea  doctrinanonmea 


potiusdiabolicavidetur  tentatiohaec.  Qui  quosnon 
potest  subvertere  per  gulam,  subvertere  quaeritper 
immoderatam  abslinentiam  vel  per  insuetam.Con- 
tra  quod  Magister,  nonignorans  illiusversuti  astu- 
tias,  agens  de  castigationecorporum.de  mortifica- 
tione  carnis:  Obsecro,  inquit,  vos,fratres,permise- 
ricordiam  Dei,  ut  exhibealis  corpora  vestra  hostiam 
vivam,  sanctam,  Deo,  placentem  (Rom.  xnj;  bt  adje- 
cit:  Ilationabile,  inquit,  ubsequiumvestrum  (ibid.); 
quasi  dicat,  inhac  corporum  castigationeestadhi- 
benda  discretio  :  unde  rationabile,  inquit,  scilicet 
cum  discretione,  videlicet  ne  quid  ultra,  ne  quid 
citra  mensuram.  Hationabile,  inquit,  uttestimetur 
naturae  possibilitas,  non  voluntas  abstinentis.  Ra- 
tionabile,  inquit,  ut  et  aetas  aestimetur  et  conditio, 
etaptenturcuique  congrua.  Si  ergo,  domine.idde- 
jsideras  ut  in  corporis  tua  castigatione  rationabile 
sit  obsequium,necesseutinabstinendo  ratiocomi- 
jtetur  obsequium  et  voluntatem  tuam  regat,  et  non 
voluntatis  tuae  te  trahat  impetus,   qui  nimis  vehe- 
jnenter  ad  bonum  videtur  intensus.  Juxta  quod  ait 
sapiens  :  Noli,  inquit,  nimis  esse  justus  (Eccle.vu). 
-titem  :  Notiplussapiens  essequam  oportet  (ibid.). 
pcut  igitur  nec  nimis  justus,   nec  nimis  sapiens, 
bariteretnoliessenimisabstinens.Per  pauca  quip- 
>e  quee  expressa,  dat  Sapiens  et  multa  intelligere 
|[U83  non  exprimit.  Nam,  sicut  dicitur,  paucis  sa- 
>iens  innofescit.  Nolimus  ergo  aliquid  niniis,  nam, 
icut  ait  quidam  :  «  Omne  quod  est  nimium  verti- 


sed  orthodoxorum  potius  doctrina  est.  » 

Archipraesul  vero  ex  paucis  his    statim  advertit 
quid  agendtim,  juxtaquod  Sapiens.  Da, inquit,  oc- 
casionem  sapienti,  etsapientior  erit  (Prov.  ix).Un- 
de,  Domino  favente,  in  hrevi  restitutus  incolumis 
semper  etinomnibusmiraquidem  etsupramodum 
adrairabiJi,  quam  supra  cura  de  mensa  ipsius  cor- 
porali  ageremus  breviter  ostendimus,  sobrietate 
comite  congruis  sibi  deinoeps  alimentis  utebatur. 
Hoc  autera  de  spiritu  sancti   et  devoti  pontificis 
tam  prompto  et  carne  ipsius  infirma  ad  legentium 
aedificationem  hic  interserto,  deinceps  cceptuoi  his- 
toriae  ordinem  prosequamur. 
Sicut  dicere  coepimus,  ejeclis  nostris  et  proscri- 
B  ptis,  miserante  Domino,  solatiis.  sic  Pontiniaci  in 
solitudine  inter  petras  et  monachos    solitarii  nos 
delitescentes  a  saeculo  jam  remoti,  eo  liberius  quo 
quietius,   et  eo   fructuosius   quo   secretius,    tota 
mente  spiritualibus   intendebamus.    Archipraesul 
vero  super  omnes  rairo  discendi  ferebatur  ardore, 
qui  tanquam  luminare   magnum   in   firmamento 
coeli  sacrae  Scripturae  jugiter  inhaerebat,apostolicis 
institutionibus.  sed  theologite  praesertim  summam 
operam  dans.  Hoc  enimerattempusquod,  utsupra 
diximus,  semper  praeoptaverat,  quo  jam  dudum 
perditorum  dierum  repararet  jacluram,  ut  qui  ele- 
ctus  erat  ad  regimen  animarum,   aliquo  tempore. 
etsi  sero,  scientiam  sibi  regendi   eas  compararet. 
Unde  et  tantus  erat  Scripturarum  amator,  quod 


tur  in  vitium.  »  Unde  et  sicut  juxta  Sapientem  :  c  post  horas  regulares  quotidiesacri  codices  per  to- 


Vstjustus  qui  perit  injustitia  sua,  ita  est  et  absli- 
lens  qui  perit  in  abstinentia  sua  (Eccle.  ix).In  abs- 
jinendo  quippeaestimanda  estcarnis  infirmitas,na- 
urae  possibilitas,  et  diutinae  consuetudinis  usus. 
'eepissime  quippeaccidit  hoc  utspiritus  promptus 
,it,sedcaro  infirma.natura  impotens  etconsuetudo 
,'ebellis.  Unde  necesse  tunc  ut  temperato  rigorehis 
ondescendatur.  Nam  juxta  quod  ait  Sapiens  :  Qui 
\ervumsuum  enulrierit  in  deliciisa  pueritia,  post- 
W  sentiet  eum  contumacem  (Prov.  xxix),  Tu  vero 
s  qui  fecisti  sic,  qui  corpus  tuum  semper  apuero 
fideliciis  enutristi,nunc  vero  quia  hasipsi  subtra- 
iis,  ipsum  tibirebelle  sentis,unde,quia  Deivolun- 
as  sic,  placeat  tibi  deinceps,  ut,  quia  austeriora 
ion  potes,congruis  tibi  alimentis  utaris.Et  ut  mea 
octrina  non  mea  sit,  audias  si  plaoet  quid  super 
is  doctorum  unus,  de  escis  corporalibus  loquens 
i'c:«Inomnibus,»inquit,  «talibusnonususrerum, 
,  sed  libido  in  culpa  est.  »  Fieri  enim  potest  ut  sa- 
!iePs  sine  omni  vitio  pretiosissimoutatur  cibo  :in- 
/piensvero  foedissima  gulaeflamma  in  vilissimum 
lardescat.  EtsaniusquisquemalueritmoreDomini 
iisce  vesci quam  lenticula  ut  Esau,  an hordeo  more 
lmentorum.  Nec  enim  propterea  continentiores 
iobissuntplerffiquebestiffi,  quiavilioribus  utuntur 
'bis.  ln  hujuscemodi  enim   non  ex  rerum  natura 
|uibus  utimur,  sed  ex  causa  utendi  vel  appetendi 
todo  vel  probandum  est  vel  improbandum  quod 


D 


tum  diem  vix  de  manu  ejus  discederent:  prreser- 
tim  sacri  illi  duo  libri,Psalterii  videlicet  et  Episto- 
iarum,  tanquam  duo  spirituaies  oculi,  raysticuset 
moralis.  Horum  quippe  uno,  ut  dicebat,  perfecte 
ethicam,  altero  vero  theoriampraecipuedocebatur. 
Ex  amore  vero  hoc  Scripturarum  et  opera  adeo  in 
brevi  profecit,  ut  saepissimein  scrupulosis  etmodo- 
sis  Scripturarum,  etiam  super  docentes  se  intelli- 
gerel.  Et  quidem  mansio  nostra  Pontiniaci  sic 
erat. 

15.    UIMLITER   SECUNDO     PEREGRINAT10MS     SVJE  ANNO 
APPREHENDEIUT    ARCHlPRyESULEM  JUSTITl.-E  ZELUS. 

Secundo  vero  peregrinatiouis  nostrae  anno  cer- 
nens  pontifex  inimicorum  nostrorum  induratum  cor 
necpro  tantis  in  nos  excessibus  ulla  in  eis  poeni- 
tentiae  signa,!quin  potiusapponentespeccarcadhuc 
quod  jam  manu  non  poterant,  nos  elongatos  et  in 
solitudine  manentes  linguis  detrahentibus  perse- 
quentes  .-cernens,  inquam,  pontifex  sic  coepitcogi- 
tare  intra  se  et  meditari  cum  corde  suo,  et  in  me- 
ditationc  hac  ignis  exardescebat,  ignis  certe  non 
livoris,  sed  amoris.  Videbat  quippe  filios  proprios, 
etsi  inhostemconversos,  quotidie  ire  in  interitum 
et  in  praecipitium  ruere.  Et  quia  pater  est.amplius 
dissimulare  non  potuit.  Nam,  etsi  illi  jam  filialem 
subtraxerint,  nequaquam  tamen  pontificalis  perfe- 
ctionis  erat  iliis  paternum  affectum  subtrahere. 
Unde  et  pro  pereuntibus  filiis  con«aluit  aor  ejus 


\m 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1200 


intra  eiim.  et  cuui  meditatione  stia  hae  ignis  exar- 
sit,  non  quidem  zelo  vindictoc,  sed  ex  zelojustitiae 
propter  iilios  etpaternocompassionisaffectu.Unde 
et  quomodo  pater  miseretur  tiliorum  et  ipse  illis 
misereri  desiderat,  ut  videlicet  visitet  in  virga  ini- 
quilates  eorum,  et  in  verberibus  peccata  eorum. 
Itaque  apprehendit  eum.hinc  quod  maxirne  sacer- 
dotibus  congruit  ardens  propter  contumaces  jus- 
titiee  zelus,  inde  vero  quodmaxime  patrum  est  in- 
tensus  propter  errantes  filios  compassionis  affe- 
ctus.  Et  ita  qui  hucusque  siluit,  qui  hucusque  in 
omni  patientia  sustinuit,  videns  et  attendens  pa- 
tientiam  suam  in  superbia  et  abusione  calcatam, 
jam  deinceps  non  patiens,  non  dormiens,  sed  sur- 
gens  et  excutiens  se,  tanquam  verus  excussorum 
filius,  confestim  cum  suis  deliberare  inchoat  quid 
agendum.  Ad  illud  Dominicomminatorium  inpro- 
pheta  ad  prophetamquasi  subito  motus  etcommo- 
tus:  Et  tu.  fili  hominis ,  speculatorem  dedi  te  domui 
Israel  {Ezech.  xxxui).  Quod  si  non  fueris  locutus 
ul  custodiat  se   impius  a  via  sua  mala,  impius 
in  iniquitate  sua  morietur,  sanguiuem  autem  ejus 
de  manu  tua  requiram.  Nos  itaque  certaminis  sui 
socios  in  primis  quodam  deliberatorii  sermonis 
elogio  alloquitur  sic. 


Deliberatoribus  archiprsesulis  sermo  ad  suos. 

((  Yiri  fratres,  »  inquiens,  «  in  causa  Ecclesiae  me- 

cum  Christi  coadjutores,scitis  et  nostis  quidem,me 

multo  melius,  quod  omnia  tempus  habent,  tempus 

sustinendi  et  tempus  rebellandi,  tempus  miserendi 

et  tempus  judicandi :  Cumaccepero,  inquit,  tempus 

ego  juslitias  judicabo  (Psal.  lxxiv).  Et  Magister  ad 

discipulos  :  Tempori,  inquit,  servientes.  Nos  vero 

hucusque  tempori  servivimus,  hucusque  sustinui- 

mus,  hucusque  peccatores  supra  dorsum  Ecclesiae 

fabricantes  portavimus,  patientes  ad  omnes  ;  sed 

ipsi  iniquitatem  suam  prolongantes,  nostra  in  die 

bonitate  abutuntur  et  patientia,  et  peccata  pecca- 

tis  cumulantes  solumsibiiram  non  misericordiam 

thesaurizant ;  cum  Dominus  per  prophetam  de  in- 

durato  et  non  resipiscente,  sed  apponente  semper 

peccare  adhuc:  Nonne,  inquit,  in  tribus  et  quatuor 

impietatibus  adversabor  eum  ?  Proinde,    fratres. 

ineatis  consilium,  videte  quid  deinceps  nobis  agen.. 

dum.Nunquid  enim  quiahucusquetacuimus,  sem- 

per  sic  tacebimus  ?  Vce  mihi,    ait  propheta,  quia 

tacui  (Isa.  vi).Nunquid  igitur  exterriti  per  prophe- 

tam  tacebimus  tamen  sic  ?  Et  quiin  solitudine  hac 

iuter  petrashas,  et  monachoshoshucusquedormi- 

vimus,   non  adjiciemus  ut  resurgamus  ?  Bonum 

quidem  et  delectabile  nos  esse  hic,  dormire  sic  et 

dulcibusjamdudumconcupitaeRachetisamplexibus 

frui.  Bonum  quidemhoc  et  jucundum  ;  sedtamen 

ut  nihil  inpraesentiarum  in  sanioris  consiliipraeju- 

dicium  afferam,mihicerte  videturnunc  quodamo- 

do  ad  operandum  necessarium  nos  sponsae  nego- 

tium  trahat  et  officii  nostri  debitum  urgeat,  cura 

v.idelicet  quam  suscepimus  pastoralis.  Ecce  enim 


A  quia  vulpes  demoliuntur  vineas  et  lupi  manifeste 

in  caulis  ovium  grassari  non  desistunt.   Et  super 

omnia  haec  non  sunt  inter  praevaricatores  qui  re- 

vertantur  ad  cor,  qui  forte  reverlerentur  si  percus- 

si.  Alioquin  nisi  lupos  arceat  pastor,  sine  causa 

baculum,  et  judex,  nisi  trangressores  reprimat, 

sine  causa  gladium  portat.  Et  nisi  indignos  ejiciat 

sacerdos,  sine  causa  accepit  Ecclesiae  claves.  Et 

nunc  maxime  vobis,  fratres,  loquor  haec  quia  pa- 

trati  contra  nos  facti  atrocitas  in  ejectis  dico  nos- 

tris  et  proscriptis  in  adversarios  justitiae  accelerat 

opus.  Selet  quippe  et  justum  sic  ut  diutius  tolere- 

tur  infirmitasvel  negligentiaquammalitiasaeviens. 

Igitur   pro   officii  nostri  debito,  sic  modo  mihi 

videre  videor  amodo  operandum  nobis,  non  dor- 

g  miendum,  ut  una  cum  sponsa  capiamus  vulpes, 

quae  demoliuntur  vineas  etuna  cumdilecto  surga- 

mus  a  lecto,  egrediamur  in  agrum,  commoremur 

in  villis,  et  operemur  in  vineis.  Juxta  quod  spon- 

sa:  Veni,  inquit,  dilecte  mi,  egrediamur  in  agrum. 

commoremurinviUis,sw*gamusadvineas(Cant.vn). 

Perit  enim  nec  vatet  sponsaeopus  vel  opera,sinon 

ferat  opem  dilectus.  Nos  ergo,  dilecti,si  vobisvide- 

tur  sic,  surgamus,  egrediamur  et  operemur  cum 

prophetico  sarculo,  evellentes,  destruentes  et  dissi- 

pantes  noxia,  ne  per  nostram  desidiam  vel  negli 

gentiam  crescant  adeo  et  proficiant,  ut  totum  Do 

minicum  hortum  operiant,  et  nos  sic  a  Dominc 

horti,  tanquam  hortulani   pigri  seu  negligentes 

desidiae  vel  negligentiae  condemnemur.  Faciamus 

p  ergo  juxta  quod  injunxit  horti  Dominus  cuidam  dr 

hortulanis,  cui  horti  sui  curam  commiserat :  Ecce 

ego  hodie  constitui  te  super  gentes  et  regna,  ut  evel 

las,  et  destruas,et  disperdas,et  dissipes,  et  aedifices 

et  plantes  (Jer.  1).  Verum,  fratres,  vos  tanquam  ii 

Scripturisexercitati  etmultorum  Patrum  exemplis 

inhis  et  talibus  quid  agendum  nostis  me  multome 

lius.Ego  tamen,  conscientia  mea  mihi  dictantesic 

dico  vobis  quod  sentio.  Verumtamen,utjamdicti 

addam  adhuc,  mihi  et  hoc  videtur  inter  caetera,  s 

iilius  volumus  imitatores  essecujus  et  discipuli  su 

mus.quodinstarSamaritanievangelici  custodisvei 

et  curatoris,  ad  peccatorum  curanda  vulnera  priu 

infundendum  sit  oleum,et  vinum  postea,  si  tame 

posteanecessehoc.  Prius  igitur  quod  maxime  p< 

tentum  vulneribus  mederisolet,  suavissimum  len 

D  tatis  oleum  infundatur.Etinprimisjdominus  noste 

rex  in  omni  lenilate  et  humilitate  conveniatur, ! 

fortevelsic  ira  et  indignatione  malisnostris  satur 

nunc  in  humilitate   nostra  nos  respiciat  clementi 

regia.  » 

Et  quidem  verbo  hoc  ab  archipraesule  propositi 
nobis  sicplacuitverbum,nobis  quoquotpropositui 
pariteret  consilium  commendantibus. 


16.   QUALITER  REX  PRIMO  siT    CONVENTUS. 

Missus  est  itaque  unus  abbatum  ordinis  Cisle 
ciensis  ad  monasterium  Pontiniacense  pertinei 
speciali  quadam  juresubjectionis.Abbashic  Uib 


1201 


VITA  S.  THOM__2.  -  LIB.  IV. 


1202 


nus  nomine  et  vere  urbanus;  Urbanus  nomine,  A  legationehac.  In  talibus  quippe  et  fiducialiter  lo 


urbanus  et  re.urbaaus  et  in  sermone.Solus  quippe 
,;ilis  idoneus  uttali  fungeretur  legatione.  Is  itaque 
missus,  qui  secum  ad  dorainum  regem  nomine  archi- 
!>i'eesulissuavissimaslitterasdetulit,supplicationem 
solam,correptionem  vero  nullam  vel  modicam  con- 
inentes.  Quaesierat  enim  archipreesul  verba  utilia, 
;uaviaetpacifica,etconscripsitsermonesIenissimos 
piibus  vel  sicregisleniretur  cor.  Verum  quimissus 
ueratpost  dies  aliquot  adnosreversus,pro  nostris 
uavibus,  pro  nostris  lenibus  et  pacificis,  non  nisi 
!imaritudinem,asperitatemetturbationemmajorem 
eportavit  regis  corde  sic  obfirmato  contra  nos. 

Qualiter  secundo  sit  conventus. 
Attamen  non  destitit  archipraesul  regem  adhuc 


quen.li  Uei  verba  et  operandi  grandia  multa  solet 
esselibertas,  utpote  in  quibus  Domini  Spiritus.  Is 
itaque  missus  ;  in  cujus  ore,  preeter  htteras  quas 
detulit,  etarchipreesul  verba  sua  posuit.  Missus  est 
et  alius  quidam  reljgiosus  cum  eo.  Et  hi  missi  sic 
fiducialiter  quidem  egerunt,sed  nechic  quidquam 
profecerunt.  Quin  potius  dura  propinantes,  dura 
pro  duris,imomulto  plus  duriora  prioribus  repor- 
tarunt. 

17.    QUALITER     AHCTETUR     ARCH1PR.ESUL     REGE       ADHUC 
INCORRECTG. 

Archipreesuligituraudiens  sic  coepit  sollicitus  et 
moestus  esse,  cernens  jara  nec  sic  nec  sic  cor  regis 
ergase  emollitum  :  quod  etiam  emollire  et  pacem  et 


lecundo  per  eumderaconvenire.Cui  etvicehac  non  B  gratiam  inter  regem  et  archipreesulem  reformare 

deosuaviautprius,  sed  et  durioralegati  viva  voce  Christianus  ille  rex   Ludovicus  et  multi  terrarum 

licendamjunxUelhtterasaliquantulumaUsteritatis  principes  seepeet  seepius  jam  studuerant  ■  sed  nec 

ontraentes  destraavit,  quibus  archipreesul  regem  magni  illi  viri  nec  proprii  hi  archipreesulis  nuntii 

ornpuit,  sed  in  misericordia  et  in  spiritu  lenitatis  nunc  blanda  nunc  austeriora  bajulantes,  potuerunt 

jdnuc.  Verumeorabrevuterumreversoquimissus  prohcere;  quin  poliussuperbia  eorum  qui  oderunt 

laerat,  reportavit  et  iterum  quod  neque  vox  esset  nos  ascendit  semper.  Archipreesul  itaque  turbatus 

eque  sensus  adhuc.  Archipreesulvos  audiens  sic,  intra  se  coepitintentiusclamareadDorainum  orare 


itcertissimejamconsideransquodhacmlsericordiee 
jt  lenitatis  via  non  proficeret,  in  spiritu  judicii  et 
rdoris,  sicut  spiritu  fervens  erat,  tertio  jam  con- 
.ripsitsermones  sed  asperos  et  austerosjam  non, 
icut  prius,  regem  in  misericordia  corripiens,  sed 
ure  increpans,  et  sicut  tunc  decebat  episcopum 
im  omni  imperio  arguens,  tanquam  veri  Samaritani 
jiscipulus  prius  infundens  oleumet  vinum  postea. 
jt  tanquamfiguratuminprophetaverum  evangeli- 
-manimal,  habens  ante  faciem  hominis  et  faciem 
onis,  juxta  in  hoc  ipso  et  Magistrum  sequens  :  Si 

iis)\nqu\tMa.gistev,pr%occupatusfueritinaliquode- 
oto,  vosqui  spintuales  estis,  instruite  hujusmodi  in 
mitu  lenitatis  (Gal.  vi).  Et  alibi    ad  discipulum 
aepiscopali  ipsum.  officio  instruens  :  Servum  in- 
uit,  Domini  litigare  non  oportet ;  sedmansuetum  esse 
im  modestia  corripientem  eos  qui  resislunt  veritati 
tfim.  n).  Ecce  lenitas  et  modestiee  spiritum.  Et 
men  idem  ipse  ad  discipulum  alibi  :  Quam  ob 
•usam,  inquit,  increpa  illos  dure,utsanl  sint  in  fide 
^.i).Eccelenitas  et  modestia,  ecce  et  increpatio 
ira  I  hoc  est  Samari tani  oleum  et  vinum ;  hce  in  pro- 
ieta  evangelicee  facies,  facies  hominis  et  facies  leonis. 
revera  ecclesiasticadisciplina  heec  et  juris  eccle- 
asticiordo.ut  qui  fomenta  non  sentit,  ferro  absci- 
Uur  superbiee  tumor  unde  et  Ecclesiee  doctor  hic 
)ster,archipreesuldico,  hacinsedensvia,hoc  pro- 
ditordine.  Adhoc  verodurius  jam  nuntium  per- 
rendum  quidam  approbatee  religiouis  vir  electus 
t»  ob  favorem  religionis  preecipuum  et  fervorem 
tnnosus  et  miser,  omni  tempore  exercens  nudi- 
dalia :  unde  et  cognomento  vocabatur  discalceatus, 
rardus  nomine  proprio,  vir  certe  jugiter  habens 
ortem  iu  desiderio   et  vitara  in  patientia;  cujus 

mpersummafueratsollicitudoadpacemrevocare 
scordes.  Solus  ergo  taiis  idoneus,  qui  fungeretur 


D 


frequentius,reficiparcius  et  continuelugere  regem 
cernens  eum  adeo  ad  omnia  heec  insensibilem.  Vi- 
dens  itaque  tantam  Ecclesiee  turbationem  et  regis 
animumjamobfirmatumsic,coarctabatureduobus, 
hinc  cupiens  solvi  a  cura  et  pastorali  officio,  inde 

veropropterEcclesieecausam,quamtuendamsusce- 
perat,permanere.  Etpostmultamintraseanimi  sui 
■,  fluctuationemdemum  super  hocerudites  suoscon- 
venit.  Qui  mox  de  episcopatu  deserendo  vix  verbo 
proposito,  in  primo  auditu  scandalizati,conclama- 
bantipsumjamdeficerepriusquamcurrere,etinDo- 
minicaacieantejamoccumberequampugnare:tan- 
quam  viri  in  divinis  exercitati.causas  multiplices  di- 

stinguentes,propterquasinterdumepiscopoliceatde 
sede  ad  sedem  transire,seu  etiam  plerumque  penitus 
derelinquere.  Verum  ut  contestabantur  nulla  talis 
causa  hic;imopotiusperniciosumhoc  et  omnibus 
post  futuris  seecuiis  detestabile,tanquam  si  proreta 
quis  consternatus  e  t  pavidus  in  procellae  turbinibus  na- 

vemonerataminmediisfluctibusderelinquat:auttan- 
quam  princeps  vecors  ad  bellandum  profectus,  videns 
hostiumcuneos.  mox  exterritus,  ut  solum  se  salvet 
fugiat,  et  quae  cum  ipso  fortiter  stare  proposuerat 
aciem  castrorum  perdat.  Igitur,  ut  eruditi  nostri 
universi  constanter  exhortabantur  et  salubriter, 
nequaquam  tunc  tempus  fugiendi  sed  occurrendi, 
preesertim  cumabEcclesiee  inimicis  solura  Ecclesiee 
salus  queereretur,  decus  cleri  deformaretur  et  im- 
pugnareturlibertas.Etquoniamarchipreesulregem 
sicconventum  sedincorrectumsupra  modumluge- 
bat,suorum  hoc  erat  consilium  ut  adhuc  sustinens 
diutinee  passionis  suee  exemplo  cor  regis  emollire 
attentaretquodexhortationissermone  necdum  po- 
tuerat  immutare,  cum  nihil  adeo  cor  irati  soleat 
hnrautareetad  amoremconvertere,  quam  proirati 
votodiutius  sustinere  et  pati.  Archipreesul  vero  ex 


1203 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1204 


eruditorum  suorum  viva  et  salubri  exhortatione  A 
persuasus,  jam  nihil  cogitabat  de  cura  pastorali 
deserenda,  sed  potius  deinceps  fortius  quam  prius 
et  virilius  exercenda.  Attrahens  enim  spiritum  et 
assumens  cor,  jam  nihil  de  fuga,nihil  de  otio.nihil 
de  quiete,sed  solum  de  curaet  pugnacogitans,  intra 
se  cogitando  censuit  post  omnia  haec  regi  baculo 
pastorali  comminandum,  qui  leviorem  virgae  casti- 
gationem  non  senserat.  Intra  se  itaquecogitavit  et 
censuit,  er uditis  suis  nequaquam  hoc  exprimens  vel 
deducensinconsilium.Et  quidemcaute  et  industrie 
hoc,  suis  parcens  in  hoc,  ne  videlicet  qui  eum  se- 
quendo  magnamjam  ob  id  regisiramincurrerant, 
in  majus  et  perpetuum  forte  inducereturodium,  si 
tale  contra  regem  darent  consilium,  quod  forte  etsi 
non  regis  voluntati,  utilitati  tamen  militaret.  Cogi-  B 
tavititaque  sic  intra  se,  cum  suis  super  hoc  non 
praetractans,  non  praedeliberans,  regem  suum  et 
filium  baculo,  ut  diximus,  severioris  castigationis 
percellere,  qui  fuerat  hucusque  ad  virgae  tactum 
insensibilis,  si  forte  percussus  baculo  devians  re- 
verteretur  vel  sic.  Cogitavit,  inquam,  sic  intra  sc, 
dubius  tamen  admodum  et  anceps  superhocquid 
agendum.  Nec  enim,  ut  diximus,  voluit  propter 
preedictam  causam  deducere  hoc  in  collationem  cum 
suis,vel  suorumconsiluimquaerere.  Itaque  cum  se 
solodeliberansaliquandiuintrasemetipsumfluctua- 
bat,  stansethaesitans,  Legeratquippeillud  in  lege  : 
Principi  populi  tui  non  maledices  (Act.  xxii)  ;  et 
illud   regis  peccatoris   :   Tibi,  inquit  soli  peccavi 
(Psal.  l).  Et  rex  vere  soli  Ueo  peccat.  Nam  sicut  q 
super  locum  illum  docet  doctorum  et  Ecclesiae  re- 
ctorum  unus:  «  Si  quisde  populo  erraverit,  et  Deo 
peccat  et  regi :  rex  vero  non  habet  hominem  qui 
sua  facta  dijudicet.  >  Legerat  quidem  in  lege  et  in 
Psalmista  sic  :  legerat  et  multa  aliaquae  eruditi  et 
exercitati  Ecclesiae  rectores  statuerunt  de  his.Quo- 
rum  unus  :  «  Non  polest,  »  inquit, «  salubris  esse  a 
multis  correptio,  nisi  cum  ille  corripiturquisociam 
nonhabet  multitudinem.  »  Et  item  :  «  Cum  quisque 
fratrumin  aliquo  talipeccatofuerit,  ut  anathemate 
dignushabeatur.fiat  hocubi  periculum  schismatis 
nullum  est.  »Legeratquidemhaec  et  alia  inmodum 
hunc.ln  Romanavero  Ecclesia,  ut  supra  jam  dixi- 
mus,  durum  schisma  tunc  erat,  tanto  imperatore 
Fredericoettam  generoso  viro  Octaviano  antipapa 
tuncdivisis ab  Ecclesia  et facientibus  schisma,unde  D 
nec  sine  causamagna  videbatur  tunc  majoris  adhuc 
et  durioris  schismatis  causa,  si  in  tantam  potesta- 
tem  Anglorum,  regem  dico  aetate  juvenem  et  in 
cismarinisettransmarinistamlateettammagnifice 
dominantem,  gladio  verbi  exerto  ab  Ecclesia  sepa- 
raretur,  ne  forte  rege  juvene  et  tam  potente  ob  id 
commoto,  facile  ad  partes  Ecclesiae  inimicastrans- 
iret.  Super  omnia  etiam  verebatur  ne  apostolicee 
sedis  auctoritas  propter  hocgravius  schismatispe- 
riculum,  quod,  ut  diximus,  facile  posset  accidere, 
quidquid  absqueejus  consiho  seu  conniventia  sta- 
tueret  ipse  totum  ipsa  irritaret.  H»c  igitur  et  hu- 


jusmodi  utgladium  suumreponeret  nec  baculosuo 
percuteret  hortabantur. 

At  e  diverso  his  alia  obloquebantur,  quae  et  im- 

pellebant  ut  gladium  amodo  non  prohiberet  a 

sanguine  et  ut  percuteret  baculo.Nam.sicut  in  lege 

audieratquod  supraposuimus,  videlicet :  Principi 

populi  tui  non  maledices,  ita  legerat  et  in  lege  tam 

principesSynagogae  quametiam  aliosproqualitate 

excessusimmundosreputarietextraSynagogamfieri, 

quodnequaquameratmaledicereprincipi;hocinlege 

prohibitum,sedtalis  potius  excommucatio  coercitio 

erat  quaedam  disciplinalis,  et  sicut  tunc,  ita  et  nunc 

principem  anathematizare  non  est  principi  maledicere 

quodlexprohibetsed  principemtanquam  Ecclesiae 

filiumdisciplinaliter  coercere.  Ettanquam  alatroDi- 

bus  vulneratum  per  Samaritani  curam  medicinaliter 

secare,  utferroabscindatur  vulnusquodfomentum 

nonsentit.  Legeratet  in  propheta:  V%  mihi,  inquit 

quia  tacui  (Isa.  vi).  Sibi  ipsipropheta:  Vae  dicit,  ec 

videlicetquodregemAchabeaauctoritatequadebui 

non corripuit,  nec pro data  sibi  potestate coercuerit 

Quodenim,utsuprainduximus,rexadulterethomi 

cidaDeo dixerat :  Tibi  soli  peccavi(Psal.  l),  non  idec 

dixit  quod  prophetis  tunc  et  Synagogae  sacerdotibu 

in  reges  adimeretur  coercitio,unde  et  prophetapr< 

peccato mox regem corripuit.sed ideo dixit:  Tibi soli 

Deo  loquens  quia  sacerdotes  et  prophetae  vices  Do 

minituncgerebant.EterantipsiquasiipseDominus 

cujus  ipsi  vicarii,  unde  etquem  ipsi  puniebantDe 

haec  solius  punitio  ipsorum  inflictaministerio.  E 

sicut  tunc,ita  etnunc,siEcclesia,  si  sacerdosreger 

punit,  solus  tamen  Deus  punire  dicitur.  Ille  enir 

punit  qui  in  terra  Domini  fungitur  vice,  qui  et  i 

terra  quasi  Deus  populo  datus  est.  Juxta  quod  D( 

minus  ad  Moysen:  Ecce,  inquit,  constitui  te  dew 

Pharaoni  (Exod.  vii).  Etsacerdotes  deos  vocarii 

Scriptura  invenire  creberrimum.  Legerat  itaque  i 

lege  et  in  prophetasic,et  similiter  de  regibuscorr 

piendispervariaScripturarum  loca.  Et,  utjamno 

tantumdivinislegibus,sedetorthodoxorumPatrui 

et  discretorum  Ecclesiaerectorumagamusexempl 

audierat  itidem  et  legerat  rectorem  illum  Ecclesi 

tam  eruditum,tam  discretum,  et  tam  prseclarui 

doctorem  Ambrosium,  Theodosium  magnum  imp 

ratorem  excommunicasse  et  ab  Ecclesiae  peniti 

exclusisse  ingressu.  Etne  etiam  longe  exempla  p 

tantur,audieratfelicismemoriee  Ivonem  Carnotei 

sem  episcopum,  qui  velut  quoddam  Scripturarui 

armarium  modernis  temporibus  pastoribus  magnu; 

scientiae  lumen  effudit  et  spectabilem  seipsumfo 

mam  dedit,  audierat,  inquam,  ipsum  Francoru 

regem  Philippum  excommunicasse  et  ab  Eccles 

omnino  prohibuisse.  Legeratitaque  archipraesul 

audierat  et  haec  et  illa,  undeetcoarctabatur  ex  h 

et  illis,  hinc  super  omnia  metuensquod  si  tacer 

vae  sibi,si  vero  loqueretur,  dissensionis  pericului 

Nec  enim  quae  supra  contra  hoc  inducta  suntad 

verebatur,  utpote  Scripturas  intelligens,  sed  h 

quidem  prae  caeteris  metuebat  gravius,  videlic 


1205 


VITA  S.  THOM^.  -  LIB.  IV. 


....  "        WD*  l  v  •  iooa 

lissensionispenculum:  verumtamenef  h*p  pniin  a  ^««»k 
.  eorde  suovoh-enssic,  et lmZZ .  ntel      A  £25"""!to  ™mP™°<-.  voce  q0,dem 


n  corde  suovolvenssic,  et  tandem  cogitansregem 
mum  fil.um  suum  et  dominum,  quem  exdiutina  et 
amihari  conversatione  verius  et  interius  noverat 
lequaquam  fore  filium  dissensionis  sed  pacis,  et 
fuod  quidquid  exacerbatus  verbo  comminaretur 
.equaquam  tamen  matris  su*  Ecclesiaj   ut  se  eji- 
eret,  dirumperet  uterum  ;  cogitans,  inquam,  sic 
jirmiter  m  cordesuo  statuitipsumbaculo  pastorali 
wcellere,  si  forte  devians  et  justiticetransgrediens 

-amitemrevertereturvelsic:verebaturtamenne,ut 
upra  diximus,  Romana  Ecclesia  sua,  quee  omni 
iraeest  auctoritate,  evacuaret  penitus  quod  ipse  fe- 

iissetomnejustiticeopus,verebaturquidemlioc,at 

imen  quidquid  faceret  RomanaEccJesiatanquam 

jiateretdomina,  satiusjudicavitoffieii  suidebitum  B 

kaequi  quam  ipso  muto  etdissimulante  malitiam 

ilinquere  impunitam  etfovere  transgressionem  : 

rfntrans  nec  immerito  sanguinem  impiorum  de 

anu  sua  minimerequirendum  tunc,  etsi  forte  po- 

;stas  majorsuperveniensab  eo  factum  immutaret 

stiticeopus.  Suadenteigiturconscientia,  imosicut 

upsometaccepi  urgente  eum  ad  hoc,  illamquam 

jximus  in  regem  coercitionem  ecclesiasticam  in 

rde  suofirmissimam  tenuit.  Alioquin  sibi  visum 

od  pastor  evangelicus  sine  causa  baculum  et  j  udex 

clesiasticus  sinecausagladium,et  quod  sacerdos 

«nmicus  sine  causa  claves  Ecclesice  accepisset, 

3i  quemadmodum  auctoritatem  ita  et  haberet  vir- 

tem,  sicut  introducendi,  ita  et  excludendi  ab  Ec- 

isia  quos  deberet. 

Et  quoniam  quod  faciendum  statuerat  non  sub 

to,nonclam,sed  publiceet  solemniter  judicavit 

uendum,  sicutetcausa  nostra  et  partis  adversse 

xapublica  erat  toto  jam  ecclesiarum  orbe  notis- 

aa,  accessit  ad  locum  celebrem  et  tempore  celebri 

ehacum   scilicet,   instante  festivo  pr«e  ccBteris 

iis  ecdesicB  die,  die  videlicet  festo  beatas  Marite 

gdalense  in  cujus  honore  ecclesia  loci  fundata 

us  et  ibi  corpus  gloriose  requiescit.  unde  at  ad 

m  festumex  diversisregnis  concurruntnationes 

nmae.  Tempore  itaque  celebri  tamfestivoacces- 

msad  tam  celebrem  locum  dis  tantem  a  mansione 

•tra  Pontiniacensi  monasterio  per  dicetam    Ac- 

simus  itaque  et  venimus  proxima  ante  festum 

■  nobis   qui  sequebamur  accessus  sui  cansam 

orantibus,  nec  enim  propter  hoc  quod  8UZ  D  .«  „ -!'T  **tur  parto  «™  l^mmardeU 

^mus  nobis  hoc  indicavit    et  credent  bus  Zl       LZ  Commod!US autem  ^ ™n  repererun; 

'mpropterdiem  festumaccessisset  In crasHno      re"e*,um.?uIam  utadaPPeHationesconvolarent.Et 

^festo   videhcet  die,   ad   peSeraSaSs      Z ?  '  ?"  ?Uidem' ln  ^nnationemetde- 

onventus  publicam  missam  Liens  fkito  Fvan  Tl  leglslatoris  et  °°™rum  legum,  quas 

o  ascendit  pulpitum,  et  elegantem    t    ruc  uo"      Ze"  T?  T  T  ^  ^™™™  *™  Clare- 

^monemadpopnlumhabuit.  Demumve  ofo      ostend t    "    T^'  et  'D  SCriptum  redactas 
l-«*i»  »•«-»•-«-  ostend.mus.  juste  quidem  operante  nunc  sic.  Nam 

cum  legibus  ilhs  appellationes  ad  Romamam  Eccle- 

siam  mhibite  forent.nunc  tamen  ad  regis  etregni 

tuitionem   ad    ipsas   recurrere   necesse.  Personffl 

daque  regni,  quia  remotiores  erant,  pro  rege,  pro 

regno,  pro  se  et  pro  suis  ecclesiis,  scripto  appeila- 

verunt,  et  per  cruditos  nuntias  libellum  appellato- 

39. 


„  ,  1 »«•*,    tuuc  uumem 

flebih  et  mtentissimocompasionis  affectuinipsum 
Anglorum  regem  Henricum  nominative  commina- 
tonum  emisit  edictum.  Et  nos  quidem  certaminis 

suisoCi.,exinopinatoaudientessic,moxobstupuimus 
eo  quod  nobis  inconsultis  fecisset  sic.  Qui  quidem 
sicu t  cito  post  nobis  ipsemet  indicavit,  sciens  et  pru- 
dens  hoc  a  nobis  celavit,  per  supradictamcausam 
se  excusans  quod  nobis  inconsultis  hoc  fecisset 
Factumvero  hoc  ex  plurimis  etvariis  nationibus', 
quce  addiem  festum  con venerant  etita  propriis  au- 

dierantauribusmoxdivulgatumperterrascitissime 
adauresregispervenit:  undeet  rexnecsinecausa, 
supra  quam  nunc  dicere  aut  scribere  tempus  sit 
motus  estet  turbatus  et  qui  cum  eo  nniversi. 

18.    DE    APPELLATIONE  REGIS   AD   ROMANUM 
PONTIF1CEM. 

Convenit  igitur  multitudo  et  mente  confusa  est. 
quam  certissime  jam  audierunt  sic.  Con venit itague 
EcclesiaAnglorumincismarinis;convenitetEcclesia 
Normannorumintransmarinishincinde,quidfacto 
opusinterseaccrrimedeliberantes,summooperepre- 
videre  curantes,  ne  videlicet  in  regem  sententia,  cujus 

jam  proeessitcomminatorium,adperfectum  proce- 
deret,  seu  in  regumvelpersonas  regniautecclesias 
ahquod  ecclesiastica3  districtionis  gravamen.  Con- 
sternati  etiam  jam  et  tremefacti,  non  solum  obid 
quodjamderegeaudierant,  sedetquia  archipraBsul 
Jocehnum  Saresbariensem  episcopum  ob  manifestam 
inobedientiam  jam  suspendisset :  eo  videlicetquod 
c  decanatum  Saresberiensis  ecclesiaj  contra  interdi- 
ctum  domini  papae  et  suum  inconsultis  quibusdam 
ejusdemecclesiae  canonicis,  quitunc  cumipsopere- 
gnnabantur,  quorum  erat  cum  aliis  confratribu  s  de- 
canum  suum  eligere,  cuidam  de  aulicis  clericis  ad 
regis  voluntatemcontulisset.  Qui  etiam  eteumdem 
auhcumclencum.propterquasdam  conventioneset 
obhgationes  illitas,  quas  in  Alemannia  cum  schi- 
smaticis  fecerat,anathematisvinculojam  innoda- 
verat.  Quas  tamen  conventiones  et  obligationes  a 

regemissusderegismandatoipsefecissedicebatur 
Personee  igitur  regni  metuentes  sibi  ex  his  et  qutB 
furura  sibi  accidere  possent  gravamina  praavenire 
molientes,  solliciti  quidem  attentissime  deliberant 
quid  agendum. 


. r»r-""""amm.  uemum  vero  in 

^entiahominumcausamdissensionisinteripsum 
-gem  exponens,  et  quam  dure  et  dire  secum  et 
>suis  actum.qualiter  etiamrex  toties  conveutus 
onmisertus.sedeo  ampliusinduratus,  Ecclesia. 
>am  et  se et  suosipsorum  orationibus  commen- 
•etconfestim,omnibusaudientibus  etconstu- 
Patrol.  GXC. 


1207 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1208 


\ji  „.c,ii  ^solitu-  A  de  jure  crebro  sciscitaute  et  opponente.  Etquidem 
riumin  eaformaconceptumarchipr*8uli  adsoh tu  1  appeiationc  allega- 


dinemnostramPontiniacumtransmiserunt.  Lt  quia 
rex  extra  regnum  erat  tunc  transmarinus,  magnas 
quidem  et  venerabiles  persouas  Ecclesi»  Norman- 
norum  pro  se  ipse  rexdestinavit,  videlicet  piae  me- 
morise  Rotherottunc  Rothomagensera  archiepisco- 
pum  et  Ernulfum  tunc  Lexoviensem  episcopum,  et 
cum  eis  alios  plerosque  viros  magnos  eteruditos, 
qui  quidem  Pontiniacumvenientes  nequaquamnos 
invenerunt.  Siquidem  aquodem  familiari  suo,  qui 
tunc  in  regis  curia  erat,  de  mittendis  sic  nuntns 
archipraesulprajmunitus  sesubtraxit.  Igitur  prfefati 
nuntii,  propter  nosPontiniacumvenientes,  sed  mi- 
nime  nos  reperientes,  mox  recesserunt :  prius  ta- 
men  secundum  formam  jurisPontiniaci,  ubi  quasi 


inductas  tunc  hinc  inde  super  appelationc  allega- 
tiones  huic  interseruissetn  historiae,  nisi  quia  non 
paterentur  se  molesta  brevitate  arctari.  Et  preeser- 
tim  sicutet  de  plerisque  aliis,  ita  et  in  libello  hoc 
supersedemus  ab  his,eo  quod  in  corpore  quodam 
epistolari  multa  continentur  dehis  :  de  quo  episto- 
lari  corpore  mox  loquemur.  Collatum  igitur  est  et 
allegatum  hinc  inde,  verum  archipraesul,  etsi  forte 
contratammanifestos  malefactores  quorum  male- 
ficia  et  lapides  in  parietibus  et  tigua  in  domibus 
jam  accusabant,  in  ecclesiastica  severitate  dejure 
procedere   potuisset,  substitit  tamen  adhuc  juxta 
Sapientis  consilium:  Quipatiens,  inquit.est,  multa 
gubernatw  prudentia  (Prov.  xiv).  Substitit  igitur 


men  secundum  formam  junsronun «i,  uu»  4u«»  .           nonprocessit  differre  ad  tempus  satius  ju- 

domiciliumhabere  *"^»™  B  ^  n^ <      ^  ^^  ^^  ^ 

edentes,  nec  taraen  ut  ^™**^™^  consullasset :  super  omnia,  ut  supra  jam  diximus, 

eam  pro  fonbus,  sed  viva  voce  «£££•  **  veritug  ne,  quidqPuid  ea  inc0asulta  et  tali  pneser- 

traxiraus  autera  nos,  non  quasi  juris  W™>*™  u                4e  ■        gtatueretj  tolum  ipsa  evacuaret. 

apprirae  scireraus  ratione  domici  u  vel  quas,  ap  Um  M         P                          appellatorium,  no- 

pellanmsabsentibusseuabsen^  ^ersonarumregniadipsuradestinatum.sens, 

tiones  posse  fien,  sed  ideo  in  adventu  nuntioi um  F                                           .    gt  lo  exaratam 


nos  subtraximusquia  illorumcolloquia  vitabamus 
Et  quemadmodumappellationes  interposita?,  itaet 
ad  regni  tuitionem  juramenta  quaedam  illicita  et 
sacrilega  per  totum  regnum  exacta  sunt  in  civita- 
tibus,  in  castellis,  in  pagis,  per  comitatus  regni- 
singulos,  quotquot  a  quindecim  annis  et  supra  ju- 
rantibus,  quod  domini  papae  nuntiosseu  litteraset 
archipreesulis  pariter,  autin  captioncdetinerent  si 
possent,  aut  proderent  illis  qui  non  possent  hoc. 
Quam  vero  sacrilegum,  quam  profanum  juramen- 
tura  hoclippi  vident  et  tonsores.  Juxta  quod  ait: 
Vidensquiapeccatumariolandiestrepugnare  et  quasi 
scelus  idololatrise  nolleacquiescere(IReg.  xv),verum 
omisso  tanquam  sacrilego  facto  hoc,  quod  non 
regnituitio,  estscd  potiuscontaminatio,ad  appella- 
tores  nostros  revertamur. 

Qualiter  archiprcesul  cum  suis  deliberat  an  sit 

appellationi  deferendum. 
Nos  vero  Pontiniacum  cito  post  appellatorura 
horum  recessum  reversi,  deliberare  mox  ccepimus 
quid  agendum,  utrum  videlicet  tali  fuisset  appel- 
lationideferendum,plerisquenostrumasserentibus 
deferendum,  et  ad  docendumhoc  tanquam  eruditi 
et  exercitati  in  jure,  tam  ex  divino  jur«  quam  hu- 
mano  plurima  allegaverunt ;  aliis  vero  de  nostris 
contradicentibus  et  nequaquam  deferendum  con- 
tendentibus,  e  diverso  validis  et  variis  rationibus 
suam  fundantes  intentionem.  Eo  praesertim,  ut 
prudenter  astruebant,  tam  iniqufeappellationimi- 
nime  deferendum  quod  videlicet  esset  ipsa  non  ad 
oppressorumremedium.sedpotiusadopprimentium 

prolongandam  malitiam  excogitatum  fomentum; 
in  quorum  manibus  evidenter  et  in  omnium  eccle- 
siae  spolia  et  dextera  rapinis  repleta.  Itaque  coram 
archipraesule  ab  eruditis  suis  diversa  sentientibus 
superappellationecollatum,ipso,  ut  moris  suierat, 
partes  suas  interponente,  et  uunc  hos,  nunc  illos 


suo  proprio  conceptam  et  proprio  stylo  exaratam 

remisit  epistolam  elegantem  satis  et  sufficienter 

responsalem.  In  qua,  inter  alia,de  appellationibus 

factis,  si  juste  vel  injuste,  quod  sibi  visum  inter- 

seruit.  Quae  nos  in  libello  historico  hoc,  eo  quod 

in  ea  epistola   sint  inserta,  sicnt  etiam  supradixi' 

mus,  hic  causabrevitatispraeterimus.  Exstat  enirr 

epistola  illa  inter  caeteras  epistolas  suas,  quas  ve 

c  ipsemet  scripsit,  vel  aliqui  de  eruditis  suis   de  ip 

"*  siusmandatosubejus  nomine.  Exepistolis  quippf 

anobis  velpropter  nos  in  exsilio  nostro  confectis 

grande  compactura  est  corpus  epistolare,  de  qu( 

supranoshicdicturospromisimus.  Gompactum  esl 

inquam,  corpusex  his  multasin  se  epistolas  cont: 

nens  ;  quas  etiam  secundum  ordinem  historiaevf 

nerabilis  prior  sanct»  Cantuariensis  Ecclesiae  Alanu 

laboriose  quidem  et  studiose  digessit.  In  quibus  d 

exsilii  nostri  laboriosa  historia  perplurima  cont 

nentur  ;  unde  et  eo  quod  in  epistolis  dlis  diliger 

tius  conscribantur,  multa  in  libello  hoc  brevitat 

causa  praeterivimus,  praesertim  quia  liber  ille  epi 

tolaris  amultispersonis  et  a  multis  ecclesiisjarab; 

betur.  Verumet  qui  sufficienter  archipraesulis  verl 

n  etopera  inexsilio,  conatus  et  actus,  agones  etsi 

dores  pastorales  nosse  desiderat,  ad  illnm  recurra 

ut  post  libellum  historicum  hunc  legat  et  illnm 

brum  epistolarem.  Inquo,  etsi  in  plerisque  episi 

larum  desunt  dictionum  solemnia,   pre  mater 

tamensatiscommodus  est.Quonos  amodoinhist 

riafacilius  contexenda  adjuti,  de  caetero  brevi 

coeptum  historiae  ordinem  prosequamur. 

19.    QUALITER   ARCHlPRyESUL    ET   REX    AD    VIRCM 
APOSTOL1CUM    MlTTUNT- 

Appellatione  itaque  interposita  et  ecclesiasti 
disciplina  suspensasic,  parantur,  mittuntur  nur 
ad  apostolicam  sedem.  Mittit  rex,  mittunt  et  persoi 
regni,  mittit  et  archipraesul.  Sed  multum  quid< 


' 


1209 


VITA  S.  THOM/E.  -  Ufl.  IV. 


1210 


inter  nuntios  hos,  illi  quippe  per  vmm  argento  et  A  tem.  Eo  addidit  quod  quocunque  diverteret   ubi 


turo  suffarcinati ;  nostri  vero  expeditiet  vacui  se- 
;uua  in  via  vix  viaticum  portantes.  llli  in  curia  his 
et  illis  massas  aureas  et  argenteas  aut  dantes  aut 
certissimepollicentes,  nostri  veronuda  solumverba 
apostolicac  clementiae  offerentes.  Nec  tamen  fuit 
riaec  nostra  prima  ad  Romanam  Ecclesiam  missio. 
Prius  siquidem  qtiosdam  de  eruditis  nostris  ad  se- 
lem  apostolicam  misimus,  per  quos  a  viroaposto- 
ioodpostolicre sedis  legationemjamsuper Angliam 
>btinuimus.Et  quidem  adcautelam  anobisfactum 
iic,  ut  videlicet  firmior  et  magis  authentica  eccle- 
liastica  quaevis  sententia  haberetur,  si  deinceps  ab 


cunque  caput  suum  reclinarct,  ab  iis.  se  citissime 
amoveret.  «  Domino,  »  inquit,  «  si  placet,  mihi  et 
coexsulibus  meis  providente,  qui  volucres  cueli 
pascitet  vestitlilia.  a  Et  archiprcesul  quidembrevi- 
ter  sic,  multorum  vero  et  preesertim  abbatis  etfra- 
trum  nostrorum  Pontiniacensium,  qui,utsupraos- 
tendimus,  tam  laeti,  tam  devoti  nos   susceperant, 

quiaderantetaudierantverbumsuperarchipr«sule 
et  suis,  pietatis  viscera  commota  sunt  cum  fletu 
domum  egredientes.  Nara  ut  quod  vidimus,  quod 
audivimus,  hoctestemur,  sanctae  memoriae  Garino 
de  Galardim  tunc  abbate  loci  et  fratribus  invitis  et 


u-chipraesul eautinregnumautinregnipersonas      ipsisquoadlicuit  con.radicentibus, roposUumfuU 
rre  ur    unde  et  cum  archipraesul  Vizeliaci,  sicut      recessus  nostri  verbum  hoa  Andi tc    er arcZ^ 
Z:^tr^~^^^  *  Sulis  -P—  »*  -nctus  abbas  Cir^enXt 


ipostolicae  sedislegatus  jam  erat  etsiimpeditus  le- 
jationis  suae  fines  mtrare  non  possent.  Verura  ad 
lomipetas  nostros  revertamur. 

Qualiter  archiprozsul  amotus  est  aVontiniaco. 

Hoc  tamen  prius   interserto  antequam  plura  de 
iis,  videlicetquod  ipsis  citopost  supradictum  diem 
Bstum  beatae  Mariee  Magdalenae  ad    apostolicam 
edem  profectis,  dominus  rex  Anglorum  ad  generale 
lud  capitulum  Cisterciense,  quod  in  Septembri 
roximo  die  Sanctae  Crucis,   ut  mos  est,  celebra- 
atur,  litterasquasdam  destinavit,significausquod 
uemdam  de  iuimicis  suis  suscepissent  et  secum 
aberent,Thomam  videlicetCantuariensem  archie- 
iscopum.  Unde  et  mandavit  quod,  sicut  charum 
abebant  quidquid  in  terra  sua  aut  cismarina  aut 
'ansmarinapossidebant,ne  eum  amplius  tenerent 
scum.  Tribus  itaque  diebus  exactis,  quibus  capi- 
ilum  cclebrari  moris  est,  venieudi  ad  nos  Ponti- 
iacumarripiunt  iter  :abbasipse  CisterciensisGil- 
srtus  nomine  episcopus  Papiensis,  ordinis  illius 
lonrlam  monaclius,etordinisabbatesquidam  cura 
s,  et  venerunt  festinantes  archiprresuli  nomine 
ipituli  nuutiantes  se  talesregis  litteraset  talein  lis 
lscepissemanrlatum.Verumtamenetsermonemarl 
'chiprajsuleui  convertentes  : «  Domine,  »>  inquiunl, 

^apitnlumproptermandatumtalenecfugatnecex- 
?llit  fe  ase  nec  licentiat,  sed  tibi  et  prudenti  hio 

)nsiliohocsignificat,utposttalemandatumvideas 
attendasquidagendum.Scitquippetolumcapitti- 


>_. 


qui  cum  eo,  in  crastino  recesserunt. 
De  deliberatorio  archipraesulis  sermone  cum  suis. 
Archipraesul  verocum  suis  consiliumhabens  quid 
agendum  mox  deliberat  supremis  suos  alloquens 
sic  : «  Fratres,  >.  inquit,  «  mecum  coram  Domiao  in 
causa  Ecclesiae  advocali,ecce  quomodo  Satanas  ex- 
petit  cribrare  nos  sicut  triticum,nos  et  nostros  ex- 
pellens,  proscribens,   dejiciens  et    impellens,   ut 
evincat  nos  et  cedamus.  Ecce  quod,  ut  nos  perse- 
cutus  est  mundus,  fugimus  ad  soliludinem  hanc 
ejecli  et  proscripti,  ad  hos  saeculi  mortuos   decli- 
nantes,  sperantesnossaltemin  solitudine  hac,inter 
hos  saeculi  mortuos,  abscondi  a  conturbationeho- 
minum  a  contradictionelinguarum.  Sed  ecce  quia 
princeps  mundi  plurimum  potestatis  hic  habet,qui 
etiam  usque  huc  nos  persequitur,  hinc  dejicit,  et 
deinceps  hic  peregrinari  non  permittit.  Quid  ergo 
faciemus,virifratres?Quo  ibimus?Quo  divertemus 
Siqnidem  sollitudinesinterdicuntur,  necetiarainter 
mortuos  saeculi  nobis  jam  concedilur  loeus.  Non 
aedificium  nobis  nec  domicilium.  non  aurum,  non 
argentum,  non  pecunia,  nec  posssesio  ulla  :  elon- 
gati  suraus  ab  araicis  etproximis  :  vix  etiam  qui 
compati  audeat.nedum  suscipere  nos  vel  subvenire. 
Quis  enimqui  hocaudeat.  quae  ecclesia,quis  ordo, 
quodve  monasterium  nobis,  a  tam  spectabih.  tam 

approbatoordine.queminterperegrinationisnostiw 
initia  adeopraeoptavinnis.quein  praeelegimus  ejectis 
sie  ?  Certe  tum  quia  postpositis  aliis  praselegiraus 


m  certissirae,  et  nos  qui  raodo  huc  venimus,  n       ,^    i         Tm  ZZ^T       ^^T* 
mter  novimus  universi.  vos  adeo  nosfn.m  Hl.ll D  ^!?™."  *1°'  *!"   P1°ptei    tlU10rem    mundl  et 


n-iter  novimus  universi,  vos  adeo  nostrum  dili 

ireordinem  quod  ordinis  providebilis  indemni- 

ti,  ne  vestri  occasione  sicut  nec  in  spiritualibus 

>cintemporalibusdiminutioneraaliquamaliquod- 
i  detrimentum  patiatur.  » 

Archipraesul  vero  et  consiliarii  ejus  raulta  experti 

exercitati  iu  plurirais,  mittentiura   et  missorura 

•rda  conjecerunt  et  adverterunt  inox  quid  agen- 

nu.  Unde  et  racontinenti  cum  suis  consilio  ha- 

lo,  nio\  respondit   archipraesul  nulla  ratione  se 

He  quod  suioccasione  ordo  laesionem  ullam  seu 

1  modicum  ali.iaid  darani  incurreret,qui  in  tain 

ctoetipsietsuis  tantam  exhibuisset  huraauita- 


mundanae  potestatis  minas,  non  est  qui  nos  susci- 
piat,  non  ecclesia,  non  persona  ecclesiastica,  non 
ordo  ullus.  seu  etiam  solitudo  ulla,  multo  mi- 
nus  saecularium  quis.  Ad  qttos  tamen,  si  qui  forfe 
essentdiverteredura  propter  causam  quam  agimus, 
tura  propterreligionemquamab  initio  usque  inco- 
lniraus,  nec  religiosura  nobis  nec  honestum.  Nec 
tamenob  id,  fratres,  loquorha?c.  quasi  contra  boni 
patrisfamiliasinhibituma.Ieosollicitus  decrastino. 
Spero  quippe  quod  qui  in  monte  vidit  Dominus 
lpse  et  tn  solttudhie  hac  nos  rauudun)  deserentes 

otaraundoetabhisetiamquiraundumdeseruerunt, 
jamdesertos  ipse  consuet*  pietatis  sua?  oeulisnoa 


1211 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


m 


resoiciet  Spero,  inquam,  etcertissime  spero,  quod  A  tione,  versantes  et  quasi  manentes  in  solitudine. 
respiciei.  ayeiu,     h         »  _,._  n.r_, tt^*  *t  rav  illp .  rlp.he  ator  ft  manu  fortis.  etsisem- 


m  arcto  hoc  misericors  et  miserator  Dominus  an- 
gustiae  nostrae  et  inopiae  suam  amplissime  aperi- 
turus  sit  manum  et  benedictione  implebit.  Verum- 
tamen  mihi  necdum  aperta  est  via,  qua  velit  nos 
Dominus  ab  hac  solitudine  educere  et  providere 
eductis.  Quod  quidem  admodum  nuncdesidero,ne 
videlicet,  post  propositum  nobis  de  recessu  nostro 
verbum,  deincepsfaciamus  hic  moram.Turpeenim 
nobis  hoc  et  indecens.  Provideat  ergo  nobis  nunc 
Dominus  preeter  quem  aliud  refugium  non  habem  us . » 
De  responso  discipuli. 
Discipulus  vero  qui  scripsit  h8ec,  inter  caeteros 
audiens  domini  sui  archipraesulis  querulos  sermo- 
nes  hos,  ante  cseteros  mox  erupit  invocem  ;  «  Do- 


Unde  et  rex  ille  debellator  et  manu  fortis,  etsi  sem- 
per  in  acie,  semper  in  agone,  semper  in  multitu- 
dine.  in  solitudine  tamen  optatis  sibi  columbae 
pennis  gloriatur  semansisse.  Ecce,  inquit,  elongavi 
fugiensetmansiinsoliludine(Psal.  uv).  Quodeorum 
qui  praesunt  maxime  proprium  est,  ut  versentur 
sine  turbatione  in  turbis,  et  maneant  semper  in 
solitudine  inter  multos;  aliorum  semper,  raro  sui, 
nisi  quia  quandoaliorumpropter  Deum,  tunc  ma- 
gissui.  Unde  etMagister,  cum  liber  esset  ex  omni- 
bus,  omnium  se  fecit  servum  :  his  qui  sub  lege 
quasi  sub  lege,  his  qui  sine  lege  tanquam  sine 
lege.  Judaeis  Judeeus,  ethnicis  ethnicus,  infirmis 
infirmus,  omnia  omnibus.  ut  salvaret  sic  omnes 


npc   nOS.  aulc  Ctcieius  uiuA  uuuh  m  .v.v^^  ,  •  • -  .  


rex  Francorum  vobis  civitate  Suessionis  tam  ma- 
gnifice,  tam  liberaliter,  obtulent  se.videlicetvobis 
et  vestris  in  qua  velletis  vel  urbe  vel  oppido  aliove 
ditionissu6elocoquemelegeritis,  de  fiscali  amplis- 
sime  provisurum.  Et  quidemsolumdistulististunc, 
donec  videlicetforetnecessehoc,nonrenuistis  om- 
nino.  »  et  archipraesul :  «  Recordor, »  inquit,  et  ad 
eum  qui  sibi  loquebatur  singulariter  sermonem  di- 
rigens  :  «  Sed  videor  mihi  nunc,  frater,  »  inquit, 
«quodaulicositerumapparatus  et  urbanasdelicias 


non  appetimus.  quin  potius  expulsi  a  solitudine, 
velimus  nolimus,  oportet  nunc  urbem  ingredi.po- 
terimus,operanteDomino;victitareinurbe,tanquam 
in  solitudine  commorantes.  Si  quis  autem  ad  La- 
tinas,  Greecas  et  barbaras  historias  recurrere  velit 
ad  hoc  ostendendum,  grandem  habebit  testium 
nubem  ;  adeo  sicut  nec  habitum  nec  loca,  sedvitee 
solum  merita  Deus  accipit.  Nam  ut  adhucrecurra- 
mus  ad  nostra,  Loth  noster,quiin  ipsacivitate  im- 
munda  fuit  mundus.in  monte  immundus  fit.  Etuf 


aussras   auae  temporis  hujus  est  nos  deserere  qui      majorainducamusadhuc.primushomodeparadiso 
quwrdb,  u.ua5    «-cuap  j  „_.„.,.it    pt  Inh  nnster  11 


tenemur  ln  Evangelii  vinculis.  Satius  et  multo  re- 
ligiosius  esset  et  honestius  tempore  hoc  ad  eccle- 
siam  aliquam  vel  solitudinem,  quam  ad  aulam  vel 
urbem  nos  divertere,  ubi  eo  fiducialius  quohumi- 
lius  salutareDei  praRstolaremur  cum  silentio  etprae- 
visum  a  Domino  nostrae  peregrinationis  eventum.  » 
Alii  verode  eruditis  suis,  qui  consilio  intererant, 
audientes  heec  contestabantur  religiosius  quidem, 
honestius  et  humilius  hoc  ;  sed  hoc,  inquiunt,  mi- 
nime  in  nostra  optionevel  potestate  nunc  positum, 
nobisjamnon  quavellemus,  sedquapossumusde- 
clinare  necesse  habentibus  :  ita  ut  oporteat  nos 
illud  comici   sequi  :  «  Ibant,  inquit,  «  quapoterant 


et  primus  angelus  de  coelo  cecidit,  et  Job  noster  ir 
sterquilinio  stetit.  » 

20.  QUALITER  ARCHIPR^SUI.  A  P0NTIN1ACO  RECEDEN5 
SENONIS  AD  PEREGRINANDOM  A  REGE  FRANCORUM  Bll 
EXCEPTUS. 

Archipraesul  itaque  persuasus  exhis,ad  Christia 
num  illumetgloriosum  Francorum  regem  Ludovi 
cum,  cujus  memoria  in  benedictione  aeterna  est 
discipulum  qui  scripsit  haec  mittere  non  distulil 
qui  de  recessu  nostro  a  Pontiniaco  et  causa  re 
cessus  regi  cuncta  nuntiaret.  Quod  cum  audisset 
rex,  non  parum  est  admiratus,  et  mox  itineris  su 
socios  convocans,  erat  quippe  in  via  cum  ipsi  re 


etquanonpoterantnonibaut.»  Unde  et  commune  ferrentur  haec,  totum  ipsemet  eis  retulit.  Lt  iie 
suorum  omnium  consilium  fuit,  ut  de  necessitate  rando  sic  audientibus  omnibus:  «  0,  mquit,  reli 
virtutem  faceret,  et    quia  ad  interdictas  jam  sibi      gio  I  o  religio,  ubi  es  ?  Ecce  enim  quos  credebami 


solitudines  non  poterat,ad  aulam  vel  urbem  decli 
naret  si  et  hoc  posset.  Adjicientes  :  «  Domine, 
inquiunt,  in  aula  vel  urbe  potest  quis  per  gratiam 
vitam  solitariam  ducere  et  Deo  vacare,  sicut  e  di- 
verso  potest  quis  in  soliludine  aulicis  luxibus  per- 
effluere.  Probat  haec  nostra  verba  lsraelitarum 
vetus  historia  et  notissima.  quiadpetitionemsuam 
manducaverunt  et  saturi  suntnimis;  verumadhuc 
escee  eorum  in  ore  ipsorum,  et  ira  Dei  ascendit 
super  eos.  Et  quidemin  solitudineaccidit  sic,  cum 
e  diverso  legamus  pudicos  illos  et  sapientes  juve- 
nes  Joseph  et  Danielem,  res  fiscales  agentes,  unum 
in^Egypto  etalterum  in  Babylone,vixissecontinen- 
tissime  et  ipsos  jam  cives  Jerusalem,  nihilominus 
taraen  tunc  res  /Egyptiacas  et  Babylonicas  mini- 
strasse  in  tam  numerosa  quidem  turba  sine  turba- 


D 


saeculo  mortuos,  seeculi  minastiment;  etprorebu: 
perituris  et  caducis,  quas  se  propter  Deum  con 
tempsisse  profitentur,  a  Dei  opere  quod  cceperan 
jam  convertuntur  retrorsum,  Dei  causam  et  pr( 
Dei  causa  exsulem  ejicientes  ase.  »Et  converten; 
rex  sermonem  ad  illum  qui  missus  fuerat :  «  Salu 
ta, » inquit, «  dominum  tuum  archipraasulem  et  fidu 
cialiter  ipsimeo  nomine  nunties,quodetsimundui 
et  etiam  qui  videnturmundomortuieum  deserant 
ego  tamen  eum  non  deseram.  Sed  quantacunqm 
rex  Anglorum,  etsi  dominicus  homo  meus  sit,  ad 
versus  ipsum  moliatur  et  exerceat,  ego  tamen  sus 
cipiam  propter  Deum  et  propter  j  ustitiam  patientem 
Nuntiet  ergo  nobis  sive  ad  civitatem  sive  ad  ca 
stellum  aliumve  ditionis  nostrae  locum  divertere  ma 

luent,  et  paratum  inveniet.  » 


1213 


VITA  S.  THOM^:. 


LIB.  IV. 


1214 


Jn  brevi  ergo  reverso  eo  qui  missus  fuerat,  ar-  A  tis  violentia  impulit.  In  hac  itaque  frattum  pace  et 

dilectione  a  Pontiniaco  discessimus. 
De  somnio  archipisesulis  in  recessu  a  Pontiniaco. 
Verum  die  recessus  nostri  inter  itinerandum  ar- 
chipraesul.quiinviamaxime  solebatesse  comes  fa- 
cundissimus  et  jucundissimus,  coepit  admodum 
tristisetnicestusessecontramorem  suum  neminem 
suoruminvia  alloquens  necipsum  suorum  aliquis; 
nobis  viae  sociis  opinantibus  ipsum  tristari  sic  eo 
quod  a  fratribus  tam  diligentibus  et  tam  dilectis 
recessisset.  Abbas  vero  noster  Pontiniacensis,  co- 
mes  tunc  nosterper  viain,  vir  edoctus  et  religionis 
approbatae,  videns  sic  et  compatiens,  accessit  pro- 
pius  sciscitans  ab  eo  secretius  quare  sic  vultus 
ipsius  concidisset.  Et  hoc  ipsum  iterum  et  iterum 


.chipraesuh  nomine  rcgis  reportata  sunt  haec. 

Nos  vero  supra  alia  loca  regia  ad  complendum 
.peregrinationisnostreeresiduurnpraeclaramillatnet 
re<,riamcivitalemSenonispraeeleg'iinu8,  a  solitudine 
^noslra  Pontiniaco  quam  incolere  coepimus,  ut  su- 
pra  nos  dixisse  lnerainimus,  solum  per  duodecim 
..erree  leugas  distantem.  Civitatem,  inquam,  illam 
|Praeelegimusex  indigenarum  consilio,  eo  videlicet 
juoJ,  sicutipsi  testabantur,  et  nos  hoc  ipsum  fide 
pculata  deprchendimus,  multa  essent  civitatis  il- 
jiuscommoda,  utpotefrumento,  vino  et  oleo  stabi- 
ita,  silvis  circumnexa,  pratis  amcenata  ;  scatent 
ontes,  fluunt  amnes,  etdenique  autumni  serenitas 
Juasin  omnibus  exhibet  ubertates.  Terra  certe  il- 


jius  similis,  de  qua  nuntiatur  quod  fuerit  terra  ha-  b  sciscitabatur,  donec  sibi  archipraesul  aperiret  cau- 


litatores  suos  devorans.  Sed  super  omnia  et  prae 
aeteris  ad  civitatem  allexerunt  nos  civitatensium 
lores  ;  magis,  inquam,  allexit  nosin  clero  et  po- 
ulo  civitatis  morum  edocta  liberalitas,  quam  de- 
iripta  civitatis  commoditas  seu  agrorum  fertilitas 
lla.  Erant  enim  et  in  clero  et  in  populo  civitatis, 
cutet  jam  eramus  praeexperti,  viri  munifici  libe- 
iles,  dapsiles,advenis  praesertim  et  inquilinis  ho- 
orem  exhibentes,  affabiles,sociales,  sua  commu- 
icantes  et  facile  tribuentes.  Unde  et   potissimum 
itertalespraeelegimus  peregrinationisnostrae  con- 
immare  residuum.  Est    autem  prope  civitatem 
jasi  per  stadium  nobilis  abbalia  et  regia,  ubi  glo- 
3sre  virginiset  matris  sanctaeColumbae  corpus  re- 
iiescit,et  monasterium  ad  ejus  honorem  dedica-  , 
jni,  tam  commode  situm  ut  facile  possit  civitatis 
jibere  commoda  et  evitare  tumultus.  Ad  hoc  ar- 
iiipraesul  cum  suis,  tum  propter  loci  religionem, 
jmproptercivitatis  tumultus facilius  evitandos,de- 
jinareslatuit.  Quod  quidem  et  mox,  utprsefato  illi 
iiristianissimoregiinnotuit  etregi  complacuit  sic. 
JBiennio  igitur  jam  peregrinationis  nostrae  Ponti- 
Jaci  expleto  a  Pontiniaco  discedimus.  Die  vero 
jcessus  nostri  videresfratresmcestos  etejulantes, 
»st  archipraesulem  currere,  discurrere,  festinare 
.lutantes  etresalutantes  etbenedictionem  iterum 
|  iterum  postulantes,  et  iterum  et  iterum  videre 
alloqui  cupientes  recedentem,  interdum  concla- 
antes  :  «  Pater,  cur  nos  deseris,  aut  cui  desola- 
3  nosrelinquis?  »  Ego  autem  videns  sicverissi- 
aforejusti  verba  illa  recordabar  :  Quitiment, 
\n\i,te,  videbunt  me  et  Ixtabuntur  (Psal.  cxvm); 
ttres  igitur  isti  ita  timentes  ita  discurrebant,  ita 
invicempraevenirecontendebantut  vel  modicum 
lerent  adhuc  et  laetarentur.  Nec  quidem  praecep- 
u  abbatis  nec  hora  regularis  ipsos  revocare  po- 
at,  archipraesulem  et  suos  diu  et  longe  extra 
masterii  portam  prosequentes  :   adeo  quisque 
um  absque  omni  ordine  praevenire  contendens, 
utationem  ultimam   et  ultimam  beuedictionem 
i  contendebat   eripere.   Sed  quam  pius  certe, 
am  ordinatus,  irregularis  et  inordinatus  horum 
;essus  et  excessushic,  ad  qucm  eximiae  charita- 


D 


sam  ad  amicam  importunitatem  sciscitantis.  «  Do- 
mine  abbas,»  inquiens,«  nec  mirum.si  animo  meo 
turbato  vultus  meus  sic  conciderit  :  verumtamen 
causam,  et  si  familiaris  meus  sis,non  prius  edis- 
seram  nisi  eo  pacto,  ut  secreto  eam  teneas  quoad 
vixeroego.»Et  abbas  mox  pepigit  se  facturum  sic. 
Et  ipse  :  «  Domineabbas,»inquit,  «  hac  nocte  vidi 
somnium.etvisionescapitis  meiconturbaveruntme. 
Jamquippe  per  Dei,  ni  fallor,  revelationem  accepi 
quod  morte  dura,  sed  spero  quod  pretiosa  de  hoc 
mundo  sim  transiturus.  Nocte  quippe  hac  mihi  vi- 
sum.quod  inecclesia,nescio  tamen  qua,contra  do- 
minum  regem  Anglorumin  auditorio  domini  papee 
et  cardinalium  pro  Ecclesiae  causa  contenderim, 
>  domino  quidem  papa  parti  meae  favente,sedcardi- 
nalibus  adversantibusproregecontrame,  cumecce 
subito  quatuor  superveneruntmilites,  qui  mox  ra- 
pientes  me  ab  auditorio,  in  eadem  ecciesia  capitis 
mei  summitalem,  ubi  coronae  meae  locus  est.exco- 
riaverunt,adeout  mihi  videbatur  angustiatusquod 
videbar  raihi  defecisse.  Et  ex  revelatione  hac,  scio 
quipperevelationemessehoc,nonvanurasomnium, 
conturbor  sic  et  contristor  :  non  quidem  propter 
revelationem,  proquapotius  Altissimo  quantas  va- 
leo  gratias  ago.qui  parvitati  meaeaperire  dignatus 
est  de  hoc  mundo  mei  exitus  modum,  sed  propter 
eos  maxime  doleo,  qui  secuti  sunt   me  et   tot  et 
tanta  sustinuerunt  propter  me.  Qui  certissime  scio 
quod  me  percusso  dispergentur,  quasi  oves  non 
habentes  pastorem. »  Hanc  eamdem  visionem  pau- 
cis  post  diebus  exactis  et  cuidam  ahi  abbati  ordi- 
nis  Cisterciensis,  amico  itidem  suo   et  familiari, 
pactosimili  ne  videlicet  eamcuiquam.donec  visio- 
nis  videret  exituin,  revelaret.secreto  similiter  re- 
lulit  :  de  Valle  Lucente   dictus  abbas  hic  erat.  Vi- 
sionem  itaque  duobus  his  abbatibus  retulit,  ut  ita 
ipso  eo  modo  quoex  revelationepraemunitusfuerat 
de  hoc  mundo  sublato,in  ore  duorum  staret  ver- 
bum  revelationis  hoc.Quod  quidem.ut  eisdem  ab- 
batibus  dixit,  nemini  suorum  indicare  voluit,  ne 
forte  passionis  suae  socios  eo  amplius  contristaret. 
Et  quidem  sicut  praevidit  et  prsedixit,  eo  modo  et 
de  mundo  transivit,quemadmodumsequens  histo- 


I21S 


HET4BERTI  DE  BOSEHAM 


1216 


rise  ordo  declarabit,  !n  hoc  et  rnli  sanctorum  si-  A  et  adhuc  dulcior  propter  eximiarn  gentis  humani- 

milis  qui   similiter  de   praesentis  cufsus   sUi  line 

levclationem  accepit ;  cui  nocte  visum  quod   ipse 

totus  igne  cremaretur  ;  et  ipse  quidem  postea  ila 

igne  crematus  et  per  ignem  transiens  in  refrige- 

rium  est  eductus,  Ni  fallor,beatus  Polycarpus  hic 

erat.  Dicti  veroabbates  relatam  sibi  archipraesulis 

visionem  omni  tempore  siluerunt,  donec  ipsam  in 

cursus  nostri  fine  finis  ipse  conQrmaret.  Sed  hoc 

de  visione  interserto,deincepsad  historiae  ordinem 

revertamur. 

21.    OUALITER     ARCHlPRiESUL     SENONIS    A    FRANCIS    SIT 
EXCEPTUS. 

Profecli  itaque  a  Pontiniaco  Senonis  venimus,  a 
piaememoriee  HugoneSenonensitunc  archiepiscopo 


tatem  et  inolitam  principum  terrns  benignitatem 
Dulcissima  vero  propter  coelitus  datam  regibus  ter- 
raa mansuetudinem.  Oonum  quippe  proprie desuper 
datumin  tantapotestate  mansuetudo  tanta.  Siqui- 
dem  Francorum  reges,  ut  ex  gestis  habetur  anti- 
quis,  viri  semperfuerunt  bellicosi,tyranniverovix 
aut  nunquam.  Dulcis  itaque  Francia  dulcior  et 
dulcissimaest.  Decujus  dulcedine  quianos  gusta- 
vimus,imo  plene  inebriati  sumus,  inebriati  de  ipsa 
nunc,  cum  tempus  est  non  eructuare  non  possu- 
mus.Et  quidem  ad  laudem  et  gloriam  geutis  illius. 
de  ipsius  dulcedine  plenius  nunc  eructuassem 
nisi  quia  amodo  tempus  est  et  historia  exigit,  u 
intermissum  supra  historiae  ordinem  retexamus 


et  a  clero  et  a  populo  civitatis,  in  omni  gaudio  et  b  Ad  supra  missos  ilaque  Romipetas  nostros  rever 

alacritate  suscepti,de  fiscoadusum  nostrumneces- 

sariapercipientesamplissime.  Rex  vero  omni  tem- 

pore  quo  ad  civitatem  veniret,  sicut  ubique  moris 

suierat,  primo  quidem  ad  ecclesiam  et  confestim, 

nisi  majorcausadetineret,ad  archipraesulem  visen- 

dum  accelerare  consueverat.  Cujus  tunc  prolixiori      minus  papa,cardinales  alatere  suo  in  brevi  misst 


tendum. 

22.  DE   ROMIPETIS    ARCHIPRiESULlS   REVERSIS  ET  ADVENT 
CARDINALIUM  AD  PACEM. 

Nec  enim  multos  dies  Senonis  fecimus,cum  ecc 
Romipetae  nostri  revertuntur,  nuntiantes  quoddc 


eloquio  et  in  magnis  consilio,  tanquam  viri  exer- 
citati  et  experti  negotia  regia.fruebatur.  Sed  quid? 
Suscepti  jam  a  Francis,  et  de  ipsius  regis  mensa 
jam  eramus,  inter  ipsos  non  ut  exsules  sed  cives, 
nonquasi  advenaesedindigenae  ;etetiamplusquam 
ipsisindigenisnobilibus  et  generosis,  nobis  a  mag- 
natibuset  principibus  terrae  honor  amplior  impen- 
debatur,  ita  ut  oblivionidatae  essent  angusties  no- 
strae  priores,  nec  essent  jam  priora  in  memoria  , 
quae  transierunt. 

De  commendatione  Francorum. 

ITnde  et,  sicut.vetus  habet  historia,  quod  Gallia 

semper  viris  fortissimis  et  eloquentissimis  abun- 

daverit,  ita  et  illi  veteri  hoc  novae  historiae  copu- 

lamus  nunc,addentes  quod  viris  munificentissimis 

ethonoratissimis  abundantissima  sit,ad  illos  maxime 

tales  se  semper  exhibentes  qui  advenae  sunt  et  op- 

pressi.  Quod  vidimus.quod  audivimus,quod  etiam 

nos  ipsi  sensimus,  hoc  testamur  de  Fraucis,  unde 

et  merito  ab  antiquo  dulcis  Franciadicta  est.  Dul- 

ciscerte  propter  terrae  fructus,  quipreecellentissimi 

sunt,  dulcisetiam  propter  aerem,quiibiclementis- 

simus  est,  sed  verius  dulcis  propter  terrigenarum 

ingenuos  mores,suaves  et  j  ucundos,  et  j  ucunda  con- 

sortia.  Etsi  igitur  forte  ex  alia  causa  dulcis  dicta 

sit,  nos  tamen  in  prassentiarum  etea  causa  dulcem 

praedicamus,  qua  ejusdulcedinem  sensimus,  adeo 

ut  peregrini  nos   angustiati  et  afflicti  prae  ipsius 

dulcedine  non  recordaremur   malorum.   Propria 

quippegensnostranos  calicemoeroris,  calice  ama- 

ritudinis  epotavit,  sed  ista  venientes  ad  se  calice 

suae  dulcedinis  nos  inebriavit :  adeo  ut  prae  dulce- 

dine  propinatee  prius  amaritudinis  non  recordare- 

mur  malorum.Dulcis  itaqueFranciaet  vere  dulcis; 

dulcis,  inquam,  ut  jam  diximus,  et  adhuc  iterare 

urgetamor.dulcis.  Dulcis  revera  propter  fructuum 

gratiam,  propteraerisclementiam:  sed  vere  dulcis 


rus  foret,  qui  inter  regem  et  archipraesulem  de  pac 

tractarent  et  reformarent  pro  posse  :  interim  ver 

omnia  debere  esse  in  suspenso.nec  aliquid  ecclesu 

sticaedisciplinae  exercendum;  hoc  ipsum  viro  apc 

stolico  per  revefsos  nostros  signalis  apicibus  sui 

archipreesuli  mandante  et  consulente  sic.  Sedimi 

itaque  per  dies  plurimos  adventum  cardinaliui 

praestolantes.Qui  tandemvenientes  Senonis,pern( 

primo  venerunt ;  ideo  prius  ad  nos  quam  ad  regei 

quia  viteipsorumductussic  sehabuit.  Fuerunt  ai 

tem  qui  missi  venerant,  quod   ad  ipsos,  pacis  r 

conciliatores  idonei,utpote  viri  multum  pectoris 

multum  oris  habentes.  Quorum  unus  dictus  e 

Willelmus   de  Papia,  alter  vere  Otho,  presbyk 

cardinales.  Ipsiitaqueprimovenientesadnos,  ca 

sam  nobis  sui  exposuerunt  adventus.  Et  nobi 

dem  placuit  et  devote  ut  ad  Dei  honorem  et  sal' 

Ecclesiaelibertateinterdominumregem  et  noscor 

ponerent.  Ipsi  vero,  sic  ad  regem  profecti  in  Nc 

manniam,erat  quipperex  in  transmarinis  extra  r 

gnumtunc,cum  regemoram  feceruntnonmodica) 

ad  nos  nec  revertentes  nec  nuntiantes  quid.  H 

quippe  solumqueerebat  rex,  utdicebatur,  quod 

postea  rerum  probavit  exitus,  ut  videlicet  temp 

solummodoprotelaret,pacem  nostram  minime  v 

lens,etsivellesesimulans.  Verumtamen  cardinali 

nefrustra  venisseviderentur,seepeet  saepius  rege 

de  pace  convenerunt,  sedulo  et  attente  de  pace  tr 

ctantes,pacem  inquirentes,  sed  viam  pacis  non 

venerunt. Verum  ne  frustra  venisse  et  nihil  egis 

viderentur.deniquenosad  colloquium  vocant.F 

autem  colloquium  inter  nos  et  ipsos  in  confii 

Franciae  et  Normanniae  inter  duo  illa  castra  Trie 

delicetet  Gisors. 

De  secundo  archiprxsulis  sornnio. 
Nocte  vero  proximaantecolloquiumarchiprffii 
vidit  somniuu),sicutipsenobismaneadcolloquii 


D 


1217 


VITA  S.  THOM^.  —  LIB.  IV. 


1218 


euntibus  retulit,  quod  videlicet  propinaretur  ei  ve- 
nenum  in  calice  aureo.Et  quideui  accidit  sic.  Alter 
quippecardinalium,praefatus  videlicet  Willelmus  de 
Papiavir  elegantis  eloquii,et  verbahabens  persua- 
;  sibilia  pacis  quideuisuavesetblandossermonesno- 
bis  obtulit.  Et  videbantur  in  superficie  bona  verba 
I  et  paciflca,quee  tamen  si  quis  interius  aspiceret,  ec- 
elesiasticae  paci  et  libertati  non  modicum  deroga- 
bant.  Et  ita  nos  audieutes  illa  et  pensanles  relatae 
nobis  prius  visionis  nocturnae,moxadvertimu3Con- 
jecturam.  Unde  et  singula  fere  quee  a  cardinalibus 
de  pace  proponebantur,  nobis  susceptaerant,  me- 
tuentibus  capi  in  sermonibus,qui  molliti  et  melliti 
erant,  et  tamen  ipsi  nihilominus  jacula.  Et  ut  ibi 
prolixius  dicta  breviter  hic  et  irt  summa  dicantur, 


confirmare  juxtaillam  civilisjuris  regulam  Ratiha- 
bitio  retro  trahitur  et  quae  sunt  gesta  confirmat. 
Addebauaus  et  quodeadem,queeinducebantcontra 
regem  propter  nos,  potius  pro  rege  contra  nos  fa- 
cerent,  de  consensu  videlicettacito  et  non  expresso. 
Taciturnitas  enim,ut  dicebamus,  non  aboleret  sed 
potius  eo  amplius  ad  pravarum  illarum  consuetudi- 
num  observationem  archipraesulem  obligaret,  ad 
quas  aliquo  tempore  male  etillicite  se  obligaverat 
per  apostolicae  absolutionis  gratiam,  per  contradi- 
ctionem  acerbam,  et  per  exsilium  grave,  rupta  pe- 
nitus  illicita  illa  obligatione  et  dissoluta.  Unde  si 
in  ecclesiasticae  pacis  reformationetalis  sittacitur- 
nitas,  et  a  tali  qui  contradicendi  habet  personam, 
ita  ut  de  consuetudinibus  illis  evacuandis   nec  iu 


summiim  fuit  cardinaliumconsiliumetomnimodis  g  specie  nec  vel  in  genere  ullafiatmentio,manifestus 


nitebantur  ad  hoc,  ut  nulla  expressione  factainter 
regem  et  archipraesulem  de  consuetudinibus,quas 
suprainscriptumredactasdiximus,obquarumcon- 
tradictionem  et  nos  peregrinabamur,  archipraesul 
ad  suam  reverteretur  ecclesiam,  si  tameu  et  hoc  a 
rege  posset  obtineri  vel  sic.  Dicebant  etenim  quod 
Docerent  expressa  et  pacis  processuifieretsicofien- 
diculum.  Nam  sicut  adjiciebant,turpe  esset  regi  et 
indecens,  ita  manifeste  et  expressim  consuetudini- 
bus  illis  reuuntiare,  quaepe"  antiquioresetmajores 
regui  et  etiam  per  ipsos  episcopos,etiametpernos 
adregiamdignitatempertinere,etadcoronamsuam 
spectare  recognitum  est.  «  Si  vero  rex  pacem,  ut 
aiebant,  vobis  concesserit  de  consuetudinibus  sive 


videretur  consensus,  etpriorilla  quae  jamexspira- 
vit  obligatio  illicita  revivisceret.  Inquo  casu  multi 
loquuutur  cauones  :  quorum  unus  :  «  Qui  non  ob- 
viat,  inquit,  cum  potest,  consentire  probatur  :  et 
nec  caret  scrupulo  consensionis  occultae,  quimani- 
festo  facinori  desinit  obviare.»  Et  multi  alii  cano- 
nes  in  modum  hunc  tunc  ibi  inducti,  etexempla 
multa  :  verum  et  canonibus  ibi  inductis  et  exemplis 
pariter,  brevitatis  hic  causa  supersedemus,  pree- 
sertim  cum  haec  modicam  etiam  habentibus  juris 
experientiam  notissima  sint. 

Praeterea  ablatorum  nobis,  imo  Ecclesiae,  potius 
restitutiouembonorum.tammobiliumquam  immo- 
bilium,  instantissime  petebamus  illam  divini  juris 


tenendis  sive  abolendis  nulla  habita  mentione,  eo  p  regularem  crebrius  iterantes,  videlicet  non  remitti 


ipso  evacuatae  intelliguntur  et  abolitae;  prassertim 
cuiu  super  hisintervos  etregem  tamdura  quaestio 
mota,  et  tota  sint  haedissensionis  materia.  Unde  si 
vobis  pacera  coucesserit  rex,  vobis  tamennoncon- 
cedeutibus  has  nec  ad  tenendas  has  vos  obligantibus, 
eoipso  intelligentur  evacuatae  et  vos  obtinuisse  in 
causa.  Rex  etenim  sic,  etsi  non  expressim,  tacite 
;tamenintelligeturabolitioniconsensisse.  »  Etadde- 
bantexempla,quemadmodum,ut  aiebant,siepisco- 
pus  quemquam  ad  sacros  ordines  promoverit,etsi 
expressus  non  fuerit,  tacitus  tamen  de  continentia 
jfuitconsensus.Etadhocipsumquidemprobaudum 


peccatum,  nisi  restituatur  ablatum.Et  eo  certema- 
jora  petebamus  et  talia  quae  certissime  sciebamus 
per  ipsos  apud  regem  impleri  non  posse,  quia  per 
quosdarn  aulicos  amicos  nostros  sed  occultos  secreto 
praemuniti  eramus,et  nos  deprehendimussic,quod 
nec  etiam  hoc  ipsum  quod  nobis  offerebant  impe- 
trassent  a  rege.  Jam  enim  rex  certissime  propo- 
suerat  etetiam  publice  juraverat,  archipraesulem 
ipso  regnante  ad  ecclesiam  suamnon  reversurum. 
Verum  cardinales,quorum  alter  regi  per  omniafa- 
vit,  pacisqualiscunque^verbum  nobis  proposuerant, 
ut  ita  quoquo  modo  regem  excusareut,  quasi  per 


tanquam  viri  et  in  divino  et  in  humano  jureperiti,  D  ipsum  non  staret  quo  minus  pax  fieret,  et,  ut  jam 


pleraque  alia  induxerunt  exempla ;  juxta  quod 
utrumquejusloquiturdeconaensuinterdumexpres- 
so,  interdum  vero  tacito  et  non  expresso. 

Nos  veroediverso  expressam  petebamus  consue- 
tudinum  abolitionem,  et  utexpressum  illud  dequo 
satis  supradictum  chirographumdecretievacuare- 
tur.  Alioquin  minime  iu  tuto  fore  nostram  vel  Ec- 
clesiae  pacem,nisi  lotius  turbationis  et  dissensiouis 
prima  et  sumiuacausavelutlotiusmaliradixexstii'- 
paretur.  Priescrlim  cum,  ut  supra  oslendinius,  ar- 
chiprasui  circumventus  ct  seductus  assensum  illis 
praebuerit.  Unde  si,  nullavelin  specic  vel  in  genere 
cbhsuetudinum  habitamentione,  cum  regecompo- 
neret,  priorem  illuin  dc  consuetudinibus  asseusuui 
ratum  habere   videretur,   et  quae  perperam  gesta 


diximus,  ne  ipsifruslra  venisse  et  nihil  egisse  vi- 
derentur.  Unde  et  infecta  pace,  imo  etiam  absque 
omni  spe  pacis  per  ipsos  deinceps  faciendae,disces- 
simus  ab  eis  sic,  ipsis  ad  regem  confestim  rever- 
tentibus. 

In  Cenomania  vero  in  civitate  ipsa  Cenomannis 
nounulke  regni  personae  jam  convenerant ;  et  vi- 
dentes  sic  pacem  nequaquamper  cardinales  posse 
fieri,  in  audientia  cardinalium  suas  appellationes 
renovarunt  pro  rege.  pro  regno,  pro  personis  pro- 
priis,  et  pro  ecclesiis  suis.  ad  sedem  apostolicam 
reappellantes.  Post  aliquantulum  vero  temporis 
cardinales,  multum  a  regc  honorati  et  ambitiosis 
onerati  exeniis,  nostra  et  Eoclesi*  pace  infecta.ad 
Romanam  revertuntur  Ecclesiam. 


1219 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1220 


Nos  vero  de  secunda  appellatione  hac  an  ei  de- 
ferendum,  uiox  inquirere  coepimus.  Quanquam 
euim  jus  indistincteloquatur  et  dicat,  appellatione 
inlerposita,  sive  recepta  sit  sive  non,  nihil  inno- 
vandum,  ne  videlicet  cognitionali  deliberationi prae- 
judiciura  liat  etsecundum  utrumquejus  ejus  esse 
de  appellatione  cognoscere,  ad  quem  appellatum 
fuerit ;  eruditi  tamennostrinequaquam  hoc  passim 
et  sine  distinctione,  verum  prudenter  et  erudite, 
tanquam  viri  exercitati  in  his  docuerunt,multain- 
ducentes  ad  docendum,  quomodointelligendum  sit 
jus,  quod  de  appellatione  loquitur  sic.  A  quibus 
tunc  inductis  hic  causa  brevitatis  supersedemus, 
praesertim  cum  talia  virisperitissint  notissima.Nos 
itaque  appellationijam  dictae,tanquamad  justitiam 
eludendam  et  in  oppressorum  oppressionem  mani- 
festissime  factas,  ab  inferiori  judice  minime  defe- 
rendumjudicavimus.  Quotquot  tamen  nos  domino 
nostro  archipraesuli  supplicavimus,monuimus,con- 
suluimus  ut  sola  regis  persona  adhuc  remaneret 
intacta. 

23.  QUALITER  ARCHIPR.SSUL  MULTOS  DE  AULICIS 
ANATHEMATIZAVIT. 

Igitur  archipreesul,  sciens  a  propheta  maledictum 
qui  gladium  suum  a  sanguine  prohibuerit  et  qui 
Dei  opus  negligenter  facit,  accinxit  se.Et  in  primis 
quosdam  de  aulicis  clericis,qui  ratione  ordinis  seu 
beneficii  ecclesiastici  obligati  sibi  fuerant  et  obe- 
dientiam  exhibere  tenebantur,districtissime  citavit, 
ut  adipsumvenire  nonpostponerent  nec  differrent. 
Quibusdam  etiamin  virtute  obedientiae,sub  ordinis 
suiet  beneficii  periculo,  nonnulla  praecepit,  at  nec 
venerunthi  nec  parueruntilli.Unde  et  archiprsesul 
appellationi  non  deferens,  ipsos  gladio  verbi  Dei 
percussit  et  publice  anathematis  vinculo  innodavit, 
etul  praecipiuntcanones,  quantumpermisitmalitia 
temporis,  quo  debuit  paragromata  sua  mittens, 
anathematizatos  denuntiavit.  Etde  aulicis  clericis 
sic;  pariter  et  de  aulicis  laiciset  ob  causasvarias: 
quosdam,quia  invasores,quosdam  tanquami*erum 
ecolesiasticarum  violentos  detentatores,  quosdam 
quia  tempore  peregrinationis  suae  praedia  Cantua- 
riensis  Ecclesiae,  non  ab  ipso,  sed  a  rege  acce- 
perant.  Omnes  denique  quipraedia  et  possessiones 
archiepiscopatus  Cautuariensis  vel  suorum,  qui 
peregrinabantur  cum  ipso,  auctoritate  regis  ad 
custodiendum  susceperant  anathemate  percussit. 
Et  non  solum  ex  his  et  illis,  sed  et  aliquos  etiam 
deipsisepiscopispropterinobedientiammanifestam 
et  maxime  quia  interregemet  ipsum  totiusdissen- 
sionis  incentores  exstitissent,  quam  et  fovere  in 
dies  non  desisterent.  De  anathematizatis  sic  Gilber- 
tuscognomentoFoliothepiscopusLondoniensisunus 
erat.Ethiquidemanathematizatiexaulicisdemagis 
familiaribus  et  consiliariis  regis.  Unde  et  fere  jam  quot- 
quot  inaula  aut  nominativeexcommunicatisic,  aut 
saltem  excommunicati  denominative  excommuni- 
catorumparticipio,quosevitarenecpoterantneclice- 
bat.Adeoutvixincapellaregisquiinmissapacisillud 


A  osculumsacramentaleregi  offerretnisiexcommuni- 
catus  vel  ex  nomine  vel  ex  participio.  Excommuni- 
cati  igitur  hi,  excommunicati  et  illi.  Nec  enim  ar- 
chipreesul  sustinere  potuit  aut  voluitamplius,unde 
non  destitit,  non  pepercit,  nec  his,  nec  illis.  Non 
sustinuit,  inquam,  non  peparcit,  etsi  vir  apostoli- 
cus  auctoritate  sua  qme  omni  praeest  quosdamjam 
solvisset  quos  ipse  ligaverat:  praefatum  videlicet 
Saresberiensem  episcopum  et  aulicum  illum  cleri- 
cum  quem  supradiximus  cum  schismaticis  in  Teu- 
tonica  illicite  contra  Ecclesiae  pacem  et  contra  vi- 
rum  apostolicum  contraxisse. 

24.    QUALITER  SECUNDO  REX    ET  ARCHlPRjESUL  AD 
VIRUM  APOSTOLICUM    MITTUNT. 

Audiens  verorex  motus  etturbatusetparsomnis 
g  adversa,   sic  videlicet  nec  aulicis  deferri  propter 
regem,  nec  appellationiproptersedemapostolicam, 
ad  virum  apostolicum  mittunc  cum  omni  festina- 
tione  et  remittunt.   Currunt,   festinant,   accelerant 
nuntii  et  nuntii,  et  post  iterum  nuntii.qui  haec  viro 
apostolico  nuntient.  Mittiraus  quidem  et  nos.  Sed 
quia  aurum  et  argentum  non  erat  nobis,  mittimus 
nos  iterum,  sicut  prius,  nuda  solum  verba  tetra  et 
atramento  scripta.    Uli  vero  aurea  et  argentea  ex 
abundanti  et  multo  plus  plura  prioribus.   Verum- 
tamen  pius  noster  rex  Francorum,  de  cujus  quasi 
aula  jam  eramus,  quia  de  ejus  mensa,  ad  virum 
apostoiicum  et  ad  familiares  suos  dominos  cardi- 
nales  pias  precessacrisapicibussuismittit,  propter 
nos  mittens  et  remittens,  mandans  et  remandans, 
q  quod  qui  tangeret  nos  tangeret  pupillam  oculisui: 
super  omnia  mandanset  rogans.ne  vir  apostolicus 
solveret,  quos  tam  venerabilis,  tam  sanctus  archi- 
praesul  tam  juste  ligasset,  nec  evacuaret  quae  ipse 
fecisset  contra  Ecclesiae  inimicos  justitiae  opera.  Id 
ipsumetiametpontificesetprincipes  terrae  Romano 
pontifici  et  venerabilibus  cardinalibus  cum  omni 
devotione  et  affectu  monentes  supplicaverunt.Jam 
ergo  etper  nostros  et  ab  adversariis  terunturindies 
apostolorum  limina  :  discurrunt,  festinant,accele- 
rant  et  hi  et  illi.  Moriuntur  obiter  tam  hiquam  illi, 
sed  succedunt    alii  et  succrescunt  et  ex  his  et  ex 
illis.   Nam  ut   de  nostris  loquar,  de  multitudine 
nostrorum  exsulum  erat  nobis  copia  nuntiorum, 
unde  et  sicut  supra  satis  ostendimus,   sic  dispen- 
sante  Altissimo,  sicut  in  aliis  ita  et  in  hoc  causae 
nostras,  etsi  nescius,  multam  opem  tulit  qui  nobis 
coexsulum  tantam  multitudinem  expellendo  socia- 
vit :  qui  virorum  tam  eruditorurn,  tam  prudentium 
et  consilium  nobis  contulit  et  contra  se  ipsum  pro 
nobis  tam  fideles   nuntios  praeparavit.  Sed  quid? 
videres   certe  a  paupere   archipra?sule  et  coexsu- 
libus  suis  pannosis  et  miseris,adversum  cives,  ad- 
versum  reges,adversum  purpuratoset  divites  stre- 
nue,  varieet  valide  concertatum.  Unde  nec  est,  ut 
ex  parte  tunc  didici,quod  vir  strenuuseruditusetsi 
pauper   argento   vel  auro  valeat  comparari.  Talis 
cnim  incomparabilis ;  undeetdesapienliaSapiens. 
Venerunt  mihi,  inquit,  omnia  bona  parilercum  illa 


D 


1221 


VITA  S.  THOMjE.  —  LIB.  IV. 


1222 


KtS  t£Zt  ~!  ~  **»!  A  !!T  «  !-*—  « '»-  ^-blle  s.bl,  „  ar 


ic :  Vwpotius  terroecujus  rex  puer  est  !(Eccle.  x.) 
31  divites,  inquit  Psalmista.ea-uenm*  et  esurierunt 
Psal.  xni),  unde  et  sapiens  sapientiam  praeposuit 
lis  et  haec  ei  adjecta.  Talis  enim,  ut  dixiraus,  et 
terare  non  piget,   incomparabilis :   talis  quippe 
emper  abundans.semper  gaudens.egens  vel  tristis 
•  unquam.    Quasi  niliU  habentes,  inquit,  et  omnia 
ossidentes  ;  quasi  tristes,  semper  autem  gaudentes 
'1  Cor  vi).  Juxta  quod  philosophorum  imus,  cu- 
lshbet  animam  ipsius  dicebat  esse  fortunam.  Et 
rthodoxorum  unus  :  «  Nunquam,  ait,  parvus  est 
3nsus,  cui  magnusestanimus.  »  Unde  etSapiens  : 
ogitationes,  inquit,  robusti  semper  in  abundantia 
>rov.  xxi).Talissemper  dimicans,  semper  triura 


chipraesulem ex  tam  justa causa sacerdotatizelo ac- 
censum,  ab  officiosuo  suspenderet,  seuabipsofac- 
ta  irritaret  justitiaj  opera,  exquo  universce  Ecclesia?. 
grande  et  grave  scandalum  generaret,    et  regis 
Krancorumetregniincurreret  indignationem  non 
modicam.  Igitur  quod  solum  videtur  superesse. 
Romanus  pontifex  inter  regem,  et  archipra?sulem 
paci  amicabiliter  reformandce  adhuc  studere  neces- 
sarium  duxit.  Sacros  itaque  apices  suos  ad  domi- 
numregem  Francorum  sa^pe  et  ssepiusmittit.man- 
dans,  monenset  rogansregera,  ut  pacis  nostrae  me- 
diatorem  seinterponat.  Mittit  etiam  nunc  ad  hos, 
nunc  ad  illos,   ad  eos  maxime  qui  credebantur  a 
domino  rege  Anglorum  libentius  audiri   et  beni- 


«r„:Tr.v0e:  drens^*'aqu°d »  ^«"zzt^tszsizsz 

«  ioquit,  virumvelocem  *    oZe Z  corm     ,„   1  aV'roSrel'g,osos'virosPacmc°s^°"™ 

fcog„, qui OCfidipolerant etflecti nonpolerao,  n,m::,er;„^oi  ■  ac  qarqu„p:a ;r;: 


iod  melius  in  historiae  hujus  calce  declarabitur  . 
c  mterim  hic  adjecto.quod  nec  mirum  si  Thomas 
8  noster  praedicetur  hic  magnus  qui  semper  ma- 
us;  magnusinaula,  magnusinecclesia,magnus 
ando  civis  in  Anglia,  magnus  quando  exsul  in 
racia,  sed  incomparabiliter   magnus  et  majore 


rat,  si  quis  haeclegere  et  nosse  desiderat. 

26.  DE  QUODAM  REGUM  C0LL0QUI0,  UBl  PAX  NOSTRA 
STETIT  PRO  HOC  ADJECTO,  SCILICET  SALVO  HONORE 
DEI. 

UominusitaquerexFrancorum.vidensdorainum 
papam  depacenostra  sicsollicitumdanauamfilius 

Zi    ibi  peuuTs  d7ucIn,Ur    aUS"S  'U,m"°  0  P8cis  cl°bc°'c°s  aposl„lic„vil.o,op'er„sqeetaltent 
ps  t  sio  pennas  dduculo  el  a  nolus  jam  super      paries  suas  interposuit.  Unde  et  ad  oleraoue  rolln 
«as  veutornm  avolans,  to.un,  mundum  Irahi,      ,nia,  quteinteripsL  ..  ioJnTr^TgZl 


*tse.  Sed  haec  docebunt  sequentia  melius.  Inte 

ladprosequendumhistoriaeordinemrevertamur. 
pie  ut  dicere  coepimus,  plurimce  hunt  et  con- 
ri83  missiones  ad  virura  apostolicum. 

QUALITER  ARCTABATUR  ROMANUS  P0NTIFEX  PR.E 
UNTIIS  REGIS  ET  ARCHIPH^SULIS  SIBl  ADVERSAN- 
IBUS. 

rctabaturitaque  Romanus  pontifexquippe  ne- 
iquodnosfecimusirritaret,  sed  potiusutipseap- 
hensusapostolico  zelo  nobiscum  adversusma- 
>antes  consurgeret,  urgebanttumjustitice  causa 
w  fovebamus,  tum  mundifavor  qui  nobiscum, 
'pii  regis  nostri  Ludovicietsuorumdesideriaet 


erant,  nos  vocavit,  pacis  nostrae  in  iis  se  mediato- 
rem  interponens.  Inter  quaeunum  colloquium  fuit, 
quod  ad  laudem  etgloriam  tantiarchipraesulisego 
hic  tacere  non  debui.  Contigit,  ut  Pictavi  et  Brito- 
nes,  ortisquibusdamsimultatibusadversum  domi- 
num  regemAnglorummoveruntarma:et,utforlius 
rebellarent  et  securius,cumillustri  regeFrancorum 
confcederati  sunt,quiet  tuncparitercumAnglorum 
rege  inimicitias  habuit.  Verum  post  multadiescol- 
loquii  statutus,  pax  reformata  inter  omnes,  donec 
tandem  ventum  ad  nos,  qui  sirailiterpacerainqui- 
rentescolloquiointerfuiraus.Acceduntauteraraultie 
et  magnae  personae  ecolesiasticae  et  alii  viri  multiet 


t..|at;^     »  ;; -«».uuiuBoluen«iei      ei  uiagnae  personae  eceiesiasticae  et  a  ii  viri  multie 

^::*?^™?™**-  ln"C  VCr°  °  -»™  nlmterregeme.  ^Upr^ll 


istebantregisAnglorumjuvenisadhuc,  utsupra 
•»us,  et  tam  potentis  et  suorum  postulationes 
tranaj.  Considerabat  etiam  vir  apostolicus  ar- 
^reesulem  nostrum  virum  velocem  in  opere  suo 
icut  videbat  ipse  et  ab  aliis  jam  acceperat, 
ceps  nec  revocari  posse,  nee  desistere  velle  a 
itue  opere.quin  videlicetgladiumsuum  exerce- 
»t  occ.deret  et  raactaret  illos  quos  in  tara  atro- 
s  tamdiu  ettam  patienter  supportaverat  hac- 
s.  Considerabat  igitur  vir  Apostolicus  sic, 
iprsesuhs  aemulationem  tam  accensam  et  ad- 
anorum  obstinatiomem  tam   duram  :  unde  et 


diatores.Rex  vero  quibusdamex  mediatoribushis, 
quos  archiprcesuli  magisfavere  suspicabatur,quos 
et  archipraesul  amicissimos  habebat,  jam  secreto 
dixerat  velle  se  crucem  facereet  Hierosolymis  pro- 
hcisci,  facta  solura  prius  pace  ad  honorem  suum 
inter  ipsum  et  archipraesulem  suum  :  et  addebat  se 
de  pace  hac  in  hoc  colloquio  in  praesentia  regis 
Fraucorum  et  aliorum  solum  qmerere  honorem,sal- 
lem  verbo  tenus.  llabilo  igitur  prolixiori  verbo  de 

pacenostraincomraiinioraniumraediatorura,seor- 
suiu  taraen  a  regibus,  isti  quos  diximus  inter  caete- 
ros  archiprassuli  magis  familiares,  quibus  et  rex 


\m 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


verbum  illud  crucis  et  depaoenostra  sic  instillave-  A  asserebantsubsecuturum.urgentissime  consulebant 


rat,  archiprtcsulem  a  communiilla  mediatorumco 
rona  seorsum  trahunt,  et   secretius   proponunt  ei 
verbura  regis,  quod  a  rege  secreto  acceperant  sic, 
ncetamctiipsihocnomineregisnuntiantes,  sed  ve> 
rissiino  asserentes  searege  accepissehoc.  Undeet 
summum  ipsorum  consilium  fuit  et  summoperela- 
borabant  ad  hoc,  ut  archipraesul,  et  de  tota  causa 
et  de  ablatis  tamsibi  quainsuis.regis  ibiperomnia 
miserationi  et  voluntati  se  supponeret  ;  quod  est 
sicut  vulgo  dicitur,  ut  poneret  se  de  tota  quseinter 
ipsos  vertebatur  querela  in  misericordia  regis,  et 
absolute  sic,  absque  omni  additamento.  Siquidem 
archiprsesul  ad  instantiam  et  ad  consilium  media- 
torum  urgentium  ipsum  ad  hoc,  jam  in  communi 


et  cum  omni  queerebant  instantia   mediatores,  et 

maxime  inter  ipsos  viri  tideles  et  religiosi,  qui  et 

in  conciliis  exercitatissimi  et   archipraesuli  amicis- 

simi  erant.  Et  ideo  eruditi  nostri  quotquot  haesita- 

bant,etconsilium  dare  verebantur,ne  vel  peripsos 

i  rapediretur  pax  ve)  ne  forte  per  ipsos  Ecclesiae  causa 

quam  agebantpericlitaretur.Inhoc  igitur  casuom- 

nes  quotquot  siluerunt  et  ab  eruditis  nostrisomne 

consilium  periit,  et  ipsorum  sapientia  inutilis facta 

est.tanquam  ultra sapientia  non  reperta  in  Theman. 

Periit,inquam,ab  eraditis  nostris  sapientia  et  con- 

silium,  nisiquodquidamsubmurmuraveruntmini- 

metutumintalicasuDeihonorem,seulibertatemec- 

clesiasticam,  progratia  terrena  acquirendaitasup- 


torum  uraenuum  lusum  au  iw^i  jum  m  ^^^~«-  .  .      - 

mediatoro,»  om.lL  audieotia  eoncesserat  se  fa-  B  primere  seo  subiicere  ;  qood  ooo  esse.  . ,u , 


cturum  sic,  adjecto  tameu  hoc:Salvohonore  Dei  ; 
verum  isti  inter  mediatores  archiprassuli  magis  fa- 
miliares,  viri  fideles  etexercitati  inconsiliis.dequi- 
bus  ettanquamdesearchipraBsulfidebat,  adjcctum 
illudnitebanturadimere.videlicetsalvobonoreDei, 
eo  quod,  ut  dicebant,  rnverboillo  scandalizaretur 
rex.  Unde  et  utabsolute  supertota  controversiare- 
gis  se  supponeret  voluntati  et  arbitrio,summo  nisu 
et  studio  consulebant;  et  sic  coram  omnibus  regi 
daret  gloriam  et  honorem  ethocregi  satisfaceretet 
hoc  regi  sufficeret :  et  re*  vicissim  ipsi  restitueret 
integram  gratiam  suam  et  pacem  .Kt  hoc  quidem  ver- 
bumillisimilequodpriuSjdumadhucessemusinAn- 
glia,deregiisconsuetudinibusobservandisadjectum. 
Dicebat  enim  archipraesul  se  regias  consuetudines  c 


dicebant,  quamlucernamsubmodio  ponerequem 
admodum  etinhoclibello  supra  ostensum  est,cuc 
similis  illa  adjectio,salvovidelicetordine,inAngli; 
similiterpro  bonopacisestadempta.In  arcto  itaqu< 
hoc  periit  sapientiaetconsilium.Igitur,quodsolun 
nobis  in  articulo  tam  arcto  restare  videbamus.cla 
mavimus  ad  Dominum  supplicantesutdaretnobi 
consilii  et  scientiae  spiritum.  Sed  quid  ?  Nobis  it 
consilium  suspendentibus  et  haesitantibus  quidt 
gendum,apacismediatoribus,multisetmagnisviri' 
et  praesertim  qui  inter  ipsos,  a  viris  religiosis  < 
aliis  archipraesuli  amicissimis  et  familiarissiufi 
adeo  sicut  et  supra  diximus,  suasus,tactus  et  in 
pulsus  est,  uthaberetur  persuasus. 

Itaque  cum  pacis  mediatoribus  et  aliis  hinc  st 


SMsrco.ioosuprauoopr.terlvioios.nia      ^^^TT^Z"TSZ 


igitur  adjectio  huic  similis.  Ibi  salvo  ordine,  hic 
.vero  salvo  Dei  honore.  Eisdem  itaque  suasionibus 
etallegationibus,  quibus  illi  pacis  mediatores  tunc 
in  Angliue,  illudadjectum  salvo  ordine,  etistinunc 
in  Francia  hoc  adjectum  illi  simile  salvo  honore 
Dei  attentaveruntadimere.  Et  quidem primam  illam 
adjectionem  ordinis,  archipraesul  expressisset  nunc 
iterum  hic,  nisi  quia,  ut  supra  ostendimus,  ex  ad- 
jecto  illo  scandalizabatur  tuncrex,  quemadmodum 
etnuncexhoc,  salvo  videlicet  Dei  honore,  scan- 
dalizabiturutmoxdicetur.  Sedquid?  Deniqueadeo 
suasus,  tractus,  pulsus  et  impulsus  est  ut  persua 


cum.inquam,  duceretur,  sic  ingessit  se,  diffici 
tamen  inter  tot  et  tantos,  discipulus  qui  scripi 
hffie:  et  breviter  et  citissime.nec  enim  aliterpotu 
tunc  instiilavit  et  in  aure  :  «  Domine,  inquiens,  i 
deto  quomodo  caute  ambules.  Unum  tibi  dico  a 
tissime,de  conscientia  loquens.quod  si  in  compi 
missione  hac  regi  adjectionem  illam  subticuer 
salvo  videlicethonore  Dei,  praeserlim  cum  totu 
hoc  nuueagaturutpro  regisgratia  subticeaturh( 
quemadmodumet  suppressisti  illudin  Anglias, 
ordine  tuo,  cum  tunc  de  regiis  consuetudinil 
observandis  ageretur,  sicut  tunc  ita  et  nuncdol 


suasus,  tractus,  puisus  eiiuipuisua  c=i,  Ul  p^-"«        ~  nhmntneris 

sus  videretur.  Cumque  tandem  cum  eruditis   suis      tuus  renovabitur,  eo  quod  a  boni.  obmutu«i«. 
sus  ™ererar. umuq  D  niud  psalmi  lg  recordaberb 


familiarius  et  seorsum  breviter.prout  tunc  licuit  et 
tempus  erat,  loqueretur,eteis  quaea  medialoribus 
illis  amicissimis  sibi  secreto  acceperatsingulapro- 
posuisset,  ipsorum  fuit  omnis  sapientia  devorata; 
videbant  quippehinc  pacis  bonum.et  gratiamregis 
desideratissimam,  inde  vero  turpe  et  irreligiosum 
et  ignominiosum  Ecclesiae  videri  posse,  siita  super 
causaecclesiasticaarchipraesullaicaepersonaevolun- 

tati  et  arbitrisse  supponeret,  ut  nulla  videlicet  de 
libertate  Ecclesiae  seu  Dei  honore  fieret  expressio  ; 
praesertim  cum  deDei  honorehabita  fuisselraentio 
et  jam  quaestio  mota.  Quod  tamen  propter  bonum 
Ecclesian  et  nostrum,  quod  certissime  sperabant  et 


silueris,  unde  illud  Psalmi  lugens  recordaberis 
giter  :  Obmului  et  humiliatus  sum,  et  siluia  bo 
et  dolor  meus  renovatus  esl  (Psal.   xxxviu). 
amplius  renovabitur  dolor,  quod   tunc  percusii 
ob  silentium  simile,  adhuc  disciplinam  non  rty 

peris.  »  i 

Vix  dictis  his  et  ipso  solum  me  respicientf 
respondere  non  valente,  tanta  quippe  erat  ips ' 
comprimentium  turbaetquierentium  alloqui  et» 
ecceductus  sicanle  reges  venit.  Sciens  auteinq'1 
humilitas  pr»  creteris  soleat  corda  indurataem- 
lire,  qute  etiam  prae  ceeteris  virtutibus  ipsis  BUI . 
bis  et  elatis  gratior  est,  adeo  etiam  utpenps» 


1225 


superbia  ipsasesustineat  vinci.  sciens,inquatu,hoc 
moi  archipraesul  inter  initia  ad  pedesregis  sepro- 
stravit.  Et  cuni  ipso  ad  honorem  ipsiu3  venerabilis 
'et  omni  iaudeprredicandus  Willelmusfiiius  magni 
et  prseclari  divae  recordationis  comitis  Theobaldi, 
tunc  Senonensisarchiepiscopus,  illo  jam  defuncto 
quem  supra  in  historia  hac  nominavimus,  qui  etin 
primo  adventu  nostro  Senonis  superstes  erat.san- 
;3tse  recordationis  Hugone.  Rex  vero  archipraesule 
,-ix  ad  pedes  ipsius  prostrato  ipsum  confestim  ap- 
prehendit  et  erexit. 

Archipraesul  vero  erectuset  stans  ante  regeshu- 

biliter  et  devote  pro  Anglicana  Ecclesia,  sibi    ut 

jiicebat  licet  indignoet  peccatoricommissa.regiam 

cepit  interpellare  clementiam,  se  ut  justi  mos  est 


VITA  S.  THOM.43.  —  LIB.  IV 
A 


1226 


quod  ex  ira  mihiexprobramini  nunc  de  in  cancel- 
lariagestis,uthocutvideturiratusqu&ritismihiver- 
lere  in  culpam,  quotuamperpetuogratiam  prome- 
ruisse  debuissem.  Nec  decetnunc  necoportet  ilhus 
temporisaraeinobsequiovestrogestaetfidemvobis 
tunc  servatam  adlaudem  meam  nuncrecolere.No- 
vit  enim  dominus  noster  rex  Francorum,  qui  hic, 
norunt  et  lii  qui  astanl,  novit  et  mundus,  et  testan- 
tur  opera,  cum  adhuc  essem  inaula,qualem  me  in 
illo  officio  aulico  ad  vestram  utilitalem  ethonorem 
:\  Tnrpe  esset  et  indecenspraesliti  obse- 
quii  exprobrando  recolere  beneficia,  quae  mundus 
vidit  et  novit  impensa.  » 

Rex  autemultra  non  sustinens,  sed  cito  ab  ore 
ipsiusverbumrapiens,  et  ad  dominumregem  Fran- 


n  principio  sermonis  sui  accusans,  et  solum  suis  B  corum  se  convertens  :  «  Domine  mi,  inquit,attende 


neritis  tantam  ascribens  Ecclesiae  turbationem  et 
tfflictionem  tam  duram.  Et  in  sermonis  sui  calce 
idjecit :  «  Ego  igitur,  inquit,  domine  mi,  supertota 
jjuee  inter  vos  et  me  vertitur  hodie  causa,  vestrae 
dementiaeet  arbitrio  in  praesentiadomininostrire- 
ns  Francorum  et  pontificum  et  principum  et  aliorum 
juihic  astantme  nunc  subjicio.  »  sedmoxadjecit, 
[uodneerexnec  pacismediatores,  necaliiveletiam 
sui  proprii  aestimaver  unt  ut  adjiceret,videlicet « salvo 
lonore  Dei  »  Hoc  quippe,  ut  supra  satis  dictuna, 
gebantpacismediatores,ne  tale  adjiceret  verbum 
|[uodregi  scandalum  et  pacissic  fieretimpedimen- 
um.Etideoexistimabantarchipraesulempersuasum, 
\k  hoc  adjiceret,  quod  scandalum  generando  pacem 
jtosset  impedire. 

Et  profecto  accidit  sic.  Tali  quippe  adjectione 
judita,  rex  moxvehementer  scandalizatusinarchi- 
raesulemexcanduit,multis  ipsumcontumeliis  affi- 
iens,  multa  improperans,plurima  exprobrans,ar- 
uens  eum  et  increpans  tanquam  superbum.elatum 
t  regiae  munificentiee  circa  ipsum  impense  imme- 
aorern  etingratum.Etquia  archipraesulis  persona, 
t  circa  historiae  hujus  initia  diximus,  etiam  ab 
leunteaetate  taliserat  ettamhonesta,de  quaetiam 
lendaces  et  detractorespropter  faraaeintegritatem 
ilsa  dicere  verebantur,  hoo  solum  rex  expressim 
rocrimineeiobjecit,  quod  cumcancellariusadhuc 
sset,  abhominibus  suisetcismarinisettransmari- 
is  passim,  et  a  majoribus  et  aminoribus,  homini 
eperit  et  fidelitatis  juramenta,  ea  sicutdicebat  de 
Mlsa,  utdominum  suumetregem,qui tantaeicon- 
ilerat,  exhaeredaret  et  fieret  ipse  dominusuniver- 
muu  :  unde  etiam,ut  exprobrando  adjiciebat.tem- 
ore  cancellariae  tam  magnificum  se  faciebat  et 
un  munificum. 

Archipraesulvero.in  omnipatientia  audienshaec, 
i  nullo  ut  videbatur  perturbatus  vel  confusus  ex- 
robranti  sibi  mox  respondit  ;  et  modeste  quidem 
Wbiim  humilitatis  omnis  et  modestiae,  in  respon 


I) 


en 


lo  ita  verbum  temperans  ut  neque  rigidusappa- 
'ret  nec  remissus  :  post  alia  quae  prius  breviter 
>wat  subjiciensmoxetadid  respondens,quodde 
mcellaria  rexelobjecerat :  I  Dominemi,iUquiens, 


siplacetquamfatue,  quam  superbe,  isteecclesiam 
suam  deseruerit,quem  quidem  nec  ego  nec  alius 
a  regno  meo  expulit,  sed  ipse  noctu  clandestinam 
fugam  iniit,  nemine  expellente.  Nunc  autem  vobis 
suadet,  quod  causam  Ecclesiae  agat,  et  propter  ju- 
stitiam  patiatur,  et  ex  hoc  multos  et  magnos  cir- 
cumvenit.  Ego  quippe  sempervolui  etconcessi,  et 
volo  et  concedo  adhuc,  utEcclesiam  cui  praeestte- 
neat  et  regat  in  omni  ea  libertate,  in  qua  aliquis 
decessorum  suorum  sanctorum  eam  melius  et  li- 
berius  habuit  et  rexit.  » 

Rex  vero  Francorum,  quasi  aliquantulum  motus 
contraarchipraesulemetfavensregipropterverbum 
quod  dixerat  sanctos  decessores  suos  nominando, 
archipra^suli  breviter  ait :  «  Domine  archiepiscope, 
inquiens^nunquidquaerisesseplusquamsanctus  ?  » 
Et  verbumhoc.aregeFrancorumvelut  insultando 
archipraesulidictum,sicregi  et  parti  suae  non  modi- 
cum  placuit :  cujus  erat  semper  studium  et  opera 
apud  omnes  et  praesertim  apudregem  Francorum 
suamjustificarecausam  etdeprimerenostrara.utita 
cor  regis,  qui  praestanteDominoin  tantaturbatione 
nostra  totum  et  tutum  eratrefugium  nostrum,alie- 
naret  a  nobis. 

Archipraesulvero  necpropter  reges  ut  videbatur 
adversantes  jam  sibi,  in  ullo  ut  deprehendi  posset 
turbatus  velmotus,  sedsicut  ante  animi  compositi 
etaequalis,respondit  mox  regibus  se  quidem  libenti 
etpronoanimo  Ecclesiam  sibicoramissam  recipere 
vellein  eis  iibertatibus  in  quibus  sancti  decessores 
sui  eam  rexerunt :  sed  alias  novasconsuetudines 
in  ecclesiasticae  libertatis  dispendium  introductas 
reciperenolle.sed  tanquam  sanctorum  Patrum  in- 
stitutis  adversantes  abjicere  etdamnare.  Gum  vero 
de  fuga,  quam  rex  clam  et  noctu  temere  arreptara 
improperaverat,  archiprsesul  se  excusare  ccepisset 
et  justam  fuisse  causam  allegare  voluisset,  qui 
pacis  mediatores  exstiteraut  multi.  ut  supra  di- 
ximus,  et  magni  viri,  confestim  archipraesulera  ab 
auditorio  regumadhuc  seorsum  trahtmt.prudenter 
advertentes  ex  verbis  his  et  illis.  quae  inter  regem 
et  archipiwsulem,  non  paoem  sed  majorem  potius 
dissensionerhorituraraconfestim:undeettrahentes 


1227 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1228 


cuiii  seorsum,  suadenthi,  suadeni  illi,  vocant  et  re-  A  Deus  quiproecinxisti me  virtute  ad  bellum,et  posuu 


vocant,  pellunt  et  iuipellunt  quotquot  concla- 
uiantes:  «  Da  gloriaui  regi,  et  verbum  illud,  quod 
regena  scandalizat,  supprimatur,  taceatur,  et  abso- 
lute  regis  voluntati  et  arbitrio  te  subjicias,  pra?- 
sertim  cum  nuncsittempus  pacis  opportunissimum, 
domino  rege  et  primis  Francorum  praesentibus  et 
omnibus  jaminpace  praeterquam  te  et  tuis.  »  Ad 
hoc  impellebant  archiproesulem  multi,  ut  jam  di- 
ximus,  et  magni,tamprincipes  saeculiquamponti- 
flces,  Franci,  Angli,Normanni,  Britones  et  Pictavi, 
nonnulli  etiam  religiosi,  qui  specialiter  propter  nos 
et  ex  mandato  apostolici  viri  pacis  nostrae  media- 
tores,  proptcr  pacis  nostrae  reforinandae  meliorem 
et  flrmiorem  spem,  ad  colloquium  venerant;  hoc 


sti  ut  arcum  areum  bruchiamea  (Psal.  xxu).  Tunc 
certe  illius  legislatoris  non  immemor :  Non  sequa- 
ris,inquU,turbam  ad  faciendummalum,  nec  inju- 
dicio plurimorum  acquiesces  sententix,ut  a  vero  de- 
vies  (Exod.  xxm).  Juxta  quod  etiam  et  philosopho- 
rum  unus  :  «  Et  magis,  inquit,  eligendum  quod 
pauci.  » 

Pacis  ergo  mediatores  videntessic  immobilemet 
intlexibilem,  mox  universi  disparuerunt  ab  eo  et 
remansitsolus.Solus,  inquam.quisolus  portaverat 
torcularis  pressuram  :  portaverat  fortiter  etvicto- 
riose  caicaverat.  Pacis  igitur  mediatores,  ut  dixi- 
mus,  disparentes  ab  eo,  et  athletam  Altissiuii  in 
campo  velut  quadam  pelaestrae  area  relinquentes 


solumuniversipostulantes,consulentes.suadentes,  B  solum,  erat  quippe  in  quadamcampi  planitiecollo- 

quium,hominispei'tiuaciamiiuntiaveruntmoxregi- 
bus,  magnam  viri  coustantiam  perlinaciam  intcr- 
pretantes.  Etreges  quideinfestinantissimeinequis, 
nox  quippejam  diremit  colloquium,necsalutautes 
nec  ab  archiprsesule  salutati  recesserunt.Quin  potius 
rex  Anglorum  adhuc  in  recessu,  etsinon  in  faciem 
archipra6sulis,a  conviciis  noncessavit,  insultando 
dicens  inter  alia  quod  ea  die  de  suo  fuisset  ultus 
proditore.  Pariter  et  aulici  et  qui  pacis  mediatores 
exstiterant,  in  recessu  multaetiam  infaciemarchi- 
praesuii  objecerunt,  quod  videlicet  fuisset  semper 
superbus,  elatus,  sapiens  in  oculis  suis,  propriae 
semper  sectatorvoluntatiset  sententiee:adjicientes 
grandefuisse  hoc  malumet  enorme  Ecclesiaedam- 


ut  illudtantillumverbi  decompromissionetolleret, 
taceret,  salvo  videlicet  honore  Dei,  et  sic  conse- 
queretur  mox  et  ipse  et  sui  pacem  ad  honoremet 
gloriam  in  conspectu  regum  et  principum. 

Viderescerte  archipraesulern  veluthostiam  stan- 
tem,  alios  vero  ut  carniflces,  non  ferro  sed  linguis 
armatos,  circumstantes  et  queerentes  honorem  Dei 
exstinguere,  arbitrantes  tamen  se  et  in  hoc  obse- 
quium  praestare  Deo :  sed  post  modicum  circum- 
ventos  se  etdeceptos  palam  et  passim  quotquolse 
accusabant  ut  docebunt  sequentia.  Sed  nunc  inte- 
rim  quod  caepimus  prosequamur. 

Igitur  archipraesulestante  sic  etvere  stante,tan- 
quam  firmissima  turre  directo  sita  et  respiciente 


eversus  non  est.jugiter  nuncad  hos,nunc  ad  illos 
facturum  se  utsuadebantasserens:  «Salvo  honore 
Dei.  »  Dicebatetenimminimedecere,ut  sacerdoset 


contra  Damascum,  a  tot  et  tantis  impulsus  est  sed  c  num  et  periculum,  quod  ipse  unquam  reclorEccle- 

J  siae  constitutusfuisset,  et  quod  per  ipsum  ex  parte 
jam  destructa,  penituscitodestrueretur. 

Sed  archipraesul  ponens  ori  suo  custodiam,cum 

pontifex  terrenihominis  arbitrio  sesupponeret  ali-      peccatoressicadversus  eumconsisterent,illudPsal- 

mistae  ruminare  videbatur  et  dicere  Domino :  Su- 
sceptormeusesetrefugium  meum,quoniam  liberaslt 
me  a  Laqueo  venantium  et  a  verbo  aspero  (Psat.\c) . 
et  illud  :  0  Domine,  libera  animam  meam  a  labiis 
iniquis  et  a  lingua  dolosa  (Psal  cxixj.  Factus  est 
igitur  adexprobrantes  etinsultantes  sibi.quasinon 
audiens  et  non  habens  in  ore  suo  redargutiones, 
nisi  quod  uni  de  Ecclesiae  destructione  sibi  expro- 
brantihumiliterquidemetmansueterespondit— hic 
erat  unuspontificum,  nomine  Joannes  nationeAn 


ter,  praesertini  super  ecclesiasticae  libertatis  causa 
et  maxime  mota  quaestione  super  verbo  hoc  :  et 
magnum  quidemesse  etdeberc  sufficere,  si  vel  fie- 
ret  sic  et  etiam  plus  justo  hoc,  nisi  ecclesiasticae 
pacis  bonum  facto  causam  praeberet. 

Et  verre  juxta  Psalmistam  :Justus  manus  suas  la- 
vat  in  sanguinepeccatoris  (Psal.  Lvn).Etut  sapien- 
tisconstestaturelogium,pestilenteflagellatosapiens 
sapentiorerit,  quemadmodumetvulgodiciturquod 
elixatusaquamtimel.In  Angliaquippe  ob  verbum. 


quod  et  supra  posuimus  similehuic,salvovidelicet  D  glus,  episcopus  tunc  Pictaviensis,  ipsi   ex  diutina 
ordine,  rex  utsupra  inhistoriahacdocuimus  scan-      conversatione  etsocietatefamiliarisadmodum,cha- 

rus  et  acceptus  —  respondit,  inquam;  sic:  «  Frater 
inquiens,cave  ne  destruaturEcclesiaDeiperte,per 
me  favente  Domino  non destruetur. » Ita  huic solum 
hoc  respondit  modestiae  et  mansuetudinis  verbum.in 
colloquio  hoc  probris  et  contumeliis  pleno,  sicut 
supra  diximus,ad  omnessermones  suos  moderans, 
ut  necde  elatione  posset  argui  nec  de  remissione 
subsannarijuxtaquodPsalmistagloriaturseexspe- 

ctasse  eum  qui  salvum  se  fecil  a  pusillanimitait 
spiritus  et  tempestate  (Psal.  uv).  Quoniam  archi 
praesul  noster  in  colloquio  hoc  pariter  exspectavit 
quiet  illum  salvumsic  fecit,  verumetut  supraos 


dalizatus  est.  Quod  archipraesul,  regis  sic  sperans 
sibirestituigraliam,  adquorumdamconsiliatacuit: 
verum  postea  ex  hocnec  regisestgratiam  consecu- 
tus,sed  abonisobmutesceus  dolorejus  plusmulto 
quam  prius  auctus  est,  etrenovatus,  unde  et  vere- 
batur  nuncquod  tunc  accidit.  Stetitigituriste.inter 
totettantospellentesetimpellentes.immobiiisquasi 
domussupra  firmam  petramaediticata,quasicivitas 
immobilissupramontem  posita,  quasicolumnafer- 
rea,  et  quasi  murus  aereus  super  terram,  regibus, 
principibus  et  pontiflcibusilludcorde,  oreetopere, 
quasi  in  medio  castrorum  ut  videbatur,  cantans  : 


1229 


VITA  S.  THOMjE.  —  LIB.  IV. 


1230 


tendimus,aregeduriusobjurgatus,cumregetamenArificabit,quodhonorificantibusipsumsicpromittit 
non  contendit.  semiens  illn.1  l>«aln.;0.__,  ....r.c.u;,.,v.  •       /->„,•/. _._ •.         ,  .„      . 


non  contendit,  sequens  illud  Psalmista,  consilium  : 
Noli  ,mquit,con!endere  adversus  eum,  quipro/icit  in 
via  sua  advenus  virum  qui  facit  quse  cogitat. 
Pariter  et  illud  Sapientis  :  Non  iitiges,  inquit,  cum 
horaine  potente,  ne  forte  incidas  in  manus  illius. 
Ab  aliis  etiam  conviciatus  non  reconviciabatur,  il- 
lius  profecto  discipulus,  qui  cuui  malediceretur 
uon  rernaledixit,  cum  pateretur  non  commina- 
batur. 

Deusbone,  quantapassusest  incolloquiopro  hoc 
lonore  tuo  bellator  tuus  Iquantum  vexatus,  quibus 
ilfectus  contumeliis,  quibus  lacessitus  injuriis!  Et 
oquebatur  semper  honorem  tuum  in  conspeclu 
•egum  et  non  confundebatur.  Nam  etsi  ipse  factus 


Qui honorificaverit  me  honori/icabo  eum  (Joan.  v). 

Sic  igitur  recessimus  a  colloqnionuncinFrancia, 
sicut  priusin  AngliaapudNorthaintune,utsiipra  in 
historico  libello  hoc  satis  ostendimus,  facti  oppro- 
brium  abundantibus  et  despectio  superbis. 

Etnositarecedentesdominum  regem  Francorum 
sequebamur:  cujuserantpraeparata  hospitia  in  ca- 
stro,quodMons  Mirabilis  dicitur,  situm  in  confinio 
Carnotusiaeet  Cenomanniae,  in  quo  confinio  ea  die 
interreges  colloquium  fuerat,sicutet  ibi  interdum 
colloqui  solent.  Eramuset  nosin  castrohoc  pariter 
hospitati  cum  rege  ipso  semper  per  clientes  aulicos 
nobis  abundanter  ministrante  viaticum.  Nos  ergo 
pnus  quam  rex,  sero  tamenjam  sub  noctis  crepu- 


,  :  •.        ,.  .  .  r        " l"°      ^*"0  4l,aLU  ^a,  sero  lameniam  suo  noctis  creou- 

ueritprod,g.ummultis,luadjulorfortis:undeet8iB8culo,  ad  hospitium  venimus,  colloqui,  negotiis 
ractus.pulsus  et  lmDulsns.  nnn  p<_.  h,Mn  _>.,_,,._„_.         «.,.1..,,  ,.. •    _____    •  .  H         ueguuis, 


ractus,pulsus  et  impuisus,  non  est  tamen  eversus, 
ion  evictus,non  cessit.sedut  citorerum  probabit 
xitus  et  docebuul  sequentia,   omnium  etiam  ini- 
aicorum  judicio  gloriose  triumphavit.  Quid  enim 
itriumpharetDominimilesjDominica  sic  inductus 
.rmatura?  Ipse  quippe  in  colloquio  hoc  velut  quo- 
lam  amphitheatro,  verborum  spiculis, loricam  ju- 
titife,linguislanceatisscutumpatientia3,  etterrenae 
ilicilatispromissionibusgaleam  salutisaaternee  op- 
onebat,  illud  cum  strenuo  illo  rege  hellatore  con- 
inens  :  St  exsurgant  adversum  me  castra,  non  ti- 
■ebit  cor  meum,  siexsurgatadversumme  praelium 
i  koc  egosperabo  (Psal.  xxvi).  Ita  ergo  recessit  a 
plloquio  gaudens  reveraet  gaudentissimus,  quod 


multis  el  magnis  etmaxime  pacis  nostras  verbo  sic 
per  totam  diem  usque  ad  noctem  fere  protractis. 
Rex  autem.  qui  posterius  venit,  non  declinavit, 
quemadmodum  in  aliis  colloquiis  consueverat,  ut 
archipraesulem  in  hospitio  suo  videret ;  unde  et  mox 
conjecimus  cor  suum  non  ita  nobiscum  sicut  heri 
et  nudiustertius.  Nihilominus  tamen  archipraBsul 
hilaremet  jucundum  seexhibuit  ut  consuevit,  nec 
deprehendi  poterat  vultus  ejus  in  diversa  mutatus 
obhoc.Inquo  adverti  potestmagna  viri  constantia, 
fortitudo  animi  invincibilis,  qui   mundo  jam  sibi 
contrario  nec  ullam  vel  etiam  modicam  turbati  ex 
hoc  vel  solliciti  ostendit  speciem.  Et  quidem  si  sui 
solamcuram  haberet  et  providentiam,non  ita  spe- 


_  _.„.,,  M„_vt  o „._.__.  _u_a__  uauertsi.  ei  proviaenuam.non  ita  sDe- 
agnusessetprohonoreDeicontumeliampati.Ibatc  ctabile,  non  ita  admirabile  hoc  :  verum,  ut  satis 
iquam,  lpseeraudens:  ihanl  e.t  «ni   nnn  c**„Aar,tn„ . ■  .    ' 


lquam,  ipsegaudens;ibant  et  sui,  nongaudentes 
imensicutipse,  sedtristes  aliquantulumetsolliciti, 
i  quod  vel  in  forma  illa  quam  suaserant  omnes 
jrbum  pacis  nostrae  non  processerit.  Pauci  inter 
psquibus  non  displiceret.quodad  tot  et  tantorum 
msilium  verbum  illud,  scilicel  salvo  honore  Dei, 
bn  fuit  suppressum  aut  saltem  mutatum. 

De  verbo  discipuliin  recessu  ad  magisirum. 
Verumtamen  discipulus,  qui  scripsit  luee,  mox 
recessu  quam  cito  accessum  habere  potuit,  ad 
)minum  suum  et  magistrum  :  «  Domine,  inquit, 
-atite  summee  Omnipotenti  a  vobis  et  a  vestris 
?endoe,  in  cujus  manu  mors  et  vita,  qui  hodie 
nguam  tuam  itamoderavit,sicrexitut  ab  ore  tuo 


....___.,        u  v       Ol*H_J 

supra  ostensum,coexsulum  suorum  multam  habuit 
sequelam.  Inter  quos  multi  nescientes  quid  inter 
dexteram  et  sinistram  :  qui  omnes  tanquam  de 
matris  suae,  uberibus  de  ipsius  pendebant  cura  et 
providentia.  Et  tamen  mundojam  sibi  adversante 
in  nullo  turbatus  nihil  sollicitus  videbatur.  Sed  re- 
vera  juxta  Sapientis  elogium :  Justus  sicut  leo  con- 
fidit  (Prov.  xxvm),  cuietsi  mundustotus  conlrarius 
sit  et  adversetur,  ipsi  tamen  etiam  tunc  totus  mun- 
dusdivitiarumest.Juxta  quod  magisterathleta  qui 
mundumpersequebatur,etmundusipsum,quibus- 
dam  quos  in  fide  genuerat :  Omnia,  inquit,  vestra 
sunt,  sive  vita  si ve  mors,  si ve  praesentia  sive  futura 
Justoigitur  omnia  sunt:  et  velit  nolit  mundus,totus 


,„  .1.,.  _„„,.       .  .  *""      ,u"UJe"ul  umuiasuui.  e[veiiinontmunaus,totus 

eitlofP  /."?,  remiSSa:   S6din  hUJUS  D  mundus  jPsi   dmtiarum   est,  etiam   si  ipsi   totus 

iei  tanto  tumultu  tot  et  tantis  in  te  irruentibus,  tot      mundus  contrarins  sit  At  „rtmM_i„.     n„L  -__-«:.. 


iei  tanto  tumultu  tot  et  tantisin  te  irruentibus,  tot 
tantis  contumeliis  affectum  et  injuriis lacessitum, 
ilvavitteetservavitcustosDominus  a  pusillanimi- 
te  spiritusettempestate,  linguaminudopositam, 
tam  facile  labilem,  quasi  in  quodam  viee  regiee 
edio  regens  ita  ut  in  responso  tuo  nec  deprehendi 
>sset  pusillanimitas  nec  notari  elatio.  Et  profecto 
nload  oculum  videbit  mundus  adhuc  quodAltis- 
aaus  honorificabit  te  in  conspectu  mundi,  qui  in 
m  arcto  propter  mundum  honoremAltissimi  nec 
am  verbotenus  suppressisti.sed  tam  fortiter.tam 
nstanter  es  confessus.  Et  juxta  promissionem 
amipse,  a  te  confessus,  te  confitebitur  ethono- 


mundus  contrarius  sit  et  adversetur.  Quin  polius 
eo  amplius  suusquomagis  ipsi  contrarius,eo  plus 
obsequeusquoplusadversans.  Mundus  quippe  etsi 
nescius,  nihilominus  tamen  quasi  inter  malleum  et 
incudem,  inter  mala  videlicet  poanalia  quee  infert, 
et  patientiae  virtutem  quae  sustinet,  justo  coronam 
fabricat  aeternam,  undeetjustoplus  servit  mundus 
contrarius  et  offensus  quam  placatus.  Et  melius 
obsequitur  si  sic  rebellet.quam  si  pareat,  cujus  ut 
experimurquotidie  extremagaudii  luctus  occupat; 
undejuxta  Sapientis  dictum:  Non  consthstat  /«! 

stu?nquidquidei acciderit(Prov.xii).X&w  exzh<ilus 
a  terra,  omnia  trahit  ad  se.  Prospera  et  adversa 


HEHBERTl  DE  BOBEHAM 


mundi  reque  mffiUM  ei.  S.cut  tenebr»  ejus  itt  et  A  causa  Sponsre  causa  Sponsi,  causa  capitis,  causa 
mundi  eeque  mnuau  j^„;mil5      cornoris.  Et  ita    nunc  primo  causa  nostra,  quam 


lumen  ejus.nisi  quia  uthiti  pro  tempore  docuunus 
brcviter  justo  mundiadversaplus  servire.  Thomas 
igiturhicnoster.exaltatus  aterra,  cui  et  terrre  jam 
nihil.omnia  traxit  ad  se,  unde  et  mundo  jam  sibi 
contrario  nec  tristior  effectus  estnec  sollicitior  sed 
aequalis  permansit. 

27.  QUALITERARCHIPBASUL  CONFOfVTAVERlT  SQOSM  VIA. 

In  crastino  vero  rege  ex  colloquio  proximaediei 
fatigato  et  pausanteadhuc,nos  mane  summo  rece- 
dentes  a  castro  Carnotum  venimus  Senonis  prope- 
rantes.Inter  itinerandum  vero  archiprresul,  qui  jam 


corporis.  Et  ita  nunc  primo  causa  nostra,  quam 
tuendam  suscepimus,  integra,  Dei  videlicet  et  Ec- 
clesire  Sponsi  et  Sponsre,  capitis  et  corporis.  Vi- 
deamus  ergo  et  nos,  ut  eo  amplius  et  plus  quam 
prius,simus  deinceps  bellatoresstrenui,  constantes 
etintegri,  ut  sicut  causa  integra  et  nos  integri. 
Integridiconeseparemur,  nedividamur,  sed  simul 
stemus,  et  item  integri,  ne  videlicet  paucitatis  no- 
strae  aciem  hucusque  fortem,  sed  Domino  vires 
deincepsnostrasaugente,cujusnuncpropriacausa 
super  adjecta  est  fortiorem,  mundi  irruentis  ir- 


•^^."^"^^-^SSrtSEd  rumpat  fragor,  u.  vel  frangat  me.us,  vel  emollia. 
•«'^•'^^"'^^"fXJSS^  gratia,  Ista  eteuim  mundi  duo  fortia  spicula  sunt, 
verbum  pac.s  noslrae U  hes  e.u,  med'«toie    con       „     oblundu|llM  hsc  el  rcsililinlj  nec  perf0rabunt. 

:S?:;cT™rs0sniimo.  B  ,*..*»  ™^« «« ^^^^ 


nes,  heri  fuimus  in  militia,  heri  in  lucta,  heri  m 
palrestra,  facti  spectaculum  mundo  et  angehs  et 
hominibns.Etmundusjamsubsannatnosetirridet: 

quod  sicut  protervi  et  falui  pacem  Ecclesire  et  no- 
stram  sic  distulerimus.  Quin  potius  credit  et  praj- 
dicat  pacem  deinceps  nobis  magis  ablatam  quam 
dilatam  ;   verum,   sicut  vos,  fratres,  juxta  legis 
prceceptumtanquamlegem  scientes  me  nostis  me- 
lius,non  est  acquiescendum  j  udicio  multor  um,quod 
quidem  in  exem plo  evidentissimum  ,ut  puta  veritatis 
et  paupertatis,  qure  inter  se  semper  amica  sunt. 
amicisunt  pauci,  cum  e  diverso  vanitatis  et  divitia- 
rum  mundussemper  amicus  sit,etvanitas  veritati, 
etdivitiaepaupertatiomniumfere  judicio  prreferan- 
tur.  Nam  etsi  qui  forte  his  veritatem  et  pauperta- 
tem  verbis  prseferant,  factis  tamen  negant,  divitias 
potiuset  vanitates  sequentes.  Verum,  quia  nosjam 
veritatem  et  paupertatem  propter  justitiae  causam 
prreelegitnus  et  de  illa  sumus  amicorum  paucitate, 
qui  veritatem et paupertatem charius amplectuntur , 
ne  acquiescamus   muititudini  nec  credamus  nos 
mundo  sicut  nec  mundusse  uobis.  iNaiu  eo  ipso 
quod  jam  irridet  et  subsannat  nos  mundus,  causa 
nostra,  cui  mundus  non  communicat,  pretiosior  est 
etpuriornobis  33stimanda,veritatislucequam  pauci 
sequuntur  eo  amplius  illustrata  :  quasi  lux  quce  in 
tenebris   lucet  et  tenebrce  eam  comprehenderunt 
(Joan  i),  et  quasi  hortus  conclusus  et  fons  signaius 
{Cant.  iv.)   Signatus,  inquam,  et   singularis   fons 
noster,  cui  alienus  non   communicat.  Videamus 


fortiter  in  acie  slantes  loricamjustitiae  induerimus, 

quam  ad  hrec  mundi  spicula  opponamus.  Et  ecce 

quia  induimus  hanc,  hac  jam  ex  omni  parte  pro- 

tecti.  Habemus  enim  nunc  arma  justitire  a  dextris 

et  a  sinistris  ;  justam  causam  Dei  et  Ecclesire  jus- 

tam;justam  causam  regnantis  in  coelis  et  justam 

reginre  causam  militantis  adhuc  et  peregrinantis 

in  terris.Unde  etbene  nobiscum  agitur,  quia  et  de 

ccelo  et  de  terra  veniret  auxilium  nobis.  Orabil 

quippe  Ecclesia,  exaudiet  Dominus,  cujus  paritei 

honoris  causam  nos  jam  tuendam  suseepimus,  si 

cut  et  libertatis  illius.  Et  ecce  quia  paucitatem  no 

stram  et  paupertatem  tanta?  potestati  adhucresisten 

tem,  potestate  potestati  et  rege  confoederato  jan 

regi,  mundus  eo  amplius  intuetur  et  admirature 

stultitiam  prredicat.  Et  dicunt  de  nobis  nunc,  con 

foederatis  sic  regibus  :  «  Miseri  illi   quo  devenient 

quo  divertent,  quo  fugient  ?  Nesciuntne  tam  ma 

gnisregibus  mauus  esselongissimas?Siregisman 

dato  itapulsisunta  Pontiniaco,nonne  amicis  nun 

et  confoederatis  regibus  citius  pellentur  a  regnc 

imo  etiam  et  a  mundo?  Scio  quidem  et  vos  pante 

mundum  libere  de  nobis  loquinunc  sic.Etquidei 

quod  prre  creteris  gravius  nos  omnes  pariter  jai 

advertimus,  domini  nostri  regis  Francornm  exeor 

fcederatione  hac,  etsi  necdum  penitus  exhaustan 

gratiam  tamen  et  benignitatem  extenuatam  erg 

nos.Sed  quid  ?  Certe  velit  nolit  mundus,  detraha 

arguat,  obsecret,  increpet,  et   si  exsurgant  adve 

sum  nos  castra,  et  mundi  prrelium,  auxiliante  I 


S  nLT.LZa^^r««»  uostraDmino  simu.  stahimus,  non  ahidimn, ^retro^c 


ab  heri  purior,  justior,  planior  et  evidentior  fa 
cta  sit.  Prius  si  quidem  agebamus  causam  Ec- 
clesire,  ecclesiasticam  libertatem  protestantes  et 
quod  adversarii  tyrannice  collo  ejus  nituntur  im- 
ponere  jugum  servitutis,  concutientes,illudquando 
Domino  et  sicut  Domino  placuerit  excussuri.  Nunc 
prreter  Ecclesire  causam  expressim  ipsius  etiam 
Dei  causam  agendam  suscepimus,  cujus  hono- 
rem  nec  propter  mundi  sapientiam,  nec  propter 
consilium,nec  propter  metum,  nec  propter  gratiam 
subticemusnecfaventeDominosubticebimus.Causa 

itaque  causre  adjecta  fest,  causa  Ecclesire  causaDei, 


cedemus.Quin  potius  eo  nunc  fortius  agendum, 
virilius,  quo  causa  nostra  nunc  justior,  et  mu 
dus  nunc  acrior  contra  nos,  ut  mundus  > 
dens  paucitatis  nostrre  et  paupertatis  consta 
tiam  vel  in  flne  assumat  inde  pro  nobis  materia 
laudis,undenunc  habetdetractionis.5t  enim  De 
pro  nobis,  quis  contra  nos  1(Rom.  viu.)  qui  pew 
sapientiam  sapientum  et  mundi  sapientes  infatu; 
et  srepe  et  srepius  hoc  convertit  in  optimum,  qu 
mundus  judicat  pessimum  ;  ethoc  trahil  ad  v 
tutis  meritum,  quod  ille  ad  peccati  stipendium, 
damnationissupphcium.Unde  et  Magisterdocet  i 


i  VITA  S.  THOM,£.  -  LIB,  IV.  1234 

tiamhujus  raundi  stulitiam  esse  apud  Deum.  A  teraudiens  haec  et  motuset  compunctus  exhis,qui 

d  emmmundus  secundumsuamsapientiamju-      tunc  propeipsum  eratrespexitdiscipulumquiscri- 

tmalum  vel  admalum,  hoc  ipsum  Deussecun-      psit  hrec.  Postea  eliam   saepissitne  cum  iter  per 

1  suamipso  opere  judicat  mundofuissebonum,      Franeiam  faceremus  multi  in  populo  de  archiprae- 

nvertitadbonum.quodmundustolusjudicabat      sule  eadem  praedicaverunt.  In  ipso  etiam  recessu 

aalum.  itaque  est  et  de  bonis  et  de  malis,      a  colloquio  nonnulli  qui  aliler  suaserant,redeuntes 

ad  seet  poenitentia  motiviriconstantiamet  justitiae 
causam  laudibus  et  pneconiis  extulerunt,seet  alios 
quotquot  qui  contraria  suaserant  condemnantes. 
Sed  haec  mox  melius  et  plenius  sequens  historise 
ordo  explicabit. 

A  Carnoto  vero  recedentes  quantocius  potuimus 
Senonisvenimus.perduorumvidelicetdieruminter. 
Senonis  itaque  redeuntes  ibi  per  dies  solitariisedi- 
mus  et  tacuimus,  solius  Dei  salutare  prsestolantes, 

ne  locum  perderent  et  gentem:  postea  tamen  B  summo  in  terrispacis  nostraemediatoredomino  no- 

cructfixerunt,  perdiderunt  et  mentitaest  item 

sapientia  mundi.   Multa  super  hujuscemodi 

lpla  suppetunt  et  quotidie  crebrasuccrescunt, 

)  mundo  et  Deo  sic  in  humanis  ludente.  Juxta 

[poetarum  unus  : 

Ludit  in  humanis  divina  potentia  rebus. 

ros  haec,  tanquam  viri  et  in   Scripturis  et   in 

uni  exemplis  exeroitati,  nostis  me  melius.  Ve- 

amen  in  preesentiarum  induximus  heec,  ut  in 

mli  consolatione  recipientes  unum  praesciatis 

sime,  quodego  nuncpraedico  vobis,quodver- 

illud,  quo  in  conspectu  regum  Dei   honorem 

do  non  suppressimus,  nobis  a  mundo  ipsoet 

evi  vertetur  in  honorem  et  gloriam,  qui  illud 


l  his  quoe  ad  bona  etquae  ad  mala,  cum  et  de 
t  de  illis  judicet  mundus,  judicet  et  Deus.  Sed 
Deus  et  illuditur  mundus,  cum  secus  et  di- 
» in  contrariumeveneritquamjudicaveritipse. 
ant  haec  nostra  verba  infinita  exempla.  Inter 
illud  de  Joseph  exemplumceleberrimum.quem 
essui  vendideruntneadorarent,  etpostea  quia 
iderunt  adoraverunt,  et  mentita  est  sibi  sa- 
;ia  mundi.  Pariteret  JudeeiChristumcrucifixe- 


stro  rege  Francorum  et  plerisque  aliis,qui,  ut  dixi- 
mus,  ex  raandato  viri  apostolici  pro  pace  nostra 
partes  suas  interposuerant,universisjam  desisten- 
tibusutpotepace  nostrajam  abomnibusdesperata, 
et  dicentibus  nos  nequaquam  filios  pacisneccogi- 
tare  quaepacis  essent,  sed  pernos  ipsos  potiusim- 
peditura  iri  quo  minus  fieret.  Sedimus  itaque  sic 
per  tempus,  sustinuimus,  tacuimuset  exspectavi- 
mus.  Exspeclantes,  inquam,  exspectavimus  et  Do- 
minus  intendit  nobis. 

Qualiterarchiprmuliccsserit  adgloriam  quodmun- 
dus  reputaverat  in  ignominiam. 
Nam  ecce  post  aliquot  decursos  dies  omnino  in 
terra  auditura  est,  pacem  illam  inter  Anglorumre- 


nobis  verttt  in  ignommiam,  et  innostrum  et  Q  gem  el  Pictavos  et  Britones,  quae  in  praefato  collo- 


3_nostraBdetrimcntum.  Et  ipse  mundus  nobis 
inde  virtutis  cumulum,  unde  assumit  nunc 
1  nos  tantaj  detractionisfomeutum.Quippe,ut 
est,  erit  sic  ipse  sibimetipsi  contrarius  de 
ic  illuso  divina  potentia,  sicut  et  consuevit, 
teludere  vos.Itaque,fratres  mei  et  Christi  me- 
soadjutores,  consolamini  in  verbisistis.  » 
litis  igitur  his  quotquot  animaequiores  facti. 
ide  nostris,  ut  supra  diximus,  eo  quod  ver- 
>acis  nostrae  ad  consilium  mediatorum  non  pro- 
set,  aliquantisper  fuerantdesolati,  exhis  con- 
Dnem  receperunt  non  modicam.  Novimus 
»eomnes  dominum  nostrum  archipreesulem  vi- 
raldeindustrium  in  multis  exercitatum  etex- 
m  multa,  a  quo  etiam  prsedicta  evenerunt  sae- 
oe. 

edentes  itaque  a  preefato  castro,  quod  Mons 
ilis  nominavimus,  et  venientes  ex  die  Car- 
Q>  plerique  qui  ut  mos  est  populi  occurre- 
it  transeuntes  viderent,  quaerebant  quis  esset 
ansiret.  Et  cum  cognovissent  quod  archiprpe  ■ 
c  esset  Cantuariensis  et  quis  ipse.ipsum  mox 

notaverunt  aliis  qui  ignorabant  ipsum,indi- 
3  etdicentesinvicem,submurmurandotamen: 
I  archipraesul   ille  qui  in  hesterno  colloquio 

propterreges  negarenoluitnec  Dei  honorem 
ere,  »  Jam  quippe  ex  celebri  fama  de  collo- 
nter  alia  audierant  sic.  Archiprtesul  vero  in^ 


quio  in   preesentia  regis  Francorum  et  per  ipsum 
facta  fueratet  firmata,  aliasetiam  conventiones  fir- 
matas  inter  reges,per  Anglorum  regem  contra  pa- 
ctum,  contrafidem  enormiter  etcrudeliterviolatas, 
nihil  ibi  factum   quod  nunc   non  esset  infectum, 
nullisobligationibus,nullisconventionibusobserva- 
tis  ;  de  pacificatis  quibusdam  possessionibus  suis 
spoliatis,  aliis  ejectis  et  proscriptis,  nonnullis  vero 
captis  et  in  carcerem  conjectis  et  in  vincula.  Inter 
quos  captus  sic  erat  nobilis  unus  Pictavorum  dictus 
Bobertus  de  Siliaco.Audiens  itaquerex  Francorum 
et  per  proprios  ipsorum   nuntios  cum  quibus  sit 
actum  verissiraeaccipiensfactum  sic,supraomnem 
modum  turbatus  plangebat  quod  nobiles  illos  per 
ipsum  sic  pacificatos  prodidisset  ipse,etnondealia 
quam  de  sua  manu  ipsorum  sanguinem  requiren- 
dum.  Et  plangendo  sic   crebro  interponebat :  «0 
quam  prudens,  inquiens,quam  discretus,quam  pro- 
vidus  Cantuariensis    ille  archiepiscopus,  qui   ita 
omnibus  nobis  tam  constanter  obstitit.tam  viriliter 
omnibus  reluctabatur,nefaceret  pacemquamvole- 
bant,  cum  suadebant  omnes.  Ipsius  certe  in  collo- 
quio  debuissemusqucesisse  et  acquievisseconsilio, 
qui  regis  illiusmores  novit  et  animum.  » Id  ipsum 
etiam  jam  universa  terra  prasdicabat.magnum  vi- 
delicet  fore  virum  providum  et  discretum  Cantua- 
riensem,  nec  ejus  in  terra  similem,  qui  contra  tot 
et  tantos  tam  fortiter,  tam  constanter,  tam  viriliter 


1235 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


steterat,   qui   solus  evasit,  ubi  omnes  alii  praeter  A  28.    qualiter  rex  et  archipr^sul 


1336 


TERTIO     MITTUNT 


ipsum  capti  suut  et  circumventi.Superomnes  vero 
extollebant  nos  illiquiin  colloquio  pacis  nostraeex- 
stiterant  mediatores,quorum  nonnulli  ex  mandato 
apostolico,  utsupradiximus.mediabant.Interquos 
unus  ore  proprioconfessusestdiscipuloquiscripsit 
heec  :  «  Certe,  inquiens,  mallemmihipedemfuisse 
abscisum;quam  dominus  vester  archiepiscopuspa- 
cem  illam  fecisset  in  colloquio,  quam  ego  et  alii 
quotquot  consuluimus.  «  Frater  quidam  de  Magno 
Monte  dignus  Rernardus  de  Corileto  hic  erat,  vir 


AD     VIRUM     APOSTOLICUM  ET    DE  A  LATKRE    SUO  MISSIS 
AD  PACEM. 

Rege  itaque  scribente,  scribentibus  et  his,  scri- 
bentibus  et  illis,  et  scriptis  omnium  et  precibus  et 
mandatis  a  viro  apostolico  susceptis,  adeo  affe' 
ctuose,  adeo  acriter,  adeo  instanter  ad  apostolicae 
pietatis  et  justitiae  pulsantibus  januam  et  misera- 
tionisapostoliceeconcutientibusviscera :  arctabatur 
item  nonmodicum  et  etiam  multoplusquamprius 
Romanus  pontifex.  Arctabatur,  inquam,    hinc  cer- 


religiosus  et  in  negotiis  exercitatus  et  prudens.qui  nens  per  mediatores  pacem  non  posse  procedere, 

et  aUusquidani  cumeodeordineCarthusiensiprior  inde  vero  quod  sicut  supra  satis  ostendimus,tem- 

videlicettunc  de  Monte  Dei,vir  nominataereligionis  pore  tam  diri  et  tam  duri  schismatis,  in   eum  qiri 

et  scientiee,  ex  mandatoapostolicotuncinterregem  sociam  habebat  multitudinem  ecclesiasticae  disci- 

et  archipreesulem  mediabant.  Rex  vero  postquam  B  pliuae  exercere  severitatem  foretpericulosum.Quod 

hasc  si  acciderant  paucis  diebus  exactis,  Senonis  tamen  tam  gravisettamenormis  innosexcessus  et 

veniens,  et  nunc  sicut  priusconsueverat  archiprae-  justitiae  causa  quamagebamusdeposcebant.  Quam 

sulem  visitans,mox  inter  sermonis  sui  initia  archi-  profecto  causam  vir  apostolicus  et  per  scripta  et 

praesulem  et  suosmiromodo  commendavit  et  extu-  per  nuntios,  auditishisquaein  praefato regum collo- 

lit.Eterantdeincepsrexetarchipraesulfamiliares  et  quio  gesta  fuerant,  multo  plus  justincavit.  Quem 

amici  multo  plus  quam.prius.  Tota  etiam  terra  nos  praesertim  angebant  tanti  et  tam  instantes  acriter 


magisacmagiscommendandoamplioremhonorem 
et  reverentiam  exhibebat  in  dies.  Et  ita  citissime 
archipraesulisverbumimpletum,quoutsupraosten- 
dimus,  in  recessua  colloquiopraedixerat,hocnobis 
in  brevi  convertendum  in  gloriam,  quod  tunccon- 
vertebaturin  ignominiam.  Et  discipulus,  qui  scri- 
psit  haec,  cum  archipraesule  saepe  recordabatur  de 
veritate  illius  seutentiae,  qua  Dominus  ipse  dicitju- 
stus  et  verax  :  Qui  konorificaverit,inqmt,me,  hono- 
rificabo  illum  (Joan.  v).  Hocest  verbum  illud  quod 
discipulus  magistro,supra  in  arcto  illo,  videlicet  in 
recessu  a  colloquio  rememoraverat :  et  fuit  revera 
pro  honore  Deiin  colloquio  exhibito  quaedam  nunc 
avchipreesuli  in  terris  honoris  recompensatio,  sed 
non  nisi  modica inchoatio haec  honoris,consumma- 
tione  incomparabiliter  majori  etfeliciori  futuraeviri 
consummationi  reservata,  sicut  historiae  rinis  de- 
clarabit.  Sedinterimrecompensatus  hichonornon- 
nulla  consolatio  praesentis  erat  afflictionis. 

Videntes  itaque  archipraesul  et  sui  cor  regis  sic 
reversum  ad  se,  Deo,  in  cujus  manu  corda  sunt 
regum,  summas  etdevotas  gratias  agunt,tanquam 
summo  pauperum  adjutori  in  opportunitatibus  in 


pro  nobis  interpellatores  :  quibus  non  modico  fie- 
ret  scandalo  toti  etiam  Ecclesiae  pariter,  nisi  dein- 
ceps  aut  j  ustitia  aut  amicabili  compositione  mediante 
pax  archipreesuli  et  suis  et  ecclesiee  sibi  commissse 
redderetur. 

Vir  itaque  apostolicus,  arctatus  sic  et  videns  hsec. 
secundo  adhuc  j  uxta  f  ormam  canonum  regem  citare 
disposuit,  monendo,  exhortando,  consulendo,  el 
r  praecipiendo  ut  Ecclesiam  vexare  et  pertubare  de- 
J  sistat,  etarchipreesuli  et  suis  pacem  suam  restituat 
Et  quidem  non  cardinales  a  latere  suo,  quod,  at 
supra  ostendimus,jam  fecerat,  sed  alios  quosdarr 
viros  eruditoset  industrios  speciales  suos  de  curia 
qui  essent  apostolici  mandati  exsecutores,  destina 
vit.  Quorum  unus  dictusGratianusfelicismemoriae 
Engenii  papae  quondam  nepos  ;  altervero  unus  ii 
curia  de  causarum  patronis,  Vivianus  dictus.  E 
isti  quidem  cito  et  expedite  venientes,  nec  enin 
sicut  cardinales  tot  secum  circumducentes  impedi 
menta,  nec  tot  ornati  faleris,  nec  tot  sarcinularun 
onerati  trossulis,  mox  inter  initia  nobis  necdun 
visis  regem  adierunt.  Quem  saepe  et  saepius.  nun 
in  omni  lenitate  monendo  et  exhortando,  nunc  ar 
guendo  et  increpando  durius,  juxta  injunctum  sil 


tribulatione  :  archipraesul  verovidensnunctempus  „ 

opportunum  regisupplicavitutpote  quiadapostoli-      apostolicum  mandatum  super  Ecclesiaepaceetm 


casprecesmediatornosterjamfuerat,utviroaposto- 
lico  scribat  pacemnostramnonprocessisse,etqua- 
liter  hoc  et  quomodosteterat.  Postulatethocipsum 
a  pontificibus  et  principibus  et  praesertim  ab  his 
qui  colloquio  interfuerant.  ut  rescribant,  et  ipsi  et 
hi  etiam  qui  ex  mandato  apostolico  pacis  nostrae 
mediatores  exstiterant.  Annuit  rex,  scribit,  scri- 
bunt  et  hi,  scribunt  et  illi,  et  multo  nunc  quam 
unquam  prius  affectuosius,  acrius  et  instantius 
apostolicae  clementiae  aures  pulsantes  contra  par- 
tem  adversam.  Quod  si  quis  plenius  nosse  deside- 
rat,  ad  jam  saepe  dictum  corpus  epistolare  recurrat, 


stra  convenerunt.  Et  alter  legatorum  praesertu 
non  palpavit,  non  detulit,  non  pepercit,  quin  p< 
tius  apostolicee  legationis  auctoritatecumomniia 
perio  arguensetincrepansregem,etstatuens  conti 
faciem  suam.  Gratianushic  erat,  comite  legation 
Viviano  vivacior,  acrior  et  instantior,  unde  et  vei 
Gratianus,  sicutnomine  Gratianus,  etre.Quiomn 
modis  studebat  gratiam  regis  etpacem  Ecclesiae 
nobis  restituere,  qui  et  ex  mediatione  hac  multai 
adeptus  est  coram  Deo  et  hominibus  gratiam.  Q 
etiam  ne  injunctae  sibi  legationis  apostolicee  ulla 
imprimeret  uotam,  a  rege,  non  aurum.non  arge 


1237 


VITA  S.  THOMjE.  —  LIB.  IV. 


1238 


tum,  quibus  praesertim  solet  rex  pervertere  corda  A      Pariter  et  hic  legalus  noster  Gratianus,  ad  cujus 


et  per  quae  maxime  etiam  cordati  everti  solent,nec 
ullam  etiam  muneris  oblatam  speciem  accipiens, 
sed  tanquamlutum  argentumcalcavit  etaurum  et 
respuit  universa.  Sic  etenim  sancte  et  religiose 
proposuerat  nihil  se  accepturum,  nisi  forte  pace 
reformata,  ad  quod  venerat.  Itaquenihil  concupi- 
vit,  nil  accepit. 

Cum  tamen  juxta  ipsius  legislatoris  testimonium 
nunera  exc  secent  oculos  sapientum,  sed  iste  quidem 
lancteet  religioseet  prudentercogitanspropterhoc 
pjod  sequitur  verebatur  accipere ;  nam  mox  subdi  t : 
«  Et  vim  auctoritatis  inclinant.  »  Et  bene  et  exqui- 
sile  hoc  ;  nam  juxta  unius  doctorum  interpretatio- 
aem,  si  ab  eo  acciperet  quem  arguerevenerat.au 


laudem  et  ut  imitentur  caeteri,  jam  aliquantisper 
sumusdigressi,omniarespuitnequoddaretoffendi- 
culum  apostolicaelegationi,satius  judicans  universa 
respuere  sic,  et  ad  sedem  apostoiicam  reverti  vacuus 
quam  ut  gloriam  suam  quis  evacuaret.  Cujus  eo 
amplius  auctaestgloria,  quodcum  Romanus  esset, 
post  aurumtamennonabiit.Utinam  quotquotapo- 
stolicae  sedis  legati  istius  similes,  qui  libere  ar- 
guendo,increpandoetcoercendo,subnulliuspotes- 
tatemseredigerent,nihilqucererent,nihilacciperent, 
oblata  etiam  respuerent,  nisi  tunc  demum,  arguto 
videlicet  et  increpato  se  sic  forte  convertente  ad 
melius,  ut  ita  ad  Abel  et  ad  munera  ejus  respice- 
rent,  aCainveroet  a  muneribusejus  se  averterent 


rtoritatem  magisterii  inclinaret.   Non  enim  potest  B  et  abominarent  a  sceleratis  oblata,  cum e t  TuxTa 


nstanter  argui  a  quo  acoipitur,  maxiras  cum  ille 
)romptus  sit  ad  dandum,  ut  sibihumiliet  preeposi- 
um.  Nonigituraccepitiste,  ne  ex  hoc  apostolica. 
egationis  torpesceret  vigor.  In  hoc  et  Magistrum 
equens,  qui  etiam  a  iicilis  absfinebat,  ne  si  acci- 
^eret,  evangehVae  legationis  inarguendo,  in  incre- 
>ando,  in  coercendo,  evacuaretur  vel  saltem  ex- 
|enuaretur  auctorita..  Unde  et  ipse  :  «  Omnia,  in- 
j[uit,  mihi  licent,sednon  omnia  expediunt.Omnia 
pihi  licent.sed  egosub  potestate  nuliius  redigar  ;» 
uasi  diceret  :  Noloaccipere,  quia  nalo  subjectus 
|sse,  quia  nolo  libertatem  meam  ancillare.Omnis 
jQim  qui  accipit,  etpraesertim  qui  magisteriofun- 
jitur,  dante  sibiquodammodo  inferiorest,  etqua- 
am  infimi  ratione  contractussuoobligatusdatori, 
deo  ut  nequaquam  habeat    postmodum  eam  in 
rguendo,  inincrepando.in  animadvertendo,  liber- 
jttem  quam  prius  habuerat,  ipsa  tamen  non  eva- 
uata,  sed  violata  et  extenuata  ex   parte.  Unde  et 
^ene  legislator  qui  prwmiserat :  4f_.ner..,inquiens, 
pczcant  oculos  (Deut.  xvi),mox  vigilanteradjecit] 
vim  auctoritatis  inclinant.  Non  quidem,   ut  jam 
iximus,  auctoritatem  evacuant,   sed   instantiam 
'guendi  et  coercendi  virtutem,  quae  visauctorita- 
1  est,  extenuando  humiliant  et  inclinant.  Unde  et 
(cut  juxta  Domini  proverbium  :«  Beatius  est  sem- 
3r  magis  dare  quam  accipere,  »itasemper  et  glo- 
osius  et  magnificentius  hoc.  Dominorum  quippe 

dominariquaerentiuraestdare.subjectorumvero 
minorum  accipere,  qui  eo  ipso  minorem  se  os- 


_- ,    .-_._    _,„   _^.ov_    mmuiciu    s.  us-  SUlfR   UUipn 

ndit  quia  accipit.Unde  et  magister  supra  licere  D  neno  infect 
jUdem  sibi  accipere  dixit,  sed  tamen  inquit :  Ego 
(>n  accipio,  quia  sub  nullius  poteslalem  me  redige- 
[volo  (l  Cor,  vi).  0  quara  magnus,  o  quamliber 
;  quam  vere  Christi  legatus  hic,  nihil  accipiens 

respuens  universa,  ne  suam  extenuando  aucto- 
'atem  vel  libertatem  violando  ulla  sit  obligatio- 
|S  ratione  inferior  eo  quem  corripere  habet.  Un- 
f  et  sicut  ipse  scribit :  Sed  non  usi  sumus,  inquit, 
fC  potestate,  sed  omnia  sustinemus,  ne  quod  offen- 
fulum  demus  Evangelio  Christi  (ICor.  ix).  Et  ad- 
fitbonumesse,  inquiens,  mihimagis  mori  quam 

glonam  meam  quis  evacuet. 
Patrol.  CXC. 


Scripturarum  testimonia  talium  dona  Altissimus 
non  probet,sedabomineturetreprobet.Queepariter 
necprobare  deberent,  sed  potius  tanquamabomi- 
nanda  reprobare  et  respuere  qui  in  terris  et  vices 
gerunt  et  tenent  Altissimilocum,  quodiste  quidem 
legatus  noster  laudabiliter  fecit.    Tandem  vero  et 
ipse  et  dictus  legationis  suae  comes.rege  prius  seepe 
et  saepius  super  pace  convento,  venientes   ad  nos 
retulerunt  se  inomninegotii  articuloadquodvene- 
rantregem  reperisse  tergiversatorem,  versipellem, 
tortuosum  et  ejus  quod  agebatur  dissimulatorem,' 
quaerentem  semper  per  quasdam  ambages,  perin- 
volucra,  et  per  quasdam  exquisitas  et  excogitatas 
astutias  pacis  negotium,  ad  quod  venerant.prote- 
G  lareet  summopere  molientem  partem  suamjusti- 
ficare,  nostram  vero  deprimere.Et  Gratianus  prss- 
sertim  hic  erat,  qui  a  nobis  hoc  non  celavit.  non 
siluit,  non  abscondit.  Unde   et  jam  ccrtissime  ad- 
vertens  quod  salvo  honoreDei  et  Ecclesiae  nec  per 
lpsos  nec  forte  peralios  mediatorespaxprocessum 
habere  posset.deincepsnecperverborum  ambages 
detentus,  nec  promissionibus  illectus,  nec  auro°ar- 
gentovesuffarcinatus.citoetexpedite  adRomanam 
Ecclesiam  ad  virum  apostolicum  est  reversus;  re- 
versus,  inquam,  tanquam  legatus  fidelis,  nunlians 
viro  apostolico  plene  et  perfecte  quae  viderat,  qua. 
audierat.  Ule,  inquam,   cito  et  expedite  sic  est  re- 
versus,  illo  altero  quiitinerisetlegationis  exstiterat 
comes,  nobiscum  Cisalpino  remanente  adhuc.  In- 
suhe  quippe  nostrfe  occidentalis,  ut  dicebatur,  ve- 
'us  et  argento  nostro  suffarcinatus,'mi- 
nime  tam  cito  poterat,  tam  expedite  reverti. 

Videns  itaque  rex  Gratianum  reversura  sic  tan- 
quam  legatum  fidelem,  non  qu_e  sua  quaerentem  et 
offensam  et  gratiam  in  negotio  ad  quod  venerat  ajqua 
hbra  ponderantem,  cogitare  coepit  deliberans  quid 
agendum.  Cogitabat  quippe,  nec  sine  causa,  quod 
llle  sic  reversus  ad  dominumpapamcausam  suam 
depnraeret,  nostram  vero  justiticaret.  Cogitabat 
etiam  quod  Francorum  rex,  pro  pra^fata  nobilium 
qui  ipsi  adhaeserant  pace  violatamotus,  dominura 
papam  propensius  moveret  contra  ipsum  propter 
nos.Et  ita  studebatquapossetarteregem  turbatum 

40 


1239 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1240 


sedare  et  censuram  ecclesiasticam  quam  jara  me-  A  riam  suam  pax  fteret.  Hjbc  si  quidem  m  human.s 
taebat  aut  penitus  tollere  aut  suspendere.  H*c  eo  majorquo  singularior  glonaest,  si  inmagn.set 
ieitur  eo  cogitante,  in  primis  statuit  regem  aliqua  strenuis  actibus  nec  parem  habeat  necconsortem. 
humilitatis  specie  placare,  sciens  hominem  mitem  Mansuetus  itaque  rex  Francorum,  principes  pariter 
et  mansuetum  facile  vinci  humilitate  quae  etiam  et  et  pontifices,  qui  interfuerant,  operose  et  attente 
superbis  gratissima.  Dixit  itaque  se  ad  gloriosum      partes  suas  interponunt  d.l.gentissiraeexsequente 


illum  martyrem  Dionysium  Francorum  apostolum 
peregreprofecturum,sicsevisurum,quemnunquam 

prius  viderat.novum  dominum  suum  regis  filium, 
qui  puer  tunc  erat.  Hic  est  desideratus  Ule  puer, 
regi  post  multos  regni  sui  annos,  imo  toti  populo, 
praeter  omnium  spem  a  Deo  datus,  unicus  patris 
sui,Philippus  nomine,qui  patri  postea  successit  m 
regnum  et  nunc  regnat,et  per  annos  ettemporafe- 
liciter  regnet  et  potenter 


quae  paciserant.Unde  ettanquam  mediatoressolli- 
citi,  saepe  et  saepius  inter  regem  et  archipraesulem 
eunt  et  redeunt,veniunt  et  revertuntur.  Sed  quid? 
Post  multahinc  indeobjecta,postsuasionesmultas, 
nunc  in  aure,  nunc  in  audientia,  die  jamex  majore 
parte  decursa,  omnia  complanata  etad  pacistran- 
quillum  perducta  sunt.  Et  consuetudines  omnes 
malae  non  expressim  tamen.seditain  genere.vide- 
licet  quibus  ancillaretur  Ecclesia.arege  suntabdi- 


zv.  uuA.i.iian  AixWJJ  vidfthatnr  snscentae.nul  a 


QUALITER  TUNC  PAX  ARCHIPRjESULIS  STET.T  PRO  PA.C1S 
OSCULO  NEGATO. 

Igitur  post  dies  paucos  jam  dictus  rex,  sicut  ex 
inopinato  et  improviso,  intrat  Franciam  nec  ullum 
inter  se  et  regem  colloquium  quaerit ;  sciebat  enim 
quod  rexturbatus  vitarethoc,sed  sub  specie  pere- 
grini ad gloriosum illum  martyrem Francorum  apo- 
stolum  Dionysium  venit,  sperans  certissime  quod 
rex  audito  adventu  suo  in  terram  mox  occurreret : 
pariter  et  sperans  quod  et  Cantuariensis  ad  ipsum 
properaret,  et  pro  pace  sicut  semper  consueverat 
supplicarel.Jamenim  poemtuiteum,  utpro|certoac- 
cepimus,  quod  in  supra  descripto  colloquio  proximo 
nos  de  pace  etiam  in  forma  et  adjectione  praefata, 
sciUcet  salvo  honore  Dei,  non  audierat.  c 

Et  profecto  sicut  praecogitaverat  rex,  sic  et  acci- 
dit.  Occurrit  ipse  dominus  rex  Francorum,  occur- 
rimus  et  nos  adlocum  illum  declinantes,  qui  inter 
Parisios  et  Sanctum  Dionysium  vulgo   Sanctum 
Martyrium  appellatur,  ad  capellamvidelicetquam- 
dam  sitam  in  pede  montis  qui  Mons  Mart.Sivel  ut 
alii  Mons  Martyris  dicitur.  Capella  vero  illa  ob  ld, 
ut  dicunt,Sanctum  Martyrium  dicta,quodibidictus 
gloriosus  martyr  Dionysius  decalvatus  fuisset.  Ad 
illum  itaque  Sancti  Mar  tyrii  locum  ad  capellara  lllam 
declinavimus.  Reges  vero,  qui  jam  convenerantet 
desiderato  puero,  quemprsenominavimus.fonsPa- 
risios  eis  obviam  delatooccurrerant,et  nos  praeve- 
nerant,  extra  capellam  in  quadam  campi  planitie 
nostrum  praestolabantur  adventum.  Et  cum  unus  Q 
archipraesulemmaturaretaditer,dicensregessolum 

ipsum  nunc  exspectare  respondit  non  decere  sa- 
cerdotem  nisi  cum  gravitate  incedere.  Eramus  ita- 
que  nos  in  Sancto  Martyrio,reges  vero  extra.  Alter 
vero  legatorum  apostohcae  sedis,  quem  Gratiano 
reverso  supra  diximus  remansisse,  cernens  nunc 
opportunitatem  sic  agendi,  ccepit  per  dominumre- 
gem  Francorum  et  per  alios  magnos  et  per  se  pro 
pace  nostra.obquam  venerat,dominumregem  An- 
glorum  instanter  sollicitare.Et  eoquidemmstantius 
quod  com.te  unapacismediatore  jamreversosolus 
ipseremansisset;desiderans,siforte  Dominus  daret 

sic,  quod  per  ipsummediatorem  ad  majorem  glo- 


decus  a  rege  benigne  ut  videbatur  susceptae,nulla 

tamen  de  his  vel  illis  hinc  vel  inde  facta  expres- 

sione.  Hic  enim,   ut  asserebant  universi,  nocerent 

expressa,  utpote  quae  pacis  jam  ordinatae  totum 

perturbarent  tranquillum.  De  verbovero  illo  adjecto, 

scilicetsalvo  honore  Dei,  de  quo  in  colloquio  pro- 

ximo  tota  fuerat  contentio,  tanta  lucta,   nulla  re- 

cordatio.mulla  mentio  hic.  Nec  necesse.  Quianec 

hoc  agebatur  nunc  ut  archipraesul  super  ecclesia 

sticacausa  alioveregisvoluntati  et  arbitrio  sesup 

poneret.  Hoc  solum  dicebat  rex,  ut  archipraesu 

terram  ingrederetur,  a  qua  tamen,  ut  dicebat,  ip 

sum  non  expulerat,  et  ageretibi  ouae  archipraesuli 

essent,  et  in  consuetudinibus  et  in  aliis  regi  tan 

quam  regi  suo  deferret,  nec   usurparet  praetexti 

Ecclesiee  quae  non  essent  sed  regis,  ipso  e  divers 

non  usurpaturo  quae  non  essentregis  sedEcclesis 

De  restitutione  ablatorum  postulata  a  rege. 

Archipraesul  vero  inter  caeteradominoregi  Frat 

corum  et  aliis  pacis  mediatoribus  de  ablatis  sil 

et  suis  urgentissime  loquebatur,  regulam  illamd 

vini  juris  lingua  communi,  sicutad  litteratos  eta 

laicos,  frequenter  iterans,  non  remitti  peccatui 

nisi  restituatur  ablatum  :  adjiciens  nequaquam  r< 

giam  decere  magnificentiam  res  pauperum  seuei 

clesiae  bona  confiscata  in  usum  suum  converter 

aut  licere  ex  alieno  erogare :  quod  perinde  ess 

tanquam  si  ut  unum  altare  cooperiret,  discoopei 

ret  alterum,  aut  si  quis  crucifigeret  Paulum,  ut  r 

dimeret  Petrum.  Ablatae  autem  sibietsuispecuni 

taxabatsummamtrigintavidelicetmarcarummilli 

Sed  ad  haec  respondit  dominus  rex  Francorum 

alii  pariter,  nec  honestum  id  nec  decere  pro  pecuni 

et  regno  et  sacerdotio  tam  necessariam,  tam  des 

deratam,  pacem  impediri;  praesertim  intertantu 

regem  et  archiprajsulem  tantum.  Et  inter  suade 

dum  veteris  inter  eos  amicitiae  recordabantur 

mutuo  hinc  inde  obsequia  etbeneficia  collata  n< 

tacebant.Adjiciebantpraetereanequaquamhocju 

et  pii  pastoris  fore,  ut  omnibus  jam  complanatis 
libertate  Ecclesiae  restituta,  ipse  Ecclesiam  suai 
sponsam  suam  oblatam  sibi  respueret,  et  propt 
causam  pecuniariamexsularet.Debere  potiusspo 


1241 


VITA  S.  THOMj£.  —  LIB.  IV. 


1242 


sam  suam,  etsi  nudatam,  etsi  dilaceratam  et  con- 
vul-!am,ambobusdilectionisbrachiisgratulanterex- 
cipere,  et  tanquam  spiritualis  sponsus  reddere  po- 
scenti  quae  spiritualis  sponsae  sunt.  Verumtamen 
dicebantmediatores  conventuros  se  regem  libenter 
et  diligentersuperhoc.Et  itaconventus  rexrespon- 
dit,  quod nota  per procuratores suos et  comprehensa 
ablatorumsumma,prudentumetreligiosorum|consi- 
lio  seadrestitutionemparatum.  Etquiaarchipraesul 
itam  de  immobilibus quam  mobilibus  moveratquae- 
stionem,  adjecitrexquodet  de  immobilibuspariter 
tempore  suo  loqueretur. 

De  cautione  pacis  postulata  a  rege. 
Igitur  cum  post  multas  et  varias  procellarumvo- 
ragines,  sicut  videbatur  et  sperabatur  ab  omnibus 
ductiessemusjamquasiadipsumportusingressum, 
,archipraesularege  per  mediatoresoblataepaciscau- 
tionem  expostulat,  adjiciensse  tamen  in  hac  parte 
;Dil  sinistri  suspicari  de  rege,  sed  potius    horaines 
regis  propter  tantas  quae  praeoesserunt  inimicitias 
iQonsine  causa  fore  in  suspecto  ;praesertimnisiali- 
qua  cautionis  speciesinterveniret,  quae  esset  refor- 
matae  pacis  et  restitutae  gratiae  signum  evidens.  Et 
ipse  quidem  tanquam,  vir  providus,  ante  per  dies 
jplurimosvirumapostolicumconsultaveratquidsibi 
;agendum,quee  pacis  cautio  exigenda,  sifortepost 
jtantas  inimicitias  regi  reconciliatus  terram  ingredi 
ipermitteretur  etad  suamreverti  ecclesiam.Ad  con- 
sultationem  vero  hancresponditapostolicus  vir,mi- 
nime  decere  sacerdotem  in  tali  causaet  articulofi- 
lejussoriamseu  pignoratitiam  autjuratoriametiam 
iautionem  a  rege  suo  exigere,  unde  nec  apostolici 
viri  consilium  fuit  ut  archipraesul  exigerethas.  Et 
^uidemadjiciebatvir  apostolicus  quodcausaquam 
igebat  causa  esset  justitiae,causa  Ecclesiae,  pariler 
st  pax  si  fieret  Ecclesiae  et  justitiae  pax;  pro  qua 
etiam  pace  facta,  sicut  et  infecta  mori  pretiosum  et 
becurum,  et  eo  quidem    securius  quo  pretiosius. 
iUnde  et  dictarum  cautionum  nullama  sacerdote  in 
Ijocasuetea  causa  exigendam  respondit  Romanus 
bontifex.  A  mundanis  et  saecularibus  potius  quam 
ji  personis  ecclesiasticis,  a  sacerdotibus  videlicet  et 
!x)ntificibus,exigendahaec,quibus  sijustitiae  habent 
bausam,  vivere  detrimentum  est  et  mori  lucrum. 
pcripsit  itaque  apostolicus  vir  archipraesuli  ut  si  forte 
breestanteDominointeripsumetregemdareturpax, 
iolo  essetcontentus  pacis  osculo,  nulla  aliasaecu- 
Hari  cautione  exacta.  Hanc,  solam,  videlicet  pacis 
psculum,  sacerdoti  justitiae  causam  agenti  debere 
jsufficere,  nec  decere  aliam,  nisi  forte  spontanee 
ublatam,  non  exactam  susceperit. 
'   Archipraesul  igitur  habens  consultationem  hanc, 
omnibus  tandem  cum  multa  difficultate  et  opera  quae 
id  pacemconsummatis,in  fineomnium  ad  aposto- 
ici  viri  consilium,  in  signura  pacis  et  gratioe  inter 
psutn  etregera,  solum  cautionemillamexpostulat, 
pacis  videlicet  osculum,  dicens  se  post  tantas  ini- 
jnicilias  inter  tam  longas  regis  manus  eo  solo  con- 


A  et  mediatores  alios  regi  intimalum  fuisset,  se  qui- 
dem  hoclibenter  facturumrespondit,  nisiquiaira- 
tus  j  uraverat  publice  se  archiprcesuli  pacis  nunquam 
daturumosculum,  etiam  etsiei  forte  processutem- 
poris  pacem  et  gratiam  suam  resti  tueret,  nec  ob  aliud 
se  nunc  negare  osculum,  nisi  quia  juraverat  sic, 
non  propterea  in  corde  iram  ullam  retentam  vel 
rancorem. 

Dominus  autem  rex  Francorum  et  plerique  me- 
diatorum,audientessic,mox  suspicatisuntsubmel- 
litissermonibus  qui  praecesserantocculte  venenum 
sibi  propinatum  fuisse.  Et  ipsi  ad  archipraesulem 
confestim  revertentes,  qui  in  praefata  capella  quae 
Martyrium  dicitur  reversuros  exspectabat,regisre- 
nuntiaverunt  responsum.Quitanquamviri  limorati, 
B  et  quibus  jam  omnia  suspecta  fuerant,  nihil  hinc 
nihil  inde  suadebantautdissuadebant,^solumetnu- 
dum  regis  responsum  referentes. 

Archipraesul  vero  inter  cautos  cautissimus,  tan- 
quam  vir  multa  expertus.in  primo  auditu  sicut  et 
alii  in  suspicionem  mox  incidit.Etex  hisquaecaute 
etoperte  interloquebatur  videri  jampoterat  futuro- 
rum  sibi  praesagus.Nec  responsum  suum  ad  consi- 
lium  distulit,sed  moxabsolute  et  praecise  respondet 
se  in  praesentiarumcumregepacem  nonfacturum, 
nisi  ad  apostoliciviri  consilium,dato  videlicetinsi- 
gnum  pacis  osculo.  Et  responsum  sic  absolutum 
cumnoctequaejamimminebatcolloquium  diremit, 
cumregibus  tamen  grandis  viarestaretadhucMan- 
tuae,quee  a  Parisiis  duodecim  leugis  terrae  distat,ipso- 
G  rum  preeparatis  hospitis. 

Rex  vero  Anglorum  tota  die  fatigatus,  cui  et  ad- 
hucnoctis  restabat  iter,  inter  itinerandum  archi- 
preesuli  saepe  et  saepius  maledicebat.recolens  in  via 
et  repetens  labores,  vexaliones  et  taedia  quae  jam 
per  eum  sustinuerat.  Nos  in  regum  recessu  in  tem- 
plariorum  domumquae  Templumnominaturprope 
extra  Parisios,  in  qua  hospitati  eramus,  confestim 
nos  recepimus.  In  ipso  vero  recessu  a  capella, 
quae  Martyrium  dicitur,  in  qua,  utjam  diximus,ea 
die  de  pace  nostra  fuerat  actitatum,  accessit  unus 
nostrum  ad  archipraesulem  :  «  Hodie,  inquiens.de 
pace  Ecclesiae  tractatum  est  in  Martyrio  et  credo 
quod  solum  per  tuum  martyrium  Ecclesiaconsecu- 
tura  sit  pacem.  »  Archipraesul  vero  ad  loquentem 
q  sibise  retorquens  breviter  sic  :  «  Utinam,  inquit,vel 
meo  sanguineliberaretur  !  » 

Sermo  eruditorum  archiprassulis  ad  ipswn. 
Eademveronoctepostdecantatumnocturnum,ple- 
riquedeeruditisnostrisconveneruntarchipraesulem 
alloquentessic  :  t  Domine,  inquiunt,  intendenobis, 
necesse  enim  est  et  EcclesifeDei  etnobis  qui  secuti 
sumus  te, ut  videamus quomodocaute  ambulemus, 
intelligentes  quae  sit  voluntas  Dei  bonaetbenepla- 
cens,etnonferamurirapetusedregamurjudicio.Ec- 
cequiajamsextusannusperegrinationisnostraeest. 
Et  toto  tempore  hoc  multa  et  regum  et  principum 
secuti  sumus  colloquia,  semper  qualibet  opportu- 


■entum,  quod,cum per  dominum regem  Francoruua      nitatedatapacem  inquirentes  et  persequentes  eam. 


1243 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1244 


Verum  necdum  consequentes  eam  nec  proficientes  A  tellites  ecelesiarum  custodes.  Etbona  ecclesiarum 


adhuc.causam  tamen  nostram  favente  Domino  nec  in 
modico  laesimus:sedspiritu  consilii  nobisdesuper 
dato  sanam  et  integram  inter  tottentationes  et  la- 
queos,  inter  totimpulsoreset  subversores  reporta- 
mus.  Et  quee  nos  consolantur  in  omnibus,pauper- 
tatis  et  peregrinationis  nostrae  veritas  et  justitia 
comites  individui  sunt.  Quin  potius  causa  nostra, 
tanquamlux  oriens,  in  dies  mundo  magisacmagis 
claruit,  ipsorumetiam  testimonio  inimicorum  illu- 
strata  quae  etiam  in  proximo  illo  quod  hesternum 
prascessit  colloquio,  uttuconsolandotuossapientes 
edocuisti,  a  Deo  clarificata  est,  ut  non  solum  nunc 
justificetur  a  filiis  suis.sedetab  alienis,  qui  veritatis 
nostrffilucemexstinguerenisi  sunt.Et  itahucusque 


instituta  ad  subsidia  pauperum  convertuntur  in 
fiscum.  Et  ita  ex  absentia  tua  grande  in  Ecclesia 
et  in  spiritualibus  etin  temporalibus  detrimentum, 
enorme  damnumetcommunepericulum.Hucusque 
certe  absentiae  et  exsihi  vestri  causa  justissima; 
verum  nunc  in  coramuni  periculo  hoc  et  generali 
discrimine  nec  absentianecexsiliicausajustapo- 
terit  esse  velexcusabilis,  scd  revera  damnabilis  et 
damnabili  damnabilior.  Praesertim  cum  personalis, 
obquamfugisti,  cessit  nuncpersecutio,  regeeccle- 
siam  tuam  tibi  in  omni  securitate  et  pace  publice 
offerente,  quidquiddisponat  ipse,  quidquid  molia- 
lur  interius.  Cessat  igitur  nunc  ea  quae  praecessit 
persecutio  personalis,  cui  ut  jam  ostendimus  ge- 


noscreeiuceaiei.si.iuguoicui^i  o^^..^.. ^ —      _-- 

maenificefecitDeusnobiscum.Comprehenditenim  b  neralis  successit,  in  qua  bonus  pastor  tenetur  non 


mundum  in  astutia  sua,  ipso  vellet  nollet  muudus 
per  mundum  ipsum  Ecclesiae  negotium,  quod  agi- 
mus,  clarificante  in  dies :  et  nos  itidem  mundo  cla- 
rificavit,  mundo  sicut  claros  itaet  charos  reddens 
et  acceptos  interim,  ut  nec  nobis  qui  secuti  te  nec 
ejectis  propter  nos  quidquam  defuerit.  Verum  in 
hesterno  colloquio  videamus  diligenteretdiscutia- 
mus  quid  dictum,  quid  actum  sit,  in  quo  articulo 
pax  Ecclesise  et  nostra  steterit,  etquaexcausanon 
processerit.Utnobisvidetur  inter  nos  et  regem  heri 
omnia  fuerunt  complacata,  plana  omnia  praeter 
quam  quodin  solopacis  osculo  nondato  pax  stetit. 
Hocsolumnondatumpacis,  quae  usquead  hocbene 
processerat,  fuit  obstaculum.  Unde  profecto  liquet 


se  absentare,  non  fugere,  sed  ex  adverso  ascen 
dere,  se  opponere  et  inter  gladios  etiam  nudos  et 
exertos  se  mgerere,  et  ita  si  necesse  fuerit,animam 
suam  pro  ovibus  suis  ponere.  Unde  et  viro  sacer- 
dotali  sicut  tempus  fugiendi  ita  et  tempus  est  oc- 
currendi.fugae  tempus  cum  persona  quaeritur.juxat 
quodDominus  :  Si  vos,  inquit,  persecuti  fuerint  ir, 
vna  civitate,  fugitein  aliam(Matth.x)  ;occurrend 
vero  tempus  cum  Lcclesia  periclitatur  ;  de  quo  e 
Scriptura  Occurril,  inquit,  tanquam  leo,  contemm 
pavorem  nec  cedit  gladiis  (Job.  xxxix).  Sic  et  magi 
ster  prius  per  sportam  fugit,  sed  postea  occurrit 
Cui  cum  propheta  suum  praedixisset  excessum 
Virum,  inquiens,  cujus  hsec  zona  est  sic  alligar 


Lcsolum,quodEcclesi3eetnostramimpedivitpa-co/)C)r^(A^xxi),responditmox:^o,inquit,no» 

cem  illud  duntaxatnuncesse  nostri  exsilii  causam:  solum  alligari,  sed  et  mori  vado  in  Jerusalem  ne, 

et  ita  aui  orius  propter  solam  et  manifestissimam  facio  animam  meam  pretiosiorem  quam  me  (ibid) 

iustitia  causam  sustinuimus,  nunc  propter  solum  Et  quidem  prius  Magister  magistrorum,  Pastor  pa 

neeatum  osculum  exsulamus.  Nec  enim  consuetu-  storum,  forma  et  exemplar ;  primo  dum  adhuc  in 

o  nes  ute!bon*  seu  mahe,  aut  Dei  honor  tacitus,  fans  et  tenellus  in  __.gyptumfug.t8ed  adultus  po 

v d  exp  essus,  exsilii  nostri  nunc  causa  est ;  siqui-  stea  fortis  et  robustus  occurnt.  Unde  qui  prius  su 


dem  ab  heri  omniacomplanata  etasperaredactain 
vias  planas.  Unde  et  hoc  solum  nostrum  nunc  facit 
exsiliumquod  solum  pacis  nostrfe  fuit  impedimen- 
tum,  pacis  videlicet  negatum  osculum.  Igitur  si 
propter  solum  negatum  osculum  debeat  sacerdos 
suam  vel  deserere  vel  recusare  Ecclesiam,alias  re- 
versurus  ad  ipsam  et  persecutiones  et  exsilia  pati 
duntaxat  propter  hoc,  vos  videritis,  nobis  minime 
videtur.  Praesertim  cum  ex  sacerdotis  absentia 
communesitmultorumdiscrimen.  Etecce,Oomine, 
quia  sexto,jam  ut  diximus,  anno  peregrinationis 
nostrae  multae  interim  inarchipraesulatu  vestrosub 
cura  vestra  episcopales  sedes  vacantes,multae  dio3- 
ceses  suis  pastoribus  destitutae.Inter  eaperit  cura, 
perit  opera,  perit  opus  et  officium  pastorale.  Non 
suntquidoceant,nonsuntquisacramentainDeiEc- 
clesia  cdebrent :  verum  et  juxta  planctum  prophetae 
grexilleDominicusnoninvenienspascua,  abit  abs- 
que  fortitudine  ante  faciem  subsequentis.tanquam 
grex  absque  pastore,  oves  errantes  in  invio  et  non 
in  via.  Nec  cst  enim  qui  exterreat.qui  lupos  arceat 
ab  ovili,  sed  fiunt  in  defectum  pastorum  aulici  sa- 


D 


quasi  tenellis  et  in  lacte  matris  adhuc  dixerat  :  S 
vos  persecuti  fuerint  in  unacivitate,fugile  inalian 
(Matth.  x),  postea  sicut  opere  sic  et  sermone  suo 
jamrobustos  docuit  utoccurrerent:  £_?ce,inquiens 
milto  vos  sicut  oves  in  medio  luporum :  Ite  (ibid) 
llli  igitur  euntes  inorbem  et  vehementi  afflati  Spi 
ritu  in  hostes  irruentes  non  quaesierunt  osculuc 
sed  gladium.Tu  ergo,  Domine,  si  illorum  quaeri 
imitari  zelum,quorum  sortitus  es  ministerium,illc 
rum  virtutem  quorumcreditamhabes  dispensatic 
nem  vade  et  fac  similiter.  Non  ad  terreni  pulveri 
uno  flatu  facile  dispergendi  anheles  osculum,  ne 
metuas  gladium.  Ecclesiam  tuam  potius,  non  su 
osculo  sed  sub  gladio,  si  necesse  sic  etsinudatam 
et  spoliatam,  etsi  convulsam  et  evulsam,  non  r. 
cuses,  sed  maritali  zelo  cum  debita  aflectione  t 
devotione  suscipias.  Nonte,  quee  forte  jam  tibi  ter 
duntur  dolosorum  retiacula,  retrahant,  non  min; 
revocent,  non  gladii  metus  emolliat,  non  deniqu 
etiam  ultimum  mortis  te  retardet  periculum.  Re 
gredere  igitur  et  nos  tecum,  et  per  eam  confidei 
tiam  audeas  praesens  qua  ausus,es  absens,  ut  cut 


1245  VITA  S.  THOMvE.  —  LIB.  IV.  1246 

jprophetico  sarculo  fortiter  et  viriliter  evellas,  de-  A  et  vobis,  ut  ad  ipsum  papam,  de  cujus  singulari 

struas,  disperdas,  et  dissipes,  quae  in  horto  Domini  primatu,tanquam  de capite membra  tota,  dependet 

'per  absentiam  tuam  male  jam  excreverunt.  Verum  Ecclesia,  totum  quod  gestum  estreferatur,  videlicet 

quod  supratetigimusdecausa  metuset  periculissi  quatenus  processumet  inquibusfinibusnostrumet 

forte  terram  ingrederemur,  nequaquam  ideo  dici-  Ecclesiae  negotium  stet.pressertimcum  jaminarcto 

jmus  quod  detantorege  nostro  et  tamillustri  suspi-  simus.in  tuto  minime,  pace  sic  concessa.sed  signo 

.cemur  sinistri  quidpiam.  Nec  enim  tanta  et  mundo  pacis  negato,  pro  quo  tamen  negatout  vos  me  pru- 

tam  clara  et  tam  gloriosa  potestas  tantidoii  posset  dentieloquiovestroanimastis,nececclesiampacifice 

iesse  velinsidiarum  ulla  latebra.  A  tanta  altitudine  mihioblatam  respuamnecpericlitantium.utdicitis, 

jlonge  semotum  tam  dolosae  simulationis  latibulum  salutemanitnarumcontemnam.  Quin  potius  prius- 

unde  et  credibileminimequodmoliatur  quidquam  quam  claraDeoet  mundojustitiascausa  quamagi- 

praesertim  ad versum  te sacerdotem  priorem  suum  in  mus  deformetur,auctore  Domino  paratus  ero  ut  vos 

Deo,  et  propter  Deum,  seu  etiam  adversum  nos,  suadetis,  et  in  carcerem  etin  mortem  ire.  Alioquin 

inermehominumgenus,  praesertim  abipsomet  pu-  inanislabornosteretridiculus,sideinceps  daremus 

blice  paceet  securitate  donata.  Non  est  igitur,  Do-  maculam  in  gloriam  nostram.  Gloriaautem  nostra 

nine,  quodreditum  tuum  adecclesiam  tuam  si  sic  b  beec  est,  veritas  causae  nostrae  ;  veritas  inquam,  et 

jieri  poterit,  amodo  protrahas  aut  procrastines,  justitia.utsuprajamdixisse  vos  memini paupertatis 


:ed  in  forma  pacis  oblata  mature  confidenter  et  nostrae  hucusque  comites  fuerunt  individui.lgitur 

ibsqueomniconscientiaescrupulorevei1amur,illum  si  vobis  bonum  videtur  sic,  necessarium  in  primis 

lumma  gratiarum  actione  et  laude  prosequentes  in  et  videtur  consultius  ad  virum  apostolicum  mittere, 

:ujus  fortitudine  revertemur.  Juravit  siquidem  rex  nequidquidaccideritipsiusvideamurcontempsisse 

)ublice  coram  multis  pontificibus  et  prineipibus  consilium.et  ut  ipsius  auctoritate  et  conscientia,  si 

egni  regnante  ipso  nunquam  te  reversurum.Nunc  forte  Dominus  sic  providerit  et  permiserit,reverta- 

rero  ipse  est  qui  pacem  offert,  securitatem  spon-  mur  et  regrediamur  in  terram,  licentia  prius  apo- 

let,  malas  consuetudines  damnat,  bonas  probat.  stolica  et  benedictione  et  absolutione  accepta,  pas- 

)uod  revera  a  Doraino  factum  est  cujus  infirmum  suri  pro  Ecclesia,  quidquid  Dominus  ibi  nos  passu- 

itiam  regibus  fortius  est.  Qui  ut  solus  fortis  appa-  ros  decreverit.  Et  dominus  quidem  sic  introitum 

eret  mundo,  infirma  mundi  elegit  ut  confundat  nostrum  meliuscustodiet  et  securius.  » 

ortia.Et  ne  ad  jam  praeterita  recurramus  exempla  Et  quidem  archiprsesul  ad  nos  sic.  Nos  autem. 

'ides,domine,  in  praesentiarum  pusillum  hunc  gre-  qui  praelocuti,  audientes  virum  pro  causa  justitiss, 
;em  tuum  nos  videlicet  qui  secuti  sumus  te,  quos  c  proEcclesia,  de  excessu  suo  tamfortiter,  tam  con' 

it  sequeremur  te   Dei  vocatione  vocasti,  non  qui-  stanter  loquentem,  et  ut  videbatur  absque  omni 

lem  nobiles,  non  potentes,  sed  ignobilia  mundi  et  suasione  pro  justitia,  si  oporteret,  antequam  cede- 

ontemptibilia.  Et  tamen  ut  solus  ipse  victor  prae-  ret,  etiam  admortemparatissimum.non  modicum 

lcetur,  te  duce,  te  rectore,  vincit  Deus   per  hos,  moti  sumus  et  compassi.  Et  plerique  nostrum  in 

;aut  victorissumraadevotione  cantare  debeamus  tacitas,  quas  volebant  sed   non  valebant  repri- 

iMefwiareversionis.Mox  etenim  quasi  reversi  cen-  mere,  lacrymas  eruperunt :  et  ipsius  sermonem 

en  possumus,  cum  nobis  a  rege  tanto  a  potestate  etde  mittendo  ad  dominumpapamconsilium  com- 

mta  quae  prius  in  contrarium  juraverat  pax  pu-  mendavimus. 

lice  datur  et  indulgetur  reversio;etiam  si  per  nos  30.  qualiter  archiprjssul  qcinto  ad  romanum 

taret  quo  minus  reverteremur,  non  ob  id  minus  in  pontificem  miserit. 

ausa  nostra  jam  vicimus.imo  Christus  vincit,Chri-  Itaque  a  Parisiis  cum  omni  festinatione  Senonis 

tus  regnat,  Christus  imperat.  »  venimus  ;[et  postdies  paucosnuntii  parati.Quicum 

Archiprcesulis  responsum  ad  suos.  essent  jam  in  articulo  profectionis,  crebro  jam  in 

Archipraesul  vero  suorum  suasibiles  sermones  terra  disseminabatur,  puero  illi  regis   Anglorum 

osdiligenter  audiens  et  attente  mox  respondit.  primogenito  Henrico,  qui  ut  supra  in  historia  hac 
tad  suos  sermonem  dirigens  :  «  Vos,  inquit,  tan-  D  interseruimus.domininostriarchiepiscopialumnus 

uam  viri  eruditi  locuti  estis  quibus  est  et  cum  fucrat  diademaimpositum.ungecteeum  in  ecclesia 

ansiluspiritu  sapientia  et  scientia  sanctorum  col-  Beatri  Petri  Londoniae  apud  Westmunstier  Bogero 

ita.  EtresPonderemadsingula,nisiquodapprobo  tuncEboracensiarchiepiscopo,suffraganeisEccIesiae 

mversa.  Uuum  vero  sciatis  quod  pacemarege  sic  Cantuariensir>assistentibuset  ministeriumpraeben- 

Malam  non  renuissem,  nisiquia  viri  apostolici  se-  tibus.  Bex  siquidem  cito  post  supra  dictum  collo- 

nussumconsilium.Alioquinpaxproosculonegato  quium,  in  quo  nobis  negatum  pacis  osculum  fuit, 

on  stetisset.  Verura  quia  nunc  adeo  processum  est  transfretavit,  et  odio  archiprjesulis  in  lsesionem  di- 

i  negotio,  quod  simpliciter  absque  conditione  et  gnitatis  Cantuariensis  Ecclesiae  ab  alieno  metropo- 

aligatione  orani  paxnobis  offertur,  quae  tamenad  litano  et  in  aliena  provincia  filium   suum,  quem 

aminipapaeconsiliuraconforraarinonpotest.qui  diximus  ungi  fecit  in  regem.  Et  hoc  quidem  in 

pacis  firmitatem  postulandum  pacis  consuluit  laesionem  personaeCantuariensis  Ecelesis?,adcujus 

5culum,m  praesentiaruni  mihi  visum  est,  nescio  si  dignitatemet  jusregum  Anglorum  coronaUo  ab  an- 


1247 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1248 


tiquopertineredignoscitur.Quodaudiensarchiprae-  A  exsufflasti  !  Sit  mors  tua  ille  qui  mors  mortis  est, 
sulin  priniis  vixcredidit.  Ipse  siquidem  tanquam  ut  vel  per  te  transeat  ad  vitam,  qui  non  sibi,  sed 
vir  providus,  et  cui  de  adversariis  suis suspecta  om-      mundo  sperabatur  victurus.  Et  quidem  egregmm 

.  ~  . .  .  _  .  .  _  __      _  __t  T .    t ,-.  «  « ,,.,,..    1 ;  1 .  n »-»-.  *Afnm  V»rMitiim   vun  n_ 


nia,  a  Romano  pontifice  litteras  impetraverat,  ad 
Eboracensem  archiepiscopum  et  alios  Anglorum 
episcoporum  jam  ante  coronationem  directas,  qui- 
bus  auctoritate  apostolica  iu  virtute  obedientioe  erant 
inhibiti,  ne  in  praejudicium  archiepiscopi  Cantua- 
riensis,  qui  propter  justitiam  exsulabat,  regis  filio 
diadema  imponerent.  Et  directas  has  sibi  litteras 
quidamepiscoporumantecoronationemreceperunt; 
aliivero  de  mandato  prsemuniti  recipere  noluerunt. 
Unde  et  contra  inhibitionemapostolicamquotquot 
consecrationi  pontificale  ministerium  praebuerunt. 
Sedmodicum  attendere  libeatquam  profanaun 


puerum  hunc  tanquam  lilium  totumhortum  venu- 
stans,ethicet  alibi  crebro  jam  historiae  huic  quasi 
quadam  campi  planitie  inserui,  quo  et  ipsa  ex  in- 
sitione  hac  clarior  sit  et  venustior. 

Verum  de  morte  pueri  hujus  domino  nostro  ar- 
chipreesuli  spiritualiter,nec  dubiumest,praeostensa 
hic  tacere  non  possum.  Cum  essemus  in  Gallia  Se- 
nonis  civitate  peregrinationis  nostrae  apud  mona- 
sterium  beatae  virginis  Columbae.noctiumuna  post 
decantatum  nocturnum  dominus  noster  arohipraesul, 
ut  pausaret,  in  lectum  suum  se  recepit.  Verum,  si- 
cut  abipsius  ore  discipulus,quiscripsithaec,  acce- 


cfio,  quamodiosa,  quam  inimica  consecratio  haec,  B  pit,  curis  et  cogitationibus  se  tunc  ut  solent  inge- 


si  tamen consecratio magis quam  exsecratio  dici  de- 

beat  :  apostolica  benedictione   destituta,  imo  in 

transgressionecontravirumapostolicumfacta.Quae 

etiamex  mero  odio,  ira  et  indignatione  processit, 

odio  Patris  spiritualis,]in  luctu  matris  spiritualis, 

a  patre  carnali  excogitata.  Omniahic  profana.om- 

niaverehicafanoaliena,  aliena  et  alienata,  aliena 

provincia,  alienusconsecrator,  alienus  etrexpuer 

consecratus,  lusui  adhuc  magis  quam  populorum 

regimini  aptior  :  et  qui  consecrari  fecit  rex  pater 

alienus  et  alienatus  a  patre  et  matre  suaspirituali. 

Probant  haec  nostra  verba  lugubres  et  omnibus  post 

futuris  saeculis  detestandi.qui  exhac  consecratione 

provenerunteventus.  Etinprimis  quidem  provenit 

ex  hac  ejus  qui  consecravit  eteorum  qui  interfue- 

runt  episcoporum,  apostolici  viri  auctoritate  gene- 

ralis  suspensio,eo  quodut  jam  diximus,ejussuper 

hoc  praecesserit  inhibitio,  sed  contempta  ;  quibus- 

dam  etiamepiscoporum  prohacel  aliis  quibusdam 

causis  anathematis  vinculo  innodatis.  Etdeindeil- 

lius  pretiosie  mortis  domini   nostri   archipraesulis 

unctio  haec  non  dico  plenam  causam  s  ed  multam 

tamen  etcitiorem  praebuit  occasionem.Et  haec  qui 


rentibus,  somno  indulgere  non  potuit.  Inter  alia 
vero  de  domino  rege  Anglorum,  de  ejus  magnitu- 
dine.deejus  prosperitate et  in  filiis  et  in  divitiis  et 
latispotentatibus,cogitatio  subit.  Superhis  diutius 
cogitans,  et  praesertim  de  filiis  et  inter  filios  potis- 
simum  de  primogenito  ipsius  Henrico  quem  prae 
cteteris  diligebat,  et  deqaodam  aliorum  ;  in  cras- 
tino  tamen,  sicut  referebat,  se  pro  certo  scire  ne- 
sciebat  de  quo  aliorum  cogitasset  tunc,  an  de  Ri- 
cardo  post  Henricum  defuoctum  regis  nunc  hae- 
rede  et  comite  Pictavorum,  an  de  Gaufrido  nunc 
Britanniae  comite.Cum  ergo  de  rege  patre  et  de  fi- 
liis  cogitaret  sic,  desiderabat  se  scire,  quid  futu- 
rum  de  his  et  quales  circa  hos  dispositiones  Altis- 
simi.Et  cum  aliquandiu  cogitaret  sic  desiderans 
inter  cogitandum  haec  coepit  quasi  dormitare,  et 
ecce  facta  est  ad  eum  vox,  per  ipsam  vocem  versu 
quodam  hexametro  sibi  expresso ;  versus  autem  hic 

erat : 
Sors  tulit  una  duos,  tulit  altera,sed  male patrem. 
Ecce  versus :  nec  arbitretur  quis  versum  hunc  qua- 
si  a   dormitante  aliquo  casu  compositum,  quem 
etiam  vigilanter  vigilans  non  componeret,  utpote 


dem  planius  etpleniussequenshistoriee  ordodecla-      qui  versificandi  nec  etiam  sub  scholan  discipln 

..       _        .  .  .  .  ,• .  ...    : .     -.„.     ;„    „.-.^.../-.      Hr./,    niitpm     SCIO 


rabit.  Tertio  vero  temporis  processu  et  unctione 
hac  contigit  inter  regera  patrem  et  regem  filium 
dura  et  nefanda  rebellio  :  et  demum  egregii  illius 
pueri  jam  adolescentis  ex  immatura  illa  unctione 
misera  rebellione  adversus  patrem  cita  et  nimis 
matura  mors.  Ecce  quam  abominanda,  quam  exse- 


artem  attigisset,  vel  in  modico.  Hoc  autem  scio 
quod  versum  auditum  sic  in  crastino  retulit  disci- 
pulo  qui  scripsit  haec  ;  et  gemebundus  adjec.t 
«  Proh  dolor  !  inquiens  Henricus  noster,  antequam 
pater  vel  fratres  sui,praemoritur.  »  Sic  quidem  ar- 
chipreesul  locutus  discipulo  qui  scripsit  htec.  1 


maturamors.  tccequamabominanda.quamexse- ^  cnipraesui  lociuus  uisci^uiu  4ui  ^^r— 

crandaexconsecratione  hac  malaprovenerunt;sa-      vere  in  morte  Henrici,  proh  dolor  !  et  unde  dolor, 
-   .  .  ....     _•_  _.        ,- i  ..„.:„:-..;„,,.  fi«0  n.mic  vprns  nronheta 


cerdotum  videlicet  suspensio,  anathematizatio.oc- 
cisio,  se.mel  etiterum  inter  patrem  et  filium  rebel- 
lio,  et  in  fine  egregii  illius  pueri  consecrati  sic 
mors  inadolescentia,  praesentibus  etomnibus  post 
futuris  sseculis  detestanda.  Unde  et  plangendum 
clamandum  et  exclamandum  :  0  mors  tua,  Hen- 
rice,omors,  quamdira,quamdura,  etquam  amara 
memoria  tua,  quae  talem  et  tantam  mundi  gloriam, 
dura  adhuc  ordiretur,succidisti  !  quara  ineoncide- 
rata,quam  inhumana,  quae  tam  certam,  ut  putaba- 
tur.mundi  spem,  dum  adhuc  fructus  in  flore  esset 
tam  praeclaro,  uno  et  brevi  flatus  tui  vehementia 


archipraesul  vaticinii  sui  fine  nimis  verus  propheta 
probatus  est.  Pariter  et  in  Gaufridi  morte,  dum 
adhuc  hanc  historiam  scriberem,archipraesuhs  va- 
ticinium  adimpletum  post  Henrici  mortem  quinto 
sextove  anno  ante  patrem  mortuo,  sicut  hoc,  e 
illo.  Et  quod  accedit  miraculo,  vaticinium  pms 
commendans  :  «  Mors  tulit  una  duos,  »  vere  um 
mor?,  quia  eadem  mortis  spes  ambobus  fratribus 
his  morbo  dysenterico  interemptis,  bene  quiden 
et  sancte  sublatis,  ut  qui  interfuerunt  testati  sunt 
Demum  vero,  secundum  vaticinii  ordinem  quartc 
quintove  anno  a  Gaufridimorte,pateripsemortuu: 


1249 


VITA  S.  THOMiE.  —  LIB.  V. 


1250 


est.   Qualiter  vero,  me  tacente,  novit  Ecclesia  et 
mundus  praedicat.  Nec  igitur  pergo  nunc  ulterius 
mortis  ejus  exagitare  modura:  solumhic  tetigisse 
sufficiat,  ob  id  solum  ut  vir  Dei  prophetaverus  va- 
ticinii  sui  fine  comprobetur.  Et  certe  plura  de  acti- 
bus  hujus  Henrici  nostri,  etsi  aetas  tenera,  strenuis 
tamen,  et  de  modo  exitus  ejus  a  vita  inseruissem 
hic,  nisi  quia  quam  describendam  suscepimus  lex 
historiae  obviat.  Raptum  igitur  in  viapuerum  etad 
patriam  reversum  nos,  qui  adhuc  in  via,  salutan- 
tes  ad  coeptum  historiae  iter  revertamur.Archiprae- 
sul  itaque  sciens  tandem  pro  certo  coronationem 
factam  sic,pernuntiosnostros  quos  supra  diximus 
inarticulo  fuisse  Romanae  profectionis,cum  inpri- 
mis  audirentur  hsec,quatenus  pax  nostra  processe- 
rit  et  in  quibus  finibus  steterit,et  de  coronatione 
facta  sic  Romano  pontifici  totumetverbo  etscripto 
intimavit,  humillime  et  lacrymabiliter  supplicans, 
ut  vel  nunc  excuteret  se   excussorum  filius,  et 
maxime  in  falsos  fratres  adverteret,  qui   in  laesio- 
nem  patris  sui,  propter  ipsos  exsilium  et  proscri- 
ptionem  sustinentis  et  matris  suae  Cantuariensis 
Ecclesiae  tam  manifesti  jam  erant  etiam  apostolici 
mandati  transgressores.  Etita  profecti  suntnuntii. 
Vir  autem  apostolicus  audiens  universa  et  quae 
et  qualiter  fuissent  gesta,  et  in  regem  etin  episco- 
pos  vehementer  motus  est.  Et  archipraesuli  et  suis, 
etiam  multo  plus  quam  hucusque  fuisset,  paterno 
compassusaffectu  :  undeet  inmissorumnostrorum 
reversione  quos  misertus  nostri  diu   detinere  no- 
luit,  ut  apostolicae  consolationis  citius  reciperemus 
remedium,nobisoppressis,tanquampaterpiuscom- 
patiens,  apostolicis  scriptis  propinavit  dulcia,  aliis 
vero  amarissima.  Scripsit  siquidem  pree  memoriae 
Rotherot  tunc  Rothomagensi  archiepiscopo  et  Ber- 
nardo  tunc  episcopo  Nivernensi,  mandans  ipsis  et 
in  virtute  obedientiae  praecipiens  ut  regem  Anglorum 
propace  nostra  districtissime  convenirent,  adjiciens 
quodsiipse  inobstinatione  perdurans  adhucpacem 
nollet,   tota*,  ipsius  terra,  tam  transmarina  quam 
cismarina,  sub  interdicto  poneretur,  omniecclesiae 
cessante  officio  praeter  baptismaparvulorum  etpoe- 
nitentiasmorientium.Eboracensiveroarchiepiscopo 
et  aliis  quotquot  episcopis  qui  consecrationi  inter- 


A  fuerant  litteras  direxit  suspensionis,  scripto  dure 
eos  increpans  et  objurgans  et  improperans,  quod 
turpiter  et  enormiter  pro  vili  lentis  edulio  primo- 
genita  sua  vendidissent.  Quosdam  etiam  episcopo- 
rum,  et  ob  id  quod  coronationi  interfuerant,  et  ob 
causas  alias,  anathematizavit.Ethae  suspensioniset 
anathematis  litterae  per  nuntios  nostros  nobis  de- 
stinatae  et  traditae,  ut  illis  loco  suo  et  tempore  ute- 
remur.  Has  et  alias  apostolicas  litteras  ad  nos  vel 
pro  nobis  missassiquis  nosse  et  legere  desiderat, 
ad  illud  de  quo  in  hac  historia  supra  tetigisse  me 
raemini  corpus   epistolare  recurrat.  Quae  quia  ibi 
insertae,  cum  loquendi  de  his  per  hanc  historiam 
occasio  se   obtulerit,  breviter  transimus  de  his. 
Scripto  vero  consolatorio  archipraesuli  directo,  vir 

g  apostolicus  archipraesulis  fortitudinem  et  constan- 
tiam  congratulando  commendabat ;  praesertim  quod 
absque  cautioneetabsque  pacis  osculo.si  nonpos- 
set  aliter,  in  terram  tanquam  ovis  in  medio  lu- 
porum  paratus  esset  reverti ;  illius  verbi  quod 
Altissimi  verbum  ad  suos  dicit  non  immemore. 
Ecce,  inquit,m»7fo  vos  sicut  oves  in  medio  luporum 
(Math.  x).  Unde  et  sicut  benedictionem  apostoli- 
cam,  sic  et  absolutionem  scriptam,  quidquid  ipsi 
in  terram  ingresso  accideret,  a  viro  apostohco  ob- 
tinere  tunc  meruit.  Haec  igitur  apostolica  scripta, 
vel  pro  nobis  ad  adversarios  nostros  vel  ad  nos 
directa,  gratanter  suscepimus,  misericordiam  et 
judicium  cantantes  Domini. 

Etin  primis  quidera  dictusRothomagensis  archi- 

p  episcopusetepiscopus  Nivernensis  ad  apostolicum 
mandatum  regem  pro  pace  nostra  saepe  et  saepius 
convenerunt,  et  nisi  interveniret  pax,  censuram 
ecclesiasticam  et  sibi  et  terrae  suae  imminere  in 
brevi  inferebant,  apostolico  viro  praecipiente  sic. 
Adjicientes  nec  minis,  nec  blanditiis,nec  aliquibus 
verborum  ambagibus  seu  tergiversationibus  ullius 
censuram  hanc,  nisi  solum  data  pace,  aut  adimi 
posse  aut  suspendi,  apostoliciviri  animoobfirmato 
nunc  sic  :  addentes  etiam  se  nullatenus  audere  a 
Romano  pontifice  statutum  terrainum  praeterire, 
qui  mandatam  sibi  coercitionem  exsequerentur 
nisi  pax  intervenirct. 


INCIPIUNT  CAPITULA  TOMI  QUINTI. 

1.  De  pace  interregem  et  archiprsesulem  reformata. 

2.  De  nuntiis  ab  archiprsesule  ad  regem  missis  et  quare. 

3.  De  primo  accessu  archiprasulis  post  pacem  ad  regem  et  quare. 

4.  De  secundo  accessu  archiprsesulis  ad  regem  post  pacem  et  quare. 

5.  De  prseparatione  )-eversionis  nostrse  ad  patriam  et  de  gestis  nostris  in  Anglia  per  nwitios  ante  rever- 
sionem,  et  de  his  quse  audwimus  in  ipso  jam  quasi  articulo  reversionis,  et  de  verbis  discipuli  qui 
scripsit  hoec  ad  archiprsesulem  et  de  archiprsesulis  responso. 

De  ingressu  archiprsesulis  in  mare  et  qualiter  applicuerit  etapopulo  terrse  qualiter  exceplus. 
De  his  quoz  in  initio  ingressus  archiprsesulis  in  tcrram  gesta. 
De  epiecopis  regem  contra  archiprsesulem  iterum  commoventibus  et  causa. 
De  verbis  et  gestis  archiprsssulis  die  natalis  Domini. 
De  recessu  discipuli  qui  scripsit  hsec,  ab  archiproesule  et  causa  recessus. 
De  ira  regis  in  archiprsssulem  iterata  el  de  camificibus  illis  militibus  venientibus. 


1251 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


TOMUS  QUINTUS. 


1.  Videos  itaque  rex  rem  jam  in  tam  arcto  cer-  A  et  dolor  occuparet.  Et  in  hoc  minime  decepti  hi 


sicut  sequens  historiae  ordo  declarabit. 

2.   DE  NUNTllS  EJUS    AD  REGEM  MISSIS. 

Facti  igitur,  ut  videbatur,  ea  die  rex  et  archi- 
preesulamici.amicabilitertuncinvicemrecesserunt. 
Et  post  dies  paucos  nuntii  nostri  in  Angliam  cura 
litteris  regis  missi  sunt,  quibusrex  ministerialibus 
suis,  quos  in  terra  justitias  regis  vocant,  de  pace 
facta  mandavit  praecipiens  ut  archiprsesulem  et 
suos  ad  sua  in  omni  pace  et  securitate  restituant. 
Nos  vero  in  Franciamadcivitatem  peregrinationis 
nostrae  Senonis  remeantesadrepatriandumnospa- 
rabamus.  Decrevit  autem  archipraesulalios  adhuc, 
priusquamintraretipse,  nuntiospraemissis  majores 
etplus  industrios  in  Angliammitterequitestimonio 
B  famee  caute  explorarent,qui  starent  pro  nobis,  qui 
contra  nos,  et  si  qua  occulta  molirentur  adversum 
nos  ;  et  in  possessionibus  nostris  confiscatis  quem 
mandaverit  rex  faciendap  restitutionis  modum.Ar- 
chiprassul  itaque  decreverat  sic,  ob  id  etiam  ma- 
xime  quod  dominus  rexpepigissetsequaedamprae- 
dia  de  feodo  Cantuariensis  Ecclesiae  redditurum, 
feodum  videlicet  cujusdam  nobilis  quidicebatur 
Willelmus  de  Ros,  etcastrumquoddam  propeCan- 
tuariam  quod  Salwude  dicitur,  quodHenricus  qui- 
dam  vir  magnus  de  orientali  Saxonia,seu,ut  vulgo 
dicitur,  de  Essexe  cognominatus,  ante  duellum 
quoddam  quo  evictus  fuerat,  abarchipraesuletene- 
bat.  Et  praeter  haec  turris  Rophensis  custodiam, 
quem  de  ecclesiae  suae  jure  fore   archipraesul  jam 


tissime  promisit  pacem.  Unde  ad  quoddam  regum 
quod  imminebat  colloquium  vocati  recessimus.Fi- 
nito  vero  die  tertia  regum  colloquio,  et  Christiano 
ilio  rege  Francorum  jam  in  recessu,  in  continenti 
de  pace  nostraactitatur.etper  magnosquidemme- 
diatores.quibus  dominus  rex  Fruncoruminrecessu 
suo  nos  commiserat,  utdepace  nostra  tractarent, 
nec  enim  ipsemet  potuit  seu  voluitinteresse  tunc, 
Sedquidprotraheremus?lbi  paxnostra  reformata. 
osculum  vero  prius  in  alio,sicutdiximus,colloquio 
quaesitum  sednegatum,necarchipraesul  nuncquae- 
sivit  nec  rex  obtulit  vel  negavit.  Nulla  quippe  ibi 
facta  de  osculo  mentione,rexpublice  coramponti- 
ficibus  et  principibus  qui  aderant,  archipraesuli  et 
suis  pacem  et  securitatem  concessit.  In  consuetu- 
dinibus  et  in  ablatis  tam  mobilibus  quam  immobi- 
libus  aliisve,  ea  forma  pacis  observata  nunc  et 
concessa,  quam  suprain  alioregum  colloquio  prae- 
ostendimus,  ubi  solum  pro  pacisnegatoosculopax 
nostra  tunc  stetit.  At  nunc  fortis  Christi  athleta. 
pacis  cupidus,  nonmortis  timidus.nonexactopacis 
osculo,  ne  vel  forte  sic  impediretur  pax,  sciens  et 
prudens  pacem  talem  qualem  suscepit,revera  amore 
pacis  victus,  timore  mortis  evacuato,  quem  amor 
ille  plusquam  morsfortis  jam  foras  miserat.  Facta 
est  autem  pax  die  beatae  Mariae  Magdalenae  prope 
ubiduorum  regum  colloquium  pridie  fuerat,  vide- 
licet  in  confinio  Carnotusiae  et  Cenomanniae,  inter 
duo  castella  quorum  unum  nominatur  Viefui  et 
alterum  Freteval;  et  ibi  in  prato  quodam  amoenis-  q  saepe  et  saepius  constantissime  et  acerrime  fuerat 


srmo,  quod  tamen  sicut  multo  post  accepimus  di- 
citur  ab  incolis  ex  antiquo  Pratum  Proditorum.  Et 
quidem  pax  nostra  sic  erat. 

Rex  autem  et  archipreesul  soti  duo  seorsum  se  in 
equis  in  quamdam  planitiem  deflexerunt  secreto 
colloquentes  ;  ubi  inter  alia  archipraesul  regi  sup- 
plicabatutinjuriam.quamsibietEcclesiaesuffraganei 
sui  episcopi  una  cum  Eboracensi  archiepiscopo  in 
coronatione  Henrici  filii  sui  fecerant,  secundum 
censuram  ecclesiasticam  sine  ipsiusoffensapunire 
sibi  liceret,  Et  annuit  rex.Undeet  gratias  agens  de 
concessione,confestim  inoculisomnium  se  ab  equo 
demisit  et  humililer  se  ad  regis  pedes  inclinavit. 
Cum  vero  archipraesul  equum  suum  reascenderet, 
rex  ascendenti  ascensorium  aptavit  et  tenuit,  om- 
nibus  qui  circumvallabant  cernentibus  sic  et  mi- 
rantibus,  sed  nescientibus  causam  donec  archi- 
praesul  in  recessu  suis  hoc  secretius  retulisset  ; 
cerneres  quidem  tunc  ex  multis  cordibus  cogita- 
tiones  revelari  et  praesertim  inter  aulicos,  congra- 
tulantibus  his,  aliis  vero  moestis  et  confusis,  qui 
prius  seditionis  et  discordiaeevomuerant  virus.Alii 
vero  nec  moesti  nec  confusi  suspicantes  simula- 
tionemin  hisetquod  extremapacisdissensioluctus 


D 


protestatus.  Et  haec  quidem,  quae  hicexpressimus, 
erant  quae  archipraesulinterahaacriusetinstantius 
repetebat,  quae  et  rex  ipsi  redditurum  promiserat, 
cum  in  Normanniam  revertisset.  Misit  itaque  do- 
minus  noster  ad  hoc  sanctae  recordationis  magi- 
strum  Joannem  Saresberiensem  postea  Carnotensert 
episcopum  pariter  et  discipulum  qui  scripsit  hajc, 
injungensetiam  nobisutinAngliamob  dictamcau- 
sam  procederemus,  si  forterexpromissamrestitU' 
tionem  compleret,  alias  non,sed  mature  ad  ipsurr 
reverteremur.  Et  nos  ita  proficiscentes  regem  it 
Normannia  reperimus  ;  verum  propter  febris  ter 
tianae  valetudinem,  quae  jam  regi  supervenerat.it 
curia ultra  quam crederemusfecimus morara.  Cun 
autem  con  valuisset  rex,ipsum  nomine  archipraesulii 
super  dictorum  promissarestitutione  convenimus 
Conventus  autem  more  suo  distulit,  distulit  etre 
distulit:  sed  tandem  ad  instantiam  nostram  no: 
absolvit,  ad  magistrum  Joannem  qui  loquebature 
nomine  archipraesulis  repetebat,  specialiter  ser 
monemdirigens :«  OJoannes,»inquiens,«nullatenu 
vobis  castellum  tradam,  nisi  videroprius  alitervo 
gerere  erga  me  quam  hucusque  gesseritis.  »  Etit- 
absoluti  et  apprime  intelligentes  minime  nos  tun 


1253 


VITAS.  THOM/E.-LIB.  IV. 


1254 


proficere  posse,  infecto  negotio,  in  Angliam,  juita  A  ritatem  et  amicitiam,  quatenus  Dominus  permitte 
craodnobis  miunctum  fn  f  nnnnrn^™^  ,^a.      „„♦   .   „.       .'.4  ^uluiuus  permme 


quod  nobis  injunctum  fuit,non  procedentes  ad  do- 
minum  nostrum  in  Franciam  reversi  sumus.  Au- 
diens  autem  archipreesul  sic  plurimum  motus  est, 
vanas  et  semperdeceptorias  hominispromissiones 
detestans. 

3.    DE    PRIMO  ACCESSU  EJUS   POST    PACEM  AD    REOEM. 

Et  cum  novimus  inter  regem  et  nobilem  virum 
BlesensemcomitemTheobaldumcolloquiumfuturum 
in  proximo,accessimusad  colloquium.  Sed  archi- 
praesul  pridie  ante  colJoquium  Turonis  ad  regem 
processit.  Colloquium  quippe  propeTuronisin  con- 
finio  Carnotusiae  et  Turoniae  statutum  fuit.  Audiens 
autem  rex  archipraesulis  adventum,  quosdam  de 
aulicis  in  occursumpraemisitet  demum  ipsemet  ci 


ret,  repararet.  Et  quidem  rexipsum  venientem  sic 
honorifice  nimis  ut  decebat,  et  ut  videri  poterat 
gratanterplurimumetaffectuose  excepit.  Qui  cum 
familiariter  colloquerentur  et  jucundius,  inter  alia 
dixitrex:«0,»  inquiens,  t  quidestquodvoluntatem 
meamnonfacis  ?  Etcerteomnia  tradereminmanus 
tuas.  »  Et  postdies  archipraesul  hoc  regis  verbum 
retulit  discipulo  qui  scripsit  haec  ;  acb>iens  :  «  Et 
cumrex,  »  inquit  «  mihidixissetsic,rec»datussum 
mox  verbiilliusin  Evangelio  :  Hoecomv  tibidabosi 
cadensadoraverisme{Malth.iv).nExccihujusmodi 
devirohochistoriaehuicsaepeetsaepiuscuraviiuter- 
serere,  utquemadmodum,  sicutpauloautepreemisi- 
mus,deprehendisacerdotispotuitzeIus,itaetnunc 


ritafam  »;ii  «t  „  •»    a  i  '      F  u,cuu' sauci uous poiuu  zeius,  ita  et  nun< 

ZTL '     , „°  ZT± ;™ TIT^L ™  B  audirirsi<  P™'«  sacerdo,efuisseab„mDicu 


oculi,  sed  vultus  regis,  sicut  notari  poterat,  super 
eum  :  unde  et  quod  multum  notabamus  nocte  illa  in 
hospitio  nostro  nec  rex  respexit  nos  nec  suorum 
aliquis;quinpotiusrexsummomane  in  capella  sua 
missam  celebrari  fecit  pro  defunctis,  suspicans,  ut 
aiebant,  ne  si  forte  archipraesul  alii  missae  interes- 
set,  in  missa  osculum  sibi  pacis  offerret,  quod  ibi 
negare  non  esset   Christiani,   sed  plane  inimici 
Christi.  Et  missa  celebrata  mox  rex  civitatem  exiit 
id  colloquium  properans.  Archipraesui  pariter  sed 
tardius  secutus  est,  et  ante  colloquium  consecutus 
3st  regem.  Qui  inter  viandum  mutuo  se  invicem 
objurgantes,  uterque  vicissim  alter  alteri  collata 
aridem  beneficia  et  exhibita  obsequia  impropera- 
m.  Cumautemvenissentad  colloquium,postdiem 
nultam  decursam,  propter  quae  ad  colloquium  ve- 
lerant,  inter  regem  et  comitem  sedatis  omnibus, 
irchipraesule  etiam  inter  ipsos  sedulo  cum  aliis  et 

fficacimediatore.tandemarchipraesulregemsuper 
lictarum  possessionum  promissa  sed  non  adimpleta 
estitutione,  acriter  quidem  et  instanter  convenit, 
requenter  tamen  exobliquoassuetam  hominis  ar- 
ruens  levitatem  in  verbo  et  usitatas  deceptiones  in 
•romissis. 

Videres  certe  tunc  sacerdotalem  in  pontifice  ze- 

um.  Et  verezelum  qui  in  ipsa  pacis  novitate  et  a 

into  principevel  invito.in  cujus  manu  pax  nostra 

tnon  pax,imoet  vitanostra  etmors,  ecclesia? suas 

ira  tam  viriliter  tam  constanter  repetebat  :  revera 

pifitu  justitiae  vehemens  et  in  sacerdote  zelus  do- 

lus  Dei  ardeus.Sedquid?Jam  dicto  comite  etaliis 

obihbus  interponentibus  se,  a  rege  iterura  resti- 

itio  jamsffipe  dictorumcertissime  repromissa.  Vo- 

Jbat  tamen  rex  ut  anterestitutionem  ad  ecclesiam 

uam  reverteretur,  sicut  aiebat,  prius  videre  de- 

derans  qualem  se  regno  exhiberet  Et  huic  colloauii 
nis.  n 

4.    DE   SECUNDO   ACCKSSU   EJUS   AD  REGEM. 

Post  aliquotverodiesarchipraesulin  castro,quod 
alvus  mons  dicitur,  prope  Blesis,  regem  qui  illo 
inc  venerat  revisere  profectus est: non  quidemut 
uidquam  exigeret  vel  repeteret,  sed  solum  ut  re- 
Jm  videret,  etsiposset  fieri  sic  antiquam  familia- 


D 


piditatis  labe  affectus  :  quem  nec  inficere  poterat, 
etsi  paupertate  jam  diu  tolerata,  divitiarum  etiam 
Augustalium  virus.  Nec  arbitretur  quis  haec  et  hu- 
jusmodi  contrabrevitatisregilam  superflueet  sine 
fructu  inserta,  paucaenim  vel  nulla  hucusque  in- 
terseruisse  me  memini,  quae  non  pertineant,  etsi 
non  oxprimatur,  vel  ad  aedificationem  proximi  vel 
ad  praeconium  viri  :  si  ad  utrumque,  et  hoc  multo 
magis  melius  est. 

5.    DE  PR.EPARAT10NE  EJUS  AD  PATRIAM. 

In  crastino  vero  licentiati  a  rege,  a  castro  illo 
recedentes,   ad   civitatem  peregrinationis  nostrae 
Senonis  remeavimus,  et  mature  prout  adhuc  pau- 
peres  et  exsules  potuimus,  nostrum  ad  repatrian- 
dum  iter  maturabamus.  Nec  ob  id  pauperes  no- 
mino,  quin  archipraesul  cum  suisic  magnoet  prae- 
claro  apparatu  revertisset,  plus,  ni  fallor,  quam 
cumequitaturis  centum  repatrians.  Quod  ideome- 
morohic,  ut  ubique  et  in  omni  statu  suo  probetur 
magnus.  Et  revera  semper  et  ubique  magnus  ; 
magnusin  palatio,  magnusin  sacerdotio,  magnus 
in  aula,  magnusinecclesia,  magnus  in  peregrina- 
tione,  magnusin  peregrinationisreversione,  maxi- 
mus  vero  in  peregrinationis  cosummatione.  Sed 
dehoc  exspectemusadhucpermodicum.  Siquidem 
mehus  hoc  viri  et  historiae  hujus  consummatio  de- 
clarabit. 

Igitur  domino  rege  Francorum  et  principibus 
terrae,  qui  deserente  nosmundo  tam  benigne  tam 
magnifice  nos  susceperant,  salutatis,  licentiati  ab 
eis  repatriantes  venimus  in  Boloneusi  territorio  ad 
portum  qui  dicitur  Witsaut.  archipraesul  vero  hinc 
antequamnaves  ascenderetviri  apostoliciprasmisit 
litteras  quae,  ut  supra  diximus.erant  de  generali 
episcoporumperAngliamsuspensioneetquorumdam 
anathemate.  Has  itaque  festinanter  praemisit  litte- 
ras  episcopis  per  Angliam  ante  suum  adventum 
porrigendas.Quorum  aliqui  in  ipso  portu  tranrfre- 
tare  volentes  reperti  sunt,  suspicantes  forte  quod 
eis  ex inopinato  mox  accidit :  Rogerus  videlicet  Ebo- 
racensisarchiepiscopusquiin  ipsoportu  suspensus 
est,  Gilbertus  cognoraento  Foliot  Londoniensis,  et 
Jocelinus  Saresberiensis   episcopi,  qui  pariter  in 


1255 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


oortu  ioso  anathematis  sui  litteras  receperunt  Et  A  sis.   Verumtamen  dicam,  si  placet,    te  jubente 


mox  quidem  suscepto  mandato  paritum  est,  illo 
auctoritate  apostolica  gerente  se  suspensum,  aliis 
vero  se  anathematizatos.  Et  cumnoshis  praemissis 
auram  adhuc  sereniorem  exspectaremus,  nuntia- 
tumestfactura  sic.Quod  cum  audiret  archipraesul, 
gaudio  magno  gavisusest,  lastante  justo  co  quod 
vindictam  desideratam  jam  vidisst. 

Unaverodierum  exiit  archipraesul,  suis  etmultis 
aliis  comitatus,ut  naves  suas  in  quibus  transfretaturi 
eramus  videret.  Etecce  vidimusjam  prope  terram 
navem  quamdamab  Angliaadportumnostrumve- 
lificantem.  Quae  cum  cito  applicuisset,  a  nautis 
rumores  quaesivimus  et  quid  in  Anglia  de  reditu 
archipraesulis  diceretur.  Et  responderunt,  hoc  qui 


quod  sentio.  ln  primis  quidem  videlur  mihi  ho 
quod  si  in  Flandriam  seu  in  peregrinationis  n< 
strse  terramregredimur,  vertetur  id  nobis  in  confi 
sionem  et  ignominiam,  et  erimus  oneri  qui  hucu 
quefuimus  honori  :  praesertim  ad  ingrediendume 
in  patriam  revertendum  apostolica  licentia  bene» 
dictione  et  absolutione  jam  percepta  ;  terra  etiam 
peregrinationis  nostrae  salutata  et  pace  publice 
concessa  etaccepta.lgitur  autregrediendum  turpi- 
teraut  procedendumaudacteret  agendumviriliter. 
Alioquin  profecto  dicetur  :  Ecce  quiaCantuariensis 
qui  primo  a  Norhamtune,  nunc  etiam  secundo  an- 
tequam  dimicet  fugit,  qui  tamen  tam  constanter 
firmaverat  quod  pro  Ecclesia  tam  fortiter  staret, 


dem  fore  gratum  valde  et  toti  terrae  acceptum.  B  tam  viriliter  ageret !  Et  erimus  de  meticnlosis  illis 


Verum  unus  eorum,  videbatur  mihi  quod  proreta, 
seorsum  me  qui  scripsi  haec  secretius  traxit :  «  Mi- 
seri,  »  inquiens,  «quid  quaeritis  ?  quid  agitis?  quo 
properatis  ?  Certe  in  mortem  vestram  ;  sic  procerto 
dicunt  qui  noverunt.id  ipsum  in  terra  suspicantur 
omnes  :  et  ecce  quia  multi  milites  in  portu  quo 
applicare  quaeritis,  certe  sicut  dicitur  ut  in  archi- 
praesulem  et  suos  mox  cum  applicuerint  injiciant 
manus.  Commota  est  siquidem  terra,  exasperata 
adversum  vos,  et  praesertim  regis  fideles  eo  quod 
in  primo  adventu  vestro  in  terram  commovistis 
et  conturbastis  eam  anathematizando  episcopos 
terrae  et  suspendendo  ;  praesertim  ut  religiosi  et 
sapientes  dicunt  in  Domini  adventu  qui  nunc  est, 


filiis,  qui  intendentes  et  mittentes  arcum  conversi 
sunt  in  die  belli.  Unum  tamen  est,  quod  si  in  hac 
pacenostra  dolus  est,  quod  quidem  suspicabile  et 
multi  asserunt,  sic  grave  certe  periculum  hoc  et 
inevitabile,  cum  vis  et  dolus  consociata  cooperen- 
tur  et  malitia  conatus  suos  per  potentiam  per- 
ficere  potest,  quandojam  est  potestas  inalitiosa 
et  malitia  potens.  Cui  pesti  nil  obviare  potest,  nil 
resistere.  Malitia  quippe  suggerit,  potentia  socia  el 
cooperans  efflcit.  Et  nos  quidem  potuimus  prius 
leonem  utcumqueevitare  saevientem,verum  draco- 
nis  nuncevitare  fraudulentiam  difficilimum.  Omni. 
quippe  potestas  magis  metuenda  cum  fallit  quarr 
cum  saevit.  Unde  et  pro  magno  illud  de  Salvaton 


aui  mundo  fuit  tam  fructuosus,  tam   gratus,  tam  f  praeconiiatumi^concu/eoftis.mquit.teonem^drac* 
H  ...  _•_    x j ».__.  "  „n~iDcni  ,v_  lpn.nievir.pliffttvim.draconisdolum 


acceptus,  vester  nunc  pariter  in  terram  adventus 
tranquillitatis  deberet  esse  et  pacis.  Sed  vos  econ- 
trario  in  vestro  turbastis  omnia.  »  His  dictis,  gra- 
tias  retuli  referenti  ;  et  hoc  ipsum  quod  retulit 
mihi  ipse,  alii  jam  densim  submurmurabant. 

Post  paululum  vero  vocans  archipraesulem  a 
turba  seorsum  dixi  ei  secretius  :  «  Sic  et  sic  mihi 
locutusestnavis  hujus  quee  nunc  applicuit  guber- 
nator.  »  Et  cum  dominus  archipraesul  et  ego  con- 
ferremus  de  his,  de  sociis  nostris  ingessit  seunus, 
bonae memoriae  Gunterius nomine,  homo  semplex et 
timensDominum.Qui  cumaudisset  super  quocon- 
tulissemus,  non  requisitus  mox  dixit  satius  fore  et 
consultiussubtrahere  seadhuc  donec  procella  hac 
et  turbatione  terrae  pro  episcoporum  suspensione 


nem  {Psal.  ix),  leonis  videlicet  vim,  draconis  dolum 
quae  erit  in  novissimis  diebus  novissima  Ecclesia 
persecutio,quam  adeo  gravis  nonpraecessit,videli 
cet  ex  vi  et  fraude  composita.  0  igiturquam  feliz 
quam  gloriosaexsilii  nostri  consummatio,  si  novis 
sima  persecutio  haec.qua  inflne  seeculorum  proba 
buutur  justi,  a  nobis  in  quosfines  saeculorum  deve 
nerunt  inchoaverit.  Quam  felix,  domine,  exsilium 
si  post  exsilium  daretur  desuper  ut  non  solum  martyi 
sed  et  novissimorum  martyrum  primitiae  fieres.  Ii 
quo  etiam  potissimum  Domini  tui  regis  crucifij 
mortis  titulum  humiliter  recognosce,  prodition 
forte  moriturus,  sicutet  ipse  proditus  pro  Ecciesi 
mortuusest.In  quopastor  illepastorum  pastoribs. 
formam  dedit.utsihostes  suosoccultosevitareno 


et  turbatione  terrae  pro  episcoporum  suspensioue      iui-iuaiu  ucuu,  u..t.«»~-  — ~-  ---■ 

sedata  gratius  reverteremur  et  securius,  adjiciens  D  valent  tolerent,  etiamsi  videant  sibi  per  ipsos  vit 

.    _  .  .  »«     .  i'       _._■ _______.__.._  .-.-_    i  .-_  i  rt  _*    r>  mirii  m    of    n  T7T_f 


quod  *  si  terra,  » inquit,  « jara  sic  mota  est,  quid  erit 
cum  rex  audierit.  »  Et  dissuasit  in  Angliam  tunc 

reverti. 

Responsum  discipuli  consulti  a  magistro. 
Et  archipraesul  cito  post  dirigens  verbum  ad  di- 
scipulum  qui  scripsit  haec,  qui  ea  quae  audierat  a 
proretapraenarraverat: « Ettu,»inquit,  «quiddicis?» 
Etdiscipulus:«  Domine,  »  inquit,  «  res  inarctoest: 
Istius  consilii  magnitudo  parvitatis  meae  excedit 
mensuram  ;  etconsiliummagis  anceps,  eo  praeser- 
timquoderuditi  tui  nuncabdnt.quibusdam  adhuc 
in  Francia,   aliis  vero  in  Angliam  a  te  praemis- 


affuturum  discrimen,  verum  inter  saevum  et  hyp< 
critam  principem,  qui  et  leo  etdraco  est,  et  inU 
bonumpastorumpericulosaquidemsempersedvictc 

riosa  conditio.  Saeviat  quippe  illesive  fallat,  semp< 
paratus  sit  pastor  bonus  pro  ovibus  suis  animai 
ponere.Quietsiforteaviolento,  nontamenestquc 

a  dracone,  quod  ab  hy  pocrita  videlicet  tueri  se  poss 
Juxtaquod  vulgo  diciturneminem  posse  se  a  pr 
ditione  tueri,  quandoquidem  ipsa  pax  efficaciors 
ad  prodendum.  Nonest  igitur,  domine  mi,  ut  mi 
pro  sensus  meiparvitatevidetur,  nuncutdeince. 
sicut  priusde  Norhamtune,  secundacompetatfug 


1257 


VITA  S.  THOM_E.  —  LIB.  IV. 


am 


nec  etiam  aliquatenustesubtrahere,  quod  provide  A  crucis,  cum  adlittus  appropinquaret,  erecto,quod 


tanquam  fugere  est.  Non  subtractio,  inquam,  non 
fuga  competens  esset,  sicut  primo,  nec  excusabilis. 
Super  te  quippe  jam  septem  mutata  sunt  tempora. 
Ecce  enim  quia  sex  anni  jam  exacti,  et  septimus 
hic  annus  estperegrinationisnostraeseptimus  exsi- 
llii  nostri.  Et  toto  tempore  hoc  supra  dorsum  tuum 
fabricaveruntpeccatoresiniquitatem  suam  prolon- 
gantes,  qui,  etsinescientes,toto  tempore  hoc  coro- 
nam  fabricaverunt  tibi  incorruptam.  Unde  et  quia 
septimus  hic  annus  requietionis  est,  non  est  de 
caetero  lima  necessaria,  jam  parata  corona.  Non 
scalpro  opus,  pellepro  pelle  data.  Non  scelte  opus 
i.el  incisorio,lapide  tanto  tempore  caeso  et  jam  effi- 
?iato  et  exciso.  Non  ignis  fornax  necessaria  auro 


archipraesulesCantuarienses,tanquamtotiusAngliae 
primates,  coram  se  smper  bajulare  cousueverunt, 
hoc,  inquam,  signo  erecto,  perquod  archipraesulis 
navisabaliisdiscernipoterat,videresmoxpauperum 
turbam  quae  con  venerat  in  occursum,  hos  succinctos 
ut  praevenirent  et  patrem  suum  applicantem  exci- 
perent,etbenedictionempraeriperent,aliosverohumi 
se  humiliter  prosternentes,  ejulantes  hos,  plorantes 
illos  prae  gaudio,etomnesconclaman'" s  :  Benedic- 
lus  qui  venit  in  nomine  Domini, pa.tev  o ■■■<  anorura  et 
judex  viduarum  !  Et  pauperes  quideii!  .-.ic. 

7.    DE   HIS    QUiE    1N    INITIO   1NGRESSUS    EJUS    ]N     TEHRAM 

GESTA. 

Verum  milites,  qui,  ut  supra  diximus,  in  alio 


__^  _ . .__        ....  __.•  vwv,      v_^  ._*  .  ,      u»         ou^lil        UlAlUiUO^       XJLl       U.J  l<_ 

am  probato  in  fornace,  in  qua  et  veteris  hominis  b  mari  sinunosapplicaturosfore  speraverunt,  ad  nos 

ossa  sicut  cremium  aruerunt.  Adeo  ut  vetus  homo  praepropere  accelerantes,vix  salutatoarchipraesule, 

n  te  plenius  debilitatus  vel  potius  plene  exstinctus  animose  sciscitabantur  quare  in  primo  adventu  suo 

Hdeatur.Viro  igitur  sicprobato,  quidhaesitandum  in  terra,  qui  tranquilitatis   deberet  esse  et  pacis, 

ffuid  metuendumverendumve?  Imoquidest  quod  moxetiamnecdumingressusepiscoposregissuspen- 

|ionaggrediatur,quodnonvaleat?quodnonaudeat?  disset,  excommunicasset.  Et  adjicientes  commina- 

pBrram  lgitur  tuam  nunc  vides,  ecclesiam  tuam  bantur  moxcum  innotesceret  regis  futuram  turba- 


iducialiter  intres,  illius  sequax  si  necesse  sic,  qui 
i-orpus  suum  dedit  percutientibus  et  genas  suas  vel- 
entibus.Intremus,inquam,fiducialiteretpotentes, 
it  erimus  illis  dii  qui  nos  nunc  terrere  videntur. 
ntremus,inquam,ne  nobis  hoc  nunc  desuperdato 
sxprobretur  forte  alias  quia  cum  potuistis  no- 
uistis,  cum  volueritis  non  poteritis.  Et  quidem 
doysi  tanto  Dei  amico  de  terra  promissa  dictum  vi- 


tiooem  non  modicamunde  jam  regnum  turbatum 
esset  et  sacerdotium. 

Archipraesul  vero  mansuete  respondit  regem  non 
offensurum  ob  id,nec  se  ex  hoc  quidquam  vel contra 
regem  fecisse  velregnum,sed  absqueregis  etregni 
injuria,  de  ipsius  regis  permissione  sicfactum.ita 
injuria,  quam  sibi  et  ecclesiae  suae  in  coronatione 
filiiregisepiscopifecerant,impunitanonremaneret, 


iebis  et  non  intrabis.  Gaveamus  igitur  ne  et  tu,  c  ne  tanta  usurpatio  de  caBlero  traheretur  ad  conse 

Jovse  lonffft  inferin.     nrpna   cimili  uol    ..-,..__  ___•>;___..         „., »;„„  r\ •    •_ ..___.  .      _       .      , 


Joyse  longe  inferior,  pcena  similivel  forte  majori 
>ercellaris,  si  forte  terram  non  intraveris  quam 
amen  viderenunc  datum.  » 

His  dictis,  archipraesul  breviter  sic  :  «  Fidelis,  » 
nquit, « ut  videtur  sermo  tuus,  sed  durus,  et  quis 
mplebit  illum  ?  »  Ad  ipsum  vero  qui  praelocutus 
uerat  et  in  Angliam  tunc  processum  dissuaserat, 
pecialiter  sermonem  dirigens  et  nomen  ipsius  pro- 
>rium  exprimens:  «  Gerte,»inquit,«  Gunteri,terram 
ideo,  et  favente  Domino  terram  intrabo,  sciens 
amencertissime  quod  ibi  mihiimmineat  passio. » 
lt  hoc  quidem  cum  dixisset,  illius  verbi  Domini  ad 
'etrum  rememoratus  sum  :  Vade  post  me,  Satana, 
candalum  es  mihi  quia  non  sapis  ea  quse  Dei  sunt, 
edea  quae  hominum  (Mattk. xv\).Et  post  haecjam 
n  noctis  crepusculo  ad  hospitia  j-evertimur. 

6.  DE  INGRESSU  EJUS  1N  MARE. 

Et  postmodicumduobus  tribusvediebus  exactis, 
>ost  festum  Beati  Andraeaeapostolisecundo.tertiove 
lie.inDomini  adventu,noctumareintravimus  etad 
otumauraprosperapropterinsidiarum.quaenobis, 
icut  audivimus.jam  parabantur,suspicionem,non 
a  sinu  maris  Doroberniae,  ut  putabatur.sed  in  alio 
aaris  sinu  qui  vocaturSandwiz  prospere  applicui- 
msjeoquidemsecuriusquodhominessuprasinum 
lum  marishabitantes,  propriumdominum  archi- 
raesulemhabuerintutpotedeproprioGantuariensis 
cchesae  feodo.  In  nave  vero  archipreesulis  vexillo 


D 


quentiam.Dumigitur  audirent  regem  de  facto  lau- 
dari  auctorem.modestius  locuti  sunt,  et  tamen  in- 
stanter  postulantes,ut  episcopos  excommunicatos 
vel  suspensosabsolveretquod  archipraesul  ad  con- 
silium  distulit  :  donecin  crastino  Cantuariam  veni- 
ret,  et  ita  recesserunt  tunc  milites. 

Archipraesul  .  ero  in  crastino  a  sinu  illo  quo  ap- 
plicuit,  distante  a  Cantuariacirciter  sex  milliaria, 
Cantuariam  proficiscens,  apauperibus  terrae,  sicut 
jam  supratetigimus,  tanquam  hostia  ccelitus  missa, 
tanquamipseDeiangelus.tamgratantertamovanter 
exceptus  est.  Sedquid  dico  ovanter?  Quin  potius, 
sitamendepauperibuscompetitdiceresicpauperes 
ChnstichristoDominitriumphantilaureatummagis 
exhibueruntquamovatum.Itaquequacunquearchi- 
praesultransibat,turbaepauperum,parvulielmagni, 
senes  cum  junioribus,  glomeratim  occurrebant,  hi 
prosternentes  se  in  via,  illi  vero  exuentes  vesti- 
menta  sua  et  sternentes  per  viam,  illud  frequenter 
iterantes  et  conclamantes  :  Benedictus  quivenitin 
nomine  Domini !  Sacerdotes  etiam  parochiani  cum 
parochianis,  ordinata  processione  cum  crucibus 
transeunti  obviam  exierunt,  et  patrem  suum  salu- 
tantes  et  benedictionem  postulantes,  crebro  illud 
jam  saepe  dictum  saepius  inlerserebant :  Benedictus 
qui  venit  in  nomine  Domini.  Sed  quid  ?  Diceres  pro- 
fecto  si  videres,  Dominura  secundo  ad  passionem 
appropinquare  etimminente  passione  in  pueris  et 


1259 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1260 


lactantibus  ct  pauperibus  secundum  Domino  prae-  A  alios  episcoposauctoritate  domini  papae,  quosdam 

paratum  occursum,et  venireiterum  moriturumpro 

Anglicana  EcclesiaCantuariae  quiHierosolymispro 

totius  mundi  salute  semel  mortuus  est.  Cum  vero, 

etsi  via  brevis,  inter  tot  turbas  occurrentes  et  com- 

primentes  Cantuariam  vix  ea  die  perveniret,in  sonitu 

campanarum,  inorganis,  in  hymnis  et  canticis  spi- 

ritualibus  a  Christi  pauperibus,  filiis  suis.sacro  vi- 

delicet  conventu  suo,  debita  patri  devotione  et  ve- 

neratione  susceptus  est. 

Oqualem  videres  tuncin  primoecclesiae  ingressu 
hominis  faciem,quod  nonnulli  videntes  notaverunt 
et  mirabantur,  sicut  ignitum  cor,  ignita  et  facies 
videbatur  :  facie  revera  exhilarata  in  oleo,  omni- 
bus  grata,  omnibus  gratiosa,  et  ut  plus  addam  ad 


anathematizatos.quosdam  vero  suspensos,  nec  ip- 
sius  esse  a  tanto  judice  ligatos,  nisi  forte  per  ip- 
sum.posse  solvere.Cum  vero  clerici  et  milites  ur- 
gentissime  instarentconsilio  praehabito,tandem  ar- 
chipraesul  respondit  quod  de  domini  papae  clementia 
fisuspro  bono  pacis  inhoc  articulo  usurparetqua 
domini  papae  erant,  pr<estitatamen  cautione  cano- 
nica  quod  super  quibus  excommunicati  erant  vel 
suspensi,Ecclesiae  judicioparerent,  alioquin  nulla- 
tenus  se  facturum  hoc,  praeciseetabsoluterespon- 
dit.  Et  hi  quidem  et  illi  audientes  heec  indignantei 
recesserunt  ;  in  recessu  multa  in  superbia  et  ii| 
abusioneloquentes.Interquos  unus.quem  supra  ii 
historia  hac  tetigisse  me  memini,  dictusRandulfu:j 


huc,  ego  quidem  arbitror  resplenduisse  exterius  b  de  Broc,linguam  suam  superexaltabat.  Sed  archi 
faciem  corporis  exinteriori  abundantiacordis,imo      preesul  vir  admodum  patiens,  inter  eos  factus  es 

sicut  homo  non  audiens  et  non  habens  in  ore  sui, 
redargutiones.  Clerici  vero,  quos  atribus  episcopi 
missos  diximus,  revertentes  dominis  suis  quod  all 
archipraesule  superpetitione  suaacceperant  retule  \ 
runt.Et,utdicebatur,  duo  episcoporum  anathemaj 
tizatorum,videlicetLondoDiensis  et  Saresberiensis 
exactam  ab  archipraesule  cautionem  praestitisser 


claritatis  in  corde  lantam  flammaminse  continere 
non  valente,  quin  erumperet.  Et,  ni  fallor,  haec  in 
ipso  Ecclesiae  Salvatoris  ingressu  tanta  faciei  gra- 
tia  roseo  sic  subito  perfusa  et  venustata  colore,  in 
ipsa  Salvatoris  ecclesia  martyrii  mox  consummandi, 
quasi  quoddam  ccelestis  oraculi  praesagium  fuit. 
Discipulus  vero  qui  scripsit  haec,  fide  oculata  cer- 
nens  sic  et  ad  visa  notando  stupens  et  stupendo  no- 
tans,  Moysis  mox  recordatus  est.  Cujus  tamen  glo- 
ria  vultus  evacuata,  et  in  aquis  contradictionis 
exstincta  :  unde  nec  repromissam  patriam  intrare 
meruit,extrain  exsilio  mortuus.  Quod  iste  minime 
qui  post  multa  certamina  demum  evicit,  patriam 
obtinuit;etpostmodicumin  ipsa  Jerusalem  palmae 
suae  coronam  accepit  immarcescibilem.  Unde  nec 
gloria  vultus  ejus  evacuata  neo  flamma  claritatis 
exstincta,sed  ad  aquascontradictionis  probata  po- 
tius  quam  exstincta.utpoteinter  populosfremenles 
et  frendentesineumardens  semper  et  lucens,quod 
sequens  rerum  exitus  plane,  et  Domino  praestante 
fructuose  edocebit. 


nisi  tertius  ille  Eboracensis  obtitisset  ;  vere  enuj 
scriptum  quia  lingua  tertia  multos  commovet. 

8.    DE    EPISCOPIS    REGEM    ITERUM    CONTRA    ARCHlPRiESI  i 
LEM  JNST1GA.NT1BUS. 

At  ille  tertius  duos  sic  commovit  ut  coofestiij 
transfretantes  regem  adirent :  quem  inNormanni 
prope  civitatera,quae  Bajocisdicitur,  in  regia  qm 
dam'mansione'quaevocatur  Bur  repererunt.  Et  hcj 
paucisdiebusante  Natalem  Domini.  Quirege  sali 
tato,  adregissepedesmoxprostraverunt,  proregr. 
pro  sacerdotio,  et  pro  semetipsis  regiam  clemei 
tiam  et  justitiampariter  interpellantes,  unam  coij 
testantes  ipsum  debere  laesis,laedenti  alteram.Qu 
rulo  itaque  et  exacerbativo  sermone  mox  enarrai : 


Stans  autem  archipraesul  in  sedili  suo  episcopali      quam  pracipitanter,  quam  temere,  quam  superl 


singulos  fratrum  in  osculo  pacis  recepitinter  oscu- 
landum  multis  hincinde  ejulantibus.erumpentibus 
et  emanantibus  lacrymis.Etdum  staret,  sic  acces- 
sitdiscipulusquiscripsithaec:  «  Domine,»inquiens, 
«  nuncnoscurarenonoportetquahoradehoc  mun- 
doexcesseris,quandoquidemhodieintevicit'sponsa 
Christi  Ecclesia,  imo  Christus  vincit,  Christus  re- 
gnat,  Christus  imperat.  » 

Et  nil  respondens  solum  respexit  dicentem  sibi 
haec.  Omnibus  itaque  ea  die  in  ecclesia  celebriter 
peractis  et  solemniter,  archipraesul  in  palatium 
suum  se  recepit  totam  diem  laetam  ducens  et  so- 
lemnem. 

ln  crastino  vero  praefati  milites  suum  super  he- 
sternapetitione  quaerentesresponsum  reversisunt. 
Yeneruntet  cum  eis  praenominatorum  trium  epi- 
scoporum,  qui  adhuc  in  praefato  sinu  maris  ex- 
spectabant,  clerici  ad  nos  missi  nomine  episcopo- 
rum  dominis  suis  episcopis  absolutionem  postu- 
lantes.Respondit  vero  archipraesul  et  illos  tres  et 


Cantuariensis  archiepiscopus  inadventus  suiinit 
regnum  turbaverit  et  sacerdotium  pace  de  regi 
miseratione  concessa  sibi  et  suis  abutens.  Unde 
totam  Anglicanam  Ecclesiamin  luctu  ese  addeba 
universisperAngliamepiscopissuspensis,semetipi 
etiam  excommunicatiset  suspensis.  Et  totam  ha: 
factam  eis  confusionem  addebant,  oro  causa  ta 
D  regia,  tam  magnifica,  tam  necessaria.tam  hones 
quod  videlicet  hlium  suum  primogenitum  regni  h; 
redem  coronassent.  Perhaec  ethis  similiaetmajo 
his  diatim  per  se  et  per  complices  suos  regem 
archipraesulem  instigant  sic.  Verum  qualiter 
quantum  rex  commotus.imo  in  qualem  et  quantu 
furorem  et  insaniam  instigantibus  his  convers 
fuerit.intsrmittonunc  ;  sequensidlocosuohistcr 
ordo  declarabit.  Et  interirn  ad  archipraesulem 
strum  historiae  stylus  retorqueatur  et  praeoster, 
mus  qualiter  post  adventum  suum  sein  Angliag 
serit.  Itaque,  ut  praefatisumus,Cantuariam  venie 
post  paucos  adventus  sui  dies  misit  ad  jam  ss 


1261 


YITA  S.  THOM^.  —  LIB.  V. 


1262 


dictum  egregium  illum  puerum  Henrioumregi.fi-  A  Hic  m  ignominiametcontempturaarchipr*sulisin 
lium,  tunc  resrera  aiam  snsnp.nsi»  Or,i^onio^rrt_      ma„f., ,,  "pwu<ir<-nipraesulisju 


lium,  tunc  regem  ajam  suspensis  episcopis  coro 
natum.Misitautem  honae  memoriaeet  utinam  bonae 
Ricardum  tunc  priorem  Sancti  Martini  de  Dorober- 
oia.virumsatis  eloquentem  et  industrium,  postea 
a  sede  metropolitana  domini  nostri  successorem. 
3ui  ad  regem  veniens  ipsum  nominearchipraesulis 
j)fficiose  salutavit  et  ej  us  ad  ventura  in  terram  nuntia- 
rit,ipsum  de  episcoporum  suspensione  sicut  injun- 
|:tum  fuerat  excusans.etquod  de  permissione  regis 
batris  sui  factum  fuisset  sic  :  adjiciens  quod  ad 
psumtanquamaddominum  venire  in  brevi  archi- 
>raesul  se  pararet.  Verum  puerille  rex  nec  nuntium 
ec  nuntii  verba  acceptare  videbatur  :  et  hoc  qui- 
|!em,ut procerto accepimus,non de voluntate  pueri, 


mentumquoddam.quodqueedamculince  nostra  ne- 
cessana  vehebat,  cui  forte  obviavit  in  via  excurta- 
vit.  Jumentum  hoc  mutilatum  sic  ante  archipraesu- 

lemductumest.Hisethujuscemodiprobrosisdomus 
Ula  exasperans  diatim  nosexacerbabat,  existimans 
appnme  regi  patri  qui  nobiscum  pacem  fecerat 
gratum  se  ex  contumeliis  et  injuriis  nostris  obse- 
quium  dare. 

Sed  quid  ?  Exsilium  quidem  felix,  sed  pax  secuta 
mfehcior,  quiain  pace  amaritudo  nostra  amarissi- 
ma.  Quod  igitur  faceret  athleta  Domini  ?  quo  iret  ? 
quo  se  verteret  ?  Gedere  quippe  turpe,  certare  pe- 
nculosum.Circumdederuntapestauri  pingues  ob- 
sederunt,  in  corde  maris  circumsepiebat  oceanus. 


m^zr-r-ri  «--_= -  •  «__,■=*«  ^^~T^z 


ulicis  ipsius  paedagogis,  quibus  filium  suum  rex 
jommiserat,qui  plus  patrem  quaratiliura  vereban- 
IfcUnde  et  missus  noster  nec  ab  his  nec  ab  illis 
B aula  benigne  exceptus  est  pro  rege  patre  non  au- 
entibus  aliter. 

Missusitaque  noster  ad  nos  in  brevi  reversus,  ut- 
ote,  sicut  diximus,  puero  regi  minus  acceptus, 
.rtum  nobis  non  reportavit  responsum.sedinad- 
mtusuo  ad  curiamretulit  nobis  auleefastum.vul- 
im  et  supercilia.Archipraesul  vero  lanquam  'con- 
antiae  vir,  nihilominus  se  parabat  ad  iter,  volens 

pnmissicutdisposuit,quemnecdumviderat,alum- 
im  suum  puerum  videre  regem.etpostea  provin- 
am  a  qna  tam  diu  absens  fuerat  circuire,  prope- 
ns  et  anhelans  ad   discurrendum  ubique  ut  ex- 
antaret  et  eradicaretquaein  absentiasuain  horto 
)mini  distorte  et  incomposite  excreverunt.  Itaque 
|>st  dies  paucos  a  Cantuaria  profecti  in  multo  co- 
itatu  Londoniam  venimus  ;  milites  vero  aliquot 
>biscuin,quia  ut  dicebatur,  in  via  absconderunt 
perbi  laqueum  nobis.  Cum  vero  civitati  appro- 
iquaremus.universa  civitasconimotaprse  gaudio 
civilatenses  quotquot  archipraesuli  occurrerunt 

iumcumgaudioetexsultationemultaexcipientes' 
in  crastino  vero.cum  jam  pararemus  nos  ad  pro- 
lendum,  ecce  in  mane  regis  junioris  nuntii,  no- 
ne  regis  archipraesuli  inhibentes  ne  procederet, 
Ud  ecclesiam  suam  reverteretur.  Nec  tamen 
Mtretur  quishoc  de  regis  junioris  animo  prove 


mini  anetem  Dominici  gregisse  recognoscens.non 
cogitabat  de  fugased  depugna,jam  intelligens  se 
non  ad  homines,sedadbestias  pugnaturumovibus 
suis  sic  conversis  in  lupos. 

9.  DE    GESTIS  EJUS  1N  DIE  NATALIS. 

DieveroNatahsDomini,quiabadventunostroin 
Augham,  nifallor,  circitervicesimusseptimus  erat, 
archipraesul  ascendenspulpitumsermonemfecit  ad 
populum,praedicens  post  alia  incalce  sermonis,  quod 
mstaret  teinpus  dissolutionis  suae,  et  in  brevi  se 
migraturum  abiis.  Et  quidem  cum  ha.c  de  excessu 
suo  praediceret,  lacrymarum  exitus  magis  erum- 
pebant  quam  verba.  Pariter  et  auditorum   corda 
supra  modum  commotasunt  et  contrita,ita  ut  cer- 
c  neres  et  audires  per  totam  ecclesiam  ejulatus   et 
lacrymarum  exitusemanare  etinterse  submurmu- 
rare :  Pater,  cur  tam  cito  nos  deseris,  aut  cui  deso 
laios  relinquis  ?  nec  enim  lupi  erant,  sed  oves  h«, 
quaesic  pastoris  sui  vocem  agnoverunt,  et  compa- 
tiebanturauditispastoris  sui  in  brevi  sic  de  mundo 
excessum  audientes,  sed  quando  aut  ubi  autquo- 
modo  deberet  accideresicignorantes.  Tandem  vero 
post  multum  sermonem  etdeaedibcatione,et  de  ex- 
cessu  suo  adpopulumpreehabitum.nonjauiplan- 
gens,non  lacrymans,sed  ut  audiripoteratetvideri, 
postprioreslacrymastam  ferus,  tam  indignabun- 
dus,tam  ardens,tamaudens  nominatimjam  et  ex- 
pressim  in  cervicosos  teme  et  spurcos  mvehitur, 
necjam  ut  videbatur,  cum  his  qui  oderant  pacem 


r-;re-i=ri^™  o  ==*====«=« 


itodia  erat  ipse,  arbitrantium  se  sic  regi 

sstaturosobsequium.Archipraasulvero^tanquam 
spintu  fervens,  mox  respondit  se  nullatenus 
'P|er  inhibuiouem  hanc  regressurum,  nisi  quia 
cjamfestus  tam  solemnisurgebatdies.videlicet 
ahs  Domini,  quo  Ecclesiae  suae  abessenoluit.Et 
non  procedens  Cantuariam  reversus  est. 
•udientes  itaque  sic  ne  procederet  inimici  ejus 
ulerunt  caput,  et  ipsius  jamcapitiminabantur 
Jrieserumprogeniesilla  viperarum  qua  dicitur 
'rocheis  turpibus  et  ignominiosis  injunis  laces- 
int  Inter  quos  unus  erat  de  fuuesta  illa  proge- 
ctus  Robertus  de  Broc  clericus,  ut  aiebant. 


sed  audacter  et  tiduciahter  exerit,  et  plerosque  de 

auhcis  regi  patri  magis  familiaribus,  et  pra^sertim 

domum   illam  exasperautem,  de  qua  supra  tetigi- 

mus,inspiritu  judicii  etspirituardoris  anathemate 

percussit.Et  inter  aliosnominativeprasnorainatum 

Radulphumde  Broc.et  illum  supra  dictum  Kober- 

tumquiincontemptum  archipraesulis,  sicut  supra 

diximus,jumentummutilaverat,  perpetuo  anathe- 
mati  tradidit. 

Certe  si  haec  cerneres,  diceres  mox  te  propheti- 

cumiUud  animal,  cui  eratfacies  hominis  et  facies 

leoms,  oculo  ad  oculum  audisse  et  vidisse.  His  ita- 

que  peractis.pertotamalteramdiem  archiprssulet 


1263 


HERBERTI  DE  BOSEHAM. 


1264 


1-O.J  ,.    tM.  . 

•       p„«  Dei  se  devotum  et  post  in  mensa  saeculi  A  incipiunt  jam  obrigescere  digiti,  et  calamus  qui 
in  mensa  Dei  se  aevoiuLu       r  t-rdins  et  treDidius  fieitur.  eo  quidem  trep 


moresuo  sejucundum  exhibuit,  ita  etiam  quod  ea 
die  qu__sex.ta.eria  erat,  et  Natalis  Domini,tunc  car- 
nibus  sicut  et  aliter  vesceretur.eas  tali  die  sumere 
quam  abstinere  religiosius  indicans. 

10.  DE  RECESSU  DISCIPULI  AB  EO. 

Jam  vero  perquosdamet  aulicos  et  aliosamicos 
suossedoccultos,densimsedocculto  ipsi  sigmfica- 
baturquodde  mortesua,  sicut  seditiosi  et  studiosi 
tractaretur,  et  sic  quidem  per  multos  sigmficatum 
et  a  multis  consulentibus  utprovideret  sibi  etprae- 
veniretinsidias.  Archipraesul  itaque  terram  adver- 
sumse  commotam  fide  oculata  manifeste  cernens, 


dem  tardius  et  trepiuius  figitur,  eo  quidem  trepi- 
dius  quoquisabaliisnonaseauditavel  visa  magis 
haesitans  refert.Verumtamen  multis  etsanctisviris, 
qui  audierunt  et  viderunt,  aquibus  et  nos  accepi- 
mus,indubitanter  credendum,r.e  forte  incredulita- 
tem  nostram  nobis  exprobret  Dominus,  sicut  et 
exprobravit  incredulitatem  illorumet  duritiam  cor- 
dis,  qui  his  viderant  eum  resurrexisse  a  mortuis 
non  crediderant. 

H.DEIRA  REGIS  1TERATA  ET  ADVENTU  CARNIFICUM. 

Igitur  ut  ad  id  quod  supra  intermisi,  sicut  ibi 
pollicitus  sum,revertar :  rex,  ut  praediximus,a  tri- 
busexcommunicatis  episcopis  instigantibus  eumin 


n"S=  ===«:  B  -Trorem  omnibusposUuturis  s*cu,is  detestand.m 
et  ex  multisamicor  ...  ,  B  ._.,, lquasiclibanusacceususa_oquentibus: 


cretis.ut  praetetigimus.nuntiislaqueos  sibi  in  mor 
tem  praeparari  jam  credens,incrastino  Natalis  Do 
mini  die   videlicel  beati  protomartyris  Stephani, 
discipulum   qui    scripsit  haec,  vocavit  secretius  : 
«  Ego,»  inquiens, « jam  disposui  tead dominum  no- 
strum  regem  Francorumetad  venerabilemfratrem 


accensusestquasiclibanusaccensusacoquentibus: 
adeoutflammamjamcontinerenonvalens,manifeste 
coram  omnibus  et  maximecoramsuisinaula.quos 
enutrierat  et  quibus  honores  et  bona  multa  contu- 
lerat,  de  archipraesule  tanquam  de  hoste  conque- 
reretur.  Et  saepe  et  saepius  ex  ira  inflammatus,  in 


S,T  retln™"cb"p  scopom 7  d  allos      fonestam  vocem  erumpens.omnesquosenotrierat, 
nostrom  Senonensem  .«*«* «cop-m  famiiilritatis  .ratia  et  beneflcioram  eollatione 


UU3UULU     i^  ^  i_i- v  *~- *  _ 

terrae  pnncipes  transmittere,  ut  iis  nunties  quod 
de  pacenostra  auditis  et  videtis  videlicet  qualiter 
nobis  sit  pax  pax  et  non  sit  pax,  sed  turbatio.  » 
Cui  mox  discipulus,  lacrymas  continere  non  va- 
lens  •  «Patersancte,»inquiens,«curitadisposuisti, 
curfacis  sic?scioquippeet  certus  sum  me  de  caetero 
te  in  carne  ista  non  visurum.  Ego  quidem  proposui 
vobiscum  fideliter  stare:  verumtamen,  ut  mihi  vi 


qui  familiaritatis  gratia  et  beneficiorum  collatione 
sibiobnoxiifuerantmaledixit,quod  ipsum  de.sacer- 
dote  uno  non  vindicarent,  qui  ipsum  et  regnum 
suum  sic  turbabat  et  suis  dignitatibus  exaucto- 
rare  et  exhaeredare  quaerebat.  Quod  siepe  et  sae- 
pius  furore  suo  replicantem,  de  aulicis  concubi- 
culariis  suis  quatuormilitesaudientes,de  verboau- 
ditosic  dicentis  votum  conceperunt,certissimejam 


u-       ^  Ari-aiitor  «tarp-  verumtamen,  ut  mini  vi-      ano  sic  uiueuus  vuiutu  wu^pv,.  u_.,  w — , — 

Vd°erarTuetn ^^S  _-. -_r.ud.™  m.  C  rfrf,,.^  ^.«.mam  «  in  hoe  regi   pr^sUtu 
detur,  tructu  consuuiuicu  ,..._.._.  .„;=      „-_  «K.^ninm  «i  arr.hiDraesulem  interficerent  :  e 


UCLUI  ,    _--_v/v-_    v.~__ 

quaeris,  qui  hucusque  tecum  in  tentationibus  tuis 
permansi,  necero,  sicut  nunc  video,  socius  glonae, 
qui  fui  socius  poenae.  » 

Cui  archiprajsul  cum  lacrymis  j  am  erumpentibus : 
«Non  sic,  »  inquit, «  fili  mi,  non  sic ;  fructu  non  frau- 
daberis.qui  patris  prfficeptum  imples  et  consihum 
sequeris.  Verumtamen  quod  dicis  etplangis  verum 
quidem,  quia  revera  amodo  me  in  carne  lsta  non 
videbis;  et  tamen  volo  utrecedas,  praesertim  quia 
rex  habeat  te  in  causa  Ecclesiae  caeteris  suspectiorem . » 

Tertio  itaque  Natalis  Domini  die,  videlicet  die 
Beati  Joannis  evangelistae,  obscura  nocte  eo  quod 
in  via  suspectae  forent  insidiae,  in  multo  ejulatu, 
emanantibus  lacrynm,  iterum  etiterum  hcenUaet 


ros  obsequium  si  archipraesulem  interficerent  :  et 
ita  conjuraverunt  in  archipraesulis  necem.  Quorura 
nomina,  ut  in  aeterna  maledictione  sint,  historiae 
huic  curavi  hic  interserere  :  Hugo  videlicet  de  Mo- 
revilla,  Reginaldus  filius  Ursi,  Willelmus  de  Traci 
et  quartus  Ricardus  Bnto.  Et  isti  quidem  milites 
aulici  regis  cubicularii  etsi  tandem  degenerantes, 
viri  certe  generosi,  honoribus  praeclari  et  inlei 
majores  magni.  Isti  quatuor  conjurati  confestim 
in  Angliam  profecti  sunt. 

Et  in  profectione  horum  quatuor  hoc  quasi  no 
vum,imo  miraculosum  contigit,  videlicet  ut  cum  u 
hieme  inter  tam  crebras  aeris  et  maris  mutatione: 
et  diversos  portuum  situs,  mare  non  simul  omne: 


^r Ze  Sn"1^  ta^C  :t°r'e  meorecessi,  D  in  eodem  ^ortu.sed  indivisis  io.raren,  om.es  ta 
paierud.  u--i-_v  r        :„  „~„r,oi_._       «,_n  parlpm  d  e   aDDhcantes.  eadem,  die  lmo  ten 


quem,sicut  ipse  praedixerat,  deinceps  in  carne  ista 
nec  vidi  nec  visurus  sum.  Unde  et  cum  histonae 
hujus  finem,  id  toto  corde,  tota  animaet  totisvin- 
bus  deprecor,  ut  quemdeincepsnonsum  visurus  in 
tempore  videre  merear  in  aeternitate,  et  fien  par- 
ticeps  in  corona,  qui  socius  fui  in  pugna. 

Hucusquenon  quae  accepi  ab  aliis,  sedquae  vidi 
ipse  et  audivi,  praesentibus  et  post  futuris  saecuhs, 
ad  Ecclesiee  Dei  aedificationem,  de  tanta  Ecclesjae 
columna  in  libello  historico  hoc  fidelius  et  con- 
stanlius  enarravi.  Verumquia  amodo  non  quae  vidi 
ipse.sed  ut  haec  de  sancto  viro  historia  consumme- 
tur,  quae  ab  aliis  accepi  referenda,  aliquantulum 


men  eadem  die  applicantes,  eadem,  die  imo  fe 
ejusdem  diei  eadem  hora  ad  locum,  quem  statue 
rant  convenerunt,  ad  castellum  videlicet  illud  quo< 
supradiximusnominatum  Saltwude.distansaCan 
tuaria  per  sex  millia,  quod  de  feodo  Cantuariensi 
Ecclesiae  rex,  ut  supra  tetigimus,  archipraesuh  s 
restituturumpromiserat,Domino  quidem,  cui ven 
et  mare  obediunt,  ut  videri  potest  sacerdotis  si 
imo  ipsum  sacerdotem  suumquasi  gratamsibivu 
timam  accelerante  sic.Tota  vero  nocte  illade  nee 
archipraesulis  in  castello  illo  contrectantes  incra 
stinoqui  fuit  quartus  Natalis  Domini  dies  videhct 
in  Sanctorum  Innocentium  die  cum  complicibt 


1265 


VITA  S.  THOM^.  -  LIB.  VI.  mQ 


::is  sc^&se  .ssrss A  :„olr nee  debere' m  api*  '"*-■*  ^» 

verocumgladiisetfus.ibus  v™epU„To^stamen      hnr  T  '""""^  ab  6°-  El  Slatim  Pr0»e 

is.r^rr  -^«^se:  ^isri:  :r • seipsosia,n d,ab°- 
^.t^d:«xr^t:sr.r  o verum  quia  iam  mai^ :  ~eere  -■« 

quam  de  fuga  cogLat  '      *       P  «  "  demeePs,mm  "'andus  foret  et  s.vlas.  u.liiteris  non 

Ioprimisitaqueouatuornrmfalimilile.fa«t„„„  tetr,s',ed  velul(Iu,bus<i.mnlisroseisinsyllabaram 

ad  archiprasuL  1n  tbalamo!  ,      s d eba?  ci°ca  nZlT™*  1,oueseeutibus.  etquibusdam  dic.io- 

dieivesperam  aceedeo.es,  „ec  s'uo  vel  registm  ne  n.svirTi ™°',8«'u-s,,»i°»»i.«.'i«o.SBmm..i0. 

ipsum  salBtaotes,  B.pote  aqu.bas  looZpa"  sS„,  seZi  ,      ",  Ne° euim  iiu«uis  nnminom, 

mors  et  porditio  prope  insum  su^rhf.Z  sedangelorum  potiuseloquendaqme  abhominesu- 

mu„icat0,  absolverel.  Q„o  maZete  «soood.2     ?.    , ™?.T  'g,t"r  in  Drimis  et  attoiidamu.  qUK 
..,  aBC„Pi.a.e  domini  ^JS^^S^  '  "*  ^  ^0"""' 

INCIPIUNT  CAPITULA  TOMI  SEXTI 
15'  n»  1?"",  a",k"e  *""'»'«« «fc  e(  quid egerit ipso,  alloauens 
'  JmVSSetZutt^f''  *  CUrk°  1™«™  *"»•?*  v»>  Wo«  »Bffl  «*,,«*.  „„,,„. 

tnwftw  acceda*.  voiuntatem,  ad  describendum  ultimum  martyrii  finem 

\'  n\  rifSt  Vilt  C0™UmmatTe  et  de  ^mifieum  militum  numero  cum  eohorte 
IDevirtutepatientiw  vin  admiranda  et  de  flagitii  immanitateinauJua 

*  «3T22.""*"  **  ,Ui,"""'m  "  -------  **■  -J-H  f*r  m.  „„.„  ynwfem  „  ^. 

*  ^Z^elSeZtc^nt  ij&JgS&r*'  """"'  "-*-««•  -  H-J-*M  H*t*. 

i.  De  his  quce  post  martyrium  sunt  gesta  prosequitur 

*.  Ue  formaet  composttionejamexanimis  corporis  consummato  martvrio 

TOMUS  SEXTUS. 

'^««ZL™^^^  '  ti  CUm  auter'ra— .esiam,q„0,,„0„„i  pr* 

>rem,  ecclesiam  videhcet,  se  ^Z-     0^ J     1        a,"T  ^  *  r*?  ^  LXXXVll)  S°luS  quiPPe 

iterumrecueote  tanquam  moXilepido  v^      "S  ?tu.rusfratt0~^  utineoarctouonalteri,  sed 

ndem  coeeernnt  >,t  „3  «^  mtrepido,  vix      glona  daretur  soli.  Nam  si  et  alteri  gloriam,  exte- 

^^^•^^^l^^  gT      nUarCtUr  S°,iUS-  UQde  ad  sui  athlelaTglorilSi 
mutati:ad lsi  ut  n       n^vuTt,0  si,     ^'         ?      S^060*6  ^   «^^«iter  erat  donec    trans.ret. 

lum  pareba    tr  plt  ou is  ^     » "1?  ^1^",  ^^  d<J  SmS'  CUm  6Cclesiam   iai^ 

•ululum  DrocessS  nal         g      ;  6r°  1DSe  ecclesia3  fores  clausit  m01  et  seravit.  Uli  vero 

teseTahZr         '  neccrucem  Vlderet  ^am  carnifices  mililes  cumcohorte,  cumarmise  "JS 
s    Uc  ueLer^  fust.bus,  archipr.sulem  pedatTu ^  s^queut 

fallor.rrnfXon Sa^^i™.     ^  "?  T^^  ^  VeUieUleS'  ™r  et  cla 
operavit  ad  crucem  OUlmmemor'  qui  cum  cruce      m°se  mtonabant  ut  cito  sibi  aperirentur  fores. 

Quod  qma  aliquantisper  dilatum,quil)usdam  pr«- 


1267 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1268 


paratisferreismachinis  fores  dejicereet  irrueresic  A      Ecce  Samson  noster  intrepidus  adoccurendum  ; 
Fn"ntabant.  Quorum  fragorera  et  clamorem  adec-      ecce  Paulus  noster  proraptus  ad  argundum  ;  ecce 


clesiae  valvas  mox  futura  Christi  victima,  christus 
Domini  exaudiens,  praecepitutconfestim  aperiren- 
tur,  addens  decere  minime  incastellari  ecclesiam. 
Valvis  vero  apertismoxirruentes  carnifices  clama- 
bat  unus : «  Ubi  est,»  inquiens,  «  seductor  ille?  «  Sed 
christus  Dominiad  hocnihil.Altervero  subsequen- 
terclamans:«Ubiest,»inquit,  «  archiepiscopus?» 
Et  christus  Domini :  «  Ego  sum  :  Quid  vultis  ?  »  Et 
ille  intonando : «  Utmoriaris, » inquit, « nec  ullatenus 
vives. » Etille: «  EtEgo, » inquit,  «pro  Deomeoetpro 
Ecclesiae  libertate  paratus  animam  ponere.  » 

2.    DE  OCCURSU    ATHLET.fi    DOMINI. 

Sed  quod  mirura  dictu,  iste  tam  fortis  Domini 
agonotheta  singulariter  magnuset  manifice  singu- 
laris,  qui  antequamlanistaeilliintrassentecclesiam 
versus  chorum  ecclesiae  pergens,adquem  per  gra- 
dus  ascenditur.septemoctove  gradus  jam  conscen- 
derat,  mox  ut  gladios  in  ecclesia  exertos  vidit 
festinanter  occurrit.  Non  ipsum  durae  mortis  suae 
nuntium,  non  lethale  verbum,  non  extractum  in 
necem  ejus  ferrum,  revocare  potuitquo  minusoc- 
curreret.  Et  quod  adhuc  majori  admirationiet  stu- 
pori  accedit,gladiatores  cum  omni  i  mperio  arguens, 
quod  tam  inordinate,tam  profane  matrem  suam  ec- 
clesiam  introissent,  unum  eorum,cuiprius  appro- 
pinquaverat,  manumoxapprehendens,  perloncam 
tam  valide  excussit,quodipsum  fere  ad  pavimentum 


noster  christus  Domini  fortis  ad  expellendum.Cujus 
os  in  occulto  factum  jam  non  est  occultatum,  etsi 
subtantia  sit  in  inferioribus  terrre.  Sed  quid  dico 
substantiam  in  inferioribus  terrae  ?Sed  potius  jam 
inccelorum  superioribus  substantiacarnis,non  jam 
velutcarne,sedpotiusvelutadmirabiliquadammu- 
tatione  transubstantiata  io  ccelum.  Quae  enim  caro 
mortem  non  horreat  ?  Quae  exertum  super  se  gla- 
dium  non  metuat  ?  Quaeve  gladiatorem  ad  necem 
ejus  paratum  pulset  et  contemnat.  0   homo   non 
homo,  o  caro  non  caro.   0   caro  Adam,  o  caro 
Thomae.  Fortior    Thomas   inter  gladios,  in  ster- 
quilinio,  quam  Adam  inter  ligna  fructifera  in  pa- 
g  radiso  :  utpoto  qui  praeter  quasdam    mortis  exu- 
vias  jam  jam  exuendas  quidquid  a  primo  Adam 
vetus  contraxeratdeposuerit  ;  cui  a  secundo  Adam 
nunc  totum.  0  Adam  et  Adam.   0  primi  Adam  fi- 
lii,  o  secundi,  qui  post  primam   ex   primo  Adam 
nativitatem  moribundam  jam  non  ex  sanguinibus 
neque  ex  voluntate  carnis,  sed  ex  secundo  Adam 
secundo  nati  sunt.  Unde  et  ex  secundo  patre  hoc, 
tanquam  fihi  generosi  non  degeneres,  non  carnisin- 
firma  et  infirma  idiomata,   sed  spiritus  desuper 
charismata  fortia,  tanquam  spiritualiter  generati, 
sortiuntur  constantiam,  fortitudinem,  et  reliquas 
animi  virtutes  contrahentes  ex  patre  hoc.Undeets: 
caedantur  gladiis,  gladiisnon  cedunt,  sed  contem- 


ubijue  piuoua  .         ti       nftr,ISI  ,of.   mors  mortis  sunl 


ipsemet  postea  de  se  confessus  est. 

0  quara  admiranda  tam  ardens  sacerdotis  aemu- 
latio,  domumDei  tam  ferventer  zelantis,  quisolus 
et  inermis  tot  et  tam  vesanis  in  necem  ejus  jam  ar- 
matis,  tam  audens,  tam  fidens,  tam  pronus,  tam 
promptus,tamintrepidus,ettamparatusoccurrerit, 
quosetde  templo  Salvatoris  Salvatorem  suum  imi- 
tans  non  formidavitejicere.Salvatorem  dicosuum 
et  imperatorem  in  hocsequens,  nisiquod  tam  stre- 
nuus  summi  imperatoris  miles  non  jam  nummu- 
larios  et  columbarum  venditores,  sed  gladiatores 
ipsos  in  necem  ipsius  sic  jam  debacchantes,  nihil, 
ut  videbatur,expavescens,nihiltrepidansattentavit 
ejicere.Undeetinhocettali  certe  articulo  rairandus 
occursus  hic,  miranda  et  objurgatio  haec,  sed  et 
admirabilis  attentata  expulsio,quibus  tam  funeste 
in  mortem  suam  jam  exacerbatos  amplius  adhuc 
exacerbare  non  verebatur.  Non  quidem  quaerens 
gratiam  non  oransveniam.necpetens  dilationem, 
sed  zelo  sacerdotali  accensus  amore  justitiae  exa- 
cerbatorum  iram  jam  magis  provocans  quam  pla- 

cans. 

0  athletae  audentis  manum  validam,  o  viri  virtu- 
tem,  o  martyris  constantiam,  o  animi  puritatem  ? 
Siatimperiose  inter  carnificesidemsacerdos  et  vi- 
ctima.  Stat  hic  et  gladiis  exertis  circumstant  illi. 
Et  in  medio  sacerdossacerdotisimpletofficiumnon 
lanistas  palpans.nonse  humilians,sed,utjamdixi- 
mus,  cum  omni  imperio  arguens  et  objurgans. 


r  queunt.  »  Quin  potius  occisi  isti  mors  mortis  sunt 

J  tanquam  mortis  victores.  Et  utloquamur  in  exem 

plo:  Ubiest  nunc,  o  mors,  stimulus  tuus,  ubi  victom 

tua  ?  (/  Cor.xv.)  Quae  Adam  vicisti  inparadiso  suc 

hodie  a  Thoma  victa  es  in  sterquilinio  tuo.  Qua 

Adamoppressistiinexuviissuis,tuashodieThomas 

exuens  in  propris  exuviis  tuis  te  oppressit,  exuviii 

tuis  se  exuens,  quitibietiamexuviis  adhuc  cooper 

tus  quasiexprobrare  et  insultare  non  trepidat.O  s 

scirem.sednescio  quodos  occultum  faciat  Dominus 

et  qua  interna  firmitatesuos  sicroboret.Pacis  qui 

dem  tempore  occultum  os  hoc,  occulta  infirmita 

haec.  Sed  minime  occultatur  cum  manifestae  tenta 

tionis  tempus  irruerit.  Utinam  de  occulto  osse  ho< 

tanquam  esca  vere  solida  gustassem  ego.  Libente 

aliis  eructarem,  sed  quia  nongustavi,  scio  me  nec 

dum  Dominicum  canem,  verum  quod  gustavitho 

deosse,  imo  quotanquamverecanisDominicussa 

ginatus  abunde  eructat,  jam  nobis  indicat  noste 

Thomas  j  am  non  reponens,  non  occultans  os  suun 

Juxta  quod  fortis  rex  ille  et  Propheta  :  Nones, 

inquit,  occultatum  os  meum   quod  fectsti  in  occult 

(Psal.  cxxxviu).  Pariter  et  nostri  Thomes  osin  o< 

culto  factum  jam  non  occultatur.Quinonjam  car 

de  carne,  sed  os  ex  ossibus  est  in  exercitu  Douw 

Sabaoth  inter  robustos  robustissimus.  Unde  etqi 

cum  puero  Jesualiquandofugit.cumeodem  adul 

modo  occurrit,  modo  exit,  modo  se  exerit.  Et,  i 

jam  diximus,et  ad  laudem  ossei  nostri  iterare  no 


D 


1269 


VITA  S.  THOM/E.  -  LIB.  VI 


piget  medium   mediis  se  gladiis  ingerit,  tanquam  A  hoc.  Ecce  enim  aninin,  i     ■  ^™ 

tolus  osseus,gladiorumictusnonmetuens,sedcon-      gesta  sunt  m  »  m,„?  .    decimus™nus  hic  ex  quo 


-    -  o™"'"  "'661"i  tauLjucuu 

totusoSSeus,gladiorumictusnonmetuens,sedcon- 
temnens.  Cujusos  hucusquequasioccultum  jam  in- 
ter  raortiset  vitae  nonoccultaturconfinia:  sciens  et 
tunc  apprime  memorans  quia  mors  luec  caduca, 
mors  carnis,  mors  brevis,  mors  mortis  sit  et  porta 
vitse  :  et  ut  non  enumerando  singulabreviter  con- 
cludam  universa,  tantus  fuil  in  viro  hoc,  sicut  di- 
xerunt  qui  viderunt,  morlis  contemptusetinpugna 
securitas,utadhuc  pugnans  viderijamposset  quasi 
vincere,  et  jam  vincens  quasi  adhuc  pugnare. 

3.     DE    EXCUSATIONE     DISCIPULI    QUOD      1N     DESCRIBENDO 
OERTAMIN.  SIT  PROLIXIOR. 

Nemo  autem  miretur,  calumnietur  nemo,  si  in 
nostriDavidmonomachiadescribendaforteprolixior 


videar.  Vetusquippe  illainermisfiii.Jesse  etpusilli  B  huc  certantem      '      ,     m  aCCedo'  Nam  d^  ad- 
eontra  Goliam  monomachia  mirandaquidem.  Sed      «uasi Tl  Z ^T?00'  «&  «'atum  beneficium 


jcontra  Goliam  monomachia  mirandaquidem.  Sed 
haec  novi  hominis,  noveelegis  et  novi  regis  filii  mo- 

uomachiaincomparabilitermirabilior.Hicsiquidem 
lon  suasus,  non  coactus,  non  missus,  sed  in  spiri- 
us  sui  ardore  etinaudita  virtute,  solus  et  inermis 
:iola  voluntate  ad  certamen  procedens,  carnis  im- 
nemor  nec,  ut  videri  poterat,  hominem  se  de  filiis 

|idamrecognoscens,mortisnonpaviduS,sedavidLis 
]aediis  se  gladiis  ingerit  et  Goliam  sicuttalem  dece- 
j>at  athletam,non  gladio  ferrised  verbi,  nec  lapide 
undaj  sed  linguae  percussit.Et  gladius  enim  in  la- 
ns  ejus  cum  quis  audivit  :  hoc  enim  et  in  auditu 
uns  mirabillimum.  Nemo  itaque  calumnietur  et 
.sgentem  non  twdeat,  si  in  tam  singulari  et  tam 

l£_llr_lf_-_     A  __  ni  ___.._«   _.       J__     ___•.  - 


gesta  sunt  quae  nunc  ScribunTur  e  "am  Z"  ^ 

clUanteadhucetmSi XTaZ^*? 
relicto.  Unde  singulariter  mfhi   aui  11  '* 

stes,  scribendidetantovimH      ?  huC  super- 

qu*  vidi  vel  audi TweZtoT*0  ^  ^™0 

huc  certan;  J    l:!lfiDem  accedo'  *am  dum  ad- 


quasioculo  ad  oculum  c I  I  -h  »eneficiuu> 
efflgiat,  etest  modicur«ne"u^™VeP,OIiani 
jam  triumphans  i»nit,,mT  '    erum cum 

-  -agistrum  queerat  ^^^J**""- 
veniatautquo  vadat  Prim,  qUIDpe  <IU0 

nec  mirum  si  invitus  vpI  \  (  °°r-  n)-Unde 

g.stroavella,-:0;    II6  _aCertante  p^e  et  ma- 


i       ...  »        —  ■—  «ugman   _.  ia_u      nec  mirum  si  i'nv.fM„      ,  v  \*  ^"' •  ny.unae 

auduocertammedescribendoegonimiusvidear,  r  gislroaveUar  T  aCGrtanfe  patre  e*   ma- 

uod  mundo  spectaculum  Ecclesia.  exemplum  et  jam  tolletu a'!  7  ^  ^  meoP<>rtet  quia 
ogelis  gaudium  praebet.  Nemo  etiam  subsannet,  concus  us  vil  k  ,m  qU°d  totis  eompunctus  e^ 
!"!h.a^Dtrf  r6Cte.SCribf ntlUm  re*uiam      S^ e^t  ^?  est' nnis  ven^! 


i  ..____.^   _n_,_u  auusauuei, 

|emo  detrahat,sicontrarecte  scribentium regulam 
epe  et  saspiusidemvolvem  etrevolvemidentidera, 
l2csi  juxta  poetae  dogma  non  statim  festinem  in 
lediasres.Sicut  enim  variisunt  animi  a£fectus,sic 
voces  variant,  quibusse  exprimunt,ut  amorVo- 

ishabetdulces,timormeticulosas,gaudiumjucun- 
is,dolor  vero  et  compassio gemebundas,  quas  non 

ndemjuxtaregulamscribentium,sedmorelugen- 
lmsaepeetsaepiusiterant.Lugenti  enim  scribendi 
t  minine  posita  est.Nec  igitur  mirum  si  scribendi 
gulam  non  sequantur.qui  scribendo  patiuntuiet 
•lent.  Quemadmodum  enim  musica  in  luctu  im 

l_tnnn      . i  •    . 


venit  finis  :  nec  ergo  ultra  est  n <  ,  '  finis  Venit' 
herevaleam.brevem  sedlX  ^  Ver°is  protra" 
gloriosam palmaml' ln  ?  PUgDam'citam scd 
immarcescibiktm  ^  tnumpnautis  athlet* 

militum  quem  oramnm; '  lllum  ca™ificum 

Christi  athletT  a^SrtT  ^"  ^*  hic 
tamvabdeexcusTpse'1',1  ^  diximus^t 
augente  fortiter  eh^Do^p^1  ?™* 
*us  est  :  quod  tamen  necdum Tmttu  7°  "*" 

cepit,  cierico  quodam  m,i  Z  S  in  se   ex 

pontificem  vene^'^."!  ?rox,me  ad  videndum 


frtuna  narratio,  ita    scribendi   et  lugendi  nulla"      p0nt  fioZ™  ^0^  qui  proxime  ad  videndun 
lorsusconvenientia.Egovero,etsicongL,c,eam,do-  D  ^SL^^  *  Pr°Pe  ^^Z 
.em  ,n  eetate  juvenili   secutus      nienlem  et  nnn««i.    "m  SUUm  inter  g'adium  ve- 


j.  ^         . ^.&_uucaui)Uy- 

wo  tamen  meo,  quem  in  eetate  juvenili   secutus 

•  vincuhsEvangelii  ministravi.cumquo  steti,cum 

ocucurr,,  ut  potui,  Deus  scit,  si  non  adeo  pru- 

uterobsecutus.tamen  fideliter;ergo,  inquam.etsi 

ngaudeam  propter  certantis  fortitudinem.certanti 

nenetjamcaputsuumetcorpusincircumcisonim 

|mmundorumgladiisexponenti,noncompati,non 

adolere  non  possum imo  verius  non  condoleo.sed 

umdoleo  ipse  ;  mequippe  doluisse  non  videtur 

|que  inter  scribendum  haec  solus  doleo,  et  inter 

lendum  solus  scribo ;  praesertimcum  singulariter 

wet  specialiter  incumbat  scribendi  onus  et  opus 

Patrol.  GXG. 


oienlem  et  pontificis  caout  Z  8  adium  ve" 

neutebrachnim  su«  car^  s  ^  6t  eXpo" 
aptaretpontificiscutumpote,  1  ,PS°   Vel  sic 

salutis,eo  quidem  JoZcenTaT  Pr0teCtionem 
ue^  similis,  q„od  Seou  us  es  T  ^^  Sindo" 
longe  dissimilis,  quod  non  fnl ,  ""'"'  Sed    60 

quod  liducialius  quod  Zlj'  ^  ^  f°rtius' 
choata,  jam  ImiSSS^S^  "  eSP°SUit  et  in" 
pi«m  habuit  :  cuius   ,Z  prnnum  partjci- 

sit)uomeuhi;Senem°r'a^ 

Proprio  EdwarduscTgn0mettoGrr   6,iCet  ^^ 

41 


1271 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


.2. 


itanue  hic  eraviter  caesus  pondus  ictus   sustinere  A  ad  votum  et  praecepluu_,nonquideu-  in  manu  pro 


ccepiL.  Verumtamen  illo,  cum  se  caesum  sentiret  et 
pondus  ictus  sustinere  non  posset,  confestim  bra- 
chiumretrahetite.reliquumictusinsepontificiscaput 

excepit.  Etjamsacerillesanguiscoepitemanare  per 
faciem.  Sentiens  itaque  sacerdos  llle  Altissimi,  se- 
metipsumAltissimo  immolans,  immolationem  jam 
inchoatam,  confestimquod  supracaput  gestarecon- 
sueveratabjectopileo,attolleasincGBlumoculos,genu 
flexoetorantismodojunctisanieseinanibus.intem- 

ploante  altare  sacerdosobtulitse  ipsumhostiam  vi- 
vamDeo.Etverebostiamvivamsanctam,immacula- 


pria,  sedaliena,cum  viderilexpediresic.  Nec  etiam, 
cum  esset  et  ipse  verbum,  vel  gladio  verbi  usus 
est.eoipsoinformansEcclesiamminimeabEcclesia 
judicandos  eosqui  forissunt.  Juxtaquod  Magister 
hujus  magistri  magistrorum  discipulus :  Quid  enim, 
inquit,  mihi  de  his  quiforis  suntl  Nonne  de  hisqui 
intussunt  vosjudicatis'!(I  Cor.  v.)  Unde  ethic  Tho- 
mas  noster  nunc  in  agone  hoc,  plus  quam  Petrujj 
tunc  doctior,  edoctus  tamen  per  Petrum  a  Domino 
a  magistro  etiam  lllo  gladiatore,  tuiore  gentium, 
apprime  adinstructus  arma  sacerdotum  non  esse 


tam  Deoplaoentem.Extendititaquecollumexponit  carnalia  sed  sp.ntualia,  Deo  et  eos  qu.  intus  sunt 
caput  seetEcclesiaecausamDeo  et  beatssDei  gentiri-  asacerdotibusjudicandosnonquifons,primumgla- 
ciMariaeetsanctis  Cantuariensis  Ecclesiaeadvocatis  diumcontemnit,  eteumsolum.quiPetroet  sibi  an- 
etbe.toDionysioFrancorumapostolocommendansBquamPetrisuccessoricomPelitsuperprofanamillam 

ciucuiu_ivuj  i  -..«.Alnnnminu    _oH  nnnnnminp   •  sn  n 


ut  illi  inter  martyres  potissimum  Deo  inspirante 
siccommendaretur  Ecclesiae  causa,  cui  ipse  in  Ec- 
clesia  per  martyrium  simile  jam  assimilabitur,  m 
poena  isto  sicut  et  Ulo  decalvato.Se  itaque.xposito 
mox  causam  Ecclesiee  quam  egerat  patronts  com- 
mendavit  et  pro  suis  oravit. 

5.  DE   ATHLK__E   lNHIBiTlONE   1MPER10SA.. 

Sed  quid  dicooravit  ?  Quinpotius,  etsi  inter  lani- 
starummanus,jam  etiam  m  sanguine  suo  volutan 
inciperet,  tamen  super  lanistas  suos  sacerdotahs 
officii  auctontate  fungens  adhuc,  ex  parte  omni- 
potentis  Dei  et  sub  anathemate  imperiose  inhibuit 
ne  quem  suorum  tangerent,  ne  quem  leederent  : 


cohortem,  quaesolonomine,  sed  non  numine  ;  solo 
numero,  non  merito  intuserat,  audacter  exerit,  vi- 
riliter  percutit :  miro  modo  et  stupendo  quidem 
gladio  hoc  non  se,  sed  solum  suos  defensans,  et  se 
exponens  pro  suis,  nec  gladio  hoc  repercutiens  si 
ferirent  se,  sed  solum  sisuos. 

0  pastor  pius  et  vere  pius,  qui  mox  ut  percussus, 
jam  non  aliusquamoviumsuarum  jamjamdisper- 
gendarumsic  meminerit.  0  fonssanguinisetpieta 
tis  eximius,  in  domo  David  recenter  jam  ortus,  qui: 
inter  lanistarum  fontemerumpentium  manus  sicuf 
fluxu  sanguinis,  ita et  profl  uvio pietatis  emanare noc 
destitit,  ut  sicut  pastorovium,ita  et  paterorphano 


"eTani  I™        -_:,,»  passione  m,     rum  probaretu,  0  ineffaMia  pietatis  viseera   . 
mor  Sme taauit,  ?«_«<_,  >->«-  Ao,  _««  (Joan.  -  pingue.oholoeaustumiueduHa  um.suosdefensao 
mor  .  zime  iiiquit,  H —  ^  rlpfensans.sed  mdefensum  exponens 


xvm)  nisi  quia  hic  non  tam  oratio  quam  imperium 
est  et  coercitio.  Nec  etiam  tam  orabat  ut  parcerent, 
quam  anathematizabateos  si  non  parcerent. 

Et  quod  dictu  mirum  et  auditu,  sed  opus  lpsum 
mirabilius  quis  potest  hic  dissimulare,  quis  per- 


se  ipsum  nondefensans.sed  indefensum  exponens. 
idem  sacerdos  etvictima,  in  templo  ante  altare  s»1 
ipsum  pro  se  et  pro  suisimmolans  ;  immolans,  in 
quam  nescio  in  quem  vivificum  coram  Deo  et  mun 
do  miree  suavitatis  odorem.  Tu  itaque,  Pater  san 


iransue,  ui-i  wk.  «____.-«    _tv.ioto    anriar.ieeimp..  in   defensando  tuos 


tacere  verbum?  quis  tanti  potestsacerdotishic  sub- 
ticere  praeconium  ?  Jam  sanguis  manat  a  ceeso  et 
tamen  inter  ceedentium  manus  sacerdotalis  officn 
necin  modicocedit  auctoritas,  potius  inter  gladios 
non  ut  ignavus  et  trepidus  gladium  suum  repo- 
nit  sed  audacter  et  viriliter  exerit.  Ecceenim  duo 
gladii  htc  [Luc.  xxu) ;  inter  gladios  ferri  gladius 
verbi  ln  hoc  tanto  discrimine,  in  hac  hora  tene- 
brarum,  hunc  Petri  gladium  athleta  hic  noster 
prompteetfiducialiter  exerit,  et  hoc  sicut  sacer- 
dotemdecuitsuos  defendit.  Qui  revera  gladio  lern 
et  seetsuos  defendisse  potuisset,  nisi  quia  legerat 


D 


Christi  athleta  audacissime,  in  defensando  tuof 
patrem  te  probasti  et  pastorem.  In  immolando4« 
protuissummiomniumsacerdotis  secutus  forman 
expressisti  effigiem  ;  in  exponendo  te  evangelicau 
etiamsuper  adimplens  perfectionem.  Si  quis,  inquit 
percusserit  teinunammaxillamprxbe  ei  et  alteran 
(Malth.  v).  Tu  vero  percussus  incapite  mox  totun 
caput  et  corpus  ette  exposuisli  totum. 

0  quam  magna,  quam  inaudita  super  te,Thoma 
divinae  dispensatio  pietatis,  qua  te  talem  tuis  et  ti 
tibi  talem  pro  tuis  exhibuisti.  Jam  usque  ad  san 
guinem  percussus  non  pro  te  gladiotibi  creditore 


lifflsra».  ^sid 


quodaddefensionem  ejus  gladiumfern  exeruisset 
et  servi  abscidisset  auriculam.  Unde  et  ad  absci- 
dentisverecundiamrestitutaauricula.jussusestipse 

reponere  gladium  in  vaginam,  Domino  tembile 
illud  subjungente  :  Omnis,  inquit,  qui  gladium  ac- 
ceperit  gladio  peribit  (Malth.  xxvi).  Neutro  vero 
giadiorum  in  passione  sua  Dominus  usus  est :  non 
gladio  ferri,  eo  ipse  Ecclesiae  indicans  quod  eccle- 
siasticis  non  competat  hic.cui  tamen  servire  debet 


evangelicus  videreris  quasi  propria  vindicando  in 
juriam.aut  si  tuorum  dissimulares,nonpastor,sei 
potiusmercenariusvidereris.  0  perfectionem  evan 
gelicam  !  0  virum  evangelice  perfectum,  etsi  plu 
quam  perfectos  non  viderimus  ubi  in  tanta  amari 
tudine  tam  superabundans  est  tantae  suavitatis  a  bun 
dantia,  tam  fervida,tam  rigida,  tamdistrictasacei 
dotali  eemulatione  adjuncta,  tanquam  si  suavissim 
oleo  vinum  ferventissimum  adjungatur  !  Kever 


:'m                                                      VITA  S.  THOM^E.    -  LIB.  VI.  1274 

laisericordiaetveritasobviavemntsibiinpatestraAtantem  znagis  quam  referre  regnantem,  Thom* 

laciacertaminehoc.  Thomas  si  quidemhicnoster  quippecertamenetsinonsitdemundo,tamenadhuc 

hmc  in  agone  corpons,  sed  ut  videtur  in  excessu  in  mundo  est  et  mecum  est  et  illud  video  verum 

,nent,s,  exitu  suo  de  mundo  jam  imminente,  quasi  Thomie  vincentis  regnum,  sicut  nec  de  mundo  est 

m  ipsms  immemor  pro  suis  punit,  pro  se  parcit,  nec  in  m undo  est,  nec  mecum  est,  nec  illud  video' 

em t iZiT         *  "  T  eip°sit0Sui  serva"  Ve™m  incertaminestat  tanquam  adhuc  inter  nos 

entui  iHaBsi.  Sui,  inquam,  qui  m  tribulationibus  invictus  Thomas,et  mauibusexertis  dimicans  om- 

;oi.  in  pressuns,  m  tentationibus  variispcr  dura  nes  nos  adbellum  provocat  et  manusnostras  oCt 

1X8,11  ^^Peraipsum  secuti  fuerant  viriliter  et  ob-  ad  pralium.Ia  regno  vero  maoibus  jam  quietis 

iscuti  fidehter    0  quam  jucunda  memoria,  quam  denssupersoiiumdeincepsadbellumnonprovoca 

u   isrecordatiotanteettamsuperabundantissua-  sedbeIlantibuspotiuspatrociniumpr*stat QuS 

itatis  abundant.aa,  Memoriam,inqait,  abundanti*  tamen  aut  quibus  patrocinetur  et  quomodo  non 

£***  ,u*  eructaount(Psal.  cxnv.)Sed^a-  novimi,s,non  videmus,  necscimus  ^^7^10 

acamtxmeaaquam  et  oculis  meisfontem  lacyrma-  nos  posse  scire  antequam  videamus.Sed  quid?  v  - 

?k       ^  °k         'X,)  °0a  me  qUid6m  in  mediis  lim  nolim'  etsi  Plorans  et  einlans,  etsi  ascendentem 
hnihus  etfluctibusperegrinantem  et  periclitantem  B  patrem  oculis  sursum  post  eum  pendentibus  aspi- 

Hhuc,  non  fratres  meos  oneris  pastoralis  mecum  ciam,  proh  dolor  !  avelli  me  oportet  et  credere  re- 

mlTs°Zr atoresetPf— -sociosjam  gnantem.quem  certantemoculata  fide  descripsi  Et 

,  mundosublatos.sedploraboquodegotantessua-  faciam  vel  egoChristianusquodfecit  quidam  sacri- 

ca tisabundantiam eructarenon  possum.vixetiam  ficans  ethnicus,  qui  inter  L-ificandTm    cum  au- 

^nu  ter  ructansquodaccepiabaiiis.quomodoenim  disset  filium  inhelJo  occisum,  mox  coronamdepo- 

uctarem  quod  nongustavi  ?  Si  quidem,  ut  supra  suit,verum  cumincontinenti  audissetcuodTnbeUo 

emoravi,a  domino  meo  etpatre  volente  etjubente  virihter  egisset.capiti  eamdem  requisitam mox re- 

tn^r-nfqUamCertaretdimoSUS'a0npra3Sensfui>  P08uit-Quidig««rn>oror?quidh»sito?quidathletffl 

uvldMnteresSenon  merui.Sedmiser  ego  defrau-  Domini  tam  gloriose,tam  strenue  in  acie  stan  iset 

is  taXmtr  Patmmeietmaeistri  <**  dimicantis.tamgloriosumtriumphumdiffe^uid 

Hti    tantumin  ce  tam.nerohur,  tantam  constan-  tam  jucundum  tripudium  protraho?Quid  inquam 

efirmitatem,  tantam  et  tam  suavem  de  pietatis  differo^quidprolixiustrahospempopuliet  alutem 

fctrotn  sitr86  T?  eXP°nenS  *  Clerillbertatem  et  decus.inJet  unifersffl  Ecc  lS 

ssJm    °i 1            6SSe  mihldesuPerdatu<*>  patrocinium,  et  patrem  et  deniquemunditotiusfu- 

e"rDosLainslenSeCUtHUS  "'  Videremfmem-  C  -™mjudicem?vineatfidee,trinmPhetaffectu»,uec 

vitnvT                       Jm lhiaPPareasdixitmihi  tam  compatiamur  patienti  quam  congauueamus 

visu  voluisse  seutmterfuissem  tunc.  Etegoipsi  :  regnanti.  Ettamen  nos  illi  non  compatf  non  cT 

)omine,,,inquiens  «quiahomopeccatorsum,Pe-  dolere  non  possumus.Nos,  inquam   et  pi^sertim 

«  mquidem  sifuissem  occisus.  »EtiUe:«  Non,  >,  nostri  officii  viri,clericos  dico,\u"ce  te^non    ou 

S'lqirinme0  SrgUme  °aptiZatUS  fU1SSes-y  d0leren0Q  P°ssunt  aut  nondebent,qui  nonprose 

mn  ,nf        ^^  hmusrecordor>  confundoret  sed  solum  pro  clen  hbertate  tam  dura    tam  dira 

mpungor  in  eerumna  mea.et  exitus  aquarumde-  tam  probrosa,  prius  in  exsilio,  nunc  ve'ro  in  mar 

cuatoculi  mei,  quod  qui  in  tentationibus  per-  tyrio,  inter  tam  scelestorum,    am  scelerat rum e 

nsi,inhnetanquamrepulsusetreprobatusfilius  sacrilegorum  manus  passus  est      SCelemt°rUm  et 

.tris  consummationi  interesse  non  merui  0  si  in  7 \„n 

>fniCca„.    a„  4             t            ,    "oumerui.  U  si  in-  7.  quod  discipulus  finem  martyrii  invitus 

fuissem,  de  tam  virtuosa,  de  tam  suavi  et  tam  nPSrR,K1. 


DESCRIBAT. 


» TfructuTsiis  ^adia^U's  P,enius  *»"**■  Q"W  i«»-  ?  Os  meum  apenam  el  a.traham  spi. 

^ Pr  «  SrS:re"""ta,e  ^«".u.voiuutarius.e.suameucoutra.oiuutai 

a   ™        ^iiuem  vix  aistuio !  deinceps  certaminis  finem  et  ultimum  certantis 

Sed  1      7RAHA  D1SCrPUU  EXCUSATI0NE-               n  describam  exitum.  et  in  fine  ejus  qni  dne  fine  e 

Sed  jam  forte  y.deor  contra  promissum  meum  in  D  ego  faciam  finem,  ubi  tamen  non  est   finis    Po 

ri   certantis  descnptione   prolixior.  Verum  cui  certant.s  triumphum  ipso  jamTn  gloria  deincep 

cel    ,'  Cf°^.et;aQtam  in  cert^^e  hoc  fuisse  mutus,  nihilex  tunc  locuturus  de  regno  suo  3 

certandofortitudinem(inresistendoconstant.am.  nec  oculus  vidit.nec  aunsaudvTnectcorZrnTnt 

milit »  fo  mam            D  SinguIlst0tlus  Ch"stia-  Jacet-  ™*  q"iPP«  «ternitatis  et  indeficient  s  clari- 

arTn  i    titsTtum   ,  T    Per  uncto"e  c'tu*  «tjli  tatis  materia  omnem  temporalis  et  moribunda.  lin- 

arantis  transitum,  sed  singula  potius  studiose  et  gum  obtundit  sonum,  obducit  stvlum   diotion  ,m 

HZ  T^^;  traCtatu-P;01—  eUam  P-prietates  ^u^^Z 

1              '            Jam  suPradlx]-  et  hoc  et  iQv^a,  sic  et  inexcogitata  materia.  Unde  tacito 

e»  mvZT,P°8T'  1DVltUS  ad  finem  Vem0'  h0C  ^U0d  omuem  et  "ribendi  et  loquendi  modum 

ipp    m  h  ef  r Tt       gemenS  reCOl°-   JUCUQdlS  eiC6dit'  co^— aatioms  viri  finis,  qui  etiam  Pr« 

ippe  m^etfructuosms  cernere  Thomam  cer-  uimia  daritate  sui  et  diguitate  matoi»  iugeu"oh 


1275 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1276 


mei  stylum  obfuscandoreverberat,moxdescriben-  A  accessit  propius.   Qui   et  ut  certissime   nuntiarej 


dus.Adquemprofectofinem  eojucundiusaccedoet 
ardentius,  nescio  tamen  quo  retardatus  affectu, 
quod  iafine  certaminis  athletae  certantisnon  finia- 
tur,  sed  magis  ac  magis  et  ineffabiliter  magis  au- 
geatur  praeconium.Et  adhuceo  etiam  plus  volunta- 
riusadfinempropero,  quodfinis  hicetsi  nonomnis 
consummationis  fiais  sit,  quod  est  solius  capitis 
consummationi  reservatum,  mirae  tamen  consum- 
mationishic  finis  sanguis  effusushic.Inquolatebat 
tunc  tanquam  in  rosa  medicamentum,  in  cortice 
balsamum;  latebat,  inquam,in  saaguine  tunc.sed 
manifesta  nunc  salus  popuii,  decus  cleri  totius, 
denique  ecclesiarum  orbis  patrocioium  et  ipsius 
coronaimmarcescibilis,quam  gladiatores  ferro  su- 
per  capitis  etcarais  ejus  coroaam  taaquam  super  b 
aliquam  iacudem  cudeates  ipsi  fabricaveruat  pro 
coroaa  coroaam.  Nec  igitur  est  quod  de  csetero  de- 
beam  ad  tantae  consummatioais  finem  properare 
invitus  :  unde  siccatis  lacrymis  attracto  spiritu 
amodo  in  fine  historiaesuperfineviriosmeuoiape- 
riam.  Et  Domiaus  labiamea  aperiat  ut  ad  Domiai 
gloriam  gloriosi  aeomartyris  sui  ia  fiaelaudemdi- 
gae  aaauatiem,utjuxtaillud  dictum  autiquumipsi 
omuis  laus  io  fiae  caatetur.  Habet  eniin  pretiosus 
finis  graade  privilegium  laudis  :  adeo  etiam  quod 
etsi  quis  aate  mortem  laude  digaus  sit.  mouet  ta- 
men  sapiens  nemiaem  ante  mortem  laudandum 
unde  et  oporteret,  si  forte  datum  desuper  sic,  in 
ampliorem  tam  pretiosi  finis  laudem  nos  deinceps 


mortuum,  qui  tamen  jam  mortuus  erat  cuspide 
gladii  fixit  et  sancti  capitis  cerebrum  extraxit  et 
super  ecciesiee  pavimentum  effudit  ;  ut  dicebatur, 
de  praefata  illa  viperarum  progenie,  videlicet  Ro- 
bertus  de  Broc  hic  erat.  Ecce  Robertus  hic,  Lon- 
ginus  alter,  nisi  quia  certe  Longinus  ille  ab  isto  ju- 
stiticatus  est.  Ille  quippe  ethnicus  lancea  Christi 
latus  aperuit  et  sanguis  exivit,  iste  vero  Christia- 
nus  christi  Domini  capiti  gladium  infixit  et  cere- 
brum  extraxit  et  super  ecclesiae  pavimentum  effudit 
illud.quasi  vile  lutumaut  pulverem  ad  calcandum 
expoaeas,  illis  etiam  ia  immaaitate  sceleris  longe 
superemiaeas,  qui  Christi  crura,  quem  obisse  jam 
viderant,  non  fiegerunt. 

9.   DE   VIRTUTE    PATlENTliB   VlRl. 

0  vos  omnes  qui  transitis  per  viam,  attendite  et 
videte  si  ab  initio  nascentis  Ecclesiae  vel  etiam  a 
prima  saeculi  origine  fuerit  dolor  sicut  dolor  iste. 
Sto  hic  ethaesito,  ultra  progredi  aoa  possum,  sin- 
gultus  et  suspiria  erumpunt  magis  quam  verba. 
Stupet  animus,  plorat  oculus,  tremit  manus,  haeret 
stylus,  etadhucstohicethaesito,  dubius  admodum 
quodictionis  genere  tantam  incarae  mortis  patien- 
tiae  virtutem  et  tantam  e  diverso  inter  Christianos 
patrati  flagitii  immanitatem  exprimere  valeam.  De- 
beturhuic  commendalio  in  stecula  sicut  ineffabilis 
et  inscriptibilis.Hliveroprofanatio  sempiterna.quae 
similiternecverbisexprimi  necstylo  valetdescribi. 
Namut  priusde  tantapatientis  viri  viriutedicamus 


super  extendere,cumjuxtasapientempretiosusho-  C  m  hac  decalvatione  in  decoroaaUoae  hac,  m  hac 


miais  fiais  totius  laudis  sibi  privilegium  viadicet. 
Quod  igitur  supra  oravi  ethocuuac  iterumoro,  Do- 
minuslabiameaaperiatutadgloriamsuam  gloriosi 
neomartyris  sui  laudemos  meum  digae  aaauatiet. 

8.  DE  ULTIMA  VIRI  CONSUMMATlONE. 

Itaque  utjam  supra  diximus  collo  extento,  ca- 

pite  exposito,  orantis   instar  junctis  manibus  et 

flexis  genibus,  lictores,  quod  sine  exuberaote  la- 

crymarum  foateiatersiagultus  et  suspiria  taui  cre- 

broerumpeatiavix  dicerevaleo  ;  lictores,  iaquam, 

hiac  indeferiuotetreferiuntjferiuntinquam,  etre- 

feriuntdonec  ooronam  capitis  separarunt  a  capi- 

te.  EtitaChristusDomini,unctusDomini  ibiest  im- 

molatus,  ubi  unctus,  sacro  oleo  unctionis  succe- 

dente  etcedente  gladiooccisionis.  Nam  sancto  illo 

corpore  in  reliquisintacto  et  illaeso,  in  sola  illacor- 

porisparticula,  quasacerdotii  et  pontificiieminebat 

privilegium,inauditum  illud  sacrilegiumadmissum 

est.  Et  ita  lictoribus  decalvatus  decoronatus  est  : 

et  quidera  non  a  tergo,  sed  qui  usque  ia  fiaem  ia 

aateriora  se  semper  exteaderat,  patroaus  semper 

recti,recto  corporesuper  ecclesiaepavimeatum  jam 

morieas  aate  faciem  cecidit.  Ethic  estconsumma- 

tioais  viri  fiais.  Et  milites  quidem  haec   fecerun1 

quatuor  cumcohorte  in  passioneipsius  Christi  Do- 

mini,  sicut  et  in  passione  ipsius  Christi,  qui  cual 

profana   cohorte  sua  ecclesiam  vix  egressi,  mira- 

bantursijamobisset.  Etunusde  cohorte  revertens 


tam  dura,  tam  dira  capitis  toasioae,  ubi  testa  ca- 
pitis  cum  coroaa  uactionisseparaturacapite,  quod 
mirum  dictu  est  et  vix  credibile,  nec  murmur  re- 
sonat  aec  querimoaia.  Caeteri  quidem  martyrum  si 
mox  decollati  uon  murmurarunt,mirum  quidem  sed 
non  adeo.  Verum  hic  aoster  ia  tam  dura  capitis 
toasioae,  taaquam  ovis  coram  toadeate  se,  aon 
aperuit  os  suum.  Et  bene  et  vere  tondente  :  quid 
enim  haec  captis  toasio  est,  nisi  dura  et  dira  co- 
ronae  tonsio,  ubi  testacapitis  cum  corona  unctionis 
separaturacaptite  :  vere  taaquam  ovis  coram  ton- 
deote  et  tundeate  :  et  vere  taaquam  ovis  aoo  quidem 
ducta,  sed  se  ipsam ad occisioaem ducens ?  Oblatus 
est  enim  quia  voluit. 

De  gladio  fracto. 
Et  cum  gladiatores  hinc  inde  percuterent  et  re- 
percuterentmortemviriaccelerantes,  super  testam 
capitis  unius  gladiatorum  gladius  frangitur.  Frangi 
quidem  et  frangitur,  frangitur  gladius  et  frangit  o.; 
exterius,  interiori  quidemossequod  supradiximu; 
in  occulto  faclum  a  Domino  infringibili,  frangitui 
quippe  gladius,  sed  Thomaenon  frangitur  animus 
0  os  et  os,  os  de  primo  Adam,os  de  secundo.  0: 
quidem  de  primo  Adam  os  exossibusest,  de  carn< 
caro.sed  de  secundo  os  quidem  ex  ossibusest.sec 
non  de  carne  caro  sed  de  spiritu  spiritus,  de  forti 
tudine  virtus,  de  constaatia  firmilas,  de  patienti; 
gaudium,  decharitate  mors.  0  ossei  athletae  nostr 


1277 


VITA  S.  THOMjE.  —  LIB.  VI. 


1278 


os  jam  non  occultum,  nec  occultatum,  vere  a  Do- 
minofactum.Quodelsitenuiquadam  et  tenerapel- 
licea  mortis  tunica  sit  obvolutum,  ferro  tamen  for- 

tius,  ferro firmius,  ferro durius  est,  quod in palaestra 
hac  ferrum  fregit,  se  iliaeso. 

De  trucidati  corporis  compositione  in  ipso  martyrii 
articulo. 
Et  utadhuc,  quod  non  solum  ad  virtutem  sed  et 
'  ad  ornatum  attinet,  etvelut  adprivilegiatumquod- 
dammartyriidecus,  quadamdecentiexterius  mem- 
brorum  compositione  exterioris  hominis,  patronus 
hicnosterparatum  sibi  decoravitmartyrium,  quasi 


indecens  pro  Christo  mori  j  udicans,  nisi  etiam  decen- 
termorereturproChristo.Namdonecconsummaretur 
totum  et  inchoata  perficereturoblatio,  sic  immobi- 
liter,  sic  uniformiter,    et  sicut  aequanimiter    sic 
eequaliter,  flexis  genibus,  junctis,  ut  diximus,  ma- 
nibuscollumsemperextendit  et  caput  exposuit,ut 
ipsa  corporis  compositio  oraret  Dominum,  et  ipsa 
pariter  gladiatores  invitaret  ad  ictum.  Contra  ic- 
tuum  super  se  venientium  vim  nilopponit,  nil  obji- 
cit,de  membris  suis  nullum  subtrahit,  nullum  tra- 
ait  vel  retrahit,  non  manus  conjunctas  dissolvit, 
aon  hac  el  illac  inclinat  caput  vel  declinat,  quo- 
jminus  vimictuumin  caput  suum  excipiat.  Cujus, 
Jtjam  diximus,  ipsa  exterior  compositio  corporis 
jam  immobilis  erat,  tam  uniformis,  tam  aequalis,  ut 
Jladiatores  ad  feriendum  invitaret.  0  intam  arcto 
jirtuum  exterioris  hominis  corapositio  haec  inau- 
iita,qua  etoraretccelorumDominumetgladiatores 
)ariter  invitaret  ad  ictum.  Mira revera  et  admiranda 
nterioris  hominis  tam  constans  fortitudo  et  con- 
itantia  tam   fortis,  quae   exterioris  hominis   actus 
iccomponebatetartus,  adeoquod  etiam  jam  mo- 
iens  non  a  tergo,  ut  supra  diximus,  sed  ante  fa- 
iem  suam  cecidisset,  et  prostratus  orantis  modo 
uper  Ecclesiae  pavimentumpatronusrecti  recto  se 
orpore  prostrans,  in  ipso  casu   mortis  decentem 
otius  exterioris  hominis  compositionemobversans 
!ccequanta,quaminaudita,  quam  stupenda  in  in- 
eriori  homine  in  martyrio  suo   patientiae  virtus, 
[uam  etiam  totam  tam  decens,  tam  oruata  totius 
xterioris  hominis  compositio  sicut  decorabat  et 
eclarabat;  virtusquidem  cumdecoresuo  omnibus 
ostfuturissfflculisadmirabilissedimitabilispaucis; 
trumverocuiquam.nescio.Eoquidemadmirabilior 
irtushmcquod  etsi  innostro  temporehaecnonta- 
ien  nostri  temporis  est  vel  teporis,  quo  homines 
eipsos  amantes  etsolum  quaerentesqnsesua  sunt. 

De  enormitate  sacrilegii. 
Verum  quo  patientis  virtus  plus  admiranda  et 
loriosior,  eosacrilegorum  factum  detestabiliuset 
mominiosiusest.  Hocquippesacrilegiiopussiquis 
ttendat  et  inspiciat,  omnem  Diocletiani,  Herodis, 
aximini  aliorumve  hostiumChristi  excedit  debac- 
lantiam,  omnem  Antiochi  profanationem ,  omnem 
uliani perfidiam  et  Herodis  saevitiam,  omnibushis 
lstificatis  ex  sacrilego  facto  hoc.  Isti  quippe  in  fi- 
ei  suee  adversarios  aut  quoshostes  jamhabebant 


D 


A  vel  suspicabanturfuturos  saeviebant.  Sed  longe  ali" 
ter  hic.  Longe,  inquam,  aliter,  si  sacrilegorum  ho- 
rum  fides,  professio,  pax  data,  gradus,  locus  pen- 
setur  et  tempus.  Nam  si  de  fide  queeritur,  Christiani 
sunt  reputati ;  si  de  professione  ;  subjccti  hi  tam 
quam  filii  patri  ;  si  de  pace,  pax  publice  data  et 
scripta  ;  si  de  gradu,  sacerdos,  sacerdotum  prin- 
ceps  ;  si  de  Joco,  Ecclesia   Salvatoris,  aliarum  in 
regno  mater  ecclesiarum  ;  inipso  etiam  loculo  sa- 
ci-33  unctionis  infixo  gladio  occisionis,  si  de  tem- 
pore,  Salvatoris  fuit  natalis.  Ecce  quot  tituli  tam 
nobiles.tam  novi ,  etadhaectempora  inauditi,novi 
nostri  martyris  tam  pretiosi,  tam  gloriosi  martyrii 
triumphum  illustrantes,  e  diverso  sacrilegii  facti 
augendo  scelus  profanant.  Sacrilegii  quippe  hi  et 
B  fidei  et   professionis  suae  omnin  obliti  nec   datae 
pacis  fcederi,  nec  tam  alti  gradus  nec  tam  sancti 
loci,  nec  tam  celebris  temporis  privilegio  detule- 
runt.illisincomparabiliterimmanioresquiChristum 
extra  Jerusalem,ne  quasiex  eo  locusmacularetur, 
in  loco  qui  Calvaria  dicebatur,  crucifixerunt.    Ve- 
rum  isti  nil  curantes,  sive  macularetur  sive  puri- 
ficaretur  vel  sanctificaretur  locus,  in  ipsa  Jerusa- 
lem  christum  Domini  decalvarunt  de  ipsa  civitate 
tam  sanctaSalvatoris  Ecclesia  et  matre  omniumin 
terra  ecclesiarum  Calvariae  locum  facientes,  filii 
plusquamsanguinariimatrissuae,  sponsaesponsum 
el  patrem  suum  in  ipsomatris  suse  utero  decalvan- 
tes.  Sichaecet  alia  quae  circumstant  circumscripta 
pensentur,  quisaudivit  uoquam  tale  autquis  vidit 
c  simile  ?  Transite  et  videre,  intrate  et  considerate 
vehementer,  si  factum  esthujuscemodi.  Quis  enim 
audivit  ?  quis  unquam  vidit  ?  quis  fecit?  ut  inloco 
consecrationis  in  ipso   etiam  loco  sacrae  et  sacri 
chrismatis  unctionis  a  Christianis  et  filiis  gladius 
infigeretur  occisionis,ibiquidem  etnon  alio,  etjam 
mortui  cum  cruore  et  ossibus  comminutis  super  tam 
sacri  loei  pavimentum  spargeretur  cerebrum  capi- 
tis,  aliis  etiam  quae  supranumerata  sunt,  augenti- 
bus  tanti  sceleris  proditionem,  tam  inauditi  sacri- 
legii  nefas  ?  Coeli  certe  obstupescunt  super  hoc,  et 
quod  valde  oranibus  metuendum.ne  tota  terra  ali- 
quo  adhuc  tempore  desoletur  vehementer,  in  qua 
patratum  tam  sceleste  hoc,  ut  bibat  et  ipsa  de  hoc 
calice  passionis,  quae  tamen  nec  consors  fuit  nec 
consciacriminis.quemadraodum etindiluvio  multi 
perierunt,  qui  noncommiserunt,  etin  illo  quinque 
civitatum  Sodomitico  igne  raulti  concremati  qui 
non  corrupti.  David  quoque  numeravit  et  gladius 
desaevit  in  populum  ;   Achar  peccavil  et  populus 
corruit;  Heli  filii  comederunt  et  Israelis  obstupue- 
runt  dentes.  Hasc  suntenira  Domini  judicia  terribi- 
lia  ^uperfilioshominum;  etmulta  abundant  exem- 
pla  super  his,  quae  et  longum  esset  nec  hujus  tem- 
poris  est  nunc  proferre.  Sed  utinam  ego  non  sim  vir 
habens  spiritumet  potius  nunc  mendaciumprffilo- 
quar.  Siquidem  genti  meae,  nec  oro  nec  opto  nec 
voluntarius propheto malum.  Absit  potius,  Domine, 
absit  in  die  furoris  tui,  suspende  gladium  et  in 


1-279 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1^80 


spiritu  judicii  discerne,  tuum  distingue  flagellum 
nepro  impio  justus  cum  impio  conculcetur  :  gens 
tua,  gens  Anglorum,  quae  dictum  tam  devote  neo- 
martyris  tui  victoris  novi  colit  martyrium,  non  vi- 
deat  gladium,  non  scntiat  ictum,  non  ferat  flagel- 
lum,  sedsitpotius  irnmunisapcenaquae  immunis 
esta  culpa.  Quod  si  in  illicitis  juramentis  contra 
patrem  suum  et  patronum  se  illicite   obligavit, 
aliisve  secus   egerit,  sicut  supra  in  libello  histo- 
rico  hoc,  cum  exsilii  nostri  describeretur  asperi- 
tas,  memoravimus,  vis  quidem  fuithaec,  non  con- 
sensus.  Soli  ergo  illi,    Domine,  ultionis  tuae  bra- 
chium  sentiant,  qui  tam  inauditi  sacrilegii  nefas 
fecerunt  soli,  autqui  consenseruntfacientibus,  qui- 
bus  taman  et  ego  qui  scribo  haec,   etsi  dominum 
meum  tulerint  et  abstulerint,  sic  oro  et  opto  ut 
Dominus  eos  in  judicio  non  in  furore  suo  corripiat 
et  corripiendo  convertat  magis  quam  conterat,  ila 
tamen  ut  orbis  universus  ex  tam  scelesti  horum 
facto  profanatus,  et  quasi  quodam  maculatus  in- 
cestu,  manussuas  in  sanguinem  ipsorum  lavet.  Ve- 
rumtamen  de  his  conveTsis  vel  contritis  in  tine  li- 
bellus  quem  a  materia  Melorum  nomine  inscriptum 
huic  historiee  mox  adnexuimus  edocebit.  Praesen- 
tis  siquidem  loci  et  temporis  est,  et  sicut  historiae 
ordo  exigit,  nos  jam  ccepimus  sic  sacrilegii  hujus 
in  primis  exaggerare  culpam  et  sequentem  ex  hac 
postea  describere  pcenam.  Siquidem  peccati  vesti- 
gium  poena  est  quae  indicai  praecessisse  peccatum. 
Prius  igitur  agendum  de  peccato ;  de  poena  vero 
tanquam  ejus  sequela  postea  ;  et  quidem  necessa- 
rium  sic,  ut  omnes,  videlicet  qui  legerunt  vel  au- 
dierunt,  apprehendat  stupor,  et  ipsos  sacrilegos 
dolor,  etomnibus  denique  post  futuris  saeculis,  ne 
decaetero  attentent  hujuscemodi,  incutiaturterror. 
Itaque,  utpraetetigimus,  exsacrilegishisomnium, 
qui  foris  vel  fuerunt  vel  sunt,  sceleratorum  scelera 
justificata  sunt  :  nihil  his  et  illis,  non  est  respectus 
culpae  ad  culpam,  non  poenae  quae  debeatur  ad  pce* 
nam,  non  est,  inquam,  respectus,  non  coaequatio, 
non  comparatio  ulla  :  longe  quippe  alia  culpa  et 
pcena  alia  civium  qui  civitatem  produnt,  alia  vero 
hostium  qui  debacchantur  exterius. 

Unus  vero  carnificum  militum,  pcenitens  quod 
egissetsic,  dioecesano  episcopo  suo  confitens  secre- 
tius  revelavit,  quod  cum  ipsi  prius  ardenti  animo 
et  quasi  cum  quodam  accidenti  tripudio  ad  sancti 
viri  accelerarent  occisionem,  mox  peracto  flagitio 
in  recessu  suo,  quasi  tremulisjam  et  tremebundis 
videbatur  singulis,  quibus  incedebant,  passibus 
terra  quasi  aperta,  et  quasi  parata  ad  ipsos  vivos 
absorbendum.  Episcopus,  cui  s  c  facta  confessio, 
bonae  memoriae  Bartholomaeus  Exoniensis  episco- 
pus  erat ;  miies  vero carnifex  et  confessus  jam  supra 
nominatus  Willelmus  de  Traci  erat.  Sed  nunc  ad 
coeptum  passionis  ordinem  et  sacrilegorum  amplius 
debacchantium  adhuc  praesumptionem  inordina- 
tam  describendam  revertamur. 


A  10.    DE   SPOLIIS    ET  VESTIMENTIS   QUjE    PARTITI 

SUNT    INTER   SB. 

Confestim  vero  cum  athleta  hic  noster,  ecclesiae 
patronusetcleripater  de  mundo  sic  transiisset  ad 
Patrem  ;  confestim,  inquam,  sacrilegi  illi  cucurre- 
runt  ad  spolia  et  arcas  et  scrinia  et  clitellas  et 
caphnios  confregerunt  et  christi  Domine  inter  se 
vestimenta  diviserunt  ;  et  milites  quidem  haec  fece- 
runt  ita  ut  illud  de  Christo  huic  christo  Domin^ 
coaptari  valeat  :  Partiti  sunt,  inquam,  vestimenta 
mea  sibi  (Joan.  xix) ;  et  cum  inter  alia  duo  inve- 
nissent  cilicia,  quae  quasi  quaedam  vestium  imita- 
toria  athleta  ille  Christi  super  uudo  induere  con- 
sueverat,  non  sunt  partiti  illa  inter  se,  sed  nec 
sortiti,  cujus  essent,  sed  illa  tanquam  vilia  et  sibi 

B  inofficiosa  abjecerunt  :  admodum  tamen  jam  con- 
sternati  et  stupefacti,  quod  tam  grande,  tam  evi- 
deDs  obumbratae  religionis  cernerent  argumentum. 
Unde  et  mox  plerique  de  cohorte,  cum  Centurione 
illo  evangelico,  tacite  tamen  prae  timore,  loque 
bantur  sibi  :  Vere  komo  iste  justus  erat  {Luc.  xxui) 
Et  percutientespectorasic  revertebantur.  Etquiden 
finis  patroni  nostri,  christi  Domini,  sic  erat,  d< 
quo  fine  circa  historici  libelli  hujus  finem  nec  prae 
terire  debeo,  nec  subticere  de  visione  quadam  ven 
prophetica,  quae  sicut  miraculosa  ita  et  certissim; 
est,  cuintamen  per  totam  historiam  hanc  prophe 
ticas  de  viro  hoc  revelationes  innumeras  et  sign; 
propter  infideles  data,  quibus  omnibus  mundo,  e 
praesertim  incredulis,  viri  probatur  sanctitas  ;  haec 

r  inquam,  quae  alii  viderunt  et  scripserunt,  per  totuD 
libellum  hune  praetermittam,  solam  tamen  illam 
quae  mox  subdetur,  revelationem  vere  propheticaD 
hic  interserens,  cum  piopter  nimiam  rerum  certi 
tudinem,  tum  propter  referentis  auctoritatem,  sole 
quippe  plurimum  augere  fidem  referentis  auctc 
ritas,  tum  etiam  praecipue  propter  aedificatiooer. 
nostram,  propter  quam  etiam  scripsimus  quaecur 
que  per  totam  historiam  de  viro  hoc  scripta  sun 
Visionis  autem  hujus  certitudo  sic  omnino  audit 
el  sic  pervenit  ad  nos. 

11.    DE    MARTYRIO    COGNITO     1N   JERUSALEM   INFRA 
DIES   QUINDECIM. 

Patriarcha  Hierosolymitanus,  sicut  notum  es 
de  Ecclesiae  columnisnobilioribus,  qui  nuncsupe 
n  stes  est,  Heraclius  nomine,  vitae  sanctitate  non  ii 
ferior,  propter  illius  sanctae  terrae  crebros  et  intoli 
rabiles  ethnicorum  hostiles  incursus  partes  petPi 
cisalpinas  demum  in  Angliam  applicuit,  a  rege 
ex  militibus  regni  militarismanus  auxiliumpost 
lans.  Et  cum  de  beato  Thoma  et  de  ejus  convers 
tione  et  vita  tam  sanctaet  fine  tamgloriosocreb 
sermo  haberetur  ad  ipsum  et  ad  alios,  ipse  int 
ceetera  assertione  firmavit  certissima  sibi  in  Jer 
salem  infra  dies  xv  a  martyrio  martyrisfinemct 
tissime  cognitum  et  per  totum  etiam  regnum  illi 
ipsum  divulgatum.  Et  ut  referebat,  eratcognitu 
sic. 


1281 


VITA  S.  THOM/E.  —  LIB.  VI. 


1282 


Est  in  terra  illa  coenobium,  de  cujus  fratribus  A  circumquaque  nationes  gloriaesuaenomen  citodif- 


unus  ab  ineunte  aetate  el  puritatis  magnae  etcon- 
versationis  sanctissimae  in  die  illo  quo  beatus  Tho- 
mas  passus  est,infirmitatempatiebatur  extremam. 
Et  cum  jam  quasi  extremum  traheret  spiritum, 
pater  ccenobii  acccssitadfratremquem,prosancti- 
tatis  suae  praerogativa,  pr?e  cateris  dilexerat  et  eo 
magis  familiaritatis  cum  eo  contraxerat  gratiam. 
Unde  et  magis  compatiebatur  infirmo.  Cum  vero 
eum  jam  in  extremis  laborantem  cerneret,  paterne 
et  cum  lacrymis  supplicabat  ut  cum  migrasset  a 
saeculo  ipsum  quem  adeo  in  vitadilexerat,  et  aquo 
tamen  dilectus  fuerat  de  statu  suo  certificaret  si 
tamen  Dominus  permitteret  sic.  Annuit  frater: 
obiit,etinfra  diespaucos  juxtapromissionem  suam 


funderetur.  In  umbilico,  inquam,  juxta  quod  Do- 
minus  in  propheta  de  Jerusalem  :  In  medio,  in- 
quit,  gentium  posui  eam  et  in  circuitu  ejus  terras 
(Ezech.  v). 

Patervero  coenobii,  de  morte  fratrispost  revela- 
tionem  sibi  factam  sic,  non  modicam  consolatio- 
nem  accipiens,  exhilaratus  jam  dictum  venerabi- 
lem  patriarcham  citus  adiit,  et  cuncta  pandit  ex 
ordine  quemadmodum,  supra  diximus,  nobis  ipse 
patriarcha  ore  proprio  enarravit. 

Unde  libet  hinc  intueri  quam  sit  singulariter 
magnus,  qnammagnificesingularis.cujus  gloriam 
frater  ille  jam  angelorum  concivis  effectus  primum 
terrisevangelizavit,priusquam  aliis  mundipartibus, 


ad  patrem  coenobii  reversus  laetabundus  se  Deum  b  terrae  sanctae  primum.    Ibi  christus  Domini,   vere 


videre  et  aeternae  salutis  sibi  jam  praemium  reddi- 
tum  nuntiavit.  «  Quod,  inquit,  ut  scias  certissime 
innullo  haesitans,  scito  quia  cito  post  ut  egressus 
a  corpore  abangelisdeportatusvidi  Dominum  ;ci- 
to,  inquam,  post  venit  magnus  quidam  et  supere- 
minenscumprocessioneineffabiliteradmiranda,se- 
quente  ipsum  et  hinc  inde  stipante  et  ducente, 
quam  nemo  dinumerare  posset,  angelorum  multi- 
tudine,  patriarcharum  pariter  etprophetarum  lau- 
dabili  numero,  cum  glorioso  apostolorum  choro,et 
innumerabili  sanctorum  martyrum  purpurato  et 
candidato  confessorum  exercitu.  Stabat  aulemille 
ante  Dominum  quasi  martyr  toto  lacero  capite, 
cruore,  ut  videbatur,  sensim  distillante  per  vulne- 


sequelaChristi,postmortem  suam  primumevange- 
lizatus  ubi  et  ipse  Christus  primum  est  evangeli- 
zatus  postmortem.  Etquemadmodum  mors  Christi 
mox  mundo  est  declarata  per  solem,  ita  et  mors 
christi  Domini,  jubente  Domino,  declaratur  mox 
mundo,non  quidem  per  alium,sed  per  angelorum 
concivem.Veri  quippe  solis  Christi  occasus  mundo 
evangelizatur  per  temporalis  solis  obscurum.mors 
vero  christi  Domini  per  aeterni  concivis  sui  datae 
salutis  et  concessae  claritatis  aeternum. 

12.  DE  CONVENIENTU  MORTIS  GHRISTl  ET  CHRISTI  DOMINI. 

0  mors  Christi,  o  mors  christi  Domini  !  Exem- 
plar  est  hsec,  exemplum  illa.  Et  vere  sic,  si  quis 
attendat  et  inspiciat  quam  magna   convenientia, 


rumrimas.   Cui  Dominus:    Thoma,   inquiens,  sic  q ■  quammiraconsonantia,quamconcors,quamdulcis 


decet  te  intrare  in  curiam  Domini  tui.  Et  adjecit 
Quantam  gloriam  donavi  Petro  nec  tibi  minorem 
dabo.  Et  accepit  mox  Dominus  mirae  magnitudinis 
coronam  aureamet  capiti  ejus  convulso  et  dilace- 
rato  imposuit.  »  Et  adjecit,  qui  loquebatur  frater 
mortuus:  «  Scito  igitur  certissime,  quia  Thomas 
hic  magnus  Cantuariorum  antistes  in  his  diebus 
occisusest  et  sic  migravit  ad  Dominum.  Et  tu  in- 
terim  haec  tibi  dicta  nota,  signa  tempora.  Modico 
quippeelapsotempore  ex  multorum  commeantium 
relatu  fido  veraprobabuntur  haec.  Et  tu  per  glo- 
riosi  martyriscorapletum  jam  exitumtibi  nunc  pro- 
phetatum  per  me,  deinceps  de  salute  mea  nondu- 
bites :  praesertim  cum  et  per  alios  cito  sis  acce. 
pturus,  ut  ego  nunc  tibi  prophetocomplefum  sic.  » 
Bl  his  dictis  mox  dtsparuit  qui  sicut  vere  ct  vere 
prophetice  loquebatur  sic  frater. 

Et  revera  vere  prophetice  et  omnia  prophetica 
hic,ipse  etiam  locus  propheticushic,hoc  perlocum 
ipsum  significante  jam  Spiritu  sancto,  videlicet, 
neoraartyris  gloriamtam  citoin  tamsancto  et  tam 
celebri  loco  evangelizatam  per  quatuor  mundi  cli- 
mata  citissime  praedicandam.ut  in  omnem  terram 
exiret  sonus  tam  gloriose  triumphantis.  Militis  si- 
quidem  a  sgeculo  egressi  in  medio  terrae,  ubi  Do- 
minus  operatus  est  salutera,  ibi  raox  evangelizata 
palma,  ut  indequasi  amundi  umbilico  adreliquas 


melodiasit  poenaeChristi  adpoenam  christi  Domini, 
oblationis  ad  oblationem,passionis  ad  passionem, 
mortis  ad  mortem.  Concors  quidem  melodia  et  ad 
audiendum  dulcis,  etsi  ad  respondendum  gravis. 
Hoc  est  enim  in  propheta  canticum  illud  pro  Me- 
lechad  respondendum  succinentis  et  subsequentis 
chori  Christo  prscentore.  Et  quidem  chorihujuset 
praecentoris  concors  quidem  melodia  et  dulce  ad- 
modumcanticum.Cum  quadam  tamen  amaritudine 
dulce  propter  compassionem,  nisi  quiadulcescunt 
mox  omnia  propter  fructum  palmae  delectationem 
obtentam.  Verum  in  libelli  hujushistorici  fine  ple- 
nius,  attentius  et  commodius  audietur  concors  me- 
lodia  haec,  et  tamdulcequam  suave  canticumhoc. 
n  Adhuc  enim  canticum  hujusmateriae  superadden- 
dum  ipsius  necdumpenitus  contextamateria.Inte- 
rim  vero  patroni  nostri  et  patris,  ad  patriam  suam 
jam  reversi,  sanctum  corpus  quod  ex  nobis  et  no- 
bisGum  adhuc.quod  ascendens  mortis  suae  exuvias, 
nobis  vero  quasi  legatum  pretiosum  dereliquit; 
hoc,  inquam,  sanctura  corpus  inhumatum  adhuc 
debitis  humanitatis  oticiis  prosequamur  ad  tumu- 
lum. 

13.  DE  GESTIS  POST   MARTTRUM. 

Hreviter  taraen  pra3tangendum,quod  raox  audita 
per  civitatem  illa  prius  inaudita  tam  scelesti,  tam 
profanafacli  novitate,  universa  civitas  consternata 


■1283 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1284 


obstupefacta  etcommotaest,pectorasuatundentes  A  haec  non  facies  pallidior,non  macrior,  nonfrontem 


et  manus  super  genua  et  manum  ad  manum  prae 

stupore  et  dolore  ferientes.  Et  patrem  suum  et  pa- 

tronum  querenteset  conquerentesconfestim  ad  ec- 

clesiamconcurrerunt.  Sed  utomittamus  divites,  so- 

li  pauperes  acceleraverunt  ad  summi  imperatoris 

militem  trucidatum  sic,  utpote  qui  dum   militaret 

adhucpauperum  fueratsustentamentum,pater  or- 

phanorum,pupillorum  adjutor.judex  viduarum  et 

mcerentium  consolator.  Tale  hominum  genus,  et 

certe  soli  tales  divitibusjam  arescentibus  prae  ti- 

more  et  prementibus  se  ;  tales,inquam,et  soli  tales 

currunt,   accelerant,    festinant :  festinant   omnes, 

festinat  quisque  quemque  praevenire,   ejulantes, 

querentes  et  conclamantes,  quo  pater  eorum  et 

patronus  devenisset. 

Respiciamus  ad  passionem  Christi  et  videamus  si 
non  sicinhac  passione  christi  Domini,sicutin  pas- 
sione  ipsius  Christi,si  non  in  passione  militis,  sicut 
et  in  passione  imperatoris.  Ibi  piscatores,  ibi  mu- 
lieres,  soli  duntaxat  pauperes  hi  caeteris  occultis 
similiter  propter  metum.  Nec  immorandum  hic, 
nec  plus  quam  necesse  capitis  etmembrisui  con- 
ferre  et  coaptare  passiones.Legentibusetscientibus 
hanc  et  illam  solumhic  sufficit  tetigisse.  Unde  et 
omissis  caeteris  ad  pauperes  nostros  revertamur, 
qui  sicut  Christipauperes  ad  Christi  monumentum 
tunc,  ita  isti  nunc  ad  ecclesiae  pavimentum  cucur- 
rerunt,super  quod  sanctum  illud  corpus  adhuc  ja- 
cebat,exanime,necdum  in  monumentum  positum. 
Quod  pauperes  currentes  et  praecurrentes  moxde- 
vote  adorant,  et  cum  summa  reverentia  manus 
deosculantur  et  pedes.  Hi  vero  pitacia,alii  mapulas 
in  sacra  illo  fonte  sanguinis,  qui  ubertim  super 
ecclesiae  pavimentum  emanabat,tinxerunt,devotio- 
nem  et  reverentiamneomartyriexhibendametglo- 
riam  ipsius  in  brevi  per  mundum  ampliandam 
jam  velut  quodam  futurorum  praesagio  prophe- 
tantes. 

Demum  vero  circa  noctem,  vespera  quippe  erat 
cum  opus  illud  tenebrarum  ageretur,  testa  capilis 
cum  corona  unctionis,quaein  modum  discidepen- 
debat  a  capite,  per  cutis  modicum  fronti  haerens 
adhuc,  capiti  resolidatur  et  coaptatur  ut  potuit,  et 
sicut  jacebat  super  pavimentum,  nec  exutoachuc 


B 


sulcabant  rugaedensiores.non  oculorum  orbes  con« 
tractiores,  non  oculi  plusresonditi  [non  humorab 
oreprofluensautnaribus],  non  collumplus  exesum 
non  humerus  demissior,  non  digitus  rigidior,  non 
cutis  laxior  est.   Denique  in  nulla   corporis  parte 
ulla  poterat  extenuatio  seuexinanitio  deprehendi; 
ipsa  corporis  mortui  viva   compositione  probante 
hancsanctiviriultimamexanimationem  non  exina- 
nitionem  fuisse.  Et  revera  decuit,  ut  qui  moriens 
tam  decentem,  tam  decoram  ut  praescripsimus  Do- 
mino  corporis  suicompositionemservaverat,quam 
nec  atra  mors  imminens  potuit  deformare,  decuit, 
inquam,  ut  ipsi  mortuo,quia  jam  non  poterat  ipse 
Dominus  retribueret  simile.  Et  retribuit  quidem, 
haec  enim,quam  descripsimus,  stibio  depingenda, 
potius  quam  tetris  calamilitteris  describenda,haec, 
inquam,  fuit  gratia,  hic  decor  exanimis  corporis 
in  capite  sic  tunsiet  tonsi  sic.Quod   certe  erat  ma- 
gis  quam  mortuo  placide  dormienti  similius,ita  ut 
haesitarent  nonnulli  etiam  si  obisset  adhuc.  Haec, 
inquam,  fuit  gratia,  hic  decor  totius  corporis,  haec 
faciei  vivacitas,  haecjucunditas.haechilaritasexhi- 
larati,  imo  jam  impinguati  in  oleo.  Haec,  ut  supra 
nos  dixisse  meminimus,haec  fuit  gloria  vultusejus 
reversi  ab  exsilio  in  primo  ecclesiae  suae  ingressu 
inchoata,  nunc  vero  in   egressu  repatriante  ipso 
consummata:  quam  non  vehemens  mortisspiritus 
exsufflare  potuit,  sed  magis  de  claritate  in  clarita- 
tem  transformavit  tanquam  a  Domini  spiritu.  Sed 
quid  ?  Certo  certius  et  luce  clarius,  quod  tam  de- 
cora,  tam  jucunda  compositio  corporis  mox  quasi 
praeco  fuit  praedicatrix  et  nuntia  aeternae  suae  ju- 
cunditatis,  ut  quam  praefatus  illefrater  angelorum 
concivis   in  visione   spiritualiter,  hic   in  praesenti 
oculo  ad  oculum  corporaliter  probaretur,    ut  sic 
inter  exitus  sui  initia  quasi  in  ore  duorum  gloriffi 
suae  testimonium  staret.   Jacuit  itaque   in  lectica 
nocte  illa  tota  sancti  viri  corpus  ante  altare  eccle- 
siae  majus,qui  tamenjam  introivit  ad  altare  Dei,ad 
Deum  qui  laetificabat  dolorem  ejus.  Jacu  it  autem 
corpus,  sicut  nec  lotum,  nec  exutum  adhuc. 

15.    QUALITER     SANCTl    VlRl     CORPUS    SIT    DEDUCTCM   AD 
TUMULUM. 

In  crastinovero  reaecedentes  viperae,  dejamsav 


nec  loto  corpore,ut  monachalis  praesertim  mosest  ^  pedicta  progenieviperea,  virus  suum  per  linguam 

suam  lanceatam evomenles,terribiliter,  intonant.si 
corpus  seductorisillius  super  terram  foretadhuc: 
adjicientes  quod  nisi  citissimeab  hominum  oculi» 
amotum  absconderetur  sub  terra,  illud  per  totam 
civitatem  equis  distrahendum  aut  suspendendum 
patibulo :  inhibentes  etiam  ne  corpus  seductoris 
inter   sanctorum   pontificum  sarcophaga  ponere- 

tur. 

Mox  vero  quidam  fratrum  monachorum  praetam 
horrida  tam  sacrilega  comminatione  stupefacti  et 
exterriti,  accelerantes,  a  lectica  in  qua  jacebat  de- 
posito  corpore  primo  ipsius  coeperunt  vestimenta 
tollere  et  post,  ut  moris  est  monachalis  praesertim, 


sepelire  defunctos,  corpusilludsanctumchoroante 
altare  majus  monachorum  infertur  humeris. 

41.    DE   FORMA   JAM    EXANIMIS    CORPORIS. 

Tota  vero  nocte  illa,postgrande  profluviumsan- 
guinis  quod  super  ecclesiaepavimentum  jam  ema- 
naverat,  sanguis  sensimperrimas  vulnerumcapite 
resolidatodistillabat.  Unde  et  quod  dictumirumet 
grande  ipsius  virtutis  Domini  miraculum  grataad- 
miratione  dignum,  post  caedem  tam  acerbam,post 
gladiorum  percussiones  tam  duras,  ubi  testa  ca- 
pitis  cum  corona  unctionis  separatur  a  capite, 
post  tantura  profluvium  sanguinis  et  demum  post 
tam  densas  tota  nocte  sanguinis  stillas,  post  omnia 


i285  VITA  S.  THOMjE.  -  LIB,  VI.  1286 

lavarecorpus  Verum  prima  tollentes  vestimenta,  A  interipsos  plerique,  quemadmodum.et  mundiho- 
quibus  ad  oculos  homraura  utebatur,  interius  om-      mines,  de  viri   sanctitate  dubitaverunt,   videntes 

fITIT  ^' JUXta  illUd  Sapi6ntlS  :      DUnC  Sic'  terribi,iter  stuPefacti  et  salubriter   con- 

Frons,  inquit, tua  populo   conven.at,   intus  vero      triti,  immobiliter  confirmati  sunt.    Et  quasi  viso 

ZZtZZ  \Qa0dVdeminiSt°:inVe-  ««"«"otuet   vere    ipsius    tememotu  Ine  la n 

nerunt  quippe  mox  mterius  a[rum  quoddam  coio-  delicata,  tam  fragili  adeo  mota,  imo  immutala  sic 

bium  absque  caputio  tamen.  Quodipsi  mox  cucul-  viso,  iuquam,  terreemotu  hoc  quasi  evang  h  o  mi 

am  monochalem  mterpretati  sunt.  Quo  exuto  in-  centurioni  mox  conclamentes   succinerunt   dicen- 

Umerepererunttotumcorpusciliciniscoopertum.  tes  :  Vere  Filius   Dei  erat  iste  !   (Matth     xxvm) 

Cilicmmm  humero,  cihcuminbrachio,  ciliciumin  Igitur  postquam  exutum  fuit,  postquam  lotura    ac- 

dorso.cibcium  in  tibns,  viri  toto  corpore  clicinis  ceperuut  mox  corpus  Thom*   et  alii     iuduerunt 

buasi  obsuto.  H»c  erat  poderis,  hasc  talaris  vestis  vestimentis,  sicut  mos  est  pontitices  a  .elire    E"a 

3  oseph  :  hanc,  ut  circa  historiae  hujus  initium  nos  autem  in  crypta  ecclesiaa    monumentum  novum 

ji.xisse   mem.n.raus,  ex  quo  in  sacerdotium  pro-  excisum  de  petra  a  multis  diebus  quasi  ud  hoc  adeo 

tao  us  mox  indmt,  usque  ad  martyrii  sui  consum-  praparatum,  in  quo  nondum   quisquam    positus 

.oahonemnon  exu.t;  fratres  vero,  in  quorum  ma-  B  fuerat.  Et  propter  metum  in  ecclesi*  crypta  ihud 

a.bussanctum.llud  corpuserat,  pneter  spemsuam,  quasi  abscoudentes  posuerunt  corpus   Thoma,  in 

;mo  supra  mundi  «st.mationem  videntes  s.c,  cum  hoc  monumento  novo,   quod  erat  excisum  de  pe- 

jnagno  tr.pud.o  imo  cum  quodam  mentis  jub.lo  tra,  anno  ab  Incarnatione  Domini  1171,  vitee  vero 

jionfestim  ahos  de  fratribus  convocarunt.  Et  quia  ipsius  anno  circiter  quinquages.mo  tertio. 

INCIPIUNT  CAPITULA  TOMI  SEPTIMI. 

1.  De  catalogo  eruditorum  Thomce. 

2.  De  hac  rnartyris  historia  non  mutilanda. 

3.  De  supplicatione  qua  meritis  et  orationibus  legentium  hanc  kistoriam  se  commendat. 

TOMUS  SEPTIMUS, 

I.  de  catalogo  ERUD.TORUM  thom*.  C  manam  Ecclesiam  ab  exsilio  vocatus  et  sanctei  Ro 

Etquon.am  m  h.stona  hac  de  erudilis  Thomee  manaa  Eeclesiae  cardinalis  effeotus,  demum  perRo- 

unc  dom.ni  et  glor.osi  neomartyris  nostri  crebro  manum  pontificem   n  Reneventanum  archipreesu- 

aentio  tacta  est,  ut  lpsorum  nomina  in  eeternabe-  lem  promotus  est. 

ed.ctione  sint,  qui  in  tanta  tempestate  inter  tot  3.  Post  hunc  Joannesdictus  cognomento  de  Sare- 

iaris  voragmes  patri  laboriose  nihilominus  et  pe-  sberia  natione  Anglus  ;   qui  ex  re  nomen  habens 

iculose  navem  suam  ducenli  navigii  coadjutores  per  Dei  gratiam  duos  sibi  in  capite  spons*  oculos 

xstiterant ;  .psorum,  mquam,   tanquam   virorum  coaptarat,  sermone  sapienliaa  et  sermone  scientiee 

ustnum,  noraraa  »n  historiae  hujus   calce  expri-  abunde  sibi  dato,  per  spiritum.  Hic  cum  neomar- 

lere  commendabde  duxi.  tyre  nostro  in  tentationibus  ipsius  strenue  et  viri- 

i.  in  pnmis  ig.tur  et  supraomnes  eruditos  hos  liderad  finem  usque  permansit.  Qui  ob  praclara 

mn.umeruditioripse  Thomas  ;  sicut  eruditior,  ita  non  ut  repntabat  sua,sedpotiusneomartyrisnostri 

ns.gn.or,  reseus  et  rubicundus,  lavans  in  vino  meritagloriosa,  citopost  domininostri  martyrium 

oiam  suamet  insangume  uvfepalliumsuum.  Qui  a  patria  sua  Dei  vocatione  evocatus  in    Senonensi 

nperator.s  su.  rastar  torcular  calcavit  solus,  et  de  provincia,  iu  qua  nobiscum  exsulaverat  prius,  in 

dom  tmctis  vest.bus  de  Bosra  coelum  ascendit.       D  Carnotensera  episcopum  promotus  est. 

A  Inter  eruditos  veroThomae  eruditissiraus  pr*-  4.  Post  hunc  Robertus,  coguoraento  Foliolh,  na- 

^arus  qu.dara.s.cutnat.oneet  nomine  Lombardus,  tione  Anglus,  tunc  archilevita   Oxenefordensis,  in 

praBclara  c.v.tate   Placentia  oriundus.  Hic,  ad  gratiis  et  virtutibus  multarum  facierum  persona. 

0^    K,SUf  !P°nSf l    eradiUtisSimedependens'  CuJ,,s  si  vitamet  actuscerneres,  in  duabus  sorori- 

slnilnr      , *  a,       6'  aPPU,SUS  aD  uberib,,s'  bus  ■&•  maritaliter  copulatis  alterum  Laban  soce- 

Cf        SC'e  ^^u118  effeCtUS   CSt'    "iC  rUm  J,,dicares-  Verumtamen  hic  palrera  suura  de 

5!1     'T6'  ^«o^ hat,  quietis  etotii  raa-  terra  egredientem  et   peregrinantem  ob  quasdam 

3    n^  oedes  nn  rT^  ^T  ^  T^  **"*      ^™*  ^™  DOn  est'  ut  non  sequeretur  paterna 
rit  h™  °N  k-  ^  S6debat  d,sc'Pulus  <*ui  scri"      P™s  Keentia  et  benediclione  accepta.  Hic  postea 

IsTue t^nrm  nhemPT ePat  C°meS iDdividuus'      ob  pr8eclara  iPsills  »erita,  in  Herefordensem  epis^ 
uousque  tandem  ob  preeclara  lps.us  raerita  ad  Ro-      copum  promotus  est. 


1287 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1288 


5.  Post  huac,  Reginaldus  natione  Anglus,  sed 
sicut  educatione  et  cognomento  Lombardus,  pro 
aetate  prudens  et  industrius,  animosus  et  efficax  in 
agendis,  qui  extra  patriam  aliquanto  tempore  no- 
biscum  fortiter  stans,  ciio  doloris  nostri  fuit  prin- 
cipium  :  ob  causam  tamen  propter  quam  a  nostro 
agone  et  paupertate  ad  aulam  confestim  se  tran- 
stulit  ut  ubi  militans  principi  fortius  praeliaretur 
contra  nos.  lste  tamen  in  domini  nostri  morte  si- 
cut  pretiosa  et  triumphali,  salubriter  praestante 
Altissimo,  ad  quondamdominum  suum  et  patrem 
conversus  est  et  reversus.  Qui  etiam  postea,  indus- 
tria  et  probitate  ipsius  promerente,  ab  aula  ad 
Ecclesiam  assumptus.  in  Bathoniensem  episco- 
pum  promotusest. 

6.  Post  hunc  nomine  et  fama  celebris,  Girardus 
nomine  proprio,  cognomento  Puella,  natione  An- 
glus.  Iste  post  longos  potus  turbidarum  aquarum 
Sior,  hausit  sibi  landem  purissimas  de  fontibus 
Siloe.  Quem  dux  noster  et  pater,  priusquam  pere- 
grinaretur,  primus  in  ordinem  clericatus  promo- 
vit,  et  primus  ei  beneficium  eoclesiasticum  contu- 
lit.  Qui  cum  tota  die  cucurrisset  nobiscum,  tandem 
circa  diei  vesperam  in  cursu  remissior  quaerens  re- 
quiem  aliquantulum  a  nobis  divertit.  Qui  tamen 
postea  postdomininostri  dehoc  mundo  transitum 
bonaemansuetaeethonestae  conversationis  suae  et, 
scientiae  meritis  in  Conventrensem  episcopum  pro- 
motus  est. 

7.  Post  hunc  Hugo,  cognomento  deNunant,  na- 
tione  Normannus,  tunc  archilevita  Lexoviensis  pro 
juventutis  suae  annis  tunc  in  consiliis  discretus,  rn 
agendis  providus,  et  strenuus  in  exsequendis  :  ve- 
rum  peresrinationenostranecduin  finita,  reconci- 
liatus  principi  de  Patris  nostri  licentia  estreversus. 
Qui  per  annos  aprincipe  fidus  repertus,  etstrenuus 
sive  ab  aula  sive  ab  Ecclesia  nescio,  sed  hoc  scio 
quia  illo  de  quo  proxime  locuti  sumus  felicis  me- 
moriae  Girardo  decretam  universae  carnis  viam 
ingresso,  ad  eamdem  sedem  pontiticalem  promo- 
tus  est. 

8.  Post  huncGilberlus,  cognomento  de  Glanvile, 
natione  Anglus,formam  habens  conversationis  bo- 
nae  etbonest*,  etomnium  inter  quos  conservaba- 
tur  bonorum  moribus  seconformans,  etin  utroque 
jure  scientiam  commendabilem  assecutus.  Hic 
postquam  nobis  semel  adhaesit,  nos  deinceps  non 
deseruit ;  verumtamen  vocatione  omnium  novissi- 
mus  fuit.  Et  tamen,  Altissimo  disponente  sic,  qui 
fuerat  vocatione  novissimus.factus  est  patri  nostro 
dignitatis  loco  proximior,  jam  quippe  cum  scribe- 
rem  haec,  in  episcopum  Rophensem  electus. 

9.  Et  ut  mox  de  societate  nostra  non  quidem 
episcopos,  sed  aliosprivatos,  viros  tamen  magnos 
et  industrios  enumerem,  post  hunc  erat  Radulfus, 
coguomento  de  Serra  [natione  Anglus,  vir  mitis, 
mansuetuset  socialis],qui,  etsi  non  episcopus,vitae 
tamen  sanctitateetscientiaeplenitudine  adimplebat 
episcopum.Hujus,cum  uvam  acerbam  non  gustas- 


A  set,  obstupuerunt  dentes,  quia  cum  nec  fuisset  de 
familia  nec  dearchipraesulisdomo.cum  parentibus 
suis  jam  magis  sepulcro  quam  exilio  aptis,  extur- 
batus  est  et  proscriptus.  Qui  postea,  ob  praeclara 
viri  merita,  Remis  in  metropolitanae  ecclesiae  de- 
canum  promotus  est. 

10.  Post  eratJordanus,  vel,  utalii  nominant,  Gor- 
dianus  cognomento  de  Meleburna,  natione  Anglus, 
tunc  Cicestrensis  archivelita.ejusdem  ecclesiae  de- 
canus  postea,  vir  pro  aetate  etpro  temporequolit- 
teris  operam  dederat  non  mediocremscientiam  as- 
secutus,  verum  quia  villam  emit,  excusavit  se  et 
patrem  peregrinantem  secotus  non  est. 

11.  Post  hunc  Matthaeus  natione  Anglus,  sicut 
nationeetcognomine  Cicestrensis,  juvenis  ingenio 

B  acer.probus  et  industrius.  Quicum  jam  commode 
profecissetinlitteris,curiarum  et  curarum  saecula- 
ribus  nexibus  a  litterisretractus  est,  cum  haec  scri- 
berem  jam  Cicestrensis,  decanus.  Hic  vero,  quia 
minime  vocatus.patrem  peregrinantem  secutus  non 

est. 

12.  Post  hunc  Gervasius,  similiter  sicut  natione 
et  cognomine  Cicestrensis,  juvenis  certe  tunc  sicul 
in  moribus  et  in  litterarum  scientia  commendabi 
lis,  verum  etiste  cuinnecvocaretur,patriamegres- 
sus  nonest. 

43.  Post  huncJoannes,  cognomento  deTilleberi; 
natione  Anglus,  vir  multum  habens  pectoris  e 
multum  oris.  Qui  tanquam  scriba  doctus  etvelox 
mox  cum  necessedecordis  sui  thesauronovaetve  i 
c  tera  proferebat  ;  verum  ipse  corporejam  gravise  j 
annosus,  quod  patrem  peregre  proficiscentem  noi 
est  secutus  excusatur. 

14.  Posthunc  Philippus,  cognouaento  de  Caune 
natione  Anglus.  vir  lenis  etsimplex.  Qui  corpori 
et  mentis  vires  in  humanijuris  studio  jam  exhau 
serat  plurimum  patrem  suum  peregrinantem  se 
cutus.  Sed  cum  aliquantisper  supposuisset  hume 
ros  suos,  sed  minime  sufficeret  tanto  tempore  ai 
onus  paupertatis  portandum,  vidit  requiem  quoi 
esset  bona  et  repatriavit,  prius  tamen  paterna  1; 
centia  et  benedictione  accepta. 

15.  Poshunc  Hervaeus,  cognomentodeLondoni 
unde  et  oriundus.  Hic  mutuatis  vasis  aureis  et  ai 
genteis  ab  yEgyptiis  in  deserto  mannate  saturai 
optabat.  Sed  a  patre  nostro  ad  virum  apostolicur 
missusobiter  morte  praeventus  est. 

16.  Posthunc  Gunterius,  cognomento  de  Wiotc 
nia,  unde  et  oriundus  ;  homo  simplex  et  rectus,  t 
moratus  et  sine  querela.Cui  quod  defuit  in  scier 
tia,  commodiusipsidesuper  estsuppletum  in  viU 
ipsocumZacchaaostaturapusillo.supersycomorui 
ascendente  ut  vel  sic  transeuntem  videret  Jesun 
Hic  cum  magistro  in  tentationibus  usque  in  finei 
fideliter  permansit  etconstanler. 

17.  Post  hunc   Alexander,  lingua  pater  vocati 
Cuelin,  sicut   natione  et  cognomento   Gualensi 
Edoctus  quidem  in  litteris,  jucundus  in  verbis 
inverbis  jucundis  multus.  Cujus  tamen  nonoxnn 


I) 


1289 


VITA  S.  THOM/E.  —  LIB.  VI. 


1290 


virtus  in  ore  ipsius  ;  quin  potius  sicut  nec  lingua  A  chipraesulem  suum  nuper  tuncreversum  ab  exsilio 
nec  ei  defuit  manus.Cum  patre  nostro  et  pro  patre      visendum  venerat.  Unde  ipsum  in  historia  hac  in 


nunc  ultroneus,  nunc  jussus,  nunc  vero  missus, 
crebro  inter  muita  pericula  caute  quidem  et  forti- 
teroperans  et  constanter,  et  quod  in  natione  illa 
valde  pretiosum,  sicut  operans  ita  semper  et  ubi- 
que  domino  suo  fidem  servans. 

18.  Fuerunt  adhuc  et  duo.unus  dictus  Rothlan- 
dus,  alter,  vero  Harialdus,  natione  Lumbardi,  viri 
quidem  industrii  et  praepotentes  in  litteris.  Quos 
pater  noster  jam  peregrinansvocavitad  se.Quibus 
I  intuitu  litteraturae  suae  et  prudentiae,  cum  pauca 
haberent.de  suapaupertatecommuaicabal.peran- 
nos  singulos  primo  quem  praenominavimus  marcas 
decem,  alteri  vero  centum  argenteorum  solidos 
singulis  peregrinationis  suae  annislargiendo. 


19.  Superest  de  hac  nostra  domini  nostri  beati 
martyris  societate  unusadhuc  domino  nostro  cha- 
rus  admodum  et  acceptus.  Quem  quidem  ponoper 
se,quasisingularitermagnumet  magniflce  singula- 
rem,  etetiam  quia  vocatione  inter  novissimos.  Hic 
est  Humbertus  nomineproprio.natione  Lumbardus, 

deinclytaillacivitatequaeMediolanumdicituroriun- 
dus,  vir  opere  plurimum  potens  et  sermone.  Qui 
sicutde  virtute  ad  virtutem.pariter  et  per  ecclesia- 
sticosascendens  gradus,cum  adhuc  exsularernus, 
primo  fuit  Bituricensis  archidiaconus,et  tunc  a  do- 
mino  nostro  vocatus,  de  nostra  societate  factus  est 
quasi  unusexnobis.  Posteavero  obpraeclaraipsius 
merita  in  Mediolanensem  archipraesulem.  unde  et 


archipraesuliseruditorumcatalogohocnequaquam 
pono.  Qui  tamen  jam  a  rebus  humanis  exemptus, 
sicut  sperandum,abAltissimo  in  superccelesti  san- 
ctorum  suorum  catalogo  jam  positus  est. 

23.  De  his  aulem,  quos  in  istorum  eruditorum 
pono  catalogo,ut  supra  singulos  enumerando  nota- 
vimus.quidamnobiscumadpraeliipondiissustinen- 
dum  audaces,robusti,slrenuiet  const  :,tes  pauper- 
tatts  amici  permanserunt,  pauci  abie  :t  rerro.  Et 
in  hoc  etiam  miles  suo  conformisimpciatoii.  Xam 
ut  nunc  dealiis  praeteream,  nec  enim  eorum  qttfs- 
qucquosimperatoripseadapostolatumelegit,  per- 
mansit,  et  ut  omniumeruditorum  nostrorumnunc 

B  concludam  catalogum,  omnes  viginti. 

24.  Nemo  autem  miretur,  calumnietur,  nemo,  si 
interalios  in  isto  eruditorum  catalagoenumerave- 
nm  aliquos  quipatremsuum  peregrinantcm  seculi 
non  sunt.  Hi  inter  illos,  ut  videri  potest,  amicos 
potius  numerandi,  qut  cum  sint  socii  mensae  mi- 
nime  tamen  permacent  in  die  necessitatis.  Aut 
etiamsi  aliquos  horum  nominaverim,  qui  patrem 
quidem  peregrinantem  secuti,  sed  tamen,  necdum 
peregrinationis  labore  finito,  sunt  reversi.  Qui  ni- 
hilominus  fragili  illi  et  seducibili  mulieri  possunt 
videri  similes,  quae  retro  respiciens  in  statuam  est 
conversa,  sive  illi  qui  manum  suam  misit  ad  ara- 
trum,  sed  et  similiter  retro  respiciens  regno  se  ine- 
ptum  reddidit.  Si  inter  alios,  inquam,  eruditos  et 


ortusfuerat,estpromotus.Etexindeprimosecundo-c  hos  et  illos  hic  enumeraverim,   nemini  mirandum 

ve  hlll  lis  nrnmntir>nic- c-iim   **.„-;„   -. • . ,  .  _    . 


vehujuspromotionissuae  anno  in  omnium  patrem 
etpatronum  est  conversus,dearchipraesule  insum- 
mum  Romanae  sedis  pontificemsublimatus,  hodie 
totius  Ecclesiae  rector,  sicut  reet  nomine  Urbanus 
tertius. 

20.  Ex  isto  igitur,  quernposuimus,  tam  prudenti, 
tam  forti  felicis  societatis  catalogo,  aestimare  pos- 
5umusquammagnanimus,quammagnificusetquam 
tnunificus  fuerit  dominus  noster  gloriosus  martyr 
hic.qui,  etsiomnibusnudatuset  proscriptuscausae 
Oei  et  Ecclesiae  tales  secum  et  tantos  patronos  con- 
misivit. 

2i.Fuerunttamen  et  alii  nonnulll  inter  hos,quos 
Hsi  eruditos  et  strenuos  hic  non  exprimo,  domino 


calumniandumvehoc.  Sciat  potius  universa  mater 
nostracatholica,quiaetilliqui  patrem  peregrinan- 
tem  secuti  non  sunt,  sive  qui  secuti  et  reversi,fere 
quotquot  paternaprius  licentiaet  benedictione  ac- 
cepta  sunt  reversi.  Et  compassione  paterna  quot- 
quot  hi  absoluti  a  patre.  Et  praeterea  unum  etiam 
adhuc  scimusomnesetmundus  videtsic.Unde  nec 
sermo  noster  apologeticus  pro  ipsis  necessarius 
nunc,  quia  et  illi  qui  non  secuti,  et  qui  secuti  nec 
tamenpermanserunt,  si  quo  contra  patrem  suum 
gesserint,  si  quo  offenderint  modo,  salubriter  sunt 
conversi :  ettotiscordis  visceribus  in  summa  mem- 
tis  devotione,quidquidprius  gesserint.per  mortem 
et  post  mortem  patris  tam  pretiosam,  tam  trium- 


.„;,!.„  •  ,.,  „   ,  '  ' ~-  r~~.   ___-i.___    jja.1110   ia.iu   picii.SrtUi,     ld.lUlllU._J- 

juidemsuonihdominushdemservantesetcumeo  D  phalem,  coram  patre  suo  humiliati  et  ad   ipsum 
.ursus  agonem  usque  ad  metam  debitam  strenue      amantissime  sunt  reversi. 


Hviriliterconsummantes.Iuterquos,auctoreDomino 
juasi  abortivuseteruditorum  minimus  discipulus 
iui  scripsit  haec.Hebertus  nomine  proprio,  natione 
^nglus.et  sicut  natione  etcognomine  de  Boseham. 
22.  Et  ne  illum,  de  quo  sermo  tam  celebris  est, 
ie  quo  etiam  in  historia  hac  supra  per  loco  teti- 
usseme  memini,  clericum  illum  videlicetin  agone 
nartyris  brachio  vulneratum  praeteream,  ipse  qui- 
lem  nomine  proprio  Edwardus,cognomento  Grim, 
latione  Anglus,  quem  hic  per  se  ab  aliis  seorsum 
»ono,  quia  ipse  etsi  de  provincia,  de  archipra_sulis 
amen  propria  familianonerat :  sed  casu  sic  ad  ar- 


Tu  igitur,  pater  sancte,martyr  gloriose.qui  prius 
incampounacumimperatoretuoathletafortissimus, 
nunc  veroin  solio  triumphator  es  gloriosissimus.qui 
permortemtuam  et  mortem  ipsam  etipsum  pariter 
vicisti,  quisuper  temortis  imperium,  habuit.serva 
eos  quitecuminluistentationibuspermanserunt.ut 
mereanturfierisocii  consolationis,qui  socii  fuerunt 
passionis.  Serva,  iuquam,  domine,  omnes  quos  in 
nomiue  suo  tibi  Dominus  dedit,illius  non  immemor 
qui  cum  dilexisset  suos.usque  iu  finem  ddexit  eos. 
Serva  et  omnes  qui  tibi  tideliter  suut  obsecuti  sive 
secuti  sint  et  reversi,sive  qui  a  te  non  reversi,  quia 


1291 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1292 


te  ex  licentia  patema  non   sunt  secuti.   Et  mihi  A  Quod  si  forte  calumnietur  quis  hoc  contra  lege 


discipulo  tuo  taliqualinunchistoriographo  tuo,pcr 
avia  et  invia  deserti  erranti  et  te  quaerenti,  de  tuo 
duplicispirituvelmodicumquidimpertiridigneris. 
Non  quod  ego,  peccator  homunculus,  Elisei  pro- 
phetae  tam  eximii  mihiusurpemquid,sedquiaElias 
es  tu,  quod  mundo  et  spiritus  et  virtus  et  ne  quid 
deesset,  etiam,  ipse  habitus  indicavit.  Mihi  ergo 
puero  tuo,  qui  tibi  in  vinculis  Evangelii  ministrare 
consueveram,  vel  de  filo  prohetici  subtegministui, 
ne  inter  deserti  hujus  frigora  nudus  peream,  tu 
ascendens  huc  projice.  Necenim  credendum  quod, 
etsi  ignitum  currum  tuum  jam  conscenderis,  te  in 
tanta  gaudiorum  abysso  sempiterni  illi  inacessibilis 
claritatis  et  dilectionis   Spiritus  sancti  ardores  sic 


: 


historias,  si  placet  indulgeat,  recolens  factum  s 
non  ex  multiloquio  meo,  sed  pro  voto  amicoru 
Nec  tamen,  si  quis  bene  historiarum  inspexerit 
schemata,  hoc  conlra  historiae  legem,  imo  verius 
secundum  legem.Dequotamen  alias.Verumtamen 
etsiliberhistoricus  hicetiamcontra  historiae  legem 
sic  excreverit,  oro  tamen  et  opto  ne  ipsum  quis 
mutilet  aut  excurtet,  nisi  forte  velit  invide  tanti 
viri  operum  extenuarevirtutem  aut  deprimere  glo- 
riam.  Non.inquam,  mutilet,  nisi  forte  aliquid  exci- 
pial,  quod  dignum  judicet  publice  in  ecclesia  legi, 
praesertim  infestivosmartyris  natalitio  die.Sinovit 
melius,  corrigat,  hoc  quidem  placet  :  sed  hoc  oro, 
ne  mutilet.  Pro  multis  dico  qui  de  alieno  et  veteri 


absorbuerint:quinperegrinantiumetpericlitantium  g  suum  quasi  novum  cudentes,  persaepe,  quaemagis 


adhucfi)iorumtuorumsismemor;quinpotiuseoipso 
ad  subveniendum  promptior,  sicut  credibile  nunc, 
eset  potentior.quantonunc  ipsoindeficientiaeternae 
pietatisfontedebriatus.permortem  tuamtriumpha- 
lemampliusconfirmatuseslprincipatustuus.Sedne 
quis  vindicet  proprium  quod  totius  Ecclesiae  com- 
mune  beneficium  et  gaudium  est,  sentiat  sicut  spe- 
rat  insanguinetuo,  gloriose  martyr,  populus  salu- 
tem,clerus  libertatemet  universus  ecclesiarum  or- 
bis  patrocinium,  ut  sicut  tibi  pax,  ita  sitet  quon- 
dam  coadjutoribus  tuis  pax  et  peregrinis  tuis  pax 
et  Ecclesiae  tuae  et  universo  Ecclesiarum  orbi  in 
sanguine  tuo  pax  ;  et  sit  clero  necdum  plene,  etsi 
ex  parte,  jam  adepta  per  sanguinem  tuum  hbertas 
plena,pro  quo  novo  modo  etinaudito  fortiterlcon-  ~ 
stanti  et  constanter  forti  tu  te  ipsum  oflerre  vo- 
luisti. 

II.   NE  QUIS   HANC   MARTYRIS  HISTORIAM  MUTILET 
DEPRECATUR. 

Hoc  autem  circa  historiae  istius  finem  oro,  opto, 
etsicutaudeo,ipsiusetiammartyrisnomineinhibeo, 
ne  quis  lectorum  hancmartyris  historiam,  etiamsi 
cuiforte  videatur  prolixior,  ullo  unquam  tempore 
aut  mutilet  aut  excurtet;  prolixior  dico,quiaetego 
ipse  prolixam  fateor,  quam  tamen  absque  multo- 
rumoffensaetmagnorum,quorumegohujushistorici 
operis  eram  debitor,  non  potui  evitare  aut  licuit : 
qui  non  solum  tanti  viri  opera,  sed  et  causas  ope- 
rura,  pariter  et  quae  ipsis  inerat  aedificatiouis  vir- 
tuteminstantissimeamedescribipostulabant.Quod 
totum  molesta  verborum  brevitate  stringi  non  po- 
terat.tamamplaoperum  et  virtutum  magniflcentia 
dilatatum.  Etinde  suntcrebrae.quas  per  historiam 
fecimusaedificationisgratiaevagando,digressiones. 


D 


necessariatanquam  superfluaresecant,aut  ipsasu- 
perflua  tanquam  plus  necessaria  retinent ;  perssepe 
etiam  inoriginali  inventajuxta  sensumsuuminter- 
pretando  et  mutilando  corrumpentes;  nec  in  ipsis 
auctorisverbis  auctoris  mentem  sequentes.sedipsa 
adpropriam  suamtrahentes.  Hujuscemodiquidem 
mutilalores,  arborum  et  vitium,in  ramis  et  palmi- 
tibus  luxuriantibus  resecandis.incautisputatoribus 
similes  ;  qui  persaepemagisfructuosa  et  plusneces- 
saria  resecant,dum  putantse  arida  vel  spuriatan- 
quam  superflua  resecasse.  Tu  igitur,  quisquis  es, 
si  librum  historicum  aliumve  nosti  condere,conde 
tuum,  nonfacias  de  meo  veteri  et  a  me  elaborato 
tuum  illaborate  novum  :  aut  si  non  nosti  condere 
tuum,  quomodo  corrigendo  meumet  quae  tibi  non 
videntur  superflua  et  forte  magis  necessaria  rese- 
cando  de  meo  quaeris  facere  tuum  ?  Si  potes,  me 
ipsum  conveni  utmecorrigam:  sinautem.meointa- 
cto,tuum  novum  compone :  unum  dico,quod  utinam 
absque  mutilatorum  offensadixerim,  sivehistori- 
cus  sive  alius  liber  mutilatus  nunquam  mihiusque- 
quaque  fidus  erit,  nec  ego  ipsi.  Etiam  et  ipse  pla- 
cuerit,  semper  tamen  mihi  suspectus  est,  nec  un- 
quam  plenam  ipsi  adhibiturus  sum  fidem. 

III.      LEGENTIUM     HANC    HISTORIAM      ORATIONIBUS     SE 
COMMENDAT. 

In  hujusverohistorici  libelli  calce  ultimo  idorc 
et  supplico,  utquisquis  in  peregrinatione  meahac 
seu  finita  ipsa  historicum  hoc  martyris  canticum 
audire  desideraverit,  mihi  tali  quali  historiographc 
orationumet  meritorum  suffragiisfraternaeunitatis 
intuitu  communicare  dignetur  et  semper  derelicti 
sit  memor.  Amen. 


(Ex  omni  hoc  libello  quinque  solum  deficiunt  plagulae  sivepagince  decem.  In  duobus  tribusve  locis  in> 
serta  sunt  pauca  ex  QuadriLogo  desumpta  et  uncinis  inclusa.  Vide  plura  de  hoc  in  Quadrilogo  secundo 
Vit.  S.  Thom.  supra). 


1293 


LIBER  MELORUM.  —  MEL.  I. 


1294 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 

LIBER  MELORUM. 

INCIPIT  PROLOGUS   LIBRI   MELORUM 


Finitasancti  virihistoria  velutquodampraemisso  A 
cantico,  mox  sicut  citharizantium  mos  est,  ad  lau- 
dem  martyris  tres  subjicimus  consonantias,  ex 
quibus  formati  sunt  meli  tres.  Prima  consonantia 
estdeconsimilitudineseuconcordiavisibilispugnae 
martyris  militis  ad  visibilem  pugnam  Christiimpe- 
ratoris;  et  inde  formatur  melus  priraus.  Secunda 
sonsonantia  estdeconcordiavisibilis  palmsemilitis 
■idvisibilem  palmam  imperatorisjetinde  formatur 
'melus  secundus.Tertia  veroconsonantia  estdecon- 
;ordia  invisibilis  palmae  militis  adinvisibilem  pal- 


mam  imperatoris  ;et  inde  formaturmelustertius  : 
unde  et  libellum  consonantias  has  citharae  instar 
resonantem  nomine  meloruminscripsimus.  Inquo 
nonnulla  depost  martyrium  gestis  continentur.  Cu- 
jus  quia  tota  pene  materia  de  preemissa  martyris 
pendet  historia,  libello  historico  istum  melorum 
moxadnectimus.Finito  vero  isto  melorum  libello, 
adjicioinvoluminehochomiliamunamdemartyris 
natalitio  die.  Etinfine  voiuminispostponiturfunes- 
tum  illud  chirographi  scriptum,  quod  prius  exsilii 
nostri  et  postea  martyrii  causa  fuit. 


CAPITULA    IN    LIBRUM    MELORUM. 

1.  De  consonantia  visibilis  pugno?  militis  ad  visibilem  pugnam  imperatoris  :  ecce  melus  primus 

2.  De  consonanlia  visibilis  palmse  militis  ad  oisibilem  palmam  imperatoris :  ecce  mefus  secundus 

3.  De  consonantiainvisibilis  palmx  militisadtnvisibilempalmamimperatoris  :  ecce  melus  tertius. 

Expliciunt  capitula  in  librum  Melorum. 
Libello  vero  melorum  cum  tribus  melis  suis  con-  B  imperatoris  et  mihtis,seu  palinae  hinc  inde  gloriam 


lummatoadjicithomiliamsuamunamde  martyre, 
[uae  sic  incipit  ;  Cantemus  Domino.  In  omnium 
ero  calce  scriptum  :  illud  funestum  chirographi 
nstar  confectum  postponitur  quod  primo,  utmun- 
lus  vidit  et  invidit,  archipraesulis  exsilii  et  demum 
nartyrii  causa  fuit. 

PRIMUS  HIC  MELUS 

DE  VISIBILI  KT  CONFOIUIl  PUONA  MILITIS  AD 

CONSIMILEM  PUGNAM  1MPERAT0R1S 

INCIPIT  LIBER  MELORUM 

Finita  vero  de  saneti  viri  vitaet  actibus  historia 
ac,quasi  quodam  de  tanti  Christi  athleta  prasmisso 
antico,  post  qualecunque  canticum  hoc  tempus 


coeequare  velle  aut  attentare  hoc,  sed  solum  con- 
ferre  agonem  mililis  cum  agone  imperatoris,  tam 
sedulo,  tam  fortiter,  tam  viriliter,  tam  e  vestigio 
imperatorem  suum  etsi  non  consequentis,  subse- 
quentis  tamen,  et  tam  concorditer  succinentis  et 
respondentisinchoro  imperatore  ipso  Christoprae- 
centore.  Nemo  autem  meli  hujus  audilorum  ex- 
spectetquod  de  pugna  interiori  et  invisibili  quid- 
quamresonetmelushic,  cum  tamen  duplex  pugna 
sit,  quibus  quisque  militum  exagitatur,  solo  impe- 
ratore  excepto.  Cujus  solum  fuif  pugna  exterior, 
non  intra  se,  in  ipso  soio  carne  nunquam  concu- 
piscente  adversus  spiritum  neque  spiritu  adversus 
carnem.  Verum  modonihil  mihi  et  pugna?  illi.qua 


uncexigit,utdeinceps,post  tamdifhciiempugnam  G  sicut  duntaxat  homo  exagitabaturmiles,  sed  impe- 
t  tam  gloriosam  victoriam,  ad  ejusdem  laudem  rator  Deushomo  nunquam,  unde  interiorem  illam 
tramque  moveamus  manum,  utrasque  pulsemus      spiritus   et  carnis   pugnam   nunc  pertranseo   Et 

praesertim  cura  nunc  duntaxat  proposuerim  con- 
formitatem  ostendere  pugnae  militis  ad  pugnam 
lmperatoris,  visibilis  solum  et  exterioris  ad  exte- 
riorera  et  visibilem,  nequaquam  pugnee  interioris 
et  pugnae  utpote  sinequa  imperator. 

Et  quidem  in  primis  inter  primi  meli  hujus  initia 
quasi  pnmas  Davidicae  hujus  citharfe  chordas  pul- 
santes  altius  repetamus,  ut  harmonia  melus  eo 
suavior  etdulcior  etsi  longior  sit. 

PRIMl  MELI  PRIMA  NOTULA 

Imperator  igitur  mox  inter  prima  secundum 


hordas,  et  humilis  et  manu  fortis  David 
amus  citharam  ;  ut  juxta  promissionem  nostrara 
upra  in  historico  cantico  hoc,  quam  consors, 
juam  consonans,  quam  concinens  harmonia  sit 
ugnae  militis  ad  pugnam  imperatoris,  agonis  ad 
gonem,  sudoris  ad  sudorem,  poenae  ad  pcenain, 
ccursus  ad  occursum,  oblationis  ad  oblatio- 
em,  audientiae  ad  audientiam,  passionis  ad  pas- 
onem.mortisad  mortera.sub  quodam  melo  brevi, 
:siin  gravibus  chordis  citharee  dulci  tamen  reso- 
emus.  Nec  arbitretur  quis  mesudores  et  agones 


1295 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


12« 


carnem  nativitatis  sua,  initia,  cum    mundo  appa-  A  ter,  quam  ultroneushoc  ipsum  imperatorem  suu 


rere  inciperet,  et  ad  mundi  et  infernipotestates  de- 
bellandas  descendisset ;  mox,  inquam,  fugit  latuit 
et  abscondit  se,  exsul  factus  et  extorris  cum  patre 
suo  et  matre.  Et  miles  quidem  similiter  sic,mox 
cum  se  ad  imperatoris  tirocinium  transtulit,  quasi 
recens  natas,  quia  novus  factus  ex  veteri ;  mox, 
inquam,  fugit,  latuitse  abscondens,  exsul sitniliter 
et  extorris  et  cum  eo  tota  ejus  cognatio.  Reme- 
moremus  nuncpraemissihistorici  cantici  pericopen 
hanc. 

2   NOTULA. 

Imperator  anno  septirao  ad  patriam  suam,  ad 
regnum  suumrevertitur  inimico  regejam  defuncto. 
Et  miles  similiter  septimo,  rege  persequente  salu- 
briter  ut  credebatur  subverso  et  contrito. 

3  notula. 

Imperator  ab  exsilio  reversus  in  septimo,  annis 
viginti  sex  praesens  et  non  fugiens,  fortiter  et  viri- 
liter  in  patriasua,  in  regno  suoomnipotentis  patns 
sui  praelia  dimicat.  Et  miles  similiter  ab  exsilio  re- 
versus  in  septimo,  in  patria  sua,  in  ecclesiastico 
principatu  suo,  diebus  viginti  sex,  ut  dies  detur 
militi  sicut  annus  imperatori,  diebus,  inquam, 
solum  viginti  sex,  quia  ultra  non  licuit,  nec  im- 
peratorplus  voluit,  imperatoris  praelia  strenue  for- 
titer  et  acriter  instauravit.  Cui  imperator  tanquam 
alii  cuidam  commilitoni  suo  viro  prophetico  diem 
pro  anno  dedit. 

4  NOTULA 


hic  e  vestigio  sequens  paulo  antedictum  excidiss 
non  arbiror. 

9  NOTULA. 

Imperator  gladium  ferri  cohibuit,  et  miles  simi 
liter  contempsithunc,  etsialterum  pro  temporeet 
pro  militiae  suae  debitogladiumverbiexerens  exer- 

cuerit. 

10  notula. 

Imperator  pro  sui  commilitonibusoravit.etmiles 
similiter,  cum  omnietiam  imperio  arguens,etsuos 
etsi  non  de  gladio  suo  quo  ab  imperatore  ipso  ac- 
cinctus  erat,  defensans. 

11  NOTULA.. 

Imperator  semetipso  tradente  se  captus,  et  mox 
B  ipsius  milites  dispersi  ;  et  miles  similiter  ipso  se 
tradente. 

12  NOTULA. 

Imperatore  percusso  dispersi  prius  milites  re- 
versi  sunt  ad  propria  :  similiter  et  sui  militis,  per- 
cusso  milite,  pro  corona  carnis  corona  spiritus 
immarcescibilis. 

13  NOTULA. 

Imperator  coram  tondente  se  tanquam  ovis  ob- 
mutuit  :  et  miles  similiter  coram  tondente  se  et 
coronam  capitis  etiam  abscidente  a  capite :  etcerte 
dura  tonsura  haec. 

14  NOTULA. 

Imperator  corona  spinea  coronatus  est,  sed  pro 
corona  corona  datur,  pro  corona   spinea  corona 


Imperatori,appropinquantepassione,  Hierosoly-  c  glori*  :  et  militi  quidem  corona  tollitur,  sed  pro 


mam  ascendenti,  cum  processione  magna  occurit 
pauperum  turba  plurima,  benedictionem  illi  pro- 
pheticam  decantantes.  Similiter  et  militi  Cantua- 
riam  appropinquanti  passione  suajamimminente. 
Rememoremus  nunc  de  praemisso  historico  cantico 
pericopen  hanc. 

5    NOTULA. 

Imperator,  passione  suaappropinquante,ingres- 
sus  templum  caepit  ejicere  vendentes  et  ementes. 
Etmiles  similiter,  appropinquante  sua,  ingressus 
ecclesiam,  gladiatores  et  lanistas  attentavit  eji- 
cere. 

6  NOTULA.. 

Imperator  a  commilitone,  magister  a  discipulo, 
ad  mortemproditur  ;etmilessimiliter:nonquidem  Q 
ab  uno,  sed    a  multis,  proditione   sicut  ibi  et  hic 
sacrilegio  et  hoc  et  illo,  judaeis  tunc  suum  et  Chri- 
stianis  suum  nunc  pontificem  occidentibus. 

7  NOTULA. 

Imperatorisetsacerdotisjudicium  mortis  princi- 
pes  sacerdotumformaverunt.et  militissimiliter.sa- 
cerdotis  principes  sacerdotum  imo  veriusprincipes 
sacerdotes.  Reraemoremus  et  hic  de  praemisso  hi- 
storico  cantico  hoc  pencopas  has. 

8  NOTULA. 

Imperator,  cumjam  tempus  appropinquaret  ut 
de  mundo  transiret  ad  Patrem,  audacter  occurrit, 
ultroneusse  obtuht  :et  miles  quidem  quam  audac- 


corona  corona   redditur,  pro  corona  carnis  corona 
spiritus  immarcessibilis. 

15  NOTULA. 

Imperator  pergens  ad  crucem.crucemsuam  ba 
julavit  :  et  miles  similiter  cum  accederetsuam  im 
peratoris. 

16  NOTULA. 

Imperator,  ab  eo  dispersis  commilitonibus,  tor 
cular  calcavit  solus  ;  miles  similiter  dispersi 
suos. 

17  NOTULA.. 

Imperatore  mortuo,  commilitones  sui  per  sacer 
dotum  principes  extra  synagogam  facti  sunt  :  si 
militer  et  milite  mortuo  sui  extra  communionexi 
quibus  nostri  sacerdotum  principes  vix  etiam  au 
dent  communicare  adhuc.Huic  pericopae  ego  qi 
haecscribo  testimonium  perhibeo,  quia  hoc  vide 
ipse  et  sentio,  aliis  passionis  meae  sociis  jam  d 
mundo  sublatis,  me  absque  patre  et  confratribu 
quasi  orphano  derelicto. 

18  NOTULA. 

Imperaloris  mors,  quasi  veri  solis  occasus,  mo 
mundo  declaratur  per  temporalem  hunc  solem' 
mihtis  quidem  mors  quasi  angelorum  gaudiui 
mox  mundo  e  vangelizatur  per  angelorum  conciven 

19.   NOTULA 

Imperator  a  quatuor  militibus  crucifigitur :  etm 
les  similiter  a  quatuor  decalvatur. 


1297 


LIBER  MELORUM.  —  MEL.  I. 


20  NOTULA. 

Imperatore  jam  mortuo,  milites  quatuor  ipsius 
sunt  in  quatuor  vestimenta  partiti :  et  similiter  mi- 
litis. 

21  NOTULA. 

Imperatoris  tunica,  eo  quod  inconsutilis  indi- 
ma.  :  et  militis  similiter  cilicia,  eo  quod  vilia  et 
nutilia. 

22  NOTULA. 

IniperatorpropeJerusalem  in  loco  Galvariae  cru- 
:ifigitur  :  et  railes  in  lpsa  Jerusalemcivitatesancta 
psius  Salvatoris  ecclesia  decalvatur. 

23  NOTULA. 

Imperatoris  sepulti  monumentumraoipauperes 
tsoli  pauperes  adeunt :  et  similiter  ad  inhumati 


1298 

A  28   NOTULA. 

Imperator  quidem  natusinplenitudine  temporis 
Et  miles  similiter  tunc,  nec  solum  in  plenitudine 
temporis,  sed  et  aeternitatis.  Et  ut  adhuc  addam 
expressius  quid,  quod,  ni  fallor,  fuit  oraculum  et 
quasiquoddampraasagiumfuturorum.ipsaetiamin 
carnenativitasmilitis  fuit  prope  diem  natalem  se- 
cundum  carnem  imperatoris. 

29  NOTULA. 

Imperafor  igiturbis  natus,  semel  ante  saeculaei 
Deo  Deus,  et  in  tempore  plenitudinis  ex  homine 
homo.Sic  et  miles  in  eadem  temporis  plenitudine, 
prius  in  carne  natus,  post  in  spiritu,  gemina  sibi  in 
hactemporis  plenitudine  ab  imperatore  suo  nativi- 
tate  concessa,  sicut  et  iraperator  ipse  bis  natus,  ut 


dhuc  mihtis  pavimentum  cucurrerunl.cumadhuc  B  jam  diximus,  semel  ante  sacula  ex  patre  sine  ma 


i  promonumento  pavimentum  fuisset. 

24  NOTULA. 

Imperatore  jam  sepidto,  etiam  adhuc  occulti  di- 
ites  propter  metum  :  similiter  et  milite  etiam  jam 
cciso  et  insepulto. 

25  NOTULA. 

Imperatore  mortuo,  viso  terraemotu  et  caeteris 
uae  fiebant,  mox  Filius  Dei  creditur  et  vere  justus 
lisse  praedicatur  :  et  mortui  militis  exuto  mox  cor- 
ore  similiter  miles  abincredulis  et  Dei  filius  et  ve- 
)  justus  fuisse  evangehzatur. 

26  NOTULA. 

Imperatoris  corpus  in  monumento  novo  in  petra 
ccisa  ponitur  :  et  militis  similiterinexcisa  petra  in 


tre,  postea  in  fine  saeculorum  cum  temporis  pleni- 
tudo  veuisset,  natus  de  matre  sine  patre  ;  impera- 
tore  quidem  ipso  sine  socio  sine  exemplo  vindican- 
te  sibi  pnvilegium   in  utraque  nativitate   hac.  Et 
quidem  ut  jam  tetigimus,  simihter  duplex  fuit  na- 
tivitas  militis,  et  hoc  in  his  natalitiis  diebus  impe- 
ratoris.  Miiitis  siquidemqueraadmodum  etcaetero- 
rum  filiorum  Adam  prima  carnis  nativitas  ex  pa- 
trecarnali  et  matre,  sed  secunda  revera  sine  pa- 
tre,  sine  matre  carnali,dico,non  spirituali.  Sed  pro- 
fecto  geminahaec  nativitas  militis  fuitin  his  diebus 
natalitiis  imperatoris,  his  duabus  nativitatibus  et 
duobus   his  railitis  diebus  natalibus  quasi  stipan- 
tibus  et  ei  aequo  mediantibus  ipsam  imperatoris 


pnumentonovo,inquonondumquisquampositus  G  secundum  carnem  nativitatera,et  ipsius  quasi  me- 


27    NOTULA. 

Imperator  post  mortemsuamtitulo  non  gloriose 

jglorio,  sed  inglorie  glorioso  seductor  vocitatur  : 

miles  similiter  etiam  eodempostmortem  gloria- 

r,a  suis  gIadialoribus,seductoretiam  post  mor- 

|m  appellatus,  sicut  Imperator  a  crucifixoribus 

is.id  etiamaddentesde  niilitis  corpore  quod,  nisi 

tissimea  visu  hominum  absconderetur  sub  terra, 

ox  foret  illud  aut  equis  distrahendum,  aut  su- 

jendendum  patibulo.  Rememoremur  circa  istius 

storici  cantici  hujus  finem  quasi  jam  extremam 

ricopen  hanc,  et  ut  in  fine  meli  quasi  ab  Q  ad 

a  fine  videlicet  ad  principium  revertamur,  im- 

ratorsiquidem  iste  quem  miles  sequilur  sicut  A 

|t  sic  et  h,  igitur  ut  ad  A  revertamur,  ipso  lem- 

re  quo  Imperator  natus  et  miles  renatus,   imo 

nus  sicut  et  Imperator  natus,  tunc  enim  mar- 

I  vere  nascitur  et  quasi  tunc  primum  ad  esse  pro- 

,cum  ad  illud  quod  verum  esse  est  perveni t,  quod 

lum  esse  est.proeter  quod  non  est  esse  quod  est, 

haec  sunt  quae  mater  colit  Ecclesia  natalitia  mar- 

•uin  vera,  videlicetquaeipsi  adepti  suntveresta- 

ia  et  aeterna  gaudia  aelernorum  ;   tunc   primo, 

iquara  si  pdas  non  fuissent,  incipientes  esse  ut 

tcum  primo  ad  dlud  quod  verum  esse  est  sic 

•venerint.Itaque  quando  imperator  etmilesnatus 

in  carne,  hic  in  spiritu. 


D 


dium  natalitiumdiem.  Festo  quippe   Beati  Thoraae 
apostolici  miles  hic  noctu  natus  a  Thoma  Thomas 
est  nominatus.  ltaque  ante  imperatoris  secundum 
carnem  natalem  diem  quinto  die  miles  in  carne 
natus,  post  etiam  die  quinto  iterum,  sed  in  spiritu 
nascitur.Ecce  quomodo  gemina  nativitas  militis  ex 
eequo  quasi  circumstetetlimitet  ipsum  imperatoris 
natalem  diem,  ipsam  ejus  nativitatem  secundum 
carnem.Quasiii  ipsoet  exipsonativitatis  suae  imo 
nativitatumsuarum,  sicut  et  imperatoris  dua?  sunt, 
et  ex  ipso,  inquam   nativitatum  suarum  tempore 
imperatoris  commilito  conformis  admodum  futurus 
et  sequela  consimillima  praeostensus  et  ut  Thomas 
Thomae  patrinus  filiolo  adj  ungatur.duo  lsti,  patrinus 
videlicetet  filiolus,  imo  verius  jam   plene  adultus 
filius,  duo,  inquam,  isti  Thomae  nativitatis  Domi- 
nicaeet  Domini  in  carnenati,quasi  quaedam  desti- 
natae  adhoc  ccelestes  excubiaa  sunt.  Quorura  dies 
pro  utriusque  natalitiis   tam   celebres,    tam  so- 
lemnes,  ipsum  Dominicae  nativitatis  diem,  et  ante 
et  post,  sicquasi  ex  aequo  circumdant,   ut    quasi 
interduoshoscommilitonessuosexdirecto  etaequo 

mediuseorumstarevideaturipseimperatoreorum, 
Jesus  Christus.  Et  quod  adhuc  novum  nec  minus 
auditu  delectabile,  si  tamen  ad  multorum  asserti- 
vam  relationera  pro  certo  sic,  sicut  tempus  Dorai- 
bicse  nativitatis,  sic  quasi  ex  aequo  limitatur  a 
Thoma  et  Thouia,  et  locus  Dommicai  passionis 


1300 
Jerusalem,  quae  quasi  centrum  a  Thoma  in  India  A  postea  juxta  musicae  artis  legem  ;  post  graves  ci- 


1299 


HER.BERTI  DE  BOSEHAM 


et  a  Thoma  in  Anglia  ex  sequo  distare  experto 
dicitur.  Et  si  ita  in  mundo  hoc,  quanto  magis  in 
regno  illo  cummunior,  imo  untor,  imo  unus  cum 
Thoma  et  Thoma  Christus  Jesus  imperator  hic. 

Cum  nemodubitethaec  quaeinmundohoc  visibili 
ab  Atissimo  disponuntur,  figuras  esse  aut  velut 
umbras  quasdamet  oracula  eorum,quae  in  mundo 
invisibili  et  principali  academicorum,  videlicet  ar- 
chetypo  sub  luce  indeficienti  et  vera  et  veritate 
geruntur  immobili.  Ubi  omniaquae  facta  sunt  per 
ipsum  in  ipso  vita  sunt.  Sed  de  his  alias.  Ad  prae- 
positos  citharae  melos  resonandos  revertamur. 


PRIMUS  MELUS  FINITUR  HIC,  KT  MODULATUR  DEIN- 
CEPS  NUNC  CITHARAM  DAVIDICAM  AD  SECUN- 
DUM. 

Ecce  quia  praemisso  historici  cantici  verbo,mox 
sicut  promisimus  hucusque  audivimus  in  humilis 
et  manu  fortis  regis  cithara  pugnae  n-ilitis  ad  pugnam 
lmperatoris,  quam  sicut-  concors,  quam  consona, 
quam  concinens  melodia.  Ecce  quale  canticum  in 
nulloabsonum,in  nullo  dissonum,  pugnae  videlicet 
Imperatoris  et  pugnae  militis  quoddam  velut  alter- 
num  canticum.Imperatorisdico  praecedentisetprae- 
cinentis  et  militis  imperatorem  suum,etsi  concon- 
sequentis,  subsequentis  tamen,  et  concorditer  re- 
spondentis  in  choro  praecentori.  Hoc  quippe  est  illud 
prophetae  canticum  pro  Melech  ad  respondendum. 
Sed  meliustotus  lugubris  hic.et  velut  raucidumet 
amarumtotum  canticum  hoc,utpote  in  inferioribus 
citharaechordisdecantatum.Siquidemjaxtamusicae 
artis  legem    sunt  et  in  cithara  hac  sicut   graves 
chordeeet  acutae ;  et  graves  quidem  quasi  raucum 
et  spissum  resonant,   sed  tinniunt  acutae.  Graves 
quidemresonantcumimperatorisetmilitispronun- 
tiantur  humana,  ex  quibus  dolor  et  mceror,  multi- 
plexvidelicetpcena,etcrebraetlaboriosa  in  multis 
pugna  et  demum  lpsa  mors.  Ecce  raucus  sonus  et 
spissus.  Et  de  his  lugubris  in  cithara  hac    melus. 
Verum  acutae  citharae  hujus  chordse  tinniunt,  cum 
imperatorisetmilitispraedicantur  divina,  exquibus 
gaudium,  tripudium  et  jubilatio,  palma  et  palmae 
corona,  incorruptioipsaetimmortalitas.Ecceclarus 
sonus  et  purus,  et  melus  de  his  jucundissimus  in 

cithara  hac.  Et  unum  quidemin  cithara  hac,prout  D  per  universa  orbis  climata  datur.  Cui  nec  dubitan 
edocti  a  rege  citharoedo  artifice  manu  citharizavi- 
mus  melum,  moestum  quidemetlugubremetsolum 
in  gravibus  citharae  chordis  resonantem  :  utpotede 
tam  varia  etmultiplicipcena,ettamfrequentiquam 
difficili  pugna,  et  demum  de  tam  dura,  tam  dira 
morte  imperatoris  et  morte  militis.  Lugubris  et 
gravis  melus  hic.  Nam  ut  alia  multa  dura  gravia 
et  probrosa  taceam,quid  imperatoris  cruce  gravius  ? 
quid  ignominiosius?Et  itemquidtali  mihtisdecal- 
vatione  durius  ?quid  profanius?Tolerabihs  tamen 
lugubrismelus  dehis.  Siquidemetsi  compatiendum 
pro  auditis,   congaudeadum  tamen  auditui,  Quia 


tharae  chordas  quaeinhujuslugubris  meli  modula 
tione  inferius  rcsonant,  ascenditur  et  subsequitur 
in  cithara  inacutisipsiuschordissuavissimuscerte 
melus  etjucundissimus.Adeoetiamutcitharaequae, 
sicut  jam  audivimus,  huc  usque  resonabat  ad  lu- 
ctum,  postea  convertatur  in  jubilum  :  unde  etma- 
gistri  citharcediipsiusregis  veriDavidinhac  cithara 
suacitharizantis  vox  heec:  Ecce,  inquit, ascendimus 
Hierosolymam  et  Filius  hominis  tradeturprincipibus 
sacerdotum  etScribis,etcondemnabunteum  morte, 
ettradenteumgentibusad  illudendum  et  flagellan- 
dum  et  cruci/igendum  (Marc.  x).  Ecce  luctuosus  in 
hac  David  cithara  melus.ipso  Davideamingravio- 
ribus  chordis  tangente  et  modulante  sic.  Sed  quae 
modo  sic  resonabat  ad  luctum,mox  vertitur  in  gan- 
dium  :  Et  tertia,inquU,  die  resurget  (z6irf.).Pariter 
et  discipulus  citharoedus,  citharizans  in  cithara 
hac  et  Magistrum  sequens,mox  postquam  doloris  et 
luctus  melumingravioribus  et  inferioribus  citharae 
chordis  citharizaverat,mox  flexo  plectro  et  eo  dul- 
ciores  quo  acutiores  citharae  chorJas  superiores 
tangens,et  alterius  modi  melum  in  cithara  modulans 
jucundeetvelutcumtripudio  decantabatincithara. 
Propter  quod,  inquiens,  exaltavitillum  Deus  eldo- 
navitillinomen  quod  estsuper  omne  nomen  (Philipp. 
n) . Ecce quia  post  tam  luctuosum  melum  quam  dul- 
cis,quamjucundus,quamplenusgaudioettripudio, 
mox  alter  et  alterius  modi  melus  ad  crucifixiimpe- 
ratoris  gloriam  et  prapconium  inauditum  mox  ad- 
nectitur,  qui  post  crucem  et  percrucemadeoexal- 
!  tatur,  cui  nomen  et  nomen  quod  est  super  omne 
nomen  datur,  ut  per  tam  ignominiosam  poenam 
etiam  esset  sibi  gratiae  quod  et  naturee.  Cui  velul 
omnium  monarcho  ejusdem  poenae  merito,  ut  in 
eodempraetactodiscipulicitharcedimelosubsequitui 
trium  seculorum  mundorumve  trium  omne  genu 
curvatur.angelorum  videlicet,hominum,  dcemonum, 
Cui  et  omnium  credentium  lingua  confitetur  quod 
post  tantam  ignominiam  crucis  ipsesitincoaequal 
et  coaeterna  gloria  omnipotentis  Patris.  Etquidem 
meli  huj  us  notulae  consimiles  his  imperatoris  simili 
ter  ad  gloriam  et  laudem  militisinhac  cithara.ets 
non  in  tam  altis,  tam  acutis  citharae  chordis  reso 
nandae.Ecce  enim  quia  sicut  imperatori  post  crucem 
ita  et  militi  post  decalvationem  nomen  maximua 


dum  a  coelestibus,  terrestribuset  infernalibus  exhi 
betur  reverentia  et  conclamatur  victoria.  Cui  e 
omnis  lingua  confitetur  quod  post  tam  duram,  tan 
diram  capitis  tunsionem  ipse  sitin  gloria  Dei  Patris 
in  gloriasuiimperatoris.  Unde  et  jamab  Oriente  e 
ab  Occidente  et  afinibusterrae  veniuntin  sepulcn 
dormientis  adhucadorare  vulnera,  invocare  palro 
cinia  et  supplicare  suffragia. 

Igitur  nunc  per  modicum  hic  exspectandum,  u 
interim  cithara  nostra,quae  prius  iu  inferioribus  e 
gravioribus  ipsius  chordis  de  poena  et  pugaa,  d 
sudore  imperatoris    et   sudore  militis  et  mort 


1301 


LIBER  MELORUM.  -  MEL.  II 


1302 


ZtZ  mfBStUm    k  !T br6m'  6tsi   concordem  et  A  consimili  melus  tertius  formaretur.  Ut  ita  in  calce 
consonura  resonabat  demceps   ad    superiores  et      post  graves  etinfenores  cithar«chorda. ,in  quibuS 


acutiores  chordas,  quasi  plectro  reflexo  ad  alterius 
modi  moduleturmelum,uteodulcius  quo  quid  al- 
tiusresonet.Utjuxtapromissumnostrum  supra  post 
paenam  et  pugnam,  post   sudores   et  agones,  post 
mortem  imperatoris et  mortem  militis  subsequenter 
nunc  visibilis  palma  mortis  militis  visibili  palmae 
imortis  imperatoris,  etsi  non  eoeequetur,  assimile- 
tur  tamen.  Eterunt  sic  juxta  promissum  nostrum 
meli  subsequentis  notee  dehis.  Quas  sicut  Magister 
IjCitharcedus  rex  nos  edocuerit,  deinceps  in  cithara 
sua  citharizabimus.  Verum  melus  hic,  sicut  nec  in 
gravibus,  sicnec  acutioribus  citharee  chordis  mo- 
iulandus,  sed   duntaxatin  mediis.  Nam  in  mediis 
quo  intelligibilius  et  tutius  resonabimus. 
Verumunumhic  istorumraelorum  auditores  pro- 

otereaquaesequunturproemoneonuncetpra^munio 
(juod  quemadmodumprior  melus  in  cithara  nostra 
.irasonuit  de  imperatorisetrailitis  in  carnehac  pu- 
jraa  visibili,  ita  et  de  visibili  palmamortis  impera- 
'oris  et  mortis  militis  totus  hic  subsequens  melus 
|esonabit.Siquidem  sicutimperatoris,  sic  et  mortis 
JQilitis  duplex  palma.Una  quaesubsolein  terris  ob- 
netur  qum  nobis  adhuc  in  carne  militantibus  ex 
arteostenditur,  per  quara  invitamur  ad  simile.Et 
ianc  visibilem  palmamdicimus.  Alteram  veropal- 
jiam.quae  suprasolem,quae  et  omnem  excedit  sen- 
,Jm,cujus  gloriam  soli  qui  jam  triumphant  vident 

jisentiunt,invisibilemimperatorisetmilitispalmam 
jicimus.  Ut  igitur  ad  sequentia  declaranda  inter  r 
jiias  palmas  has.visibilem  scilicet  et  invisibilem, 
judentissime  distinguamus,  itnperatoris  visibilem 
ilmammortisdicimus,  quidquid  sub  sole  in  carne 
per  carnem  triumphaliter  gessit,  sive  ab  homine 
j»rporahtervisum,  sivenon,totum  tameniddeim- 
sratons  visibili  palmamortisreputandum.eoquod 
]b  sole  factumetincarneet  percarnem  et  propter 
jrnem.  Etquoddico  de  hac  imperatoris  palmavi- 
Jih,  simile  dico  et  de  militis  :  quidquid  videlicet 
«esub  sole  triumphaliter  gesserit,  aut  potius  im- 
rator  propter  ipsum  similiter,  ad  visibilem  mor- 
militispalmampertinere.  Verumadmiranda  illa 
nexcogitabilissupraomnem  soiem  et  supra  ora- 
m  sensum,  in  coelis  ccelorum  imperatoris  gloria, 
rmortisobedientiam  obtentadeimperatoris  mor- 
jpalmainvisibili  est.Etquoddicodeinvisibili  pal- 
jt  mortis  imperatoris,  similiter  dico  et  demilitis. 
|i  sicut  imperator  per  mortem,  et  ipse  similiter 
^ortem  imperatoris  sui  obtinuit  gloriam.  Sed 
jaem  ante  alia  devisibili  palma  mortis  militis  ad 
|'bilem palmammortisimperatoris,  postprimum 
ium  de  PugQa  visibili  eorumdem  et  consimili, 
it  ordo  desiderat,  subsequenter  melus  hic  in 
iaranostra  Davidica  resonabit. 
t  profecto  consequens  et  ordo  exigeret  sic,  ut 
sequenter  post  melum  hunc  secundum  de  visi- 
et  consimili  palma  mortis   militis  ad  mortem 

eratoris.de  palmamortiseorumdem  invisibili  et 
Patrol.  CXG. 


jam  melus  primus  utcunque  formatus  est,  et  post 
medias  ejusdem  citharee  nostra3chordas,in  quibus 
secundus melus  proutrex magistercitharcedus  edo- 
cebit,jam  formabitur,  in  acutioribus  et  subtiliori- 
bus  citharae  chordis  melus  tertius  resonaret.  Hoc 
profecto  consequens  et   ordo  exigeret  sic  :  si  quis 
tamen  adeo  edoctus  in  supercoelesti  musica  didi- 
cissetjuxtaquodipsiusmeliconsonantiaetconcors 
harmonia  deposceret  in  Davidica  cithara  formare 
ipsum.  Quod  quidem,nifallor,  sub  sole  nemo.  De 
hoc  quippe  melo  sunl  arcana  illa  verba,  quee  non 
licethominiloqui.Etiamsi  angelus  norit  formare 
huncnescio.  Melusenim  adea  suavis,  adeo  dulcis, 
B  subtilis  adeo,  quod  sensum  omnem  exsuperat.Ve- 
rumtamen  si  verus  rex  noster  David.magister  ipse 
citharista,  vel  in  modico  proutdignabituripse  edo- 
cuerit.cum  ad  hoc  ventum  fuerit,attentabomovere 
manus,  aptare  digitos,  cavillas   erigere,  torquere 
plectrum  ;  et  sic  pro  scientiaedatis  viribus  conabor 
utcunque  pulsare  citharam  ad  resonandum  et  for- 
mandum  hunc,  illius  saltem  similis  qui,  etsi  non 
alns  canat,  dulciter  canit  sibi.  Attentabo,  inquam, 
utcunque  formare  hunc,  praesertim  cum,  utjamdi- 
ximus,  praetacti  ordinis   ratio    exigat  sic.  Sed  in 
primis  nunc   ordine  praedisposito  procedentis  mo- 
dulata  jam  cithara  nostra  sic  in   mediis  citharae 
chordis  secundum  melum  huncpro  scientiaanostrae 
modulo  resonabimus:  ante  aliadecantantes  nunc, 
quanta  fuerit  visibilis  palmae  gloria  in  victoriosa 
morte  lmperatoris,  et  mox  similiter  quanta  in  mi- 
litis,  imperatorem  suum,  etsi  non  consequentis,  e 
vestigio  tamen  subsequentis  etadorantis. 


SEDUNDUS  MELUS 

HIC   INCIPIT   CUJUS   KST    H^C   PRIMA    NOTULA. 

Imperatoris  igitur  inprimis  visibilispalmamortis 
fuit  mors  mortis.  Ero,  inquit,  mors  tua,  o  mors 
(Ose.xm).  Similiteretvisibilispalmamortis  militis 
mundi  jam  quasi  mortui  devotio  torpens  et  fides 
velut  jam  mortua  permilitis  mortem  triumphalem 
suscitata,  superquo  etinimici  sunt  judiees. 

2  N0TULA. 

Imperatoris  visibilis  palma  mortis  salus  mundi. 
D  Similiteretmilitis  salus  ecclesiae.Superquo  ut  jam 
dixi  et  hic  praa  gaudio  non  iterare  non  possum, 
etiam  etinimici  sunt  judices. 

3  NOTULA. 

Imperatorisvisibilis  palmamortiset  carne  etspi- 
ritu  mortuorum  et  resurrectio.  Similiter  et  militis 
etcarne  mortuorum  etspiritu.  Quia  et  ipse,  quod 
nostris  diebus  inauditura,  per  mortis  suae  trium- 
phum  carne  mortuos  visibiliter  suscilavit. 

4    N0TULA. 

Imperatoris  visibilis  palma  mortis  in  victorioso 
sanguine  suo,  de  lacu  in  quo  non  erat  aqua  eduxit 
vinctos..  in  fortitudine  obligatos  pc^nas.Similiter  et 

42 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1303 

miles  in  victorioso  suo  obligatos  culpae.Sed  ut  au- 
diamus  qualiter  hoc,melihujus  notula  decantanda 
morosius.  De  lacuquippe  non  aquae  sedmiseriae  et 
de  luto  faecis  eduxit  vinctos,  sicut  imperatoris  et 
militis  victoriosus  sanguis  hic.Necenim  ab  inven- 
tione  protomartyris  Stephani  tam  certa,  tam  fide 
praeclara  plena,  tamgloriose,tammiraculosegesta 
quanta  adlaudem  et  gloriam  neomartyris  hujus 
nostri  novissimi.Et  quidemomnia  haec  ad  Ecclesiae 
roborandamfidem,  ad  peccatorum  agendam  poeni- 
tentiamet  fideliumsuscitandamdevotionem  ;  utita 
invictoriososanguinemartyrisdiruptispeccatorum 
vinculis  educantur  vincti  in  fortudine  :  similiter  et 
qui  exasperant  qui  habitant  in  sepulcris.  Et  vere 
multa  et  miraculosegesta,quaequi  nossedesiderat, 
legat  librum  signorum  editum  de  his  ;  librum,  in- 
quam,  signorumdehiseditum,  ethis  quasiquibus- 
dam  recentium  virtutum  vernantem  floribus,  virtu- 

tibus  et  prodigiis  insignitum. 
Deusomnipotensquantagratiasanitatum.quanta 

operatio  virtutum  tam  victoriosae  mor tis  signa  sunt : 

imotriumphi  martyrisdemonstratiooculata.Et  haec 

quidem  ex  parte  scripta.  Nam  si  omnia  quae  per 

universum  Ecclesiarum  orbem  gesta  sunt  in  scri- 

ptum  redigerenturpersingula  juxta  quod  demagi- 

strodiscipulus  perhibet,  nec  ipsum  arbitror  mun- 

dum  capere  eos  qui  sciiberentur  libros. 

5    DE   PQEMTENTIA.    SACRILEGORUM    MILITUM. 

Verumtamen  in  victoriosae  mortis  hujus  palma 
visibili,  inter  ipsius  visibiles  virtutes  caeteres,  ma- 
gnas  quidem  et  admirationedignas,  unaestquam 
discerno  studiosus,  intueor  attentius  et  amplector 
devotius.  Una  est,  inquam,  illa  utpote  prae  caeteris 
mirae,  mirificae  et  inauditae  pietatis  eximie  plena. 
Quam  ego  jubilans  et  tacere  non  debeo,  et  tamen 
exprimerenonsufficio.Nam  cum  martyrhic  in  san- 
guine  suo  victorioso  diaboli  vinctos,  ut  jam  osten- 
dimus,eduxerit,adhucquodsupraquamdicipossit 
aut  capipietatissuperabundantis  plenumest,virtus 
effusi  sanguinis  ipsos  suos  effusores  sacrilegii  tam 
inauditi  patratores  tetigit  etlaviteos  virtus  sangui- 
nis.Lavit,  inquam,  eos  virtus  sanguinis,  ut  videtur, 
a  sanguine,  ipso  sanguine  loti  quo  prius  adeo  ma- 
culati.  Et  in  hoc  sanguine  efluso  imperatoris  con- 
similiseffusussanguismilitis.  Siquidem  utnonnulli 
tradiderunteffusussanguisimperatoriscrucifixores 

milites  tetigit,  lavit  et  mundavit  a  crimine.  De  quo- 
rumuno  tradentes  hoc  certius  testimonium  perhi- 
bent  de  illo  qui  latus  Ghristi  aperuit  et  continuo 
sanguis  et  aqua  exivit.  Cujus  cum  fere  caligassent 
ocuh  sanguine  ab  imperatoris  latere  emanante, 
casu 'oculos  suos  tetigit  et  clare  mox  vidit  :  hunc 
dicunt  nominatum  Longinum.  Verumnon  certa  m 
cerlis  preeponentes,  in  hoc  quod  jam  subdemus 
certissime  videmus  visibili  palmae  mortis  impe- 
ratoris  visibilem  palmam  mortis  mihtis,  etsi 
non  coaequatam,  assimilatam  tamen  :  imperator 
siquidem  in  victoriosa  morte  sua  principatus  et 
potestatesexspolial,traducensconfidenteretpalam 


1304 


A  triumphans  illos  in  semetipso.  Similiter  et  miles  in- 
mortis  suae  victoria.  Nam  utde  mundi  per  trium- 
phalem  martyris  mortem  suscitata  fide  et  devotione, 
de  quo  praemissum,  nunc  taceam,  in  propriis  prae- 
cipue  occisoribus  suis  principatus  et  potestates 
tenebrarum  exspoliat  quae  tenebant  eos,  eos  con- 
fidenter  Iraducens  et  a  longe  trahens.  A  regione 
dissimilitudinis  quo  jam  procul  abierant  ad  illam 
poenitudinis  solitudinem  cujus  rex  poenitens  raan- 
sionemobtabat.In  quaetregionem  dissimilitudinis 
fugienselongatus  mauebat.  Ecce,  inquit,  elongavi 
fugiens  et  mansi  in  solUudine  (Psal  liv).  Et  miles 
quidem,  sicut  et  imperator,  potestates  has  palam 
triumphansin  semetipso.Insametipso  quidem.quia 
nonin  alio,  sed  in  sanguine  proprio.Etquidem  pa- 

B  lam  hocsicutet  imperator  :  adeo  etiam  palamquod 
cum  in  saeculo  magni  etgenerosi  fuissent  sacrilegi 
occisoreshi  multarum  possessionum  domini  et  in 
eetate  illa  inter  aetates  florida  magis  et  lubrica,cito 
tamenpost  patratum  sacrilegium  relictis  omnibus 
Hierosolymam  profecti  publicam  egeruntpceniten- 
tiam  .Ecce  quia  in  his,sicut  confidenter  traducti  et  pa- 
lamtnumphatiprincipatusetpotestatestenebrarum. 

6    DEMORTE    EORUMDDEM 

Et  quod  quidem  nec  dubium  miraculose  accidisse, 

cum  essent,  ut  diximus,  milites  strenui  probi  in  mi- 

litiae  suae  arte  edocti  et  probati,  etin  aetate  suaro 

bustiori,quotquot  tamen  infra  triennium  a  patrato 

sacrilegio  rebus  humanis  sunt  exempti,  in  vera  el 

r  fructuosa,  sicul  creditur  etqui   praesentes   fuerun 

contestantur,  paenitentia ;  prae  horrore  facti  et  sce 

lerisimmanitate,  quod  simper  et  in  vitaet  inmor 

tis  suae  articuloante  oculos  suos  quasi  appensun 

cernentes  ponderabant,  toto  corpore  et  toto  cordi 

semper  quasi  attoniti,stupidi,dilacerati  etconvulsi 

ab  illo  semperinterpeccatorumpatronosspecialite 

et  incessanter,  et  in  vita  et  praesertim  in  mo"ti 

articulo  supplicantesyeniam  etinvocantes  patroci 

nium,  in  quem  tantum  admiserant  sacrilegium. 

0  quam  sanctum,  quam  verum,etquam  eximif 
pietatisplenum  illud magnietveradocentismagisti 
dogma,  quod  videlicet  diligentibus  Deum  omniacc 
operentur  in  bonum  his  qui  secundum  propositui 
vocati  sunt  sancti  :  adeo  ut  eis  etiam  proficiat  a 
salutem  in  deteriora  profectus  et  ipsum  devium  ipso 
quodammodo  ad  viamducat;  et  quo  corruuntprc 
fundius,eo  ipso  multo  virtutum  conanime  resurgur 
fortius  stantvirilius  et  ascendunt  post  altius.  Qu 
bus,  Altissimo  mirabiliter  disponente,  sic  ipsa.qu 
caeteros  peccatores  longe  antecedunt  et  transcer 
dunt,quantoabominabiliorenormitasculpae,eoips 

ipsis  vertitur  inmajus  augmentum  coronee.Dc  tal 
bus  enim,  non  de  communibuspeccatoribus  nob 
nunc  sermo,qui  videlicet  peccatores  alios  quadai 
enormitateflagitii  et  quodam  quasi  singularispe 
catihorrore  excedentes  supereminentceeteris.Qu: 
lesfuerunt  quatuor  sacrilegi  milites  hi,  pro  quibi 
nunc  totus  sermo  hic.  De  talibus,  inquam,  peccat< 


D 


1306 


1305  LIBER  MELORUM.  -  MEL    II 

...  *  lauo 

nbus,non  decommunibus,nobisnuncsermo,utin  A  teria  de  pusrna  ootestatis  tari.  *♦  n^cr    • 

talibus   Omnipotentis  virtusillustretur  gloriosius,      brarum  SiSTdSSS     m mm^otortW  act 

amplexetur  devot.us  etmirab.Ua.  pra.dicetar.Nam      tioremetlongiorem.  Ad  sacrilego   ergo  D  c  volent 

um  in  ommbus  sanctis  suis  sit  mirabilis,certe  in      et  Deus  velit  sic  Deo  nunc  reconcSos  rever  en- 

hujuscemodi  peccatoribos    su.s  mu.to  mirabilior      dum.  Quorum  certe  peregrinatrCosoirmHana 

Deus,  quanto  virtuosms  et  misericordius   est  tam      quorum  pcenitentia  pubfica  ZoruTetZTm 

fortia  tahum  peccatorum  dirumpere  vincula.  Qui      cita,  ut  hucusque  decantavimus   skerat 

profecto  dumquotidianaet  consuetahominumpec-         Quorumtamen  unus  quorumdamPravorum  con 

3ata  castens  peccatoribus  similes,  etsi    gravia  et      siliis  moras  in  dies  necLs nec  quam dto alh  Hie" 

,?randia  perpetrent,  dissimulant  tamen,  pertrans-      rosolymitanumiterarrini™ :ZZZ 

JuntnonadvertuntInonadseredeunt,noPnseevi-      -e  pmUnEm^ 

!?Uantquasi  ea  admittentes  quaa  etc*teri  hominum      apud  prasclaramlllamc ivitatem  q^CoJentet 

lecipsi  abominantes  ahos,necabominati  abaliis;      citarinmfirmitatomdecabmVsSex^^^ 

juin  potius  eo  ipso  peccatores  peccatoribus  contoe-  moxetiam  ante  mortem  empernn  00^^»^ 

ieratimagisutpotepeccatorespeccatoribus  similes.  computrescere  ita  nf  ™m  f.hl  P        membra 

;~  c  frte  hi>  hTni  8eDr  inimic° insti-  b  ^^2*::^:^™^ 

,'ante  sic, caeteros  peccatores,  qmbus  ante  similes  et  convulsa  projiceretur  in  are*  mpHiZ  nl 

uerant,  novi  et  inusitati alicujus  excessu  transcen-  discoopertis  eT  ossmus     ^7      7    t         ° 

lunt  quasi  communem  et  unitatampeccandiregu-  et  marn^mV.^ b  s! £  eT^xJa^™ 

^b—  sss:  rs^ 

itati peccati  profana novitas, pra  abominatione et  nfinam  tam  n  ve « T^nTT    ° -^  "**« 

sorrore  flagitii,  novishis  profanis  peccatoribus  ter-  spont^t  , ,1.       POenitente'  ProJ'™batur  quasi 

orem  pariter  incutit  et  dolorem.  Unde et  2    fi  Ifl  l a™  **  •"  ;,DSaUt  Videri  P°terat> 

tad  se  redeant  et  p«  novi  horrore  et     ntos  one  Zd  EStato  2T  ^T  *•  """»**• 

agitiivitamsuam  etiamanteactamanteseponant  SS^iSS  n IZ^™  ^1™  et  bra" 

Mn  his  quas  ante,  cum  caBtens  essentpeccatoribu  Sna  h  i!7  PerPetratu*  deinceps  in  com- 

miles,  ipsi  admiserant,  qu*  temen   nt  mxfmns  SumH  corPons  foret.  Miser  tamen  ille, 

jrius  dissimulaverant,  gralter  se  offenl^S  oTc      ^ 


|m  potentialiterquam  mirabiliter  operante  sic  ut 
jLnguissanguinemtangat.etsicnovoquodammodo 
.liavelutquadampietate  saevaseusjevitia  piasan- 
linis  abstergat  sanguinem,  itain  gratia  sua  admi- 
|ibih  et  virtute  multaAltissimoquisolusmirabilis, 
,iiasolus  facit  mirabilia,  per  peccatum  peccatumi 
nquam  regno  Satanae  in  se  diviso,  per  Satanam 
ttanam  expellente.In  quoet  in  nullo  magisapo 
<state  lucis  potestas  tenebrarum  debellata  eluditur 


tus  m  histona  hac,  Wilelmus  de  Traci,  hic  erat, 
Deo  ultionum  Domino  clamantem  ad  se  militis  sui 
sanguinem  justissime  ulciscente  in  isto  prsesertim 
sic;  utpote  qui,  sicut  supra  inlibello  hos  diximus 
alios  provocare  audens  primuset  ante  alios  super 
chnsti  Dominicaputgladiumvibrans  ad  ictumtam 
profane,  tam  impie  ferire  nequaquam  veritus  est  l 
unde  etjustissimoOmnipotentisjudiciofactum  sic 
utipsicontra  naturae  legem,  etiam   vivo  adhuc 


delicetutcumpra3doillegentiumtotamacauisissP  ™        ,                   P<B  leg6m'  etiam   vivo  adhuC 

deatursibipraedam  tnn^T^l^Z^  Z^^Va^r^  ^"  *  """" 

l«n  subcogitet,  submurmuret  nemo,  a  potestate  te-  tlnlln brachlum;.  El.<Iuld«n  J™  supradictae  civi- 

i-brarum  potestatem  lucis  e  diverso deLTar  mter  ».    P TP ?  '*        ^  "^  §ic'  WiI,elmi  il,ius 


a  dolosamseupotius  dolum  virtuosum,deipsius 
!>mmi  Sabaoth  exercitu  plerumque  quasi  vi  raptos 
>ptivosduciet  tanquamlucispotestatein  hisevicta 
adversae  potestatistransiresatellitium.  Nemo,in- 
;am,  sic  cogitet,  nemo  objiciat  hoc,  quasi  valeat 

i  m  contrario  simile,  nec  enim  valet.  Longe 
ippehic  ratio  alia  reformansjudiciumaliud.Sed 

hoc  alias.  Interim  ad  sacrilegos  nostros,  unde 
9U  nostn  jam  aliquandiu  notulas  nescio  quot  in 
.haranostraresonavimus,  quasidigitis  etplectro 


pertammodicitemporis  intervallum,  triennii  vide- 
licet,  sicut  jam  supra  diximus,  sic  erat  in  tam 
brevi,  ut  nec  unus  quidemex  eissuperfuerit  Altis- 
simi  super  eos  sicut  creditur.  etsi  forte  quod  ipse 
veht,  miserante  clementia,  ad  terrorem  tamen  et 
miraculosam  militis  sui  ultionem  justitia  omnes 
in  brevi  prosternente  sic,  ut  viri  hi  sanguinumetsi 
pcenitentes,  ut  descripsimus.tamen  juxta  verbum 
Domini  dies  suos  non  dimidiarent.  Unde  et  super 
his  duplex  calcantium  celeuma  in  medio  hoc  ci- 


*~ — rewtamu;.i,rst^,  — ,  z^i::%zz^z;: ^t 


1307 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1308 


viri  sanguinum  et  in  conversionesunt  contritiet  in 
contritione  conversi  corde,  contriti  corpore. 

0  DeusultionumDominus  1 0  Domine  nihilominus 
misericordiarum  Pater!  Quis  novit  prse  timore  tuo 
iram  tuam  dinumerare  ?  Aut  item  quis  potest  pro 
bonitate  tua  misericordiam  tuammensurare  ?  Qui 
sic  convertis  ut  conteras  et  sic  conteris  ut  conver- 
tas,  misericordiae  et  veritati  sic  quasi  aequa  lance 
servans  utrique  quod  suum  est.  Et  ecce  quia  per 
vulnera  tui   martyris  super  ipsos  vulneratos  vi- 
scera  tuae  miserationis  effudisti.   Et  item  propter 
vulnera  tui  martyris  vulneratos  ipsos  ira  indigna- 
tionis  tuae  confregisti.  Hoc  est  celeutna  duplex  in 
cithara  nostra  concinendum.  Hoc  profecto   modu- 
lati  nunc  in  hac  cithara  meli  duae  notulae  concre- 
pandae.  Grata  certa  melodiasupermisericordia  tua 
et  veritate   tua,  Domine,   gravibus    nunc   citharae 
nostraichordisetamoenisintermistumalternantibus 
sonunu  Graves  quidem  resonant  propteream  quae 
decantatur  tibi  veritatem  justitiae,  acatae   vero  et 
aincenae  propter  benignitatem  misericordi;*  tuae. 
Hinc  enim  in  corde  conversis   ad  te  miseratio  tua 
pia  :  inde  vero  in  eisdem  corpore  contritis  a  te 
indignatio  tuajusta:  ut  ita  in  melo  hoc  misericor- 
diam  etjudicium  cantemus  tibi,  Domine. 

Jam  quidem  de  potestatibustenebrarum  et  prin- 
cipatibus  per  visibilempalmammortis  militis,sicut 
et  per  visibilemimperatoris  triumphalis,etqualiter 
melus  hicnosterpropteripsiushicnotasprolixiores 
aiiquandiu  productus  est,  verumtamen  de  visibili 
palma  mortis  militis  ad  visibilem  palmam  mortis 
imperatoris  in  hoc  eodem  melo  decanlemus  adhuc 
expressius  quid. 

7    NOTULA 

Imperatoris  certe  visibiiis  palma  mortis,  sicut 
potestates  aerias  et  terrenas  debellavit,  leges  et 
statuta  subvertit.Similiter  et  visibilis  palma  mortis 
militis,  sicut  aerias,ut  jam  ostendimus,et  terrenas 
debellavit,  ut  nunc  ostendemus.  Ecce  enim  quia 
reges  mundi  et  principes  aut  per  se  ipsos,  aut  si 
curis  terrarumoccupatiipsimetnequeunt,perlega- 
tos  suos  ab  universo  ecclesiarum  orbe  circumquaque 
veniunl,  vulneratum  sepultum  visitant,  adorant 
vulnera,  offerunt  munera,  implorant  suffragia,  et 
sperant  patrocinia,  certissime  fidentes  quod  per 
aperta  vulnera  martyris  effundantur  ipsis  viscera 
divinae  miserationis,aperiatur  janua  salutis.etom- 
nipotentis  protectionis  manus  non  claudatur.Et  ut 
de  vulnerati  corpore  et  de  occisi  vulneribus,  et  de 
praetactisetiamciliciisquae  totum  agonothetae  mi- 
litis  corpus  obtegebant,  nunc  praeteream  :  certe 
novit  mundus  etjam  videt  quia  mundi  reges  et 
reginse  in  sericis  suis  et  holosericis  in  veste  sua 
peregrina  in  hyacinthinis  suis  involucris  et  poli- 
mitis  principes  et  quotquot  aulici  purpurati  et 
amicti  auro  primo  gaudent,  et  cum  summa  etiam 
suscipiuntdevolione.siforte  vel  de  semicinciisviri, 
sanguine  ejusvel  etiamsudore  infectis  modico,seu 
etiam  si  corpus   quocunque  modo  tetigerint,  sibi 


A  acquirere  valeant.    ln  quarum  etiam  acquisitione 

erigunturaltaria  in  auroetlapidibus  pretiosis  con- 

flantur  scrinia,  quinimo  et  lataet  spatiosa  fundan- 

tur  monasteria  ;  dotantur  etditantur  oppiparaeper 

universurn  ecclesiarum  orbem  eeclesiae  multae.Nara 

quod  necdum  audivi,  nec  legi,ego  non  arbitrorali- 

quem  praeliantiumin  toto  exercitu  DominiSabaoth, 

post  triumphum  suum  inmundo  hoc,permundum 

universum,  tantam  et  tam  citam  gloriam   conse- 

cutum.  Doceat  nos  alter  qui  aliter  aut   audivit  aut 

legitde  his.  Adeo  quippe  cita,imo  adeo  citissime, 

mimdo  gloria  neomartyris  declarata,  ut  a  penul- 

timaorbisinsulain  occidentalioceano  citaperipsum 

angelorumcoacivem,  in  tam  brevi,sicutinhistoria 

docuimus,  terrae  sanctai  nostree  habitabilis.vel,  ut 

B  tradunt,mundi  totius  umbilico  confestum  sit  evan- 

gelizata,  mox  volans  sic  super  pennas   ventorum 

Et  vere  sicut  magna  et  cita  gloria.  Thomas  quippe 

nudiustertiushomo  erat  similis  nobis  passibilis  ;et 

ecce  quia  hodie  qnadam   dexterae   Dei  mutatione 

admiranda  vulneratiiu  sepulcro  dormientis  adhuc 

muudus   adorat   vuluera,  et  etiam  iu  semicinciis 

gloriatur  qure  utcunque  occisi  corpus  tetigerint. 

Revera  ex  saevitia  illa  inaudita  et  sacrilegi  facti 
horrore  motus  Omnipotens  et  tam  fortiter,tamhu- 
militer  tolerantis  militis  ineffabili  compassione 
evictus,  et  illos  tam  subito  contrivit  et  istum  tam 
cito  exaltavit ;  nec  tram  suam,necin  ira  sua  mise- 
rationes  suas  ultra  aut  dissimularevalens  aut  con- 
tinere,  miserator  etjustus  Dominus.  Siquidem  in 
n  humana  lllasuprahominessaevitiaetiamvindictam 
et  e  diverso  inauditailla  in  homine  patientia  citam 
palmae  gloriam  accelerabant. 

0  imperator  bone  Jesu,  quam  mirabilis  es  tu  in 
militantium  tibi  sanctorum  tuorum  exercitu,  sed 
adhucampliusintuisettuorumpcenisquasinagone 
hoc  militari  tolerasti  mirabilior,  nisi  quia  in  teipso 
et  tuis  totum  tolerasti  et  adhuc  quotidietoleras  ob 
id  solum  utsanctificestuos  ;  adeoetiamsanctifices, 
ut  non  solum  per  tuas  et  tuorum  poenas  similiter  tuas 
sancti  tui  sanctificati  sint,  sed  etiam  ipsa  pcena 
sancta,  mors  ipsa  sancta  et  pretiosa,quae  interimil 
sanctum.  Sancta  quidem  mors  ipsaetpretiosaquae 
tamen  et  pcena  peccati  est  et  peccati  stipendium 
Siipendium  enim  peccati  morsiliom.  vi),  ait  Magi- 
ster.  Verum  imperalore  in  commilitonibussuis  mi- 
rabiliter  et  potentialiter  operante  sic,  hoc  peccal 
stipendium  transit  in  arma  suorum  militum  nor. 
quidem  carnalia  sed  potentia  Deo.  Et  fit  eis  ac 
palmae  meritum  quod  propter  peccatum  humanc 
generi  est  inflictum  supplicium.  Pcenaculpae  fitei; 
porta  justitiae.  Et  haec  quidem  porta  Domini.  Ete 
nim  Domini  Domini  exitus  mortis,  et  justi  Domin 
intrant  per  eamdem  utpote  quae  justitiae  porta  est 
per  quam  justi  intrant  ad  gloriam.  Aperite  miln 
inquit,  portas  justitix,  et  ingressus  in  ea  confitebo; 
DominoiPsal. cxvu).  Et  addidit:  Haec,  inquit,  porti 
Dominijusti  intrabuntin eam (ibid.).Sed imperato 
tam  clemens,  in  cujus  majestate  tanta  clementii 


D 


1309 


LIBER  MELORUM.  —  MEL.  II. 


1310 


commendabilis  eoquidem  comraendabilior  quod  A  nera,  vinum  videlicet  et  aurum  ;  aureum    scilicet 


in  tanta  potestate  sit;  quid  dicode  pcena,  quid  de 
morte  vel  tuorum  vel  tua,  per  te  sic  sanctaet  san- 
ctificata  sic,  cum  etiam  loca  ipsa  et  tempora  et  ipsa 
etiam  instrumentamalorum  ad  tuorum  gloriam  tu 
una  cum  tuissanctifices,  sed  ut  adhuc  etiam  plus 
adjiciam  quidquidsanctum  tetigeritautfuerit  circa 
sanctum,  sitaut  vestis  aliudve,   sanctificatum  ha- 
beatur  ?  Quod  memoro  ista  sanata  probatfimbriae 
Dominicaetactu.  Siquidem  imperatoris  fimbriae  ta- 
itus  etiam  ante  exitum  suum  de  mundo  sanavit  in- 
firmam.  Similiteret  semicintiarummilitistactusa- 
aati  multi  etinfirmi  et  infirmae  post  excessum  suum 
ie  mundo.  Et  quo  etiam  pro  caeteris  et  gaudium 
aariter  parit  etcum  jucunditatemiraculum,sancti- 
icatur  etiam   sancti  corporis  transeuntis  umbra  b 
.ransiens.Cujus  veritatem  dicti  transeuntis  Petriin- 
irmos  obumbrans  umbra  demonstrative  oculo  ad 
iculum  probat.Sed  de  hujuscemodi  sanctificatiori- 
)us  et  sanctificationum   causis  plenius  alias.  Ad 
.otestates  terrenas  per  visibilem  palmam  mortis 
nilitis  visibilitertriumphatusrevertamur  :  cceptam 
leli  istius  notulam  super  his  consummare  deside- 
antes,  plenius  videlicet  expressius   et  nominative 
aaliquibus  potestatibus  terrenis  id  ipsum  quod 
cepimus  demonstrando. 

Suntquippeduae  inter  caeteras  mundi  potestates 
aagnee  et  praeclarae,  duo  videlicet  reges  magni  et 
lutres  nominative  hic  exprimendi. 

DE  CHHISTIANISSIMO    FRANCORUM   REGE  PEREGRE 
PROFICISCENTE  AD  MARTYREM. 

Primusinter  caeteros  etprae  caeteris  piissimus  ille 
:  Christianissimus  divae  recordationisrex  Franco- 
im  Ludovicus,  seepe  et  saepius,  ut  dignum  est,  in 
istoria  nominatus,  ex  cujusetiamet  Deo  et  mundo 
im  sancti,  tamclari  et  grati  crebra  insertione  no- 
linis  totam  historiam  sacratiorem  reputo,  et  eo 
nplius  illustratam  post  futuris  etiam  saeculis  gra- 
>rem  futuram  non  dubito.Qut,ut  in  libello  histo- 
co  satis  supra  ostendimus,  quod  tamen  ad  tanti 
gisclementiam  etgloriam  imraortalem  satis  os- 
ndere  non  sufficimus,  inter  reges  rex  ipse   sin- 


calicemet  vini  centum  modios  perpetuo  ad  natali- 
tiumdiem  martyris  singulisaunis  celebrandum  m 
laetitia ,  in  hic  pius  ille  rex  sive  in  vita  sive  in 
morte  sua  pro  se  et  pro  regno  suo  beato  martyri 
quasi  annuum  tributum  solvens. 

Et  talem  profecto  regem  talis  oblatio  decuit,  vini 
dico  cum  caliceaureo.  Etrevera,  ni  fallor,  mystica 
oblatiohasc  etsirex  ipse  qui  offerebat  forte  ignora- 
ret  mysterium.Revera  mysteriumilliofferrevinum 
et  aurumquipropterjustitiae  veritatem  calicem  sa- 
lutaris  accepit.  Et  in  hoc  etiam  carnis  uatalitio  in- 
peratoris  militis  martyris  spiritus  natalitium  si- 
mile. 

8  NOTULA. 

Imperatoriquippemox  natoin  carne  aurum,thus 
et  myrrha  aregibus  offerunturinmysterio.Etsimi- 
liter  militi  jam  verenato  in  spiritu  a  regiapotestate 
dona  mystica. 

9-14  notuljE. 

Imperatoriofferunturaddeclarandumnatalitium 
suum  carnis  :  et  similiter  militi  ad  illustrandum 
suum  natalitium  spiritus. 

0  magna  opera  Domini !  0  opera  inexquisite  ex- 
quisita  in  omnes  voluntates  ejus!  Quis  crederet  vi- 
sui  nostro,  regem  videlicet  tantum  exisse  regnum, 

transissemaria.nescioquofumhumiliumparentum 
occisi  filii  adorans  vuluera,  offerens  munera,  et 
tamhumiliter,  tam  devote  pro  se  et  pro  regno 
quaerens  patrocinia !  vere  non  est  similis  tui  in 
C  diis,  Domine,  non  est  secundumopera  tua,  qui  so- 
lus  mirabilis,  solus  facis  mirabilia.  Undeet  merito 
in  propheta  specialitervindicasad  mirabilisnomen 
proprium  tibi  :  Et  vocabitur,  inquit,  nomen  ejus 
Admirabilis(Isa.\x) :  qui  humilias  lignum  sublime 
et  exaltaslignumhumile:  quisiccaslignum  viride, 
eriignum  aridum  facisfrondere.Tu,  Domine.loco- 
tus  es  etfacis  sic. 

DEILLUSTRI  ANGLORUMREGE    TRIUMPHATO    PER 
MARTYREM. 

Sedquid?Dequadamaliamundipotestateinclyta 
etimmensa  in  victorioso  martyris  sanguinetrium- 


lliric   «„~, •  ,  -*^"°<*  »"  "«'luiiuMJuianyrjs  sanguineinun: 

Uaris,  cum  nosjara  exsulantes  vagos  et  profugos      phata,  consequens  nunc  mei  nostri  notula  in  ci- 

quasilocuminmundononhabentesmundusnon  D  thara  nostra  resonabit,nisiquia  priorilla  demund! 


)jecisset,  solus  ipse  regia   motus  clementia    in 

iSustalitaramagnificentiaquammunificentianos 
cepit.  Demum  vero  post  martyris  de  mundo  ex- 
ssum,  mundo  cito  post  propter  sigua  virtutum 
prodigiaqua.fiebant   tropaaum   matyris  preedi- 
nte,   rex   ille    pius   exinde    motus,   mox  quod 
iiuditum  est,reges  videlicet  Francorum  transisse 
ma,  nisi  forte  ad  exteras  seufidei  inimicasna- 
uesdebellandas,ipse  tamentam  potens  rex,solo 
itaUa  amore  tractus  et  evictus,   exivit  regnum, 
Qtis  se  commissiset  undis  et  insulam  in  corde  ma- 
sitara  intravit :  ob  id  solura   ut  eum  quem   ex- 
)eratet  exhibueratexsuleraadoraret  vulneratum 
sepulcro  dormientem  adhuc  :    et  adorans  ea 
a3  talem  et  tantum  regem  decebant  obtulit  mu- 


potestatibus,dequainproximepraecedentimelino- 

tula  decantavimus,  non   tam  triumphata,   quam 

spontehumiliatapraedicatur  :  verum  potestas  hoec, 

de  qua  nunc  meli  hujus  notula  resonabit.ad  om- 

nipotentis  imperatoris  gloriam  et    commillitonis 

martyris  sui    palmara   illustrandara,   et  ab  ipsius 

triumphatas  potestatis  Deo  favente  coronam  immar- 

cescibilem  per  visibilem  palma  mortis  militis  pa- 

lam  est  triumphata.Quae  profecto  potestas  mundo 

tam  clara  ne  silenlio  raeo  obumbretur  diutius, 

haec  tanta  et  tam  magna  potestas  palam,  et  tam 

fructuose,  quam    gloriose  triumphata.    Henricus 

illustris  rex   Anglorum  est  magni  illius  Henrici 

quondam  Anglorura  regis  nepos.  Quem  quidem  et 

praesens  et  saecula  postfutura  perpetuo  jubilarent. 


4311 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1312 


et  in  orbe  Britannico  rcgem  quasi  unicum  et  sia-  A  aut  meticulose  excurtem.aut  metu  subticeam.aut 


gularem  et  caeteris  qui  ante  ipsum  incomparabi- 
lem  conclamarent,  si  non  tamen  nescio  quo  Dei 
judicio,  ira  pessima  consultrice  et  parvis  instigan- 
tibus  sic,ex  profanoillofacto  patrato  in  martyrem 
maculam  dedisse  judicaretur  in  hanc  tantam  glo- 
riam  suam.Istequippe  Henricus,gentis  firmamen- 
tum,  stabilimentum  populi,  fulcimentum  infirmo- 


gratia  demulceam,aut  assentationedeliniam.Turpe 
quippe  periculosum  et  ignominiosum  admodum, 
discipulopraesertiramagistri  martyris.aut  martyri 
debita  veritatis  preeconia  subticere  autejusinimicis 
exquisita  assentationis  blandimentaconsuere,qui- 
bus  suam  saevitiam  tegant :  turpe,inquam,et  igno- 
miniosum  discipulo  martyris  consuere  haec,in  illa 


rum,pauperumtutor,superborumbaculus,malleus      prebsertim  historia  quae  de  ipso  texitur :  ubi  rele- 


tyrannorum,  rex  pacis  et  columna  juslitiae  ;  quem 
crescere  fecit  Excelsus  quasi  terrae  pulverem  et  ut 
stellas  exaltare  semen  ejus  et  haereditari  illos  a 
mari  usque  ad  mare  ;  cujus  profecto  ut  novit 
mundus  et  contestatur  adhuc  hic  iraperatoris  ex- 
celsi  singulariter  miles  et  martyr,  dum  adhuc  in 


gato  omni  metu  et  assentatione  fallaci  et  vana  gra- 
tia,sola  contineridebent  veritatis  martyria,sicutet 
ipsepro  veritate  martyr  est.Sed  ad  regem  nostrum 
revertamur,  cujus  certe  nec  per  gratiam,etsi  rex 
meus  et  dominus  sit,  nec  pro  martyris  itidem  do- 
mini  meiet  magistri  testimonio  subornato,  sciens 


carne,  in  floridis  juventutis  suae  annis   militaret,  B  et  prudens  contra  conscientiam  meam.per  totam 


tantam,  sicut  in  libellohistoricosupra  satis  osten- 

dimus,   adeptus  fuerat  familiaris  dilectionis   gra- 

tiam,  ut    iu  aulico   cancellariae  officio  quasi  co- 

Augustus  coregnaret  Augusto.  Sic  erat  inter  duos 

quasi  regnum  unum,quia  corunum  et  animauna. 

Verum,  ut   longiora    nunc    brevius   percurram, 

utpote  quae  in  historia  prolixius  praeostensa  sunt, 

multis  audicorum  etaliis  multis  praesertim  nostri 

officii  viris,  clericis   dico  et  pontificibus,  mutuae 

istius  dilectionis  ei  pacis,  pacis  totiuset  dilectionis 

inimico  instigante  sic  ;  istud  quod  indissolubile 

videbatur  unitatis  vinculum  ruptum  est,  rcge  tam 

diligente  et  tam  dilecto  adeo  adversus  tam  charum 


hanc  martyris  historiam,  aut  mendacium  profero 
aut  metuveritatemabscondo  quod  esset  sub  modio 
lucernam  ponere,quam  profecto veritatis  lucernam 
ab  initio,  cum  martyris  ordiri  coepissemhistoriam, 
non  proposuiquidem  sub  modio  ponere,  sed  super 
candelabrum,  utomnibus  luceretquiin  domo  Ec- 
clesiae  sunt. 

Sed  ad  regem  nostrum  revertendum  adhuc,  cu- 
jus  reverafamae  expedit  immortali,  ut  a  martyris 
discipulo  scribantur  haec  :  qui  alias  forte  insaeculis 
post  futuris  mortemdirectopraecepissejudicaretur 
et  superhocpoenitentiamnonegisse.  Solent  quippe 
in  humanogenere  detrahentiumlinguaetoxicatseei 


suum,  tam  dilectum  suum,  succensoquasichbano      quocunquemaliseminariomultum  mox  per  totum 
a  coquentibus,  ut  a  pravis  male  consultum  animi  q  corpus  effundere  virus  et  inficere  totum.  Sed  rex 


sui  calorem  intra  se  continere  non  posset ;  quin 
potius  coram  prsefatis  illis  militibus  carnificibus 
et  aliis  etiam  aulicis  palam,in  vehementi  irae  suee 
impetu,  tam  dura,  tam  aspera  adversus  tantum 
dilectum  suum  et  tam  char  um  innoluis,ut  auditores 
milites  concussi  ex  his  morte  eum  tollerent  et 
occiderent,  arbitrantes  se  ex  hoc  gratum  regi  ob- 
sequium  praestitisse  ;  quod  tamen  ut  pervenit  ad 
regem,  sicut  qui  praesentes  fuerunt  constestautur, 
non  potest  excogitare  cor,  non  lingua  proferre, 
non  os  effari,  quantum  mox  ex  horrore  facli  fuerit 
stupidus  et  attonitus,  quam  perturbatus,  quam 
totis  intimis  concussus  visceribus  et  excussus,  se 
quasi  dilacerans  et  dilanians,  adeo  etiain  stupidus 


profecto  super  eo  quo  excessisse  se  accusabat,  ut 
jam  docebunt  sequentia,humiliteretsupraomnium 
fidem  devote  poenituit,  non,  ut  ipse  rex  mihi  mar- 
tyris  discipulo  quiscripsi  haec  confiteridignatusesl 
quod  martyris  mortem  directo  praecepisset,  quod 
absit  a  tanta  mundi  potestate  et  mundo  tam  clara, 
sed  quia  etsi  non  per  ipsum,  pro  ipso  tamen  etprc 
ejus  favore  mors  haec.  Ego  quippe  discipulus  qui 
scripsi  haec,quadamsemel  nacta  etlociettemporis 
occasione,  zelo  justitiae  attrahens  spiritum  et  au- 
dens  sic,  domino  regi  secreto  inter  nos  tantun 
prius  objeci  quod  vidclicet  mors  haec  domini  me 
pro  ipso  fuisset  et  per  ipsum.  Ipse  vero,in  nullo  u 
notaripossetmotus,  in  omni  tranquillitaterespon 


et  attonitus  ut  qui  viderunt  secretius  et  familiarius  D  dit,  et  ut  ipsis  verbis  ejus  utar  :  «  Tuum,  »  inquit 


sic,  ne  verteretur  in  maniam  aliterve  a  tristitia 
absorberetur,  vehementer  formidarent.  Inter  alios 
qui  tunc  regis  familiarius  astiterunt,  vir  omni 
sanctitate  praeclarus,  venerabilis  episcopus  Bajo- 
censis  Henricus,  mihi,  qui  haec  scripsit,  retulit  sic : 

QUOD      PER     TOTAM    HISTORIAM    AUT    METU     AUT     GRATIA 
NIHlLPRvETERMlTTAT    DISCIPULUS    QUl    SCRIPSIT  H^C. 

Et,  ut  hic  sernel  hoc  interserendo  dicam,  et  se- 
mel  hoc  dixisse  sufficiat,  praesertim  cum  de  rege 
gentis  meae  nunc  sermo  sit,  teste  mihi  Deo  et  mar- 
tyre  suo,  quibus  servire  desidero  in  calamo  meo 
hoc,  de  tota  martyris  historia.,  prout  desuper  da- 
tum,  exarata,nihil  est  quod  utplerisque  morisest, 


pro  «dolensconcedo,sedtuum/?eraudacterrenuo. 
Et  mihi  quidem  rex  sic.  Solus  Deus  et  ipse  novit 
Si  solum  excesserit  sic,  (et  hoc  velit  Deus,  ne  am 
plius  !)  nimis  quidem^et  proh  dolor !  quod  etiam  sic 
Et  adjecit  tamenqui  mihi  superhoc  loquidignatu 
est  rex,etiamquodammodo  per  ipsuro  fuisse  mor 
tem  hanc,  utpote  qui  in  ira  sua  coram  aulicis  e 
concubiculariis  militibus  suis  tam  dura  tam  d:r 
locutus  fuerat,  ex  quibus  citae' mortis  viri  deder 
occasionem.  Tanta  potestas  meae  parvitati  accus£ 
bat  se  sic,  non  excusabat :  sed  intermittamusnun 
de  hoc,  id  in  primis  totis  cordis  nostri  visceribi 
intimis  supplicantes,quodsiforte  praecipitfierisii 


1313 


LIBER  MELORUM.  —  MEL.  II. 


1314 


quod  a  tanto  rege  absit   nec  est  credibile,    Deus  A  xxx)  Per  servum,  inquit,  cum  regnaverit,  hoc  est 


ignoscat.  Si  vero  absque  praecepto  qualitercunque 
causam  dederit,  fructuosarn  ei  poenitentiam  Deus 
inspiret.  Cujus  poenitentiae  actionem,  de  qua  jam 
ccepimus,  amodo  juxta  superius  promissum  no- 
strum,  prosequemur. 

Etut  jam  supra  tetigimus,  mox  ut  tam  letbalis 
facti  verbum  ad  regem  pervenit,  afflictus  est  affli- 
ctione  magna.Et  in  nominatissimo  illoNormanniee 
oppido,  quod  Argenteo  dicitur,  in  quo  primura 
accepit  hoc,  per  dies  quadraginta  sedit  mcerens, 
iquo  toto  illo  pcenitentiali  dierum  numero  acerbio- 
rem  multoplusquam  mortuorum  luctumfecit.  Lu- 
gentium  cibos  comedit,  equum  non  ascendit,  nulla 
jurgantium  causa,   nulla  agendorum  consultatio, 


unum  inter  tria  quod  et  primumponit ;  et  ideopri- 
mum  quia,ut  diximus,  pessimum,quasi  praecaete- 
ris  intergentes  pressurae  primatum  tenens  :  Per 
servum,  inquiens,  cum  regnaverit :  profecto  per  ser- 
vum.sed  servum  dico  hicnon  tam  glebaequamirae 
de  illaquippe  terrena  seunativa  glebae  servitute  ni- 
curandum,sive  regnet  sive  serviat.  Servus,  inquit 
Magister,  vocatus  es,  non  sit  tibi  curx  (I  Cor  vni) : 
summoigitur  cavendum  opere,praesertim  regibus, 
ut  tunc  maxime  cum  irati,nec  enim  in  regum  po- 
testate  estutnonirascantur;  tunc,inquam,maxime 
cum  irati,sic  irascantur  ut  non  peccent.  Unde  et 
regum  unus  :  Irascimini,  inquit,  et  nolite  peccare 
(Psal.  iv)  :  ;  quasi  dicat,quiaetiam  in  regumpote- 


nulla  pulsantium  querela  ingrediebatur  ad  eum,  g  state  non  est  non  irasci.sic  tamen  irasci  permitti 


nulla  tot  terrarum  regendarum  sibi  cura  propone 
batur,  omnia  tunc   quasi  postponenti  prae  dolore. 
Sedebat  quippe  solitarius,  super  hoc  quod  accide- 
rat  ingemiscens  semperetdolens,etsaepe  etsaepius 
iterans  heu  heu  accidisse  sic  ! 

DE  1RA   REGUM. 

0  quam  pestiferum  malum  etipsis  regibus  et  toti 
?entiinimicaregum  ira,  non  se  reprimens,  sedmox 
jrumpens  infurorem!  Cujusconcitati  sic  impetum 
Jtsi  rex  ipse  ad    se  reversus  cohibere  desideravit, 
aersaepetamen  quasi  acceleratimper  longas  regum 
nanus  volans  irrevocabilis  est,rege  etiam  jam  pceni- 
enteet  ut  revocareturvolente.  Multi  quippe  etfere 
juot quot  in  mundo sive per  fas si ve nefas,  qui regum 
[uasi  cujusdam  generis  deorum  terrigenarum  non 
;aptentgratiam,nonvereanturoffensam;adeoetiam 
[uod  inter  hosmultiquietiam  non  jussi,  moxcum 
egisbeneplacitum  velex  modicoaliquosuspicionis 
igno  conjectant,  sive  bonum  sive  malum,  parere 
iccelerantet  quisque  alterum  praevenire  in  parendo : 
nterdum  etiam  atrociora   non  jussi,  quasi  jussi, 
ommittentes,arbitrantes  se  in  his   gratum   obse- 
uium  praestaturos.  Verbi  causa  nimis  vicina  est. 
ales  quippe  sacrilegi  nostri  occisores,  qui  tam  te- 
lere,  tampraespropere,  tam  praesumptuose  et  tam 
erverse  regis  verba  indignabunda  interpretantes 
mtae  et  mundo  tam  clarae  potestatis  nomini  notam 
intum  ruinae  scandalum   et  tantam  doloris  mate- 
am  ingesserunt. 

REPETIT  DE  IRA  BEGUM. 

0  quamcavendum.quam  caute  agendum,  potis- 
imumregibus,uttuncmaximecumirati,  nec  enim 
stut  nonirascantur,  eo  frequentius  quosublimius 
ositi  sunt,  tunc,inquam,maximeteneantse,  repri- 
lant  se,  ut  quisunt  capita  gentium  et  rectores  po- 
ulorum,  tunc  praesertim  se  ipsos  regant,  ne  qui 
mnium  est  dominus  iraeservus  effectus  regnet  ta- 
len  superomnes.Hocest  enim  juxta  sapientem  de 
ibus  unumperquae  terramovetur,quod  etiam  in- 
•r  tria  quasi  pessimum  priraum  ponit :  Per  tria, 
iquiens,  movetur  terra.perservum  cum  regnaverit, 
W  stultum  cum  satiatus  fuerit  cibo,  per  odiosam 
iulierem,cum  in  matrimoniofueritassumpta(Prov. 


tur,  ut  iram   peccatum  non  sequatur,  videlicet  ut 

interioris  illius  caloris  ex  mortis  paena  coalescentis 

etnatinonexteriusflammaexeat,nonfurorerumpat. 

jE3timet  potius  rexmox,  cum  indignationis  suae 

flamma  exierit,  mox  totum  regnum  incensum.  Et 

hoc  est  quod  jam  tetigimus  et  hic  iterare  non  super- 

fluit,regis  mansueti  dogma  saepe  et  saepius  vim  irae 

experti:  Irascimini,  inquit,e<  nolite  peccare  ;  quasi 

ne  irae  servi  efficiamini  et  sicetiamservi  peccati,  si 

peccatis  post  iram.Quia  sic  regnabit  irae  et  peccati 

servus.si  rex  peccet  post  iram.  Per  quem  profecto 

regem  servum  terra  movetur,ut  docet  sapiens,  et 

quotidie  videmus  sic  et  patimur  hoc.  Et  vere  profe- 

cto  scriptum,  quod  et  ipsa  quotidiana  experientia 

q  docet,  quia  secundum  ligna  silvae  sic  ignis  exarde- 

scit,  etsecundum  virtutem  hominis,  sic   iracundia 

illius  erit,  etsecundumsubstantiam  suam  exaltabit 

iram  suam. 

0  quanta  mala  ex  regis  nostri  ira,  toxicatisinvi- 
dorum  linguis  stimulantibus,sicut  per  totam  histo- 
riam  liquet,  et  regno  et  sacerdotio  pervenerunt !  Ita 
emw,sicutverissimescriptum  esUJuslitiamDeinon 
operatur  (Jac.  i)  Sed  misericors  et  miserator  Do- 
minus  ab  hac  regis  servi  suiirasuamiramavertat, 
et  irae  illius  excessum  omnem  indulgcat. 

DE  NUNTllS  AD  ROMA.NAM   ECCLESIAM    A  REGE    MISSIS  POST 
MARTYRIUM. 

Et  quidem  pcenitentis  regis  haec  erat  salutis  pro- 
videntia.Rexper  totos  quadraginta  dies  solitarius, 
p.  ut  praeostendimus,sedenset  mcerens  sic.confestim 
in  primo  sacrilegii  auditu  viros  magnos  et  industrios 
ad  Roraanum  pontificem  Alexandrum  tertium  de- 
stinavit,  ab  ipsotanquamsummoEcclesiae  patrono 
et  Patre  omnium  consulens  quid  agendum,et  sicut 
credibile,  humiliter  io  quo  excesserit  confitens. 
Verum  quia  confessio,sicut  nec  perscripta  necper 
personas  interpositas  lieri  solet  aut  debet,  etviva 
vox  confitentis  quo  plus  auget  devotionem.eo  plus 
habet  virtutis,  vir  apostolicus  a  latere  suo  duos 
cardinalesdirexit.piaememoriaemagistrumTheodi- 
num  Portuensem  episcopuiucardinalem,  et  qui  ad- 
huc  superstes  est  Albertum  sanctae  RomanaeEccle- 
siae  cancellarium,  viros  certe  omni  religionis  san- 


1315 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1316 


ctitate  et  scientia  praeditos;  quiet  episcopus  regni  A  tequam  civitatem  intraret,  utipsam  vidit  et  metro- 


ob  supra  huic  insertas  historiae  causas  anathema- 
tizatos  vel  suspensoscanoniceabsolverent,  et  regis 
postulantis  saluti  providerent.  Itaque  ad  regis  et 
totius  Ecclesiaeconsolationemhi  missi.  In  quorum 
adventuepiscopiabsolutionemquidem,  quam  non 
meruerant,  de  clementia  viri  apostilici  et  eorum 
qui  missi  fuerant  obtinuerunt.Rex  autem  id,  super 
quo  in  morte  martyris  se  excessisseaccusabat,  de- 
vote  et  humiliter  confitens  in  facie  Ecclesiae  emen- 
dalus  juravit  postea  se  infra  triennium  crucem  fa- 
cturum  et  Hierosolymam  profecturum,  nisi  per 
dominum  papam  staretautperejus  catholicos  suc- 
cessores.  Et  quidem  regis  poenitentia  sic  erat  tam 
devota  tunc  et  tam  humilis,  ut  ipsi  cardinales  vi- 
dentes  sic  illius  in  psalmigrapho  veritatem  versi- 
culi  missis  paragromatibus  contestarentur  :  Qui 
respicit,  inquit,  terram  et  facit  eam  tremere,  qvi 
tangit  montes  et  fumigant  (Psal.  cm). 

DE    PRIMA    DISSENSIONE    ORTA     INTER    REGEM   PATREM   ET 
REGUM    FILIUM. 

Verum  modicoexacto  tempore,quarto,  ni  fallor, 
quintove  circiter  anno  a  martyrio  et  a  poenitenlia 
regis  hac,inter  regem  patremetregem  filium  suum, 
qui,ut  supra  in  historia  ostendimus,per  regni  epi- 
scopos  in  inguriam  metropolitati  sui  tunc  exsulan- 
tis,  rege  patre  sic  volente,  inregem  unctus  est,pro- 
fanaseditioetbellumnimisintestinum  estexortum, 
adeo  utadversusregempatrem  etsuiferequotquot, 
etetiamalieni,  Francorum  videlicet  rex,  in  poten- 
tatu  suo  magno  cum  filio  rege  foedus  jungentesin- 
surrexerint.  Regis  terrae  et  regna  et   natioues  et 


politanam  ecclesiam  inquamartyrrequiescit.mox, 
inquam,  seexinanivit,et  potestas  tantapauperrimi 
servi  mox  formam  induit,  nudis  pedibus  et  toto 
etiam  nudato  corpore.praeterquam  viliquadam  tu- 
nica  super  nudo  amictus.  Et  pedeset  nudussic  pa- 
lamindieetin  omnius  conspectu  civitatem  intra- 
vit.Etper  vicos  et  plateas  civitatisluteas  tanquam 
de  plebis  villissimorum  unus,  abjecte  sic  incessit. 
Ecce  David  alter,  qui  tam  dilecto  filio  suo  quasi 
Absalone  altero  ob  peccatum  ipsum  persequente, 
nudis  plantis,  sicut  primus  David  civitatem  exivit, 
et  iste  secundus  ingreditur.  Et  ita  in  suspiriis  et 
gemitibus,  tot  gentibus  etnationibustremebundus, 
ipse  timens  et  tremens,martyris  adiit  sepulturam. 
Ubi  tota  illaadventus  sui  die  etnoctesequentijeju- 
nus  et  pervigil  ante  martyrem  pernoctavit.  Ni  fal- 
lor,nec  enim  dubito.sicut  gemebundaset  pias  ante 
martyrem,quem  adeo  dilexerat  et  aquotantumdi- 
lectus,orationes  effundens,  ejus,  nec  dubium,  me- 
ritis,  orationibus  et  patrociniis  in  tam  arcto  toto 
cordis  affectu  se  commendans  ;  quo  mox  rerum 
exitusdemonstrabit.  Etibidemetiam  corammarty- 
ris  sepultura,quasi  coram  ipso  martyre  sancto  illo 
etvenerabili  fratrum  coetu  convocato,  a  singulis 
fratrum  virgae  disciplinalis  percussiones  singulas 
velut  quasdam  secundas  quadragenas  apostolicas, 
imo  regias,  novas  et  sicut  arbritor  usque  tunc 
inauditas  accepit. 

QUOD    REX   CONSUETUDINES   1LLAS   MALAS    QUI  EXSILU  ET 
MARTYRU   CAUSA    FUERUNT   ABDICAVERIT 

Consuetudines  vero  illas  in  scriptum  redactas, 


populi  tam  sui,  ut  diximus,  quam  alieni,  adversus      quae  intermartyremetipsum  totius  fuerunt  dissen- 

sionis  materia,  et  postea  iu  exsilio  confessoris  et 
demum  in  morte  martyriscausa,  rextanquam  vere 
poenitenset  justificatus  jam  abdicavit  malas  et  ini- 
quas  leleto  sicpromartyris  devotione  per  virtutem 
martyriiquod  adversumnos  erat,  clerumdico.chi- 
rographo  decreti  quod  erat  contrarium  nobis.  De 
quo  satis  supra  in  historia.  Bonas  vero  solum  ob- 
servandas  sanxit  in  posterum.Quarumtamenabdi- 
catarum  sic  nonnullae  ab  Ecclesia  damnataeperre- 
gnum  observantur  adhuc.  Quod  si  rege  sciente  et 
approbante  rex  ipse  viderit ;  Deusnolit.  Haec  autem 
prima  regis  ad  martyrem  peregrinatio  et  coram 


soium  regem  patrem  arma  moverunt. 

DE   PRIMA  PEREGN1NATI0NE  REGIS  AD  MARTYREM   ET  CAUSA 
PEREGNATIONIS. 

Igitur  rex  pater  quid  faceret  ?  quose  verteret?  ad 
quos  declinaret  ?  Nusquam  fides  tuta  imo  nulla, 
quia  periit.  Et  foris  pugnae  et  intus  timores.  Quod 
igitur  solum  tuncsupererat,  humanodeficiente  rex 
solum  ad  divinum  consilium  et  auxilium  se  con- 
vertit.Audiens  quippe  in  dies  et  certbsimecredens, 
mundojam  contestante  etcumadmirationeconcla- 
mante  virtutes,  signa  et  prodigia  quae  Cantuariae 
fiebant  permartyrem,  demutuainteripsumet  mar- 


tyremjam  pridem  gratia,  sicut  spero,  non  imme-  D  martyre  humiliatio  sicest. 


mor,  eo  etiam  fiducialior  quod  de  excessu  suo  in 
martyrem  gauderet  et  speraret  se  poenitentiam  egis- 
se,  a  Normannia  exivit.  In  qua  tamen  tunc  potissi- 
mumquasi  totus  erat  fervordebacchantisrebellio- 
nis.  A  Normannia,  inquam,  exivit  tunc,  et  illam, 
sicutetalias  dominationesetprincipatussuostrans- 
marinos.quasi  in  solius  protegentis  Deietmartyris 
sui  manu  relinquens  omnia,  confestim  sola  divinae 
protectionis  spe  adversus  hostes  suos  armatus  trans- 
ivit  maria,  et,  omnioccasioneet  dilatione  postpo- 
sita,  Cautuariam  venit. 

QUALITER   REX    PEREGRINUS  CANTUARIA   iNTRAVERIT. 

Et  incredibiliter  humiliatus  etdevotus,mox,  an- 


Ad  te  igitur,  Domine,  ad  te  faciem  meam  nunc 
converto,  adteoculos  meos  levo  ut  eructent  labia 
mea  hymnum.  ln  tantum  etenim  jam  plenussum, 
quod  ultra  continere  non  possum  quin  laudis  tuae 
praeconiaannuntiemetenarremmirabilia  tua.  Ecce 
enim  quia  Paulum  etiam  plus  quam  de  Saulo  per- 
fecisti.  Eo  quidem  Saulo  major,  quo  rex  tantus  el 
ad  bonum  et  ad  malum  faciendum  sitpotentior.  Ei 
ecce  quomodo  quasi  totius  regiae  suae  sublimitati; 
oblitus  humiliaverit  se.  Et  quod  accedit,  ima  quoc 
facit  cum  jucunditate  ex  virtute  miraculum,  imc 
quodtotumillustratetjucundattamprofundum  De 
judicium,  rex  ille  tantus  ad  illum  sic  convertitui 


«317                                                   LIBER  MELORUM.  -  MEL.  II.  134« 

revertitur  et  coram  illo  sic  humiliatur,  quem,  ut  A  nationes,  quibus  praeest,  et  ipsius  preecipue  aulici 

supra  in  histona  descripsimus,  adeo in  mundo  hu-  pra?  caeteris  mundi  nationibus,  si  devotius  nescio 

mihaverat,  ut  nec  ipse  nec  sui  in  mundo  inter  ho-  Deus  scit,sed  hoc  scio.quiamartyris  tanquam  spe- 

minesquasilocumhaberent,verumadmirandaqua-  cialispatris  et  palroni  sui  tumulum   frequentius 

dam  vere  Dei  dexterae  mutatione,  rex  tam  potens,  adeunt.  Benedicentes  ergo  laudemus  Dominum  pro 

ornm  nunc  regali  insigni  rejecto,  pedes  et  nudis  regis  nostri   peregrinatione  hac,  pro  conversione 

plantis,  totus  etiam  nudatus  praeterquam  sola  vili  tam  devota  pro  reversione  tam  grata  el  pro  humi- 

wnica  super  nudo  amictus,  illum  abjectus  sic  ad-  liatiooe  tara  gloriose  abjecta.  Laudemus,  inquam, 

orandoadit,quemcumsuispauloante  denudavit  et  benedicentes  quod  cor  filii  conversum  est  ad  pa- 

oroscripsit,  et  quoad  Jicuit  perpetuavit  exsilium.  trem  et  cor  patris  ad  tllium,  quod  reversus  est  di- 

Uius  nunc  devote  petit  sufiragia,  suppliciter  invo-  lectus  ad  dilectum,  quod  elatus  est  h> ■ruiliatus  ad 

;atmerita,et  humiliter  qua3ritpatrocinia,cui  paulo  excelsum.  Hymnumigitur  iterum  et  iterum  in  isto 

rate  oratio  fuitinterdicta.neforetabEcclesiaoratio  citharae  nostrae  melo  resonemus  Domino,hymnum 

id  Deum  pro  eo.  Illius  etiam  rex  infanUum  more  novum  resonemus  Deo  nostro.  Hymnum,  inquam, 

?radiens  nunc  super  manus  et  pedes,  et  saepe  et  novum  pro  regis  nostri  hac  peregrinatione  prima,' 

jffipiusdeosculaturnescioquemsuperpositum  Tho-  B  pro  conversione  nova,pro  reversione  tam  jucunda 

nae  tumulo  lapillura,  cujus  paulo  ante  ore  ad  os  etpro  humiliatione  tam  insperata,  et  pro  tamnovo 

lernegaverat  osculum.  tam  glorioso  et  tam  pleno  per  raartyrium  trium- 

0  quamadmiranda  m  nostraeetate  hac  tanta  re-  pho.  Cujustamtriumphato  quamtriumphanticom- 

um  mutatio  !  Vere  quam  admiranda,  Domine,  si-  munis  gloria  est ;  cui  vero  eorum  sit  gloriosior  ne- 

•ut  et  ternbilia  et  profunda,  nihilominus  et  jucun-  scio  ;  unum  scio  quod  triumphato  fructuosior  sit. 

>la  judu-ia  tua  !  Tu  vere  omnipotens  super  omnia  Martyriquippetriumphanti  videoquodsolumsitad 

■peratua.Quantumcunquepotuerithomoetenisus  gloriam  ;  sedregitriumphatovideoquidemquod  sit 

uent,  tu  tamen  supervalebis.Et  quidquid  hominis  ad  gloriam  et  sperandum  quod  sit  ad  coronam,  ut 

allax  et  vana  cogitatio  ordinans  mentiatur  sibi,  de  corona  transeat  ad  coronam,  de  corona  regni 

otum  ut  aeterna  voluntas  tua  fiat,  in  contrarium  terreni  corruptibili  ad  ceelestis  regni  coronam  im- 

ertit  admirabilis  magnificentia  tua.Domine.Quod  marcescibilem:  solumin  eoquod  cceperat  perseve- 

ldimus,  quod  audivimus,  quod  non  sperabamus,  ret.Et  de  hac  quidem  tam  triumphati  quam  trium- 

;oc  testamur  nunc  et  scribimus.Gratiae  tibi,  Omni-  phantisnovagloriahymnumnovumcantarebonum 

•otens.quodetPatremeoetDominoet  confratribus  quidem  ei  jucundum.  Eo  certe  tambonum,  tam  ju- 
aeis  ejusdem  oneris  comportatoribus  jam  arebus  c  cundum,  quod  tam  amplus,  tam  plenus  sit  trium- 

umanis  exemptis  et  in  Christo  quiescentibus,  ego  phus  hic,  quod  ipse  utrique  tam  martyri  videlicet 

im  quasi  solus  superstes  adhuc  et  exsilii  nostri  quam  regi  sitcommunis;   qui  et  martyri  trium- 

ntura  etmartyriigloriamnonsolummfirui  videre,  phantigloriametregitriumphatoapudDominura  et 

ed  et  scripto  ad  saecula  post  futura  transmittere.  homines  et  gloriam  pariter  parit  et  gratiam.  De  ip- 

'nde  et  laudabo  Dominum in  vita  mea,psallam  Deo  sis  etiam  inimicis  suis  eo  quod  sit  triumphatus.sic 

leo  quandiu  fuero.  Unde  et  Dominifactahaec.quae  continuo  triumphaturus,  ut  finita  peregrinatione 

audens  recolo, devote  itero.  Odomine,quam  ma-  hac  mox  docebitur. 

nuses  tu,etquampraeclarusvirtuteetquemsupe-  itkrat  hic  se  per  historiam  hanc  prosequi    veri- 

areneraopotestlQuinpotius  juxta  quod  mulier  tatem  omni  gratia   assentatione   et   metu   omm 

•mmphahs  praeconizat,  montes  per  te  a  fundamentis  postposito. 

lovebantur,  cum  aquis,  et  petrae  sicut  cera  lique-  Nemo  autemarbitretur,autsuspiceturnemo,quo. 

^ent  ante  faciem  tuam.  Qui  enimtiment  te,  magni  dam  meassentationis  velamento  proregismei  gra- 

runt  apud  te  per  omnia.  Et  ecce  quia  juxta  quod  tia  vel  favore,  eo  videlicetquod  rex  gentis  meaesit, 

raeconizatum  tunc  et  nunc  impletum  cerniraus,  ut  ut  supradiximus.  et  hic  iterare  non  piget  :  aut  pro 

rfficoniopraeconiumnostrumcopuletur.Ecceenim  martyris,  eo  quod  pater  etdominus  meussit  et  fue- 
?gis  corquodvere  scriptum  quodin  raanuDei  sit ;  D  rit.laude  exquisita.laxisaliquando  linguae  habenis 

cce,inquam,cor  regis  pauloante  sic  pertinacissi-  veritatis  excedere  metam;cum  multi  adhuc  super- 

ie  obduratum,  araaricatum  et  elevatum  sic,  quo-  sint,  qui  ex  tanta  potestate  sic  triumpbata  tantam 

ouonuncmolhtum.quomodoindulcoratumethu-  triumphantisgloriamettantamtriumphataepotesta- 

iiiiatumsit.  Monsreveraaf.indamento  suo  motus  tis,sicutdescripsimus  humiliationis  glonampariter 

noccum  aquis  populorum  multiscirca  martyris  et  gratiam,  quam  et  viderunt,  utpote  cui  et  inter- 

imuiumcircumfluentibusetaffluentibus  totodie.  fuerunt,  ipsi  contestentur.   iNihil  enim  per    totam 

ons  etiam  hic  noster,  hic  rex  noster,  mons  mo-  martyris  historiam,Deusscit,utjam  semel  testatus 

ior  caatens.  Qui  quoties  a  transmarinis  in  re-  sum  el   contestor  nunc  iterum,  aut  hominis  metu 

nutn  revertitur,   mox    antequam  alias  divertat,  de  corpore  veritatis  mutilo  aut  adversus  veritatem 

un     !a  .re8ni  .ne8°lla>  mox  martyris  suis  amici  propter  hominis  gratiam  amplifico,  aut  ut  homini 

ncet  domini  visitat    sepulturam  cum  propriis  placeamassentationeveritaUsseductriceinterverto, 

quissuismotissimihter.Popuh  quippe  multi  et  aut  propter   popularis  aura?  flatum  intersero  vel 


1319 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1320 


omitto.  Sed  ad  gloriam  potestatem  nostram  nunc  A 
certe  gloriosiorera,  imo  quasi  nunc  primo  glorio- 
sam,  cum  sit  gloriose  sic  triumphata,  revertamur 
adhuc,ut  tamglorios»,  tam  devotae  peregrinationis 
coeptura  iter  consummelur.  Dequa  meli  hujus  non 
jam  notula,  sed  potiusnota,  incithara  nostra  quia 
dulciusetdiutiusresonavit,utpotevictorieehujustam 
celebris  sicut  triumphantis  ettriumphati  communi 
gloriae  festive  et  solemniter  A  lleluia  reversionis  decan- 
tantes;reversionis,inquam,perigrini  novi  ad  novum 
angelorum  concivem,  filii  ad  patrem  et  patris  ad 
filium,  et  dilecti  ad  dilectum.  Sed  circa  magnum 
hunc  et  insignem  peregrinumnostrumimmoremur 
paulisperadhuc  ;etexindeexperegrinationis  hujus 
humilitate  et  devotione  quid  cito  post  acciderit  non 
tacendum.  B 

QUALITKR  REX    PEREQRINATIONE    RKVERTENS   CANTUARIAM 

EXIERIT. 

Omnibus  itaque  in  tanta,  ut  jara  descripsimus, 
humilitate  et  devotioneconsummatis,  rex  jam  vere 
rexetperegrinus  tamdevotus,  in  crastino  post  mis- 
sam  ante  martyris  sepulturam  celebratam  de  mar- 
tyre,maculatissicpedibus  ut  humiliter  corammar- 
tyre  venerat,  nec  etiam  refocillatus,  in  spe  multa 
patrocinii  per  martyrem  in  brevi  sibi  futuri  reces- 
sit. 

DK     HOSTIBUS     A     RKGE     POST    PERKGRINATIONEM      SUAM 
CITO    TRIDMPHATIS    PER   MARTYREM. 

Et  quod  dictu  mirum,  et  ad  martyris  gloriam  et 
regispoenitentialemdevotionemcommendandamnon 
tacendum,spesregemnon  confudit.siquidem  ipso  q 
eodem  die.quod  mundusnovitet  mihi  etiam  disci- 
pulo  qui  scripsi  hsec  rex  ipse  fateri  dignatus  est  ; 
ipso,  inquara,  die  quo  ante  martyris  sepulturam 
missam  de  martyre  humiliter  admodum  et  devote 
audierat.martyreaffectuosesalutato  etquasi  amar- 
tyre  benigoe  licentiatus  post  recedens,  erat  autem 
Sabbatum  ;  eodem,  inquam,  die,  eadem  etiam  diei 
hora,  qua  missae  interfuerat  incessanter  martyris 
patrocinia  invocans,  princeps  Scottorum  captus 
est.  Magnus  profecto  princeps  hic,  et  inter  multos 
et  magnosregisinimicosipse  tunc  maximus  aut  de 
maximis.  Etamilitibus  quibusdamet  paucis  et  me- 
diae  manushominibus,  quiinterregis  fautorestunc 
paucosregi  favebant  adhuc.interceptus,  tanquam 
gladio  nonextractonecillato  vulnere,  sed  sicutsine 
pugna  et  sine  plaga  captus  e3t  ;  sicut  accepi,  quo- 
dam  casu  fortuito  sed  nescio  quo,  ab  exercitu  suo 
grandi  quemcollegerat,  parumdeflexus,  Altissimo 
quidem,in  cujusditione  cunctasunt  posita,volente 
eum  tradi  sic. 

Sed  quid  per  singula  ?  Post  regis  tam  humilem, 
tam  devotam  supra  descriptam  peregrinationem, 
sensim  in  dies,  nec  longa  mora,  et  cismarini  et 
transmarini  praesertim  fideles  sui,  sed  eo  ipso  jam 
infideles  quorebelles,  inretiaculum  quod  ipsi  do- 
mino  suo  regi  tetenderant,  ipsimet  peccatores  ce- 
ciderunt.Reverapeccatores.domino  suoet  regi  suo 
fidem  non  servantesrvidentes  autem  alii  cum  rege 


tam  subito  Domini  manum  tam  valida  silu  erunt  uni- 
versi :  etitasupra  mundiassertionemetspem,sicut 
ex  insperato  et  subito;  siluit  omnis  terrain  eonspectu 
ejus(Malach.  xi,  52).  Et  factum  est  in  pace  regnum 
ejusDomino  superiraminimicorumsuorumsicma- 
num  suam  extendente.  Et  itautsupra  dediebreviter 
tetigimus,regeoranteetsuper  inimicis  suis  exaudito 
revera  Sabbatumerat,  Sabbatura  revera  temporis 
regiportendensauramiobrevi  futurae  sibi  tranquil- 
litatis  et  pacis,  ut  ita  ex  Sabbato  speraret  Sabba- 
tum  ex  Sabbato  temporis  Sabbatum  quietis.Juxta 
quod  Israeli  in  propheta  Dominus  pollicetur  :  Et 
et  itf  inquit,  mensis  ex  mense,Sabbatum  ex  Sabbato 
ilsa.  lxvi).  ltaque  relinquitur  sabbatismus  regihu- 
miliato  sic.  Hunc  vero  super  inimicos  suos  suc- 
cessum  suum  et  pacem  tantam  et  tam  perfectam, 
eo  plus  miraculosam  qua  tam  citam,  omnium  sic 
animis  obfirmatis  adversus  se,  rex  totam  ascripsil 
Domino  etglorioso  martyri  sancto  ejus,  cui  certis- 
sime  ascribenda. 

DE   SOMNIO    MNRTYRI  ADHUC    EXULl    PROPHETICE    OSTENSO 
QUASl  REBELLIONIS   HUJUS   ET   PACIS   PROPHKTIA.. 

Hoc  quippe.quodmartyriadhucexsuli  super  ista 
de  qua  jam  locuti  sumus  rebellione  et  post  rebel- ! 
lionem  pace  tam  cita  accidit,  propheticum  quod- 
dam  somnium  et  vere  propheticum,  evidentissimt 
probat.ipsodomino  meo  tunc  exsule.somniumillud 
mihi  discipulo  qui  haec  scripsi  ore  proprio  indi- 
cante  sic  :  «  Aspiciebam,  inquit,  in  visione  noctu 
{Dan.  vn).  Et  ecce  quia  ego  super  montem  valdt 
exclusum  eram  et  dominus  rex  deorsum  in  infimo 
Et  eccequia  subito  universsscoeli  volucres  adversui 
regem  convenerunt,  ipsum  cum  unguibus  suis  e 
rostrisin  subito  et  cito  alarum  suarum  quasi  turbi- 
nis  vehementis  spiritu  impetentes.  Ibi  omnisgene 
ris  volucres,  maximae  quae   ex  rapto  vivunt :  ib: 
aquilae,ibi  griphes.ibi  alieti,  ibi  vultures  ;  ibi  mil- 
vi,  ibi  accipitres,  ibi  lari,  ibi  herodii.  Sed  quid  pei 
singula?Singula  mihi  visa  erant  ibi  volucrum  ge 
nera  in  genere  suo  regem  quotquot  impetentes 
Cujus  vestimentis  per  volucrum  ungues  et  rostrc 
citissime  pannioulatim  dilaceratis,  rex  mox  soliu! 
camisiae  tenui  schematevix  opertus.quasi  jam  nu 
dus  volucribusexpositusest.Etjam  tantum  in  mo 
dum  turbinis  vehementis  volantium,  et  rostris  e 
unguibus  impetentium  impetum  sustinere  non  va 
lens,  hinc  inde  impellebatur.  Et  ipse  sensim  quod 
licuit  regrediebatur  et  retrahebat  se,utvim  impe- 
tus,etsi  non  declinaret  omnino,  extenuaret  tamen. 
Erat  autem  a  tergo  regis  non  respicientis,  quia  nec 
conclusus  sic  respicere  potuit;  erat,  inquam,  teter 
rimumpr8ecipitiumetprofundissimum,aregeutpot< 
atergo  improvisum.  Cuicumappropinquassetjaa 
rex,sic  retrahens  se,  et  quoad  poterat  evitans  im- 
petentium  vim,  unus  de  aulicis   regis  familiarissi 
mis,  dequotanquamdesealtero  rex  fidebat  utpott 
quem  et  honoribuset  divitiisinter  regniprimos  rej 
illustraverat ;  hic,  inquam,  torvo  torvior,  etsi  plu; 
quam  inhumanus.involucrumaccessitadjutorium 


1321 


LIBER  MELORUM.  —  MEL.  II. 


1322 


camisia,  quasolasupernudorexvix  amictus  erat,  A  sic  notata.  »  Et  ita  rex  ipse  sic  primoet  per  diem 


regemspoliareviolenterattentans,  etcumvolucrum 
impetu  ipse  pariter  regem  ccepitpellereinpreecipi- 
tium.  Rege  vero  jam  ruituro,commotasuntpietatis 
eiimiae  viscera  mea  superrege,  qui  in  raonte  sede- 
bam  excelso  cernens  haec.  Et  pristinae  gratiae  et  fa- 
milliaritatis  mutuseinter  regemetme  recolens,  etsi 
mihi  modo  oftensum,  non  potui  tamen  in  oftensa 
hacmiserationemmeamcontinere;quinpotius,sic- 
ut  visum  mihi,  de  montis  tam  excelsi  vertice  quo 
sedebam  tam  citus  descendi,    tanquam  si  in  ictu 


et  per  diei  horam  facti  me  edocuit  et  praedicavit 
miraculum.Quod  ego  quidem  eo  devotius  quocer- 
tius  huic  melorum  libello  interserui.  Et  eo  etiam 
jucundius  quoinhistoriae  hujuspericopehacipsum 
Augustum  magistrumhabui  facti  relatorem  certis- 
simum,  et  miraculi  sicut  testem  et  prredicatorem, 
Factus  est  enim  nobis  sic  in  mira  Dei  virtute  de 
quondam  SaulonuncPaulus,ipsiuspotenteDeimu- 
tatione  modo  praedicator.cujus  Paulo  unte  tantus 
fuerat  persecutor.  Unde  et  historiae  hui^s  pericopa 


oculi :  periculo  jam  sic  imminente  et  compassione  haec  eo  amplius  inter  caeteras  illustrata  quo  ipso 
multa  quasi  alas  tribuentibus  mihi  et  ad  velocem  Augusto  quondam  tanto  persecutore.nuno  vero  ad 
me  succursum  impellentibus.  Et  sic  quasi  in  mo-  martyris  gloriam  magistro  preedicatore  edita  est. 
raento  regi  astiti.  Et  mox  framea  longa  et  acutis-  Verumtamen  cum  rex  dicti  aulici,  qui,  ut  praedixi- 
sima,  nescio  tamen  quo  casu  ineaposita,inmanu  b  mus,involucrum  adjutorium  transierat.nomenpro- 
mea  refulsit.  Qua  velut  subito  et  momentanee  mihi      prium  saepe  et  seepius  instanter  sciscitaretur,  quas- 


visus  3um  universas  illas  coeli  volucres  dissipatas 
dispersisse,  dissipasseetdispersas;etregem  libera- 
tum  sic  continuo  insignibus  suis  regiis  gloriose  et 
iecentissime  indui,  illumaulicum  objurgans  acer- 
*ime  qui,  ut  diximus,  in  volucrum  adjutorium  sic 
:ransierat,addensregem  abipsonon  meruissehoc. 
Hoc  somnium  verefuturum  vaticinium  dominus 
neus,  ut  diximus,  in  exsilio  tunc  viva  voce  mihi, 
quijam  scripsi  hoc,  retulit  sic,  et  etiam  aulici  no- 
|nen  indicavit.  Pro  quo  aulico  exire  potest  in  pro- 
rerbium.cum  quivis  complices  habens  male  versatur 
bontra  domini  fidem,ut  deeo  proverbialiter  dicatur, 
|;t  iste  in  volucrum  adjutorium  transiit.  Verumta- 
fnen  caeteris,  quae  ad  visionem  hanc,non  omissis,  r 
liulicum  tamen  hunc  inhistoriahacnominareprae- 
termitto,  ne  forte  ejus,  qui  jam  superstes  non  est, 
'iecretamuniversaecarnisviamingressi,  et  praesen- 
ibus  etpostfuturis  saeculis  nomen  odiosius  fieret, 
lt  ne  etiamposteriejus  ,qui  nou  meruerunt,  vel  ex 
Juspicioneproditionisnotaullainurantur  et  paterni 
jlelicti  confundantur  opprobrio.  Et  quidem    relato 
lomniodominusmeusmihiloquensadhucbrevibus 
ic,  quasi  somnium  interpretans,  adjecit  sein  arcto 
liquo  regi  subventurumadhuc;  hacipsainterpre- 
litione  tam  brevi  somnium  vere  propheticum  indi- 
ans.  Et  ego,  qui  nunc  scripsi.cum  semel  visionem 
anc  nacto  loco  et  tempore  domino  regi,  finita,  ut 
iximus,  rebellione,  et  pace  sic  desuperdata,  retu- 
ssem,  rex  ipsemet  mox  interpretatus  est  super  ea 


rens  ipsum  sibi  designari  ex  nomine,  ego  tamen 
propter  jam  supradictas  causas  nominatim  ipsum 
exprimere  constanter  renui. 

Ut  igitur  redeamus  ad  priora,et  singuladiscutia- 
mus,  videamus  si  non  gloriose  triumphata  tanta 
potestas  haec,  sicquidem  triumphata  quodhumilia- 
ta,  et  sic  humiliata  quod  triumphata.  Quam  bonus 
triumphus  martyris  qui  sic  humiliat,  et  quam  bona 
regis  humilialoquaede  inimicissuis  sictriumphatl 
Psenitentialem  humilitatem  hanc  regi  nostro  Deus 
in  dies  augeat,  Deus  perficiat  et  conservet  ut  in 
finem  usque  perseveret. 

QUOD  REGUM  POENITENTIALIS    PERSEVERANTIA    RARA 
SIT  ET  DIFFICILIS. 

Verumtamenin  fugitivavitahac  laqueis  ettenta- 
tionibus  et  aversionibus  plena,  omni  quidem  carni 
sed  regibus  praeserlim  difficillimuminpaenilentiali 
humilitate  permanere  sic.  Regibuscerte  praesertim 
difficillimum  hoc,  qui  tot  terrarum  distracti  curis, 
tot  occupati  causis,  tot  implicati  negotiis  vix  est  ut 
in cogitatu  uno  inproposito  ullo  stare  possint  immo- 
biles,  mente  divisa  et  dilacerata  sic  :  utpote  quos 
omnium  mortalium  premunt  curae,urgent  causae  et 
querelae  sollicitant.  Rex  enim  velutquidamhumani 
generis  currus  est,idem  ipse  et  auriga  et  jaculum. 
Omnes  vehit,omnes  regit,  premitipseomnes,  idem 
ipse  omnibus  timoret  stimulus.  Omnes  erigit,  om- 
nes  ducit,  et  agitat  ipse  omnes. Et  qui  gloriatur, in- 
quit,  injaculo  stimulo  boves  agitat  (Eccli.  xxxvm). 


t,.,w„^,  ^^  iiiic1Fieiaiu»  esL  super  ea      quit,  injacuio  sttmuio  ooves  agitat  (Eccli.  xxxvui] 

ebelhone,  et  super  ejusdem  rebellionis  tam  felici,  a  Et  praetercuras  haset  occupationesetimplicamen 


im  glorioso  et  pacifico  et  vere  miraculoso  exitu, 
jujus  visionis  veritatem  evidentissime  completam 
"i,  hujus  relata  visionisoccasione  adjiciens,  qui 
uper  hoc  loqui  mibi  dignatus  estrex,quod  et  ego 
upra  non  tacui  :  »  Et  eodem.inquiens,  die,  vide- 
icet  die  Sabbati.eadem  etiam  hora  diei,  qua  ante 
uartyrem  missam  audiens  devotius  martyris  patro- 
inia  invocabam,  a  quibusdam  militibus  meis,  et 
uidem  paucis  et  etiamhominibus  satismediocri- 
us  his.princeps  Scottorum,  de  maximis  inimicis 
xeis  ipse  maximorum  unus,  captus  est  ab  his  qui 
umeeperunt,  sicut  die,  ita  et  hora  captionis  ejus 


ta  haec  quae  mentem  dilacerant,  dividunt  et  aver- 
funt,  extollit  ipsam  gloria  mundialis.  Et  inter  tot 
Cresiopeset  Sardanapalidelicias,  in  regura  thala- 
mis,  in  stratis  hyacinthinis  purpuratis  et  polimitis 
carnis  suave  nutritur  illecebra,quam  nec  etiam  curas 
effugare  possunt  aut  effugere.Ecce  cura,  ecce  glo- 
ria,  ecce  illecebra,tria  haec,  quae  alta  sine  periculo 
stare  non  permittunt.  Ecce  onus,  ecce  honor,  ecce 
honoris  macula,  carnis,  ut  diximus,  illecebra.quae 
honoris  glorias  insidiatur  e  latere,  utin  eam  macu- 
lam  det,  et  velut  per  aliquam  auram  pestilentem 
violet,   seu   quasi  per  vile  lutum  contaminet  ip- 


13*3 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1324 


sam  et  defoedet.  Et  in  alta  nunquam  sine  periculo 
quae  semper  prae  nimia  sui  altitudine  ruinam  mi- 
nantur.  Et  ipsis  quasi  in  se  ipsis  ex  ipsa  suialtitu- 
dine  nimia  fractis  nec  stant  diutius  et  quanto  ab 
altiori  ruuntgravius.  Unde,  et  ut  in  nostris  sanctae 
historiae  utamur  exemplis,  reges  Israel,  ni  fallor, 
triginta  sex  quotquot  mali.  Pariter  et  reges  Juda 
viginti  et  unus,nifallor,omnes,ut  scriptumtestatur 
praeterDavidEzechiametJosiamcommiseruntpeca- 
tum.  Nam.utin  eamox  subditur,reliqueruntlegem 
potentesregesJudaeetcontempserunftimorem  Dei. 
Ecce  quod  certissimum  est,  de  tot  et  tantis  regibus 
et  his  et  illis,  qui  aut  coeperunt  aut  si  cceperunt 
nonperstiterunt.In  regnum  profectopcenitentiatam 
rara  est  perseverantia,  tam  difficilis.  Quorum,  ut 
de  perseverantia  taceam,  eliam  inchoata  pceniten- 
tia  rara  est  et  si  forle  est  in  ipsa  rara  est  mora 
parva.  Igitur,  si  in  exemplaribus  scripturae  nostrae 
regibus  sic,  quid  detantaquifueruntetsunt  exem- 
platorumregummultitudine,  quorumnec  vita  nec 
gesta  nec  in  annalibus  nec  etiam  in  ullis  indicibus  sunt 
descripta ?  pro rege  igiturnostro,  incujus  manutot 
nationum,  tot  et  tantarum  gentium  et  vita  et  pax 
est,  orandum  instantius,  ut  in  quo  eum  sanpissime 
jam  proxime  descripsimus,  stet  in  bono  et  profici- 
endo  quotidieconvalescatin  meliusetdemum,sicut 
tamgloriosam  potestatem  decet,  in  glorioso  fine 
consummetur. 

PRjECEDENTIS  MELI  NOTULAS  HIC  BREVITER  ITERAT  UT 
ADJIfilAT. 

Et  quoniam  de  ipso  hic  rege  nostro  sic  gloriose 
triumphato  meli  nostri  non  tam  jam  notula  quam 
prolixa  nota,  quo  dulcius  et  delectabilius  eo  diu- 
tius  protracta,  in  cithara  nostra  resonavit,  conso- 
nantiam  illam  tam  consonam,  tam  concordem  vi- 
sibilis  palmae  triumphalis  mortis  imperatoris  et  vi- 
sibilis  palmae  triumphalis  mortis  militis,  jam  ali- 
quantisper  intermissam  repetamus,  intermissam 
dico,  nisi  quia  quod  interpositum  est  minime  fuit 
intermissio  sed  potius  cceptae  illi  consonantiae  ad 
decorem  adjectio.  Undeet,utadhucaddamus  alia, 
quo  visibilis  palmaetriumphalis  mortisimperatoris 
ad  visibilem  palmam  triumphalis  mortis  militis 
prolixior  et  concordior  consonantiae  coeptus hic  me- 
lus  audiatur,  notulas  illas,quas  supra  prolixius  ci- 
tharam  nostram  pulsantes  resonaviraus,resonemus 
adhuc,  et  sic  quo  dulcius  eo  melius,  et  quo  bre- 
vius  eo  ad  meli  notulas  distiguendum  recimen- 
dumve  commodius,  quasi  sub  uno  spiritu  et  velut 
sub  pausa  una,  subquadam  brevitate  compendio- 
siori  resonemus  adhuc :  ut  iia  sit  succinta  sic 
brevitas.sicut  ad  innovandum  etreparandum  audi- 
tum  melodia  melodiae  et  consonantiaconsonantiae 
continue  nullo  intermisso,  sed  absque  omni  in- 
tervallo  copulata  :  in  primis  igitur  a  primo  nunc 
altius  repetendum. 

PBIMA   NOTULA   REPETITA. 

Imperatoris  visibilis  palma  mortis  mors  mortis 


A  fuit  ut  praecinimus  :similiter  et  palma  mortismili- 
tis,  ut  ostendimus. 

Imperatoris  visibilis  palma  mortis  mortuos  su- 
scitavit  :  similiter  et  palma  mortis  militis,  et  hoc 
docuimus. 

lmperatoris  visibilis  palma  mortis  salus  mundi; 
similiter  et  militis  salus  Ecclesiae,  quod  et  supra 
jam  dictum  quotidie  experimuret  cernimus. 

Imperatoris  visibilis  palmamortis  vinctoseduxit 
ab  inferis  :  similiter  et  mortis  militis,  et  hoc  pro- 
bavimus. 

Imperatoris  visibilis  palma  mortis  crucitixores 

suos  milites  salvavit :  sicut  a  multis  creditur  :  si- 

militer  et   mortis   militis  milites  suos  carnifices, 

quod  universi   qui   viderunt  contestantur,  et  hoc 

B  praemisimus. 

Imperatoris  visibilis  palma  mortis  principatus  et 
potestates  exspoliavit :  similiter  et  mortis  militis, 
quod  et  praeostendimus. 

Imperatoris  vjsibilis  palmamortisprincipatus  et 
potestates  triumphavit  in  semetipso  :  similiter  et 
mortis  militis,  quod  et  supra  non  tacuimus. 

Imperatoris  visibilis  palma   mortis   confidenter 
traduxit  suos  principatibus  et  potestatibus  trium-i 
phatis  sic  similiter  :  et  mortis  militis,  et  hoc  pree- 
doctum. 

Imperatoris  visibilis  palma  mortis  delevit  quod 

adversumnos  eratchirographumdecreti,quod  erat 

contrarium  nobis  :  similiter  et  mortis  militis  chiro- 

graphum  quoderat  nobis,  clero  dico,  contrarium: 

C  et  hoc  praemisimus. 

Imperatoris  visibilis  palma  mortis  illud  decreti 
chirographum  de  medio  tollens  afflxit  cruci :  simi- 
liter  et  mortis  militis  affixit  illud  capiti  ut  tolle- 
retur  illud  capite  toto  exposito  et  lacerato  toto. 

Imperatoris  visibilis  palmamortis  sicut  aeriaset 
potestates  terrenas  debellavit  :  similiter  et  mortis 
railitissicutaereasetterrenas.quod  etjam  proxime 
fide  oculata  evidentissime  ostensum  excidisse  noo 
arbitror. 

Imperatoris  visibilispalma  mortis  in  breviomnia 
ad  se  traxit:  similiter  et  mortis  militis  citissimead 
se  mundum  convertit :  et  hoc  inter  ceetera  non  ta- 
cuimus. 

Imperatoris  visibilis  palma  mortis  est  omnis  po- 
D  testas  et  in  ccelo  et  in  terra  data  :  similiter  et  mili- 
tis  magna  claret  potestas  data  sicut  hic  etibi :  hoc 
solum  supra  tacitum  hic  superaddimus. 

1NTERSER1T  HIC  ADDENDO  DE  VEXILLO  CRUCIS  ET  DE 
VEXILLO  VASIS,  QUOD  GESTANT  PEREGRINI  MILITIS 
SICUT  ILLUD  CRUCIS  PEREGRINI  IMPERATORIS. 

Sed  istis  quas  jam  audivimusmeli  hujus  impera- 
toris  et  militis  notulis  novas  quasdam  adjiciemus 
adhuc  quibus  ablato  fastidio  et  reparato  auditore 
renovetur  auditus. 

Imperatoris  igitur  visibilis  palma  triumphalis 
mortis  vexillum  est  crucis  quod  etiam  vitae  suaein 
carne  signum  est  et  imago  :  similiter  et  triumpha- 


1325 


LIBER  MELORUM.  —  MEL.  II. 


1326 


hs  mort.s  m.l.t.s  vex.llum  est  vas  aquee  et  saogui-  A  quatuor  ille  spirituales  Dominicaa  crucis  dimensio- 
n.s,  et  idem  ipsum  et.am  vitee  su*  in  carne  hac  nes  ad  quas  Magister  hortatnr  discipulos  :  In  cha- 
s.gnura  et  imago  panter  :  quod  et  qualiter  hoc  ut  ritate,m*M,radicati  et  fundati,ut  possitis  compre- 
aud.amus  dulc.us  ,n  hac  quasi  ultima  mel.  istius  henderecum  omnibus  sanctis^  sUlatitudolZ- 
notula  c.thara  nostra  nunc  pulsanda  est,   sicut  at-      tudo  et  sublimitas  et  profundum  {Ephs^Z- 


tentius  et  morosius. 

PRIMO  DE  CRUCIS  MTSTERIO    QUOD  PERKGRINI 
1MPERAT0RIS  PALAM  GESTANT. 

Et  prius  quidem  qualiter  crucis  vexillum  impe- 
ratoris  vitae  in  carne  imago  sit  et  signum  et  idem 
triumphalismortissuaevexillum,  prout  mihi  prae- 
centor  ipse  noster,  imperator  vocem  et  vocis  men- 
tera  ministraverit,  decantandum.  Et  idem  ipse 
imperator,  sicut  virtutum  et  omnium  scientiarum 

flnminiis    incino  />i>n^ic.  on™.  „!....;„ :. 


rum  certe  dimensionum,  si  in  vita  commilitonis 
Christi  una  defuerit,  jam  mors  triumphalis  non 
erit.  Adcujustriumphumdenotandumantendelium 
defunctorum  corpora  prsecedit  crucis  vexillura  tri- 
umphale.utpartesadversae  per  vitam  instarcrucis 
velul  quadratam  quasi  percrucis  signum  triumpha- 
tae  sic  mox  fugiant  crucis  vexilium  triumphale 
cernentes.  Juxta  illud  :  «  Ecce,  inquit,  crux  Do- 
mini,  fugite  partes  adversae,  »  et  ita  crux,  quae  vi- 


Dominus,  ipsmscrucis  suae  clavis  proposituranunc      ta.corarailitonum.Christ.  prius  fuerat  signum  oost- 
btbie  crucis  suee  mysterium  reseret.  Deinde  de  ve-  B  ea  in  raorte  engitur  quasi  raortis  ipsius  triurapha 
sillo  vasisaquaeetsanpruinis,  nualiter  imDeratoris      li.   v_.v,n„m     __■   .,;.-   /-u.._,:-_:    ......  p 


sillo  vasis  aquae  et  sanguinis,  qualiter  imperatoris 
nstar  vitae  militis  in  carne  hac  ipsum  imago  sit  et 
iignum,  et  idem  triumphalis  mortis  suae  vexillum 
mccinendum,  prout  idem  ipse  imperator  verbum 
i)ei  vocem  ministrabit  et  verba. 

Ut  igilur  primo  deDominicee  crucis  vexillo.qua- 
iter  videhcet  ipsum   imperatoris  vitae  signum  sit 


lis  vexillum,  ex  vita  Chrisliani,  cujus  ipsa  crux 
ante  fuerat  signum.mortem  triumphalem  subsecu- 
tam  demonstrans. 

ADAPTARE INCIPIT    MTSTICB    SIONUM    MILITIS  SIONO 
1MPERATOR1S. 

Ni  fallor,  quod  de  crucis  signo  vexiilove  propo- 
suimus,  et  in  imperatore  et  etiam  in  imperatoris 


.  -  _-  ,  _■«  ._.  .^,i«.i.,uiC  c.  c.iam  iu  uiiueraion 

jtimago,  audiamus,  eccequi  crucis  quatuor  sunt      quovis  commilitonejam  liquet.Restatut  iuxta  oro 
imensionp.s.    r.a.a   .-_«  _>t   i™,»a    ...ki:-.:.    -_.    _.  . *  ».u.ju__i*  piu 


limensiones.  Lata  est  et  longa,  subiimis  est  et 
•rofunda.Harum  quatuor  dimensionumimperato 
lis  fuitin  carne  vita  quasi  vitaejusquadrata,vide 
ncet  in  charitate  latissima,  in  perseverantia  lon 
iissima,incontemplationesublimissimaetinDeiti- 
i.ore  seu  reverentia  profundissima.  Imperator  si- 


missum  nostrum  doceamus  qualiter  imperatoris 
instarfdehoc  vase  alibi]  vas  aqua  et  sanguinis 
vitae  militissitimagoetsignumet  idem  triumphalis 
mortissuae  vexillum  ;similenuncdocturi  de  militis 
vaseet  milite  quod  supra  docuimusde  imperatore 
et  imperatoris  cruce.  Verum  in  pr.mis,  nec  cui  in 


uidemiuvita  sua  Deum  prae  omnibaejjreveritue  Q  dubiura  veniat  quod  sit  istud  vas  quod  aauee  et 
st.  Unde  et  mag.ster  exauditum  eura  docet  pro  sanguinis,  semel  jam  etnunc  .terum  noramo de 
uareverent.a,  loquens  de  eo  sic  :  Qui  inquit.  in  quodeincepsquasiin  ultiraa  raeli  istius  notula'de- 
xebuscarms  ,ux  preces  supplicationesque  ad  eum  cantandura.hocprofectovasest  quodabsque  omni 
ui  potuit  salvum  illum  a  morte  facere  cum  clamore      concione  celebrata,  non  congregatione  coadunata 


alido  et  lacrymis  offerens,  exauditusest  pro  sua 
everentia  (Hebr.  v).  Ecce  imperatoris  vita  instar 
rucis,  quatuor  habens  dimensiones  et  quasi  qua- 
rataseuquadripertita  vitahaec.Etitaevidentissime 


nec  etiam  conventiculo,  nulio  promulgato  ediclo, 
nec  ullo  etiam  arctatus  praecepto,  sed  solo  nec 
dubium  Spiritusisancti  instinctu  mundus,  sicut 
unanimiter  et  communiter  ad  martyris  gloriam  et 


:r,r„dr zrr, vm r_t_.j™_**  !»?_s*»** -_«■»•• •-- «U.__. 


aperatoris.  Unde,  ni  failor,   non  immerito  crucis 

.xillum  vitae  imperatoris   vere  dicitur  et  expres- 

ve  est  et  imago  et  signum.  Pariter  et  idem  cru- 

s  vexillum  sive  crux  eadem  vexillaris  imperato- 

s  in  carne  mortem  indicat  triumphalem.  Talem 

Jippe  vitam  quam  crucis  instar  quatuor  dimen- 

onum  fecimus,  tanquam  quadratam  seu  quadri- 

Jrtitam  mors  sine  dubio  sequitur  triumphalis.  Et 

1  evidenter  una  et  eadem  crux  vitee  imperatoris 

|  carne  est  imago  et  signum  et  eadem  triumpha- 

jimortissuae  vexillum.  Et  ut  adhuc  addamushis 

iod  fuit  crux  ipsi  imperatori  Christo,  hoc  ipsa 

dera  estcommilitonibussuis  Christianis.vitse  vi- 

licet  ipsorum  in  carnehac,  quatuor  habentis  di- 

ensiones.imagino  priuset  signum,  et  postea  mor- 

triumphalisvexillum,  quae  profecto  triumphalis 

3rs  vitam  instar  crucis  quatuor  dimensiones  ha- 

ntem  semper  sequitur.  Et  haec  sunt  in  spirituali 


Hoc  videlicet  est  vasilludplumbeum  gestatorium 
quo  specialiter  beati  martyrisperegrini  sesignant! 
In  quo  aqua  continetur  et  sanguis,  aqua  videlicet 
ex  tactusanguinissanctificata  per  sanguinem.Hoc, 
inquam,  vasest, non quidem  hominum  vanura com- 
D  mentitium,  nequeab  hominenequeper  hominem, 
sed,  sicutqui  uterius  vident  verius  judicant,  solo' 
veritatis,  non  vanitatis  spiritu  commendatum  ho- 
minibus.  Quo  sicut  communiter,  ut    videmus  et 

unanimiterafflatiuniversibajulanthocgestatorium 
vas  quo  se  glorioso  martyri  devote  obnoxios  et  se 
speciales  ipsius  servos  peregrinos  visibili  signo 
contestantur.  Hoc  igitur  est  vas  peregrinationis, 
vos  illud  videlicet  aquae  et  sanguinis  quod  supra 
nominando  tetigimus,  et  de  quo  deinceps  sermo 
noster  texetur,  ut  hoc  vas  militis  vita».  signum  et 
mortis  vexillum  aptemus  militi,  juxta  quod  supra 
crucis  signum  et  vexillum  aptavimus   imperatori. 


-  pk„-  ..  -     .,.       .  •»...__..      huuj  aiguuui  e.  vexii.um  aptavimus    imnpratnri 

•  Ckn___  commUUou.s   imperatoris   Christi      UUoam  i_per..or  «„__  ouoo  T,!.  5u«  cro^ 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1327 

aperire  nobis  dignetur,  et  hoc  vas  ad  laudem  et 
gloriam  militis  sui  et  martyris,  ut  ita  signo  et 
vexilio  imperatoris  in  hujus  vasis  apertione  con- 
sonetet  corcordet  signum  etvexillum  sui  militis. 
Dicamigitur  devasehoc,non  quidemvasepastoris 
stulti.sedvere  boni  ;dicam,  inquam,  quod  sentio, 
etin  Domino  confido  quod  non  de  meo  ipso  mihi 
servo  suo  de  suo  quantum  sibi  placuerit  multo 
magis  melius  revelante. 

DE   VASIS    MYSTERIO    QUOD    MARTYRIS    PEREGRIN! 
GESTANT 

Vide  igitur  et  attende,  quia  in  isto  vasis  signo 
tria  suut,  sicut  supra  in  crucis  signo  quatuor  di- 
stinximus.  Sed  inhoc  signo  tria  plumbum  videlicet 
aqua  et  sanguis,quia  aquatactu  sanguinis  sancti- 
ficata  in  sanguine.  Tria  haec,  tria  mystica,  in 
plumbo  quippe  gravitas,  in  aqua  puritas,  in  san- 
guine  vero  mortis  virtus  et  forma  per  martyrium. 
In  plumbo  itaque  vertutas.in  aqua  puritas,insan- 
guine  vero  martyrii  fortitudo  exprimitur.  Ecce 
vetus  homo  et  gravis,  ecce  novus  homo  et  purus, 
ecce  martyr  fortis  et  strenuus.  Et  haec  sunt,  sicut 
ex  historiae  praecedentibus  aperte  liquet,  tres  viri 
vitae,  tres  videlicet  ipsius  vivendi  modi  in  vita 
carnis  hac.Primus  vitae  modusquasiprimus  homo 
vetus  inaula;secundusvitoemodusquasi  secundus 
homonovus  inEcclesia  ;  tertius  vero  vitae  modus 
jamquasi  tertius  homo  fortis  in  palaestra.  Cujus 
tertii  hominis  fortitudo  non  solum  tunc  coepit,  quo 
exiguo  illo  tempore  quod  supra  descripsimus  ani- 
mam  suam  exposuit,  sed  potius  ex  quo  ad  expo- 
nendum  paratus  fuit.  Ecce  viri  vitae  tres.  Inter 
quas  vita  vetus  gravis  etplumbea  sicut  preegravat 
et  praeponitur  caeleris.  Pnus  siquidem,  ut  ait  Ma- 
gister,  non  quod  spirituale  est  sed  quod  animale, 
deinde  quod  spirituale  est  (I  Cor.  xv).  Et  vere 
deinde  quod  spirituale.  Subsequitur  quippe  mox 
homo  spiritualis,homo  novus,  aquis  videlicet  lota 
vita  mundaexutavetustatenovaexpeditaplumbea 
iniquitatis  gravitatedeposita.  Quae  profecto  iniqui- 
tas  merito  in  propheta  super  plumbum  talenti  se- 
dere  legitur.  Deinde  vero  novo  homine  sensim  in 
dies  proficiente,  transit  in  virum  perfectum,  oc- 
currens  in  mensuram  aetatis  plenitudinis  Christi 
jam  plenee  aetatis  et  perfecti  roboris.  Sicut  impe- 
rator  Christus  et  quivis  miles  Christianus  ita  ut 
in  acie  imperatoris  Christi  etiam  usque  ad  san- 
guinem  resistat,  si  ut  interdum  solet  accidere  ex- 
pediat  sic. 

Hae  sunt  itaque  tres  viri  vitae  per  has  ordinate  et 
gradatim  quasi  de  virtute  ad  virtutem,  de  vita  ad 
vitam  ascendentis.  Quarum,  sicut  ex  jamdictis.ni 
fallor,  evidenter liquet.gestatorium  peregrinationis 
vas,  de  quonunc  totus  sermoest,  imago  etsignum 
evidentissimumest.  Solumin  vasehoc  intuerivelis 
plumbum,aquametsanguinem,triahaec.Vasitaque 
hoc  cum  per  tria  haec  triplicis  vitae  militis  sit 
imago  et  signum  nihilominus  crucis  instar  idem 
ipsum  triumphalis  mortis  uailitis  est  vexillum.  Quam 


1328 


A  etiam  mortem  triumphalem  ipsius  vexillans  vasis 
caelatura  exterior  mundo  palam  praeconizat.lnqua 
scriptum  est :  Mortui  ersurgunl,  leprosimundantur 
(Luc.  vu).  Ut  quisque  quotidie  in  ea  legat,  videat, 
invocet  et  laudet  tantum  ecclesiasticae  libertatis  as- 
sertorem. 

Et  adhuc,  utinter  vexillum  imperatoris  et  vexil- 
lum  militis  similitudo  monstretur  expressior,  quo 
et  meli  hujus  hsec  notula  auditui  dulcior  etcon- 
sonantior  sit  quod  vas  istud  est  Christi  militi,  hoc 
est  idem  ipsum  contubernalibus  et  commilitonibus 
suis  Christianis,  vitae  videlicet  ipsorum  tripertitae, 
ut  supra  distinximus,  signum  et  postea  mortis 
ipsorum  triumphalis  vexillum.Quam  profeotovitara  | 
tripertitam,quemadmodum  et  suprade  quadrata  seu 

B  quadripcrtitadiximus,cum  decrucis  mysterio  agere- 
turmors  subsequitur  triumphalis,utquod  nuncvi- 
demus  inChristi  milite,sperent,hoc  ipsumcommili-Ji 
tones  Christi  et  desiderent.Hancquippe  necdubiumi: 
tripertitamvitam  cumtriumpho  mors  sequitur  :itan 
quod  sine  tripertita  hac,  sicut  et  supra  de  crucis  I 
quadripertitaostendimus,nemoimperatorismilitumii 
qui  cum  tripudio  moriaturauttriumpho.  Ecceenim;: 
quiaprimovitaplumbea.vita  onerosaetgravis,sine:i; 
qua  necunius  diei  infans.Quinpotiusex  solahaci; 
incipit.  Inqua  etiam  si  aquisnostris  non  lotus  mo-ii 
riatur,  non  triumphanssedpotiustriumphatus  mo-it 
ritur.in  partes  cedensadversas.  Ita  post  plumbumti 
nostrum  aqua  nostra  quam  necessaria.  Lotusveroft 
jam  aqua  et  mundatus  omni  vigilantia,  necesse  M 

c  circumspiciat  se,  ne  in  nocte  ambulans  offendat, _ 
cadat  et  lutoquod  subpedibus  maculetur  in  casu.m 
Unde  et  oportet  et  expedit  sic,ut  in  imperatoris  sui  i! 
acie  fortiter  stet  nec  cadens,  nec  cedens,  sed  usqut ;■ 
ad  sanguinem  resistens,  si  forte  necesse  sic.  Ecce » 
post  plumbum  nostrum  et  aquam  nostram,  terticj<] 
nuncsanguis  noster.Etitaquae  vasnostrum  signunjri 
militis  vexillare  in  se  continet  quotquot  militibusj; 
contubernalibus  qui  post  pugnam  infine  palmant  ? 
quaerunt,  necessaria  tria  haec,  plumbum  videlicet  : 
aqua  ets.mguis.Necmurmuretquis  si  etiamplum 
bum  nostrum  nobis  necessarium  dixerim.  Tantc.j,- 
quippe  gloriosuset  quidem  melius,  commodius.s  : 
plumbum  nostrum  in  argentum  vertatur,autsi  ips(  I 
expurgato  omnrno,  solum  purum  argentum  exami  I 
natum  refulgeat,  minime  alias  in  magni  regis  the 
sauro  reponi  dignum.  Tria  igitur  nobis  necessark  i 
haec.tam  plumbum  videlicet  quamaquaetsanguis  i 
quae  etiam  duotantum  profecto  usum  non  haberen 
si  plumbi  omnino  fuissemus  expertes.  Nunc  verc  | 
manent  nobis  tria  haec ;  et  commode  quidem  intei  | 
tria  haec  plumbum,  quia  non  nisi  per  plumbun  i 
emundatur  argeutum.  Inter  quae,  si  quis  neomar  j 
tyris  nostri  instar  ordinate  et  gradatim,  ut  de  viU 
ad  vitam   transeat,   caute  et   virtuose   incesseri 
triumphale  vas  nostri  militis  quod  ipse  habet  tri  li 
plicisvitae  suae  signum  certissime  rehabebit,etips» 
idem  ipsum  vas;  sed  spirituale  triumphalis  morti  j 
suae  vexillum,  ut  ei  demundo  victoriose  sublatc 


D 


1329 


LIBER  MELORUM.  —  MEL.  II. 


1330 


oto  plumbo  suo  quo  bene  usus  pro  aqua  sua,  qua  A  quidquid  in  ipsius  passione,  resurrectione  etiam  vel 

nnn^a    Irifne      af       nnrk    _-«•■-_,»_.-:__.__    __..„-.      ___ •  _  .         _  _ 


inunde  lotus  et  pro  sanguine  suo,  quo  in  pugna 
probatus  quod  triumphale  vasmilitisinfigurapr®- 
hcatipseapud  Deumet  apudjhomines  simileei  re 
psa  etin  ipsa  consequatur  praeconium. 

Jam  ex  parte  audivimus  conformitatem  ut  mihi 
risum  sic  multam  signi  ad  signum  vexilli  ad  vex- 
llum,  signiet  vexillicrucis  lmperatoris  adsignum 
it  vexillum  vasis  militis. 

QU0D   MYSTICUM  SIT  SIGNUM  ET  VEXILLUM  MILITIS 
SICUT   ET   HIPERATORIS    MONSTRAT. 

Nemo  autem  secum  judicet  aut  cogitet  intra  se 
laec  in  morte  et  post  mortem  militis  actitata  etut 
ipsius  meritis  scientiarum  Dominus  revelare  digna- 
ur,  a  nobis  scribuntur  sic,  quae  et  tam  celebriter 


ascensione  a  se  homine  vel  alio  in  tempore  quali- 
cunque  seu  loco  gestum  est,  scio  quidem  gestum, 
sed  et  credo  aliud  significare  gerendum.  Gesta 
quippequasi  gravida  haec,  sicut  corpus  extra  inte- 
rius  habentia  spiritum  qui  vivificat.  Tota  quippe 
hic  sicut  mirificum  et  mysterium  et  mysterium  ad- 
mirabile  :  adeo  etiam  quod  et  loca  ipsa  et  tempora 
mystica.  Sicut  ipse  imperator  non  solum  homo 
totus  mysticus,  sed  el  ipse  verbum  et  patris  sui  et 
omnis  creaturae  mysterium  est.  Quia  siconsilium, 
etmysterium.  Hisigitur  potissimum  quee  sive  in 
morte  sive  post  mortem  militis  acciderunt,  eo  li- 
bentius  intendo  et  operosius,  quo  in  eis  scio  hoc 
quod  quaero  latere  mysterium  thesaurum  fodientis 


eneraturEcclesiaettamcommuniteradoratmun-  B  instar  qui  ibilibentissime  et  totis  viribus  suisfodit 


us,  aut  fortuitu  accidisse  sit  aut  humani  sensus 
ommento  excogitata  haec,  etvane  et  frivole  cala- 
10  nostro  sic  exarata.  Potius  caecae  mentis  qui 
ic  judicat  aut  cogital  a  propheta  invitatus  veniat  et 
ideat  opera  Domini,  prodigia  quae  posuit  super 
rram  ;  et  sic  non  judicet  aut  cogitet  nec  submur- 
luret,  sed  clare  et  aperte  cantet  in  viis  Domini 
uam  magna  estgloria  ejus  eonfiteaturDomino  et 
otas  faciat  in  populis  adinventiones  ejus.  Nam 
lxtasapientistestimoniumnihilsine  causafactum 
tsi  facti  mundus  iguoret  mysterium.  Nec  enim, 
t  ait  ipsa,  inveniet  homo  opus  quod  operatus  est 
eusab  initio  usque  ad  finem  (Eccle.w).  Verum- 
imen  a  propheta  invitati  venianthuc  etvideantin 
is  quae  in  militis  triumphali  morte  et  post  mortem 
iciderunt  ooncasum  fortuitum  nec  vanum  vanorum 
iorum  hominum  in  his  fuisse  commentum,  sed 
otius  illud  et  illius  consilium,  sine  quo  nec  etiam 


ubicertissime  thesaurum  novit  absconditum.Unde 
et  quia  mihi  pro  minimo  est  ut  domini  mei  neo- 
martyris  opus  hoc  abhomineaut  ab  humano  die 
judicetur,  solum  illum  in  hoc  opere  quaero  habere 
fautorem,quo  intolerabili  ardore  animi  inflamma- 

tusoperishujushabuipraeceptorem.etillumpariter 
aut  per  se  aut  per  suos  eruditiores  me  constituo 
correctorem.  Sed  ad  notulam  de  signis  et  vexillis 
imperatoris  et  militisiuchoatam  concordiusadhuc 
terminandum  redeamus. 

Igiturutpraececinimus  in  vase  militis  triumphali 
tria  sunt.  Et  haec  quidem  tria  sunt  quae  in  terra 
milititestimonium  dant.  Plumbum  videlicet,  aqua 
et  sanguis.  Ita  quidem  tria  militi  sicut  et  tria  im- 
peratori. 

15  NOTULA. 

Imperatori  quippe  tres  suntqui  testimonium dant 
in  terra  :  spiritus,  sanguis  etaqua.  Similiter  et  tres 


__  --k--,~        j-«  *  i-  r.-  .    .  — -r-...-w,  -■-»_,e.___,  «oijuo,  -Huuiitm-  ei  ires 

e  arbore  cadit  fohum.  Si  igitur   absque  consilio      militi  :  plumbum  sanguis  et  aqua.  Ft  vere  impera- 


oc  necfolium  cadit  de  arbore,  nunquid  sine  hoc 
uidquam  geritur  in  Christi  corpore  ?  Alioquin  ip- 
im  Altissimi  consilium  quod  Christus  est  curans 
3  arborum  foliis  proprii  coporis  sui  curam  negli- 
Jret.  Unde  et  certissime  credendum  sicut  in  pas- 
one  Christi  capitis  absque  causa  mysterii  nihil 
istum  ita,  necin  totoipsius  corpore  triumphalem 
ortem  sicut  et  ipse  tolerante  nec  quidquam  sine 
iqua  mysterii  causa  geri.  Inter  corporis  tamen 
ljus  membra,  prout  dignum  et  justum  fuerit,  in 


toristres  testes  in  terra.  In  ipso  etiam  crucis  signo 
vexillari  cum  adhuc  incruceipsapenderetipse.tres 
ipsiustestes  hi.  Siquidem  de  ipsiuslatere  lanceato 
in  cruce  suapendenlis  adhuc  continuo  exivit  san- 
guis  et  aqua.  Qui  prius  sicut  clamans  voce  alta.sic 
etin  potestatemagnaemittensspiritum,ait:  Pater, 
in  manus  tuas  commendospiritum  meum(Duc.xxiw). 
Eccein  terra  etinipso  etiam  crucis  patibulo  impera- 
toreinipsopendenteadhucadmirandi  tres  testeshi, 
spiritus  aqua  et  sanguis.  Et  inter  caeteros  testes  et 


.  •  «  -  »   —       -i-u.iu.  u4uo  «  sau^uis.  __,.  imer  cieieros  lesteset 

usplus  inahisminus.  Ita  ut  Christus  integer,  n  prae  ca.teris,  quorum  tamen  unum  fuit  consonum 


iput  videlicet  cum  membris,  totus  mysticus  sit, 
si  nos  ut  vani  filiihominumetinsulsi  ignoremus 
ysterium.Undeet  ut  ad  propositum  redeam.inter 
etera  his  certe  potissimum  quae  in  morte  et  post 
ilitis  nostri  mortem  tam  triumphalem  quee  uni- 
rsus  Ecclesiarum  orbis  tara  grate,  tam  devote  et 
m  pie  amplexatur,eo  quidem  operosius  intendo, 
io  certissime  credam  tanto  athletae  et  viro  tam 
umphali.sive  in  morte  sive  post  mortem,absque 
qua  causa  mysterii  etsi  abdita  nec  unum  iota 
cidisse,  hoc  sentiens  de  milite  quod  et  de  impe- 
tore.  De  cujus  in  mundo  conversatione,  quam 
am  mysticam  arbitror  ut  sileam  nunc,pra.sertim 


etconcors  testimonium,  sed  prae  caeteris,  inquam, 
spiritus  sicut  clamose,  sic  et  potestative  emissus, 
sic  tradictus,sicinPatrissuimanibuscommendatuB 
testificatur  quam  imperator  Christus  est  veritas, 
Sed  longe  secus  hic  in  milite  quam  in  imperatore. 
Undeet  melus  hicinterimperatorem  et  militemhuc 
usque  tam  consonaDs.tam  concordans solum  in  hac 
notula  discordare  videturplurimum.Siquidempri- 
mus  testium  militisplumbum  videlicet  testificatur 
quod  imperatoris  miles  hic  fuerit  vanitas  cum  e  di- 
verso  imperatoris  primus  testium,  spiritusscilicet 
testificetur  pro  imperatore  quod  ipse  sit  veritas. 
Longedivergaimopenitusadversa  lestimonia  h«c. 


1331 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1332 


Quantum  distat  Orieus  ab  Occidente,  veritasa  va- 
nitate,  Deus  ab  homine,  imperator  Christus  a  Chri- 
stianomilite.Verumtamenveritasexcussitvanitatem 
et  sic  imperatorsuumliberavitmilitem.Etliberatus 
sic  et  aquae  mundantis  se  habens  testimonium  et 
praeter  hoc  per  certius  adhucetevidentius  testimo- 
nium  sanguinisobtinuitpersententiamgloriam  sui 
imperatoris.In  orequippe  duorum,necdicamtrium 
cum  tamen  hic  tressint,nisi  quia.utostendimusin- 
tertres,primusduobusnonconsonat,inore,inquam, 
duorum  statomnis  sententiae  verbum. 

Sedadijciamusadhucquosignumsigno,vexillum 
Teiillo,  adhuc  monstretur  conformius,  ut  de  signis 
his  et  venllis  melinostri  notulaquo  concordius  eo 
dulciusresonet.Veiillumimperatoris,noninangulo, 
non  sub  tecto,  sed  palam  mundo  ostenditur.  Et  a 
Hierosolymipetis  crucissignum  aut  coram  gestatur 
in  pectore  aut  in  humero  utrumque  congruit. 

QUARE  CRUX    GKSTETUR    1N  PECTORK. 

In  pectore  quidem,  ut  quisquis  habens  quid  pe- 
ctorisincessanterrecolatmemoriamDominicaepas- 
sionis.Sagaciteretiamattendatquatuordimensiones 
habentem  imperatorisvitam.cujus  cruiestsignum 
pariterettriumphalismortissuaeeiitum.cujusipsa 
eadem  est  vexillum,  ut  ita  vitae  quatuor  habenti 
dimensiones  se  conformet  et  ex  ipsa  post  ipsam  si- 
militer  mortem  triumphalem  speret. 

QUARB  CRUX  AFFIGATUR  HUMIRO. 

Quod  etiamcrucis  signum  affigitur  humerocon- 
gruis  pariter  et  causa  in  evidenti  est.  Nam  juxta 
prophetam :  Factusestprincipatusejus  superhume- 
rumejus  {Isa. u),ipso  videlicetimperatore  cum  ad 
locum  passionis  duceretur  super  humeros  suos  cru- 
cemsuam  in  qua  triumphando  principatum  acqui- 
sivitbajulante.  Debetquippequisque  humerossuos 
crucis  supponere  oneri,  qui  imperatoris  quaerit  se 
conformare  passioniet  communicare  honori. @uia, 
ut  docetMagister.s*  compatimur  et  conregnabimus 
{II  Tim.  u).  Itaque  tum  pro  eiemplo  facti.tum  pro 
causamysteriihumero  interdumhoc  crucissignum 
affigitur. 

QUARE  CRUCIS  SIGNUM  ANTE  FACIBM  ROMANi  PONTIFICIS 
SIMILITER  ET  MKTROPOLITANORUM  GESTKTUR  SEMPER 
ERECTUM. 

Interdum  etiam  signum  hoc  non  quidem  in  pectore, 
noninhumero.sedpalam  antefaciemerigitur.Quod 
etRomanus  pontifei  quasiimperator,utpotequiin 
terris  imperatoris  vices  gerit,  tanquam  imperialis 
majestatissuasveiillumquocunque  pergat  semper 
erigitante  se.  Etnonnulli  pariter  quarumdameccle- 
siarumprincipes,metropolitaniscilicetquasicontu- 
bernales  imperatoris  militesante  faciem  suamere- 
etum  sic  semper  bajulant:  ipsis  Ecclesiarum  prin- 
cipibuspotioribussignumilluderigentibussic,sicut 
imperatoris  vitae  signum,  ita  ipsis  et  mortis  ejus 
triumphalisveiillum.  Et  totum  obidut  praesertim 
ipse  qui  imperatoris  a  mundo  sublati  primatum 
quasi  primogeniti  filii  inter  alios  haereditate  possident 
et  vices  in  terra  gerunt ;  ipsi,   inquam,  praesertim 


A  sicut  ipsepater corum  imperator  viiitet  ipsi vivant ; 
et sicut ipse in carne adhuc  dimicavit,etipsi  dimicent 
♦ut  postea  sicut  ipse  etipsi  triumphent.  Et  hocpro- 
fecto  imperatoris  crucis  signum  et  veiillum  miles 
hicnostercumadhuc  in  terris  imperatoris  suivices 
gereret,  et  praelia  dimicaret,  ut  supra  in  historia 
ostendimus,apud  Northamtune  pugnaturus  adbe- 
stias ;  hoc.inquam,  signum  contra  partesereiitad- 
versus  principatuset  potestatesin  hocimperatoris 
sui  vexillo  tunc  triumphans.  Ita  utillud  antiquum 
prophetarum  de  imperatore  post  imperatorem  simi- 
liter  completum  sit,  et  inmilite  factosimiliterprin- 
cipatu  imperatoris  superhumerum  militis.Etenim 
milestunc,quod  supra  inhistoria  relatumhic  itero, 
crucem  Christi,  sicutet  ipse  Christus,   in  propria 

3  persona  visibiliterbajulavit.principatu  crucisfacto 
sic  communi  sicutimperatori  et  militi ;  milite  qui- 
dem  lunc inhoc principatus et potestates  triumphante 
sicut  et  imperator  triumphaverat.  Unde  et,  ut  hoc 
breviter  interseram  hic,  nec  in  hoc  falli  me  arbi- 
tror,  eo  certe  quod  miles  in  terra  erexit  ei  multa 
fiducia  imperatoris  in  pugna  ipsius  imperatoris 
veiillum  crucis  inpraesidium  et  imperator  nuncin 
terra  donat  militi  vexillum  simile  suo  proprio, 
vexillumvidelicetpr8edescriptivasissimile,utjamos- 
tendimus,  veiillo  crucis  et  totum  hoc  in  prapco- 
nium  militis.  Sed  quid  ?  ut  ad  superioraredeam, 
hoc  crucis  signum,  sive  in  humero,  sire  in  pectore, 
sivecoramgestetur  in  facie.palam  semperhumani 
generis  eiterioribus  oculis  praeponitur,  ut  vitam 

q  quadripertitiam,cujusipsa  signum  est,  et  mortem 
triumphalem.cujusipsaeadem  est  veiillum,  homo 
jugiturinterioribusmentissuaeoculiscontemplando 
imitetur. 

QUARE     VEXILLARE      VAS    MILITIS     SICUT     ET    VKXILLUM 
1MPERAT0R1S   PALAM    GESTITUR    ET  1N    PECTORE. 

Videmus  jam  cur  etquomodo  crucis  imperatoris 
signum  et  vexillum  mundo  palam  semper  ostendatur. 
Similiter  et  vasissignum  etveiillum  militis  mundo 
palam  semper  proponitUr,etnoninangulo,nonsub 
tecto  absconditum  nec  a  tergo,sed  coram et  in  facie 
gestatur  in  pectore.  In  quo  tanta  est  consonantia 
signi  ad  signum,veiilli  ad  vexillum,  ut  hoc  ipsum 
subeisdem  etiampenedictionibus  aptandosicpos- 
simus  dicere  de  signo  et  vexillo  militis,  quod  jam 
diximus  de  signo  etvexillo  imperaloris  ;quodmili- 
tis  signumel  vexillum,sicutdeimperatorisdiximus 
ideo  gestatur  in  pectore,  ut  quisquis  habens  quid 
pectorisrecolatjugiter  memoriam  passionis  militis. 
Sapienter  etiam  inspiciat  primo  el  attendat  triper- 
titam  quam  supra  distinximus  vitam  militis,cujus 
vexillare  vas  estsignumet  deinde  triumphalis  mor- 
tis  ipsius  exitum,  cujus  idem  et  vexillum.  Ut  ita 
quisquis  vitae  hujus  tripertitaemilitisvigilansaerau- 
lator  fuerit,  ex  ipsa  post  ipsam  mortem  similiter 
triumphalem  praestoletur.Domino.ut  videri  potest, 
hoc  praecipiente  de  duobushissigniset  vexillisim- 
peratoris  et  militisjquod  et  de  verbis  ipsius  legis: 
Ponite,  mqail.hcBcverba  mea  in  cordibus  et  in  ani- 


1333 


LIBER  MELORUM.  —  MEL.  II. 


1334 


muvestmet  suspenditein  signo  in  manibuset  inter  A  et  coasiliis  tota  die  se  ingerebat.O  quoties  cum  vi 
oculos  veslros collocate  ■  auando  sederisindnmntun      -»™  «a  «-_«_  .__ *B™°ai. "  quoues  cum  vi 


ocuios  vestroscollocate;quando  sederisindomolua 
etambulaveris  in  via,et  accubueris  atquesurrexeris 
scribes  ea  superpostesetjanuas  domus  tuse  (Deut. 
ii).  Simiiiter  et  alibi  in  lege  et  ob  idem  praecepit 
Dominus,  ut  fimbriae  per  palliorumangulos  fierent, 
in  quibus  vittaehyacinthince  ponerentur,  quas  cum 
viderent  filii  Israci,  recordarenturmandatorum  Do- 
mini.  Unde  et  Pharisaei  legis  prae  caeteris  ffimulato- 
res  inpitaciis  scribebantDecalogum  ut  illum  sem- 
per  quasi  ante  oculos  haberent  appensum.  Sed  ad 
signa  nostra  et  vexilla  redeamus. 

Ecceenimimperatoris  etmilitis  signorumconso- 
nantia  quasi  in  una  pugna.  Ecce  vexiliorum  con- 
junctio  quasi  in  una  palma,  unde  et  inmultis  eccle 


rum  ad  fortia  animarem  sic,  hanc  etsi  non  tantam 

poUicebaripsigloriam,quamnuncvideo,imoquam 
et  mundus  videt  etexhibet,etetiam  lapis  clamat  de 
panete  !  Unde,ut  verum  fatear,  sub  sole  gaudium 
mihi  majus  non  est,sednec  tantum.  Non  modicam 
apud  Altissimum  fiduciam  habens  per  tantum  pa- 
tremhunc  et  patronum,  per  quem  et  pro  quo  gau- 
dium  meum  diatim  crescit.  Ita  ut  sccundum  eam 
quae  praecessit  multitudinemdolorummeorum  con- 
solationes  hodie  multiplices  laetificent  animam 
meam.  Crescente  quippe  in  dies  viri  gioria,  et  ipse 
mihigaudiuin  in  diesauget.  Quo  mihi  orphano  de- 
rehcto,  et  confratribus  meis  quondam  passionis 
sociisa  mundo  jam  sublatus  consolatur  et  leetificat 


tsfflKasas = •  =5==SSr 


--     -.-____      _1   __      V/lUUllAl 

imperatorisconjunctim  cum  vase  decalvati  proim- 
peratoremilitis.Imperatoreinterse  etmilitem  suum 
in  signis  suis  et  vexillis,  elsi  per  nescientes  quid 
operentur  operante  mysterium. 

Ocumvideoin  ecclesiasignaet  vexilla  conjuncta 
sic  quanti  se  mihi  mox  gaudii  claritas  ingerit  per 
omnes  fenestras  meas  mox  intrans  ex  solo  visu  ! 
cumvideo,inquam,pra_  caeterorum,quiin  exercitu 
DominiSabaothmilitaverunt.triumphantiumhujus 
mihtis  Dominimeisignumet  vexillum  cum  impera- 
tons  familiaribussic  conjunctum.  Etrevera  impera- 
toris  et  militis  in  via  etvitahac  conformiter  viven- 
tium.et  jam  in  morte  conformiter  triumphantium 

fnnfm-mam    «.-  — _ •  . 


imo  quod  eo  venus  quo  expressius  unitatem  nunc 
cjuasi  indivisam  indicat  signorum  et  vexillorum  ipso- 
rum  in  Ecclesia  conjunctio  haec.  Jn  superioribus 
tjuippe  quidagaturinvisibihter  nobis  in  hac  lacry- 
marum  valle  inferiorahaec  indicant.  Juxtaquod  ait 

supermundanusilleetvereinsignistheologus.quam 
pulchre  divina  et  coelestiaetiam  per  dissimila  syni- 
bola  manifestari.Et  vere  manifestantur,  etsi  pauci 

smtquiveniantetvideantoperaDominiquaeposuit 
prodigia  super  terram.  0  quoties  cum  adhuc  in 
sarnemilitaret  imperatorismileshic  Dominusmeus 
3a  ipsi  ore  ad  os  praedixi  de  ipso   eventura,  quae 

auncdeipsocernocompleta,sitamen,utadjiciebam 
psiloquens  lmperatoris  sui  praelia  fortiter,  viriliter 
>t  constanter  dimicaret!  0  quoties  imperatoris  crucis 


rumtamen,  ut  paulo  ante  praemissa  repetam,  quo 
jam  proxime  diximus  me  peccatorem  homuncium 
tam  citum,  tam  expeditum  Christi  athletam,  dum 
adhuc  certaret  inter  nos,animasse  ad  fortia  quod, 
mquam  dixi,  sic  nemo  arbitretur  ob  id  dictum 
quasi  multum  necesse  lam  citum,  tam  strenuum 
praesentishujus  viaeetvitae  cursoremaliquibus  ser- 
monum  stimulis  urgere  ad  cursum,vel  etiam  movere 
ad  currendum.utpote  ex  quo  semel  coepit  spiritus 
semper  ferventissimum.  Non,  inquam,opus  sermo- 
numstimulisurgereadcursum.quemadmodumnec 
opusbalsamumunguentisdelinireautsolemfacibus 
adjuvareautaquilaeadvisam  et  concupitam  pra?. 


conformem  nunc  eorum  in ™ii7.  p,u        '      aaJuvare  autaquilae  ad  visam  et  concupitam  pras. 

imo  quAJZZ^^l^°nea'  C     am  ^^"  PeDDaS-  Attamen  iDterdum  l0^u'bar 
_...".    ..  .  us  quo  exPressius  umtatem  nunc      eero.  auas  muliftrlnmi3Ymo  n_r^  ;-  a .:_,'. 


m«.»  e.  ™_U»_ ^  ,uod I  «  ™Z_!__l°Z"  D  ^  C0°fUSe?  °rdinaK  minUS  iD  C"bara  DOStra  re" 
«desto  mos  eslseler  .ifflltT       ^"T! de'.DCf f?  brev"er  conUnue  «  «««"t. 


ego,  quasi  mulierloquaxmanens  indomo,sedipse 
operabatur.  Verum  ad  signa  nostra  revertamur. 

DECURRIT  BREVITER  QUJE  DE  SIGNORUM  CONFORMITATB 
PROLIXIUS  DICTA  SUNT  NOVA  QU_1DAM  ADJICIENS. 

Et  quoniam  praesentis  meli  nostri  ultimae  de  si- 
gnis  et  vexillis  notuke  adeojam  productaa  finem  de- 
siderant,ne  juxta  quod  vulgo  dicitur  etiamamcena 
cantica  vertatitur  intaedium.quodsupra  nosfecisse 
meminimus  de  aliis  et  de  alteriusmodiejusdem  is- 
tius  meli  notulis,  similiter  faciamus  et  nunc.  Vide- 
licetut  notulaehaec  de  conformitate  vexillarium  si- 
gnorum  imperatoris  et  militis  quas  ob  causam  spar- 
sim  confuseet  ordinate  minus  in  cithara  nostra  re- 


•cclesiae  mos  estsemper  ante  ipsum  erigebatur, 
_uod  et  tam  assidue  corporaliter  cernebat!  ego  ta- 
aen  nacto  locoet  temporeetiammentis  suae  oculis 

ngererenondesistebam.discipulusmagistrumeru- 
iiens  quale  et  quare  signum  crucis  esset  hoc  et 

rexillum;etquaresicethivia  et  in  ecclesianona 
ergo  quidem.nec  in  humero.seu  etiam  in  pectore, 

ledquodmajus.semperantefaciemsuamportaretur 
irectum  ;  semper  Deus  scit,  instanter  exhortans  ut 
psa  potissimum  operum  virtute  recoleret  signum 
llud  lmperatoris  sui  et  vexiilum,  quod  ita  quasi 
>Pportune  et  importune  negotiis  suis,  curis,  causis 
Pairol.  CXC. 


absque  mora  et  sine  pausa,  quae  in  psalterio  qui- 

deminterponisolet,sedincitharaminime,siquidem 
contra  musicae  artis  legem  hoc  ;  notulas,  inquam, 
illas  breviter  continue  et  ordinate  resonemus.  Ut 
quobrevior,  eo  gratior,  et  quo  distinctior,  eo  cla- 
rior  et  concordior,  harum  de  vexillaribus  signis 
notularum  in  auditu  aurispateatharmonia.  Et  quo 
reparato  auditore  inno vetur  auditusillis,  quas  jam 
praemisimus  novasaliquas  notulas  de  vexillis  his 
adjiciamus  adhuc.  Quot  et  similiter  supra  jam  in 
aliispraesentis  hujus  meli  notulis  nosfecisse  memi- 
ninius.  Igiturut  compendiarii  repetamus  a  primo. 

43 


1335 


14  NOTULA. 

Imperatoris  itaque  vexillum  vexillorum  omnium 
primum  et  praecipuum  et  signumpariter  estet  ve- 
xillum  .  Similiter  et  vexillum  militis  rei  consimilis 
signum  pariter  et  vexillum.  Et  hoc  prolixius 
praeostensum  nunc  pertranseo. 

HjEC   EST    QUASl   PARS    NOTULiE   PRiECEDENTlS 

lmperatoris  vexillum  primum  signum  crucis.  Si- 
militer  et  alterummilitis  vas  sanguinis.  Et  in  hoc  a 
praemisso  dissonantiam  non  audio.  Ibi  crux  hic 
sanguis. 

15  NOTULA. 

Imperatori  in  vexillo  suae  crucis  tria  sunt,  quae 
testimonium  dant  in  terra  :  spiritus.  sanguis,  et 
aqua.  Similiter  et  militi  in  vexillo  sui  vasis  tria  : 
plumbum,  sanguis  et  aqua.  Et  hoc  quidem  praeo- 
stensum. 

16  NOTULA. 

lmperatoris  vexillum  crucis  inventum  est  Spiritu 
sancto  revelante.  Similiter  et  vexillum  vasismilitis 
eodem  Spiritu  inspirante.  Et  hoc  quidem  praemisi- 
mus  de  vasemilitis,quod  constat  mundo  et  palam 
est  devexillocrucisiuaperatorisrepertoab  augusta 
Helena  sicut  istud  ab  universali  matre  Ecclesia. 

17  NOTULA. 

Imperatoris  vexillum  crucis  a  servis  suis  peregrinis 
autante  pectus  ponitur  authumero  affigitur.  Simi- 
liter  et  militis  vexillum  vasis  a  sui  ante  pectus. 
Quod  supra  etiam  mystice  ostensumaperuimus. 

18  NOTULA. 

Imperatoris  vexillum  crucis  ad  aedificationem 
mystice  palainmundo  semperproponitur.Similiter 
et  militis  vexillum  alterum  ob  mysterium  simile. 
Et  hoc  quidem  jam  explicavimus. 

19  NOTULA. 

Imperatoris  vexillum  crucis  in  ecclesia  supra 
altare  in  eminentiori  ponitur.  Similiter  et  militis 
vexiJlum  vasis  nunc  juxta,  nunc  subtus  vexillum 
crucis  imperatoris  ad  pugnae  imperatoris  et  militis 
etpalmae  visibilis  similitudinem  nobis  indicandam 
vexillis  his,  mystice,  ni  fallor,  visibiliter  sic  con- 
junctis. 

20  NOTULA. 

Imperatoris  pervexillum  erucis  gratia  sanitatum 
et  operatio  virtutum.Simihter  et  per  vexillum  va- 
sis  militis.Lege  librum  signorum  militiseditumde 
his  de  quo  supra  tetigimus  et  liquido  videbis  quod 
sic.  Et  hoc  prius  minime  dictum  quasi  novum  hic 
adjicimus. 

21  NOTULA. 

Imperatoris  vexillumcrucissuos  tutatur  bajulos. 
Similiter  et  vexillum  vasis  militis,  adeo  ut  natio 
illa  quae  Gualeusium  nominatur,  in  inimicos  suos 
inexorabilis  et  saevissima  etiam  iniraicis  vexillaris 
vasishujus  gestatoribus  deferat.  Etquopriusomis- 
sumhiciterumquasi  novum  et  post  alia  fere  om- 
nium  novissimum  superaddimus.Etut  ultima  prae- 
sentis  istius  meh  nostri  notula  breviter  in  fine  con- 
cludatur. 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 

A  22    NOTULA. 

Imperatoris  certe  vexillum  crucis  portatur  per- 


egre,sed  ad  imperatorismartyrium.Similiter  et  ve- 
xillum  vasis  militis  portatur  peregre,  sed  a  marty- 
rio  militissicut  illud  ad  martyriumimperatoris.  In 
quo,  etsi  in  modico  dissonare  videaturnotula  haec 
imperatoris  et  militis,  nec  tamen  certe  sine  causa 
hoc.  Quaequianunc  praeter  rem  dicenda  minime. 
Et  peregrinationis  signum  tam  hoc  quam  illud,  Hie- 
rosolymitanae  hoc  ubi  sepultura  imperatoris,  Can- 
tuariensis  illud  ubisepultura  militis. 

REGAPITULAT     BREVITKR    PRiEMlSSA,    TRANSITURUS     AD 

ALIA. 

Satis  jam,ni  fallor.quanta  sit  inter  signorum  et 

g  vexillorum  imperatoris  et   militis   consonantiam, 

quam  concors  harmonia,  citharam   nostram  mo- 

rosius  pulsantes  et  attentius  resonavimus.  Ex  qui- 

bus  quanta  inter  imperatorem  et  militem  in  vita 

hac  militari  concordia  et  quanta  in  morte   trium- 

phali  conformitas  evidentissime  praesumendum.His 

•gitur  pro  sensus  mei  tarditate,prout  desuper  da- 

tum  exsecutis,spero  quia  ipsius  jam   imperatoris 

viribus  sed  meis  manibusetsi  indignis  juxta  quod 

supra  supplicavimus  signiferae  et  vexillaris  crucis 

suae,  clavis  ad  militis  sui  gloriam  vas   prius  clau- 

sum  militis  signum  pariter  et  vexillum  nobis  rese- 

ratum.  Et  nos  prout  permissum  de  vase  hoc  effu- 

dimusetpropinavimusaliis.Propinavimus,inquam, 

novum  quid  etsi  modicum  de  vase  hoc   quod  et  si 

alii,  nescio  ;  ego  tamen  ipse,  qui  propinavi,  non 

gustavi  prius :  haec  quippe  ipsius  imperatoris  eru- 

ditio  nova  suimilitis  vasclausumetsignatumipsis 

crucis  suae  clavis  nobis  reserantis.  Utita  quasi  per 

ipsum  signumet  vexillumimperatorisalterum  con- 

sonum  sibi  etconcorsmundo  declaretur  signum  et 

vexillum  militis.  Prius  quippe  mundus  in  vase  hoc 

t.iumphali,  quod  inperegrinationis  suae  signumad 

martyris  gloriam  gestat  non  ponderabat  quod  ges- 

tabat.  Quotidie  palam  ante  oculos  in  pectore  ipso 

mysterium  portabat  et  tamen  quod  portabat  igno- 

rabat.  Nam  illud  etiom  quod  inter  caetera  primum 

etgravius  est,  ipsum  plumbum  poriabatet  plum- 

bum  non  ponderabat.  Etquae  similiter  ponderosa 

aquamcum  plumbo  et  inplumbo  portabat,  sed  sic 

ut  nec  plumbum  nec  aquamponderabat.  Portabat, 

D  inquam,non  ponderabat,  non  credens  plumbum 

nisi  plumbum,nec  aquam  nisi  aquam.Nonne  aliquis 

aliquando  ad  se  et  ad  signum  quod  portabat  re- 

versus  intrase  cogitabat  sic.  Quare  sicporto  quod 

ponderosius  esl  plumbum  et  non  potius  qui  levior 

est  calculum  ?  Similiter  quare  porto  aquam  et  nou 

potius  vinum  vel    siceram  quae   peregrinantibus 

commodiora  essentper  viam  ?  Duo  ergo  illa,  qua 

mundus  portabat.non  ponderabat.  Sed  quid  ?  Fere 

a  memoria  excidit  quiddam  de  vase   hoc  quod  si- 

cut  verissime  et  miraculosissime  contigit?  Etquod 

istiusdequojamaliquandiu  locuti  vasismysterium 

evidentissime  probat. 


1337 


LIBER  MELORUM.  —  MEL.  II, 


DE  PIXIDIBUS   PfllUS  OESTATIS. 


Siquidemcommunedicituretindubiumhocquod 
inter  initia  martyris  peregrininovelli  in  peregrina- 
tionis  suaesignum  vacuasquasdam  gestabantpixi- 
des.  Quae  quantumcunque  soJidatee  aquam  dictam 
martyris  sanctificatam  sanguine  continere  non  po- 
terant.Quin  imo  quanto  magis  infundebant,  tanto 
magis  illae  stillatim  evacuabantur.  Unde  et  vase 
illomiraculose  reprobatosicsuccessitalterum  hoc. 
Multi  qui  viderunt  de  pixidibus  sic  rejectis  conte- 
stanturquod  dicimus.  Etiam  et  quaedam  pixides  sic 
rejectae  in  signum  miraculi  super  ipsum  martyris 
sepulcrum  videri  possunt  suspensae  adhuc.  Unde 
sicut  videturadmajorem  istiusquodnunc  gestatur 
vasisperegrinatoriicommendationemetipsiuseffi 


1338 

Aextrahaturmysterium.quemadmoduminquibusdam 
terrarum  venis,  ut  eruatur  aurum.  Sunt  etenim 
qucbdam  terrarum  venae,  inquibus  aurum  moxin 
ipsa  superficieetiam  rudi,  adqueerendum  continuo 
e  absqueulla  diffiouJtate  quasi  se  oflerat;  sed  sunt 
aliae,  m  quibus  cum  labore  muJto  et  sudore  terra 

eversacrebriuseteflossaprofnndius.quasiinipsius 
mtimis  teme  visceribus  etiam  operose  fodienti  et 
exercitatoin  hoc  interius  tamen  aurum  se  abscon- 
dat.  Unde  et  persaepe  accidit,  ut  etsi  operose  fo- 
diant,  aurum  tamen  quod  ibi  Jatet  non  extrahant 
nimis  s.quidemprofundum  est;  quemadmodumet 
ipsi  patnarchae  nonsemperaquamquam  sitibundi 
puteosfodientesquaerebant  invenire  poterant,aqua 


loaeius  comprobandum  mysterium,  ptlZ',ie"^t  E  „ IZT?  s'culetauronimis'nP''ofundo:  etquod 

Spiritumsanctu.sicu.cvmLissuuummlc  cuio     *  IZ^ZZ^lT0^0^^- 
rejectum  est.   Onis  tam,n  h^ .„.._  u_.  ■  naec  «WPeest  aqua  illa  prophetica.  ctu*  n*r 


quippe  est  aqua  illa  prophetica,  qua?  Per 
viamtranseuntisprimovenit  usqueadtaios,  exinde 
usque  ad  genua,  et  exinde  post  usque  ad  renes,et 
demum  usque  in  torrentem  intumescens  a  trans- 
eunteper  viam  pertransiri  non  potuit.  Hoc  guippe 
non  via,  sed  patria  sibi  privilegium  vindicat  ut 
non  jara  transitor  in  ea,  sed  pertransitor  torrente 
voluntaus  dzvmaa  epotetur  et  asternaa  cognitionis 
P  eni  udme  sahetur,  etquod  in  templi  aquis  simile 
etm  teraphlocis.  Unde  et  in  propheticis  accidit  ut 
quasdam  sint  aperta  etiam  in  vulgo,  et  haec  sunt 
circa  templumquasi  vulgiloca,  atriavidehcet  tem- 
ph  comraunia,  aliaverointeriora  templi  quasisolis 
Jevitis  et  sacerdotibus  patentia,  alio  intima  quasi 
Sancta  sanctorum  quae  solus  et  summus  sacerdos 
intrare  permittitur.  Inprimisigiturrecurramus  ad 
Moysitabernaculum  ;  secundo  contempleniurSalo- 
monis  templura,  et  tertio  iJIud  Ezechielis  templum 
alterum;  sedumbratiletot  etjam  abdiiisoburabra- 
um  miracuhs  aenigmatice  recolamus  et  hffic  certe 
tam  excelsa,  tam  gioriosa,  tam  ampla  et  tam  my- 

sticaaedfficiahisperquaenuncprotemporebreviter 
tactiss trictimingrediorampJum  nobis  dicendorum 
perrait tent  ragressum.  Et  ea  quae  de  mysterioruS 

idiomatibusjamtetigimusconfirmabuntsolusEze. 
ch.el  etS1  pulsemus,  ab  ingressu  forte  nos  repellet 
cum  intenus  ad  templi  sui  portara  venerimus  per* 
quam  solus  princeps  ingreditur  et  egreditur    ad 
cujus  portae  ostium  forte  cumpopulo  teme adorare 

•t  in  somniis,  quffiomm;  D  % Te^ZZ^LZT  "1  «T^  tMdo  ? 
t ;  in  his,  inquara,  orani-  Dei t  i»eS  at^tem^  ^  ^  **  ^™" 
nt.inauih„smn;.t.nQc:      "u \°*  ' J""* tll,s  temP^gressus  exire  aut  nolim 

aul  nesciamet  revera  invitusexeonon  tamenquasi 
exire  nesciens,  sedut  depuero  dici  solet,  et  nolens 
et  volens,  et  quidem  nolens  verius.  Sed  tamen  ad 
exeundum  tertii  raelide  ea  quara  non  videraus  sed 
certissirae  sc.mus  invisibili  et  consimili  palraa  im- 
peratoris  et  militis  seu  palmaa  gloria  resonandide- 
s,denumpariteretpropositura  raecompellit,  quem 
taraen  raelura  raox  cura  citharara  pulsans  inchoT- 
vero,  oportebit  rae  raox,  si  taraen  ostiura  terapli 
mterius  dignatione  principis  et  ipso  principeTpe 
nente,  apertum  sic  sanctuarium  Dei  reintrare  et 


rejectum  est.   Quis  tamen  hominum    primus  hoc 
conflaverit,  aut  primus  bajulaverit,  nescitur,  uisi 
^quia,  sicut  videtur,  Spiritu  sancto  sic  inspirante, 
non  unus  sed  simul  omnes,  omnibus  subito   ab 
universo  Ecclesiarum  orbe  in  peregrinationis  suee 
signum  hoc  consimile  bajulantibus.  In  quo   duo 
sunt,  plumbum  et  aqua,  et  haec  quidem  ut  jam 
!aperuimus  mystica.Quae  utinamdeinceps  mundus 
Isicut  devote  portat  in  pectore,  sic  et  sapienter  et 
jaeque  ponderetillain  mente  JMistycumquippetara 
hocquamiliud.videlicettamplumbumquamaqua, 
bt  tam  aqua  quam  plumbum.Detertio  trium  taceo, 
jmundo  forte  interalia  solum  pensante  sanguinem 
etmystice  interpretante,  proptertamevidensquod 
m  sanguine  liquet  omnibus  martyrii  signum.  Sed 
uysteriumin  reliquis  duobusoccultius.Quaetamen 
iuo,  ut  jam  ostensum  nec  aliquem  superhochsesi- 
are  jam   arbitror,  sicut  et   illud  tertium,  mystica 
mnt.  Quare  etenim  tertium  mysticum  erit,  si  non 
>rimum  et  secundum  ?  Aut  quare  non  tertium,si 
)rimum  et  secundum  ?  SedscientiarumDominoin 
lictis,  in  scriptis  et  factis,  sicut  mysterii  auctore 
>anter  et  doctore  ordinante  sic,ideo,ni  fallor,post 
luo  illa  plumbi  et  aquae  tertium  illud  sanguinis 
lgnum  positum  est,  ut  per  ipsum  inter  tria  evi- 
ientius  signum  insanctuarium  Dei  intrantes,quasi 
t»er  ostium  invitaret  nos  ad  quaerendum  primi  et 
ecundi  abstrusius  mysterium. 
:  Sunt  enim  quaedam  in  dictis,  in  scriptis  et  in 
tactis.in  visionibusetiam< 
hterdum  prophetica  sunt 

)us  quaedam  interdum  sunt.in  quibus  mox  et q^asi 
tnte  faciem  mysticus  sensus  parum  etiam  atten- 
ienh  se  ingerit,  perquae  quasi  quaedam  mysterio- 
1'umosha  intrantesadaliaquaeoccultiora  suntinvi- 
amur,  et  per  illa  sic  aperta  facilius  datur  etiam 
pes  et  quasi  initium  intrandi  alia  etsi  difficilius, 
ed  sunt  certe  alia,  in  quibus  eo  subtiliusquo  pro- 
undius  mysterium  latet.  Unde  et  eo  acutiori  oculo 
>pus  est,  quo  ipsum  subtilius,  et  eo  quasi  loborio- 
:ion  manu  quo  ipsum  profundius  uterutumextra- 
latur.  Sic  quippe  est  in  propheticorum  abyssis  ut 


1339 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1340 


etiamsitamenprincepsprimus  me  post  setraxerit,  A  tudinem  seu  conformitatem,  sed  potius  quasi  uni- 


sicadeoprocedere  necessanumut  ipsa  Sanctasan- 
ctorum,  etsinon  intrem,  hoc  quippenec  auderem, 
nec  dignus  sum,  quod  solius  sacerdotis  et  summi 
non  nisi  semel  in  anno  privilegium  est,  necesse 
tamen  ut  sancta  illa  interiora,  etsi  nun  plene  in- 
trem,  per  aliquam  tamen  rimam  inter  ipsa  etexte- 
riora  sancta,  quam  mihi  dux  meus  Dominus  osten- 
dere  dignatus  fuerit,quidin  interioribus  agaturvel 
tenuiter  inspicere. 

SECUNDUS   MKLUS  FiNITUR  HIC  ET  MODULATUR 
CITHARAM   A.D    TERTlUM 

In  primis  igitur  rememorando  tangenda  praemissa 
modicum,  ut  post  praemissa  ad  hunc  melum  ter- 
tium  abaudiloribus  ordine  congruo  judicemur  ac- 
cessisse.  Siquidempostprimumetante  omnia  prae- 
missum  de  martyre  historicum  canticum  Christo 
praecentore  prout  placuit  et  vocem  et  verba  mini- 
strante,  post  canticum,  inquam,  historicum  in  ci- 
thara  Davidica  proutab  ipso  reor  citharoedo  edocti 
ipsam  pulsantes  duos  jam  in  ipsa  citharizavimus  me- 
Jos.  In  primo  quidem  melo  qui  fuit  de  visibili  et 
conformi  pugna  militisadpugnam  imperatoris,  ni 
fallor,  etsi  nunc  rememoremur,  sic  clara,  magna 
et  manifesta  audita  est  consonantia.  In  secundo 
vero  melo,  qui  fuit  de  visibili  et  consimili  palma 
triumphalis  mortis  militis  ad  visibilem  palmam 
triumphalis  mortis  imperatoris  audita  est  pariter 
consonantia  et  arbitror  quod  non  minor,  si 
major  nescio.  Unum  tamen  scio,  consonantiam 
hanc  in  melo  hoc  dulcissime  resonasse,  si  manus 
artificis  et  in  coelestis  musica  melius  edoclae  lon- 
giores  et  subtiliores  digiti  pulsassent  citharam. 
Verum  ignoscat  auditor  si  offendatur  auditus.  Si- 
quidem  prout  edoctiet  quemadmodumdidici,  cum 
manusmeae,etsi  grossioribusdigitis  et  minusaptis 
ad  imperatoris  et  militis  visibilis  et  comsimilis  pu- 
gnae,  et  ad  eorumdem  visibilis  et  consimilis  palinae 
laudem  et  gloriam  pulsavi  citharam,  ex  cithara 
tamen  qualitercunque  pulsata  sic  liquere  potest, 
quanta  sit,  quam  grata,  etquam  jucunda  visibilis 
pugnaead  visibilem  et  palmae  visibilis  ad  visibilem 
consonantiaquamconsona  melodia,  quam  harmo- 
nia  concors,  eo  certe  dulcior  quo  concordior. 


B 


tatem  indivisam  sicut  gratiae  sic  et  naturae.  Quam 
profecto  unitatem  binc  dilectionis  tam  vehementis 
vinculum  nobis  in  vita  hac  tam  multiplici,  tam 
distracta  inexpertum  et  inde  pacis  quae  omnem 
sensumexsuperatperennis  securitasnuncin  patria 
solidant.  Et  profecto  sicut  meli  duo  de  subsolaris 
et  visibilis  pugnae  et  de  subsolaris  et  visibilis  simi- 
liter  palmae  imperatoris  et  militis  conformi  consi- 
militudineet  conformitate  consimili  sumtpnemissi, 
ita  nunc  deincepsdc  unitate  incomparabiliterplus 
omnibus  admiranda  inter  imperatorem  et  militem 
aut  dehis  quae  unitalemipsamprobant  etindicant, 
totus  hic  melus  tertius  resonabit.  Si  enim  in  vita 
hacsubsolari,  tammultiplici,  tamvaria,tamdiversa 
et  ad versa  in  hac  s ubsolari  pugna  et  subsolari  palma 
interimperatorem  et  militcm  tantafuit  conformitas 
in  regno  illo  dilectionis  etpacis,  imo  quodnonnisi 
pax  et  dilectio  est,  quid  erit  inter  imperatorem  et 
militem  nisi  unitas?  Et  si  inter  ipsos  hictanta  con- 
formitas,  ubi  non  nisi  distrahens  vanitas,  ibi  quid 
erit  inter  ipsos  ubi  non  nisi  solidans  veritas  ?  Et 
certo  certius  inter  imperatorem  etquosquosmilites 
suos  nulla  erit  in  patria  unitas,  nisi  in  via  preeces- 
seritinter  ipsos  conformitas.  Nulla  ibi  capitis  et 
membrorum  unio,  nisi  hic  ante  fuerit  viae  et  vitae 
similitudo  et  conjunctio.  Debet  enim  miles,  sicut 
imperator  ambulavit,  et  ipse  ambulare.  ln  primis 
igitur  constat  et  consequens  est,  et  ex  superiori 
promisso  teneor  sic,  ut  post  subsolarem  et  visibi- 
lem  pugnam  militis  ad  subsolarem  similiter  et  vi- 
sibilem  imperatoris  pugnam  conformatam  quasi 
postmelum  primum  et  post  subsolarem  et  visibilem 
triumphalis  mortis  militis  ad  subsolarem  et  visibilem 
imperatoris  palmam  itidem  conformatam,  quasi 
post  melum  secundum  deinceps  et  subsequenter 
nunc  ad  suprasolaris  et  invisibilis  triumphalis 
mortispalmaemilitisadsuprasolaremsimiliteretin- 
visibilem  palmam  triumphalis  mortis  imperatons 
audiendam  consonantiam  hic  quasi  jam  tertius 
melus  formetur.  Quae  tamen  hujus  meli  tertii  con- 
sonantia  mira  quidem  et  mortalium  auribus  inau- 
dita,  tam  uniformis,  imo  tam  unita  est,  ut  magis 
quam  reddat  consonantiam,  resonet  unitatem.  De 
qua  melus  hic  tertius  erit  ultimus.  Melus  revera 


Oquamhumanus,quambenignus,quam  socialis,  D  hic  magis  quam  consonantiam  resonaturus  unita- 


quamclemensimperatorhic,  qui  et  in  pugna  suaet 
in  palma  milites  suos  sibimet  ipsi  assimilat  sic  ! 
Assimilat  dico,  non  coaequat  :  nec  enim  est  quod 
rivulusfonti,  stillamari,  atomus  monti,  autlucerna 
soli,  imo,  ut  dicam  expressius,  non  est  quod  ge- 
minae  naturae  giganti  miles  homunculusvaleatco- 
aequari.  Q  ualiscunque  consimilitudo  potest  esse  non 
coaequatio.  Sed  etestipsaconsimilitudo  admiranda. 
0  quantum  nunccredointerimperatoremetmilitem 
post  tantamin  praesenti  visibilis  ipsorum  pugnaeet 
visibilis  palmae  conformitatem  dulcem  admodum 
velut  quamdam  consonantissimam  harmoniam  in 
gloria  ipsorum  invisibili,  ne  jam  dicam  consimili- 


tem.  Utpote  post  sudores  etlabores.post  pressuras 
et  angustias,postpersecutiones  et  contradictiones, 
post  pugnaset  palmas,sponsojaminlectoet  amica 
in  amplexu.  De  supra  solari  igitur  et  invisibili  im- 
peratoriset  militispalmae  gloria.quodest  tanquam 
de  particulari  quodam  sponsi  et  sponsae  epithala- 
mico,  melus  hic. 

Verum  nunc  stupet  animus,  tremit  manus,  obri- 
gescitdigitus.reverasicut  sentio,  multo  plusquam 
prius  grossior  nunc  et  rigidior  ad  modulandum  et 
formandum  tertium  melum  hunc.  De  quo  ante 
ipsius  modulationem,imo  mox  cum  etiam  praeme- 
ditor  et  ad  quidcithara  nostranunc  modulandasit 


1341  LIBER  MELORUM.  —  MEL.  III.  i342 

recolo  et  adverto,  stupor  confestimmihi  incutitur.  A  chordis  acutioribus  et  subtilioribus  terreni  etcar- 


Et  ad  palmam  illam  suprasolaremet  invisibilem  et 
inea  unitatem  indivisam  quonuncsponso  in  lecto 
sponsa  unitur  in  amplexu,  ad  haec,  inquam,  mem- 
tis  meae-  attollens  ooulos  nescio  quae  umbratilium 
phantasmatum  eenigmata  men  tis  meae  mox  oculis  se 
ingerunt,  et  vicissimdensa  etiam  obscurant  caligi- 


nalis  spiritus  sensibus  spissis  omnino  subductus 
modulationem  desiderat.Alioquin  totum  absonum 
totum  dissonum,  consonum  nihil,  audituinihilnec 
etiam  ejus  ipsius  qui  pulsaverit  citharam  delecta- 
bile.  Cum  tamen  juxta  illud  vetus  proverbii  :  «  Et 
qui  dulce  non  canit  tamen  sibimet  dulce  canat. 


B 


ne.  Juxta  prophetam  tanquam  caecus  palpans  ad      Mei  autem,  sicut  jara  supra  et  hic  iterum  fateor, 

parietem  domus.  Qua  via  etiam  ad  interiorem  im- 

peratorisetmilitissimuljamquiescentiumthalamum 

tendam  ignorans.  Et  hoc  est  quod  jam  me  in  histo- 

ria  testatum  memini  cum  militis  certantis  adhuc 

monomachiam  describerem,  videlicet  quodinvitus 

avellerer  a  certante,  eo  quod  post  certantis  trium- 

phum,  ipso  jam  in  gloria  deinceps  mutus  fierem, 

de  ceetero  deregnosuo  nii  dicturus  quodnecoculus 

vidit,nec  auris  audivit,nec  in  cor  hominis  ascendit 

(1  Cor.  n).  Verum  quidquid  dixerim  ego,  sive  in 

via,  sive  in  patria,  sive  in  morte,  sive  in  vita,  sive 

in  pugna,  sive  in  palma,  a  tanto  domino  meo  et 

alumnopatre  avellor  invitus.  Necmirum  hoc  cum 

ego  quasj  orphanus  relictus  solus  domino  etiam 

meo  et  patre  tam  gloriose  in   mundo  de  mundo, 

sicut  et  ipse  mundus  videt  et  prapconizat,  trium- 

phante.vixtamenmihi  adhucaudeat  communicare 

mundus,  etsi  mundoetiam  jam  per  patrem  meum 

et  dominum  triumphato  sic.  Unde  nec  mirum  si, 

quemadmodum  prius  avisibili  ipsius  pugnaetpal- 

ma  quam  sermone  saltem  protraxi  ut  potui,  nunc 

multo  magis  ab  invisibilis  ipsius    palmae  gloria 

invisibili  ego  nunc  sic  solus  relictus  invitus  avellar. 

De   qua  tamen  tam  victoriosa  gloria  eo  meticu- 

losius,  eo  etiam  periculosius  facio  verbum,  attol- 

lo  praeconium,  indulgeo  animum,  figo  calamum, 

moveo  manum,  aptodigitum,  et  formabo  melum, 

jquo  mihi  invisibilor  palmae  hujusgloria  utpote  su- 

prasolari  et  visibili  nemini.  Quid  igitur  dicammihi 

peccatori  homunculo,  jamjam  uno  levi  et  brevi 

flatu  in  pulviculum  tenuem  dispergendo  in visibilem 

ihanc  ?  Imo  patriarchis,  prophetis,  apostolis  etiam 

etquotquot  peregrinantibus  adhuc  peregrina  et  haec 

ipsis.Quorum  unus  :  Oculus,  inquit,  Deus,  non  vi- 

dit  absque  te quae proeparasti  exspectantibus  te  (Isa. 

lxiv).  Verumtamen  poterit  ipse  nunc  ad  citharae 

aostrae  ingenioli  mei  plectro  torquendossuperiores 

clavosadmodulandas  chordas,ad  movendum  ma- 

Qus,  ad  aptandos  digitos.ad  pulsandum  citharam, 

ut  melus  hic  tertius  quo  acutius  formetur  et  subti- 

iius  conatui  meo  huic  interioressensusmei  augere 

ounc  vires  fortius,  quanto   nunc  amplius  confir- 

matus  est  principatus  ejus.  Et  certe  ordinis  exi- 

geret  consequentia  et  decens  admodum,  si  quis  ta- 

men  didicisset  sic  post  visibilis  pugnae  imperatoris 

etmilitis  melum  primum  et  post  eorumdem  visi- 

bilis  palmae  melum  secundum  de  invisibilis  et  su- 

prasolaris  palmaB  ipsorum  gloria  quasi  melum  ter- 

tium  resonare.Cujus  profectomeli  remedio  plenius 

restitueretur  mundo  quo  dignus  non  erat  mundus 

Bthistoria  libelli  huju6.Verum  melus  hic  in  citharee 


ad  has  citharee  chordas  tam  acutas,  tam  subtiles, 
quae  tamen  solae,  ut  melushic  dulciter  et  concor- 
diter  resonel  in  cithara,pulsandee  sunt,digiti  certe 
mei  grossi  nimis  et  rigidi,  spissi  nimis  et  turgidi. 
Terreni  quippe  ei  carnalis  hominis  digiti  hi,  imo 
terrei  et  de  terra.  Quin  potius  terra  ipsa  jam  jam 
in  lutum  vile  et  putridum,  nec  etiam   ut  pedibus 
conculcetur  dignum,  reversura.   Cum  tamen,   ut 
melus  hic  in  cithara  digne  et  apte  formetur,  nullius 
praeterquam  solius  Dei  digitus  exspectandus.  Spi- 
ritus  quippe  sapientiae,  sicut  multiplex,  ita  et  ipse 
solus  simplex,acutus,subtilis  et  mobilis,  est  omni- 
bus  etiam  mobilibus  mobilior  :  adeo  quod  attingit 
a  fine  usque  ad  finem  fortiter  et  disponit   omnia 
suaviter.  Unde  et  ipsius  solius  digitus  ad  melum 
hunc  formandum  aptus  est.Et  propterea  solus  hic 
qui  talis  spiritus  et  qui  omnia   suaviter  disponit 
sic,  solus  quidem  hic  novitmelum  hunc  suaviter 
citharizare,  et  solus  ipse  potest  suaviter  melum 
hunc  citharizantes  docere  qui  videlicet  habeant 
spiritum  sui  similem,  simplicem,  acutum.subtilem 
etmobilem.  Ego  tamen  tanquam  gradutestudineo 
sequax,  ut  solem  comprehendam  Domini  meiglo- 
riam  de   tam   profunda  hac  lacrymarum  valle 
suspiciens,  velim  nolim,possimnonpossim,animo 
utrumque  et  calamno,  prout  datum  desuper,  pro- 
sequar.Etqualibuscunquemanibusetdigitisutram- 
que  pulsabocitharam,formabomelum.Urget  enim 
me,  ut  jam  supra  tetigi,  charitas  :  verum,  quia 
tanta  et  tota  gloriae   materia  haec  quae  quotquot 
ante  nos  fuerunt  vel  sunt  quantumcunque  praeclara 
ingenia  prae  nimio  sui  fulgore,  utpote  suprasolaris 
et  invisibilis  reverberat,  de  ipsa  tamen  ipso  qui 
jam  in  ipsa  est,Domino  meo  juvantealiquantisper 
locuturus  faciam  vel  quod  infantes  solent  utpote 
infans  hic.  Faciam,  inquam,  quod   infantes,  qui 
conantes  loqui  verba  magis   praecidunt  aut  dimi- 
diantquam  forment.  Etegovel  sic  formabomelum 
quasi  dans  sine  mente  sonum  :  jubilans  et  tamen 
jubilationem  nesciens.   Quam  non  peregrinus  in 
via,  sedsolusbeatuspopulussihi  in  patria  vindicat 
Juxta  quod  edocti  illius  citharoedi  etid  experti  vox 
in  cithara :  Beatus,  inquit,  populus  qui  scit  jubila- 
tionem  (Psal.  lxxxviu). 

DE  VERBORUM  PROTRACTIO.NE  SE  EXCUSAT. 

Quodautemad  inchoandum  melum  hunc  sicmo- 
ror,sic  traho,  sicprotraho,  sic  rae  retraho,  sic  dif- 
fero  et  me  excuso,nemocalumnietur,mireturnemo 
Nec  enim  calumniandum  mirandumve,  si  bestia 
montem  tangere,  si  plebeius  Santa  sanctorum  in- 
trare,  aut  si  plumbeaB  gravedinis  animal  intume- 


1343 


HERBERTI  DE  BOSEHAM. 


scentium  aquarum  torrentem  intrare  vereatur,quem 
necipse  propheta  ipsius  Salvatoris  effigiala  imago 
primoper  aquamtransductus  usque  ad  talos,  post 
usque ad  genua,demum  usque  ad renes,verum cum 
jam  profundius  usque  adhunc  aquarum  torrentem 
pervenisset,pertransire  nonpotuit,quoniam,  ut  te- 
statur  ipse,intumuerant  aquae  profundae  torrentis 
ques  non  poterant  transvadari.  Verumtamen  quo- 
niam  ex  promisso  teneor,  et  ne  temere  vereor  tor- 
rentem  hunc,  etsi  transvadare  non  possim,  hoc 
quippe  nemo,  intrabo  tamen  non  quidem  propheta 
audacior,  sed  quod  minimedubilo,temerarior;nisi 
quiasiminusfideihabenspraesumptionisplurimum 
mergi  coepero,  ad  imperatorem  et  triumphatorem 
militem  moxclamabone  peream.Quoniametsiprae- 
sumptuosuset  temerarius  propteo  ipsorum  tamen 
gloriae  palmam  annuntiandam  periclitor.  Unde  etsi 
culpetur  praesumptio,  sperotamenquia  apud  ipsos 
subveniet  mihi  et  me  excusabit  devotio. 

Ut  igitur  superius  promissum,  devotionis  meae 

nunc  solvamdebitum,postduosmelosdeconformi- 

tate  simili  seu  de  similitudine  conformi  visibilis 

pugnae  imperaloris   et  railitis  et  visibilis  similiter 

eorumdem  palmae,prout  desuper  edoctus,  praefor- 

matis,  jamdeipsorum  non  tam  conformitate  seu 

consimilitudine, quam  de  quasi  individua  et  sempi- 

terna  eorumdem  unitate  melus  hic  tertius  forman- 

dus  est.  Et  erunt  ita  post  historicum  canticum  ad 

laudem  et  gloriam  imperatorisetmilitis  meli  tres. 

Primusmelusfuitdeimperatorisetmilitisconsimili 

pugna;  secundus.de imperatoris  etmilitis  consimili 

palma,sed  subsolariet  visibili ;  tertius  vero  hic  iti- 

dem  erit  de  imperatoris  et  militis,  non  dicam  jam 

consimili,sedquasi  una  et  eadem  palmeegloria  sed 

suprasolari  et  invisibili.  Et  primus  quidem  melus 

de  visibili  pugna  imperatoris  et  miiitis  fuit  ad  lu- 

cturn  propter  compassionem  ;  secundus  de  visibili 

palraaimperatorisetmilitis  fuit  ad  gaudium  pro- 

pter  victoriam  ;  tertius  vero  hic  de  invisibili  invisi- 

bilis  palmae  imperatoris  et  militis  gloria  quasi  de 

quodam  sponsi  et  sponsae  particulari  epithalamico 

erit  adjubilum  propter  amorisvehementiamquam 

tacere  non  possumus,  et   tamen  exprimere  non 

valemus. 

INCIPIT  HIC  MELUS  TERTIUS 

SED  NONDUM  IN  SUPERI0R1BUS   C1THAR>E   CHORDIS. 
NOTULA. 

In  primis  igitur  adconformis  gloriae  imperatoris 
et  militis  plenitudinem  demonstrandam  post  signa 
et  vexillaimperatoris  et  militisnonestlacendumde 
eorumdem  coronis. 

QUOD  DUPLEX  SIT  CORONA  MILITIS  SICUT 
ET    IMPEBATORIS. 

Imperatoris  siquidem  est  coronaduplex :  similiter 
et  duplex  militis.  Duplex  quidem  militis  corona, 
quia  duplex  victoria.  Exspectemus  per  modicum 
donec  audierimus.Sed  de  coronis  imperatorisprae- 
dicendum. 


1344 

11 


B 


DE  PRIMA  1MPERATOR1S  CORONA.    —    TERTIl    MELI 
PRIMA    NOTULA. 

Imperatorab  aeterno  natus,abaeternocoronatus 
et  ab  aeterno  haeres  universorum  est  constitutus 
Haec  imperatoris  corona  aeterna  illaestquam  habet 
cum  Patre  et  a  Patre  una  majestas  et  aeterna,  una 
potentia,  unagloria.  Et  haec  estimperatoris  corona 
prima,  sicut  sine  fine,ita  etquod  adhuc  magisim- 
plicitum  fidei  involucrum  est  et  absqueinitio.  Hoc 
profecto  mirum  supra  omnemirum,  sedhumiliter 
etdevote  praebeamus  auditum  quia  fides  exauditu. 
Et  haec  quidem,  quam  nunc  dicimus,  corona  est 
primaet  aeterna  corona  imperatoris  Dei,  non  ejus 
hominis  corona.  Ejus,  inquam,  nonhominis  impe- 
ratoris,  sed  ejus  imperatoris  Dei  corona  haec  ante 
omnem  creaturam  prius  quam  crearetur  homo. 

DE    SECUNDR  1MPERATOR1S  CORONA.   —  2  NOTULA 

Hanc  tamen  coronam  suam  primam,  qua  pater 
suus  Adonai  coronavit  ipsum  ante  saecula,  propter 
hominem  in  fine  saeculorum  quasi  deposuitet  aliam 
incomparabiiiter  inferiorem  assumpsit,  tanquam 
exuenssoccum  et  induenssaccum.Undeipse:  Con- 
scidisti,  inquit,  saccum  meum(Psal.xxxx).  Qui  si  in 
prima  illa  et  aeterna  corona  suapropria  et  proprio 
socco  mundo  apparuisset,  non  jam  rex  videor  sed 
potius  angelorum,imoetiam  plus  quam  archange- 
lorum  imperator  cognosceretur.imo  nec  cognosce- 
retur  quem  nec  totus  mundus  sustineresicposset. 
Quis  enim,  quae  caro,  quod  animal,quod  corrupti- 
bile  posset  etiara  appropinquare,  nedum  habitare 

C  cumillodevoranteigne.cumardoribussempiternis? 
Imperator  igitur  noster  ad  nos  descendens,  talem 
inter  nos  et  ex  nobis  coronam  assumpsit  et  talem 
soccum  induit,  qualem  ad  Judaeos,  propter  quos 
speciaiiter  ad  nos  venit  tunc  decuit.saccum  tamen 
revera  magis  quam  soccum.  Alioquin  nisi  judicio 
nobisincomprehensibilitalemsoccuminduisset,non 
fuisset  saccus  ejus  conscissus  nec  ipse  laetitia  cir- 
cumdatus.Et  nediutius  immorer  his,  ex  superiori 
charitatis  promisso  ad  alia  properans  de  hac  se-  ,1 
cunda  imperatoris  corona  sub  brevitate  nunc  di- 
cendum  expressius. 

Imperatorpatris  sui  sicut  unicus  et  primogenitus 
quemadmodumaPatresuoprimamaeternamDietatis 
suae  coronam  ab  aeternohabuit,  sic  et  a  matre  sua 

q  Virgineintemporehumanitatis  nostraecoronam  as- 
sumpsit.Haec  profecto  corona,diadema  illud  est  quo 
rex  sapiensimperatoremhunca  matre  sua  corona- 
tum  praeconizavit :  Eg)'edimini,inquiens,fili3eSion, 
et  videteregem  Salomonemin  diademate quo corona- 
vit  eummater  sua  (Cant.  111).  Et  ecce  Salomon  hic, 
imo  etiam  plusquam  Salomon  hic.Etecce  Salomo- 
nis  corona  haec,  qua  benedicitur  mater  sua  ipsum 
coronasse  potius  quam  induisse.  In  hac  quippe no- 
strae  humanitatis  et  humilitatis  carnevidemus  eum 
nuncsicutterrenas  et  aerias  potestatestriumphasse 
Namobedientiaemerito.quafactus  est  obediensPa- 
tri  usque  ad  mortem,  mortera  autera  crucis,  Pater 
hanc  Filii  sui  coronam  exaltavit,  quin  caro  ejusre- 


1345 


LIBER  MELORUM.  —  MEL.  III. 


1346 


floruit,et  sicdevictamortedehostibustriumphavit.  A  soris.Secundoveroper  martyriumetheec  estpalma 


Etitacorona  haec  in  crucetanquam  in  fornaceper 
ignem  passionis  examinata  et  omni  sic  vetusta- 
tis  excocta  rubigine  tota  resplenduit,    quia  totus 
homo  refloruit.   Et  ut  videri  potest  in   quadam 
velut  saaguinis   tinctura   presso  et  calcato  sacco 
et  in   soccum  convesso.   Unde  propheta  :  Quis 
est  ite  qui  venit    de   Edom  tinctis    vestibus  de 
Bosra?  Iste  formosus  in  stola  sua,gradiens in mul- 
titudine  fortitudinis  sux    (Isa.    lxui).    Etiam  in 
hac  matris  suae  corona  adeo  gloriosus,  formosus  et 
fortisutquempauloantevidimusangelisminoratum 
cernamus  nunc  adorari  ab  angelissuperangeloset 
super  omnem  creaturam  exaltatum  ;   unde  et  Ma- 
gister :  Eum  qui  modico  quam  angeli  minoratus  est 


martyris.  Unde  et  corona  debetur  palmae  huic  ; 
debetur  et  illi :  una  confessori,  sacerdoti,    altera 
vero  neomartyrimiliti.  Quasetjam  scioredditas  a 
retributore  cito  et  justo  debitore.  Ut  sit  super  com- 
munem  auream  confessorum  et  altera  corona  au- 
reola  martyrumjuxtaipsius  inlege  formam  exem- 
plarem  a summo omnium aurifice et ipsius  largitore 
fabricata.  Charismatum  videlicet   varietate  multi- 
plici  in  terra  silis  et  distinctaet  quatuorpraesertim 
expressis  et  impressis  virtutibus  principalibus.quasi 
quatuor  ipsius  Spiritus  sancti  fabricatoris  digitis 
alta.   Aureo  quidem  dicta  non  pro  parvitate  aut 
diminutione  coronae,  sed  potius  pro  perfectorum 
quibus  solisdandaestpaucitate.Haecduplexmilitis 


videmus  Jesum  propter  passionemmortis  qloria  et  B  triumphatoriscoronailla,  nifallor,  mirae  magnitu- 


honore  coronatum  (Hebr.  n).  Ecce  duplex  corona 
imperatoris  :  prima  qua  pater  suus  ipsum  corona- 
vit,  et  haec  est  corona  omnipotentiae  ;  secundaqua 
mater  sua  ipsum  magis  coronavitquaminduerit:et 
jiaec  est  corona   gloriae  sacco  sic  in  soccum  con- 
rerso.  Ecce  enim  quem  saccoobvolutumvidimus, 
n  quo  quasi  absconditus  vultusejuset  despectus; 
jinde  nec  reputavimus  eum,  ecce.inquam,  magnus 
jmperator  hic  duplicem  coronam  gestans,tanquam 
jngas  geminae  substantiae  biformisque  naturae,  ex 
j)rimasuiet  aeternanaturasecundum  quampatrem 
Jiabet  et  non  matremgestanscoronam  omnipoten- 
iae :  secundam  alteram  vero  sui  naturam,secundum 
juam   matrem  habet   et  non  patrem,  secundum 
llam  gestans  coronam  gloriae.Taceo  nuncdetertia 
mperatoris  nostricorona,  corona  videlicetillaspi- 
lea  qua  post   patrem  suum  et  matrem  coronavit 
:um  noverca  sua  Synanoga.  De  illa,inquam,taceo 
itpote  quae  nunc  a  reliquis  imperatoris  duabus  co- 
onis  quasi  absorpta  nec  potentiae  fuit  corona,  nec 
;lonae,  sed  ignominiae,  per  quam  tamen  secundae 
lliusquamamatrehabuitacquisivitgloriampalmae. 
n  prima  corona  imperatoris  nostri  majestasestin- 
omprehensibilis.  In  secunda  ipsius  gloria  admira- 
lilis,  sicut  in  tertia  ipsius  fuerat  humilitas  despica- 
ilis,  in  qua  nec  species  ei  nec  decor.Nec  enim  de- 
oris  sed  potius  dedecoris  corona  haec.  Unde  post 
stamsicexaltatoimperatorenihilmodoimperatori 
t  coronae  illi,  sicut  nec  illis  qui  imperatoremtunc 
uum  nunc  nostrum  coronaverunt  sic. 

DE    DUPUCl    CORONA    MILITIS. 

Eccequia  jam  audivimusquod  duplex  sitcorona 
nperatoris.  Similiter  est  et  duplex  militis.Duplex 
arte  corona,  quia  duplex  victoria.  In  praemisso 
quidem  de  milite  historico  cantico.si  revocemus 
unc,  nec  enim  arbitror  excidisse  hoc,  nisi  forte 
>tum  canticum  tam  cito  jam  amemoriaexciderit; 
ivocemus,  inquam,  nunc  quod  supra  cantatum, 
unc  tangimus  dehacmilitis  victoria  duplici.  Satis 


dinis  coronaest,  quam  sicut  suprain  historia  inter- 

seruimus,frater  Hierosolymitanus  post  mortem  an- 

gelorum  conciviseffectus,capitimartyrisdilacerato 

et  convulsoab  ipso  Domino  viditimpositam.Reme- 

moremur  superiorem  historiae  pericopen  hanc. 

Ecce  Thomas  quemvidimus  hominem  passibilem, 

nostri  similem.  nostri  comportorem  oneris,  et  no- 

stnecomparticipeminfirmitatis,  quammagnus  tri- 

umphator  nunc.duplicem coronam gestans,  ut  con- 

fessor  unam,  ut  martyr  alteram,  ut  ita   congruat 

militi  quodet  imperatori;et  quemadmodum  supra 

de  tertia  coronaimperatorissicpertransimus.nunc 

et  de  tertia  militis.  lllam  veronunc  dicomilitis  co- 

ronam  tertiam,  quam  a  capite  abscisam  in  agone 

martyrii  perdidit,  perquamtamen  milesper  mar- 

u  tyrii  palmam  duas  quas  oslendimusacquisivit.Ita 

iste  per  suam  carnis  coronam  corruptibilem  et  in- 

firmam  oblinenscoronam  duplicem,  sicutetimpe- 

rator  humanitati  suw  per  suam  contemptibilem  et 

ludibricam  coronam  spineam.  Verumtamen,  sicut 

supra  de  illa  ludibrica  imperatoris,  ita  de  hac  in- 

tirma  corona  militis,  pertranseonunc.Nihilquippe 

modocoronee  illi  etmiliti  triumphatori.utpotequae 

sicut  marcescibilis  versa  nunc  in  corruptionem  car- 

nis  fuit  non  spiritus. 

0  quam  magnus  triumphator  miles  hic,  impera- 
toris  sui  gigantis  geminae  substantiae  biformisque 
naturaesicut  in  aliis,etiam  et  in  coronis,  suomodo 
conformis  sequela  et  consimilis !  Sicut  imperator 
suus  gigas  geminam  substantiam,et  iste  duplicem 
®  personamgerens,confessoris  unam,  martyris  alte- 
ram.  Sed  haecquae  decoronis  imperatoris  etmilitis 
in  tertio  melo  hoc  jam  inchoato  citharam  nostram 
pulsantes  resonavimus  de  imperatoris  et  militis 
invisibilis  palmae  conformitate,  magis  quam  de  ip- 
sorumproposita  et  promissa  invisibilispalmeeuni- 
tate  resonata  sunt.  Verumtamen  et  de  hacinterim- 
peratoremetmiliteminvisibilispalmae  conformitate 
in  patria,  sicut  et  alia  multa  quee  de  ipsorum  visi- 


quidem  supra  et  cantatumetrecantatum,quanta  bilis  pugnae  et  visibilis  palmae  in  via  conformitate 

lerit  tolerantis  virtus  in  exsilio.  Et  iterum  quanta  praemissa  sunt,  hic  tacendum  non  erat.  Siquidem 

lerit  pugnantis  constantia  in  martyrio.  Et  sic miles  inter  imperatorem  et  militem  et  in  via,  et  sicut  jam 

ic  prius  vicitperexsiliumethaecestpalmaconfes-  ostendimus  de  coronis  et  in  patria  tam  evidens  et 


1347 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


- 


tam  admiranda  conformitas,  magnam  et  nobisin- 
effabilem  inter  eosdem  unitatem  nunc  in  patria  et 
portendunt  etprobant.Quin  potius  haecquaeexpres- 
sim  de  imperatore  et  milite  praemissa  sunt.  totius 
capitis  et  corporis  unitatis  commendant  nobis  et 
probant.  Nam  quoddico  et  expressimdoceo  de  mi- 
litis  ad  imperatorem  suum  in  via  conformitate, 
quasi  de  uno  capitis  membro  ad  caput.sic  quidem 
etsi  non  sit  scripto  expressa,  et  in  singulis  capitis 
hujus  membris  magna  estet  decentissima  ad  idem 
caputsuumconformitas,etaliquacujusquemembri 
ad  caput  suum  conformis  gratia,quae  non  alterius 
juxta  varia  gratiarum  dona  a  capitead  membra 
descendentia.  Juxta  quod  caput  corpori  sponsaevi- 
delicet  sponsus  pollicetur  :  Murenulas,  inquit,  au- 
reas  faciemus  tibi,  vermiculatas  argento  (Cant.  i). 
Et  idem  aliter  :  Quid  faciemus  sorori  nostroe  in  die 
quando  alloquenda  est  ?  Si  murus  est,  cedificemus 
supereum  propugnacula ;  siostium  est,  compingamus 
illud  tabulis  cedrinis  (Cant.vm).  Itaque,  etsi  non 
sit  scriptoexpressaquemadmodumnunc  de  impe- 
ratore et milite,  nihilominus tamen  magna praecessit 
in  via  singulorum  membrorum  corporis  ad  caput 
suum  conformitas.  Alioquin  non  sequeretur  nec 
esset  capitis  et  corporis  sicut  nec  decens  nec  con- 
junctio  congrua. 

Igitur  post  imperatoris  et  militis  non  solum  visi- 
bilis  pugnae  et  visibilis  palmae  in  via,  sed  ctiam  et 
palmaeinvisibilisincoronis  ipsorum  in  patria  con- 
formitatem  expressim  edoctam.quod  adhuc  multo 
majusacutius,subtiliusetdifficiliusest,utpotemelo 
hoc  tertio  admodoin  superioribusetauctioribusci- 
tharae  chordis  formandodeincepssumusdeeorum- 
dem  quaejam  in  patriaestunitatedicturi.Etquidem 
in  primis  de  generali  totius  capitis  et  corporis 
sponsi  et  sponsae  Christi  et  Ecclesiae  in  patria.uni- 
tate  ex  parte  jam  inchoata  in  cithara  nostra  reso- 
nabimus.Quiaadmodum  dulcis  consonusetconcors 
melus  hic  in  parte  hac ;  in  quo  decet  maxime  nihil 
audiri  dissonum.nihil  absonum,utpote  non  tamde 
conformitate  quam  de  unitate  ipsa.Sed  in  meloul- 
timo  ad  imperatorem  et  militem  reversuri  nunc  in 
primis  inchoabimus  a  genere.  Quiahocipsum  spe- 
randum  et  exspectandum  in  fine  omnium  in  toto 
capite  et  corpore.quod  nunc  de  capitis  et  corporis 
unitate  in  cithara  nostra  resonabimusproimpera- 
tore  etmilite.  Nisi  quod  quaedamcorporismembra 
quo  capiti  plus  vicina,  eo  etiam  digniora  et  capiti 
conjunctiora  sunt  quasi  unum  cum  capite.  Juxta 
quod  magisterdocetstellam  a  stellain  claritate  dif- 
ferre,  et  magister  magistrorum  in  domo  patris  sui 
mansiones  multas  paratas  esse. 

HIC  PRIMO  1N  SUPERIORIBUS  CITHAR^   CHORDIS  MELUS  HIC 
TERTIUS  FORMARl  1NC1PIT.  3  NOTULA. 

Igitur  deimperatoris  et  militisper  palmamsuam 
invisibilemunitateinpatriatertiummeluro  hunc  in 
ipsorum  coronis  jam  inchoatum  subtiliusdeinceps 
et  acutius,  prout  subtilis  ipse  et  acutus  sapientiae 
spiritus  edocere  dignabitur,  formaturi  in  primis  et 


A  ante  alia  tres  vanitatum  species  seu  unitates  tres 
nobis  sunt  distinguendae  ;  ut  ita  liquido  appareat, 
quae  sit  illa  unitatum  inter  tres  quam  inter  impe- 
ratorem  et  militem  tanta  in  via  et  proutdocuimus 
tam  diligenter  ostensa  conformitas  probat.  Juxta 
quod  supra  sic  argumentando  processimus.  Quia 
si  inter  imperatorem  et  militem  in  via,  ubi  tanta 
varietas,  tanta  diversitas  et  adversitas,  tanta  di- 
stractio,  tanta  dilaceratio  est,  tanta  fuit  conformi- 
tas,  in  patria  illa  unitatis  et  pacis  imo  quae  non 
nisi  pax  etunitas  est,quideril  nisi  admirandaquae- 
dametadmirabilisunitas?Eccequiaargumeotando 
sic  processimus.donecdeconformitateadunitatem 
demum  nunc  pervenimus.  Unde  et  tres  hic  vani- 
tates  distinguimus,  ut  quae  sit  illa  imperatoris  et 

B  militis  nunc  in  patria  unitas,  quam  prius  inter 
ipsosin  via  tanta  probavit  conformitasdoceamus. 

DISTINGUIT  UNITATES  TRES.  4  NOTULA. 

Sunt  itaque,  ut  jam    distinguere  ccepimus,  tres 
unitateshae.  Prima  unitasest  unitas  solius  naturae; 
secunda  solius  gratiae ;  tertia  verounitas  estetna- 
turae  et  gratiap.  Prima  unitas  solius  naturae  in  Deo 
inter  tres  ;  secunda  solius  gratiae  in  Deo  inter  Domi- 
num  et  hominem  singulariter  assumptum  in  unita- 1 
tem  personae  non  naturae  ;  tertia  vero  et  naturae  et 
gratiae  inter  Dominum  sponsum  et  Ecclesiam  sponsam 
Ecce  tres   unitates  hae  et  in  Deo  hae  tres  qui   est 
prima  etsumma  et  principalis  unitas.Etitatresuni- 
tates  hae  in  ipsa  prima  et  summa  et  principali  uni- 
tate.Prima  unitas  est  trium  personarum.  Haec  est 
q  illaquam  diximus  solius  naturae.   Secunda  unitas 
duarum  est  naturatum.Haec  est  quam  diximusso- 
lius   gratiae.    Tertia  vero   est  omnium  spirituum : 
omnium   dico  quotquot  ab  initio  praesciti  et  prae- 
destinati  sunt  conformes  fieri  imaginis  Filii  sui.  Et 
haec  est  illa,   quam  diximus,  unitas  et  naturee  et 
gratiae.  Et  cum  de  gratia  evidens  sit,  ideo  dico 
eam  et  naturae   quia  nostra   prima   et  principalis 
unitas  omnium  Deusverusetsolus,  cum  abaeterno 
fuisset  solum  naturae  suae  nunc  per  gratiam  incom- 
prehensibilem  uniendo  sibi  hominem  factus  est  in 
tempore  naturae  nostrae.  Et  ita  ei  unimur,  nunc  non 
solum  per  gratiam  sedet  pernaturam.  Et  haec  est 
quamnunc  dicimus  unitas  naturaj  et  gratiae  inter 
solum  hominem  et  Deum,  non  inter  Deum  et  an- 
gelum.  Nusquamenim,ait  Magister,  angelos  appre- 
hendit.  Nec  etiam  dico  unitatem  hanc  inter  Deum 
ethominem  assumptum,quae  est  solius  gratiae,sed 
illam  quae  est  interDeura  et  hominem.sponsumvi- 
delicet  et  sponsam,  Christum  et  Ecclesiam.etnunc 
inter  imperatorem  et  militem  triumphatorem,  de 
qua  principalis  nostra  intentioest.etpropterquam 
de  aliis  nunc  interserimus.  Haeequippe  nostrauni- 
tas  specialis  et  propria,non  angelica  sed   humana. 
utpote  quam  nos,  qui  in  corpore  mortis  hujus  pe- 
regrinamur  adhuc.per  patientiam  exspectamus,  et 
inqua  triumphator  miles  noster  etimperatornunc 
sunt.   Prima  unitatis  species,  quae   est   solius  na- 
turae,inter  tres  imo  tres  et  tres  ipsa   sicut  incom- 


D 


1349 


LIBER  MELORUM.  —  MEL.  III. 


1350 


prehensibilis  etineffabilis  est.  De  qua  tamen  pro-  A  etprincipalemunitatemnostram.omniumquaesuut 


.pter  nostram  tertiam  quse  est  naturae  et  gratiae 
aliquantisper  fari  nos  oportet.  Similiter  et  post 
de  secunda.qufflest  solius  gratiaepropter  eamdem 
lertiam.  Tertia  siquidem  haec  nostra  quae  et  na- 
turae  et  gratia.,  quasi  de  duabus  illis  est,  quarum 
prima  est  solius  naturae,  altera  vero  soliusgratiee. 
Unde  et  deprimadicendumprimo.  Praesertimcum 
rhasc  tertia  sicut  et  secunda  in  prima  unitate  sint, 
utpote  sicut  prima  et  principali.  Imo  sint  hae  uni- 
tates  tres,  quasi  una  illa  prima  et  principalis  uni- 
tas,utdocebuntsequentia,et  illa  prima  sit  summa 
causa  et  prima  sicut  secundae  unitatis  et  tertiae. 

PRIMO  HIC  DE     PRIMA   ET    PRINCtPALl  UNITATE  AGIT. 


primam  et  summam  causam,  excitato  sic  oculo 
cordis  per  oculum  corporis  et  investigantis  ascen- 
siones  dirigente.Et  hmeest  prima  primae  et  princi- 
palis  unitatis  nostrae  manifestatio,  ipsius  vide- 
licet  per  creaturas  suas  prima  cognitio.  Unde  et 
Magister  :  Quod  notum,  inquit,  est  Dei  manifestum 
est  in  illis  ;  Deus  enim  illis  rnanifestavit  {Rom.  i), 
unde  et  cordis  hic  oculus.etsi  in6rmus  etlippiens, 
tamen  quoad  manifestationem  hanc  ductu  suo 
est  sufficiens.  Ita  quod  sicut  Magister  docet,  illi 
sintexcusabilesqui  veritatem  Dei  in  injustia  de- 
tinebant.  Quia  cum  cognovissent  Deum,  non  sicut 
Deum  glorificaverunt.  Prima  igitur  pritnae  unitatis 


De  prima  igitur  et  principaii  unitate  hac  dicturi,      nostrae  manifestatio  est  per  opera.  Et  hoc  qui  dif- 
amodoprimasetsuperiorescithareenostrsechordasB  fiteatur  nemo,  qui  hos  duos  oculos  habeat.  Hoc 


aos  jara  tangere  necesse  est.  Id  in  primis  primae 
lli  et  principali  unitatisupplicantes,  ut  pro  ipsa  et 
ie  ipsa  citharam  ego  qualiscunque  puer  suus  citha- 
•oeduspulsaturusrevelet  oculos  meos,  ut  resonare 
iciam  vel  aliquid  de  ipsa  quo  nobis  manifestetur, 
|uod  estipsa  et  posteasecundumanalogiae  nostrae 
.ossibilitatem,  quid  sit  ipsa.  Igitur  juxta  quod  et 
nagister  ille  citharoedus  orabat,revelet  oculos  no- 
tros  ut  consideremus  de  principalis  hujus  unitatis 
iege  mirabilia.Oculos  dicit  non  oculum  :  siquidem 
n  oculi  hi  multi  sunt.  Est  enim  oculus  corporis, 
m  oculus  cordis  seu  rationis,  est  et  oculus  con- 
'emplationis.  Oculus  corporis  apertus  est  et  clare 
ridens;  oculuscordis  infirmus  et  lippiens.  Oculus 


quippe  jam  quasi  oculo  ad  oculum  videri  potest, 
peroculum  corporis  excitato  oculo  cordis,  et  nos 
peregrinantesadhuc  per  rectam  hanc  intelligentiae 
viam  dirigente.  Verumdeprimamanifestationehac 
cursim  impraesentiarum  pertranseo,  utpote  quae  non 
solumacatholicorumtheologis,  quorum  sublimior 
speculatio  est,  sed  et  a  philosophis  gentiumsolum 
naturaeexemplariasequentium  etnon  gratiae  crebra 
valdeet  acerbaestquaesita  et  inventa  indagine.Qui 
etnobissuperhocprae  excellentis  ingenii  suimonu- 
menta  reliquerunt  et  posteris  legenda  tradiderunt. 
In  quibus  super  Deo  vivo  et  vero,  quidquid  veri 
acutiorihumanae  rationis  oculoinprimoquod  dixi- 
mus  naturss  exemplari  legentes  subtilius  inspicere 


-    *  -  —  —  —  •  f-v-»*  *    _-^^«->U  tVsO     OUWUJIUO       IIIOUILCIC 

'erocontemplationiscaliginosusetcaecutiens.Primo  c  poterant,  et  profundius,  studiosissime  sunt  prose- 


>culo  videt  homo  quae  extra  se  ;  secundo  quaeintra 

e  ;  tertio  quae  supra  se.  Primo  oculo  videt  homo 

lorpora  et  quae in  corporibus,per  speciem ;  secundo 

(iculet  videt  homo  spiritus  et  quae  in  spiritibus  per 

'xperientiam  ;  tertio  verovidet  homo  primam  et 

j>rincipalem  unitatem.sedin  imagineperobscuram 

l.nigmatis  similitudinem.  Primus  corporis  oculus 

iam  trahit  et  quasi  dormitantem  cordis  oculum 

xcitat ;  secundus  cordis  oculus  jam  viantemducit 

t  viam  monstrat  ;  tertius   vero    contemplationis 

culus  patriam  a  longe  nunc  aspicitet  salutat.  Et 

jideamus  quomodo. 

WMA    PR1M„E    ET     PRINCIPALIS    UNITATIS    MANIFESTATIO 

I  P-R     PRIMUM      OCULUM    CORPORIS     ET    PER     SECUNDUM 

RATlONIS     1N    PRIMO    EXEMPLARl  NATUR.B.   5  NOTULA. 

Homine  mundum  etquae  in  mundo  corporaliter 
ernente,  etnecmundum  necin  mundoquidquam 
uod  non  creatum  non  factum,  sicut  et  ipse  homo 
uiincreaturis  praecellit  factus  est.ipsius  excitatur 
iox  cordis  seu  rationis  oculus,ut  per  corporaliter 
isam  creaturam  cogitet  mox  aliquem  ipsius  essa 
uem  non  videt  Creatorem.  Et  ita  per  varias  crea- 
lrarum  species  nunc  visibiles,  nunc  invisibiles, 
uncinfimas,  nunc  medias,  nuncsupremas  medi- 
indo  currens  quasi  per  scalam  aliquam  variis  di- 
Jinctamintercalaribus.Creatoreminvestigandoco- 
itur  ascendere.  Et  tandem  ductu  rationalis  oculi 


cuti.Nec  enimin  partehac  Deussapientiam  mundi 
hujus  stultam  fecit,  seusapientiamsapientiumper- 
didit,  aut  prudentiam  prudentium  reprobavit.Sed 
stultam  fecit,  reprobavit  et  perdidit,   qui  in  solo 
naturae  exemplari  suo  humanae  rationis  oculo  stu- 
diose  nimisinspicientes,  eo  solo  plenam  sibi  posse 
comparare   sapientiam    arbitrati  sunt,  et  praeter 
istam  quasi  visibilem  et  mundanam  sapientiam  quae 
quidem  a  Deo  Dei  nullam  absconditam  arbitrantes. 
Unde  et  visibile  naturae  exemplar  ad   sapientiam 
sibi  sufficere  arbitrantes,  et  nullum  etiam  esse  ad 
hanc  praeter  hocalterum.quodjam  diximus  gratiae 
exemplar,  quasi  vile  et  humile  contempserunt.  Et 
ne  cuiin  dubium  veniatquae  sint  exemplaria  hsec 
j^  quorumunumnominosicexemplarnaturae.alterum 
vero  exemplar  gratiae,  sicut  prius  tres  distinximus 
oculos,  ita  et  oculoruin  trium  tria  distinguemus 
exemplaria,  in  quibus  jugiter  tres  illi  inspiciunt 
oculi.  Primum  itaque  inter  tria  haec  est  exemplar 
naturae  ;  secundum  exemplargratiae  ;  tertium  vero 
exemplar  vitae.  Quod  et  alibi  in  sacro  eloquio  ab 
ipsasapientialiber  vitae  nominatur.  Primum  dico 
exemplar  naturae  mundum  et  quae  in  mundo  sunt 
creationis  opera.  Secundum  gratiae  sacra  eloquia 
etquae  inipsa  a  saeculis  sunt  abscondita  humanaB 
reparationisetdivinaecognitionis  secretiora  mysle- 
ria.  Nec  enimloquor  nuncdesacriseloquiis  secun- 


aummvenitommumCreatorem,primamvideliect      dum  illam  eorumpartem,quamcapitparvulus,sed 


1351 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1353 


secundum  illam  quam  sapit  etiam  lux  in  lege  Dei 
exercitatus  et  perfectus.  De  qua  Magister: Sapien- 
tiam,  inquam,  loquimur  inter  perfectos  (I  Cor.  u). 
Sapientiamverononhujussaeculinequeprincipium 
hujussaeculi,  quidestruuntur,  sed  loquimurDeisa- 
pientiam  in  mysterio,  quae  abscondita  est,  quam 
nemoprincipum  hujus  saeculi  cognovit.Quinpotius 
etiam  hanctanquamvilemethumilem  saeculihujus 
principes  contempserunt,  philosophi  videlicetgen- 
tium,  qui  scientiae  et  nominis  praeminentia  caeteris 
quasi  principari  videbantur;tertium  vero  dico  exem- 
plar  vitae  librum  praedestinationis  aeternae.In  quo  sunt 
ab  aeterno  scripti  hi,  qui  secundumpropositumvo- 
cati  sunt  sancti,quotquotante  saecula  praescitisunt 
conformes  fieri  imaginis  Filiisui,  verbum  videlicet 
in  principio  apud  Patrem,  quamdam  velut  omni- 
potentis  Dei  artem  et  sapientiam,  et  quae  cum  ipso 
sunt,  et  inipso  divinas  suae  incomprehensibilia  sa- 
pientiae.  Et  in  primo  quidem  quod  dicitur  hic  na- 
turae  exemplari  duo  potissimum  inspiciunt  oculi. 
Primoinspicitquemsupraprimumposuimus,oculus 
corporisetsecundooculusrationis.Sed  oculus  cor- 
porissola  visibilia,  oculus  vero  rationisper  visibilia 
legit  et  videt  in  eo  invisibilem  in  creatura  Creato- 
rem.  In  reliquis  vero  duobus,  quorum  unumdixi- 
mus  exemplar  gratiae,  alterum  vero  vitae,  tertius 
ille  et  solus  quem  contemplationis  oculum  diximus 
intuetur  :  utpote  quae  in  exemplaribus  his  scripta 
longe  nimis  remotaab  oculorationis  et  multolon- 
gius  adhucab  oculocorporis.  Nec  enimquaeinduo- 
bus  his  exemplaribus  sunt  Dei  nota  sunt.In  quibus 
sola  invisibilium  fides,  non  visibilis  creatura,non 
ratio  tertium  hunc  nostrum  contemplationis  osculum 
juvat.  Unde  et  prima  illa  primae  etprincipalis  uni- 
tatis  per  operamanifestatio,quae  inprimolegituret 
videturnaturae  exemplari,  etsi  sitprima  et  philoso- 
phica,  etsi  etiam  gemino  studioseet  acuteinspecta 
oculo,adtam  invisibilia  tamenettamincomprehen- 
sibiliaquae  inreliquisduobusexemplaribus  scripta 
sunt,sicut  peregrinaetinvalida  nimis  manifestatio 
haec  :  nec  etiam  quanta  si  pupilla  oculi  aut  lucerna 
lychni  mundum  illuminantisolisclaritaticompare- 
tur.  Ethispraesertim  quae  in  terlio  exemplaii,quod 
hber  vitae  dicitur,  scripta  sunt  per  creaturas  est 
primaistainvalidanimisprimaeunitatismanifestatio. 
Nam  ex  formationibusetsimilitudinibushiscreatis 
et  naturis  sensibilibus,  magis  quid  non  sit  quam 
quid  sit  haec  prima  nostra  unitas  demonstratur. 
Neque  enim  dicitur  id  neque  secundum  id,  sedest 
totum  supraid,etomnimo  extra  quam  id  per  quod  pro- 
batur.Undeetsi  forte  haecipsa  quaesicut  incircum- 
scriptibilis  etindescriptibilisest,ut  velaliqua  ipsius 
notitia  compareturquoquomododescribitur  magis 
quamper  quidsit,perquid  nonsitnecesse  utdescri- 
batur  ;  utadsciendumdeipsa  quidsit  ipsa,sufficiat 
nunc  nobis  scire  quid  non  sit  ipsa.  Et  removeatur 
ab  ipsaquod  non  fecit,  ut  vel  sic  sciatur  hoc  solum 
esse  ipsa.quodnonfecit.  Quasiomninodiversa.om- 
nino  alia  superessentialis  quaedamessentia.Namut 


A  intelligentiae  gratia  e  multis  unum  ponamus,  hic 
cum  deincreataunitate  hac  dicitur,  quod  ipsaest, 
et  de  quovis  creato  quod  ipsum  est,  per  idem  ver- 
bumautidem  aut  saltem  simile  commune,  quid 
de  increata  et  creato  videtur  dici.  Sed  dicto  revera 
omnino  dissidens  et  praedicationis  ratio  hic  inde 
omnino  incompacta  et  dissonans,quod  etiam  parum 
theologis  patens.  Praedicatio  revera  omninodisso- 
nans  inter  haec  non  minus  quam  et  inter  haec  alia, 
ut  si  diceretur  :  Aper  est  ferus,  homo  est  justus. 
Tanta  est  essendi  distantia  inter  creatricem  unita- 
tem,  cui  nihil  aliud  esse  quam  vitam  esse,et  inter 
creaturam,cuinihilaliudestessequamcorruptivam 
esse.Unde  et  in  cor  hominis  non  ascendit  hujusin- 
creatae  unitatissuperessentialis  essentia.Quianeque 

B  illa  est  nec  in  illis  nec  secundum  illa  quae  sapere 
vel  cogitare  potest  corhumanum.  Et  ideo  sicut  nec 
oculo  corporisnec  oculo  cordis  liaec  percipitur  qui 
non  videt,  nisi  vel  ea  quae  novit  vel  secundum  ea 
quae  novit.  De  ipsa  igitur  primaet  principali  uni- 
tate,  prout  ab  ipsadatum.nunc  loquens,hocsolum 
nunc  in  primisdeipsa  demonstrareproposui.quod 
ipsa  est  ethoc  per  primumcorporis  oculum  secun- 
dum  rationis  oculum  excitantem.  Quia  dixit  insi- 
piens  in  corde  suo  :  Non  est  Deus  (Psal.  m).  Et 
maxime  quia  hocnostrum  propositum  juvat.Utita 
praeostenso  quod  ipsa  sit.consequenter  demonstre» 
tur,  quodnecin  ipsa  nec  cumipsa  sicut  necaliqua 
contrarietas  sit  vel  adversitas,  sic  nec  diversitas 
vel  multiplicitas,  sed  sola  unitas.  Juxta  quod  ma- 

r  gistrorum  unus  :  Apud  quem,inqml,  non  esttrans- 
mutationec  vicissitudinis  obumbratio  (Jacob.  i).  Non 
dixit  quod  non  in  illo,  sed  quod  nec  etiam  apud 
illum  sit.  Hoc  etenim  pariter  si  non  excidit  et  ad 
proprositum  attinet,quojuxtasuperius  promissum 
nostrum  postmultipliciter  supra  demonstratam  im- 
peratoris  et  militis  conformitatem  in  via,  ipsorum 
tenemur  a  modo  unitatem  demonstrare  in  patria. 
Quod  tamen  paucis  explicari  nonpotest.  Unde  etsi 
in  tertio  melo  hoc  formando  fio  morosior.non  re- 
prehendat  auditor,sed  indulgeat,  qui  tam  grandes 
materiae,  et  sine  quibus  propositum  non  efficitur, 
brevibus  explicari  nonpossunt.Propter  hocipsum 
supra  dislinxiunitates  tres,  primo  ut  videbar  con- 
gruere  de  primaetprincipali  unitate,nunc  loquens 

rj  deipsa  pereaquae  ab  ipsafacta  suntostenderede- 
siderans,quod  ipsa  sit,quod  potestessemanifestum 
et  ad  propositum  attinet.  Verum  licet  secundo  sic 
nobis  demonstrante  cordis  oculoperprimam  crea- 
tionis  suae  revelationem  manifestari  sic  possit,ne- 
cesse tamen  ut  post modum  eumdem  hunc  nostrum 
cordis  oculum,etsi,  ut  diximus,lippumetinfirmum 
conemur  aperire  adhuc ;  quo  visus  ipsius  vis  et 
virtusamplius  dilateturadvidendumaliquid  adhuc 
et  manifestandum  nobis  de  prima  nostra  unitate  hac. 

PRIMA   PRIMjE  UMTATIS  MAMFESTATIO. 

De  prima  igitur  primae  unitatis  nostrae  manife- 
statione ,  quae procreata est,  hoc  praemittimus,  quod 
cum  variae  sint  species  creaturarum,  nihil  tamen 


1353 


LIBER  MELORUM.  -  MEL.  III. 


1354 


omnino  creatum.quodnon  manifestando  probet  et  A  perpetuitate  «ternus,  ez   magnitudine  potens  et 
Drobandn  manifpstpt  or>n*t»i»»^.   ,.„:»„» 1 .        •  .  .  °  F  Ci 


probando  manifestet  creatricem  unitatem  hanc  : 
tanquam  radii  solem,  sic  creaturae  singuhe  hanc 
suam  creatricem.Nec  aliquid  existimo  creatum  vel 
creari  posse.quodacreatore  suosicut  haberetsub- 
stantiam,  sic  aliquam  non  traheretconvenientiam. 
Convenientiam  dico  aliquam  etsi  nobis  abscondi- 
tam,  per  quam  creaturaomnis  suo  in  aliquo  conve- 
nit  Creatori.  Siquidem  omne  quod  factum  est  sicut 
ei,  aquo  factum,  omnino  non  potest  esse  aequale, 
ita  et  ei,  a  quofactum,  omnino  non  potest  esse  dis- 
«imile,facturaa  factore  suo  aliquamex  necessitate 
convenientiamcontrahente.quemadmodumaradice 
fructus  semper  aliquem  saporem  trahere  necesse 
est.  Si  enim  juxta  Scripturae  testimonium  cuncta 


immensus,  ex  virtuterobustus,ex  splendore  lumi- 
nosus,  et  ex  specie  speciosus  et  ipse  declaratur. 
Unde  etmagister  propheta  taliter  dicitDei  invisibi- 
lia  per  ea  quae  facta  sunt  conspici,  et  propheta 
noster  omnia  haec  considerans  :  Dilectasti  me,  in- 
quit,  Domine,  in  factura  tua  (Psal.  xci).  Et  his  igi- 
tur,  quae  praemisimus,  liquidissimum  estquod  per 

creatadocemuroculorationissicdemonstrantequod 
prima  nostra  et  principalis  unitas  sit,  etnec  solum 
etiam  quod  ipsa  sit,sed  etaliquatenusqnid  ipsasit. 

SECUNDA  MANirESTA.HO  PER  CREATORIS  GUBERNATIONEM. 
6  N0TULA. 

Verum  juxtaquod  supraprremisimus,  idem  hic 
nosterrationisoculus  ad  videndum  amplius  dila- 


_..«.     t  i  r>  """"""^  v/i/uma     ou     VIUGUUULU      cLLUtHlllS    Ulia 

nnfvP^T     f"S'T     mlu   bona^Gen^  ninil  in  B  tetur  adhuc,  necenim  ex  solacreatione.sedex  crca 


universitateestquod  sicutabonosummonon  habet 
essentiam,  ita  non  trahat  et  boni  participationem, 
acper  hec  convenientiam  et  similitudinem.  Ex  qua 
boni  participatione  est  quod  nihilomninocreatum 
est,  quod  non  aliquid  possit  et  ad  aliquid  prosit. 
Nec  etiam  arbitror  aliquid  creari  posse,  quod  ad 
iliquid  prodesse  non  possit.tanta  est  bonitasCrea- 
toris.  Cumigitur  nihilsitquod  a  summobononon 
;rahat  boni  participationem.consequitur  moxnihil 
!isse  quod  cumsummo  bonononhabeatconvenien- 


torum  gubernatione,  quod  haec  unitas  nostra  sit  et 
etiam  aliquatenusquidsit  ipsademonstrabile.Unde 
sicutea  quae  facta  suntinvisibilia  Dei  per  suicrea- 
tionem,  ita  eteadem  ex  suigubernationeDei  osten- 
duntvirtutem  ;  propter  quod  et  Magister  mox  subdit 
Sempiterna  quoque  virtus  ejus.id  docens  quod  si- 
cut  invisibilia  Deiconspiciuntur  per  ea  quae  facta 
sunt,  similiteret  virtus  ejuspereadem  et  vera  vir- 
tus.  Est  enira  virtus  Dei  haec  admiranda,  quod  si- 
cuteaquaefactasunt  semelcreavit,ita  et  postquam 


iom  Qf  »;^;i;»   j-  •  ■  —*•««• H«>»iai/»a  suui  scuatsi  creavu,  na  ei  postquam 

£„ n dmem  ah(Juam-Ex  q™  Profecto  pa-  facta  indesinenter  regit. Unde  ei  ex  ereatione  qu« 

c  Pand1S1mihtudmebonummcreatumetsummum  prima  et  ex  gubernatione  quaa  postea  creantis  et 

erbonumcreatumetmfimum  in  omni  creato  ali-  gubernantis,divinitasquam  tertiomagisterponitest 

K**^  Ct  COr°f-  Nihil  lgilUr'  manifes<at-  »  multo  quidem  quara^de  creat.on 

C  a5ouZu7lU„T;n,eCt        ?       C'eatUm  qU°d  C  adhuC  de  ^bernationemanifestior:  fide  enim  sola 

nahquatenusraamfestetcreatricemsuamunita-  tenemus  creationem,  nisi  quiafides  in  parte  hac 


em  hanc;  ut  sic  juxta  prophetam  confessio  ejus 
lcut  superccelum  etterram.  Necenim  solum  hanc 
onfitenturet  probant  cum  omni  cceli  militia  ignis 
er,  aqua,  terra,  caraeli,  elephantes,  pardi  ursi  et 
3ones,sedet  muscse  sciniphes,  culiceset  scarabo- 
ies.  Juxta  quod  egregius  ille  ex  philosopho  theolo- 
us  :  «  Quam  pulchre,  inquit,  divina  et  coelestia 
tiam  per  dissimilia  symbola  mamfestantur ».  Quod 
ropheta  considerans  omnia  sic  tam  infima  quam 
t  suprema,  quasi  voce  una  Creatorem  suum  con- 
teri  etcontestari  sic  admirando  ad  ipsum  omnium 
reatorem  exclamat-.Mirabiliatestimoniatua  ;ideo 
^rutata  est  ea  anima  mea  (Psal.  cxvui).  Unde  et  in- 
iruniversa  in  hymnidico  cantico  etiam  minima 


aliquantisper  oculo  rationis  adjuvatur.Unde  et  Ma- 
gister  :  Fide,  inquit,  intelligimus  aptata  esse  ssecula 
verboDei,  ut  ex  invisibilibusvisibilia  fierent  (Hebr. 
xi)  :  fide  itaque  tenemus  creationem  :  sed  ipsa  re- 
rum  experientia mundanorum.gubernationem  quo- 
tidie  et  sentimus  et  corporaliter  cernimus  :  ecce 
enim  quia  manet  solemnis  quidam  et  statutus  om- 
nium  ordo  mundanorum.  Labitur  enira  annus  per 
menses,  mensis  per  septimanas.septimana  per  dies 
et  noctes,  et  iisdem  vicissitudinibus  redit  solis  et 
lunae  conversionislexstatutacunctis  scilicet  diebus 
terrae  sementis  et  messis,  juxta  quod  ad  NoeDomi- 
nus:  Cunctis,  inquit,  diebusterraesementisetmessis, 
frigus  et  ceslus,  aestas  et  hiems,  nox  et  diesnon  re- 


j „„  ^»,»,^  cuaui  ujiuima  p-igus  et  cesius,  aest 

vqita?0S,lbiliaadiPSiUSCreat°riSSUilaildem  quieSCmt  (Gen'  ™>  ■-  simint«r  °«*ni  q-ot.dianus 

"ntes etvour^  'q<uie"' "  «»«*™  Vecora,ser-  fluxus  certusetrefluxus,  etq.iidemomniah.cquo- 

oo  olum  o~Z SpennT(PSaL  CILV,1,)-  S,Cenim  tidie  Cernimus  et  experimnr   Sed    quid  enumerem 

2e  e  Lnt  f  Tm  De,enan'ant'sed  °Pus°Pe"  «ngula  ?  omnium  quotquot  sive  viventium  seu  vi- 

* Zn  S  1  r^3"  ^168  d,ei  VerDUm  iUud'  tam  D0D  habentium  le*  semel    statu<*  immobilis 

;r  quodomnia  facta  sunt,  eructat,  siugulis  quasi  perseverat  etgubernatio  pro  rerum  specie  hac  va- 


umusdamverbis  hoc  unum  verbum  quod  semel 
quitur,  credens  de  creatorum  plenitudme  plene 
angelizantibus,  ut  sic  mundus  totus  verbi  illius, 

•rquodomniainmundofactasunt.velutquoddam 
angehumcorporale  etvisibile  omnibusquaefacta 
nt  sicut  festive.ita  et  varie  factorem  suum  bene 
'uuntiantibus,  et  quidem  varie,  nam  ex  creatorum 


rietatecompetens  sibi  et  indifferens,  ut  sicut  nihil 
et  sine  causa,  ita  et  nihil  sine  gubernationts  lege 
nec  sine  ordine  aliquid,  sed  a  quo  gubernatio  h«c 
aut  quis  hic  qui  ordinat  et  gubernat  sic  :  indici- 
bileenimutquidlibetse  ipsura  vela  se  ipsoguber- 
netur  sic  :  nam  ut  de  creaturis  caeteris  digniori  et 
pr®  caeteris  rationis  judicio  praeditaexemplum  dem. 


1255 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1356 


homine  dico  nec  ipse  estin  suacujus  manu  sitgu-  A 
bernatio,  cnjus,  ut  pertranseam  captera.ipsometne- 
sciente  fitconceptio  etin  conceptioneculpa,postea 
nativitas.et  in  nascendo  pcena  ;  exinde  continuein 
labore  vita  et  demumex  necessitatemors,  qui  pro- 
fecto  se  aliter  gubernaret  si  ipsimet  propria  sui 
gubernatio  crederetur  :  nec  enim  loquor   nunc  de 
illa  hominis  gubernatione  propria  quam  ob  pecca- 
tum  homoplerumque  a  Deo  dimittatur  et  in  suis 
adinventionibusambulat,necde  illaetiamquadum 
in  praesentisvitae  captivitatehomo  militat  iujustus, 
quotidie  adversusjustumpraevalet  etdevoratjustio- 
rem  se  ad  unius  prophetarum  querimoniam  factis 
hominibus,  quasi  piscibus  maris  et  quasi  reptilibus 
nonhabentibusprincipem  ;  nec  de  hac.inquam  nec 
de  illa  hominis  gubernatione  loquor  nunc,  sed  de  g 
quadamalia  qua  creatasingula,secundumlegem  a 
natura  sibi  impositam,  certum  ut  praetetigimus  or- 
dinemtenent:  duae  quippeseupotius  tres  suntho- 
minis  gubernationes  istae  priores  quidem  ex  culpa 
Deo  sic  juste  permittenle,  sed  ista  de  qua  nunc  lo- 
quor  a  natura  Deo  ipsius  ab  initio  per  bonitatem 
suamauctore.  Hujus  igitur  gubernationisnaturae  in 
omnibus  si  prima  et  summa  quaeratur  causa,  de- 
mum  ad  aliquod  principium,  quod  totam  munda- 
nam  molem  hanc  sicutcontinet  et  gubernat,recur- 
rere  necessarium,quodest  tamnuncpercreatorum 
gubernationem  manifestare  quaerimus,  prima  et 
principalis  unitas  nostra,  ut  sicut  prius  ex  mundi 
creatione.sic  secundo  nunc  ex  ejusdem  guberna- 
tione  liquido  clareat  de  hac  prima  unitate  nostra,  ~ 
quod  ipsasit,  cujus  nihilominusin  gubernando  for- 
titudo  monstratur,  ex  tantae  molis  continentia,  ex 
dispositionesapientia.exfrequentiquaeacciditmun- 
danorumcommotione  justitiaet  exassidua  repara- 
tione  misericordia  ;  quibus  tanquam  praeclarissimis 
titulis  gubernantis  virtus  indesinensillustratur,pa- 
riter  et  ex  ipsis,  sicut  prius  ex  creatione,  sic  et 
nunc  ex  gubernatione  non  solum  quod  sic  sed  etiam 
et  quod  sit  aliquatenus  elucescit. 

7   NOTULA.. 

Verum  unitatis  nostrae  adversarius  insipiens,  qui 
dicit  in  cordesuo.Nonest  Deus(Psal.  xm),forte  ad 
omniaqu8epr8emisimus,etquibustamquam  urgen- 
tioribus  vinculis  ipsumvidemur  stringere,  subsan- 
nabit  asserens,sicut  nec  Deum  esse,  nec  creaturam 
ullam.  Nec  enim  ea  quae  corporaliter  cernimus. 
creata,  sed  asserit  potius  quod  sicut  apostolorum 
Princeps  tantae  insipientiae  errorem  doctrinae  suae 
interserendo  tangit.ab  initio  omnia  sic  perseverant : 
etita  sicut  nec  Creatorem,nec  creatum  aliquid,  et 
siquidem  forte  dederitaliquafactasedcreatanulla. 
Quodetnonnulliintergentium  philosophos  praecla- 
riores  tradiderunt,  dicentes  tamen  non  cum  insi- 
piente  Deumnon  esse,sedesseunumDeum  ;  verum 
illumnequaquamasserentescreatoremsedopificem 
et  de  materia  Deo  coaeterna  mundumaDeofactum 
sed  non  creatum,  cum  creare  sit  ex  nihiloaliquid 
facere.  Veruminsipiensdicitnec  etiamesse  Deum. 


D 


TERTIA  UNITATIS    PKlMiB    PKR     SOLUM     RATIONIS    OCUHW 
MANIFESTATIO. 

ln  primisigitur  ab  isto  sciscitor  an  hujus  mundi 

sensilis,quem  sic  ab  initio  perseverasse  contendit, 

aliqua  sit  prima  et  summa  causa  vel  nulla.  Dicet 

forte  nullam   existentiae    ipsius  causam  ;  quia  ab 

aeterno  est,  eta  se  non  aliunde  est.  Aliis  igiturin- 

praesentiarum  intermissis,  queeram  an  illa,  quae  in 

ipso  vivunt,  qualia  sunt  animata,  vitam  habeant  a  I 

se  ipsisvelab  ipso  mundo.  Quod  ase  ipsisnonar-  j 

bitrortamextremaeinsipientiaequemquamquidicat.  j 

Q u  are  necesse  ut  ab  ipso  mundo  vitam  habeant,  quae 

in  ipso  vivunt,  quia  quod  aliunde  dici  non  posset 

cum  ipse  mundus  non  aliunde  sed  a  se  ipso  sit.  Si- 

militeret  quae  rationis  habentjudicium  et  volunta- 

tis  arbitrium,  qualia  sunt  rationalia.cuma  seipsis 

non  habeant,haec  necesse  utab  ipso  mundo.  Cum 

igitur  mundus  hic  sensilis  aeternus  sit,  eta  se  non 

aliunde  sit.dans  vitam  etcum vita  rationis  judicium 

et  voluntatis  arbitrium,  irrefragabiliter  secundum 

insipientem  Dei  habetnaturam.  Et  ita  insipiens  qui 

in  corde  suo  sic  fingit  etsi  deffiteatur  nesciens  in 

corde  suo  Deum,  facit  et  ipsum  mundum  Deum, 

cui  sic  attribuit  Divinitatis  naturam.  Quam  quia  ne- 

gat  esse,  restat  ut,  etsi  dicat  mundum  aeternum,ali- 

quam  necesse  ut  ipsius  detcausam  etipsam  aeter* 

nam.cum  et  ipse  mundus  cujus  ipsa  est  causa  sit 

aeternus.Cum  igitur  causa  ista  mundiaeterna  sit  el 

prima  ipsius  causa  et  summa,quaeroanista  causa 

sit  vita  vel  vita  participansautpenitus  vita  carens. 

Sed  quis  adeo  insipiensutdicat  quod  penitus  vita 

careat  a  qua  tot  in  mundo  vitam  habent,  et  cum 

vita  rationisjudiciumet  voluntatis  arbitrium.  Prae- 

terea  quodnihil  carensvita  meliussit  seu  adeo  bo- 

num,  ut  illud  quod  est  vita  vel  vitam  habens,quis 

mihil  vita  carens  posset  frui  beatitudine  quare  nec 

beatum  posset  esse  quod  carens   vita.  Haec  verc  i 

prima  et  summa,de  qua  nuncloquor  mundi  causf 

necesseut  omni  eo  quod  vitam  habet,  sicut  potea 

tior,  sit  etiam  et  melior,  utpote  a  qua  mundus  hi(  \ 

sensilis  estetquidquid  in  ipso  vivit.  Igitur.sicaus? 

haec  non  caret  vita,  quod  quidem  necesse,  conse 

quitur  ut  autcausa  ista  tam  magnifica  sit  ipsa  viU 

autvitaparticipans.Quod  si  vita  participans,aliqu; 

erit  causa  participii.  Nihil  enim  bono  ullo  partici 

pat,  cujus  non  sitcausa  major,  plenior  et  superioi 

a  qua  descenditquod  participat.  Sedse.^undum  ho< 

jam  non  esset  haecprima  causa  et  sumraa,  quoc 

jam  datumest,  sed  adhuc  major  et  superior  alia 

El  sic  etiam  in  infinitum  extenderetur  inquisitio  : 

donecaliqua  reperireturcausa,  in  qua  vitae  nones 

setparticipium,sed  potius  apud  ipsum  fons  vitae 

Restatigitur  utprimanostra  etsensilismundicausi 

cum  nec  vita  carere  possit,  nec  vita  participare,  u 

ostensumquodipsasit  vita  ipsa.  Et  cum  vitanemi  i 

adeoinsipiens.qui  beatamdiffiteatur.etnon  aliundi 

beatam  sed  a  se.  Quare  et  hanc  Deum  esse  etian 

insipientem  confiteri.qui  dicit  in  corde suo  non  ess> 

Deum,  necesse  est. 


1357 


LBER  MELORUM.  -  MEL.  III. 


1358 


8.  NOTULA,.  QUARTA  PRIMjE    UNITATIS  MANIFESTATIO. 

Praeterea  cuin  mundus  hic  sensilis  semper  iu 
aaotu  sit,nec  aliquid  ipsius  sit  quod  non  in aliquam 
notus  cadat  speciem,  quaeri  ab  insipiente  nostro 
potest,  aquo  sit  omnis  motus  hic.Necenimmotum 
3sse  vel  esse  posse,  nisi  ab  aliquo  immobili,  aphi- 
losophis  jampridem  multipliciteret  etiamapodei- 
itice  esse  comprobatum  :  adeo  ut  in  omni  eoquod 
>rbiculariter  movetur.centrumsemperimmobileab 
psis  demonstratumsit.Quareet  juxta  philosopho- 
um  demonstrationem  certissimam,  necesse  utab 
iliquo  immobili  omnis  hicsensiiis  mundiprocedat 
notus.  Quibus  et  theosophorum  nostrorum  unus 
le  sapientiae  spiritu  loqueudo  consonnat:  «  Est,  in- 
rait,  spiritusintellectussecurus,  stabilis  etquiom- 
les  capiat  spiritus  subtilis,mobilis, » et  inox  subdit : 

Omnibus  enim  mobilibusmobiliorestsapientia. » 
!cce  quod  quem  prius  dixerat  stabilem,  postea  di- 
it  mobilem  sapientiae  spiritum  et  etiam  omnibus 
nobilibus  mobiliorem.  Quod  ego  rnaxime  ob  id 
lictum  aestimo,  quod  hic  sapientiae  spiritus,  qui 
imnes  capitspiritusprima  etsummacausaestsicut 
•mnis  actuset  omnis  motus,  juxta  quod  scriptum 
libi  quod  manensimmobilisdatcuncta  moveri.Ut 
ta  sit  iste  tam  immensus  spiritus.quiomnesspiri- 
us  capit.aquoetmotusomnis  omniumccelestium, 
errestriumetinfernorum  semoventium  velut  cen- 
rum  quoddam  immobile  omni  eo  quod  immobile 
idetur  immobihus. 

9.  NOTULA.     QUINTA  MANIFESTATIO. 

Praeterea  etsi  ab  eeterno  nulla  fuerit,  ut  insi- 
iens  asserit,  futurorum  scientia  seu  praescienua, 
e  futuris  taraen  vera  erunt  scibilia  et  ita  sciri 
uncpoterantetpraesciri.  Quaeroigiturab  insipiente 
a  quo  foret  sciendi  vel  praesciendi  futura  potentia 
aec.  Tuncenimfuit  poteutia  haecetutinessetneces- 
arium.  Quaero  igitur  in  quo,  et  quid  illud  tunc 
uerit,  quod  futura  aut  praescire  posset  vel  scire. 

10  NOTULA.  SEXTA   MANIFFSTATIO. 

Praetereo  multa  nunc  sicut  philosophica  eletiam 
neologica,  splendore  pariter  et  acumine  sensuum 
is,  quaeprosensusmei  tarditateinduxi,  incompa- 
abiliter  majora.  Haec,  inquam,  praetereo,  eo  quod 
int  aliena  magis  quam  nostra,  quae  ad  manifes- 
radam  primametprincipalem  unitatem  nostram, 
num  videlicel  principium  sine  principio,  induci 


A  sine  principio,  quia  aeternitatem.  Et  praeterea  re- 
rum  praecedentium  et  'subsequentium  infinitatem. 
Quodomnietiam  parum  intendenti  sicut  absonum 
videri  potest  et  impossibile.  Et  cum  hujuseemodi 
multa  et  circa  haec  induci  possint,  nunquam  satis 
fit  humanae  menti,  nec  quiescit  donec  unum  om- 
nium  principium  sine  principio  inveniat,  quasi  et 
hoc  sit  ipsi  ex  natura  insitum,  ut  tunc  primumde- 
sinatetquiescat,cum  illum  ratiocinandorepererit, 
quisuum  et  omnium  sicut  finis  est  et  principium. 

H  NOTULA     SEPTIMA    MANIFESTATIO. 

Verum  hic  noster  rationis  oculus  quid  tamlonge 
tam  late  per  aetherea  et  aeria,  per  ccelestia  et  ter- 
restria  sicevagatur  ?In  nobismet  est  quodquaeri- 

B  mus,  innobisipsispraecaeterisest.undehaecprima 
nostra  unitas  nobis  manifestari  possit.el  quodest 
et  etiam  ex  parte  aliqua  quid  ipsa  sit.  ln  nobis, 
inquam.qui  prae  caeterisadipsiussumus  imaginem 
et  similitudinem  conditi.  Unde  et  nobis  ex  nobis 
ipsis  et  in  nobis  familiarior  cognitio  haec.  Nostrum 
igitur  rationis  oculum  retorqueamus  in  nos  ipsos. 
Ecce  enim  quiamensnostra  rationalis  rationis  ha- 
betjudicium  addiscernendum,voluntatisarbitrium 
ad  eligendum.et  memoriae  thesaurum  ad  reponen- 
dum.Hoc  quodnunc  dicimusrationis  nostreeoculo 
videmus  et  experimur  in  nobis.Nihilominusetiam 
quod  non  anobis  haec  nostranobissuntsedabalio 
Quid  enim  habes  quodnon  acceperis  ?  Unde  cor- 
pus  tuum  et  quae  corporis  ?  vide  et  spiritum  tuum 

c  etquae  spiritus,  nihil  in  utraque  hac  natura  te  ha- 
bere  quod  non  aceeperis,  et  ipsa  ratio  tua  tibi 
dictat  et  ipsa  docet  certissima  experientia.  Vides 
ergo  jara  aperte  quod  accepisti :  vide  et  exinde  a 
quo  acceperis.  Dices  forte  quod  a  parentibus  qui 
te  genuerint.  Sed  illi  a  quo  ?  Revera  in  infinitatis 
abyssum  jampraecipitaberis,  nisi  aliquod  primum 
et  summum  repereris  principium,  a  quo  velut 
prima  summa  etprincipalis  causa  etsi  per  gradus 
multos  et  descensushaec  acceperis.  Verumtamenet 
adhuc  sciscitor  a  quo  acceperis  omnia  haec,  quae 
habes  et  quae  te  constataccepisse.  Nec  enira  prius 
iltud  responsumtuumapprobo.quo  te  dicis  totum 
a  parentibus  accepisse.  Nunquidenim,  etsi  a  pro- 
genitoribus  carnis  tuae  acceperis  carnem.pariteret 
animamaccepisti  'Sedesto  quod  et  animam  :  pro- 


t       „r  , r.„,   .UUUU1      umuiauim/tcpisu  •  ocueMuquou  ei  animain  •  pro- 

olent  et  efficaciter  possunt  :  quibus  inter  c;etera  D  pter  multoshoc  dico  et  magnos,  qui    animam  ex 


l  infinitatisabyssumuniushujus  principii  contra 
ictores  demerguntur;juxta  quod  argumentarisic 
olent,  aut  aliquod  est  principium  sine  principio 
ut  nullum.Sed  nullumest  principium  sine  princi- 
io  ;  quarenihilfuitprimumantequod  aliud  prius 
on  fuerit.  Et  itarecumseucausaruminvicempree- 
adentium  se  et  subsequentiumeritinfinitasetsine 
rincipio,  quare  et  ab  aeterno.  Et  ita  ex  praemis- 
is  quasiduo  jamtenemuspraBcedentium  etsubse- 
uentium  infinitatem  et  ab  aeterno  ipsara,  quare 
im  intinitate  aeternitatem,  et  cum  aclernitate  in- 
nitatem  jam  habemus,  et  ita  aliquod  principium 


traduce  descendisse  docuerunt.  Nunquid  quee  in 
anima  suntrationis  videlicet  judicium,  voluntatis 
arbitrium,  et  memoriae  thesaurum,  quae  crebro  in 
filiis  quam  in  parentibus  plus  vigent,  accepistis  ab 
his  ?Sed  esto  quod  et  haec  sicut  animam  ab  ipsis 
pariter  et  ipsius  naturales  vires  seu  potentias  ani- 
mee.  Sed  nunquid  de  gratuitis  sic.  Si  a  parenti- 
bus  carnis  sunt  dona  naturae,  nunquid  similileret 
dona  gratiae  ?  Nunquid  pater  infidelis,  fornicator, 
gastrimargus,  oranium  denique  vitiorum  sordibus 
pollutissimus,  pio  Qlio  contulit  fidei  gratiam,  con- 
tinentiae  munditiam,sobrietatis  meusuram,ettotius 


1359 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1360 


denique  honestatiset  sanctitatis  virtutem  ?  Constat  A  nec  aliquideopotentius  possit  esse,  addo  adhucet 


enim  iniqui  patris  pium  filium  haec  habere.  Ut 
igitur  dimittam  nuncdona  naturae,  dicas  mihi :  0 
insipiens.a  quo  habeatpius  iniqui  filius  haec  dona 
gratiae  ?  Non  quidem  a  parentibus,  quia  hi  iniqui 
non  a  natura  propria,  quia  de  massa  iniquitatis 
haec,  et  de  radice  apostatica  fructus  hic  :  de  ini- 
quis  videlicet  parentibuset  avis  etproavisetadhuc 
supra  iniquis  si  vis.  Sto  igiturhic  et  insipientem 
pulso,utmedoceatunde  haec  tanta  gratiarumdona 
huic.  Et  quia  ille  fateri  confunditur,ego  proferam. 
Ab  illo  certe,  aquo  omnedatum  optimum,  etom- 
nedonum  perfectum.descendens  aPatre  luminum. 

12N0TULA.  OCTAVA    MANlFESTATlO. 

Etut  nostrum  rationisoculum  aperiamusadhuc, 


tertium,  et  quaero  an  isto  quo  nihil  estpotentius,et 
quo  nihil  potest  esse  potentius,  possit  esse  aliquid 
aliud  quod  sit  adeo  potens.  Quod  si  dederit,  isto 
videlicet  quo  nihil  est  potentius,  et  quo  nihil  po- 
test  esse  potentius,  nihil  etiam  posse  esseadeopo- 
tens  consequenter  mox  videbitur,quod  idem  ipsum 
sitomnipotens.  Concurrunt  enim  tria  haec,  videli- 
cet  quod  nihil  sit  eo  potentius  et  quod  nihil  possit 
esse  potentius,  et  tertium  hoc  quod  etiam  nihij 
possit  esse  adeo  potens.  Quod  si  non  dederit  sed 
asseveraverit  isto  quo  nihil  potentius  et  quo  nihil 
potest  essepotentius,  aliquid  aliud  essepossequod 
sitadeo  potens,  jam  ex  opposito  consequens  erit 
quod  isto,  quo  ut  jam  dedit  nihil  est  potentius.nec 


quo  adversus  iusipientem  alia  nobis  necessaria  et  b  essepotestaliquidpotentius  sit,  causavidelicettam 


propositum  nostrum  juvantia  documenta  demon- 
stremus,  quaero  ab  insipiente  an  aliquid  sit  adeo 
potens  quo  sit  nihilpotentius.Quod  si  non  dederit, 
erit  jam  potentium  et  potentiarum  infinitas.  Si 
enim  cum  multa  potentia  sunt,  oihil  est  adeo  po- 
tens  quo  adhuc  nonsitaliudpotentius;  ergopoten- 
tium  invicem  se  praecedentium  et  subsequentium 
erit  infinitas,ita  quod  nullus  eritprimus,nullus  ul- 
timus.  Quod  quia  manifestissime  insipientiae  est, 
restat  ut  aliquid  sit  adeo  potens  quo  nihil  sit  po- 
tentius.  Et  cum  nihil  sit  eo  potentius,  mox  scisci- 
tor  an  aliquid  possit  esse  eo  potentius.  Quod  si 
dederitaliquid  posse  esse  eo  potentius,  quo  tamen 
nunc  nihilpotentius,haec  mox  infero,  aliquam  esse 
causam  tam  validam,tampotentem,  quaehocpos- 
sit  efficere.  Et  ita  aliquacausa  est  tam  potens.tam 
valida,  quaepossitefficerealiquidpotentius  eo  quo 
nunc  nihil  potentius  est.  Quare  et  ipsa  causa  haec 


potens  tam  valida,  quae  potest  efficere  potestatem 
aliarn  isti  potestati.qua  nihil  potestessepotentius, 
parem.  Causaenim  quae  potest  efficere  potestatem 
aliam  isti  potestati,  qua  modo  nihil  est  potentius, 
nec  esse  potest,  parem  illa  potestate,  quae  si  esset 
huicpar,  esset  major,  esset  et  potentior.  Quare  et 
ipsa  eadem  causa  nunc  superior  est  et  potentior 
potestate  ista,  de  qua  tamen  jam  datum  quod 
nihil  sit  ea  potentius  nec  esse  possit.  Unde  jam 
liquet  quia  demonstrato  quod  aliquid  sit,  quo 
nihil  sit  potentius,  et  quod  ipso  nihil  possit  esse 
potentius,consequenter  habebitur  quodnihil  possit 
esse  adeo  potens.  Ex  primo  enim,  videlicet  eo 
quod  aliquid  sit  quo  nihil  est  potentius,  quod 
supra  demonstratum.necessariomox  consequitur, 
ut  praeostendimus,  quod  illud  idem  sit  quo  nihil 
possit  esse  potentius.  Et  ex  hoc  secundo,videlicel 
quod  aliquid  sit  quo  nihilpossit  esse  potentius,ne- 


fortior  est,  validior  et  potentior,eoipsoquo  tudicis      cessario  mox  consequitur  et  hoc  tertium,  videlicet 


nunc  nihil  esse  potentius.   Si  enim  causa  est  tam 
potens,  quae  eo  quo  nunc  nihil  potentius  est  possit 
efficere  adhuc  potentius,  et  ipsa  procul  dubio  po- 
tentior  est  eo   quo  tu  dicis  nunc  potentius  nihil 
esse.  Et  ita  secundum  concessionem  tuam,  jam 
tuum  illudquod  dixisti  nunc,  nihil  esse  potentius, 
habebit  supra  se  aliudeopotentius  ;  causamvide- 
licettam  potentem,quae  possitefficerealiquidetiam 
potentius  illo  potenti  tuo,  quo  dixisti  nunc  nihil 
esse  potentius.  Et  itaillud  potens  tuum  non   erit 
adeo  potens  ut  dixisti.   Restat  itaque  quod  si  ali- 
quid  est,  quo  nihil  est  potentius,quod  quidem  ne- 
cesse,alioquin  potentium  seinvicempraicedentium 
et  subsequentiumsequeretur  infinitas,ut  jam  prae- 
monstratum,  restat,  inquam,  quod  si    aliquid    est 
quo  nihil  estpotentius.consequenter  et  illud  idem 
essequo  etiam  nihil  possit  esse  potentius  juxta 
proxime  praeostensuui  ratiocinationis  progressum. 
Dato  itaque  quod  aliquid  sitquo  nihilestpotentius, 
consequens mox est ut aliquid  sit quo nihil possit  esse 
potentius.  Nihil  enim  posset  esse  illud  potens  quo 
nihil  posset  esse  potentius,  nisi  per  illud  quodjam 
est  etquod  jampotensest,etquo  nihil  potentius  est. 
Cum  igitur  aliquid  sit  quo    nihil  est  potentius, 


D 


quod  illud  idem  sit  adeo  potens  quo  nihil  possit 
esse  adeo  potens.Et  conformis  est  in  hisratiocina- 
tionis  progressus :  qualis  inter  primum  et  secun- 
dum  talis  postea  inter  secundum  et  tertium.  Cum 
igitur  inuno  concurranttria  haec.videlicetquodali- 
quidsitquonihil  est  potentius,et  quodipsumsitquo 
nihilpotestessepotentius,etadhucquodidemipsum 
sit  quod  nihil  possit  esse  adeo  potens,  consequens 
erit  quod  idem  ipsumsit  omnipotenspotens  super 
omnia,  et  lta  velitnolit  insipiens  quod  sit  Deus. 

BREVITER  RECAPITULANDO  PRjEMlSSA.  OSTENDIT  [OEINCEPS, 
QUALITER  UNITAS  PRIMA  PER  TERTIUM  CONTEMPU" 
TIONIS  OCULUM  MAMFESTETUR.    13     NOTULA.. 

Ex  preemissis  igiturtum  perprimumoculumcor- 
poris  rationis  oculum  excitantem,  tum  per  solum 
et  secundum  rationisoculum  aliquantisper  jainos- 
tensum,  de  prima  nostra  et  principali  unitatequod 
ipsa  sit.  Et  hocquidemmultipliciter,  primo  perre- 
rum  creationem,  secundo  perearumdem  guberna- 
tionem,  et  per  alia  quidem  hinc  inde  inducta  varie. 
Restat  amodo  et  ordo  praedispositus  exigeret  sic, 
si  tamen  desuper  datum  hoc,  ut  post  duos  illos 
corporis  et  cordis  oculos,  quibus  mentis  nostrae 
gressus  dirigentibus  in  primo  naturae   exemplan 


1361 


LIBER  MELORUM.  —  MEL.  III. 


1362 


quodnossupradixissememinimusmundum  esseet  A  logia  mortali.etiam  quid  et  qualiter  ipsa  sit   Et  de 
quaeinmundo,  hucusaue  <>?imn<  n.rm,^..; u _•  .     T  4. ...         psd  su'  ^1  ae 


quae  in  mundo,  hucusque  legimus.per  quod  et  jam 
aliquatenus  manifestatum  quod  prima  nostra  unitas 
sit,  deinceps  quod  sit  ipsa  et  qualiter  per  tertium 
contemplationis  ocuJum  manifestari.Adhoc  enim, 
iicut  nec  ille  corporis,  nec  ille  qui  cordis  est  suffi- 
cit,  sed  solus  ilie  qui  contemplationis  dicitur  ne- 
cessarius.Unde  et  post  primum  exemplar  naturae 
quod  mundusest  et  quae  in  mundo,  ad  secundum 
exemplar  gratiae,  quod  supra  eloquia  sacra  esse 
diximus,  et  quae  in  ipsis  sunt  divinae  cognitionis 
tnysteria  procedendum.  Demum  vero  ad  tertium, 
juod  itidem  supra  nominavimusexemplar  vitee,et 
juae  in  ipso  sunt  divinae  incomprehensibilia  ma- 
eslatis.In duobus  quippe exemplaribus  his  tertius 


horumprimo,  qui  est  per  eruditionem,  manifesta- 
tionis  modo  Propheta  noster  :  Declaratio,  inquit, 
sermonum  tuorum  ULuminat  (ibid.). Secundus  vero 
sanctae  manifestationis  modus  in  obedientia  est 
mandatorum,  quando  non  solum  sciuntur  sed  et 
fiunt  mandata.  De  quo  manifestationis  modoitem 
Propheta  noster :  A  mandatis,  inquit,  tuis  intellexi 
(ibid.).  Nec  enim  dixit  se  intellexisse  mandata.sed 
se  intellexisse  a  mandatis,  a  custodia  scilicet  man- 
datorum.  Juxta  quod  et  Sapiens  :  Goncupisti,  in- 
quit,  sapientiam,  serva  mandata  etDominus  illam 
praebet  tibi  (Eccli.i).  Etprior  quidem  manifestatio- 
nis  modus  per  Scripturarum  eruditionem  a  Deo, 
sed  mediate  quia  per  homiuem,  per  theologos  vi- 


.    .  .    •    "  r _._.«..  ._U3       ^^_  uicumic  qui_  uer  nomiuem,  per  tneoIo»os  vi 

llZZT  CTmflfimiS  °CUlUS   dlCllUr'  B  delicetmvsticos.quinobissicut  Scripturas  et  Scr 
ntuetur.  Deuuocontemn_.ini. ____.i.i__..._  _-.,. ... __.  .   r  Jtw 


ntuetur.  Dequo  contemplationisoculoadsponsam 
iponsus  :  Corde,  inquit,  me  cepisti  uno  ex  oculis 
uis.  Uno,  inquit,  ex  oculis  tuis  qui  in  corde  tuo 
mnt  me  cepisti.  Uterque  enim  oculus,  sicut  ille 
:ordis,  sic  et  ille  contemplationis  in  corde.  Sed 
tnus  duntaxat  cordis  seu  rationis,  alter  vero  etsi 
a  corde.non  tamen  cordis  sed  contemplationis  di- 
itur.quosponsus  a  sponsacapitur.quoincompre- 
lensibilis  tenetur.infinitus  comprehenditur.et  inac- 
essibilis  attingitur.  Unde  et  praeexcellenter  con- 
Jmplationis  dicitur  oculus  hic.  Hicenim  tanquam 
ol  nubi  species  ipsafidei  umbrae  adjungitur,  ra- 
onesolum  tanquarnattonitaetstupenteadtantam 
tsionem  hanc  omniipsius  in  parte  hac  evacuato 
fficio. 

UOD     DUPLEX    SIT    MAN1FESTAT10N1S     MODUS    PER    TER- 
TIUM  CONTEMPLATIONIS  OCULUM  DOCET.   14  NOTULA. 

verumtamenjuxtaduoquaepraedistinximusexem- 
lana,duplexest  sanctae manifestationis  hujusmo- 
us.  Quorum  utroque  iste  quem  dicimus  contem- 
lationis  oculus  intuetur,  unus  per  sacra  eloquia 

_iditio,ethic  estper  secundum  exemplar  gratias  • 
Iterveroperinvisibiliter  illuminantem  spiritum 
ispiratio,  et  hic  est  per  tertium  exemplar  vitie 
i  quidem  duobus  his  modis  primam  unitatemno- 
ram  quis  coutemplatur  ?  videlicet  aut  eruditus 
it  inspiratus.  Habent  tamen  multa  in  se  sacra 
oquia,ad  quaetanquam  apertiora  capiendasolus 
itioms  oculus  sufficit,  etest  in  his  theologiee  pars 
•ima  quae  dicipotestmundana.Habet  et  secretiora 

magis  abscondita,  in  quibus  capiendis  mox  ra- 
>nis  oculus  deficit.  Juxta  quod  propheta  noster  • 
efecerunt,inquit,ocuhmeiin  eloqium  tuum  (Psal 
vni).  Et  est  in  his  theologiae  pars  secunda,  quae' 
ci  potest  superccelestis  vel  mystica.  Unde  et  ad 
ec  is  qui  acutior  contemplationis  oculus  nobis 
mc  necessarius.  Qui,cum  unussit,  duobusmodis 
ntemplatur :  aut  per  Scripturarum  eruditionem 

^ticamautperinspirationeminternam.Contem- 
Jtur  dico  non  solum  hoc,  quod  prima  et  princi- 

1.  UDltas  °ostra  est>*d  hoc  quippe  prioris  oculi 
ralatio  suibci^sed  pro  humanfficonditionis  ana- 


pturarumeruditionemmysticamministrarunt.Quo- 
rum  nonnulli,  qui  majores,  immediate  ab  ipso  sa- 
pientiae  spiritu  sacra  eloquia  edocti  sunt.  Unde   et 
ipsi  theodocti  sunt  appellati,  quorum  unus  quod 
non  ab  homine  neque  per  hominem  evangelium 
acceperit  gloriatur,  sedperrevelationem  Jesu  Chri- 
sti.  Secundus  vero  manifestationismodus,  qui  per 
inspirationem  internam  semper  immediate  abipso 
Deo,  non  ab  homine  neque  per  hominem.Unde  et 
multo  dignior,  multo  subhmior  et  acutior  sanctae 
manifestationismodus  hic,quantum  distat  afigura 
veritas,  ab  umbra  claritas,  et  ab  imagine  corpus 
ipsum.  Sacra  quippe  Scriptura  ipsa  quasi  figura 
veritatis,quasi  umbra  lucis,   et  quasi  resultantis 
c  imaginis  specuIum.Perparabolas  enim,perfiguras 
et  aenigmata  in  mysticis   Scripturarum   eloquiis, 
quasi  imaginibusquibusdaminspeculo.veritas  no- 
bis  resultat.  Unde  et  tanquam  imago  in  speculo, 
Deus  in  eloquio   sacro,  et  ipsa  sacra  eloquia  Scril 
pturaedicunturimaginarise,  inquibusresuitat  nobis 
velut  qutedam  veritatis  imago  raagis  quam  ipsave- 
ritas.Proptereaetnobis,  qui  mumbrafideivivimus 

etinimaginepertransimus,istequiperimaginarias 
scnpturas  fit  manifestationis  modus,  multo  nobis 
familiarior  est,  utpote  sicut  bonis  et  etiam  malis 
communis.alteroillo  qui  per  inspirationem  fit  bo- 
norum  duntaxat  non  malorum. 

PRlMO    DE  MANIFKSTATIONIS  MODO  QUI  FlT  PKK  SCRI- 
PTURAM.   15  NOTULA. 

Ut  igitur  ad  istius   manifestationis  modum    qui 
per  Scripturas  fit,  a  Scripturis  et  ab  ipsis  etianx 
mandatis  Domini  sumamus  initium.aquibusidenx 
sanctuarium  Dominus  huj  us  manifestationis  intelle- 
ctum  nobis  det :  Audi,  inquit   Scriptura,  quia  Do- 
mmus  DeustuusDeusunus  est.  (_ew*.,vi).Eccequia 
ccelestium  mandatorum  initium  ab  uno  mchoat 
unum  indicat,  et  unum  nobis  commendat.   Audi 
inquit,  Dominus  Deus  tuus  Deus  unus  est.  Et  vere 
uuus  et  ille  unus,  quem  patriarcha  omnium  pater 
credentium,  videns  tres,  unum   adoravit.   Et   hio 
etiam  unus  est  iUud  unum  de  quo  a  patrealius  sed 
unum  cum  patre  :  Ego,  mqyxii.et  Pater  unum  sumus 
(Joan.x).  In  quo  uno,  etsi  sint  tres,  non  tantum 


D 


1363 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1364 


ternarius  quia  nullus  numerus,  nec  enim  quoties  A  essentia.  Cujus  similiter  quodvis  numera,  et  ita 


nominibus  utimur  numerabilibus,  consequens  sta- 
tim  ut  ibi  numerus.  Quemadmodum  ipsasunitates 
numeramus  et  formas,  quae  tainen,  quia  formae 
sunt,  subjectae  esse  non  possunt.Similiteret  nomina 
numeramus  et  vera  vel  falsa  enuntiabilia  et  multa 
in  hunc  modum.quibustamen  noninest  numerus, 
Ut  igitur  ab  infimis  his  ascenJamus  superius,cum 
de  Deo  loquentes  trcs  personasdicimus,non  terna- 
rius  sed  trinitas  intelligitur.et  solitudo  removetur. 
Et  est  hoc  quod  dicitur  trinitas.tanquam  si  dice- 
retur  trium  unitas.Et  dicitur  tres  vel  trium  propter 
distinctionem  solum,  non  propter  numerum.Unde 
et  orthodoxorum  unus:  «Hoc,inquit,vere  estquod 
unum  est  in  quo  nullus  numerus,    nullum  in  eo 


vicissim  quodlibet  suorum  erit  alterum,  imo  nec 
unum  nec  alterum,  sed  simplicissimaet  individua 
unitas  et  non  alteritas  :  adeo  etiam  quod  sicutnec 
in  ipsa  similiter  nec  cum  ipsa  ulla  sit  pluralitas 
vel  diversitas,  seu  multiplicitas  ulla.  Uude  et  vi- 
gilanter  magistrorumunus :  Apud  quem,inq\i\l,non 
esttransmutationecvicissitudinisobumbratio(Jac.\). 
Nondixitinquo,  sed  quod  etiam  apud  ipsum  non 
sit,eoipsoapertissime  indicans,  quod  in  ipsomulto 
minus  sit,  cum  nec  etiam  apud  ipsum  esse  possit. 
Undeetinfinesaeculorumomnibus  ad primamhanc 
nostram  et  principalem  unitatem  redactis  etmem- 
bris  adhuc  dispersis  quotquot  tunc  unitis  capiti  et 
Christo  integro  jam  nulla  penitus  erit  tunc  apud 


aliud  praeterquam  id  quod  est.  »  Neque  enimsub-  B  lpsumsicutnec  adversitas,nec  diversitas,sedquam 

jectum  fieri  potest,    forma  enim  est,  formee   vero 

subjectae  esse  non  possunt.De  qua  forma  Magister  : 

Quicum  inquit,  in  formaDei  esset(Philip.  n),  nihil 

ergo  in  forma  ista  quodnon  sitipsa.Cui  nihil  adsit, 

nihil  absit,  quia  accidit  nihil.  Unde    et  peisonales 

illae  proprietates,quibus  inter  se  distinguuntur  per- 

sonae  tres,  non  juxta  quorumdam  dogma  fatuum 

divinaeusiae  adsunt,  sedmagisinsunt.  Propter  quod 

et  mater  nostra  catholica,  sicut  in  essentia  unita- 

tem  et  in  majestateaequalitatem,  ita  et  in  personis 

proprietatem   adorat.  Juxta  quoJ  in  illo  speciali 

orationis  genere,quod  missa  dicitur,  celebriter  ca 

nit.  Utin  confessione  verae sempiternaequae  deitatis 

et  inpersonis  proprietas  etinessentia  unitas  et  in 

majestate  adoretur  aequalitas.  Proprietas  ergo   in  c 

personis  adoratur,  non  aliqua  tamen  quae  sit  tribus 

personis  communis  :  tuncenim  jam  non  esset  pro- 

prietassedcommunio,  sed  singularumpersonarum 

sua  proprietas  et  dividua.Et  erit  hoc  quod  dicitur, 

ut  in  confessione  verae  sempiternaeque  deitatis  in 

personis  adoretur  proprietas,  in  qualibet  videlicet 

personarum  proprietas  sua.  Licet  orthodoxorum 

nonnulli  totum  quod  dicitur  interpretentur  sic,  in 

personis   proprietas,  et  in  essentia  unitas,  et  in 

majestate  adoretur  aequalitas,  id  est  personae   di- 

stinctae  essentia  una  et  majestas  aequalis  :  verum 


supra  tertiam  numeravimus,  natura?  et  gratiae  in 
aeternum  indivisa  et  indissolubilis  unitas.  Quod 
melius  etsuo  loco  competentius  indicabuntsequen- 
tia.  Liquet  igitur  ex  praemissis  quia  cum  dicitur 
Deuspotens,  Deus  sapieus,  Deus  bonus  et  similia  ; 
sic  ejusdem  quidem  repetitio  est,  non  numeratio 
diversorumtanquamside  una  eademquearmatura 
dicatur  sic  :  Haec  armatura  est  ensis,  haec  est  gla- 
dius,  haec  est  mucro.  Aut  si  de  persona  una  :  Istc 
homo  est  Simon,  iste  Petrus,  iste  est  Cephas.  Ve- 
rumtamen  aeterna  illa  natura  et  omnipotens  sic 
multipliciter  dicitur  propter  varios,[quos  in  rebus 
visibiliter  ostendit  effectus,  et  virtutes  effectuum: 
sicut  cum  potens  dicitur  propter  suorum  quae  cer- 
nimus  magnitudinem  operum.Similiter  et  miseri- 
cors  propter  ea  quae  nobis  impendit  misericordiae 
opera.  Et  in  aliis  similiter  sic :  quemadmodum  di- 
citur  sol  in  aestate  calidior  et  in  hieme  minus  cali 
dus,cumtamen  in  se  sol  in  caloreneciotensior  si 
nec  remissior,  sed  proptervariossuos  quos  secun 
dum  varietatem  temporis  videmuset  sentimus  effe- 
ctus  ;  similiter  et  una  persona  plerumque  seu  res 
queevis  binomia  vel  trinomia  ex  causis.variis  varih 
sic  nominibus  censita,  cum  tamen  non  nisi  uns 
persona  sit.  Verum  omnis  comparatio  terrenorun 
ad  Deum  impotensvaldeet  dissimilis.  Attamenlo 


lit  revertamur  ad  nostra.in hac  tam  superexcellenti      quendi  causa  de  ineffabilibus,  ut  aliquo  modo  far 


essentia.omne  quod  habet  ipsa  inest  ipsi,  nihil  ad- 
est,nihilabest,  cujus  omnequodest  ipsa  est :  unde 
et  cum  de  ipsa  participativis  nominibus  loquimur  D 
substantive  p^.tius  etessentialiter  intelligenda  sunt 
etsi  participative  quid  dicatur.  Et  quae  de  ipsa 
participative  dicuntur  ipsam  esse  plenam  eorum 
naturam  quae  de  ipsa  dicuntur,  mox  significant. 
Ut  juxta  illam  logicorum  regulam  talia  sint  prae- 
dicata,  qualia  subjecta  esse  permiserint.  Unde  et 
cum  de  hac  tanta  materia  loquimur,  mox  pro  ma- 
teriae  profunditate  omnium  dictionum  nostrarum 
absorbetur  vis  et  exhauritur  proprietas.  De  qua 
etiam  semel  quid  dicere  totum  quod  ipsa  est,  sub 
uno  verbodixisse  est.Utpote  cujus  veritas,  ipsius 
est  aeternitas,  aeternitas  bonitas,  cujus  et  bonitas, 
ipsius  immutabilitas.Ethaecipsiussapientia  ethaec 


possimus  quod  nullo  modo  effari  possumus,  ad  vi 
sibilia  nostra  et  nobis  usitata  recurrere  intelligen 
tiae  nostrae  nos  cogitinfirmitas,ut  vel  figuris  et  si 
militudinibus  nobis  notis  veritatis  lux  inacessibili; 
obumbrata  nos  illuminet/quemadmodum  infirm 
oculi  solis  lumennubetectum  liberius  conspiciunt 
quod  coruscum  intueri  non  possent. 

Deusitaque  multipliciter  dicitur.  Unde  et  atheo 
sophorum  uno  describitur  inter  alia  spiritus  sa 
pientiae  multiplex  et  tamen  idem  ipse  simplex 
quemadmodum  ab  eodcm  describitur  idem  ipse  sa 
pientiae  spiritus  mobilis  et  tamen  idem  ipse  stabi 
lis,  quod  nos  supra  exposuisse  jam  meuoinimus 
Dicitur  itaque  sapientiae  spiritus  multiplex,  tuc 
quia  multiplica  sortitur  nomina,  tum  quia  don 
partitur  multiplicia,  et  preesertim  quia  multa  in  s 


1365 


LIBER  MELORUM.  —  MEL.  III. 


..^^..    muUvu.iwiH.  —  mv.L.    III.  l366 


•        ■vu.^tu,  uuuuaieui,uu- 

testatem,  sapientiam  et  alia  multa  in  modum  hunc  ■ 

et  tamen  idem  ipse  simplex  describitur,  quiaetsi 

multa  in  se  habere  dicatur,  non  aliud  tamen  habet 

ipse  quam  quod  est  ipse.  Deo  enim  non  aliaest  es- 

senha,  ut  sit  et  alia  potestas,  ut  possit,  seu  alia  sa- 

pientiaquasapit:  sed  ejus   essentia  estquidquid 

.ejus  est  et  omne  quod  ejus  est  Deus.  Unde  et  sicut 

;vere  et  ex  necessitate  consequitur  quod  sit  simpli- 

jcissima  essentiaDeus,  cum  nihil  sit  ejus  quod  non 

fit  lpse.nulloenim  participat,  ecce  exemplaris  gra- 

tiae  quam  alta,quam  abdita,  quam  humanas  ratio- 

Qis  oculo   mcomprehensibilia  divinas  cognitionis 

mystena  !  ad  quae  utcunque  intuenda  tertius  et  so- 

lus  contemplationis  oculus  necessarius  :  ecce  in 


,oam  acuUs,  in  ,„am  snb.UibnS  ci  har*  nostr*       TZ  ™  >™°?aiW  b°°  1"od  tnnm  e.  de  te  est 
:*ordiseum„m„Lrornmei„q„m^ 


fchordiscum  omnisacrorum  eloquiorum  consonan- 
lamoves  manum,  pulso  citharam  :  nec  enim  de 
jneoqmdquam  auditurhic,  sed  quem  a  mandatis 
rns  intellexi,  Domine,  tuorum  eloquiorum  et  ortho- 
loxorum  tuorum  sonus  solum  et  sensus:  qui  pro- 
ectoomnes  unanimiter  etconcorditer  juxta  sibida- 
um  sacrorum  eloquiorum  intellecium  de  omni 
reatnciset  gubernatricis  omni  unitatesimplicissi- 
ia  concinunt,  quod  nos  deipsa  hucusquein  cithara 
ostra  resonavimus. 

Verumtamen  ego  peccator  homuncio,  etsi  mo- 
eam  manum,  pulsera citharam,  et  audiam  sonum, 
■ihnps!  taraenqui  hocloquor  barbatussumfactus 
'lutaes  sonans  aut  cymbalum  tinniens  dans  sine 


ras  tuas  scio  te  et  haac  de  te  cio,  [nihilominus  nihil 
uum  quod  non  sis  tu,  utpote  sicut  superessentia- 
lem  essentiam  et  simplicissimam  sine  gradu,  sine 
different.a,  absque  diversitate,  absque  numero 
nullo  Participantem.subjectamnulli  ;ha3c,inquara 
secundum  Scripturarum  tuarum  eruditionem  san- 
ctam  scio  te  esse,  haac  de  te.  Vcrum  in  prolongata 

peregnnationemeahacmultumquasidilacerataet 
dissutahaec  etiam  mea  qui,etsi  per  Scripturastuas 
sciara  quod  sis  haecparum  aut  nihil  intelligo  quo- 
modoquahtervesishaecimo  unum  hoc  imo  do- 
m.namea  et  creatrix  qualiter  sis  prima  et  princi- 
palisetsimpiicissimaunitashcec  ;  deficiunt  enim 
ocuh  rae,  in  eloquium  hoc  quod  tuum  et  de  te  est : 
adpn  mir>_i\;i  o  <•-„*-  __x      • 


-_>«•>». «  oon.rahi,  intel,eelnm  ;"-_._  <■    __  *„". °Zl  ^T^ T  ^SSam  Soi« 


nmit  sensum  et  contrahit  intellectum  ;  sanctee 
Jidem  fidei  et  sanctorum  verba  profero,  quibus 
m  solum  quod  prima  nostra  et  principalis  unitas 
pedet  quid  et  qualiter  siterudimur  ;  sed  qui  in 
issanae  fidei  verbissanctis  etabditis  latet  intellec- 
is  procul  elongatur  a  me  tanquam  famelicus  por- 
•nsper  viam  paneminfractumin  testanucleumet 
osse  medullam. 

0  gloriosa  unitas,  te  ipsam  testem  invoco,  quia 
edo,imo  si  peregrinus  adhuc  auderem  in  via  fidem 
•aecedere  scio  deesse  heec  :  scio,  inquara,  te  pole- 
|atem  in  se  viventem,qua3  nusquam  non  adsitnec 
iquam  desit  :  aeternitatem  quas  nec  caspit  necde- 
nt  :  ventatem  quae  nec  fallipotest,  nec  fallit:  sa- 
en  lan,  qu*  nec  quarit  nec  minuit ;  scio  te  sine 
alitate  bonam,  sine  quantitate  raagnara,  absque  D 
u  pra3Sldent  et  sine  motu  regentera  orania  et 
ahnentem.  Scio  ,tem  te  ante  omnia  ut  princi- 
w^Buppaomniautfastigium,  intra  orania  ut 
nedium,  sub  omnibus  ut  fundamentum,  extra 
aniaut  non  habens  consortium,  et  post  orania  ut 
vissimum,  juxta  illud  de  te  sacrum  eloquium 

l!  ,°  Qlpha  et  ome9a>e9°  Primus  et  ego  no- 
mmus  [Apoc.  xx).  Unde  et  scio  te  sicut  sine  ter- 
«o  tnnitatem.et  sine  unico  incommunicabilem, 
LT^™  incomP"a»>ilem,  et  sine  mensura 
Mumabilem ;  cum  tamen  tu  sola  sic  sine  nu- 
ro,  pondere  et  mensura,  in  numero,  pondere  et 
Patrol.  CXG 


Verum  domraa  meaet  creatrix  mihi  praadulcis  et 
praeclara  unitas,  da  mihi  qualicunque  citharcedo 
puero  tuode  te  iu  hac  eithara  tua  sic  audire  vocis 

sonum.utetsensusvelaliqueratribuasintellectum- 
unc  erit  et  mihi,  qui  prout  ipsa  dicere  dignaris  de 
te  ipsa  et  per  te  pulso  nunc   citharam,  melius  hic 
dulcior,  imoveredulcissimus  sonovocisvel  aliquo 
sensus.ntellectuconcordante  et  matn  meffl  Eccle- 
«»,81  forteet  ipsi  aliquotempore  audire  placuerit 
auditu,  suo  melus  hic  et  gratior  erit  et  praadulcior.' 
Et  quidera,  ut  votura  meum  hoc   assequar,  rae 
jpsa  sacra  eloquia  docent  qu*  raihi  quidara  in  oco 
loquun  ur  sic  :  Fili,  concupisti  sapientiara,  serva 
mandata  et  Dorainus  illam  praebet  tibi  (Ecd  i)  et 


•am,  de  qua  jam  nonnulla  induximus,  sed  po- 
tms  per  mandatorum  obedientiam  hasc  ppi,na5  et 
pnncpahs  unitatis  nostrae  raanifestatio  ;  verura 
quiav,deorraihi  jara  de  exeraplari  ad  exemplar 
procedendum.aeexeraplarigratiaB  ad  exeraplar  v,- 
te >  mtrans.tu  repetendura  quodprirai  simile,  con- 
etatemm,  nifallor,  ct  exhis  qua^  induxiraus  paten- 

t,ss,raura,qu,aperexeraplargratia3nonsoluraquod 
pnraa  nostra  et  principalis  unitas  sit,  sed  et  quid 
et  quahter  s,t,aliquatenus  prohuraanaB  conditionis 
poss,b,l,tate  erudiraur,  etquod  ad  ea  quaa  in  exera- 
plar,  hoc  grahas  continentur  divin*  commendatio- 
n,smyster,a  capienda.sicutneccorporis  nec  etiam 
rat,on,s  sufficat  oculus.sed  soliuscontemplationis 
ocuh  inspectiohaBc:  nunc  itaque  de  secundo  exem- 
plarigrahaead  tertiura  exeraplarvilasaccedendura 
m  quo  ut  prasraisimus,  sicut  et  ,n  exemplari  gra- 
!nmeteur!US       S°1USn°Ster  c^'eraplationls  oculus 

PRIM.EETPR.NCIPALIS   UMTATIS     MA.N.FESTAXm    PER 

TERTIUM    CONTKMPLAT.0MS  OCCULUM  W  TERTIO 

EXEMPLARl  V1T.£.    16  NOT.L\ 

Est  autera  ut  nos  jara  supra  dixisse  raeminimus 
exemplar  v,te  hber  pmdesUnationis  ajtern*  iu 
quo  sicut  scnpti  quicunquesunt  ad  vitam  Pra.desti^ 
nau,dequo,psaVeritas:Gaudete,  inquit,  inqu  . 
sua  quianommavestrascripta  sunt  in  libro  vite  • 
etProphetanoster^fn  lifro  inquit,  tuo  oLnes 

4i 


1367 


scribentur,  dies  formabuntur,  et  nemoin  eis  (Psal. 
cxxxvm);  scribentur  dicit,  qui  tamen  ante  saecula 
scripti  sunt;tuncenim  videntur  quasi  primoscribi 
cum  incipiunt  operari :  et  exinde  dies  formantur, 
quando  de  virtute  ad  virtutem,  quasi  de  claritate 
ad  claritatem  sensim  ascendentes,a  sole  justitiae 
plene  illuminantur,etdecorrupt8e  humanaetenebris 
educti  efficiuntur  lux  mundi,  transformati   in  dies 
qui  prius  erant  filii  tenebrarum.filii  hominum,  ho- 
mines,  de  carne  caro.  Unde  et  bene  sequitur  :  Et 
nemo  in  eis,  sicquippe  in  libro  vitae  scripti,  sic  dies 
formati  magisjamdicendisuntdii  veldiesquamho- 
mines  juxta  illud  ejusdem  Prophetae  nostri :  Ego 
dixi  :  Diiestis  et  filii  Excelsi  omnes  (Psal.  lxxxi)  : 
vos  autem  sicutomnesmonemini  :inhoc  ergo  vitae 
exemplari,  in  quo  sunt  omnes  scripti,  quotquot  ad 
vitam  praeordinati  attente  legunt,  cum  salutis  suae 
operibus  jugiter  intendunt,  et  in  ipso  tunc  student, 
cum  intelhgere elaborant  quae sit  voluntas Dei  bona, 
beneplacensetperfecta:  et  itainhoc  exemplari  ter- 
tio  per  tertium  contemplationis  oculum  manifesta- 
tur  justis  prima  nostra  et  principalis  unitas  per 
inspirationem  internam,sicut  edoctis    in    priori 
•xemplari  gratiae  eodem  contemplationis  oculo  de 
monstrante  per  eruditionem  intellectam  ;  sed  in 
priori  gratiae  exemplari  fit  manifestatio  haec  quasi 
per  solamet  nudammandatorurascientiam,sedin 
hoc  vitae  exemplari  fit  manifestatio  eadem  per  de 
super  inspiratammandatorumobedientiam,  juxta 
quod  supra  posuimus  et  hic  repetimus,  paternum 
sapientis  consilium  :  Concupisli.inquit  sapientiam, 
serva  mandata,Dominusillam  praebet  tibi  (Eccle  1; 
serva,  inquit,  mandata,  multo  quippe  quam  per 
sacrae  legis  scientiam  per  ipsiusobedientiam  san- 
ctior,   dignior  et  familiarior    cognitio  haec   alia, 
quippe  sine  hac  velutperegrinaqueedam  et  remota 
notitia  est.  Unde  et  tanquam  qui  remoti  et  qui  a 
longenoscunt  et  ipsialonge  cognoscuntur,  et  alta 
inquit,  a  longe  cognoscit,  et  ipsi  quidem  alti  per 
scientiam  etsi  remoti  per  inobedientiam.  Unde  eta 
longe  tanquam  advenae,  non  tanquam  sanctorum 
concives  et  domestici  Dei,  cognoscunt :  adeo  etiam 
sine  illaquae  obedientia  mandatorumestperegrina 
notitia  haec.utipsa  sacra  eloquia,  perquae  noscunt, 
testentur  etiam  eosnon  nossejuxta  quod  magistro- 
rum  unus :  Qui  dicit  se  nosse  cum  et  mandata  ejus 
non  custodit,  mendaxest  {Uoan.u)  ;  et  illud:  Omnis 
quipeccat  non  vidit  eum,nec  cognovit  eum  (I  Joan. 
m),  et  qui  non  diligit  non  novit  Deum,  cum  tamen 
sacra  eloquia  Dei  haberinotitiamabsquemandato- 
rum  custodia  et  Dei  dilectione,    crebro  et  aperte 
contestentur.  Unde  et  magister  :  Etsi  noverim,  in- 
quit,  omnia  mysteria,  et  omnem  scienliam,  charita- 
tem  autem  non  habeam,  factus  sum  velut  aes  sonans 
aut  cymbalum  tinniens(I  Cor.  xni) :  ecce  quia  po- 
test  quis  Deum  nosse  et  chantatem    non  habere, 
Unde  inter   Dei  notitiam  et  notitiam,  de   quibus 
Scriptura  sic  diverse  etut  videtur  adverse  loquitur 
distinguendum  :  quantum  enim  distant  a  fructu  fo- 


HERBERTI  DE  BOSEHAM  1368 

A  lia,  tantum  inter  notitias  Dei  has:  in  illa  enim  Dei 


notitiaquaeestinexemplarigratiaeperSeripturarum 
scientiamsunt  sapientiae  dicta;  sed  in  ista  quae  est 
inexemplari  vita?    per  mandatorum   obedientiam 
suntipsa  opera  :  prior  illa  ad  ornatum  sed  ista  ad 
fructum  est.  Unde  et  priorilla  sibi  non  sufticitabs- 
que  ista  sed  ista  sibi  absque  illa.  Unde  et  multi  in 
solitudinibus  vere  et  sancte  vixerunt,  sine  codici- 
bus  solam  habentes  charitatem  qua  legis  mandata 
compleverunt,  et  ita  quo  inteiius  eo  quidem  fami- 
harius  Dei  notitiam  habuerunt,  juxtaquod  ipsa  in 
Evangelio  Veritas  :  Quidiligit,  inquit,  me,diligetur 
a  Patremeo,  et  ego  diligam  eum,  et  manifestabo  ei 
meipsum  (Joan.  xiv) :   nec  est  enim  tam  videns, 
tam  efficax,  Ecclesiae  veritatis  manifestatio  quam 
B  ipsius  interius  de  corde  puro  et  conscientia  et  fide 
non  ficta  radicata  dilectio  ;   ipsum  enim  diligere 
velutquidam  ignis   caelestis  radius  de  corde  dili- 
gentis  ad  summum  illud  quod  solum  vere  diligen- 
dum  est  ascendit,  et  unit  cum  eo  quod  diligit  quod 
profecto  absque  delectabili  quadammanifestatione 
non  estjuxtaquod  dilectus  supra:  Elmanifestabo 
inquit,  ei  me  ipsum,  nec  enim  de  futura  quam  ex 
spectamus  manifestatione  hoc  intelligendum,  sicut 
nec  quod  praemisit  dedilectione  in  futuro  et  hanc 
quidem  manifestationem  factam  quia  est  per  di- 
lectionem  interius  datam.   Unde  est  et  obedientia 
mandatorum  per  inspirationem  internamfieri  dixi- 
muset  est  manifestatio  haec  bonorum  duntaxatet 
omnium.  Unicuique  tamen  sicut  Deus  divisit  men- 
r  suram  fidei  cum  prior   illa  per  scripturarum  eru- 
J  ditionem  bonorum  et  malorum  sitcommunis. 
Verum  tunc  est  primae  nostrae  unitatis  manife- 
statio  haec  perfecta  scientiae  operatione  adjuncta  : 
tunc  etenim  ad  manifestandam   hanc  duo  conve- 
niunt  exemplaria,  exemplar  gratiae,  et   exemplai 
vitae  contemplationis  oculo  hinc  inde  factaementh 
gressus  dirigente  :  hinc  est  enim  scientia  facta  at 
exemplari  gratiae,inde  vero  operatio  justa  ab  ex 
emplari  vitae,  et  erit  haec  tunc  primae  unitatis  no- 
stra5intellectualismanifestatio:jamenim  primoin- 
telligis,quia  jam  primo  in  te  legis  quod  nosti  ma> 
gis  in  tuo  corde  quam  in  codice  ;  scientia  tua  tunc 
primo  in  intellectum  transeunte:  alioquin  si  legii 
in  me  non  in  te,  non  erit  in  te  lectus  et  ita  nec  in 
tellectus.  Domine,  timor  :  et  inde  est  quod  sanct 
in  eloquiis  sacris  intellectum  sibi  dari  tam  devot< 
desiderant,  tam  crebro  postulant.  Unde  est  illuc 
Prophetae  nostriin  psalmo  :Da  mihi  intellectum  e 
scrutabor  legem  tuam   et  custodiam  illam  in  toti 
corde  meo  (Psal.  cxvin)  ;  quasi  dicat  :   Dato    mih 
intellectu  haec  duo  consequar,  et  legis  scientiam  e 
mandatorum  custodiam;  et  ahbi  :  Da  mihi  intel 
lectum  et  vivam  (Psal.   lxxui),   quod  si  in  sol; 
scientia  intellectus  consisteret,  non  ex  ipso  jan 
vita  esset,  et  ita  utrumque  quia  primae  unitati 
nostrae  manifestationem  intellectus  comprehendit 
et  illam  quae  ex  secundo  gratiae  exemplari  est  pe 
scientiam,  et  illam  alteram  quae  ex  tertio  vitae  ex 


D 


1369 


LIBER  MELORUM.  —  MEL.  III. 


1370 


emplari  est  per  operationem  justam.  Et  erunt  ita  A  secundum  quod  et  sponsus  ipse  quodam  loco  per 

i.rim;w  ftt .  nnnnmalie  nnihil»  ■</»!.«  „,.,„..   _l:_:i:_         i  •>      .-.,..  * ^ 


primae  et  principalis  unitatis  noslrae,quas  abinilio 
Jhujusque  prosecuti  sumus  manifestationes  tres  : 
;  prima  quasi  corporalis  ex  creaturis,  et  haec  per 
primumociilumcorporissecundumrationisoculum 
cxcitantem;  secundaspiritualis  exrationibusraenti 
i  rationali  a  natura  insertis,  et  haec  per  secundum 
jet  solumoculuui  rationis  ;  tertia  vero  est  manife- 
jstatio  intellectualis  ad  cognoscendum  scientia  et 
operatione  conjunetis  ;  quod  si  sola  scientiafuerit, 
jam  non  erit  per  intellectum  manifestatio,  sed  per 
solam  Scripturarumeruditionem  etnudain.Sin  au- 
tem  sola  fuerit  operatio.itidemjamnon  erit  perin- 
tellectum  manifestatio,  sed  per  solam  et  unicam 
inspirationem  internam 


hihet  delicias  suas  esse  cum  filiis  hominum  et  qui- 
dem  miro  modo,  sed  mihi  sicut  inexpertoet  ineffa- 
bilis  his  manifestationibus  sponsa  delectatur  cum 
adfuit.sed  admodumaffligitur  cum  receduntetad 
votum  non  revertuntur.  Verumtamen  etsi  quaevis 
beata  animaquantocunquesibi  in  via  hac  indulto 
divinae  manifestationis  privilegio  illustretur,  multo 
tamen  sublimius,  plenius  et  multo  delectabilius, 
quia  beatius  in  patrialucis  in  illa  infinita  luminis 
abysso  istius  tantae  manifestationisclaritas  revela- 
bitur:  hujuscemodi  enim  manifestationis  divinas 
semper  per  signa  aliqua  vel  per  similitudines  me- 
diate  fieri  existimandum  :  patria  illa  lucis  sibi 
illam  Deimanifestationemquae  solum  immediatefit 


-  <«.«_vi_ .juu.  wiuiu  lujuicuiaieu 

de  illo    MANiFESTATioNis  genere  quod  theophania  B  vindicante.  Unde et  Magister  usqueadtertiumcce 


DICITUR   TANGIT    ET  PERTRANSIT. 

Praetereo  nunc  de  illo  manifestationis  genere, 
quod  praeexcellenter  theophania  dicitur,nec  enim 
estita  bonorum  omnium  sed  perfectorum  solum 
et  etiam  paucorum  inter  hos.  Unde  et  infelix  ego 
iuteam  domum  inhabitans,  de  tam  suavi  tam  ex- 
jellentis  manifestationis  dulcedine  quod  ego  non 
?ustavi,  aliis  eructare  non  possum.  Verumtamen 
le  hoc  manifestationis  genere  ab  aliis  instructus 
iccepi  ego  phamas  has  animae  omnino  a  terrenis 
mspensae  et aeternorum  desiderio adeo  inflammatee 
lt  quasi  a  se  deficiat  sicut  frequentes  supervenire 
itimprovisas  qualis  erit  illa  perfecta  anima  quaa 
>er  psalmosquidecharitatesuntaestuandosiccon- 


lum  raptus  qui  comprehendisse  videri  poterat . 
Fratres,  inquit,  ego  me  arbitror  comprehendisse 
(Philip.  ln),  et  quid  sit  illud  quod  non  comprehen- 
derit,  mox  subjungit :  Unum  autem  ;  quasi  dicat : 
illudquodme  comprehendisse  non  arbitror,  illud 
est  quod  unum  est  quasi  hoc  illud  est,  quod  sicut 
singulariter  etpraeexcellenter  unum  dicitur,  prima 
videlicet  nostra  et  principalis  unitas  heec. 

Videor  mihi  jam  quod  ab  initio  de  prima  etprin- 
cipali  unitate  nostra  proposui  me  exsecutum  : 
primo  siquidem  per  oculum  corporis  cordis  seu 
rationis  oculumexcitantemdemonstratum  estquod 
ipsaest  :quod  quia  per  factavisibilia  et  ostensuin 
dici  potesthaec  visibilis  seu  corporalis  primee  uni- 


- r«-__.^^_  .io»_fina  _cu  uui  uurans  unmae  uni 

[uentur  :Quemadmodum,  inquit,  desideratcervus  c  tatismanifestatio;secundo  per  solumrationis  ocu 
latontes  aouarum.  ita  desidpra/  nnimn    ™„„  nj      i„™  u:a _  • ... 


idfontes  aquarum,  ita  desiderat  anima  mea  ad 
e,  Deus.Sitivitanima  mea  adDeumfontem  vivum  : 
uando  veniam  etapparebo  ante  faciem  Dei  (Psal. 
u)?  Et  in  alio  itidem  decantante  Psalmo  :  Quam 
ilecta  tabernacula  tua,  Dotnine  virtutum  !  con- 
upiscit  el  deficit  anima  mea  in  atria  Domini 
Psal.  lxxxiu)  :  talium,  ut  didici,  et  solum  talium 
unt  divinre  istae  apparitiones,  quae  theophaniae 
icuntur,  quae  animam  tam  vehementi  desiderio 
nxiam  crebrorefocillant,  etadeo  etiam  ad  horam 
luminant,  ut  miro  quodam  secreto  et  singulari 
iodo  etiam  quod  ignotum  est  Dei  manifestum  sit 
i  illa.  Verum,  etsi  ut  talium  quos  diximus  sit  haec 
■equens  gratia  sed  parva  mora,  juxta  quod  in 
^moris  cantico  :  Sponsa  sponsum  tam  sollicite, 
im  assiduequaerereintroducitur,quae  ad  sponsum 
uum  quaerendum  nuncdenocte  surgit,  nunc  civi- 
item  circuit,  nunc  it,  nunc  redit,  nunc  quaerit  de 
lo,  nuncquaerit  illum  ;  ille  vero  nunc  se  ingerit, 
unc  se  subtrahit,  nunc  occurrit,  nunc  salit,  nunc 
ansilit,  nunc  tenetur,  nunc  elabitur,  nunc  rever- 
tur,  nunc  alloquitur.  Istae  vero  inter  sponsum  et 
xmsam  inquisitiones,  quaestiones,  allocutiones, 
ecursus.saltus,  discursusetrecursus.avolationes, 
iversiones  tot  et  elapsus,  quid  inter  ipsos  sunt 
isi  quaedam  suavia  suavis  etjucundi  amoris  signa 
electabiliaquaequotidie  hujuscemodi,  quem  dixi- 
ius,  perfecta  anima  delectabiliter  experitur  in  se 


D 


lum  itidem  quod  ipsa  est  multipliciter  quidem  et 
varie  comprobatum.quodquia  de  morisvisibilibus 
rationibus  solum  hinc  inde  conquisitis  est  osten- 
sum,  dici  potest  haecspiritualisprimae  unitatisma- 
nifestatio  ;  praeostenso  ergo  de  prima  unitate  quod 
ipsa  est.subsequenterper  tertium  contemplationis 

oculumquatenusdatummonstravimusquidetqua- 
liter  ipsa  sit,  et  hoc  quidem  dupliciter :  primo  per 
Scripturarum  eruditionem,  quadocemur  de  prima 
et  principali  unitate,  non   solum  quod  sit,   sed  et 
quid  et  qualiter  sit,  et  hanc  primae  et  principalis 
unitatis  nostrae  manifestationi  bonis  et  malis  com- 
munem  diximus  ;secundo  veroper  inspirationem 
internametmanifestationem  hanc  solum  bonorum 
rem  et  omuium,  sed  tunc  pleniorem  scientiae  Scri- 
pturarum  sancta  operatione  adjuncta,  tunc  enim 
scientiam  in  intellectum  transire  diximus.Unde  et, 
ut  prsemisinius,  dici  potest  intellectualis  manife- 
statio  haec  :  adhuc  de  inspiratione  interna  diximus 
esse  quasdam  primae  et  principalis  unitatis  mani- 
festationes  praeexcellenles.quaesicut  singularileret 
praeexcellenter  theophaniae   dicuntur,  ad  tertiam 
illam  manifestationis  speciem,  quae    intellectualis 
jam  dicta  est,recte  pertinentes;  et  ita  erunt  primae 
et  principalesunitatisnostraemanifestationes  tres  : 
prima  ipsius  manifestatio  visibilis  vel  corporalis 
secunda  spiritualis,  tertia  vero  naturalis. 
Verum  etsi  principalis  haec  unitas  a  nobis  sic  sit 


1371 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1372 


pro  sensus  nostri  angustia  multipliciter  raanifestata, 
eo  ut  verum  fatear,  quodamraodo  cognitione  mihi 
incomprehensibiliorfaclaest :  illud  prophetae  nostri 
jam  expertus  in  me  quia  homine  accendente  ad  cor 
altum  tanto  magis  exaltatur  abhomine  Deus,  hoc 
tamen  quod  fideliter  et  humiliter  homo  de  Deo 
dicit,  Deus  tolerat  ut  sic  de  Deo  homo  loquens  in 
Deo  suodelectetur.etgratiafidei  figurasverborum, 
quibus  de  veritate  loquitur  homo  Deus,  pius  ac  si 
veras  acceptat,cum  tamen  supra  omne  et  extra 
omne  quod  dicitur  sit  ipse  veritas  et  unitas  Deus. 
Verum,  etsi  tam  gloriosa,  tam  principalis  nostra 
unitashaec  omnium  operatrix  virtutum,fides,spes, 
salus  et  virtus  omnium  tamen  comprehensibiliter 
tanta  sit,  ad  ipsius  tamen  manifestationem  tantam 
et  tam  sanctam,parva,nostraminduximus  calum- 
niandus  forte  ab  aliquibus  quod  per  ipsam  nunc 
haecinduxerim.  Verum  siplacet  benigneignoscant 
hi,  nec  enim  excessisse  me  arbitror  :  haec  quippe 
non  deviant,  non  obviant,imo  potius  meum  juvant 
et  juvabunt  propositum,quaea  nobis  dehacprima 
et  principali  unitate  inducta  sunt  ;  dequa  ego  pec- 
cator  homuncio,pavidequidem,  sedsicut  neccon- 
tra  fidem,  quod  absit  !  nec  praeter  rem  loquens 
propter  illas  quas  supra  post  eam  distinximus  uni- 
tates  duas  de  ipsa  et  pro  ipsa  haec  induximus,  et 
preesertim  propter  illam  imperatoris  et  militis  uni- 
tatem  tertiam,  propter  quam  et  ad  primam  hanc 
compulsus  a  tertia  accedere  ausus  sum  et  ad  se- 
cundam.  Unde  et  ego  inter  tot  et  tantas  et  tam 
varias  viae  et  vitae  hujus  tentationes,  et  laqueos,  et 
curas  distrahentes,  incola  et  peregrinus  versans, 
adhuc  nihilominus  tamen  de  ipsa  prima  et  princi- 
pali  unitate  etsi  catholice  temere  tamen  vereor 
loqui  praesumpsi.  Unde  et  ipsius  hic  faciens  finem 
quae  infinita  est  ab  ipsamet  veniam  deprecor,  si 
excessi  et  de  reliquis  duabus  unitatibus  locuturus 
adhuc  ipsi  tam  gloriose  principali  et  tam  principa- 
liter  gloriosae  aeternae  unitati,  quee  fides  niea,salus 
mea  et  tota  spes  mea  est,  me  commendo,  et  ea  sa- 
lutata  nunc  et  adorata  ipsamet  si  placet  puerum 
suum  per  vias  incognitas  ducat  et  doceat,  quasi 
deinceps  de  sanctuario  ad  sanctuarium,  imo  quasi 
de  ipsius  creatricis  et  imperatricis  unitatis  incom- 
prehensibiliterimmensopalatioadsponsietsponsaj 
thalamum  transiturum  :  nam  de  duabus  unitatibus 
reliquis  amodo  proutedocti  desupermelinostrino- 
tulae  formabuntur:  de  hujus  quidem  primae  et 
principalis  unitatis  trinitate  nihil  impraesentiarum 
in  citharanostra  resonantes  :  tum  quia  sicut  in  Te- 
stamento  Veteri  singulisferepaginiscommendatur 
unitas,  sicpene  singulis  Novi  Testamenti  syllabis 
praedicatur  unitatis  trinitas,  lum  etiam  quia  multo 
magis  quam  in  unitate,  in  unitatis  trinitate,  fidei 
magisimplicituminvolucrumest.Sed  prae  caeterisde 
unitatis,  a  qua  cerle  invitus  avellor.trinitate  nil  hic 
intersero,  quia  ne  etiam  per  materiae  granditatem 
me  excusem,  nullatenus  praesenspropositimei  hoc 
materia  exigit  qui  etsi  de  unitate  quasi   dispu- 


A  tando  modicum  quid  interseruerim,  quodetforte 
quis  quasiad  propositumnonattinens  calumniabi- 
tur,  sciat  pro  certo  priusquam  calumnietur  is  de 
ipsa  praeter  alia.ob  idmaxime  ex  parte  serraonem 
me  fecisse  prolixius,etdeipsadisputando  probasse 
etimprobasse,utegoipsepropriusipsiusdisputator 
et  probator,  etsi  non  errorem,  quod  absit !  meam 
tamen  de  ipsa  et  circa  ipsam  ignorantiamhiccon- 
fiterer :  nam  etsi  scientiam  ipsam  et  aliquatenus 
quid  sit  ipsa,admodum  tamen  minimumest,  quod 
mihi  datum  sit  scire  de  ipsa  vel  circa  ipsam  :  fides 
quippe  cuivis  implicitissimo  involucro  similis  tam 
de  unitate  quae  commendatur  in  veteri  quam  de 
unitatis  trinitate,  quae  in  nova  lege  praedicatur, 
totum  quasi  involvit   et  obvolvit  et  operit  totum, 

g  cujus  tamen  beneficioomniacerte  credo,  sed  nihil 
video  nisi  forte  speculariter  et  in  aenigmate,  quod 
tamen  ipsum  nonego  non  mei  similes  usurpamus, 
sed  soli  forte  in  charitate  radicati  et  fundati  sibi 
specialiter  vindicant,  fide,  ut  ita  diximus,  totum 
operiente  et  involvente  totum.  Unde  et  illud  est, 
quod  ego  supra  sic  planxi,  ita  protraxi,  ita  distuli, 
timens  et  tremens  in  sanctuarium  Dei  intrare.quod 
fidei  involucrumtotum  involvit,  totum  nobis  tegit 
et  operit,  hocquippefidei  tabernaculum  circaquod 
excubamus,  dum  in  deserto  militamus  adhuc,tot 
est  symbolicis  demonstrationibus  adumbratum.tot 
videlicet  arietinis  pellibus,  tot  hyacinthinis,  tot 
saccis  cilicinis,  et  tot  cortinis  opertum  totum,  ve- 
rum,  ut  videtur,  nunc  militiae  nostrae  immemor, 
P  quasi  tabernaculum  miliantibus  non  sufficiat.in 
'  ipsum  prophetae  templum  supercceleste,inquojam 
concives  sanctorum  sunt,praesumo  sicut  videri  po- 
test  ascendere,  in  quoportae  tot,  in  quo  ettotatria, 
tot  atriola,  tot  gazophylacia,  tot  vestibula,  tot  do- 
mus,  tot  aedificia,  totcoenacula,totostia,tot  ostiola, 
tot  viee,  tot  plateae,  tot  semitae,  tot  loca,  tot  san- 
ctuaria,  et  thalami  tot.cujus  dum  recordor,  ipsius 
Salvatoris  in  Evangelio  mox  efficior  memor.  ln 
domo,  inquit,  Patris  mei  wansiones  multx  sunt 
(Joan.  xiv).Quodtamen  propheta  in  prophetici  vo- 
luminis  suifine,  non  jam  jam  domum  vel  etiam 
templum,sed  civitatemnominat  etnomen inquiens, 
civitatisexilladie  dictusibidemmutatosicnomine, 
totum  a  se  mystice  dictum  nobis  apertissime  indi- 
cans.Undeetpropter  templi  hujus  seu  potius  civi- 

D  tatis  quae  supradistinximus  loca  et  mansionestam 
varias,periculosus  ingressus  est  :quod  quis  intrans, 
etsi,  quodabsit  !non  erret  in  viafidei,erraretamen 
facile  poterit  procedendo  nimis,  et  perscrutando 
investigans  abdita  sanctuarii.  Unde  et  qui  prius 
primae  et  principalis  unitatis  investigabile  intrare 
praesumpsisanctuarium,retraheremihinunctutius, 
ne  quo  ulterius  eo  interius  procedam  incautius, 
cum  tamendesanctuarioadsanctuariumimoquasi 
de  palatio  ad  unum  de  palatii  thalamis,  mox  mihi 
sit  divertendum,  de  unitate  videlicet  ad  unitatem, 
de  unitate  solius  naturae,quaeestin  Deo  trino  inter 
tres,  ad  unitatem  soliusgratiae  quae  solumest  inter 


1373  LIBER  MELORUM.  -  MEL.  III.  1374 

"*Zt=^':L.D.e™  **2*?!  de  A  ,ra™'  *  *  «>*  *i  »offli„is  schisma  era.  ,o  ho- 

mine,  etmirum  quidem  et  inauditumschisma  hoc 


cujus  unitatiscausaetorigine  pivesentis  hujus  meli 
nostri,  qui  tertiusest,  xvn  jam  formabitur  notula: 
nec  enim  secunda  unitas  haec  solius  gratia?,  ut  illa 
primaet  principalis  est  aaterna,  sed  ab  ipsa  prima 
etprincipaliunitatesoliusnaturaeinfine  saeculorum 
in  plenitudine  temporis  facta  est  ista  solius  gratiae 
et  hoc  inter  se  ipsam  et  primam  et  principalem  et 
humanitatem  nostram  :  de  ipsius  itaque  causa  et 
origine  ante  alia  cithara  nostra  prout  desuper  da- 
tum,  resonabit. 


TERTIUS  MELUS  DE  UMTATK  SOLIUS  GRATI*  HIC 
WCIPIT,   ET  PRIMO  DE  1PSIUS   CAUSA.    17  NOTULA. 

Homine  in  paradiso  per  tentatoris  violentiam  a 
prima  et  principali  unitate,  sicutseditiose  et  tyran- 
nice  separato  et  avulso.mox  ipse  homo  in  se  ipso 
divisus  est;  divisus,  inquam,dilaceratus,distractus 
et  sibi  ipsi  rebellis,  quasi  de  uno  partitus  in  duos, 
utpote  qui  ab  eo  quod  vere  unum  est.imo  sicut  in 
praecedenti  melo  jam  audivimus,  quod  vera.quod 
simplex.quodseternaunitasest  et  indivisa,  divisus  ; 
kjuae  sola  solum  vere  est,  a  qua  etiam  quod  ab  ea 
jdivisum  esthabet  quidem  esse,  sed  tale  quale  esse 
quod  est,  tale  quale  dico  esse.esse  videlicet  multi- 
plex  quasi  habens  non  unum  esse  sed  multa  diversa 
nter  se  et  adversahomineper  spiritussui  afflictio- 
lesdiversasetdissidentesetpercogitationesvarias, 
/anas.assiduas  et  importunas  et  itemper  corporis 
iui  dispositiones  multiplices  et  contrarias,  et  per 
am  crebras,  tam  continuas  temporum  vicissitudi- 
ies  et  locorum  mutationes.quo  multiplicius  et  mi- 
erabilius  distracto,  dilacerato  et  convulso  :  ita  ut 
am  non  Dei  imaginem.adquam  fuit  conditus,  sed 
>otiusnescio  oujus  monstruosi  Proteipoeticecom- 
nentatam  effigiem  homo  sic  se  unitatis  et  sic  mu- 
abihs  repraesentaret,adeoetiam,prohdolor!  nimis 
'ressus,   sic  oppressus,  et  sic  divisus,  ut   crebro 
ec  sui  esset  memor,  nec  nosceret  se.  Sed  quid 
ico  crebro?  adhuc  quippe  admodum  paucorum  est 
osse  se,  etsi  forte  corde,  minime  tamen  operere- 
olentesquid  fuerint,  quidsint  et  quid  erunt; juxta 
uod  unus  cuidam  simul  etsemel  breviter  interro- 
anti  quid  fuisset,  quid  esset,  quid  futurum  esset, 
'oxeleganter  et  simul  breviter  singulis   singula 
'spondisse  legitur  :   «  Vile,  inquit,  sperma,   vas 
ercorum  et  cibus  vermium, ..  in  schismate  igitur 
^minis  hoc  vix  est  rarus    qui   se  nosceret ;  qui 
iam  ad  propriam  in  semetipso  unitatem  reverte- 
tur  homine,  quidem  sic  distracto  et  diviso,  et  in 
mduro,  tam  diro  schismate  jam  non  solum  inter 
3um  et  ipsum,  sed  et  in  se  ipso  homineetiam  ad- 
!rsusseipsumhominemfactoschismateinsemet- 
so.imo  ut  dicam,nuncsicschismaticussuiipsius 
ctus,  duro  profecto  et  diro  schismate  confestim 
ab  unitAte  se  divisit  inter  animam  suam  pro- 
iam  et  propriam  carnem  suam  exorto,  concupi- 
ente  ista  quod  non  illa  et  illa  quod  non  ista,  sed 
Ula  etista  etiam  in  se  ipsis  omnino  inter  se  con- 


D 


homine  facto  non  solum  Deo  sed  et  sibi  ipsi  contra- 
rio,  etsibimetipsi  gravi,  juxta  illud  plangentis  hoc 
hominis  dolentis  et  querentis  :  Quare  inquit,  po- 
suisli  me  contrarium  tibi  et  factus  sum  mihimet- 
ipsi  gravis  ?  [Job  vn.)  Similiter  et  Propheta  inter- 
plangens  :  Cor.  inquit,  meum  dereliquit  me  (Psal. 
xxxix),et  item  anima  mea  impletaest  illusionibus, 
nec  hoc  quidem  mirum,  si  homini  sic  acciderit, 
qui  se  sic  tam  temere,tam  fatue.tam  prassumptuose, 
a  prima  et  principali  unitate  divisit  :  certo  quippe 
certius  etluce  clarius,  quod  tamen  quo  familiarius 
et  melius  noruntexperti,nullumcorverejucundum 
nullum  vere  quietum,  nullum  pacificum,  imo  om- 
B  nino  dilaceratum,  divulsumet  sibimetcontrarium, 
et  schismaticum,  nisi  fuerit  ipsum  huic   primae 
nostrae  et  principali  unitati  conjunctum  :  adeo  na- 
turale  est  humano  cordi  esse  cum  unitate  naturae 
hac,  adcujus  imaginem  ipsum  naturaliter  condi- 
tumest.  Unde  apprime  expertus  hoc  et  reversus  a 
schismate  :  Deus,  inquit,  cordis  mei  (Psal.  lxxii)  ; 
et  iterum:  Mihi,  inquit,  adhaerere  Deo   bonum  est 
(ibid.) ;hoc  est  illud  sub  solesolumet  unicum  illud 
unum  in  quo  habitare  cui  adhserere  bonum  et  ju- 
cundum.  Veruminfelix  fatuuset  miserhomo  factus 
schismaticus,  etab  ipsa  prima  et  principali  unitate 
sicdivisus,  moxabEcclesia  triumphante,  a  congre- 
gationejustorum.abangelorumconsortioestexpul- 
sus,  et  ita  ad   partes  veteris  illius  et  schismatici 
Luciferi,  qui  Ecclesiam  triumphantem  jam  pertur- 
'  baveratetin  multorumruinamjamgrandeschisma 
fecerat,  quasi  inseparabilisetindividuusschismatis 
comes  ipsi  adjunctus  est. 

Oquam  infelix,  quam  infortunatum,  quam  vile 
schisma,  prius  quidem  in  coelo  natum  inter  Deum 
etangelum,  postea  veroin  paradiso  renatum  inter 
Deum  ethominem  !  Sed  priusaccelo,  post  a  para- 
diso  expulsum,  nunc  in  fine  ad  hoc  sterquilinium 
est  devolutum  saepe  et  saepius  militantem  hanc  tur- 
bans  ecclesiam,  quod  ab  initio  dilaceravit  et  con- 
turbavittriumphantem,  persaepeetiamdomesticam 
cujusvisprivatifamiliamcommovenselperturbans, 
ubi  non  nisi  duo  sunt  congregati  vel  tres,  ita  quod 
pace  perturbata  nonsecundumGhristi  Evangelium 
sedpotiussecundum  Luciferiimmissum  dissidium 
duo  in  tres  et  tres  in  duo  dividantur  :  adeo  est  Lu- 
ciferoamicumschismaetdissensio.  0  quam  male- 
dicta,  quam  profana,  quam  viperea  soboles  haec, 
cujus  mater  est  ambitio  et  Lucifer  pater,  cujus  et 
inter  carnis  opera  soror  pessima  haeresis  !  heu.heu 
igitur  miser  homo  quid  faceret,  quo  se   verteret, 
quomodo  od  unitatem  rediret?primum  et  principale 
schisma  erat  inter  ipsam  primam  et  principalem 
unitatem  et  ipsumet  exindeinteripsametangelum 
et  etiam  inter  ipsum  et  creaturam  universam  pro- 

pteripsum  conditam  et  hocpropteromniumcreatri- 
cemunitatem,  a  qua  tam  fatue,  tam  temere,  tam 
prassumptuosesesicdiviserat,  et  quod  adhuc  inau- 


1375 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1376 


ditum,  tamdurumvidelicet,  tam  dirum  schisma,  et  A  returobstans.eoquodhomo  juste  sic  damnatusin 


homo  in  semetipso  schismaticus,  sicutirrevocabilis 
etimplacabilis  ipsometfacto  contrario  sibi  et  sibi- 
metipsi  gravi.  Quomodoergo  redire,  quomodore- 
verti,  quis  revocare  ad  unitatem  ab  unitate  sic  di- 
visum  vel  auderet  vel  posset :  unitas  quippe  ipsa 
prima  et  principalis  Deus  ipse  unus  et  summus 
ipsumaconsortiojustorum,abEcclesiatriumphante 
propterschismaexpulerat,angeluspropter  schisma 
expulso  non  communicabat,  Lucifer,  ne  conschi- 
smaticus  suus,  quem  ad  satellitium  suum  jam  al- 
lexerat,  reconciliationi  obstabat,  nec  etiam  homo 
ipse  pro  reconciliatione  supplicabat,imo  magis  ac 
magis  efferebatur  in  dies,  tota  vita  sua  de  Luciferi 
satellitio  gaudens,  donecin  fine  extreraa  gaudii  lu 


veritate  non  stetisset,  cum  tamen  nihil  in  eo   e9sel 
quod  ipsum  a  via  veritatis  retraheret. 

DE    SENTENTIA   LA.TA    PRO    ERKPTIONE   HOM1N18. 

At  velut  tertia  mox  justitia  se  interposuit  pro 
pace  etreconciliationehominis  misericordiae  coad- 
juxtrix,etquidemnon  jamsupplicans,sedmanifeste 
ostendens  hominem  a  tali  possessore  jure  omni 
tollendum.  Undeetjustitia,  cujus  natura  sapientia, 
quae  et  genitam  habet  sapientiam,  in  primis  pacis 
hominis  patronain  causahacmox  et  ante  aliaalli- 
gat  illum  omnimodis  injustum  fore  hominis  posses- 
sorem,  qui  hominem  sic  dolose,  sic  seditiose  cir- 
cumvenerat  et  communi,  utriusque  vero  domino 


ctus  occuparet.  Sic  etiam  misero  homine  multipli-  g  servum  suum  sic  subtraxerat.  Unde  et  quem  llle 

1.'  •  1  •  i  .!L!       _._  !«^.»!tntjl  .-.-.        Ak-v-k  *-t«  llinA  f  lKl 


catoetadhuc  indies  crescentesuper  terram,  multis 
sseculis  per  invia  deserti  hujus  et  avia  currebat 
semperpascensventosetsequensumbram.etbeatum 
sein  desideriis  animae  suae  clamans,  donec  juxta 
prophetam  miser  hic,qui  tota  vita  sua  ventum  se- 
minaverat,  turbinem  me.teret ;  sic  et  juxta  illud 
sapientis  ante  grandinempraeibatcoruscatioetante 
verecundiam  gratia,sic  et  ante  ruinam  exaltabatur 
cor,  sed  postexaltationem  ruinahominis  irrevoca- 
bilis  :  quidquid  enimde  humano  genere  post  fugi- 
tivamet  umbratilemvitam  suamhancsine  misera- 
tione  aetatis,  sine  distinctionesexus,  nec  conditione 
aestimata,quotquotsinemiseratione,sinepatrocinio, 
sine  remedio,  sine  suffragio  in  mortis  abyssum  in- 


vindicaverat  sibi  per  iniquitatem  omni  jure  sibi 
adimi  posse  per  justitiam  et  ipsum  quondam  Domino 
debere  restitui,  etiam  si  servus  inscius  et  impro- 
vidus  se  circumveniri  passus  sit,  et  ne,  inquam, 
justitiam  remtam  patentemdiutius  protraham,non 
jam  supplicante  misericordia  tanquam  patronae 
pacis  fungar  officio  ;  sed  quod  mihi  licet  utpote 
justitiae  sicut  praecise  indico  sic  pronuntio,  ut  servo 
injusto  possessoriadempto  ab  ipso  liber  et  per  ju- 
dicium  absolutus  ad  quondam  dominum  suum  re- 
vertatur  et  quoniam  justitiaet  veritas  semper  arai- 
ca  sunt,  judicio  consensit  veritas,  et  quae  prius 
supplicaverat  applaudet  misericordia  impetrans. 
Unde  et  ipsius  justitiae  judicio    submotis  omnino 


satiabilempraecipitabantur.introeunteshiquotquot      quod  adDeuminimicitiis.quaeinter  Deum  et  homi 

: : »„„„^.i,;.,^.«»;/.^«.,r^  iT.ii.ihninnnntiiln.       nom  nrapopssArant    instit.ia  e.t  nax  osculatae  sunt.  e 


nem  praecesserant,  justitia  et  pax  osculatae  sunt,  et 

ita  illata  pro  houiine  sententia,  sic  quatuor  haec 

convenerunt,  misericordia  et  veritas,  quae  prius 

obviaverunt  sibi  et  j  ustitia  et  pax  quae  se  sunt  oscu- 

latae  adinvicem.  Sed  tamen  re  indicata  sic  cogita- 

bat  mox  ipsa  quae  sententiamtuleratomnipotenset 

aeterna  justitia  qualiter  etquotempore  commodius 

sententia  siclatadari  posset  exsecutioni  et  manci- 

pari  effectui :  adhuc  enim  etiam  lata  sententia  fu- 

giebat  verumdominumsuum  servus.cujus  injudi- 

cioabsentiamniisericordiae  replevit  praesentia  etin 

ecclesiam,  a  qua  propter  schisma  expulsus  fuerat, 

minime  admittebatur.adhuc  Lucifero  etiam  paci  et 

reconciliationi  obstante,  nisiquialatam  sic  senten- 

tiam  et  praesertim  latae  sententiae  exsecutionem  et 

Prima  itaque  et  principalis  et  omnipotens  ipsa  D  exsecutionis  modum,  de  quo  jam  dicetur,  pemtus 

ignorabat.  Si  enim,  ut  Magister  docet,cognovisset, 
nunquam  Deum  gloriae  crucifixisset;  cogitabat,  in- 
quam.justitiadelatae  sententiae  exsecutioneetexse- 
cutionis  modo  ;  nec  enim  placebat  illi  etsi  Ononi- 
potens  servum  juste  quidem  damnatum  et  propter 
schismaa  consortiojustorumexpulsum,  a  violento 
ipsiusetinjustopossessorepotestativeauferre.quod 
tamen,sicut  potestative  etiam  et  injuste  potuisset : 
cogitabat  ergo  vera  illa  et  summa  justitia  quo- 
modo  et  qua  via  sententia  pro  pace  servia  selatajus 
tius,efficacius,servofructuosiuset  ad  majoremvio 
lentipossessoris  confusionem  exsecutioni  daretur 


inprogenies  conschismaticorum  spirituumangelo 
rum  apostatarum,  ubi  siue  fine  vita  in  labore  et  te- 
nebris,  et  ita  miserum  hominumgenusad  insignis 
illius  schismatici  Luciferi  gloriam  juxta  votumejus 
et  mandatum  conculcabatur  in  dies,  et  hoc  ipsum 
quidem,sicutadcreatietseductihominis  miseriam, 
sic  et  in  ipsius  creatricis  unitatis  injuriam  etetiam 
ignominiam  videri  poteratredundare :  cui  seditiosus 
illeschismaticussicut  creaturam  suam  sibi  injuste 
et  dolose  prius  subtraxerat,  sic  eam  tunc  quasiin 
creatricis  ignominiam  et  contemptum  pro  votosuo 
et  desiderio  saeve  nimis  et  tyrannice  conculcabat. 

DE    UMTATE    M1SER.ANTE    HOMINIS    OPPRESSIONEM    ET    CO- 
GITANTE    DT    EREPTIONIS    MODO.    18   NOTULA 


unitas  misericordiae  fons  nativus  et  verus,  imo  re- 
vera  eeternumsuperabundanset  indeficienspietatis 
profluvium.quod  superomniaoperasua  non  segni- 
ter,  sed  abunde  et  indesinenter  emanat,videns  mi- 
seram  creaturam  suam  sicoppressam  etmiseram, 
cogitabatdeereptionis  modo  :  verumtamen  in  mi- 
serantis  unitatis  cogitatione  hac,  misericordia  et 
veritas  sibi  invicem  visae  sunt  obviasse  juxta  quod 
rex  ille  propheta  :  Misericordia,  inquit,  et  veritas 
obviaverunt  sibi  {Psal.  lxxxiv)  :  misericordia  si- 
quidem  pro  homine  sic  damnato  supplicabat,  sed 
veritas  obviavatpulsanti  misericordiae.nec  exaudi- 


*377 


LIBER  MELORUM.  —  MEL.  III. 


1378 


D£  LAT;E  SENTENTIjE   EXSECUTIONIS  MODO    BREVITKR 
HIC   TANGIT   ET    POST    DE    1PSO    EXSECUTORE. 

Videns  autem  in  miro  illo  et  incomprehensibili 
sapientiae  et  scientiae sum?  thesauro  nihii  sic  justum, 
nihil  sic  efficax  commodumve  sic  nec  per  aliquid 
tantam  futuramtyranno  confusionem,  hoc  ordina- 
vit,  hoc  disposuit,  ut  servus  ille  fugitivus  schisma- 
ticus  per  unitatem  ad  unitatem  revocaretur.  Unde 
etunitatemquamdamnovam  asaeculisinauditamet 
incognitam,  imoomnium  saeculorum  saeculis  reve- 
rentissime  admirandam  et  obstupendam,  in  fine 
saBculorum  instauravit  et  opportune  quidem  et  or- 
dinate  tunc  infine  saeculorum  cum  temporis  pleni- 
tudo  advenisset,  primo  quidem  data  lege  naturee, 
quas  ad  hominis  pacem  invalida  erat  et  inefficax, 


A  faclumhocrevelatum?Ecceenim  novumquodfecit 
aeterna  illa  et  summa  justitia,  primaet  principalis 
unitas  nostra  ;  ecce,  inquam,  novum  quod  fecit 
super  terram  :  vis  audire  novum  et  novum  inau- 
ditum  imo  omni  virtute,  omni  signo  et  prodigio  in- 
comparabiliterplusadmirandum?  Ipsajustitiavera 
et  summa  ipsa  prima  et  principalis  unitas  aeterna 
sicadversum,  sicaversum,  sicfugitivum  univit  si- 
bimet  schismaticum  hominem  ;  et  sic  sibi  univit 
ipsum  quod  fuit  ipse  :  revera  non  potuit  excogitari 
dulcior  pax  seu  confoederatior  inter  Deum  et  ho- 
minem,  quam  ut  Deus  fieret  homo. 

0  quam  admirabiliset  vere  admirabilis,  imovere 
plus  quam  admirabilis  unitashaecprimae  etaeternae 
unitatis  et  fugitiviet  schismatici  hominis  ?nonqui- 


quia  cum  legis  naturalis  tres  partes  sint,  ex  omni  b  dem  naturae  unitas  haec,  sed  solius  et  ineffabiliter 


;parte  ad  hominis  pacem  inefficax  erat,  nec  enim 
jsufficiebatDei  Creatoris  agnitio,  quaeestlegisnatu- 
ralis pars  prima,  nec  secundum  Dei  agnitionem  vita 
;bene  instituta,  quaeestlegisnaturalispars  secunda. 
Unde  etiam  et  quisecundum  Deivoluntatemvitam 
(agebant,  quotquottamen  adinferos  descendebant, 
nec  sufficiebat  etiam,  cum  vitabona  bene  vivendi 
exemplumcaeterisdare,  quae  estlegisnaturalispars 
tertia  ;  nullaigitur  naturalislegis  pars  necipsatota 
ad  hominis  pacem  sufficiens  ;  quianecprima  quae 
potest  dici  theosebia  propter  uniusDeicultum,  nec 
secunda  quaepotest  dici  ethicapropter  vitambonis 
moribus  institutam,  nectertia  qaae  dici  potest  doc- 
trinalis,  propter  docendi  exemplum  ad  Deicultum 


incomprehensibilisgratiae,qualumen  in  testa,  ver- 
bum  in  carne,  Deus  in  homine  et  homo  Deus,  in- 
terverso  sic  ordine  naturae,  ut  liberior  via  fieret 
cursui  gratiae,  ita  ut  jamrejecto  illo  vetustatis  can- 
tico  qualis  terrenus  tales  et  terreni,  canticum  no- 
vum  canticum  prae  bonitate  canticum  admirabile 
cantemus  admirabili  quales  coelestes  tales  et  terreni, 
quales  ccelum  talisetterra,  quiaetiamccelumterra 
Verbum  caro.  Et  vere  canticum  novum,  canticum 
admirabile:  necenimjuxta  quosdam  tantaeunitatis 
incapaciumdogmata  avirtute,  potestate,  vel  adop- 
tione,  seu  habitatione,Verbum  incarne,  sed  quod 
est  prnjnimia  admirationeobstupescibile  etpraedi- 
gnatione   incomprehensibili   amplexabile,   sic  est 


iin  operibus  bonis,  et  sicut  lex  naturae,  ita  et  quae  c  Verbum  in  carne,  quod  sicut  vero  et  plene  et  per- 


postea  subintravit,  pariter  invalida  et  insufficiens 
erat,  per  Moysen  datalex  litterae  :  quin  potius  lex 
ista  faclorumseu  litterae  non  solum  interDeum  et 
bominem  non  componebat,  sed  etiam  magis  tur- 
babat,  imo  verius  sicut  docet  Magister,  accidebat 
trangressionem  augendo  et  abundare  faciendo 
supra  modum  peccans  peccatum.  Undeprimo  lege 
oaturae,etpostealegelitterae,  per  multasaeculorum 
saecula  sic  currentibus,  et  utraque  inter  Deum  et 
tiominem  ad  componendum  invalida,  in  fine  tem- 
porum  successit  novissime  duabus  aliis  lex  tertia, 
lex  solius  misericordiaepostprimamillam  nuturae, 
Jt  post  illam  secundam  litterae,  quam  induxit  illa, 
le  qua  et  propter  quam  totus  hic  noster  sermo  est, 
aova  et  inaudita  haec  solius  gratiae  unitas,  juxta 


fecte  Verbum  caro,  idem  ipse  sicut  aeternus  Deus 
et  temporalis  homo,  se  major  et  se  minor,  sui  do- 
minus  et  sui  servus,  salvis  tamen  super  verbis  his 
orthodoxorum  Patrum  ct  sanctorum  conciliorum 
dognatibus.  Manens  enim  quod  erat  factus  est 
quod  non  erat,  idem  ipse  et  dominus  et  servus, 
quod  profecto  soli  commissum  est  fidei,  ipsa  per 
nullam  creatorum  similitudinem  adhoc  adjutaad 
manifestandam  quippe  unitatemhanc  omnis  simi- 
litudo  deficit  et  impossibilis  est,  ubi  sola  domina- 
tur  tides  et  cum  omni  virtute  sua  tota  succumbit 
ratio. 

DE    ILLIS    QUl    DICUNT  DEUM    HOMINEM    FACTUM   HABITU 

Plerique  tamen  nostri  temporis  huj  us  mentem  tan- 
tae  unitatis  inter  Deum  assumptum  et  assumentem 


llud  Magistri  :  Ad  ubi,  inquit,  veni  plenitudo  tem-  D  hominem  tam  humile  eteomagis  gratuitum  vincu- 

ooris,  misitDeus  Filium  suum  (Gal '.  iv)  :  eccepleni- 

:udo  temporis  pr;estitae  videlicet  et  praeordinatae  a 

Oeo  inter  Deum  et  hominem  tempus  plenae  recon- 

uliationis,  et  bene    tempus    plenitudinis    tempus 

nter  Dominum  ethominem  abundantiae  pacis,  in 

ioc  tempore  plenitudiniscompleto  illo  longe  ante 

)romisso,  orietur  in  diebus  ejus  justitia  et  abun- 

iantia  pacis,  et  vere   juxta  prophetae  nostri  sicut 

lesiderium  et  vaticinium,diebus  ejus  pacis  abun- 

lantia  iuter  Deum  et  hominem  orta  :  quis  enim 

ludivit  uuquam  tale,  aut  quis  vidit  simile  ?  quis 

;redidit  auditui  nostro?  aut  cui  vere  Omnipotentis 

it  miserantis  justitiae  pro  pace  hominis  judicantis 


lum,  velutde  morticinio  nostro  calciatae  divinitatis 
cortigiam  conantes  solvere,  sola  illius  habitus  ra- 
tione,  Deum  hominem  praedicant,  de  quo  Magister 
dicit  quod  habitu  inventus  sit  ut  homo,  et  isti  qui- 
dem  non  essentialiter  Deum  tradunt  hominem,  sed 
juxta  Magistrum  habituduntaxat  non  essentia :  ab- 
surdum  quippe  videtur  hisetomninoveritatiadver- 
sum  fateri  quod  Deo  esse  hominem  sit  Deo  esse, 
cui  nihil  aliud  est  esse  quam  videre,  quam  sapere, 
quam  posse,  et  quamesse  beatum.quam  esseaeter- 
num,et  esse  Deum.  Item  detestantur  hi  aliquid  re- 
cens  ;  fateri  Deum,et  in aliquid  credere  statu  novae 
legis,  in  quod  non  crediderunt  patres  veteris,  nec 


1379 


HERBERTI 


ipse  Abraham,  qui  omniuin  est  credentium  pater. 
HaecquippeetsimiliahisquiDeumhominemfactum 
solo  habitu  non  essentia  docent,  objiciunt  illis  qui 
essentialiter  Deum  hominem  dogmatizant,  exquo- 
rum  assertione  videntur  necessario  consequi  quse 
praemissa  sunt. 

DE   ILLIS    QUI   DICUNT    DEUM    HOMINEM    FACTUM 
ESSENTIA. 

Sed  et  e  diverso  illis  qui  essentialiter  Deum  ho- 
minem  tradunt  videntur  priores  illi  per  habitus  ra- 
tionem,  qua  Deum  hominem  prasdicant,  sicut  ni- 
mis  insipide  etminus  gratiose  tantse  unitatis  inter 
Deum  et  hominem  extenuare  gratiam,  laxare  vin- 
culum,ethuic  Altissimi  tam  miraculoso  operi,  tam 
admirabiliter  singulari  ettam  singulariter  admira- 
bili  derogare  simmiste  magni  illius  concionatoris 
nuntii  promisso  manifeste  adversi  installantis  sic 
virgini  :  Quod  nascetur, inquit,  ex  te  sanctum  voca- 
bitur  Filius  Dei  {Luc.  1).  Et  adjiciunt  isti  hoc  esse 
illud  omnibus  saeculisetgenerationibus  admirabile 
sacramentumetabsconditumadquodomnissimili- 
tudo  inducta  mox  repercussa  dissidet  et  impotens 
est.  Hoc,  inquam,  illud  est  quodaeternus  ille  Deus 
omnium  Creator  et  Dominus  manens.quoderatsic 
quiddam  temporale,  quiddam  passibile,  quiddam 
creatum  factus  est,quodantenon  eratipse,  absque 
omni  sui  vicissitudine  seu  vicissitudinis  obumbra- 
tione  ulla. 

Verum  inpraesentiarum  hujuscemodi  assertiones 
varias  sicut  nec  probo,  nec  improbo,  cum  eadem 
incarnationis  fides  sit  apud  hos  et  apud  illos,  etsi 
excausis  fideietcirca  fidem  ipsam varie  moveantur 
forte  tanti  mysterii  scrutatores  magis  temerarii  et 
curiosimagisquam  necesse.Undeut  omissishisad 
propositumtamineffabilis.tamincomprehensibilis, 
tam  incomparabilis  unitatis  revertamur  mysterium 
hujus  certe  tantee  unitantis  vinculum  et  tam  mirae, 
tam  novae  tam  praeclarse  unitatis  gratiam  deridet 
Judaeus,non  credil  ethnicus,nec  capit  philosophus. 
Hic  etiam  periclitatur  et  Christianus,  qui  Scriptu- 
ras  perperam  intelligendo  errans  aut  errantem  se- 
quens  circa  hoc  veritatis  et  unitatis  gratiae  sacra- 
mentum  male  sentiendo  vel  in  modico  deviat.  Qui 
et  si  fortepropterfundamentum  salutemconseque- 
tursictamensalvuseritquasiperignem.Qualesforte 
illidequibuspauloantedictum.Undeettutissimum 
sicut  nec  ab  ipsa  fide,  sic  nec  a  verbis  fidei,  quae  in 
orthodoxorum  Patrum  tractatibus  seu  sanctorum 
conciliorumsanctionibus  reperiuntur,recedere ;  qui 
nunc  astruendo  nunc  destruendo  verbis  fidei,  com- 
petentibus  sufficienter  satis  et  commode  usi  sunt. 
Ab  his  ergo  recedere  periculum,  ne  sub  exquisita 
aliqua  novitate  verborum  aut  sequamur  veterem, 
autnovum  gignamus  errorem.  Quid  enim  non  in 
periculo,cum  reatus  hic  non  solum  ex  rea  mente 
oriatur,sed  et  lingua,  et  non  sensus,  sed  et  sermo 
sitin  crimine  ?  Unum  certe  audeo,  quia  non  erit 
plene  sancta  et  sanadoctrina.nisietiam  sanctis  et 
authenticis  sanctorum  verbis  fuerit  ministrata  cre- 
dentibus.  Fides  quippe  sicut  fidelium,  ita  et  scien- 


DE  BOSEHAM 

A  tiaquaerudiunturadfidemnon  horum  velillorur 
sed  duntaxat  scientia  sanctorum  estnobis  jam  ple 
ne  per  sanctorum  verba  ministrata. 

Sed  ut  ad  praemissa  revertamur,  et  ad  opusilluc 
novum.quoaeternumDeumtemporalehominemve 
rum  et  perfectum  praedicamus,  ecce  certe  nova  illa 
et  inaudita  a  summaet  aeterna  justitia  ante  omnia 
saeculapraecogitatalataesententiaepropacehominis 
exsecutio.  Ecceexsecutor  novus,sicut  reetnomine 
admirabilis.Quodprofectonomen  juxta  prophetam 
sibi  ex  re  tanquam  proprium  vindicat. Etvocabitur, 
inquit, nomen  ejus  admirabilis  (/sa.ix.)  Revera  sen- 
tentiae  pro  homine  latae  exsecutornovus  et  admira- 
bilis,  Deus  homo,homo  Deus.  Nam,  ut  audacter  jam 
loquar,ne  temere  avertat  Dominus,stuporquippe  et 

B  tremor  quae  pro  facti  novitate  apprehenderunt  me 
sic  compellunt  nihil  in  tam  incomprehensibili  et 
tam  immensa  operum  Aitissimi  potentia,  nihil  in 
tam  arcanis,  tam  profundis  sapientiae  et  scienties 
suae  thesauris,sicutvideremihivideor,  posset  repe- 
riri,  quodita  esset  efficax  ad  servum  fugitivum  re- 
vocandum,quoditacommodum  adservum  acquisi- 
tum  retinendum,  quod  ita  justum  ad  tyrannum  il- 
lumtriumphandum,  quodita  foret  idoneum  ad  tri- 
umphatumomnibussaeculisconfundendum.Quomo- 
do  vero  hoc  quisquis  in  sacris  litteris,  etiam  vel 
mediocriter  exercitatus,  si  simplici  et  puro  inspi- 
ciat  oculo,  cito  videbit  quod  sic?  Quae  tamen  ego 
solum  nunc  tangens  nonprosequor.Nec  enim  esset 
praesentisoperis  prosequi  omnia  haec  quae  singula 

G  propria  et  singulasua  efflagitarent  volumina.Unde 
omissis  nunc  his,  ad  illam  unitatem  qua  prima  et 
principalis  unitas  schismaticum  sibi  univit  hominem, 
dequa  nunc  in  hujus  melipartetotanostra  cithara 
resonat,revertamur.  Quod  autemdico  unitum  schi- 
smaticumhominem,hocdicosicpropterschismatici 
hominis  unitam  primaeunitatinaturam,inipsoqui- 
dem  homine  specialiter  et  personaliter  unito,  in 
unione  ipsa  omni  sedato  schismate  et  nullajamin 
ipso  spiritus  et  carnis  rebellione.  Et  sic  erat  homini 
spiritus  sui  et  carnisunitas  inparadiso  pridemper- 
ditainprivilegiatohominehocjamexparterestituta. 
Et  hoc  quidem  per  ipsam  unitatem  principalem  et 
primam  quae  veteri  exuto,  sed  necdum  exstincto, 
penitus  novum  hominem  univit  sibi  sic. 

IN    HOMINE   ASSUMPTO    DUAS   DISTINGUIT    UMTATES. 

Et  ita  in  unito  sic  homine  duplex  unitas  est.una 
quideminteripsamunitatem  principalemet  unitum 
sibi  sic  hominem  non  quidem  naturae,  sed  potius 
contranaturam,  imo  verius  supra  naturam,  solius 
gratiae,  caetera  vero  unitasin  unito  sibi  hominein- 
ter  spiritumetcarnem  uniti  sibi  sic  hominis,  nec 
spiritu  adversus  carnem,  nec  carne  concupiscente 
adversus  spiritum,  quale  fuit  hominis  ante  pecca- 
tumidioma  ;  ethaecquidem  in  novohomine  novae 
gloriaeunitas;  nec  enimloquor  nunc  de  naturali  illa 
inassumptohominespiritusetcarnisunionecaeteris 
simililerhominibus  exnaturacommuni,sed  degra- 
tuita  facta  jamplenaet  perfecta  pace  absque  omni 
schismate  absque  rebellione  inter  carnem  assum- 


D 


1381 


LIRER  MELORUM.  —  MEL.  III. 


1382 


ptam  et  spiritum.  In  hoc  ergo  de  genere   nostro  A  obstupescibiliadehoc  exsecutlonismodopropterte 


assumptohomine.tanquamnostrigenerisprivilegio, 
pax  inter  Deum  et  hominem  reformata  et  quasi  in 
scriptum  est  redacta,  cujuslibri  est  membranula 
pellis  ovina  et  mortuina,  caro  videlicet  anobisas- 
sumpta  humano  sanguinequasiholocausto,etossi- 
bus  et  nervis  quasi  calamo  exarata,  absque  schi- 
smate,  absque  contradictione,sine  omni  rebellione 
pacem  in  se  hominis  continens,  scripta  autem  est 
ihaec  pax  hominis  in  libro  et  etiam  in  ipso  libri  ca- 
jpite.  Undeetprophetanosterexpersona  servifugi- 
tivi   sed   reversi :  In  capite,  inquit,  libri  scriptum 
est  de  me  ut  faciam  voluntatem  tuam,Deus  :  liber 
iste  est  homo  assumptus  ;  ipse  enim  liber  est  hu- 
mani  generis  qui  hominem  exemplo  operis  et  do- 
ctrinainstruitveritatis,cujus  omnis  sermoetomnis 
actio   Christiani  est  lectio,  caput  vero  libri  Deus, 
aon  solum  igitur  in  libro,  sed  in  libri  capite  scri- 
ptum  est  de  me dicit  generalis  homo  scriptum  dicit, 
dest  firmum  et  fixum  sicut  quodin  scriptumredi- 
?itur,  et  quid  sit  de  eo  scriptum,  id  est  firmum  et 
ixum  mox  subjungit  ut  faciam  voluntatem  tuam, 
)eus,  quod  proinde  ac  si  diceretde  me  ibiest  scri- 
)tum  idem  immutabiliter  statutum  ut  fiat  pax  inter 
ne  et  te,  o  Deus,  quodprofecto  erittunc  cumtuam 
ecero  voluntatem,  ac    si  diceret,  ut  fiat  pax  inter 
ne  et  te,  Deus:  idem  igitur  est  ut  faciam  volun- 
atem  tuam,  Deus,  quam  profecto  Dei  voluntatem 
irmiterfecitetinviolabiliterhomo  ille  beatus  quem 
)eus  elegit  ef  assumpsit  juxta  quod  et  ipse  de  se  : 
\Ton  veni,  inquit,   facere  voluntatem  meam,  sed  ' 
'oluntatem  ejusqui  misitme  (Joan.v),et  sic  homo 
>ei  voluntatem in  ipso  fecit  postea per  ipsum  auctus 
tmultiplicatussupernumerum;paxitaquehominis 
aulta  scripta  in  hoccapite  libri,  in  libro  vitee  et  in 
sto  sicuthominis  pax  multa  et  multiplex.quia  pax 
ominis  ad  Deum,  pax  ad  angelum,  pax  ad  proxi- 
lum,  pax  et  ad  se  ipsum,ecce  iterum  pacis  abun- 
antis  juxta  prophetae  nostri  vatioinium  etdeside- 
iumindesiderans  diebus  desiderati  ortaetinnostro 
ovohomineDeo  tanquamnovoquodam  privilegio 
loriosoetinsigni  confirmata:  per  istum  mediato- 
Jm  Dei  ethominum  interDeum  et  hominemomni 
antradictione,   omni   rebellione   et  omni  procul 
moto  imo  potius  exstincto  jam  schismate,  prreter- 
uam  jam  inter  solum  hominem  et  Luciferum  so- 
im,  a  quo  prius  seductus  ejus  conschismaticus 
ierat;pax  itaque  hominis,  sicut  multa  et  mulli- 
lex  scripta  in  libri  capite,  in  libro  vitae,  in  libro 
ipientiaj. 

DE  LATjE  SENTENTI^:  EXSECUTIONIS  MODO  PER 
UNITATEM  SOLIUS    GRATljE. 

Et  quoniam  latae  sententiae  exsecutorem  jam  te- 
smus,  sicut  re  et  nomine  admirabilem,  de  exse- 
itionis  modo,  quod  supra  breviter,  hic  attentius 
ldiamus,  qualiter  videlicet  fugitivum  servum  ad 
>minumsuurorevocaverit,  qualiter  schismaticum 
conciliaverit  etexterminato  qualiterroformaverit 
icem  et  restituerit  patriam ;  tu  igitur,homo,audi 

attende  prae  nimiae  dignationis   admirationem 


ut  ad  unitatem  revertaris  ;  audi,  inquam,  quae  et 
prophetia  et  evangelium,  duo  testes  verissimi,  con- 
testantur  demodo  hoc.  Alirus  vere  et  vere   mirus 
et  novus  exsecutionis  modus  hic   quo  non  solum 
unum  multiplex  ;  sed  et  ipsa  prima  et  principalis 
unitas  facta  est  velut  misera  et   misere  distracta, 
dilacerata,  et  convulsa  multiplicitas  personaliter 
sibi  uniensformamservi  et  servimiseri  etdespecti 
nec  speciem  habentis  nec  decorem  ;  servo  quippe 
huicjuxta  prophetamnec  erat  aspectus  >eddespe- 
ctuset  virorum  etnovissimus,  virdolorum  etsciens 
^nfirmitatem  ;  quasi  absconditur  necreputaturlan- 
guores  nostros  ferens,doloresportans,  quasilepro- 
B  sus  a  Deo  percussus  et  humiliatus   et  super  eum 
pacis  nostrae  disciplinalivorum  sanitasetomnis  ini- 
quitas  oblatus quasi  voiuit  ovis  ad  occisionem  agnus 
coram  tondente  de  angustia  et  dejudiciosublatus, 
generationisinenarrabilis.abcisusde  terra,  propter 
sceluspercussus,dansimpios  prosepulturasuapro 
morte  divites,  in  cujus  manu  non  fuit  iniquitas, 
non  dolus  in  ore,  cum  sceleratis  reputatus,  et  pro 
transgressoribus  orans  :  idem  ipse  prophetice  pro 
me  nunc  leo,  nunc  vermis,  nunc  aper,  nunc  ovis, 
nunc  taurus,  nunc  hircus,  nunc  cervus,  nunc  hin- 
nulus,  nunc  capra,  nunc  capreolus,  nunc  agnus, 
nunc  vitulus,  nunc  passer,  nunc  herodius,  nunc 
turtur,  nunc  aquila,  nunc  serpens,  nunc  columba, 
nunc  petra,   nunc  vinea,  nunc  lilium  convallium, 
q  nunc  campi  flos,  nunc  oliva,  nunc  palma,   nunc 
rosa,  nunc  myrrha,  nunc  candelabrum,    nunc  lu- 
cerna,  nunc  aqua,  nunc  arida,  nunc  mons,  nunc 
fons,  nunc  sagitta,  nunc  framea,  nunc  panis,nunc 
piscis,  nunc  ignis,  nunc  unguenlum,  nunclignum, 
nunc  vinum,  nunc  oleum,  nunc  aurum,  nunc  coe- 
lum,nunc  dies,  nuncsol,nunc  fundamentum,nunc 
templum,  nunc  columna,  nunc  corona,  nuncdomi- 


nus,  nunc  ancillae  filius. 


D 


Et  ut  Evangelium  prophetiam  conlestandodeclaret 
quasi  basicolumna  supposita.prima  haec  etprinci- 
palis  unitas,  ut  prophetia  jam  praenuntiavit,  vere 
sibi  univit  formam  servi,  servi  passibilis  et  mor- 
talis,  decem  mensium  fastidia  in  utero  sustinentis 
et  omnium  se  principium  profitentis. 

H.EC  AD    INCARNATIONEM. 

Idemipse  operarii  etquestuariaefilius  etsplendor 
gloriae  et  figura  substantiae  Dei  Fatris. 

Idem  ipsenunc  in  brutorum  praesepioinvolutus, 
nunc  per  astrorum  indicia  a  regibus  adoratus. 

Idera  ipse  nunc  parentibus  se  subjiciens  nunc  et 
ventis  et  mari  imperans. 

Idem  ipse  nunc  quadraginta  diebus  et  quadra- 
ginta  noctibus  jejunans,  nunc  potator  et  vorax 
publicanorum  et  meretricum  conviva. 

Idem  ipse  nunc  tentatus  a  diabolo,  nunc  angelo- 
rum  circumvallatus  obsequio. 

Idem  ipse  nunc  assumptus  per  diabolum,  nunc 
daemonum  legiones  mittens  in  abyssum. 

Idem  ipse  nunc  ubi  caput  suum  reclinet  non 
habens,  nunc  omnia  qusa  Patris   sunt  possidens. 


!  383 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1384 


Idem  ipse  nunc  putealia  pocula  postulans.nunc 
sitientibus  aquae  vivae  meatus  perenniter  largiens. 

Idem  ipse  nunc  rate  fragili  aequora  transiens, 
nunc  eadem  sicco  vestigio  pedes  terens. 

Idem  ipse  nuncquidquama  se  facerenonpotens, 
nunc  omnia  quae  Pater  facit  et  ipse  faciens. 

Idem  ipse  nunc  duobus  discipulis  sedes  se  dare 
non  possetestans,nuncduodedim  sedium  cumduo- 
decim  judicandi  potestatem  tribuens. 

Idem  ipse  nuncesuriens,  nunc  ex  paucis  panibus 
millia  hominum  satians. 

Idem  ipse  nunc  sitiens,  nunc  aquam  iu  vinum 
convertens. 

Idem  ipse  nunc  Sabbatum  profanans,  nunc  in 
veritate  viam  Dei  docens. 

ldem  ipse  nunc  verax,  nunc  seductor. 

Idem  ipse  nunc  diem  judicii  ignorans,  nunc  cer- 
tissime  judicii  futuri  argumenta  denuntians. 
HjBC  ad  passionem. 

Idem  ipse  nuncsanans  auriculam,nuncdiscissus 
per  lanceam. 

Idem  ipse  nunc  mortem  timens.nunc  mordi  illudens. 

Idcm  ipse  nunc  mortis  timore  captus,nuncredu- 
cens  captivos. 

Idem  ipse  nunc  c um  sceleratis  reputatus  in  morte, 
nunc  mortis  victor. 

Idem  ipse  nunc  in  cruce  pendens,  nunc  in  ipsa 
omnia  commovens. 

Idem  ipse  nunc  in  cruce  derelictum  se  conque- 
rens,  nunc  in  ipsa  paradisum  deliciarum  latroni 
pandens. 

Idem  ipse  nunc  in  cruce  solaris  claritatis  vim 
tenebrosis  obducens,  nunc  tenebrosa  inferni  pleni 
lumine  corusco  illuminans. 

Idem  ipse  nunc  suscitator  mortuorum,  nunc 
crucis  maledictum. 

TUEC  AD  SEVULTURAM. 

Idem  ipse  nunc  in  monumento  sepultus,  nunc 
reserans  sepulcra  mortuorum. 

Idemipse  nuncin  tumulo  jacens  sublapidepres- 
sus,  nunc  inter  mortuos  liber  a  mortuis  surrexisse 
nuntiatus. 

RSC  AD  RESURRECTIONEM. 

Idem  ipse  nunc  inter  suorum  manusipsissepal- 
pabilem  praebens,  nunc  subito  evanescens. 

Idem  ipse  nunc  ad  januam  pulsans,  nunc  clausis 
januis  suis  inopinatus  assistens. 

HOC    AD    ASCENSIONEM. 

Idem  ip?e  nunc  velut  animaliscorporiscum  suis 
pisce  et  mellis  favo  se  reficiens,nunc  velutaetherei 
a  suis  elevatus,  supra  sidera  scandens.Ecce  ipsius, 
principalis  et  aeternae  unitatis  in  homine  propter 
hominem  schismaticum  ad  unitatemrevocandum, 
quanta  distractio,  quanta  dilaceratio,  multiplicitas 
et  divisio  quanta,  quanta  humiliatio,  quanta  con- 
fusio,  et  ignominia  quanta.  Stnpet  ccelum,  terra 
miratur,  quaerit  angelus,  oflenditur  Judaeus,  non 
credit  ethnicus,  et  rimaturphilosophus,et  qualeet 
quare  opus  hoc  et  qualis  etquare  prohomine  latas 
sententiae  exsecutionis  modus  sit  hic. 


A  0  glariosa,  o  beata,  o  principalisunitas  !  0  Deus 
bone,  oimperator  magne  Christe  Jesu,  quam  mira- 
bilis  imojuxta  nomen  propriumtuum  quamadmi- 
rabilis  es  tuinviae  etvitae  hujuspcenis  tuis  !  Adhuc 
etiam  multo  plus  quam  in  sanctis  tuis  mirabilior, 
nisi  quia  solum  utsanctifices  tuoshaepcencetuae;  et 
verae  sicut  verendae  etreverendae  et  admirandae  hae 
poenae  tuae.Sic  quippe  visumquasi  non  posset  dari 
tuis  gloria  tuasinepugna,  et  poenatua  tanquam  si 
militumpcena  etpugna  nonsufficiatadobtinendam 
palmam,  nisi  in  ipso  campoimperatoripsepugnet 
et  sudet  pro  suis.  Nec  aliter  posse  schismaticum 
hominem  ad  unitatemrevocari,ettyrannicae  servi- 
tutis  excutere  jugum,  nisi  ipsa  unitate  principali 
exinanita,in  forma  servi  perunitatem  soliusgrati» 

B  mediaret  sic.  Hoc  quippe  grande  spectaculum  et 
mirabile in oculis nostris,quod  ne  videant synagogae 
velantur  oculi  ethnicorumbruta  infatuanturcorda 
in  quo  etiamphilosophorumomnium  sensusomnis 
obtunditur  sola  sponsa,  cui  sponsusobamoris  pri- 
vilegiati  signum  denominesuonomendedit.aChri- 
stochristianavocata.sponsum  suum  imperatorem 
pro  se  in  campo  dimicantem  recognoscit.  Sed  ut 
de  hac  unitate  solius  gratiae  de  hoc  exsecutionis 
modo  tam  admirabili  hic  interseram  quid,  et  uti- 
nam  non  de  meo,  hoc  quippe  vereor,certe  cumin- 
terdnm  cogito  admirans,  et  plus  quam  admirans, 
inter  Deum  et  hominem  reconciliatonis  modum 
hunc  et  hominem  hoc  modo  liberatum  et  ereptum 
de  manu  fortiorum  ejus,suggerere  mihimoxsolet 

r  conscientia  mea  aliquidessenobis  tam  occultatum 
adhuc  inter  potestatemlucisetpotestatem  tenebra- 
rum.  Inter  quos  homo  quasi  litigiosa  possessio  in 
viae  et  vitae  hujus  eampo  ponitur  et  velut  monoma- 
chia  inter  principemcoeliet  principem  mundihujus 
instauratur.Hominemquasi  praedam  suamvindicat 
hic,  vindicat  et  ille  ;  acquirit  hic,  acquirit  et  ille  ; 
protegit  hic,  rapit  ille;  itaut  etiamhumanigeneris 
parvuli  quotquot  amundiprincipe  tollerentur,  nisi 
ipse  coeli  princeps  pro  ipsis  solvissetet  luisset.  Sed 
quid  dicodeparvulis!  Imo  etiam  sub  potestate  te- 
nebrarum  totumhumanumgenuscaptivumjustus 
pariter  sicut  etinjustus,  nec  suis  virtutibus  nec  vir- 
tutum  operibus  liberatum,nisi  peripsius  potestatis 
lucis  pcenam  et  pugnum.  Scio  tamen  et  legi  quid 
orthodoxi  noslri  scripserintsuperhis  Vera  quidem 
sed  si  plene  de  his  Deus  novit,  ipsi  viderint.  Ego 
quidem  non  arbiirorsic,certissimetamenarbitrans 
quod  vere  sed  minimetamen,quodplene,quodper- 
fecte  disseruerint  super  his.  Nec  enim  arbitror  eos 
comprehendisse,  adeoocculta  sunt  haec.  Praesertim 
cum  nec  in  Veteris  nec  in  Novi  instrumenti  cantico 
horum  plena  causa  audiatur,  tam  Veteris  quam 
Novi  Testamentipatribusconclamantibusuniversis 
cum  Magistro  :  0  altitudo  diuitiarum  sapientix  et 
scientiw  Dei.quam  incomprehensibilia  suntjudicia 
ejus  et  investigabiles  vio?  ejus.  Quis  enim  cognovit 
sensum  Domini,aut  quis  consiliarius  ejusfuit  ?  (Rom. 
xi.)  0  si  nobis  desuper  datum  scire  vehementem 
illam  Dei  ad  hominem  secreti  amoris  vim.  0  sida- 


D 


\m 


LIBER  MELORUM.   -  MEL.  III. 


1386 


tum  intelligere  quaeesset  illa  plusquammors  forlis  A  solius  gratiae  quee  inter  Deum  et  hominem,descen- 


dilectio.quasicvicitinvincibilem  etiam  ipsum  mor- 
lisvictorem,  quaesicexinanivit  Omnipotentem,tem- 
poravit83ternitatem,infirmavit  virtutem,  ligavit  in- 
superabilem,  vulneravit  impassibilem  et  demum 
occidit  immortalem.  0  amor,amor,  quam  fortis  es 
tu  et  quam  vehemens  etiaminterhomines,  nonso- 
lum  in  Deo  homine.Te  dico  vehementem  et  fortem 
ubi  veretu  et  non  nisi  tu,  procedens  de  corde  puro 
etconscientia  bonaet  fide  non  ficta.  Sed  amor  hic 
talissoliusDei  estetadmodumpaucorumhominum 
et  horum  tamen  non  nisi  aDeo  ;sed  tanto  quidem 
in  Creatore,  quam  in  creatura  sincerior,  purior  et 
fortior  amorhic.quonihil  potest  illum  amorisfon- 
tem  turbare  quia  ipse  est  Deus  ;  nisi  quia  ipsemet 


dissem,  mequasideincomprehensibiliterimmenso 
palatio  ad  sponsi  etsponsae  transisse  thalamum. 
Sed  angustusadmodum  thalamus  hic  utpotein  quo 
soium  Patris  Verbum  et  sola  et  unica  Verbi  anima 
cum  carne  assumpta.  Verum  cum  nunc  tertio  de 
tertia  unitate  naturee  et  gratiae  deinceps  tertius 
hic  noster  formandus  et  consummandus  sic  me- 
lus,  ad  ampliorem  sponsi  etsponsee  thalamumno- 
bis  nunc  divertendum.  In  hoc  enim  sponsa  jam 
plenae  pubertatis  cum  sponso  estin  amplexu,  re- 
gina  in  vestitu  suo  deaurato,  hominum  et  angelo- 
rum  varietate  circumdata.  De  hac  itaqure  unitate 
naturae  et  gratiae  amodo  meli  nostri  sequentia  for- 
mabuntur ;  utita,quemadmodumsuprapollicitisu- 


exnimiaarmorisvehementiaetexsuperabundantia  B  mus,  quae  unitatis  speciessit  haec  quae  non'est  uni 


multa  tanquam  ex  superinundatione  aliqua  videtur 
semetipsum  amorisfontem  turbasse,  amore  sic  ip- 
sum  compellente  ut  non  solum  vellet  esseaeternus 
Deus,sedet  temporalishomo.homocum  hominibus 
propterhominem;totinfirma,tot  probrosa.totinju- 
rias  tot  tentationes,  tot  pressuras,  totangustias,to* 
difficultates  propter  hominem  sustinenset  demum 
ipsam  ignominiam  crucis.  Heec  in  homine  sibi  unito 
prima  et  principalisunitasnostrapropterhomioem 
passa,  ut  itahominempervariaspcenarumsuarum 
species.  quas  pro  homine  pertulit,  ad  sui  dilectio- 
oem  invitans,  ad  illam  tertiam  naturae  et  gratiae 
iinitatemdequaprincipaliterintendimus  et  propter 
quam  de  duabus  aliis  interseruimus,  post  se  tra- 
uendo  revocaret. 

TERTll    MELI   NOTULA  21 
TERTIUS    MELUS  FINITUU  HIC  DE  UNITATE  SOLIUS  GRATI.E, 
QUl  ET  DEINCEPS    DE   UNITATE   NATUR,E  ET  GRAThE 
RESONABIT. 

Restat  igitur  amodo,et  propositum  nostrum  et 
promissum  exigit  sic,  ut  de  illa  unitate  tertia  ci- 
thara  nostra  Davidica  resonet.  Primo  si  quidem 
praecessit  melushic  tertius  de  unitate  solius  naturas. 
Secundode  unitatesolius  gratiae.  Tertio  vero  idem 
ipse  melus  erit  deincepsde  unitate  naturae  et  gra- 
iiae.  Hoctamenhic  nuncpraemisso  quodcumsermo 
ie  unitate  solius  naturae  praecessisset  intra  Sancta 
sanctorum  quasi  per  rimam  angustam  et  visu  quasi 
iisgregato  propitiatorium  super  arcam  vix  discer- 
aere  potuiutpoteobumbratum.  Deinde  cum  sermo 
ssset  de  unitate  solius  gratiae  intra  eadem  sancta, 
quasiper  rimam  paulominusangustamarcamsan- 
ctificationis  modicum  superficie  tenus  sum  intui- 
tus.  At  veronunctertio  cum  sermo  proponatur  de 
unitate  naturae  et  gratiae  intra  eadem  Sancta  san- 
Horurn  aliquantulum  liberius  videoCherubin  hinc 
nde  stantes  circa  propitiatorium  qui  sedato  nunc 
schismate  etpace  reformata  inter  Deum  et  homi- 
aemjam  concives  nostrieffectietdomestici  liberio- 
*em  nobis  nunc  quanlum  tamen  licet,  permittunt 
aos  ad  se  habere  accessum.  Et  hoc  idem  est  quod 
5tsi  verbis  aliis  supra  jam  dixisse  me  memini  cum 
primo  de  primaet  principali  omnipotenti  et  omnia 
xmtinente  unitate  loquerer,  etpostea  ad  unitatem 


tas  solius  naturee  nec  uuitas  soliusgratiae,  sed  sicut 
conjunximus  unitas  naturae  et  graliae,  liquido  raa- 
nifestetur.  Quodex  praemissis  de  facilietiam  tardos 
comprehensurosnondubito.Siquidem,utpraeosten- 
sum,  prima  et  principalis  illa  unitas  solius  naturae 
dignataestconsors  fieri  naturae  nostree.  Et  ita  nos 
etilla  unius  sumus  jam  communis  naturae.  Unde 
cum  nosilli  unimur,  imaginis  Filii  Dei  conformes 
effecti.quod  solum  per  ipsius  est  gratiam,jam  cui 
peruniti  eramus  per  naturam  a  nobis  assumptam 
postea  unimur  per  gratiam  abeanobiscollatam.Et 
ita  erit,  sicut  nuncevidentissimum,  haecnostrater 
tia  ad  primam  illam  et  principalem  unitatem  non 
solum  unitas  naturae.,  ssdet  gratiae.  Et  haec  est  illa 

q  propterquamalias  duas  induximus  et  dequaprin- 
cipaliter  proposuimus  tertia  unitatis  species  seu 
unitas  tertia. 

0  quanta  et  quam  palam  omnibus  et  angelis  et 
hominibushominis  his  sicut  gratia  et  gloria  mani- 
festata  !  Qui  profecto  quondam  tam  miser.  tam 
oppressus,  adeo  obfirmatus  in  schismate  supercce- 
lestibus  angelorum  spiritibus  unitur,  solum  per 
gratiam,  sed  ipsi  angelorum,  imoomniumCreatori 
spirituum,  non  solum  nunc  pergratiam.sed  etiam 
unitur  et  per  naturam.  0  felix  schismaet  votivum 
post  quod  ad  tam  gloriosam  unitatem  homo  schi- 
smaticus  revocaridebuerat.  0  omnipotentis  unitatis 
quantacum  discretione  clementia  et  seditiosi  Lu- 
ciferi  quanta  cum   fatuitate    malitia.  Hoc  quippe 

p.  totum  Domino  sapienter  disponente  sic  cessit  ho- 
mini  ad  insperatam  gloriam,  quod  ille  machinatus 
fuerat  ad  ruinam  hominis  irreparabilem.  Et  ita 
sicut  solot  mentita  est  iniquiias  sibi,  imo  mentita 
est  et  Deo,  mentita  est  et  angelo,  mentila  est  et 
homini,  mentita  estetiam  et  sibi  ipsi,  et  quidem 
aperle  sibiipsi  mentita  Deo  sapiente  etforti  etjusto 
iniquitatis  semper  et  malitiae  deprehendente  la- 
queos,  retiacula  dissipante.eludente  lendiculas.  et 
machinameutafrustrante.  Ita  omues  iniquitatis  et 
malitiae  cogitationes  et  astutiastam  crebro  vertente 
incontrarium,  ut  merito  propheta  noster  hocip- 
sum  crebroexpertus  dicat,  quia  mentita  est  ini- 
quitas  sibi.  Quod  quidem  et  nos  in  quotidianis 
operibus,  nostrisquotidiecernimus.sedin  hoc  tam 


1387 


HERBERTI  DE  ROSHEAM 


singulariler  glorioso  et  tam  gloriose  singulari  et 
tam  praeclaro  opere  hoc  evidentissimum.  Primo 
quippe  per  iniquitatem  a  congregatione  justorum, 
ab  angelorum  consortio,  a  triumphante  Ecclesia 
propter  schisma  homine  expulso,  justitia  opus  ini- 
quitatis  in  contrarium  convertente,  ipso  nunc  eo 
amplius  superuniversos  angelorum  ordines  gloria 
et  honore  coronato.  Deusenimnoster  et  vere  noster 
nusquam,  sicut  docer  Magister,  aogelos  sed  semen 
Abrahaequasi  fugitivum,quia  schismaticum  appre- 
Ijendit,  etsicutsupra  satis  ostendimus  per  solam 
et  incomprehensibilem  gratiam  personaliter  sibi 
univit.  Verum  sicut  et  ex  prima  solius  naturae,  ita 
et  exhac  secunda  solius  gratiae  processit  heectertia 
unitas  et  naturae  et  gratiae,  qua  unitur  Ecclesia 
Deo  et  per  naturam,quamab  ea  assumpsit  et  per 
gratiam  quam  ei  superabunde  donavit.  Unde  et 
sicut  corpus  ad  caput,  ita  etcorporis  membra  sin- 
gula  hac  eadem  naturae  et  gratije  unitate  uniuntur 
inter  se  propter  earndem,  quacomparticipant,con- 
formitatem  naturae  et  communionem  gratiee.  Haec 
itaque  tertia  unitas  naturae  et  gratiae  unitas  est 
totius  universalis  Ecclesiae.cujus  pars  adhuc  mi- 
litatin  terris,pars  vero  jam  triumphat  in  ccelis. 
Verumtamen  hoec  unitasnatura».  et  gratiae,quam  et 
militantiset  triumphantis  Ecclesiae  communem  imo 
quasi  unam  et  eamdem  dicimus  in  triumphante 
quidem,  quo  incomprehensibiliter  major,eomelior 
et  jucundior,  quia  beatior  est.  Haec  quippe  mili- 
tantis  Ecclesiae  unitassibiipsiqualis  etquanta  ipsa 
eadem  in  triumphante  Ecclesiaestcomparata,non 
jam  un.tas  sed  verius  quam  unitas,  talis  qualis 
potestappellari  conjunctio,  aut  si  unitas,  dilace- 
rata  quidem  unitas  et  convulsa.  Ut  sit  haec  quasi 
peregrina  quaedam  unitas  et  militaris,  illa  vero- 
supercoelestis  Ecclesiae  vere  civis  et  triumphalis. 

TERTIUS  MELUS    DE  UNITATE   NATUR^  ET    GRATI,E  HIG 

PLENE  RESONAT,   QUAM  PRIMO  BIPERTIT  1N  UNITATEM 

MILITAREM    ET    TRIUMPHALEM    ET    PRIUS   DOCET   DE 

MILITARI  22  NOTULA. 

Estitaquejamquasibipertita  unitas  haec  naturae 
et  gratiae,  cum  amen  non  sit  nisi  velut  una  Ec- 
clesiaemilitantiset  triumphantis.  Sicutunacharitas 
et  una  unitas,  tamen  quasi  bipertita  haec  eo  quod 
in  triumpho  plus  quam  in  militia  unitas  sicut  et 
charitas  incomparabiliter  major,melior  et  jucun- 
diorsit.  Militans  enim  Ecclesia  haecin  hac  sua  mi- 
litia,  ubi  sic  abundat  malitia  inter  tot  labores  et 
sudores,  inter  tam  diversa  et  adversa  pericula,  cui 
sicutpoena,  sic  ei  quotidie  est  et  pugna  ex  corde, 
excarne,  ex  mundo,  ex  inimico,  inter  impedi- 
menta,  inquam,  tot  inter  tentationes  tam  varias, 
inter  tot  sibi  carnis  ignitas  rebelliones,  inter  tot 
sicut  carnis  et  mundi  terrena  desideria,  quomodo 
potest  esse  una  sic  divisa,  sic  distracta,  sic  dilace- 
rata,sic  convulsa  ?  Et  ut  de  prophetaaddam,  pau- 
percula  tempestate  convulsa  absque  consolatione, 
quomodopoteststarein  unitate  ?Ettaraen  eo  quod 
ad  unitatem  tendatin  patriatalemqualemunitatem 
tenet  in  via,  aUoquin,   sicut  ipsa  norit,  ad  illam 


1388 

A  patriae  unitatem  minime  perventura.  Cujus  in  hoc 
militiae  suae  agone  talis  et  tanta  est  ejus  unitas, 
qualis  et  quanta  est  ejus  charitas,  vulnerata  qui- 
dem  charitas  et  vulnerata  et  quasi  diruta,  unitas  ; 
semiplena  charitas,  semiplenaet  unitas  aequispas- 
sibus  ambulant.  Et  si  tertium  addam  adhuc,  non 
excedam  ;  nam  sicutquantacharitas,tanta  unitas, 
tanta  et  pax.Et  vicissim  convertitur  inter  triahaec. 
Tria  aequalia  haec  tria  similia  et  coaeva  tria  .  Et 
haec  quidem  militaris  unitasetsi  triumphali  unitati 
comparata,  in  praesenti  militia  velut  quaedam  scis- 
sura  sit,  mirae  tamen  fortitudinis  est  et  virtutis, 
quaeuniversum  Ecclesiarum  orbem  per  tam  varios 
gradus  et  ordines  tenet  et  continet.  De  qua  Pro- 
pheta  noster  :  Ponite, inquit,  corda  vestra  in  vir- 

B  tute  ejus  (Psal,  xlvii),  in  unitate  nostra  scilicet 
quae  civitatis  Dei  de  qua  ibi  propheta  loquitur  : 
Virtus  est  quam  nihil  vincil,  nemo  dissuit,  tunica 
enim  est  Domini  inconsutilis.  Quantum  enim  cha- 
ritas,  tantum  potest  ex  charitate  et  cum  charitate 
haec  charitatis  unitas.  Amicissimae  quippe  inter  se 
sunthaeduse,  unitas  et  charitas,  imo  et  tria  haec, 
pax,  unitas,  charitas.  Quam  felix,  quam  bona, 
quam  jucunda  in  via,  quasi  peregrinans  adhuc  et 
subsolaris  trinitas,  trinitas  heec  charitatis,  unitatis 
etpacis,  quorumsingula  suntin  singulis,  unum  in 
omnibus  et  unum  omnia.  Quam  desiderabilis, 
quam  utilis  quam  necessaria  Trinitas  haec  subso- 
larisinvia,  ad  viam,  ad  illam  supra  solarem  via 
rectissima  Trinitateui  tendens,  quae  est  in  patria, 

q  ubi  est  aetcrna  unitas,  aeterna  pax  et  charitas.sicut 
coomnipotens  et  coaeterna.  Paterunitas,  paxfilius, 
charitas  vero  Spiritus  sanctus.  Et  haec  sunt  tria 
illa,  quae  magister  discipulisorat  et  exoptat  Gratia, 
inquit, Domini  nostriJesu  Christi  et  charilas  Dei  et 
communicatio  sanctiSpiritussitsemper  cum  omnibus 
nobis  (II  Cor.  xm).  Gratia  ista  Jesu  Christi,  quam 
primoponit,  pax  estquae  praeexcellenter  gratia  di- 
citur.Omnisenimintentionis  et  operis  finis  pax  est. 
Et  quia  ipseproprie,  sicut  ipse  Magister  docet,pax 
nostra  est  quifecit  utraque  unum.  Et  charitas  Dei, 
charitas  videlicet,  quadiligamus  Deum  etquae  non 
nisi  aDeo.  Et  communicatio sancti  Spiritus  ,  id  est 
communio  quam  facit  in  nobis  charitas  sive  amor 
qui  proprie  Spiritus sanctus  est.Haec  communio  seu 
communicatio  unitas  est,  quam  sola  communiter 
habita  charitas  facit,  unde  et  Magister  vigilanter 
dicit :  Communicalio  sancli  Spiritus.  Alioquin  nisi 
communiter  habeatur  charitas,  ut  nos  diligamus 
ad  invicem,  non  eritSpiritus  sancti  communicatio 
vel  communio,  sed  potius  quasi  singularitas  vel  so- 
litudo,  isto  diligente  et  non  illo.  Et  ita  in  isto  qui 
diligit  et  in  illo  qui  non  diligit,  jam  non  erit  opus 
charitatis  unitas,  sed  erit  singularis  et  solitaria 
charitas.  Propter  quod  Magister  inter  fratres  de- 
siderans  unitatemorat  eis  et  optat  Spiritus  sancti, 
id  est  charitas  communionem.  Ita  verbis  suis  de- 
precatoriis  tria  nostra.pacem  videlicet,  charitatem 
et  unitatem  comprehendens  :  ecce  militaris  nostra 
unitas  comites  secumhabens  charitatem  etpacem. 


D 


1389 


LIBER  MELORUM.  -  MEL.  III. 


1390 


mihtiidiDem  sic  loquentem  :  Sioi/id.  inmii».  »/>/,•/„,.      f-i„ — k~i;  .._:',    *     g  aei  Petteetior,quo 


militudinem  sic  loquentem  :  Siquid,inqu\t,patitur 
unum  membrum  compatiuntur  omnia  membra  ;  sive 

gloriaturunummembrumcongaudentomniamembra 
(I  Cor.  xn).  Ita  et  in  spiritualis  corporis  Christi 
membris  hocquotidie  experientissimum.  Unde  et 
Magister  ipse  hujus  corporis  membrum  tamrobu- 
stum,  tam  forte  :  Qw«s,inquit,  infirmatur  et  ego  non 
\  infirmor  ?  Qvis  scandalizalur  et  ego  non  uror  ? 
(//  Cor.  xi.)  Eo  quippe  spiritualis  hujus  corporis 
membrum   compatiens   magis  et  sollicitum,  quo 


triumphali  unitati  et  superccelesti,  de  qua  in  se- 
quentibus  dicturi  principaliter intendimus,estcon- 
formior.DequaProphetanoster:  Bccequam  bonum 
et  quam  jucundumhabitare,fratres,inunum(l>sal. 
cxxxn).  Suntenimquidamimperatoresmilitum  qui 
omniasuavendunt,omniadistribuunt,omniadese- 
runtetomnivisibiliumproprietatirenuntiant,itaspo- 
hantesseutnudivitaehujusviameotutius,quonihil 
secumportantescurranteteoexpeditiusquosolaDei 
armatura  induti  certen t.  Inter  milites hos  omni  pro- 


:ipsum  fortius  etrobustiusfuerit.  Alioquin,  uTidVm      p rietaie  .ublam  Z    „7  ,  ?r 

Magister  docet,  schisma  erit  in  corpl,,  'si  non  id      Lm  Inam  n  ,2  Ttotut  ZTvt 
£».  pro^nvtcem  sollicita  sint  membra  (I  Cor.zn).  B  quippe  mihtum  haec  iu  via  imag n0 Z  [ZlJlr 

Undeetjamnorieritunitasmembrorumincorpore,  supercmlestis  vitse  triumphatorumk pa  ria  eZni 

msi,  quandiu  ipsa  hic  mihtaverit,  in   sollicitudine  tashaec  militaris  unitatis  illi, .«  tT      >!  ,    ' 

sit  et  pavore.  Et  quoniam  propter  tertiam  hanc  in  via  Z s mUuudo  e       mJT?      "'  ^ 

natur*  et  gratiae  unitatem  de  charitate  et  pace  in-  h,c  Xuriiu.    ^a/£  "  ^^'Et 

ter.eru.mu.,  ut  secundum  chari.ati.  mensuram  et  primitivorum  mihtum,   d qu  bTsc  •  otum 

;pacis  etunitaus,  mensura  in  hac  subsolari Ecclesia  multitudiuis  credentium  erat  cor  unun T'  ^* 

monstraretur,  amodo  omissis  aliis  solum  de  hac  una,  nec  quisquam  eorum gu^ssl     »  ^* 

leadem  umtate  pleniusprosequendum.  Etpostquam  ahquid  esse  dicebat,  ^3*11^01^1  ^ 

jjamex  parte  docuimus,  quahs  et  quanta  sit  haec  nia.  Nec  tamen.ut  ^^1^  e  pX^F.T" 

»ni...  uatur»  et  gratiae  in  militante.superestquali.  siaa  no.tr»  militia  inter  imZ^ZT^ 

,.p.a  et  quanta  sit  in  triumphante  Ecclesia  demon-  duas  facimus  unitates    sed       aI    Z           ^. 

trare.  Et  hoc  magis  quam   per  experientiam  no-  bipertitamhanc  u^toip^  aouSU^T  f-"1 

btram  secundum  Scripturarum  test.monia.  Hujus  militum  eo  ampliu.  decSata  et" t.tam  !   7! 

^u.ppeun,ta..sbonumetjucundum,imo  etbeatum  in  imperatori.  acie  tanquam « lersToiL         l 
banem  .en.um  nostrum  excedit.  De  qua  tamen  c  plu.  insignes  etprao^ZllnH^T 

[proutdatum  de  super  d.cendum  nunc,  cum  istasit  nifici.nihL.gnan^e^ 


illa  triumphalis  Ecclesiae  unitas  propter  quam  uni- 
versa  praemissa  inducta  sunt.  In  hac  quippe  trium- 
iphali  unitatemiles  triumphatoradcujus  laudem  et 
Woriam,  omni  jam  ex  partecithara  nostra  resonat 

^umimperatoresuotriumphanteest.Quorumquem- 
admodum  praeostensa  est,  et  in  pugna  et  in  palma 
n  via  conformitas  sic  secundum  propositum  no- 
strum  et  promissum,  tandem  debet  vel  nunc  eo- 
t-umdem  in  patriamonstrari  unitas. 

TEM  MILITAREM  UMTATEM  BIPERTIT  IN  COMMUNEM 
|  OMMUM  JUSTORUM  ET  1N  PR.VATAM  PERFECTORUM 
I    ET    PRIMO    DOCET    DE     COMMUNI.    23    NOTULA. 

Verumtamen  antequam  procedamus.hoc  minime 


totum. 

Taceoinpreesentiarumdeilla  unitate,  quae  inter 
sascuhhommes  est.Haecquippenon  sempervirtutes 
comites  habet,  sed  velut  saecularis  qusedamet  ter- 
rena  unitas,  quasapientes  saeculi  hujus  domibus 
suis  bene  praeesse  norunt.habentes  domum  disci- 

phnatam.quietamfamiliam.servosdominumsuum 
S1cut  verentes  et  reverentes,ad  pugnam  veropara- 
tos  vel  ad  jurgium,  aut  plagis  ceduntaut  si  incor- 
r.gibiles  tanquam  animalia  inquieta  in  junctura  a 
carro,  ita  et  istos  a  domo  sua  ejiciunt,  ne  domus 
suaeunitatis  bonuni  etjucundum  perturbant.Adeo 
unitas  sernper  et  ubique  necessaria.sive  cum  virtu- 


rJuraquiahffic  milita  nostre  m,marisun;ra;  ,i  rs  rnr0eoe  ,rf  "sr::;;;?''''"- 

nternoshicquasibipertita  est.  EstP.nim  „no D  „♦; k_- -.1 .  "      IructU0s>a  et  optima,  sive 


(nter  nos  hic  quasi  bipertita  est.  Est  enim  una  com- 
jnuniter  omniumimperatorismilitum  in  prassentis 
;it83  agone  in  fide,  spe  et  charitate  solidata.Dequa 
jlagister :  Obsecro,  inquit,  vos  ego  vinctus  in  Do- 
\iino,  ut  digne  ambuletis  vocatione  qua  vocatiestis, 

\™omnihumilitateetmansueludine,cumpatientia 
upportantes  invicem  in  charitate,  solliciti  servare 
mtatem  spiritus  in  vinculo  pacis  ;  unum  corpus  et 
nus  Spin(us,sicutvocali  estisin  una  spevocationis 
Vstrae  (Ephes.  iv).  Et  magister  magistrorum  :  Ubi, 
j.quit,  duo  vel  tres  congregati  fuerint  in  nomine 
'eo,  ibi  sum  in  medio  eorum  Matth.  xviii,  2o).  Et 
«cquidem  unitas  omnium  fidelium  est  com- 
lunis. 


etiam  absque  virtutibus  cum  quietis  moribus  in 
saeculoet  tunc  etiam  sicut  utilis  ct  jucunda.  Et  haec 
saeculi  unitas  breviter  tacta  sic  soluin  ut  reuiini- 
scerer.absqueunitate  sicutnec  inDeonecinsseculo 
bonum  quid  vel  jucundum. 

lnillaveroillustrium  militum  unitate,  qui  nou 
dignanturhabereproprium.sed  sunt  omnia  com- 
munia.hbenteretdevoteimmorarer  deea  mpraa- 
senti  meli  notula  plurima  incithara  nostra  resona- 
turus  adhuc,  nisiquia  htec  ip.a  eadem  natura  et 
gratifflumtasquantumcunque  in  priesenti  militia 
decora  sit,  jucunda  et  perfecta  in  patria  tamen  ipsa 
eadem.ncomparabililermajor,  melior.etjucundior 
et  perfectior  est.Unde  et  ad  hanc  ejus  perfectionem 


1391 


HERBERTI  DE  ROSEHAM 


1392 


et  plenitudinem  tantam  ipsamet  festinareme  com- 
pelht.Hanc  quippe  peregrinationis nostrre  unitatem 
semiplenamsuprajam  ostendisse  me  memini.Unde 
et  quia  ipsa  hic  adeo  imperfecta  est,  de  ipsa  hic 
nihil  piene  docebitur  nisi  ad  alia  transeatur.  Cum 
etiam  solum  et  totum  ad  hoc  principalis  nostra  in- 
tentio  fuerit,  propter  quod  et  praemissa  quasi  inci- 
denter  inducta  sunt.ut  dehujus  tertiae  unitatis  ple- 
nitudine,  prout  aeterna  et  principalisunitas,  cujus 
ista  est  opus  nosedoceredignareturaliquidanobis 
diceretur.  Etquidem,  nisi  propter  multa  interpo- 
sitapropositum  etpromissumnostrumforteexcide- 
rit,  de  hac  tertia  triumphaii  unitate  naturae  et  gra- 
tiae  nostra  certe  intentio  principalis.  Si  eniua,  ut 
supra  satis  ostendimus  et  sic  argumentando  prae- 
misimus.inter  irnperatorem  etmilitem  in  viaetvita 
hac  tam  varia,  tamdiversa,  tam  multiplici  et  in- 
visibili  pugna  et  invisibili  palma,  tanta  fuit  con- 
formitas  in  invisibili  palma,  quanta  erit  inter 
ipsos  in  patria  unitas.  Unde  et  de  hac  militan- 
tis  ad  triumphantis  Ecclesiae  unitatem,  quasi  de 
exteriori  sanctuario  ad  iuterius,  et  etiam  quasi  ad 
interiorem  sponsi  etsponsae  thalamum,in  quopost 
pcenas  etpugnas,  post  sudores  et  labores,  impera- 
toret  milesconquieseunt,  prout  peregrinis  et  adve- 
nis  permissum  fuerit,amodo  nobis  appropinquan- 
dum. 

Verum  anlequam  versus  thalamum  moveamus 
pedem,nead  thalamum  inverecunde  pulsautesvel 
temereturpempatiamurrepulsam,sponsi  etsponsae 
cubiculariam  totius  amoris  praelo  cutoriam,  tan- 
quam  concionatricem  omnium  consciam,et  nobis 
a  pnmisannisaliquantulum  familiareminterpelle- 
mus,prophetiam  nominatam  quae  viae  nostrae  versus 
thalamum  dux  nostra  et  secreta  praeambula  sit.Ni 
fallor.ipsa  utpoteab  annis  familiaris  mea  etamica, 
etsiliberum  non  possit  velaudeat  concedereintroi- 
tum,tamen  prope  post  se  ducendo  contiguum  quoad 
licuerit,  induigebit  accessum. 

DE  1LLA  TRIUMPHALl  UNITATE  NATLRiE  ET  GRATl^E 
DE  QUA  PRINCIPALITER  INTENDIT  PLENE  AGIT  TERTIO 
MELO  DE  IPSA  JAM  CLARE  ET  APERTE  ItESONANTE. 
24.  NOTULA. 

Et  ut  de  Scripturis  propheticis  unam  eligam 
sponsi  et  sponsae  familiariorem  cubiculariam,sicut 
totius  amoris  concionatricem  et  consciam,  haec  est 
illacubicularia  per  quam  sponsus,imopropter  uni- 
tatem  tantam  nescio  sive  sponsus  sive  sponsa  sic 
loquitur.  Sicut  sponso  alligavit  mihi  mitram  et 
sicutsponsam  ornavit  me  ornamentis.  Ecce  quia 
splendor  ille  gloriee  et  figura  paternas  substantiae 
et  vitae  aeternae  candor.  Haeres  universorum  qui 
sponsus  estobpraecipuietincomprehensibilisamo- 
ris  unitatem  se  sponsum  et  etiam  se  sponsam  no- 
minat.  Cui  etiam  in  tantae  unitatis  et  privilegiati 
amoris  signum  sponsae  suae  a  nomine  suo  impertit 
nomen,  a  Christo  vocata  Christiana.  Et  hoc  non 
solum  in  via,  sed  in  patria  in  illa  mille  millium 
angelorum  multitudinenon  quidem  angelica  sed 
Christiana,  hoc  tanquamnoraine  proprio  agnita  et 


A  distincta  ab  angelis  summo  regis  filio  sponso  suo 
unita  sic,  sicut  in  una  came  et  in  unocorde,  et 
sicutin  uno  nomine  etin  una  *oce  :  omnibus  san- 
ctorum  spiritibus  tunc  quasi  uno  sancto  Spiritu; 
omnibus  quippe  ad  illum  vere  sicutineffabiliter  et 
inexcogitabiliter  grandem  spiritum  per  incompre- 
hensibiliter  gratamjucundam  et  indeficientem  na- 
turae  et  gratiae  unitatem  tunc  unitis.  Inde  jam 
procul  semota  omnilocidislantia,  omni  intervallo 
temporis,omni  objectu  corporis,omni  etiam  schis- 
mate  cogitationis  vel  operis.  Prima  et  principali 
unitatesimile  per  hanc  naturae  et  gratia  unitatem, 
tunc  inter  caputet  corpus,  inter  sponsum  et  spon- 
sam,Christum  et  Ecclesiam.operante  pergratiam, 
quodipsa  ab  aetcrno  est  inter  Patrem  et  Filium  et 

g  Spiritum  sanclum  per  naturam;  ut  sint  quasi 
unum  tunc  caput  et  corpus,  sponsa  et  sponsus, 
Ecclesia  et  Christus.  Huic  etiam  naturae  et  gratiae 
unitati  prima  illa  et  principalis  adeo  familiaris, 
amica,  et  adeo  eam  desiderans,  quod  ut  conso- 
ciarethauc  sibi,  semetipsam  exinanivit  per  illam 
secundam,  quam  praeostendimus,  solius  gratia 
istam  in  semetipsa  operans  et  per  se  ipsam. 
Unde,  ni  fallor,  forte  cogitabit  jam  quis  istam 
tertiamnaturaeetgratiae  intersponsumetsponsam 
unitatem  aut  digniorem  aut  saltem  condignam  se- 
cundae  Uliquae  est  solius  gratiae  qua  Verbum  carc 
factum  est,  Deus  in  homine.et  homo  Deus.  Cogita- 
bit,  inquam,  sic  quandoquidemillapropter  istam 
illa  videlicet  quae  est  solius  gratiae  propter istam  qua 

P  gratiaeest  et  naturae.  Verum  quis  hoc  audeatdiffi 
nire,quisve  discutere,quis  audeat  praeferre  aut  etian 
coaequare  sponsi  et  sponsae  unitatem  ipsius  Verb 
Altissimi  unientiset  unitae  sibi  carnis  unitati?  Au 
e  diverso.sinon  praeferre,  qui  postponere  audeat' 
Quandoquidem  illud  Verbi  et  carnis  propteristaa 
sponsi  et  sponsae  unitatem  :  et  etiam  cum  hoc 
constet,quod  mystica  imperatoriscaroetinvisibilu 
quaeestfideliumunitasvisibiliillaChristicarnegrav 
et  corpulenta,  quam  de  Virgine  traiit  multo  sil 
dignior  et  multo  charior  ipsi  imperatori.  Et  intei 
causasillas  haec  ut  videturpotissimarumuna,  qui< 
propter  hanccarnem  suam  mysticametinvisibilen 
visibilem  illam  assumpsit  et  univit  sibi.  Et  proptei 
hanc  illam  probris,  contumeliis,  flagellis,sputis  e 
colaphis,  et  multipliei  miseriae  et  ignominiaeexpo 
suit,  per  totos  triginta  tres  annos  hanc  invisibilea 
el  propter  hanc  in  carne  sua  visibili  operans  e 
laborans.  Et  haec  quidem  et  similia  his  ad  prsfe 
rendam  aut  quia  praeferre  forte  nemo  qui  audeat 
saltemad  coaequandamunitatem  unitatiinducipos 
sunt. 

Verumnemo  nostrum  adhuncsponsi  et  sponsa 
thalamum  appropinquans,ubi  sponsusin  lectoest 
et  sponsain  tanlo unitatis  amplexu ;  nemo,  inquam 
nostrum  clamet,  nemo  obstrepet,  nemo  procacite 
pulset.  Amicaillanostra  etfamiliaris  praenominat; 
sponsi  et  sponsae  cubicularia  viae  nostrae  versus  tha 
lamum  huc  usque  dux  nostra  et  praeambula  hic  stan 
jubet.  Hicquiescerere  nobis  insusurrat:  Secretum 


D 


1393 


LIBER  MELORUM.  -  MEL.  III. 


1394 


inquit,  meum  mihi.secretum  meummihi (fsa.xxiv).  A  bum  Patris  sic  sibi  uniens,  hominem  consimilem 

|y't      i  I  I  i  i/  1    n  t  i  -i  iti   /  r  i  i  -i  t    .    -  ., i I  :  .  .      1  i  s\        •        ■  f* 


Kt  illudetiamquasicomminandoinstillat :  Qui  dat, 
iaqmt,secretorumscrutatores,quasinon  sinl,et  judi- 
cesterrxvelutinanefecil (/sa.xL)  Undeethocbonum 
etdecetsic,utquisquenostrumversusthalamumten- 
denslinguamsuamreprimat,verbis  parcat,etsolum 
intrasecogitetquidvoluerit,etqualiteradpraemissa 
moveatur :  utinamjuxtaquod  principalis  unitas  utri- 
usque  amica  unitatis  sibi  revelare  dignita  fuerit. 
Unum  tamen  est  quod  quiavideoaudeoquod  inter 
verbum  uniens  et  unitamsibicarnem,cum  sitquae- 
damprivilegiata  nova  inaudita  et  singularis  unitas, 
;videri  tamen  potest  quodetsi  illa  sui  singularitate 
sit  admirabilior,  tertiatamen  haec  pro  sui  commu- 
nionesit  fructuosior.qua  universa  capitismembra 


fieri  posse,  et  etiam  nos  sperare  debere  unitatem 
inter  dilectum  et  diiectam  Chi  islum  dico  et  Ecclesiam. 
Undeet  quemadmodum pluries  cum  corde  meo  me- 
ditor,  qui  ab  aeterno  omnia  praescivit,  talem  homi- 
nem  condidit  cujus  natura  ut  unirelur  Divinitati 
congrueret,  etquam  Divinitas  ipsanon  dedignare- 
tur  nec  abhorreret,  sed  potius  quasi  affectaret  ad 
uniendum  sibi.  Quod  tam  dignum,  tam  inauditum 
naturae  humanae  privilegium  nec  naturae  angelicae 
nec  alii  omnino  naturae  arbitror  in  ipsa  sui  cre- 
atione  insertum,ut  Divinitas  aflectaret  naturae  alte- 
rius  praeterquam soliushominis unircsibinaturam. 
Utrum  etiam  aliam  sicut  nec  univit  an  etiam  unire 
sibi  posset  sicut  necasserere  necnegare  nuncprae- 


capitiuniuntur.utpereamsitChristusintegercaput  B  sumo.  Unde  et  omittentes  nunc  hoc  ad  gloriosum 

/>nm   momhnic.     Qar\     ....;.l    /.;«    j:~»: •     .  .  <n       i 


cum  membris.  Sed  quid  sic  distinguo  inter  duas 
'unitateshas,ilJamquasipraedicansadmirabiliorem, 
'sedistam  fructuosioremvideriposse.  iNisi  amicam 
illam  meamego  versussponsiet  sponsaethalamum 
jtendensviaeducempraehaberemetpraeambulatnper 
!facile  errare  posse  in  invio  et  non  in  via.  Prior 
quippeilla  Verbi  et  carnis  unitas  solius  gratiae  revera 
|sicutadmirabilior,sic  etiam  si  quis  velit  altendere 
jet  fructuosior  est.Totiusquippeistius  tertia;  unitatis 
lostrae fructus per illam  est et exilla.  Verum  et  ut  hic 
|id  superiora  respondeam,  quibus  videii  poteram, 
Istam  unitatem  naturae  et  gratiae  illi  secundae  solius 
j?ratiae  unitati  praeferre  velle  aut  saltera  coaequare  id, 
Isicutnunc  breviter  dico  etabsolute,  quia  etsi  se- 
JHinda  illa  Verbi  et  carnis  unitas  propter  hanc  ter- 

iamsponsietsponsaeunitatemsitfacta,multotamen 
jiicut  mihi  visum  dignior  illa  secunda,  quam  hsec 
jertia,  quia  sic  facta  est  illa  secunda  proplerhanc 
^ertiam,  ut  et  haec  tertia  facta  sit  per  secundum.Et 
ta  secunda  illa  et  causa  et  operatrix  est  istius  tertiae 
mocooperatrix.  Primasiquidem  etprincipalis  uni- 
as operata  est  secundam  propter  tertiam,et  postea 
iadem  prima  et  principalis  unitas  operata  est  ter- 
iam  per  secundam.Demystica  tamen  Christicarne 


illud  etexpressum  uuitatis  nostrae  exemplar  recur- 
ramus.Talemetenimsperamusnobisintersponsum 
et  sponsam  naturae  nostrae  et  gratiae  unitatem  futu- 
ram,  qualemjam  videmuspraecessissesoliusgratiae 
unitatem  inter  Deum  solum  et  solum  et  unum   et 
unicum  hominemChristum  Jesum.Talem  dico  nec 
tamen  omnino   talem,  sed  expressissime  quidem 
talem.  Nam  quis  credet  hdei  nostrae  ?  Quis  nostrae 
tam  novae  tam  inauditae  mutationi  ?  Sed  quid  dico, 
mutationi:  imo  transmutationi,imo  quid  etiam  hic  de 
mutationeseu  transmutatione  velfiatmentio.Tran- 
substantiatio  videtur  potius  hic  quam  mutatio  ulla 
vel  transmutatio,  homine  tunc  quasi  transubstan- 
tiato  in  Deum,  et  hominis  natura  quasi  in  unam 
deitatis  naturam.  Primis  etiam  auimi  motibus   in 
hacvelut  quadam  transubstanliatione  absorptis, 
beata  tunc  anima  prae  tanta  gratia  et   gloria,  per 
amoris  spiritumvehementemvelutinsempiternum 
transubstantiata  ardorem.  Ardorem  nomino,  quia 
amicamea  et  familiaris  viaemeae  versus  thalamum 
dux  et  praeambula  inter  viandum  suggessit  mihi 
nunc  sic.  Quaede  thalamo  praelocuta  hoc  ipsum  ar- 
doris  nomen  quodam  loco  posuerat  quaerens  quis 
dignus  foret  habitare  in  thalamo  hoc.  Quis,  in- 


li^.^lln?  qUa™  'f— !!  ^6  Virgine'  de(*ua  tam      Wte**>POterithabitareexvobiscumigne'devoranttf 

quis  habitabit  ex  vobis  cum  ardoribus  sempiler-nis'1 
(Isa.  xxxni.)Et  responsum  mox  subjicit  :  Qui  am- 
bu lat,  inquil,  in  justitiiset  loquitur  veritatem.  Qui 
projicit  avaritiam ex catumnia et  excuti t  manus suas 
ab  omnimunere(ibid.),  eccequia  homo  justus  cum 
Deo,  homo  cum  igue  devorante.homocum  sempi- 
terno  ardorejuxtaquod  etalibi  legitur  quod  Deus 
noster  ignis  consumens  esl  (Deut.  iv).Sed  ignis  qui- 


jiac  quamillasupratetigimus  secus.  Longe  quippe 

.lia  ratio  hic  aliam  reformatcensuram.  Seddehoc 

lias.  Unde,  ut  ad  proxima  redeam,  etsi  unitatem 

'anc  nostram  tertiam  illi  unitati  solius  gratire  si- 

|ailiter  nostrae  praeferre  aut  etiam  coaequare,  non 

udeamtamen  pro  tertiae  hujus  unitatis  nostiaedi- 

nitate  cui  etsi  in  mortalis  vitae  hujus  via  sic  raul- 

pliciter  nunc  distractus,  dilaceratus  sim,  et  con- 

ulsus,  saltem  per  mortera  per  incinerationem,  et 

er  ignem  spero  me  ad  jungendum  adhuc ;  prohu- 

is,inquam,  tertiae  nostrae  unitatis  dignitateunum 

udeoet  allegabo  nuncunum.  Nam  id  profectove- 

im  et  nemo  dubitet,  hoc  quippe  jam  ostendetur, 

ujus  tertite  unitatis  nostrae  secunda  illa  Verbi  et 

irnis  unitas  praeclarum  gloriosum  et  exquisitis- 

jmum  exemplar  est.  Unde  et  qualis  nunc  estinter 

erbiim  etcarnem,  talem  in  regno  illo  unitatis  et 

acisinter  sponsum  etsponsamunitatem  exspecta- 

us.  Hoc  significantenobis  Spiritu  sancto  per  Ver- 


D 


dem  hic  Deus  est  consumens  in  via,  qui  idem  ipse 
est  consummans  in  patria  ;  in  via  quippe  hic  ignis 
Deusnostersuos  multipliciter  probat  et  examinaL 
quos  ipse  in  patria  vane  quidem  multisque  modis 
glorificatet  illuminat.  Deus  igitur  noster  in  via  est 
ignisconsumens,  suossicprobans  et  examinansut 
vetushe  rubiginis,  nec  aliquid  in  iis  possit  depre- 
hendi  vestigium  etdemura  sic  transferantur  ad  re- 
gnura,quemadmodumoleo  purissimeeliquatouihil 
amurcaeresidetetita  raittitur  in  cellarium,  et  in  ar- 
gento  septuplumpurgatonihil  remanetscoriceetsic 


1395 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1390 


. 


transfertur  in  thesaurum,  et  similiter  grano  pure  A 

eventilato  avolant  paleae,et  sic  reponitur  in  grana- 

rium  ;  ethaec  quidem  et  aliaad  id  quod  proposui- 

musexempla  juvare  quidem  possunt  ;  sed  vultum 

sufficit:possetsiquidemargentumquantumcunque 

purgatum  iterum   corrumpi  per  scoriam,  sicut  et 

oleumpurissimeeliquatum  per  amurcam.Verumut 

semel  oorruptibile  hoc  incorruptionem  et  mortale 

hoc  immortalitatem  induerit.minimede  caeteropo- 

teritmori  deinceps  aut  corrumpi.Unde  et  ad  plene 

ostendendum  hoccreatum  sub  sole  exemplum,etsi 

juvat,nectamensufficit,  solumilludprsenominatum 

suprasolare  praeclarum  gloriosum  et  incorruptum 

ad  hanc  tertiam  sponsi  et  sponsae  unitatem  decla- 

randam,  Dei  videlicet  assumentis  et  humanitatis 

assumptae   unitatis  exemplar   valet  et  sufficit,  et  q 

etiamsufficiente  sufficientius  est :  horao  quippe  ille 

assumptus  etiam  nostro  mortali  nostra  corruptibili 

pelle  adhuc  iu  via  circumdatus,inter  totviaeet  vitae 

hujusvanaet  fallacia,  quod  quidem   sicut  diclu 

mirum  et  grande  fidei  virtutis  meritum  est,  nec  in 

ulla  velpertranseunte  vani  alicujus  vel  otiosi  cogi- 

latione  aut  peccavit  aut  etiam  peccare  potuit,  et 

hoc  profecto  magnumfidei  meritum  nobis  ita  cre- 

dere,  talem  videlicetvestrae  naturee  hominem,  nec 

etiam  in  via  peccare  posse,  cum  sicut  in  nobismet 

experimurimpossibile  sit  nos  similiterhomines  vix 

per  momentum  posse  sine  peccato  pertransire  :  ad 

ergo  hujus  exemplaris  formam,  quid  mirum,  etsi 

morte  jam  absorpta  in  victoria,  et  nobis  jam  novo 

immortali  et  incorruptibili  schemate  indutis  in  pa-  q 

tria  et  ab  omni  vanitate  liberatis,  et  solo  et  puro 

post  incinerationem  et  ignem  veritatis  fonte  ine- 

briatis,  quid,  inquam,  mirum,  si  de  caetero,  sicut 

necpeccabimusnecetiampeccarepossimus,quidigi- 

tur-mirumet  tamenhocipsumsicutmiraculosum  et 

mirum.miraculosaquippeDeipotentiahaacinexem- 

plo ;  sed  exemplarisforma  multo  mirabilior,adeo  qui- 

dem  mirabilior  ut  ad  illius  collationem  nec  hoc  videa- 

turmirabile.Undeetexemplarisformaexemplisicut 

verissima  et  plenissima  certitudo  est.  Verumtamen 

hocinexemplomagis  quam  in  exemplarimirabilius 

quodetsi  animatotconcupiscentias,tot  tentationes, 

totillecebras,tototiosa,totvanasithicexperla,quin 

potius  totis  carnis  suae  diebus  ne  dicam  experta, 

sed  attrita  per  haec,  ibi  tamen  nec  In  his,  quemad- 

modumnon  peccabit,  nec  peccare  volet,necetiam 

peccarevalebit,  nam  juxta  eruditionem  amicae  et 

familiaris  hujus  ducis  nostrae  interiorum  thalami 

consciae  creato  coelo  novo  et  terra  nova,  jam  non 

erunt  in  memoria  priora,  nec  ascendentsuper  cor 

sponso  super  sponsam  suam  inaeternumgaudente 

et  spiritus  quidem  hominissic  stabit  in  aeternum, 

qui  velit  nolit  homo   sine  peccato   vix  hic   stare 

potest  vel  per  momentum.  Unde  si  quis  operose 

inspiciat.revera  mox  intelliget  per  gratiam  naturae 

et  gratiee  unitatem  hominis  velut  quamdam  tran- 

substantiationem  magisquam  transfigurationem  vel 

transmutationem  in  patria  tanquamhomineinali- 

quamDeitatisnaturam  tunc  converso,  ita  ut  sermo 


D 


ille  tuncquasiprimo  impleatur,  quiper  Prophetam 
praedictus  est  :  Ego  dixi  :  Dii  estis  et  filii  Excelsi 
omnes  (Psal.  lxxxi). 

Et  quidemMagister,  qui  usque  adtertium  coelum 
raptus,  cui  tanquam  coelestis  sponsi  et  sponsae  pa- 
ranympho  multa  interioium  thalami  ostensa  sunt, 
qui  etiamad  interiorathalamiadmissus  audivitar- 
cana  verba,  quaenon  licethomini  loqui  :  ipse,  in- 
quam,  per  plura  Evangelii  sui  loca  de  hac  nostra 
naturae  et  gratiae  unitate  non  tacuit.  Verum  inter 
caetera  hoc  estunum  quod  discerno,quod  praeeligo. 
utpotequod  magis  adpropositumnostrumest,cum 
autem,mquit,subjecta  illi  fuerint  omnia,  tunc  ipse 
Filius  subjectus  erit  ULi  quisibi  subjecit  omma,ut 
sit  Deus  omnia  in  omnibus  (I  Cor.  xv),  de  hac  quidem 
subjectione  dubiuset  haesitans  pro  sensus  meitar- 
ditate  invita  solebam  cogitare,  pauca  dicere,  nihil 
scribere  et  modo  praesertim  nihilde  ea  scribendum 
vel  dicendum,quia  non  de  subjectione  sed  de  uni 
tate  nunc  agitur.  Unde  et  Magistri  verbis  versiculi 
ultimisquae  adpropositumsunthaereo,M^si<,inquit, 
Deus omniain omnibus ;  haereo quidem hic,  quia non 
haesito,hanc,  dequanunc  totussermo  est,nostram 
tertiam  naturae  et  gratiae  unitatem  paucis  his  a  Ma- 
gistro  commendatam  sic  :  Deus,  inquit,  omnia  in 
omnibus,  itaque  secundum  Magistrum  Deus  omnia 
et  in  omnibus  Deus.  Notemus  Magistri  verbum :  Qui 
adthalamiinterioraadmissusawdiin/etiamarcana, 
quoe  non  licet  homini  loqui  (II  Cor.  xu).  Unde  et 
illud  nunc  quod  nobis  hominibus  loqui  licuit,tha- 
lami  verbum  notandum  est,  quod  et  eo  notandum 
est  attentius,  quo  scimus  ipsum  quasi  thalami  pa- 
ranymphum,si  hoc  locutum  pensemus,inquam,et 
notemus  verbum,  ut  ita  unitatis  nostrae  vel  per 
aenigma  aliquod  magis  pateat  vinculum,  et  tamen 
sicut  indissolubile  unitatis  hujus  vinculum  reputo 
et  hoc  tarditati  meae  interpretabile  verbum,  nisi 
forte  si  tamen  et  hoc  desuper  datum  sit,speculanter 
etaenigmatice  videatur  et  hoc  et  illud  :  Deus,  ia- 
quit,  omniain  omnibus. Igilur  per  istam  vestram 
ineffabiliter  inventam  unilatem  secundum  Magistri 
doctrinam,omnia  tuncquasi  una  naturaquasiunus 
spiritus,  unus  Deus  tunc  primoquasi  integro.cum 
membra,  quae  modo  per  viam  quasi  frustatimdis- 
persa  sunt,  demum  in  patria  capiti  unita  fuerint, 
haec  omnibus  nunc  in  peregrinatione  hac  ad  hanc 
patriae  unitatem  tendentibus,  in  unitate  tunc  imo 
quasi  quaedam  simplexvera  etprimaet  principali9 
unitas  omnia  tunc  :  cumtamen  non  dicat  Magister 
ut  sit  Deus  quasi  omnia  sed  absque  quasi  inquit 
Deus  omnia ;  videtur  docere  Magisterquiusquead 
tertium  coelum  raptus  thalami  secretiora  noverat; 
videtur,  inquam,  docereexincreato  etcreatisspiri- 
tibus  qui  tamen  ab  aeterno  in  Dei  aeterna  mente 
fueruntaeterna  quamdam  plenam  perfectam  etcon- 
summatam  unitatemomnibus  tunc  quasitransub- 
stantiatis  beatorum  spiritibus  etduabus  unitatibus 
nostris  tunc  ad  unam,secunda  videlicet  et  tertiaad 
primam  illametprincipalem  redactis.propterquod 
forte  sponsus :  Ncmo,  inquit,   ascendit  in  ccelum 


1397  LIBER  MELORHM.  -  MEL.  III.  im 

71VLT Z?LtT°,r'ma- ""I""  ""'  """  *  qUaUbuscun1"^i8»i-nacul;oribusels„blil,„ribus 
cceto(Jam.  ni) ,  et  ltem  :  Ego  pnus  et  esronovissi-      chorrli«*amoi;~. ,.,_..: ....     •  „         uu»"-*i~us 


ctelo(Jam.  iii)  ;  et  iteni  :  £7/o  /;n'ws  et  egonovissi- 
mus,AlphatuncadOmegareverso,etOmegaudAlpha, 
omnibus  videlicet  tuncut  jamdicere  coepimus.quae 
primamnunc  teneut  et  ad  ipsam  tenduut  r.idactis 
unitatem.  Sed  qualiter  redactis  audiamus ;  nec  enim 
arbitrorneccredendum,  absithoc,  quod  secundum 
essentiamsedsecundumincompreh<nsibilemnobis 
etinffabilememphasim.utquemadmodumesttrium 


;et  principalis  unitas,  ita  sit  et  triura  unitatum  no- 
starum  trinitas  et  tamen  earumdem  sit  una  prima 
jetprincipalisunitas  ;  nonaudeo  tamendicerequod 
illarum  sit  unitas  secundum  essentiam  sed  secun- 
dum  privilegiatam  quamdam  emphasim  nobis  in 


cnordis  eam  aliquandiu  pulsans  citharam  defatigor 
ut  melum  citiusfiniam  et  concordius  depra.missis 
hoc  breviterrepetam,  ut  quemadmodum  esttrium 
personarumTnnitas,  et  tamenunitas  sic  est  etsuo 
modo  nostrarum  tamen  unitatum  trinitas  et  tamen 
tnum  pnma  et  principalis  unitas,  nec  eujm  aliud 

esl,  utnossupradocuissememinimus,  trinitasquam 
tnum  umtasest  itaquetriumunitatumtrinitas  ouia 

linamHM',,».,,.!! •  .  ...  'i 


V  Prioolpalis  uni.as,  i,a  sii  .t  trium  „_„_,„_.  „„-      Ua.  r^ZSEZtSX^ 

pnncipahs,  quae  m  assumpto  homine  operata  est  per 
solam  gratiam.  Unde  etdictaest  unitas  solius  gra- 
tise.  In  unione  vero  sponsiet  sponsaa  operatur  per 

potius  s„bsla„t,ve  videalur  Magister  docere  Deom      „t  T^.,1  n__ „'  '  hocesl«u°J  Ma.'»ter  docet 


potius  substantive  videatur  Magister  docere  Deum 
jomniaquasi  tunc  i  iDeoomniasint  pertinentiamin 
jpatria  quas  nunc  in  ipso  per  cohaerentiam  sunl  in 
via,  tanquam  ineutia  sit  privilegium  patriae  quo  ci- 
ves  feliciter  gaudeant,  sicutadhaerentia  est  bonum 
viae  pro  peregrini  vahdius  ambulent  ne  in  via  de- 
lciant.juxta  quod  ille  Propheta  noster  :  Sed  pere- 
?rinus  adhuc  mihi  inquit  adlmrere  Deo  bonum  est 
Ptal.  lxxii),  credo  tamen  ad  ineffabilem  et  nobis 
ncomprehensibilem  spousiet  sponsae  unitatem  in- 
lumendam  Magistrum  locutum  sic  ut  sit  inquit  Deus 
ramia.  Quasi  profecto  unitatem  tautam,  tam  glo- 
iosam,  tam  praecellenten,  pariter  cum  Magistro 
>mnis  Scripturaconclamat,  ita  utnec  velit  ipsa  vel 

iAcc  il      'i  i  i  t      i  r-.  I  . .  M     .       _  ..      I _  li  •  ...        .  _      _ 


•ossit  aut  intellecta  legi  vei  lecta  intelligi    n  si     -  c  Zl^rtZ^lT**  ?  "■  ^  «"* 
;atur  in  ea  et  intelligatur  unitas  hoec  :  sic  soonsus  C    TJ^l  "^.  !_8°1,U8  *ratl«'  lta  et  iQ  ^ac 


;atur  in  ea  et  intelligatur  unitas  hiec  ;  sic  sponsus 
t  sponsa  sicut  nunc  in  carne  una,  ita  etiara  dum 
dhuc  in  campo  necdum  in  lecto,  similiter  etiam 
num  sunt  et  in  voce  una,  adea  utper  crebra  Scri- 
turaeloca  saepe  et  saepius  ambiguura  sit  an  hic  lo- 
uatur  an  ha±c.  Hoc  etiam  in  praesenti  per  sacra 
loquia  sua  significante  nobis  Spiritu  sancto  tantae 
t  tara  excellenlis  ad  quara  nunc  tendimus  inter 
ponsum  etsponsam  in  futuriamicae  unitatis  hujus 
rmlegium,  nec  necesse  nunc  ad  istam  inter  spon- 
im  et  sponsam  probandum  ineadem  voce  unita- 


.  -  -  ,—  ,uu6ioi„i  uui;ei 

ut  sicinquit  Deus,  omia,  quia  siDeus  omuia  jam 
ninil  ent  quod  non  sit  Deus  etsic  duaanostraa  uni- 
tates :  quia  unaprimaet  principalis  unitas  etsic  Deus 
Videamus  et  si  non  sic  in  homine  s-iquideui  assumpto 
Deus,  quia  hic  etiam  Deus  homo  et  homo  Deus  et 
ha_c  est  secunda  unitas  solius  gratia.  et  hasc  Deus 
est  sic  per  solam  gratiam  vivens.  Similiter  et  in 
corpore  capiti  unito   Deus  quia  etiam  hic  inleger 

ChnstuscaputcumcorporeplenusetperfectusDeus 
et  haec  est  nostra  terna  unitas  nutura.  et  gratiee  et 
haec  quidem  similiter  si  quis  attendat,  prima  est  et 
prracipahs  unitas,Deus  sicper  naturam  etgratiam 
uniens  ;  nec  enim  quod  unitur  sed  solum  id  quod 
vere  et  proprie  unit  ha.c  unitas  est,  est  tamen  forte 


unitate  naturas  etgratiasquaedamcreata  unitas  seu 
verras  unio.  Verum  sive  ibi  unitas  seu  unio  creata 
sit  modo  mihi  el  illi  nihil.  Sed  hoc  nunc  secundum 
Scr.pturas  sicut  iideliterloquor  et  fidenter,quod  in 

fineomniumjamconsuramatojudicioChnstusin 
teger  caput  cum  corpore  plenus  erit  Deus  et  per 

fectus  juxtaipsum  testemincoelofidelemlunatunc 
maeternumperfeeta;nec  enim  eril  qui  diffiteatur 
caputcumeorporeesseDeum,etetiamplenumtunc 
etperfectumDeum,nisifortevelitassereretanquara 
sommans  quod  solura  caputsitDeus,etnon  admit- 


■m  de  Scriptura  exemplasubdei;  utDOte Yuibus        "  i  qUOClfSOluni  caputsitDeus.etnon  adrait- 

-  mgens  tara  numero^sa  Scripl^arura  silvl  c  !  ^ Z     irrT'*'1"- 

losereferta  est.  !  g   ,  su  verus  et  perfectus  Deus,  sed   sicut  non 

K  l-lor.jam  ex  partevidemus  inter  spo„sume.  D  ^Z.TsZT^T^rr^0'^ 
po„sam  i„  thalamo  ta„.am  et  tam  andcam  e,  tan,  °  Chr  „s  v  del  cell„e  'ne  ,  ?  """  CC"P0V% 
icomprehensibilem  uoitatem  nuam  orarfali  vit  _,  „  7  ™e',celmlee'!'  Ple""s  stl  el  nonnisiverus 
o»tr»duxelprmmbulainZ'v?rdZ  m  mono  P=rfect„s  Dens.uncquasi  per  unitalem  viclorio- 

i»»n,gessit,eVMagis,er;„:i;trmPir„     i     ZEttZSEZZ!  ^"^" 

S",?— iu"» sii- .« •?*-  -  •*?_,  ,u„  sic  ef„'„c~CoT;:,  ~rh„;rcni' 


)se  m  raptu  suo  empyrico  interiora  thalami  in- 
ressus  fuerat,  etsi  more  suo  paucis  multa  tamen 
atefecitex  quibusuou  solum  hic  noster  melus  for- 
«ari  sedet  multaet  praeclara  voluraina,  tanquam 
i  praeclara  etquasi  gravidaet  gravi  materia,sub- 
liter  et  eleganter  possent  coufici. 
Et  quoniam  tertiushic  unitatis  imounitatum  me- 
w,qui  nunc  post  alias  ultimo  de  tertia  unitateno- 

f  P  3      fr\  r*  r-t-  -_.._.      _T_ i  .   * 


.        .    -         *  i- ^»»o  uujus  ca- 

put  :  Nemo,  inquit,  ascendit  in  ctetum,  mst  oux 
descendit  de  ccelo  Filius  hominis  gui  ,n  cceLo  est 
(Joan.  ui).  Umle  et  queraadraodumadoratur  nunc 
anobis  unus  Iramauatus  Deus.  quod  facit  secunda 
unitas  sohus  gratiae  similiter  cum  raundi  hui_< 
tigura  pneteril,peractojudicio  sine  fine  laudabitur 
ideraipse,gloriosaEcolesiasuaquam  sine  macula 
et  ruga  s.bi  exhibuit,  quasi  vestitu  suo  destinato 

ln,    nf  ii-     l.__ii_-       .-,  i.  .■-    1     **...:_    i.  _  ...  -»«-*kv/ 


45 


1399 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1400 


naturaeet  gratiae  Domino  nostro  sicut  nunc  huma- 
nato,ita  et  tunc  non  solum  humanato,  sed  et  glo- 
riose  induto,  quando  astabit  regioa  a  dextris  ejus 
et  ipse  tunc  hominum  et  angelorum  varietate  cir- 
cumdabilur,  unitate  tamen  hac  fortius  et  firmius 
unitata  hominem  Deo  quasi  Deo  angelus  uniatur 
aut  nunc  aut  tunc,inter  Deum  quippe  et  angelum 
unitas  est  gratiae  duntaxat  et  non  naturae,sed  inter 
Deum  et  hominem  et  naturae  et  gratiae  eo  certe,  ni 
fallor,dulcior,  gratioret  firniior  inter  Deum  et  ho- 
minem  inpatria,  quod  in  via  hac  per  tot  labores 
et  dolores,  per  tentationes  tam  varias,  per  tot  et 
tantastribulationeset  agones,  etdemum  per  mor- 
tem  et  incarcerationem  difficilHme  ad  ipsum  sic 
pervenerit. 

1NTERSER1T  HIC  PRIMO  DE  QUODAM  SPONSl  NOMINE, 
QUOD  VALET  AD  UNITATKM  HANC  TERTIAM  COMMEN- 
DANDAM,    SED   PRjESERTIM    1N    VIA. 

Sed  ad  Christum  nostrum  plenum,  perfec'.um  et 
integrum  revertamur  ;  qui  quidem  necdum  plenus 
dum  adhuc  nobiscum  et.propter  nos  in  persecu- 
tione  est  et  laborejuxtaquod  familiaris  inest  viae 
meae  ad  thalamum  praeambula  inter  viandum  de 
nomine  sponsi  indicavit  mihi  sic  quasi  secreto  in- 
stillans  quod  lpse  sponsus,  etsi  non  videretur.clam 
nobiscum  in  via  nos  comitaretur  :  Scis,  inquiens, 
nomen  sponsi  ad  cujus  te  duco  thalamum ;  nomen, 
inquiiyipsius  vocatur  Emmanuel  (Matth.  1),  et  ego 
moxilli :  Gratias  tibi,  domina  mea  et  amica,  nunc 


A  SECUNDO  1NTERSER1T  DE  SPONSiE  NOMINE  QUOD  SlMl- 
LITER  AD  TERTIE  HUJUS  UNITATIS  COMMENDATIO- 
NEM    EST,     SED    PR;ESERT1M    1N    PATRIA. 

Sponsae  vero  nomine  ad  hujus  unitatis  nostrae 
commendationem  juxtavotum  nostrum  sicut  prae- 
misimus  declarato,  continueaduce  mea  et  nomea 
sponsaesciscitatus  sum,speransquod  et  hoc  pariter 
proposito  meo  proficeret ;  et  ipsa  mox  ad  me  re- 
versa  :  Vides,  inquit,  quod  hoc  dominae  mea3  et 
sponsae  nomen,quod  tuquaeris,ad  idquodintendis 
spectetadmodum.»  Verumtarnenhoc  quodtu  nunc 
quaeris  sponsae  nomen,  novum  est  quod  os  ipsius 
sponsi  nominavitet  in  insigae  mutui  amoris  privi- 
legium  donavit  ipsi  a  sponso  sic  vocata  voluutas 
mea  in  ea,  et  ego  inox  interni  duci  meae  :  »  Vere, 
B  inquiens,  dux  mea  et  dulcis  vere  quam  novum, 
quam  inauditum  nomen  hoc  ;  »  revera  nomen  no- 
vumquod  satiscredibileipsiussponsi  osnominasse 
et  ab  ipso  sponso  sponsam  vocatam  sic  et  revera 
nomen  novum  el  nescio  cujus  nomen  amoris  novi 
mio  modo  et  stupendo  et  desideratissimo  privile- 
giati  ex  nomine  Deus,  bone  Deus  clemens  et  mise- 
ricors  quae  prius  et  re  et  nomine  deserta  et  dere- 
licta  nunc  ab  ipso  Deo,  ab  ipso  domino  et  sponso 
vocatur  obinauditi  amoris  privilegiumnomine  suo 
proprio,  voluntas  mea  in  ea,  indicans  revera  ex 
ipso  novo  nomine  et  quod  ipsumos  Domini  nomi- 
navit  quod  in  re  ipsaest,cujus  nominis  minime  nec 
iota  unum  nec  etiamdimidium  iotaevacarearbitror 
nihil  quippesuperfluum.nihilquod  vacet  a  myste- 


primo  indicato  nomine  adverto,  nunc  scio  ;  iste  C  rio  quod  careat  amoris  privilegio  in  novo  nomine 


quippe  vere  et  proprie  noster  Emmanuel  necdum 
jugiter  cumsponsain  thalamo,  sed  quotidie  adhuc 
nobiscum  in  campo  et  vere  in  via  hac  qua  ambu- 
lamus  nobiscum  nunc.iste  quippe  vere  noster  Em- 
manuehvere  nobiscum  Deus,  et  Deus  et  nobiscum, 
Deus  et  vere  nobiscum,  sicut  in  nostra  carne  et  in 
nostro  corde,  nobiscum  in  persecutione,  nobiscum 
et  in  labore,  nobiscum  in  angustia,  nobiscum  in 
pressura,  nobiscum  in  poena,  nobiscum  in  pugna, 
nobiscum  in  tentatione,nobiscum  in  peregrinatione, 
nobiscum  in  via,nobiscumin  patria,  nobiscum,  in 
morte,nobiscuminconsummatione,nobiscumjuxta 
nostrum  desiderium,nobiscumjuxtasuum  promis- 
sum.  Unde  et  tu,  domina  mea,  familiaris  mea  et 
amicabeneet  proprie  vocasti  eumsic,quia,utdixi-  q 
mus,nobiscumfacitsic  etinmiserae  peregrinalionis 
solatium  promisit  se  sic  facturum  :  Ecce, inquiens, 
vobiscum  sum  usque  ad  consummationem  sseculi 
(Matth.  xxviu) ;  quotidie  quippe  adimplet  et  conti- 
nue  ea  quae  desunt  adhuc  passionum  ej  us  in  corpore 
suo  quodnos  sumus  quod  est  Ecclesia,  et  hoc  qui- 
dem  tertiae  hujus  unitatis  nostrae  opus  est,  quae 
Emanuelem  nostrum  sic  etiam  nobis  unit  in  via 
sic  et  sic  laborantem  nobiscum  usquead  consum- 
mationem  saeculi.  Unde  et  ante  illam  consumma- 
tionem  saeculi  Christus  omni  tempore  hoc  imper- 
fectus  et  non  integer.  Sic  et  similiter  in  labore  in 
fineomnisicutinconsummatione,  sic  erit  ipse  tunc 
in  plena  et  in  beatissima  requie. 


hoc,cujus  singulos  quasi  ipso  amoreignitosapices 
sentio.Unde  dux  mea  sponsi  et  sponsaecubicularia 
familiarissima  meritoipsumet  novumdicitetetiam 
ipsum  os  Domini  nominasse,  quod  sponsum  sicut 
dictionum  numero  exterius  ita  et  interius  earum- 
dem  dictionum  significationibus  expressissime  in- 
dicat.  Ut  igitur  aliis  intermissis  quae  dici  posseDt, 
id  solumnunc  dixeriinquod  mea  nuncintereslhoc 
in  primis  attendo,  quod  sintin  hoc  uno sponsae no- 
minepluranomina  et  haecplura  nominahoc  unum 
nomen,  nomen  hoc  quasi  triplex  et  tamen  unum, 
tale  profecto  nomen  illi  sponsae  conveniens,  quae 
unius  Dei  et  trini  sponsa  est  et  non  solum,  ut  uos 
supradixissememinimusinnomineChristianae  quod 
supra  diximus  sponsavnomen  solusChristus  sedin 
isto  novo  nomine  sponsus  sic  suusplenius  Deusvi- 
dejicet  unus  designatur  et  trinusprimoquiloquitur 
Patri  sic  dicens :  Voluntas  mea  in  ea :  ecce  Filius  vo- 
luntas  Patris,  nisi  forte  illud  Evangelii  nobis  exci- 
derit :  Hic  est,  inquit,  Filius  meus,  in  quo  mihi 
bene  complacui  (Matth.  xvn)  :  subdens  vero  in  ea 
amor  exprimitur,  qui  in  ipsis  cordis  medullisest: 
ecce  Spiritus  sanctus.  Unde  et  quod  altendendum 
estnondicit  :Voluntas  mea  ex  ea  vel  per  eam,  sed 
in  ea,  ut  ipse  amor  cum  omni  vi  sua  sic  vocetur 
expressius  et  itaexhoc  sponsae  nomine  novo  quod 
ipsius  sponsi  os  nominavh  totus  et  plenus  verus  et 
aeternus  sponsae  sponsus  declaravit,  Pater  videlicet 
et  Filiuset  Spiritussanctusetquemadinodumspon- 


1401  LIBER  MELORUM.  -  MEL.  III 

,sus  trinus,  ita  et  inhocnovo  nomine  declaratur  et  A 
unus,  siquidera  tria  hicnomina  unum  sponsae  no- 
vum  nomen. 

QUOD  PRIMUM  SPONSl  NOMEN  UNITATEM  HANC  TERTIAM 
COMMENDET  SED  IN  VIA  :  SECUNDUM  ViRO  SPONS^ 
EAMDEM     PARITER  COMMENDET,    SED  1N   PATRIA. 

Habemusjamduo  sponsi  etsponsaenoraina,hanc 
nostram  tertiam  naturae  et  gratiae  unitatem  com- 
mendantia,  et  prius  quidera  sponsee  nomen,  quod 
est  Emmanuel,;initatemhanc  commendat  nobisin 
via,nomen  vero  sponsae  eamdem  nobis  comraendat, 
sed  in  patria,  ut  itasponsahabens  sponsumsuum 
lin  via  individuura  comitem,  quod  indicat  nomen 
primum,  faciliuscurrat  adunitatem  illamin  patria 
quam  exprimit  nomen  secundum  :  est  enim  nomen 


1402 


TERTllMELl  TRICESIMA  NOTULA,    QVJE  ET    1'LTIMA. 

[Bic,  utmalo  casn  contigit,  explicit  codex 

C.C.C.,  duobus  aut  etiam  pluribus  foliis  ad  finem 
libri  amissis.Eodem  loco  et  codex  Alrabalensisim- 
perjectusest,  quocirca  hiatus  hic  sedvalde  brevis  in- 

tervenit.] ra  praeclara  magis  sunt  et  decora,  quo 

corporis  capiti  affiniora  et  conjunctiora  sunt.  Differt 
enim  membrum  a  membro  in  decore,  ut  stella  a 
stella  in  claritate,  etin  imperatoris  discubitumiles 
a  milite.  Et  similiter  in  unitatis  regno  spiritus  a 
spiritu  in  unitate.Oquantam  fide  certa  video  nunc 
inter  imperatorem  et  militem  in  illo  unitatis  regno 
unitatem,  quorum  in  vitahac  tam  dilacerata,  tam 
discissa,  tam  dissuta,  in  conversatione,in  opere,in 
poena,  inpugna.et  in  palma  tantam  prius  vidicon- 
illud  sponsiquod  est  Emmanueljnomen  viae.nomen  B  formitatem.Clamemus  ergo  pulsandoetiterumcla- 


vero  sponsae,  quod  est  voluntas  mea  in  ea,  nomen 
patriae,  ita  ut  ipsum  nomen  sponsaeet  qualemhanc 
sponsum  sibi  in  viaiudicet,  et  ut  ad  patriam  sicut 
fortius  currat  et  Deus  tuis  invitet  et  primum  qui- 
dem  sponsi  nomen  quasi  in  campo  quasi  in  bello, 
quia,  ut  jam  diximus,  hoc  est  nomen  viae,  sed  se- 
cundumsponsaequasi  in  thalamo,  quasi  in  lecto, 
quia  hoc  nomen  est  et  patriae. 

DE  SECUNDO  SPONSI  NOMINE  QUOD  NON  HAHET  JN  VIA 
SED  1N  PATRIA  ET  QUANTUM  CONSONES  HOC  SPONTjE 
PATRIO  NOMtNl. 

Verumtamen  sponsus,  sicut  habet  nomeE  viae, 
aabet  et  nomen  patriae,  quod  miro  modo  sponsae 
lovo  et  patrio  nominiconsonat,  quod  cum  quaere- 


mando  pulsemusadimperatorem  et  militcmsuum 
triumphatorem  ;  ejulantes  et  post  eos  clamantes.si 
forte  ipsi  velsicperegrinantibus  nobisetpericlitan- 
tibusinter  tot  viaeet  vitae  hujuslentationeset  varie- 
tates,  inter  tot  carnis  stimulos.tot  vitiorum  spinas, 
et  tribulationum  aculeos,  diiaceratis  et  distractis 
unitatis,  in  qua  jam  ipsi  suntnobis  viam  hicosten- 
dant  et  ad  ipsam  postse  trahant,ut,  quo  tota  mar- 
tyrishistoriaimpletaest.curramusinipsorumodore 
virtutum  ;  curramus,  inquam,  quousque  ad  illam 
sponsi  et  sponsae,  imperatoris  et  militis  unitatem 
perducamur.in  quo  sicut  nec  corporaliterdissolvi, 
sic  nec  spiritualiter  per  operum  seu  etiam  cogita- 
tionumschismatapoterimusdeincepsdilacerariaut 


'em,  Magister  sponsae  paranymphus  mihi  nunc  in  q  distrahi.Etquoniam  triumphator  miles  cum  impe- 


ria  hac  versus  thalamum  suggerit,non  tamen  hoc 
juasi  novum,  sed  jam  supra  nominatum,  et  nunc 
}uia  sic  expedit  repetendum  hoc  est  illud  quod 
tlagisternos  supra  docml,Deus,ioqaiens,  omntain 
mnibus  (/  Cor.  iv),  ut  scit  hoc  Deus  scilicet  om- 
iiainomnibus,quasiunum  sponsinomen  inpatria 
;icut  etibidem  nomen  sponsae  est  voiuntas  meain 
;a;  attolamus  igitur  oculos,erigamus  aures  et  toto 
:orde  accendamus  duo  h33c  sponsi  et  sponsae  no- 
ninainpatria,quamcongrua,quamconsona,quam 
;oncordia  sint ;  et  ipsa  etiam  nominum  compositio 
ixterior.quamconcorssittriumduntaxatdictionum, 
iicuthocetilludeademqueinterponitur  quasiquae- 
lam  amoris  propositio,  et  hic  et  ibi  haec  profecto 
lomina  sicut  nobis  inexperta  et  inexcogitata,  in 
imoris  expressa,quasi  amore  inflammataet  ignita, 
ota  nobis  incomprehensibilem  hanc  nostram  na- 
urae  et  gratiae  unitatemcommendant,  et  unumsic 
sonsonat  alteri  quod  utiumque  infert  alterum, 
lam  si  Deus  in  omnibus  omnia,  jam  erit  con- 
equens  quod  Dei  voluntas  et  sola  Dei  voluntas 
n  ea,  proprio  quippe  nomine  ab  ipso  Deo  mi- 
lime  vocaretur,  sic  scilicet  voluntas  mea  in  ea. 
>i  alia  praeterquam  solius  Dei  voluntas  in  ea 
oret  nec  jam  esset  Deus  omnia  in  omnibus,  quare 
•i  solius  Dei  voluntas  in  ea,  jam  nulla  sunt 
jus  propria  ;  sed  omnia  in  ea  Deus  et  sic  Deus 
►rnnia  in  omnibus  et  vicissim  ut  jam  ostensum, 
>i  Deus  omnia  in  omcibus  et [Desunt  pauca]. 


D 


ratore  suo  jam  in  palma  est,  de  imperatoris  sui 
conformitate  in  via  ad  ipsius  imperatoris  praeclaris- 
simam  unitatemperductusinpatria.ubijamsponsus 
in  lectoestet  amica  in  amplexu,  tertius  nunc.  qui 
etultimus,  unitatis  triplicis  finiatur  hic  melus.  Si- 
quidem  adlaudem  gloriam  et  imperatorisetmilitis 
in  cithara  Davidicatres  utcunque  jam  formavimus 
melos.  Primus  quidem  melusdevisibiliet  conformi 
pugna  imperatoris  et  militis,ethicquidem  meiusad 
luctum.  Secundus  melus  de  visibili  et  conformi 
palma  imperatoris  et  miiitis,ethicquidemmelusad 
gaudium.Tertius  vero  melus  hic,  qui  et  ultimus,  de 
invisibili  et  conformi  palma  imperatoris  et  militis. 
Et  hic  quidemmelus  ad  jubilum.Cujustotaquidem 
materia  est  de  his,  quae  oculus  non  vidit,  nec  auris 
audivit,  nec  in  cor  hominis  ascenderunt.  Unde  et 
melus  hic  bene  finitur  hic,ad  imperatoris  et  militis 
triumphatoris  gloriosum  finem  deductus,  ubi  finis 
est  sine  fine. 

Et  est  quidera  melus  iste  tertius,  eo  productior, 
quod  citharizantis  manibus  corpulentis  nimis  et 
gravibuset  digitus  ad  tara  dignam  raeli  materiam 
resonandaraminus  aptis.insuperioribus  et  acutio- 
ribus  citharae  chordis  etsi  non  fcrmose,  utcunque 
tamen  vel  deformiter  formalus  sit  forma  quidem 
meli  citharoedi  iraperitam   peritiam  indicante. 

Eo  etiam,  ut  verura,  fatear,  prolixior  quod  ego  a 
domino  meo,  sive  in  via,  sive  in  patria,  sive  in 
pugna,  sive  in  palma,  sivein  campo,  siveinlecto, 


1403 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1404 


admoduminvitus  avellor.  Et  tamen  avelli  me  jam  A  sanctaeCantuariensis  Ecclesiae  sponsis  debeo  reve- 


oportet.  Periclitor  enim  et  peregrinor  adhuc.  Sub- 
lato  mihi  domino  meo,  sine  socio,  sinesolatio,  sine 
adjutorio  inperegrinatione  moahacetiam  adeoso- 
lus  derelictus,  ut  orbis  Britannicus,  in  quo,  dum 
hanc  martyrishistoriamscriberem,aliquandiu  sum 
moratus,mihicommunicare  vixvelit,  nescio  si  aut 
dignetur  aut  audeat.  Et  de  pontificibus  terrae  mea 
praesertini  querimonia  haec.  Nescio  si  forte  ob  pri- 
mam  in  me  regis  nostri  iram  ipsi  adhuc  exterriti 
sint,  et  mihi  communicare  aut  non  dignentur  aut 
metuant ;  aut  iterum  nescio  si  suamreputent  inju- 
riam,  quod  patri  meoet  domino  decessori  suoper 


rentiam,  non  quaestionemullammovere  vel  queri- 
moniam.  Quid  deceat  norunt  ipsi,  et  quid  fecerint 
ipsi  viderint.  Ut  verum  fatear.contemptushiomihi 
quidem  pro  minimo  ab  hisvel  illis  seu  abhumano 
die.  Mea  quippe  gloria  si  domino  meo  et  magistro 
mihi  sublato  et  currum  suum  ignitum  scandente, 
ego  discipulus  peregrinans  adhuc  adimpleam  ea 
quaedesuntpassionum  ej  us  in  me;  cantansillud  cum 
Propheta:  Parvuiussum  ego  et  contemplusjustifica- 
liones  tuas  non  sum  oblitus  (Psal.  cxviu).  Et  item 
illud :  Redimemeacatumniis  hominum,ut  custodiam 
mandata  tua  (ibid.).  Siquidemdominus  meuspost 


tot  labores,  per  difficultates  tot,  per  tot  damna.per      ipsius  de  mundo  excessum,cito  mihi  in  visione  ap- 

totpericulaimpenderimtamdevotum,sicutmundus      parensistius  versiculi  tanquam  oujusdam  antidoti 

novit,  ettam  fidele  obsequium.Et  quod  mirumad-  „  contratoxicatascalumniantiumlinguasinjunxitme- 

modum,  patris  mei  et  domini  similiter  utperhibent 

patris  sui  etpatroni,  mortui  corporis  et  in  corru- 

ptionem  descendentis,  mortuas  quotidie   adorant 

reliquias  et  vivas  spernunt.  Mira   quidem  devotio 

heec:  si  fructuosa.Deus  novit,  ipsi  viderint.Dignius 

certe  videretur  et  devotius,  ut  per  vulnera  mortui 

corporis  super  patroni   sui  vivas  adhuc  reliquias 

eff  underen  tur  viscera  s  uae  miserationis .  Ver  umtamen 

deduobus  jam  domini  mei  in  sede  metropolitana 

successoribus  quos  ipse  vidi,dum  adhuc  martyris 

historiam  scriberem,nulla  mihi  nuncquaestio.que- 

rimonianulla.Quibusduntaxattanquammatrismeae 


moriam  jugem.Adjiciens  etiaminter  psalmigraphi 
versus  hunc  praecellere.  Oro  igitur  et  iterum  oro 
ut  redimat  me  Dominus  a  calumniis  hominum.ut 
custodiam  mandata  ejus. 

EXPUCIT  MELUS  TERITUS. 

Tribus  vero  melis  juxta  promissum  nostrum  ad 
laudem  et  gloriam  imperatoriset  militisin  cithara 
Davidica,  prout  desuper  edocti,jam  consummatis, 
subsequitur  juxta  superius  similiterpromissum  no- 
strumqualiscunquehomilianostradenatalitiomar- 
tyris  die,  quae  sic  incipit :  Cantemus  Domino. 


HOMILIA  HEBBERTI  DE  BOSEHAM 

DISGIPULI  HISTORIOGRAPHI  MARTYRIS 

DE  NATALITIO   MARIYRIS  DIE. 


CantemusDomino,gbrioseenim  magnificatus  estf  C 
equum  et  ascensorem  projecit  in  mare  (Exod.  xv). 

Novimus,fratres,novimus  omnes  canticumistud 
canticum  Hebraeorum  esse  ;  illorum  profecto  can- 
ticum  qui  per  ignem  etaquam  transierunt.Verum 
sicut  Hebraeorum  synagoga  tunc,  ita  Hebraeorum 
ecclesia  nunc  istud  sibiusurpat.imo  potiusmutuat 
canticum  :  Canlemus,  inquiens,  Domino.  Nosquippe 
qui  veri  Israelitae  sumus  et  Dei  Ecclesia  dicimur, 
sicut  et  fratres  nostri  Hebraei,  qui  jam  nos  praeces- 
serunt  in  via  et  praeveneruntinpatriam.perignem 
et  aquam  transivimus.  Sed  ubi  salvantur  filii,  per- 
eunt  inimici,  submerguntur  ascensores  et  equi, 
pro  quo  est  causa  et  de  quo  est  materia  cantici 
Cantemus  igitur  et  nos  Domino.  Verum  in  primis 
advertendumquod  tria  sint  filiorum  Israel  genera  D 
canticorum  Et  hoc,  inquam,  in  primis  adverten- 
dum,  ut  ita  liquido  appareat  an  ad  singula  an  ad 
aliquodsingulorumtriumspecialiterhymnizans  nos 
hodie  iuvitet  Ecclesia,  Cantemws.inquiens, Domino, 
Est  itaque  triplexfiliorumlsraelcanticum.  Primum 
canticumcanticum  estmceroris ;  secundum  laudis; 


tertium  vero  jubilationis.  Primum  cantatur  in 
^Egypto ;  secundum  in  deserto  ;  tertium  vero  in 
regno.  Primum  canticum  est  in  vetustate  culpae; 
secundum  in  novitate  vitae  ;  tertium  in  excessu  lae- 
titiae.  Primum  quasi  sine  spe  in  miseria  saeculi; 
secundum  in  consolatione  spei ;  tertium  in  visione 
speciei.  Primi  gemendo  cantant  et  manus  habenl 
erectas  supplicantes  pro  venia;  secuadilaborando 
cantant  et  manus  habent  exertas,  vigilantes  pro 
pugna  ;  tertii  triumphando  cantant  et  manusha- 
bent  quietas  jam  securi  pro  palma.  Primum  can- 
ticum  estrcdeuntiumad  seetad  cursum  se  praspa- 
rantium  :  hi  jugiter  dicuntlamentum  et  vae.Secun- 
dum  est  jam  currentium  :  in  ore  istorum  jugiter 
canticum  novumcarmenDeo  nostro.  Tertiumvero 
canticumest  pervenientium.Sedhujuscanticisonos 
lingua  adhuc  moribunda  non  exprimit,quia  in  spi- 
ritualium  gaudiorum  apertione  vox  humana  rau- 
cescit,  quianon  sunt  aeterna  gaudia  angelorum  ut 
transitoriae  istae  festivitates  hominum.  Haec  enim 
sunt  quee  non  vidit  oculus,  quia  sunt  abscondita, 
nec  aurisaudivit  quia  sunt  inpacequietissima,nec 


1405 


HOMILIA  IN  FESTO  S.  THOMvE. 


Ii06 


in  cor  hominis  ascenderunt,  quia  sunt  incompre-  A  non  vultus,  vulnus  eumdiscernit.Stat  enimmartyr 


hensibilia.  Primum  canticum  Deum  invocat  et  in 
dulgentiam  postulat ;   secundum  Deum  placat  et 
auxilium  flagitat  ;  tertium  vero  Deum  laetificat  et 
gaudium  monstrat,  Istud  est  enimcanticumsuper- 
cceleste.canticumadmirabile,  canticum  praeconiale 
quod  exprimi  non  valet  et  taceri  non  potest.  Istud 
quippe  canticum  Canticum  canticorum  est,  canti- 
cumepithalamicum,quandojamsponsain  lecto  est 
et  sponsus  in  amplexu.  Verum,  fratres,  forte  jam 
aliqui  vestrum  id  notant,  quod  non  legantur  filii 
Israel  in  ^Egypto  cantasse  Domino  sed  potius  cla- 
masse  ad  Dominum.   Sed  profecto  clamor   ille  in 
auribus  DominiSabaoth  canticum  erat.  lNec  solum 
dicam   jam   canticum  quin  potius  et  sacrificium. 
Quid  enimnisisacrificium,ubi  tanta  afflictio  carnis  b 
et  contritio  cordis  ?  Cum  enim  absque  afflictione 
carnis  solum   cor  contritum  et  humiliatum  non 
despiciat  Deus,    Cor  contritum,  inquit,  et  humi- 
liatum  Deus  non  despicies. 

Tria  jam,  fratres,   flliorum   Israel   distinximus 
cantica.  Verum  de  primo  quod  mceroris  esse  dixi- 


pronobis  etinter  nos  tripudians  et  triumphanstoto 
lacero  capite.  Stat.  inquam,  martyr  fortior  inter 
ictus  gladiorum  in  exsilio  quam  Adam  inter  poma 
deliciarum  in  paradiso.  Stat,  inquam,martyr  inter 
gladiatores,  sicut  intrepidus  et  invictus.  Stat,  in- 
quam,  orans  et  supplicansnon  prosesedpronobis 
pro  his  qui  sibi  crediti  sunt. 

0  pretiosa,  o   spectabilis  hostia,  quo  rarior  eo 
spectabilior,  ubi  idem  hostia  et  sacerdos.  In  hoc 
Domini  sui  martyrum  principis  titulum  gerens.  Ac- 
cedit  et  spectaculo  quod  ibi  immolatus  ubi  conse- 
cratus  ;  et  adhuc   quod  alias  penitus  tam  sancto 
sancti  intacto  corpore,  in  ipsa  summitate,  in  ipso 
vertice  capitis,  in  ipso  loco  pontificalis  unctionis, 
cum  paena  vulneris  martyrii  palmam  est  adeptus, 
coronam  perden  s  sed  coronam  recipiens,  pro  corona 
coronam,  pro  carnis  corona   corruptibili  spiritus 
coronam  immarcescibilem  :  imo  mox,   ni  fallor, 
pro  una  el  simplici  corona  recipiens  duplicem,au- 
ream  videlicet  et  aureolam.O  vere  salutaris  hostia, 
in  natalibus  Salvatoris  et  in  Salvatoris  Ecclesia  pro 


mus  et  in  yEgypto  cantari,  advertendum  quod  tri-  salute  Ecclesiae  immolata.Etquidem  immolatanon 
plicem  habeat  causam  et  materiam.  Celebrem  vi-  inter  templum  etaltare,  nec  in  angulis  templi  seu 
delicet  illamet  notissimamtriplicem  illius  triplicis      abditistanquamcarnificesfugienssed  inter  cornua 


servitutissub  Pharaone  inter  iEgyptios  oppressio- 
nem,  luti  videlicet  lateris  et  paleae.  Et  illi  quidem 
fratres  nostri  Hebraai  tunc  corporaliter,  nos  vero 
nunc,  confratres  eorum  et  conservi,  eodem  sed 
spiritualiter  spirituali  spiritualis   servitutis  oppri- 


allaris  templi  ante  beatividelicet  Benedicti  abbatis 
aram  se  exponens  :  ita  Deo  ad  martyrissui  gloriam 
mirabiliter  dispensante,utet  tempus  immolationis 
et  locus  non  solum  salutis  et  benedictionis  gratia, 
sed  horum  etiam  nomina  tanquampraeclaris  etse- 


mimur  jugo;  tanto  certe  nunc  gravius  et  molestius  c  lectissalutisetbenedictionistitulisexpressissimein- 


quanto  in  illis  tunc  sola  servitutis  figura,  in  nobis 
vero  nunc  significatae  servitutis  completio  est.  Et 
hoc  profecto  servitutis  vi,  servitutis  jugo,  pariter 
2t  exactoretantarum  servitutum  exstincto.  Prohac 
pace,  fratres,  quae  in  filiorum  saluteet  inimicorum 
ultione  consummatur,  laus  est,  et  de  hac  pace  se- 
:undi  cantici,  quod  canticum  laudis  jam  saepe  di- 
rimus,  est  mateiia:  unde  et  prohac  pace  tota  mi- 
itans  Ecclesia  ad  hoc  laudis  canticum   specialiter 
lis  dictis  nos  invitat :  Cantemus, inquiens, Domino 
Hloriose  enim  magnificatus  est,equum  et  ascensorem 
irojecit  in  mare.Invitat,inquam,  et  singulariterad 
ioc  per  quemdamdiebus  nostrissingularemathle- 
am  Christi,  christum  Domini,   prius  quidem  viri- 
iter  dimicantem  sed  nostris  diebusfeliciter  trium- 
>hantem.  Quin  potius  ipse  christus  Domini  athleta 
]hristi    totam   Christi    Ecclesiam  hoc  tempore  ad 
ioc  laudis  cantic.m  provocat  per  exemplum  etin 
aude  confirmat  per  triumphura.  Et  ne  cui  in  du- 
»ium  veniat,  quis  iste  sit,  quem  ita  tango  sed 
ecdum  nomino,  attendite,  fratres,  levate  manus, 
ttollite  oculos,   erigite  aures,  et  ducem  proprie 
estrum,  athletam  hunc  Christi,  christum  Domini, 
estrum  specialiter  ducem  cognoscatis  ex  nomine. 
ste  certe  athleta  Christi,christus  Domici.gloriosus 
hristi  neomartyr,  Thomas  Cantuariorum  antistes 
t  totius  Angliae  nunc  absque coutradictione  primas 
st,  qui  in   medio  nostrum  stat,  quem  utinam  et 
ognosceremus.Et  utique  cognoscibilis,  quia  etsi 


I) 


signirentur.Hic  enim  Salvatoris  Ecclesia,   hic  Sal- 
vatoris  natalitia.  Et  ne  quid  desit  ad  hostiam,  hic 
beati  Benedicti  ara.Ecce  quia  sicut  loca  et  iempora 
salutis  et  benedictionis  plena,  sic  etiamet  locorum 
et  temporum   nomine  salutem  et  benedictionem 
sunt   exprimentia.  0  si  videremus,  et  si  nobis  vi- 
dere  datum.  in  locis  et  temporibus  his  pontificem, 
hostiam  vere  vivam  stantem  inter  carnifices  ferro 
armatis  manibus circumstantesdiceremus profecto 
Phinees  zelantem  hinc,  inde  vero  Moysenin  omni 
mansuetudine  viro  Dei  assistere.Stat  enim  ut  Phi- 
nees  fine  pontificiisui  jam  appropinquante  nequa- 
quam  se  pontificem  immemor  cum  omni  imperio 
inter  gladios  gladiatores  ipsos  pontificali  arguens 
auctoritate,   gladio  sacerdotali  non  se  defendens, 
sed  suos  et  se  exponens  pro  suis  sub  perpetuo ana- 
themate   sicut  districtissime  et  imperiosissime  in- 
hibens  ne  quem  suorumlaederent.ne  quem  tange- 
rent.  Stat  et  ut  alter  Moyses  orans  pro  populo   et 
universa  sancta  civitate  ;  stat,  inquam,martyrtan- 
quam  alter  Moyses  orans  et  supplicans.Orans  dico 
et  supplicans  tanquam  pastor  et  Anglicanae  Ecclesiae 
dux  specialis  et  patronus.  Qui  propter  ipsam  pro- 
posito  sibi  gaudio  sustinuit  crucemconfusionecon- 
tempta,    magis  eligens  affligi   pro   fratibus  suis, 
quara  temporalis  peccati  habere  jucunditatem;  in 
hoc  etiam  certe  alterum  se  nobis  Moysen  exhibens. 
Cum  esset  quippe  in  regia  contubernalis  Augusto- 
rum,  quin  potius  tanquam  coaugustus  Augusto, 


1407 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1408 


mox  et  ex  insperato  ut  a  Deo 
purpuram,  et  cilicium  induit. 
Christi  tiro  accingitur  ad  spirituale  certamen  pu- 
gnaturus  ad  bestias.  Contra  quas,  sicut  mundus 
novit,  dimicans  tam  viriliter  hodie,  sicutuniversus 
Ecclesiarumorbiscelebrat.triumphattampotenter. 
Quis  enim  unquam  audivit  tale  aut  quis  vidit  si- 
mile,  aut  cui  revelatum  factum  hoc?  Aliquis  mar- 
tyrumpropersecutoribussuisexoravitseexponens. 
Sed  quis  et  in  simul  gladium  suum  exeruit.nonse 
sed  nos  tam  districte  tam  imperiose  inter  gladios 
sic  defensans  ?  Vere  in  martyre  isto  novo  nostro 
novum  et  inauditum  hoc.Unde  et  universumEccle- 
siarum  orbem  ad  novum  et  inauditum  praeconiale 
laudis  canticum  tam  singularis,  tam  novus,  tam 
praeclarus  triumphatorinvitat:  Cantemus, inquiens, 
Domino.  Verum  etsi  hoc  triumphali  tempore  laus 
potissimum  debeatur  triumphanti,  non  solum  ad 
hoc,  sed ad  alia  quee  jam  supra  distinximus  cantica, 
istiusexemploprovocamuretutinam  meritis  adju- 
vemur.  Cantica  dico  quae  prior  ipse  nobis  relin- 
quensexemplum  cecinit  etfinebeatoconsummavit; 
quae  ut  ipsi  hic  aptaremus,  supra  distincta  sunt. 
Primum  quod  supra  ordinavimus,  canticum  fuit 
mceroris  ;  hoc  iste  cecinit  in  exsilio.  Secundum 
laudis  ;  hoc  iste  cecinit  in  martyrio.  Tunc  enim 
persecutorvictusest  eo  ipsoperquod  vicissevideri 
poterat.  Tertium  diximus  canticum  jubilationis  : 
et  hoc  est  praeclarum  illud  et  insigue  canticum 
quod  nunc  canit  in  regno.  Primum  quidem  canti- 


vocatus  est,    exuit  A  ita  et  diebus  his  novissimis  imitationi  proposita  est. 

Quo   quasi   novus      Siquidem  qui  in  aliis  sanctis  suis  et  mirabilis,  in 

isto  sancto  suo  admirabilis  fuit,  ducens  istum  in 
via  non  solum  mirabili  sed  et  admirabili.  Videte 
si  non  admirabili.  Siquidem  in  his  diebus  novissi- 
mis,in  hoc  tempore  lorporis  nostriset  teporis,  quo 
olim  praedictum  nunc  impietum  estquod  abundaret 
iniquitas  et  homines  forent  semetipsos  amantes, 
egressus  Hebraei  istius  et  aggressus  admirabilis. 
Videamus  egressum.  Egressus  ejus  a  purpura  ad 
cilicium,  a  cilicio  ad  exsilium,  ab  exsilio  ad  mar- 
tyrium.a  martyrio  ad  regnum.  Aggressus  veroni- 
hilominus  admirabilis.  Contra  illum  quippe  se  pro 
Christo  accinxit,  quo  jubente  et  ipsi  secundus,  imo 
quasi  comprimus  exstiterat  in  regno  et  quo  coope- 
g  rante  postprimatum  obtinebat  in  clero.  Et  tamen 
a  Christo  vocatus,  contra  istum  se  pro  Christo 
erexit  fide  intelligens  Deo  nihil  praeponendum. 
Ecce  breviter  insinuati  Hebraei  nostri  aggressus 
et  egressus.  Agressus  quidem  fortis,  verum  egres- 
sus  ejus,  viae  ejus,  et  si  admirabiles  sint,  etsi  durae, 
pulcherae  tamen.  Quam  pulchri,  inquit,gressus  tui 
in  calceamentis,  filia  principis.  Istae  tres  Hebrae1 
nostri  viae,  haec  tria  in  viis  cantica,  per  tria  illa 
quae  jam  distinguere  coepimus,  visibiliter  figurari 
conjecto,  quee  sunt  plumbum.sanguis  etaqua.Est 
enim  plumbum,  ut  jam  dicere  ccepimus,  vetus 
homo  depositus  in  exsilio :  sanguis  novus  sacerdos 
immolatus  in  templo  ;  aqua  vero  fons  vitae  et  tor- 
rens  voluptatis  in  coelo.  Et  Hebraei  quidem  nostri 


cuc    grave  ;   secundum    forte  :  sed  tertium  nunc  q  tres  viae  hae  et  in  viis  haec  cantica,  nisi  quod   ter- 

suave  est,  omni  profecto  delectabili  delectabilius.  tium  non  jam  Hebraeus  in  via,sed  angelorum  nunc 

Et  haec  tria,  sicut  profecto  credibile  est,  canlica  concivis  canit  in  patria. 

quae  prior  ipse  explevit  in  se,peregrinorum  suorum  Verum jEgyptiorumcantica.quseimpraesentiarum 

ad  ipsum  ex  universo  ecclesiarum  orbe  confluen-  non  sine  causa  vel  tangere  convenit,  his  quae  jam 

tium,  quae  gpstant  inpectoretriumphi  suiinsignia  saepediximus  Hebraeorumcanticismultumdissona 

notant,  plumbum  scilicet,  sanguis,  et  aqua,  aqua  sunt,  utpote  ipsis  per  antithesim  oadinatis  et  com- 


videlicet  sanguine  rubricata.Nec  enim  absque  di- 
vini  provisione  consilii,sine  quonec  etiam  folium 
cadit  ab  arbore,  factum  esse  credendum  est,utita 
ab  omni  natione  et  lingua,  uno  more  et  corde, 
quasi  commune  inter  se  edictum  fecerint,  nova 
novi  martyris  vexilla  tiumphalia  prodeant.  Ego 
mysterium  magis  putoesse  quara  casum,et  utinam 
vobis  mysterium  loquerer.Dicam  vero  quodsentio, 


positis.  Inchoant  quippe  iEgyptiorum  hsec  cantica 
a  voce  elationis.  Juxta  quod  ipsorum  praecentor  et 
princeps  :  Ponam,  inquit,  sedem  meam  ab  aquilone 
et  erosimiiis  Altissimo(ha.w\r).  Descenduntdeinde 
ad  vocera  voluptatis  provocantes  se  invicem  el 
cantantes  : Manducemus  et  bibamus,  cras  enimmo- 
riemur  (I  Cor.  xv).  Sedfiniunt  invoce  confusionis 
illud  in  fine  cum  erubescentia  et  confusione  repli- 


utinam  quodrevelaverit  Dominus.  Plumbum  vetus      cantes  :  Quid,  in  |uiunt,  profuitnobis  superbia,  et 


honao  est ;  de  hoc  est  canticum  moeroris.  Sanguis 
martyrum  est  ;  de  hoc  est  canticum  laudis.  Nec 
tunc  solum  raartyrium  intelligo,  quando  animam 
posuit,  sed  mox  ut  exposuit,  moxetiam  ut  adraar- 
tyrium  paratus  fuit.  Aqua  fluminis  impetus  est,  qui 
laetificat  civitatem  Dei,  et  de  hoc  est  tertium  can- 
ticum,  canticum  jubilationis.  Signa  vero  haec  vel 
vexilla,  non  in  fronte,  non  in  humero,  non  a  tergo, 
vel  a  latere,  sed  palarn  gestantur  in  pectore,  ut  vi- 
delicet  etiam  ipsius  triplicem,  tanquam  triplicem 
Hebraei  nostri  viam,  secundum  datam  nobis  a  Deo 
sapientiam  et  gratiam  semper  habeamus  prae  oculis 
et  miremur,  prout  desuper  datum  fueritimitantes. 
Ipsius  quippe  via  et  vita  mundo  sicut  admhationi 


jactantia  divitiarum  quid  contulit  nobis?  Transie- 
runt  omnia  velut  umbra.  Ecce  istae  sunt  tres  illae 
voces,  ex  quibus  in  diaboli  musica  conficiuntur 
yEgyptiacacantica.  Quarum  prima  inchoavit  in 
ccelo  ;  secunda  in  paradiso  ;  tertiavero  ininferno. 
Sed  haec  cantica  solum  hic  tetigisse  sufficiat  ;  ob 
id  solum  quod  dux  noster  hodiernus  et  praecentor 
dulcissimus,quem  triabeatofine  canticasuprajam 
diximus  consuramasse.istos  /Egyptiorum  melosin 
diaboli  confectos  musica  virtute  mirabili,  et  Dei 
voluntate  misericordi  interrupit :  fuit  quippe  etipse 
aliquandi  inter  ^gyptios  adeo  gratiosus  Augusto 
quod  etiam  daranabatur  in  tota  terra  ^Egypti  •'  in 
hoc  tamen  multum  a  Joseph  distans,  quod  fratres 


1409 


HOMILIA  IN  FESTO  S.  THOMjE. 


1410 


suosin  yEgyptiorurn  ergastulo  laborantes  necdum  A  temporis  aut  hujustempons  opus?Certenechujus 


agnosceret.  Undenec  compatiebatur  super  contri- 
I  tioneJoseph  quinpotiuspraefectis  operum  erat  ipse 
praefectus.  Ad  cujus  ordinationem  et  nutum  cuncta 
gerebantur  in  ^Egypto.  Ettunc  quidem  inter  Mgy- 
ptios  ad  iEgyptiorummorem  iEgyptiorum  canticis 
seconformansinchoaverat  inmusicadiaboli  avoce 
elationis  et  crebro  dissolvebatur  ad  canticum  vo- 
luptatis,  quod  ollas  carnium  et  alia  sapiebat  et 
|  pepones. 

Verum  cum  miserante  Domino  audiret  demum  et 

adverteret  tertiamillam,  quaesequitur,vocem  con- 

fusionis,  interrupitraox  diabolicae  musicae  melum. 

Et  quod  dictu  mirabile  est  et  auditu  incredibile, 

'  ni&i  quia  nos,  fratres,  qui  nunc   vobis   loquimur 


temporis  nec  moderni  teporis  hoc.  Verumtamen 
Thomashic  noster,  nostrinec  temporis  nec  teporis 
sortitus  spiritum,  in  spiritu  vehementi  omnibus  et 
saeculiet  carnisruptis  illecebrarum  vinculis.maluit 
sustinere  crucem  et  pro  populo  Dei  sibi  credito 
affligi.quamtemporalispeccatihaberejucunditatem 
in  hoc,sicut  jam  diximus,  et  hic  iterare  non  di- 
sphcet,  alterum  senobis  Moysen  exhibens  nisiquia 
plus  quam  Moyseshic.Moyses  quippe  aulae  propo- 
sita  sibi  gaudia,  sed  iste  jam  habita  dereliquit, 
elongans  se  et  fugiens,  et  cum  David  manens  in 
solitudine.  Inquajuxtaprophetaeconsilium  sedens, 
ut  perseverans,  et  tacens,  ut  discens,  levavit  se 
supra  se.  In  hac  quippe  solitudine  tanquamdebita 


quod  vidimushoc  testamur,  moxuta  Deo  vocatus  B  sibi  viitutis  schola  haud  segniterin  divinisexerce- 


estet  illuminatus,  ita  ut  tactu  oculi  fratres  suos 
agnosceret  et  videret  tempus  dimicandi  pro  fratri- 
bus  ;  mox,  inquam.et  ex  insperato,  ut  jam  diximus, 
et  prae  novitate  et  raritate  operis  crebrius  repeten 
dumexivit.aulicamexuitpurpurametciliciuminduit. 
Odextera  Domini  faciens  virtutem  tantam,et  tam 
superbumpeccatoremconvertens,quasidedracone 
virgam  iterum  faciens,  et  aquam  denuo  in  vinum 
mutans.  0  dextera  Domini  faciens  virtutem,  su- 
perbo  inspiranshumilitatem,quasi  educens  melde 
petra,  oleumque  de  saxo  durissimo.  0  potentia 
Domini  suscitans  de  lapide  isto  filium  Abrahae  ! 

Fratres,  plus   stupeo  ad  Thomae  conversionem 
quam  Thomae  creationem.  Creatus  est  enim  Thomas 


batur.  Et  inter  alia  divinae  pietatis  opera  praeser- 
tim  in  lege  Domini  meditabatur,sacras  ibi  litteras , 
quas  dum  adhucinter  iEgyptiossaecularemduceret 
vitam,  nondumdidicerat,discens.Discens  quidem^ 
nontam  doctore  homine  quam  unctione  magistra, 
illius  persaepe  versiculi  agendo  gratias  recolens  : 
Bonum mihi, Domine  quod  humiliastime,  ul  discam 
justificationes  tuas  (Psal-  cxvm).  Et  ipse  quidem  et 
in  hoc  et  in  aliis  divinae  pietatis  se  exercebat  opei  i- 
bus,  etipsumetiamalii.alieni  tamanmagisdicendi 
quam  alii  exercebant.  Filii'mqua.m,alieni,quimen- 
titi  sunlei  ;filii,  iuquam,  alieni  qui  inveteraverunt 
et  claudicaverunt  a  semttis  luis  (Psal.  xvm).  Clau- 
dicaverunt,  dico,  volentes  partim  Manmonae  deser- 


ut  universi,   Quid  igitur  dico  ad  Thomae  creatio-  ^  vire  cum  juxta  Veritatis  dictum  nemo  possit  Deo 


nem  ?  Plusquippe  stupendum  et  admiratione  di 
gnior  Thomae  con  versio.imo  multoplus  quam  mundi 
totius  creatio.  Quantofortiusest  opus  gratiae  quam 
naturae.  In  mundi  quippe  creatione  potentia  fuit, 
naturae  creantis  naturam,    et  dixit  et  factum  est. 
Sed  hic  virtus  gratiae  ne  dicam  immutantis,  imo 
quodam  raodo  transsubstantiantisnaturam  dicentis 
Vive  tu.jam  non  tu,  Vwo,inquit  Magister  Jam  nonego 
(Gal.  ii). Et  haec  quidem  veiba  hic  sermo  gratiaein 
isto  et  ad  istum,  quem  nunc  loquimur,  vivus  fuit 
et  efficax,  et  penetrabilior  omni  gladio  ancipiti : 
quod  veterem  in  eo  hominem  concussit  adeo  et  ex- 
cussit  et  demum  frustatim  et  minutatim  ita  con- 
cidit,  ut  perempto  veteri  novus  quidam  homo,qui 
secundum  Deum  creatus  est,  reviviscat  ex  veteri, 
intantum  utabnegans  semetipsam  caro  fiat,  non 
caro,sed  spiritus,  horao  nou  homo,  non  jam  quasi 
ab  humo,sed  a  ccelo,  ut  obliti  jam  et  rejecto  trito 
illovetustatis  cantico:  Qualis  ,mquil,terrenus  tales  et 
I  ter?'eni(ICor.  xv),cantemusin  hoc  solemni.in  trium- 
'phalihac  die  tam  mirae,  tam   sanctae  conversionis 
memores,canticumnovum,canticum  misericordiae, 
canticumgratiae.canticum  praeconiale,  quales  cce- 
lestes,  tales  etterreni.  Nunquid  enim  carnis,  nun- 
quid  hominisfuit  proposita,  imo  jam  lenta  Augu- 
storum  relinquere  gaudia,  et   pro  fratribus    suis 
damnatorum  crucem  sustinere  confusione  contem- 
pta?Nunquid,inquam,  fuithoc  aut  hominis  hujus 


D 


servire  etMammonae.  Verum  filiiisti  alieni  claudi- 
canteset  divisi  sedentem  in  solitudine  miris  et  in- 
credibilibusaggressibusexercebant,sedentisinsoIi- 
tudine   et  salutare  Dei  cum   silentio  praestolantis 
quotidie  rumpentessilentiumetturbantes  quietem. 
Ipsorum  quippe  adversus  ipsum  vere  miri  aggressus 
et  incredibiles.  Quis  enim  digneexprimatin  quan- 
tum  ab  ipsis  vexatus  sit,  quibus  sit  affectus  contu- 
meliis,  quibus   injuriis  lacessitus  ?  0  Jesu  bone, 
quanta  passus  estpro  nomine  tuo.afiliis  alienis.a 
fratribus  sceleratis,  quanta  sustinuit  ab  his  ipsis, 
quibus  et  pro  quibus laborabat  et  operabatur  bona. 
Qui  etiam  cum  per  se  non  possent  duriora  inferre, 
faciebant  immissionesper  angelos  malos,  orbem 
sollicitantes  utpelleretur  ab  orbe.quipropter  ipsos 
pastorale  subiit  et  sustinuit  onus. 

Certe,  fratres,  ego  ipsequi  nuncloquor.alio  refe- 
rente  vix  crederem,nisiinillodiscipulorum  etcoex- 
suiumsuorum  comitatu  fuissem  expertus  ipse,  vel 
exparte,queeloquor.Unde.  quiatuncfui  sociuspas- 
sionis,earumdem  passionum  nunc  ego  testis  sum 
nec  repellar a  teslimonio.  Quod  enim  vidimus,quod 
audivimus,  quod  etiam  ex  parte  sensimus,  hoc  te- 
stamur.  Et  illi  quidem,  sicut  jam  diximus,  filii 
alieni  fratres  scelerati  ita.  Attamen  is  cum  his  qui 
oderunt  pacempacificuserat,  instans  nihilominus 
opportune  et  importune.  Deusenira.qui  juxtapro- 
phetam  ipsum  fortitudine  accinxit,  pariter  et  u- 


lili 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


arcum  aereum  brachiaejuscomposuit.Etistudqui-  A  turse.  Et  his  quidem  et  multis  modis  aliis  varie 


demprimumestcanlicum  moeroris.quodconversus 
ad  Dominum  Domino  in  exsilio  in  Christi  musica 
preecinit  illi  iEgyptiorum  cantico,  quod,  sicut  jam 
supradiximus.inter^gyptioscantare  consueverat, 
per  antithesim  inchoatum.  Illud  quippe  in  musica 
diaboli  a  voce  elationis,  sedistud  inChristimusica 
agravi  sono  mceroris  inchoata  voce  humilitatis. 
Sicenim  et  magister  in  hac  musica  suosdiscipulos 
instituit :  Discite,  inquiens,  a  me,  quia  mttis  sumet 
humilis  corde  (Matth.  xi).  Et  in  praedicationis  suae 
quasi  primae  inmusica  sua  cantilenae  initio  :  Agite, 
inq\iit,pcenitentiam,appropinquat  cnim  regnum  coe- 
lorum  (M&tth.iv).  EtitajuxtamoremhuncHebraeo- 
rum  cantica  a  magistroordinatasuntetcomposita, 


rie  et 


multipliciter,  unde  et  in  hoc  triumphali  martyris 
die  ecclesia  merito  agit  gratias  :  Eripnit  me,  in- 
quiens,de  inimicis  meis  fortissimis  et  abhisquiode- 
runt  me,  cum  confortati  sunt  super  me  (Psal.  xvu). 
Verumtamenjam  pridemEcclesiain  se  hoc  ipsum 
experta  exnovo  novi  martyris  suitriumpho  novas 
nunc  refert  gratias  Nam  eo  ipso  Ecclesia  semper 
consuevit  crescere.unde  mundus  novit  deticere. 
Quo  exinanitur  ille,  examinatur  ista,  et  quo  ille 
succumbit  haec  triumphat.  Fossa  quippe  plagis  et 
putata  martyriis  eo  magis  extenditur  tanquam  cce- 
lestisagricolae  vinea,  et  tunsa  tribulationum  flagel- 
lis  eo  magis  producitur,  tanquam  ccelestis  opificis 
tuba.Et  tyrannorum  persecutionibus  tanquam  maris 


utpnmoacantico  mceroris.avocehumiliinchoent,  B  elationibuspulsa  eomagis  levaturin  sublime,  tan 


et  ita  sensim  adaltiora  procedant,  ad  cantica  vide 
licet  exsultationisetlaudis  et  demumin  summovox 
altissima  etacutissimajubilus.  Unde  et  prima,  quae 
primoHebraeisproponunturcanticaagemituquidem 
incipiunt,  sed  in  laude  terminantur.   Vide  igitur 
unum,  quia  simile  in  reliquis  est,  Domine,  inquit, 
ne  in  furore  tuo  arguas  me  {Psal.  vi),  et  caetera.  Et 
post  aliquantis    interpositis,  quae  gemitus  sunt  in 
musica  hac,  sensim  ad  sonum  dulciorem,  ad  vocem 
suavioremet  sublimiorem  progredimur  Discedite, 
inquit,a  me,omnesquioperamini  iniquitatem,quoniam 
exaudivit  Dominus  vocem  ftetus  mei  {ibid).Sic  et  in 
aliis  Hebraeorum  canticis  reliquis,  videlicet  pceni- 
tentialibus  psalmis,  qui  primo  Hebreeis  proponun- 
tur  ad  cantandum,  in  quibus  omnibus  a  lacrymis 
quidem  incipitur,  sed  in  gaudio  fiinis  est.  Et  ista 
quidem Hebraeorum cantica sic  cum  versa  vice  Mgy- 
ptioruracanticaa  voce  altissima.utsupradiximus, 
et  acutissima,  sed  in  absona  valde  et  infima  voce 
terminentur.  Ante  ruinam  enim  exaltatur  cor.  Iste 
igitur  Hebraeus  dux  nosteret  praecentor,  dumadhuc 
Hebraeus  esset,  per  ignem  et  aquam  transiens,  in 
musica  Christi  a  cantico  mceroris  inchoavit  etper 
varios  et  multipliceshujus  meli,  qui  moeroris  dici- 
tur,  modos,  per  tentationes  videlicetvarias  et  mul- 
tiplices,  sensim  ad  canticum  sublimius  ductusest, 
adsecundumvidelicetqLiodjamsaepenominavimus 
canticum  laudis.Ad  quod  in  hoc  triumphalidienos 
invitans  :  Cantemus,  inquit,  Domino. 

Et  mox  causam  cantici  subjicit  :  Gloriose  enim 
magnificatus  est.  Ettamgloriosaemagnificentiaehu- 
jus  causam  mox  adnectit  :  Quia  equum  et  ascen- 
sorem  projecit  in  mare.Unde  in  primis  standum  et 
pensandum,  quod  non  absolute  magnificatum  vel 
magnum,  sed  gloriose  magnificatum  dicit.  Nam, 
sicut  vehementer,  ita  et  multipliciter  ex  operibus 
suismagnificaturDominus.Ahquandomagnificatur 
per  opera  potentiae,  ut  ex  mundi  creatione  ;  ali- 
quando  per  opera  misericordiae,  ut  exmuudi  creati 
reparatione ;  aliquando  per  opera  justitiae,ut  exre- 
muneratione  bonorum  et  damnatione  impiorum  ; 
aliquando  magnificaturmiraculose,  ut  cum  aliqua 
operatur  motuirse  seu  gratiaeinterversoordine  na- 


quam  refugii  ccelestis  arca.  Et  haec  sunt  quae  juxta 
Psalmistam  rectores  Ecclesiarum  vident,  operaDo- 
mini  et  mirabilia  ejus  inprofundo  (Psal.cvi).  Unde 
et  in  Psalmo  alibi :  Mirabiles, inquil,  elationes  maris 
mirabilis  inaltis  Dominus  (Psal.xcn).Et  ut  evan- 
geliiadjiciamus  quid.haec  quippemater  nostra  Ec- 
clesia  evangelici  illius  grani  fructus  est,  quod  nisi 
cadens  in  terram  mortuum  fuissetipsum  solum  ma- 
neret.  Quale  certe  granum  et  fructus  talis.  Et  aliis 
nunc  omissis,  videamus  si   non  sit  in  evangelici 
istius  grani  fructu  novo,  in  martyre  videlicetnostro 
novo  nunc  sic.  Inquo  plene  nunccernimus  adim- 
pletaquaede  Ecclesiae  virtute  sunt  praemissa.  Vi- 
vum  Thomatn  sola  Anglia  habebat,  occisum  vero 
c  nuncomnes  gentes.  Notusenim  inAngliaThomas, 
sed  nunc  in  orbe  magnum  nomen  ejus.  Dominus 
enimquiextendit  ccelum  sicutpellem,  versa  nunc 
vice  pellem  militis  suioccisi  vulneratam  et  morti- 
cinam  extendit,  sicut  coelum  in  tam  amplam  edu- 
cens  eam  latitudinera.  Juxtaquod  post  praemissam 
deereptione  suagratiarum  actionera  adjungit  ma- 
ternostraEcclesia  :  Et  eduxit  me  in  latitudinem, 
salvum  me  fecit  cum  voluit  me  (Psal.  xvn). 

Erigant  se  igitur  ad  istud  Ecclesiae  de  ereptione 
sua  canticum  Ecclesiariim  rectores,  ut  ita  spe  cer- 
tissima  consolati  eo  ipso  congratulentur  se  mox 
ereptos  quam  viderint  iniraicos  suos  fortissimos 
confortatossuperse.  Et  desuper  data  Ecclesiae  vir- 
tute  propria  non  desperent.  Aspiciantet  in  confra- 
trem  suum  Ecclesiae  quondam  rectorem  Thomam 
D  ut  ipsi  in  ipso  videant  opera  Doraini  et  mirabilia 
ejus  in  profundo.i  ln  ipso,  inquam,  videant  ipsi 
opera  Domini  et  mirabiiia  ejus,  qui  in  profundo 
maris  istius  saeculi  creditam  sibi  Petri  naviculam 
in  tanta  tempeslatis  procella,  intertot  scopulos  et 
lam  periculosasmarisvoragines,  rexittam  fortiter, 
rexit  et  tam  prudenter  ;  adeo  etiam  fortiter  et  vi- 
riliter  adeo,  ut  quod  inauditum  a  saeculo,  demum 
ipsomet  in  medium  procellae  ultro  se  exponent,  in 
proprio  sanguine  suo  navicula  sibi  credita  fluctuaret 
etcurreret.  Utita  sicuttutius  et  velocius  a  procella 
maris  saeculi  hujus  quasi  avolando  velificaret  ad 
patriam. 


»413  CONSUETUD. 

Et  tu,  Domine,  igiturqui  hodie  in  tam  glorioso  A 
martyris  tui  Ecclesiae  tuae  ducis  et  patroni  exitu  ab 
/Egypto  secundum  magoitudinem  brachii  tui  tam 
gloriose  magnificatus  es,  equis  et  ascensoribus  in 
mare  projectis,sicut  Hebreeorum  Synagogam  tunc, 
itaetfidelium  tuorum  Ecclesiam  tuam  nunc  salva 
semper  et  libera  ;  ut  sit  salva  et  libera  per  te  sem- 
Iper  liberata  a  jugo  servitutis  et  oppressione  tribu- 
jantis  ;  auxiliantejugiter  ipsi  ipsius  duce  speciali 
k  patrono,  qui  ut  ipsam  liberaret  animam  suam 
oosuit,  gloriosus  martyr  tuus  Thomas,  qui  tecum 
:um  gloria  venturus  est  judicare  vivos  et  mortuos 
m  saeculum  per  ignem.  Amen. 


CLARENDON 


1414 


EXPLICIT    HOMILIA    DE    MARTYRE. 

Huic  vero  cantico  laudis  subsequitur  mox  ionge 
aliudetalteriusmodi  canticum.canticum  mceroris, 
canticumtribulationisetangustiae:funestumvideli- 
cel  iilud  et  famosum  decreti  chirographum,  de 
quo  pertotam  martyris  historiam  percrebro  mentio 
facta  est,continens  capitula  sedecim. 

Quod  juxtasuperiuspromissum  nostrum,  ideoin 
omnium  calce  hic  postponimus,  ut  legant  szecula 
post  futura,  ethinccognoscant,  quam  justa,  quam 
perspicuafueritgloriosi  neomartyris  nostri,  primo 
exsilii  et  postea  martyrii  causa.  Quorum  capitulo- 
rum  hoc  est  primum.  De  advocationibus,  etc. 


CAUSA   EXSILII    ET   MAKTYIUI 

BEATI   THOMtE 

MARTYRIS  ET  PONTIFICIS  CANTUARIENSIS 


rimum  hoc  damnavit  sancta  romana   ecclesia   sub  B  dat  jus  suum,  nec  quidquam  quod  inde  habere  de- 


PAPA   ALEXANDRO    TERTIO 

De  advocatione  et  praesentatione  Ecclesiarum  si 
ontroversiaemerseritinterlaicos.velinter  clericos 
t  laicos,  vel  inter  clericos,  in  curia  domini  re.gis 
■actetur  et  terminetur. 

SECUNDUM   HOC  TOLERAVIT. 

Ecclesiae  defeodoregisnonpossuntinperpetuum 
ari  absque  assensu  et  concessione  ipsius. 

HOC   TOLERAVIT. 

Clerici  relati  et  accusati  de  quacunque  re,  sub- 
loniti  a  justitia  regis  venient  in  curiam  ipsius, 
isponsuri  ibidem  de  hoc,  unde  videbitur  curise 
igis  quid  sit  ibi  respondendum,  et  in  curia  eccle- 
astica.unde  videbitur  quod  sit  ibi  respondendum; 


beat.  Et  si  tales  fuerint  qui  culpantur,  quod  non 
velitvel  nonaudeateos  aliquisaccusare,vicecomes 
requisuitus  ad  id  faciet  j  urare  duodecim  legales  ho- 
mines  de  visneto  seu  de  villacoramepiscopo  quod 
indeveritatemsecundumconscientiamsuam  mani- 
festabunt. 

NOTULA   7.  HOC    DAMNAVIT. 

Nullus  qui  de  rege  teneat  in  capite,  vel  aliquis 
dominicorum  ministrorum  ejus  excommunicetur 
nec  terrae  alicujus  eorum  sub  interdicto  ponantur, 
nisi  prius  rex,  si  in  terra  fuerit,  conveniatur,  vel 
justitia  ejus,  si  extra  regnum  fuerit,  ut  rectum  de 
ipso  faciat,  etita  ut  quod  pertinebatad  curiam  re- 
giamibidem  terminetur.et  deeo  quod  spectabit  ad 


iquod  justitia  regis  mittet  in  curiam  sancte  Ec-  c  ecclesiasticam  curiam  ad  eamdem  mittatur  utibi 
esiae  ad  videndum  quarationeresibi  tractabitur.      dem  terminetur 


;si  clericus  convictus  vel  confessus  fuerit  de  cae- 
ro  non  debet  eum  Ecclesia  tueri. 

NOTULA    4.  HOC   DAMNAVIT. 

Archiepiscopis,  episcopis  et  personis  regni  non 
:et  exire  de  regno  absque  licentia  regis  ;  et  si 
ierint,  si  regi  placuerit,  assecurabunt  quod  nec 
eundonecinmoram  faciendo  perquirent  malum 
1  damuum  regi  vel  regno. 

NOTULA    5.    HOC     DAMNAVIT 

Excommunicati  non  debent  dare  vadiura  ad  re- 
inens.nec  praestare  juramentum,  sedtantumva- 
im  et  plegium  standi  judicio  Ecclesiae  ut  absol- 
ntur. 

NOTULA    6.  HOC    TOLERAVIT. 

aicinondebentaccusari,  nisi  per  certas  et  le- 
les  accusatores  et  testes  in  praesentia  archiepi- 
>pi  vel  episcopi,  itaquod  archidiaconus  non  per- 


NOTULA    8.    HOC    DAMNAVIT. 

De  appellationibus,  si  emerserint,  ab  archidia- 
conodebent  procedere  ad  episcopum  etabepiscopo 
ad  archiepiscopum  ;  etsi  archiepiscopusdefueritin 
justitia  exhibenda,  postremo  ad  regem  est  perve- 
niendum,utpraecepto  ipsiusin  curia  archiepiscopi 
controversiaterminetur.itaquodnondebet  ulterius 
procedere  absqueassensu  regis. 

NOTULA    9.    HOC     DAMNAVIT. 

Si  calumnia  emersprit  inter  clericum  et  laicum, 
vel  econverso  de  ullo  tenemento.quod  clericus  velit 
ad  eleemosynam  attrahere,  laicus  vero  ad  laicum 
feodum,  recognitione  duodecimlegaliumhominum 
D  percapitalisjustitiaeregisconsuetudinera  termina- 
bunt,  utrum  tenementum  sit  pertinens  ad  eleemo- 
syoam  sive  ad  laicum  feodum,  coram  ipsa  justitia 
regis.  Et  si  recognitum  fuerit  ad  eleemosyaam  per- 


1415 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1416 


tinere,  placitum  erit  in  curia  ecclesiastica.  Si  vero 
ad  laicum  feodum,  nisi  ambo  de  eodem  episcopo 
vel  barone  advocaverint,  in  curia  regis  erit  pla- 
citum.  Sed,  si  uterque  advocaverit  de  feodo  illo 
eumdem  episcopum  vel  baronem,  erit  placitum  in 
curiaipsius,ita  quod  propterfactam  recognitionem 
saisinam  non  amittat,  qui  prius  saisitus  fuerat, 
donec  per  placitum  disratiocinatum  fuerit, 

NGTULA    10.    HOC   DAMNAVIT. 

Qui  de  civitate,veJcastello,  vel  burgo,  veldorai- 
nico  manerio  regis  fuerit,  si  ab  archidiacono  vel 
episcopo  de  aliquo  delicto  citatus  fuerit,  unde  de- 
beat  eis  respondere,  et  ad  citationeseorura  satisfa- 
cere  noluerit,  beneliceteum  sub  interdicto  ponere, 
sed  non  debet  exeo-nmunicari,  priusquam  capi- 
talis  minister  regis  loci  illius  conveniatur,  ut  ju- 
stitiet  eum  ad  satisfactionem  venire.  Et  si  minister 
regisinde  defecerit,  ipse  erit  in  misericordia  regis, 
et  exinde  poterit  episcopus  ipsum accusatum  eccle- 
siastica  justitia  coercere. 

NOTULA    H.    HOC    TOLERAVIT. 

Archiepiscopi,  episcopi,  et  universae  personae 
regni,  qui  de  rege  tenent  in  capite,  habeant  pos- 
sessiones  suas  de  rege,  sicut  baroniam,  et  inde 
respondeant  justitiis  re?iset  ministris,etsequantur 
et  faciant  omnes  rectitudines  et  consuetudines  re- 
gias  ;  et  sicut  caeteri  barones  debent  interesse  judi- 
ciiscurias  regis  cumbaronibus,usquequopervenia- 
tur  injudicio  ad  diminutionem  membrorum  velad 
mortem. 

NOTULA    12.    HOC    DAMNAVIT. 

Cum  vacaveritarchiepiscopatus.velepiscopatus, 
velabbatia,  vel  prioratus  de  dominio  regis,  debet 
essein  manu  ejus  et  inde  percipiet  oranes  reditus 
et  exitus  sicut  dominicos.  Et  cum  ventum  fuerit  ad 
consulendum  Ecclesia3,debetdominusrexmandare 
potiorespersonasEcclesiae,  etincapellaipsius  debet 
electio  tieri  assensu  regjs  et  consiho  personarum 
regni,  quasadhoc  faciendum  vocaverit.  Et  ibidem 


facietelectus  homagium  et  fidelitatem  domino  regi 
sicut  ligio  domino  de  vita  sua,  et  membris,  et  de 
honore  suo  terreno,  salvo  ordine  suo,  prius  quam 
sit  consecratus. 

NOTULA    13.    HOC    TOLERAVIT. 

Si  quisquam  de  proceribus  regni  diffortiaverit 
archiepiscopo  vel  episcopo,  vel  archidiacono  de  se 
vel  de  suis  justitiam  exhibere,  rex  debet  justitiare. 
Et  si  forte  aliquis  diffortiaret  domino  regi  rectitu- 
dinem  suam,  archiepiscopi  etepiscopi  [et  archidia- 
coni  debenteum  justitiare.ut  regi  satisfaciat. 

NOTULA    14.    HOC   TOLERAVIT. 

Catalla  eorum,  qui  sunt  in  regis  forisfacto,  nor 
detineat  ecclesia  vel  ccemeterium  contra  justitiarx 
regis,  quia  ipsius  regis  sunt,  sive  in  ecclesiis,  sivi 
B  extra  fuerint  inventa. 

NOTULA    15.    HOC    DAMNAVIT. 

Placita  de  debitis,quae  fide  interposita  debentur 
vel  absque  intepositione  fidei,sint  in  curia  regis. 

NOTULA    16.    HOC   TOLERAVIT. 

Fihi  rusticorum  non  debent  ordinari  absque  as 
sensu  domini,  de  cujus  terra  nati  esse  digno 
scuntur. 

Singulis  vero  damnatis  his  mox  singulas  damna 
tionis  suae  causas  subjecissem,  nisi  quia  cuivis  ve 
modicamsacrorum  canonum  habentiexperientian 
statim  in  primo  auditu  notisssimae  sunt. 

Facta  est  autem  praedictarum  consuetudinum  e 
dignitatum  regiarum  recordatio  ab  archiepiscopis 
episcopis,  comitibus,  baronibus,  nobilioribus  e 
C  antiquioribis  regni,apudClarendunam,  quartodii 
ante  Purificationemsanctae  Mariae  Virginis,domin< 
Henrico  filio  regis  cum  patre  suo  ibidem  prse 
sente.].... 

Haec  ultima,  uncinis  inclusa,  ex  quadrilogoad 
didi  :  namcodex  Atrabatensisimperfectus  est  pos. 
voces  «  archiepiscopi,et  episcopi  »At  codex  collegi 
CorporisChristi  nelibrumquidemMelorum  adfinen. 
perducit,sicut  in  imtio,  itaet  in  fine  mutilus  et  Ifr 
ceralus. 


EPISTOLjE 

HERDEUTI  DE  BOSEHAM 


IN  PERSONA  S.  TEOMM  CANTUARIENSIS  ET  ALIORUM  SCRIPT^E. 


EPISTOLA  PRIMA  [ad ]  D  plicis  eloquii   schemate  me    gloriae    tuae    oculis 

[Deeslinitium,unoautpluribus foliise cod.  C.C.C.      praesumpsi  ingerere,  praesertim  cum  talia  referan- 

Cantabrig.  arnissis] [dis]cretio  tua,   se-      tur,  quae  tuum  sicut  spero  delectabunt   auditurn. 

renissime  consul.  Detracto  igitur  huic  epistolae  so-      Nam,cum  saecularium  et  maxime  divinarum  histo- 
lemni  illo  rhetoricorum  ornatu,  in  hoc  tenui  sim-      riarum  utriusque  legis  multam   tibi  scientiarum 


1417 


EPISTOLE. 


1418 


Dorainus  dederit  peritiam,  certus  sum  evangelicee  A  Cleophas,quemilliasserunt  virum  Anna;  etpatrem 


historiae  veritatem  eo  devotins  te  amplexatumm 
auditam,  quo  ipsum  Evangelium  caeteris  omnibus 
Scripturarum  scientiis  praemineat.  Ego  tamen  re- 
colo,  sed  dubius  an  a  pectore  claritudinis  tuae  ex- 
cederit,  me  de  instituta  materia,  videlicet  super 
Annaquae  dicitur  trinuba  etsuper  nomine  Salomae 
quod  Marcus  ponit,  cum  hoc  anno  tecum  facerem 
iter.  nonnulla  quidem,  sed  breviter  et  intercise  ut 
interviandum  fieri  solet  contulisse,  et  quia  sensum 
tneum  quem  interloquebar  tibi  satis  tunc  sedere 
;onjeci,  ex  tunc  sacrarum  litterarum  tractatores, 
praecipue  illos  quibuspraepositi  veritasampliuscla- 
'escere  debuit  conquisivi  legi,  et  ut  res  dubia  pa- 
;efierettestimoniorutnhincindecarptis  prout  prae- 


Marieejuxta  hanc  quam  Bedaponit  conjecturam, 
vir  ejusdem  Mariae  aestimatur.  Unde,  si  vera  est 
contrariorum  assertio,  non  possum  admirari  quo- 
modo  tantidoctores,  tantietiamhistoriarum  inda- 
gatores.etqui  explanandi  studio  super  evangeli- 
stasadeodesudarunt.evangelicamhistoriam.quam- 
moderni  sciunt,  veteres  ignorarint,  quinimo  opi- 
niones  veritati  historiae  tam  absurdedissonasper- 
petuis  garrularum  litterarum  mandaverint  monu- 
mentis  :  vix  possem  credere  nos  animales  et  car- 
neossuper  evangelica  praesertim  historia  didicisse, 
quod  praecipuos  illos  et  primosillosdoctoresEccle- 
siaelatuisset  rquinecetiamlegeresufficimus  quanta 
illi  scripserunt.  Hos  igitur  Annae  trinubae  asserto- 


sens  epistola  edocet  defloravi.  Et  praeterea  veniens  b  res  velut  aliquorum   apocryphorum   deliramenta 


id  nos  dilectus  socius  noster  magister  Joannes 
Saresberiensis,  notus  tibi  ut  arbitrior,  quamdam 
ichedulam  ex  parte  cujusdamfratrismagistri  Wil- 
elmi  Londoniensis  viri  ut  scitis,  litterati,  et,  ut 
:redilur,  religiosi,  qui  apud  Sanctum  Dionysium 
nonachus  est,  detulit,quae  Claudiisuper  Mattheeum 
)raetitulabatur  ;  ubi  continebatur  Claudium  illum 
uxta  Origenis  suspicationem  opinari  illam,  quam 
latthaeus  dicit  matrem  filiorum  Zebedaei,  a  Marco 
ialome  proprio  nomine  vocitari,  ouoniam  ob  id 
chedulam  dictus  frater  mihi  facta  operose  exposi- 
orum  indagatione  transmisit,  quia  sciens  illum 
.liquam  in  litteris  habere  virtutem,  super  nomine 
lalomee  hoc  anno  sollicitaveram.  Cum   enim   me 


sectantesomittamus:etdilIigentiusintueamurquod 
illi  praefati  doctores  Hieronymus  et  Beda  nonasse- 
rant  Mariam  Cleophae  sic  cognominatam  a  patre, 
sed  ambigui  scilicetet  stylo  verecunde  parcentes, 
verebantur  rem  incertam  infra  certae  definitionis 
fines  concludere.  Miror  igitur  admodum  unde  tam 
inverecundus  error  acciderit,  ut  ad  rei  incertae  as- 
sertionem  librati  tanti  viri  dogmati,  Hieronymi 
dico,  calumnia  strueretur,  et  ut  Hispanae  neniae 
authenticae  fiant  ecclesiastici  falso  provocatur  au- 
ctoritas.  Arbitror  taraen  quod  his  diebus  erroris 
maxime  invaluerit,  occasione  magistri  mei  suavis 
recordationisPetri  Parisiensis  episcopi.qui,  cum  io 
epistola  ad  Galatas  super  locum  illum:    Alium 


edulointerroganteSalomaejuxtanostrorum  fabu-  c  autem  aposlolorumneminemvidi  nisi  Jacobum  fra- 


amtertium  fuisse  Annae  virum  contenderet,  ego 
[ua  id  Scripturae  auctoritate  defenderet  seepe  et 
aepius  sicut  mos  est  sciscitabar.  Et,  ne  inter  ver- 
>orum  pugnas  Hieronymum  in  epistola  contra 
leliudium,  utcaeteri  solent,  proclamaret.citius  ob- 
truxiviam.remoptime  expertam  asseverans,quod 
l  tota  epistola  nulla  seuAnnae  seu  alicujus  Annae 
iri  etiam  mentio  habeatur,  nec  etiam  novum  Sa- 
>mee  reperiri.  Videtur  potius  in  eaepistola  Hiero- 
ymus  non  astruere,  sed  adimere  istam  de  tribus 
nnae  viris  assertionem.  Ait  enim  quod  Mariaquas 
icobi  minorisscribitur  mater,  fuerit  uxor  Alpheei 
isoror  Mariaematris  Domini,  quam  Mariam  Cleo- 
naeJoannes  evangelista  cognominat:  a  patre,in- 
uit,  sive  a  gentilitate  familiae  aut  quacunque  alia 
lusa  ei  nomen  imponens.Pariter  et  Beda  cernens 
bi  vetulus  bos  scilicet  Hieronymus  altius  pedem 
gere  metuit,  titubando  sequens  articulato  iDcedit 
radu,superevanglistas  in  explanationibus  suis 
icensMariamillamuxorera  Alphaei  ideo  a  Joanne 
ariam  Cleophaecognominatam,  quia  velidem  Al- 
aaeus  etiam  Cleophasdictussit,  vel  quod  ipsaMa 


trem  Domini  (Gal. i),  vulgatamillara  Annulae(st'c  tri- 
nubae  edisserat  historiam,  seorsim  in  margineno- 
men  Hieronymi  minio  colore  signavit;  at  si  illam 
Annae  hisloriam  Hieronymus  in  epistola  contra 
Heliudium  eisdem  verborum  filis  contexerat,  cum 
tatuen  illi  historiae  Hieronymus.sicut  jam  diximus 
et  experti  novimus,  nec  in  uno  apice  auctoritatem 
testimoniiconferat;nunquidigitur  magisterPetrus, 
ut  Scripturarum  caluraniator notatus,in  causa.erit 
errorisetculpa?  Nonfatebor :  maloinpraesentiarum 
lubricam  scriptoris  manum  notare  et  imperitiam 
quam  tantum  doctorem  calumniaecausari  velerro- 
ris.  Verum  excusatus  hinc  excusabitur  inde,  quod 
super  praefatum  epistolae  ad  Galatas  locum  cele- 
p.  brem  illamAnnae  historiae  nullam,  ut  videtur,Scri- 
pturae  secutus  auctoritatem  non  tardoet  titubante 
ambigui  sermonis  gradu,  sed  constanti  et  concito 
absque  ullo  haesitationis  scrupulo  prosequatur: 
adeo  etiara  tit  siapocryphorum  deliramenta  secta- 
retur,  nec  ubi  sicrelatura  sitfacile  reperiatur,cum 
nec  etiam  in  apocrypho,  illo  qui  de  infantia  Salva- 
toris  inscribitur,  ulla  de  tribus  Annae  viris  mentio 


a defuncto  post  natum  Jacobura  Alphreo  Cleophae  fiat  nisi  duntaxat  Joathim .  Verum  nec  ob  id  praefato 

jpsent.  Ecce  quia  Beda  Hieronyraum  secutus  nil  doctori,  quimodernis  temporibus  in  ecclesiasticis 

'eesumit  asserere ;  alias  tamen  quam  Hieronyraus  dogmatibus  paremnon  habuit,audeoimpraesentia- 

>nens  cognominisCleophaeconjecturas.  Et  altera  rum  temeritatis   vel  lgnorantiee  impingere  notam, 

ndem  quarasubjicit  opinio   assertioni  de  tribus  nec  inquoquamaccusarepreesumo  :  nequis  tamen 

isAnnaevirisinveniturmultum  adversa.  Quoniam  hinc  aestimet  me  adeo  in  doctoru.n  meorumlaude- 


1419 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1420 


procacem  ut  ipsorum  velim  sequi  vitia  seu  penitus  A 
ignorantiam  tollere  vel  tueri  errantes.  Sed  scio 
valce  periculosum  esse  et  non  facile  veniam  de 
servo alterius,  nedum demagistro proprio  judicare, 
praesertim  cum  ille  tanta  et  tam  studiose  legerit, 
quae  nos  epicura  animalia  Pelusiotae  et  torpore 
glires  vix  perfunctorie  transcurrimus.imo  quorum 
multa  nec  etiam  vidimus.  Semoveatur  igitur  nunc 
ab  bac  praesenti  collatione  nostra  tanti  doctoris  au- 
ctoritas,qui  profecto  nec  dubito,  siadviveret,variis 
et  validis  Scripturarum  testimoniis  valde  militiae 
suaearmisscriptasuafortiuscontraaemulossuosde- 
fenderet.qui  tamen  impraesentiarum  in  relatione  prae- 
fata  quem  secutusfuerit  auctorem  ignoratur.Hujus 
igitur  auctoritate  remota,  quem  in  praesenti  nec 
penitus  excuso,  nec  utjam  dixi  temere  accusare  g 
praesumo.certapraeponamusincertis,  et  nomen  Sa- 
lomae  quod  Marcus  ponit  mulieris  ibi  esse  nomen  non 
viri,nondisputationelubrica,sedfirmisScripturarum 
testimoniisdefendamus.Accedatprimusmaximusille 
etantiquissimusScripturaruminterpres :  Origenem 
dico,  qui  sicut  historiarum  fide  celebreest,  centum 
et  quinquaginta  annis  et  amplius  adhuc  ante  Am- 
brosium,Hieronymum,  Augustinum  et  reliquossa- 
crarum  litterarum  interpretes,  die  noctuque  in  di- 
vinarumlegumexplanationibusdesudavit,etprimus 
absque  exemploetsolus  sinesocio  quantumlitteris 
illis  potuissetedocuit,quem  utinam  tam  Catholicum 
suscepissemusdogmatistenquamfidumadmiramur 
interpretem.Hic,  inquam,  accedat  primus,  qui  eo 
magis  veritatem  evangelicae  historiae  et  Domini  in  r 
carne  conversantis  consortes  cognoscere  debuit, 
quo  et  primis  illis  nascentis  Ecclesiae  temporibus 
vicinior  fuit  :prius  itaqueevangelistae  verbapona- 
mus  :  Erant  autem  inquit  Matthaeus,  ibi  mulieres 
videntes  a  longe,quse  secutce  fuerant  Jesum  a  Gali- 
lseaministrantesei,interquasei'atMariaMagdalene 
et  Maria  Jacobi  et  Joseph  mater  et  mater  filiorum 
Zebedwi  (Matth.  xxvn).  Ecce  verba  evangelistae, 
super  quem  in  commentario  suo  Origenes  inter  alia 
sic  edisserit :  «  Si  autem,  inquit,  oportet  opinari  et 
dicere  etiam  nomen  matris  filiorum  Zebedaei,  dico 
quoniamhaec  ipsafueratSalomepae?'/?caappellata. 
Opinatus  sum  autem  hoc  videns  apud  Matthaeum 
et  Marcum  tres  praecipuas  mulieres  nominatas. 
dequibuspraesenssermo  habetur  ;  et  duas  quidem 
esse  praesens  evangelistaexponitMariam  Magdale-  *J 
nam  et  Mariam  Jacobi,  fertiam  autem  dicit  raa- 
trem  filiorum  Zebedaei  ;  apud  Marcumautemtertia 
illa  Salome  appellatur.  »  Et  infra : « Et  hoc  observa, 
quoniam  superiusduaeistae  Mariaeetmaterfiliorum 
Zebedaeiquam  aestimamus  Salomen,  de  longe  spec- 
tabantmirabiliaquaeinpassione  fiebant,et  corpus 
ejussuspensuminligno.»  Audivimus  Origenem;cuj 
et  super  eumdem  evangelistae  locum  in  explanatione 
suasupereumdemevangelistamClaudiusconsonat, 
post  supraposi  ta  evangelistae  verba  ita  inquiens: «  De 
his mulieribus magna quam saepe ambiguitas  nasci- 
tur,  sicut  in  hoc  loco,  ubi  Matthaeus  dicit  matrem 


filiorumZebedaei  fuissecumreliquis  duabus.»Mar- 
cus  Salomen  illam  fuisse  commemorat.  Nec  igitur 
mirum,cum  utrique  eorum,licet  tres  nominaverint, 
plures  fuisse  insinuent,  quae  fuerant  eum  secutae  a 
Galilaeaeterantaspicientesdelonge.interquaserant 
istae  tres,  de  quibus  Matthaeus  dicit,  et  Marcus  si- 
militer  nominat,  nisi  quia  pro  matrefiliorumZebe- 
daeiSalomenacsialteram  ponit.  Poteratenim  esse 
ut  illaesset  quae  de  his  multis  a  Marco  tertia  pone- 
retur.Nihileniminterestadveritatem,quasmulieres 
idempariter  quas  singtdi  ex  his  omnibus  nomina- 
verint.SuspicaturtamenOrigeneseamdemSalomen 
fuisse  matrem  filiorum  Zebedaei  quae mater ita  voca- 
tur,  et  post  pauca  idem  Claudius.  Unde  liceat  opi- 
nari  et  dicere  nomen  matrisfiliorum  Zebedaeiquod 
ipsa  sit  quae  a  Marco  Salome  vocatur.  Quoniam 
utrasquepraecipuasabsquedubiointercaeterasuter- 
que  evangelistaexnomine  designavit,  et  ideoforte 
Salome  vocatur,  quia  Salome  pacifica  interpreta- 
tur.  Unde,  quia  reliquae  duae  magni  meriti  erant, 
non  immerito  suspicor  et  hanc  tertiam  ipsam  esse 
matrem  filiorum  Zebedaei,  quaeet  apud  Marcum  et 
ipsa  tertia  Salome  vocatur.  Joannes  etiam  Chryso- 
stomus  in  homiliaquadam  depassione  Dominisu- 
per  Matthaeum  nomen  Salome,quod  Marcus  ponit, 
proprium  fuisse  filiorum  Zebedaei,  caeteris  fortius 
et  expressius,  nonlubrico,sedrotundo  sermoneas- 
severat.Cujus[verba]huicepistolaenoninserui,quia 
interscribendumhaecSenonisreperirenonpotui.Item 
inmartyrologio  quod  inEcclesiaDeiper  totumanni 
circulumlegitur,  in  capitulo  cui  xi  Kal.  Novemb. 
inscribitur,  sic  habetur: « Apud  AdrianopolimThra- 
ciae,  natalis  sanctorum  martyrum  Philippi  episcopi, 
Eusebii,  Hermetis,»etinfra:  <  item  sanctae  Salomee 
quaein  Evangelio  legiturcirca  Domini  sepulturam 
sollicita.  »  Ex  his  omnibus  luce  clarius  liquet  per 
nomenSalomae,quodMarcusponit,  mulieremillam 
quae  a  Matthaeo  mater  filiorum  Zebedaei  dicitur  a 
Marco  sic  tanquam  nomine  propriodesignari.Item 
aliunde  docemur  manifeste  quod  Salome  nomen 
mulieris  sit.  Unde  Hieronymus  in  libro  Hebraico- 
rum  nominum  dicit  quod  Salome pactfica  interpre- 
taturet  in  libro  antiquitatum  Josephi  filia  Herodis 
ubique  dicitur  Salome  utpote  quae  sic  suo  nomine 
appelletur.  Cum  autem,utjam  dixi,  apud  Sanctum 
Dionysium  essem  et  praefatum  magistrum  Willel- 
mum  Londoniensemnonquidemprocaciter,sedse- 
dulotamenetinstantersuperjamsaepedictonomine 
Salomee  convenirem,  inter  modestas  verborum  pu- 
gnas  quidam  alius  frater  magister  Willclmus  no- 
mine,  quondam  officio  medicus,  nunc  vero  ut  spe- 
ratur  sicut  habitummonachietanimumgerens,su- 
pervenit,  qui  ut  altercationis  causam  advertit. 
audientia  postulata,aiebat  se  inter  Syros  aliquanto 
tempore  conversatura,  et  ibi  esse  Ecclesiam  in  ha- 
noretriumMariarum  dedicatamquamSyri  summa 
venerantur  devotione,  adjiciens  quod  sicut  juxta 
populi  terrae  traditionem  acceperat,  una  sit  Maria 
Magdalena,  secunda  Maria  Jacobi  et  Joseph  mater, 


421 


EPISTOL-E. 


1422 


ertia  mater  filiorum  Zebedeei,  quae  et  Maria  juxta  A  sceperim  disputationis  gressura.  Unde  et  necesse 


jyros  sit  appellata,  et  tunc  ad  me  verburaspecia- 
iter  dirigens  :  t  Potuit,  inquit,  et  haec  eadem,sicut 
u  secundum  majorum  testimonia  probabiliter  di- 
;putas,  et  Salome  appellari.  »  —  «  Esto,  dixi,inhac 
>arte  contentiosura  funem  non   traho,  dummodo 
;onstetnomenSalomaeaMarcoindesignatione  mu- 
ieris  poni.  »  In  hoc,  inquam,  contentiosusnonero. 
iiquidem didici  Scripturee consuetudinem  eumdem 
lominemdiversisnominibusappfcllare.quodtamen 
h  feminis  multo  rarius  obtinet.Verumtamen  quod 
nulier  illa  evangelica,  de  quajam  multum  sermo- 
iem  serui,  non  solum  Salome  sed  et  Maria  dicta  sit, 
>robabileinhincsumoconjecturam :  solent  siquidem 
pultae  Ecclesiae  ab  antiquo  per  singulos  anni  cir- 
:ulos  in  diluculo  resurrectionis  Dominicae  ad  de- 
'Otionis  augmentum,trium  Mariarum  Dominum  in 
epulcro  operose  et  devote  cum  unguentis  quaeren- 
ium,  non  irreligiosas  ostentarepraestigias,  et  quee 
unt  hae  tres  Mariae,  verius,  ut  arbitror,  non   inti- 
nabitur,  quam  si  una  dicatur  Maria  Magdalena, 
.ltera  Maria   Jacobi    et  Joseph  mater,  et  tertia 
faria  qusa    et  Salome,  mater  hliorum  Zebedeei, 
ferum^ut  jam  diximus,  in  hac  parte  contentiosus 
ion  ero  ;  duntaxat  Salomenomen  mulierisfuissein 
larco  oblentum  fuerit.  Verum  ab  hac  assertione, 
,on  dico  opinione,  poterit  nos  aliquantisper  amo- 
ere  illud  quod  de  his  mulieribus  in  quadam  homi- 
ja  Paschalilegitur.quamvidiGregorii  inscriptam: 
iariaMagdalene,  inquit  Marcus  evangelista,   et 
faria  Jacobi  emerunt  aromata,  ul  venientes  unge- 
ent  Jesum  (Marc.  xvi.i),  etc.  Gommendat,  inquit 
iregorius,  lectio  evangelica  sanctarum  mulierum 
evotionem.et  infra :  Maria  Magdalene, inquit,  ipsa 
-)rorla%ari,quxunxit  Dominum  unguento  (Joan. 
k,  2).  MariaJacobi  mater  est  Jacobi  junioris  etJo- 
ephet  soror  matris  Domini.  Maria   Salome  a  viro 
elavitodicta  est.  Tradunt  enim  eam  duos  viros 
jabuisse,   Gleopham   scilicel  et  Salomam,  ipsam 


fuit  singula  diligentiusprosequi,etnondisputatio- 
nis  lubrico,  sed  evidentibus  et  irrefragabihbus  ma- 
jorum  testiraoniis  falsitatem  convellere.  Id  autem 
in  calce  sermonis  adjicio,quod  sicut  nunc  et  alias 
tibi  de  his.quaeme  in  Scripturisperseepe  torquent, 
persaepe  scriberem,nisi  verererme  inquietudinem 
magis  praestare  quam  officium,inter  tam  magnaet 
multiplicia  negotia  quae  tibi  rara  hora  deesse  pos- 
sunt  aut  desunt,  utpote  cui  totum  debeo  modicum 
id  quod  sum,  siquidem  praesentem  meietmeorum 
in  exsilio  quod  adhuc  tam  juste  pressurammagni- 
fica  et  celebnsliberalitas  vestramitigavit.Adquam 
sicut  celebre  est,  nemo  confugiens  confusus  abiit 
ob  id  etiam  potissimum  ascnbendum  persaepe  vix 
B  contineo  stylum,  quodnonsolum  modernos  prin- 
cipes,  sed  et  multosetnominatos  hujusofficiiviros 
in  amore  litterarum  et  adepto  lpsarum  culmineex- 

cesseris.Porro,siPythagorasadviveret,obamorem 
istum  preecipuum  et  ob  alias  siattendimusnaturae 
bene  institutae  dotes,  divae  recordationis  Constan- 
tini  magni  spiritum  in  vos  descendisse  proclama- 
ret.  Sed  nonpergonuncgratiarum  nostrarum  ulte- 
rius  dona  prosequi.  Sufficit  quae  universi  norunt 
tetigisse  ;  praesertim  ne  videar  inpraesentiarumnon 
propter  propositum,  sed  potius  propter  enuraeran- 
dura  gratiarum  vestrarum  catalogum  cceptum  in- 
situisse  sermonem,  id  in  fine  orans,  quod  si  forte 
nuntii  domini  regis  Anglorum  in  celsitudiuis  tuaj 
conspectu  opinionem  domini  Cantuariensis  seu  par- 
vitatismeee  labiis  detrahentibusgravare  attentave- 
rint,  ne  adhibeat  fidem  prudentia  tua.  Nam,  licet 
demus  poenas  pro  meritis,  collocatiin  obscuris  sic- 
ut  mortui  saeculi,  in  nos  tamen  quotidie  psallunt 
qui  vinum  bibunt,  et  me  praesertim  hominem  exsu- 
lem  et  obscurum  quod  modo  manibus  nequeunt 
linguis  suis  ubique  consectantur,  objicientes  mihi 
quod  anno  praeterito  domino  regi  Anglioe  nescio 
quae  Andegavis  in  superbia  et  in  abusione  locutus 
fuerim,  quae  tamen  illa  fuerint,  credo  me  tibi  (ue- 
scio  si  prudentia  tua  nunc  recolat)  fideliter  retu- 
lisse.  Sedesto  ;  Davidmausuetudinem  deprecabor 
et  Semei  non  verebor  opprobrium  ;  eo  ipso  potius 
peccatorum  meorura  vulneracurabuntur,etponens 
interim  ori  meo  custodiam  in  necessariam  miseri- 
cordiae  vocem  erumpara  :  Miserere  mei,  Domine 


uoque  volunt  esse,  quae  alibi  Maria  Cleophae  ap- 

ellatur.  Ecce  verba  homiliae  quam  Gregorii  prae- 

priptamlegi,cujus  tamen  procul   dubio  non   est, 

ptius  interapocrypha  computatur,qua3  tamen,sic- 

t  intitulatur,  si  esset  Gregorii  vel  cujusvis  eccle- 

jastici,  nec  sic  pro  Annae  trinubae  assertoribus  fa- 

^ret.sed  potius  obviat,  refert  siquidem  opinionera 

(icundumquamGleophasquem  isti  novae  histoiia?  D  miserere  mei  quia  repletus  sum  despectione  factus 

:«swtores  faciunt  virum  Annaa  et  patrera  Maria^,      opprobriumabundanlibusetdespectiosuperbtslPsal 

siusMariaeconjuxaestimatur.  Sentio,  dominein      cxxn). 

EPISTOLA  II 

EPISTOLA  HERBERTl  IN  PERSONA  THOM^  CANTl  ARIE.NSIS 
ARCHIEPISCOPI  EXSLLA.MTIS  AD  ALEXA.NDRLM  PAPAM 
CONTRA  GILBERTUM  LONDOXIENSEM  EPISCOPLM  JAM 
EXCOMMLNICATLM. 

Amantissimo  sibi  in  Christo  Patri  et  domino 
Alexandro,  Dei  gratia  summo  pontifici.THo.MAs  Can- 
tuariorum  EcclesifHexsulmiserabilis.debitam  cum 
omni  devotione  obedientiam. 

Quod  tam  crebris  et  querulis  vocibus  tanta?  ma- 


jaristo  mihi  amantissime,  dumpropereScripturas 
jnc  inde  pro  viribus  meis  spoliarem  ut  ipsarum 
jstimoniis  quomodovispropositis  veritas  raagisac 
agis  ornata  claresceret,  me  subito  sermonis  im- 
j!tu  velut  effreni  equo  evectum,regulares  epistolaa 
etas  escessisse,  adeo  ut  nec  videar  epistola3  nec 
ultiplicibusoccupationibustuispepercisse.Sedad- 
;rtat  dorainusmeus,  quiacurasim  canismortuus 
;  pulex  unus  contra  raagnos  et  modernos  novse 
jstoriae  imo  inveteratae  fabulae  assertoresnovsssu- 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1423 

jestatis  me  praesentiae  ingero,  non  quidem  irreve-  A 
rentia  in  causa  est,  sed  et  pressura  quae  et  nunc 
cogit  ut  non  lenta,  sed  demoreluctuosacurratora- 
tio,  et  eo  nunc  luctuosius,  quo  periclitor  graviusa 
malo  utiquedomesticoetintestino.  Ecce  enim  illam 
justissimi  ut  creditur  anathematis  censuram  in  fra- 
trem,  et  utinam  vere  fratrem  !  Londoniensemepi- 
scopum  promulgatam,  quam  caeteri  fratres  nostri 
provinciales  episcopi  exaudito  litterarum  nostra- 
rum  tenore,  utverejustam  approbarunt,  solusipse 
contemnet,  solus  et  totus  in  ira  et  disceptatione 
positus,  totum  per  contentionem  agens  furor  ei  sic- 
ut  jam  dicitur  secundum  similitudinem  serpentis, 
sicut  aspidis  surdee  et  obturantis  aures  suas,  ne  vo- 
cem  sapientis  incantantis  exaudiat.Et  quod  adhuc 
plango  locryrnosius  quiacaeteris  detestabilius  est,  b 
isto  furoris  sui  et  impatientiae  spiritu  rumpit  pro- 
fessionis  et  obedientiae  vincula,  matris  suae  latera 
concutit  et  se  excutit  foras.  lnter  caetera  siquidem 
ad  inhrmandum  in  ipsum  latamsententiamconvo- 
cato  ad  id  universo  civitatis  clero,  multis  quoque 
astantibus  et  audientibus  publice  attestatus  est  se 
neque  ratione  personae  suae  neque  Ecclesiae  nunc 
sibi  creditae,  metropoh  Ecclesiae  seu  metropolitani 
personae  ullo  professionis  aut  obedientiae  vinculo 
astringi.  Ratione  personae  non  teneri  se  asserit.quia 
facta  est  translatio  personae  absque  nova  professio- 
nis  vel  obedientiae  exhibitione.  Et  inclinavit  pro- 
fecto  ex  hoc  in  hoc  utinam  exinanita  fuisset  fex 
ejus.  «  Pariteret  Ecclesia  ad  quam  translatus  est 
ipsum  liberat  pemtus,  inquit,  quia  et  ipsa  ab  anti-  q 
quis  ut  refert  paganorum  temporibus,   ab  omni 
Cantuariensis  Ecclesiae  subjectione  libera  fuit.  » 
Unde  et  se  de  jure  archipraesulem  debere  fieri  pu- 
blice  contendebat  et  archipraesulatum  sibi  frontose 
nknis  vindicare  non  erubuit.  Haec  autem  non  in  an- 
gulo,  sed  universo,  ut  jam  dixi,  adid  ipsum  con- 
vocato  civitatis  clero,  multis  quoque  de  populo 
astantibus  et  audientibus  gesta  sunt.   Unde,  sicut 
jam  diu  clamavit  mundus,  manifeste  nunc  testan- 
tur  opera.   Prodiit  enim  quasi  ex  adipe  diu  ope- 
rum  iniquitas,  nec   anplius   tegi  poterat,  ira   et 
impatienlia  pessimis  usa  consultoribus.  Acceditau- 
tem   malorum   cumulo   quod   hoc  tam  detestan- 
dam  concisionem  et  tam  exsecrabilia  maDifestae 
inobedientiae  verba  sub  alarum  vestrarum  vela- 
mento  coalitura  existimat.  Qui  ut  accepit  me  sa- 
cerdotio  meo    posse   libere     fungi,  mox  nescio 
ad  quod  ut  dicit  provocationis  non  refugium,  sed 
suffugium  convolavit,  necdum  profecto  in  ullo  gra- 
vatus  sed  gravareintendens,  nisi  quod  forte  suum 
reputabat  gravamen,  si  non  me  in  priora  conjecto 
vincula  militiaemeaearmaademisset.  Quinpotiusin 
nullo  gravatus  non  modicum  gravavit   appellans. 
.Nam  eo  ipso  pacis  ecclesiasticae  auram,quae  etiam 
apacis  inimicisetipsam  diu  desperantibus  putaba- 
tur,statuit  in  procellam  et  fluctus  aliquantisper  se- 
datossuperbiaesuaeventoamplius  excitavit.Evigilet 


« 


seigitur,  paterclemenset  juste  judex,  consideratio 

vestra.  Evigilet  se  ad  tam  iniquae  appellationisab- 

usionem,  neadinvocationemtanti  eltam  sancti  no- 

minis  tui,  quasi  sub  alarum  vestrarum  umbra  ex- 

stinguatur  obedientia  etfoveaturiniquitas.Excutiat 

se  potius  excussorum  tilius,  moveatur   miseratio, 

moveatur  et  indignatio  vestra  :  alteram  quippe  de- 

betis  laeso,  alteram  laedenti,  ne  in  potestate  tanta 

periclitetur  aut  clementiae  pietas  autzeli  rectitudo. 

Non  enim  erit  quis  innocens,  si  aut  puniat  illum 

cui  parcendum  est,  aut  parcat  ei  qui  fuerat  punien- 

dus.  Proinde  moveat  vos,clementissimePater,hinc 

censura  justitiae,  inde  compassio  misericordiae,  ut 

ita  in  vicano  Chnsti  et  Christo  Domini  justitia  et 

pax  osculentur  se  iovicem.  «  Amant  enim  se  duo 

haec,  aitquidam,  utqui  facit  justitiam  inveniat  pa- 

cem,  et  non  aliter.  »  Moveat  igitur  vos  mea  meo- 

rumque  pressura  et  causa  pressurse  etprae  caeteris 

naufragium  naviculae,in  qua  te  jubente  ascendi  in 

altum,  ut  retialaxaremin  capturam.Eam  siquidem 

vosmet  meocredidistisregimini,quam  tamen  meis 

manibussine  vestris  viribuspraesertim  inter  tantas 

seditionumetdissensionumtempestatesnequaquam 

gubernare  sufficio.  Advertatetiam  miseratio  vestra 

quantisfuerit  navicula  haec  abantiquis  illis  paren- 

tum  nostrorum  temporibus  jactatafluctibus,tunsa 

quidem  persaepe sed  fracta  nunquam,quinimo seui- 

per  liberam  de  medio  petrarum  dabat  vocem,  non 

ut  confracta  sed  solida.Siquidemquaenuncintanta 

pressura  cernitur  Cantuariensis  Ecclesia,  ab  apo- 

stolicae  sedis  obedientia,  cui  vos  nunc  Domino  Ec- 

clesiamsuammiserante  praesidetis  non  dico  reces 

sit,  sed  nec  etiam  in  modico,  etsi  in  corde  maris 

sita,  nullo  terrenarum  potestatum  metu  seu  gratia 

titubavit.Pro  ipsa  igitur  apostolatui  vestro  ad  hos 

dies  adeo  devota  et  a  vobismet  mihi  credita,  totis 

animi  viribusetgenibusprovolutus  egoetpassionis 

meaesociisupplicamus,quatenusrectoreipsiusfUiis 

etiam  periclitantibus  ipsa  saltem  in  singularis  vc- 

stri  primatus  fortitudine  in  statu  suo  et  gradu  pri- 

stioo  integraconservetur.In  tine  autem  praesentium 

intimamus  quod  circa  ipsorum  tinem  accepimus, 

moveri  videlicet  quam  plurimos  plurimum  eo  quod 

nuntiusdominiregis  Anglorum  Reginaldus  Saresbe- 

riensis  archidiaconus  a  vobis  revertens,  et  per  no- 

stri  exsilii  civitatem  transitum  faciens,    multa,  ut 

dicitur,  in  superbia  et  in  abusione  locutus  est,  ad- 

dens  inter  alia  et  de  se  loquens,quod  etsi  ipse  non 

esset  Cantuariensis  archiepiscopusipsetamenCan- 

tuariensis  archiepiscopi  vinctos  anathemate  sol  veret 

et  adhuc  rerum  Cantuariensis  Ecclesiae  invasores 

ab  omni  ablatorum,  tam  mobilium  quam  immobi- 

lium,  restitutione  ex  toto  liberaret,  in  verbi  sui  te- 

stimonium  nescio  quos  mercatores  secum  ductos 

velnt  digito  ostentans,quibus  vestronominesepe- 

cuniamsoluturumdivulgabathis  aliis  aliquid,  nihil 

autem  mihi  et  verbis  his :  nec  confundor  enim  nec 

moveor,  quia,velit,  nolitmundus,siquidpossemad 

gloriam,  verum  adEcclesiaeignominiam  vel  detri- 


425  EPIST0L4_.  U26 

mentum  miserante  Domino  facturus  sum  nihil.necA  lantem  et  absentem,  excidisse  non  arbitror.  Unde 


inquam  res  sive  vasa  templi  sanguine  Christi  ela 
)orata  et  dicatapauperibusipsius  etiamChristide- 
ratata  obsequiis  Balthasar,meassentiente,in  lasci- 
/iae  suae  usus  convertet :  quin  potius  calamitosae  et 
sxsularis  vitae  meae  residuum  juvanteet  jubente  te 
ricario  Christi  et  christo  Domini  superirapendere 
>aratus  sum. 

EPISTOLA  III 

PISTOLA    HERBERTl  JN  PERSONA    THOM.E  CANTUARIENSIS 
ARCHIEPISCOPI  CONTRA    EUMDEM. 

Beverendissimo  Patri  et  domino  ALEXANDRO,Dei 
ratia  summopontifici.THOMAS.miserae  Cantuarien- 
isEcclesiaeministerhumilisetmiserabilisexsul,sa- 
Jtemetomnemcumsummadevotioneobedientiam. 

/-.     _  ...  ...  CAUUUlLUUUICailS 

Cumegopauperetdolenstantaemaiestatisregiam  R  tk 

;k..„  „.,L..i:     „j  •  ..        'hematis  vmculu 


lamoribus  querulis  ad  omnia  et  saepe  urgentia 
raesentis  agonis  mei  pericula  crebro  nimis  et  im- 
ortunepulsaverim,  nunceo  instantiusquo  urgeor 
ravius,  ad  solitum  praesidium  recurrimus.  Pulsa 
?itur  verecundiaetquodammodo  majestatem  non 
ensans,  nudum  et  omni  ope  destitutum  humana 
'intae  majestatismeoculis  ingero,quipotiusin  hoct 
jaupere  et  tenui  membranulae  schemate  quotquo- 
jumus  colorisetmigrationisfilii,  pietatistantae  pe 
ibus  advolviraur,regiam  illam  clementiara  quadam 
icrymarum  nostrarumdextraet  diuturnajamvitae 
'ostrae  miseria  pulsantes,  ut  misericordiae  vestrae 
|inuas  miserabilis  ingrediaturorationostra  :  nunc 
raesertira  cum  allophytus  ille  nunc  demum  revela- 


et  eo  solo  maledici  meruit  quod  patris  sui  pudenda 
revelare  attentavit. 

Tertia  objectio.  Praeterea  me  Senonis  a  vexatio- 
nibus  meis  et  angustiisad  clementiae  vestrae  sinum 
properante,  nec  ajam  saepe  dicto  fratre  et  utinam 
vero  fratre  exspectatumidemtemporeio  terramre- 
versusunacum  caeteris,  nisi  quiainter  coeterosraa- 
jor  necdum  accepto  super hoc regis mandato spolia- 
vit  et  universa  Ecclesiae  bona  fecit  confiscari. 

Quarta  objectio.  Praetereahoc  nulla  commentitia 
et  concinnala  fraude  valebit,  seu in  tan tae majestatis 
oculis  audebit  tegere :  quin  sciens  et  prudens  ante 
propriam  sui  excommunicationem  exnomine  meis 
excommunicatiscommunicaverit.  Ulud  etiam  ana- 
raquo  iinpraesentiarum  innodatus 
est.utcertissime  raei persuasumest,  solvitecclesiam 
mtrans  ipsis  etiam  raissarumassistens  solemnibus. 

Quinta  objectio.  Qualiter  etiam  sacros  vestrre  ex- 
cellentiaeapicessuppresserit  etparvitatis  meaman- 
data  contempserit,  omnino  auditum  est. 

Sexta  objectio.  Quotiesveroetob  quascausassu- 
per  iisdera  negotii  articulis  appeliaverit,  et  idiotae 
etplebeii  per  vicosetplateasgarriunt,sperantquod 
ad  invocationem  sancti  nominis  tui  quasi  sub  ala- 
rum  tuarum  regimine  persequentiumnosiniquitas 
et  injustitia  coalescere  potuissent. 

Septima  objectio.  Novissime  etiam  dum  consueto 
hoc  non  refugiouteretursed  suffugio,quod  cfeteris 


ps  corpons  sui  modeparvitatemmeam  despiciens  c  omnibus  longe  coelestibus  judico  nonclam  sed  co 

niViiPCIim      lcnifllAm     m'nn..ilnn:      __.-.._». J * _  ...  .. 


niversum  Israelem  singulari  certamine  provocet, 
t  ita  in  se  summara  belli  et  totius  praelii  pondus 
xcipiens  Philistaea  omnis  victoria  et  ipse  prae  cae- 
sris  victoriae  gloria  ponatur.  Sed  quid  ?  Goliamsi- 
hifico,  utinam  vel  solum  se  Goliam  exhibuisset, 
juin  potius  periculosior  est.Namsicutclaraatmun- 
us,  testantur  opera,  filium  adversus  patrem  qui- 
us  polest  consiliis  instruit,  ut  idemsit  nobis  achi- 
!>phel  in  abscondito  et  Goliasin  aperto.Etattendat 
Jaulisper  discretio  vestra,  sinonipsiusoperatesti- 
lonium  his  quae  de  ipso  dicuntur  perhibeant. 
Primaobjectia.Pritno  in  Angliaapud  INorthamp- 
me,  cumin  taato  versarer  discrimineadeo  utipsi 
taliisfratribus  et  coepiscopisnostris  a  divinis  di- 


ram  populo,  cubile  patris  attentavit  ascendere,  et 
sedejure  metropolitanum  essepublice  contendere 
non  erubuit ;  adjiciens  etiamquia  inclinavilexhoc 
in  hoc  ex  Herefordia  Londoniensis  factus,  Cantua- 
riensi  vero metropolitano  nullo aslringi  professionis 
seuobedientiae  vinculo,  cumin  suitranslationeluec 
exacta  non  fuerint.  De  quibus  tamen  memini  me 
alias  vestrae  plenius  charitati  scripsisse.Ipsa  igitur 
Cantuariensis  Ecclesiatam  multiplices  illecebrosa. 
artis  nexus  ultranon  sustinens,  illius  caputcontri- 
vit,  cujustotics  calcaneo  fuerat  insidiatus.  Sednon 
pergo  nunc  alteriusilliusexagitare  excessus  :suffi- 
ciat  tetigisse.  Praeteritis  enim  raultis  ea  duntaxat 
recolo  quae  lapides  et  marmora  clamant.  Horum 


- —  _ —   -v.^™^-   _^  __n.w_i_v.i_.  wttujaui,  nuruLi 

ncte  praeciperem  cessare  officiis,  si  propriae  meae  etiam  multa  ex  multorum  revelatione  ad  vos  com- 

[ersonae  violentae  quod  multi  tunc  juste  intucban-  meantium  effugisse  nonarbitror.  In  omnibusenim 

ir,  mitterentur  manus,  multis  qui  tunc  aderant  his  coram  populo  processit  incampum  armatusut 


jepiscopisnostris  audientibus,  clericis  etiam  non- 
ullis,  iste  confestimappellavit,  quasi  exeo  grava- 
itur,  si  non  mihi  vincula  fuissent  injecta.  Quam 
Jiiqua  fuerit  hoec  appellatio,  et  quantam  adversus 
ppellantem  faciat  praesumptionem,  vestra,  si  pla- 
Jat,  consideratio  haec. 

Secundaobjectio.  Praeterea  Senonis  in  sublimita- 
s  vestrae  praesentia  advocans  quantum  adversus 
irvitatem  meum  linguam  suam  acuerit,  et  nisi 
>hibuisset  miseratio  vestra,  quantis  probris  et  con- 
tmeliis  lacerasset  ipsum  patrem  suum  jam  exsu- 


Philistis  bella  dimicare.  VerumGolias  in  campo.in 
conclavi  Achitophel  erat,  adeo  etiam  utnuntiisdo- 
mini  regis  proxime  a  sanctitate  vestra  revertenti- 
bus,  Ricardo  videlicet  Barre  et  Radulfo  archidia- 
cono,  verbum  pacis,  quod  tunc  sedulo  quidem  et 
officiosetractabatur,  una  cumarchidiaboloilloGal- 
frido  Ridel  concilii  sui  nisibus  ruperit.  In  cujus 
etiam  speverbiegocumcoexsulibusmeis  conscien- 
tiaregis  et  voluutatePontiseramjarausqueproces- 
seram,  apud  Calvummouteracum  venerabilifratre 
nostrodominoRotomagensihabituruscolloquium; 


1427 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1428 


deinde  juxta  eventum  coloquii  ad  regem  quiob  id  A 
propius  se  accessurum  disposuerat  processurus. 
Verum  in  eo  articulo  jamdicti  regisnuntiisadven- 
tantibus,  sicuta  Chusi  tideliter  accepi,  omnis  ille 
apparatus  frustratus est consilio  Achitophel forsitan 
a  nuntiisaliquoinmeae  depressionis  augmentumet 
restitutionis  suae  spemcertam  accipiens.  Sed  esto: 
Dominus  mihi  adjutor(Psal.  cxvu),non  timebo  quid 
faciat  mihicaro(Psal.  lv).  Spero  etiam  certissime 
quod,te  duce,  te  rectore,  procella  meastatuetur  in 
auram  ettempestaserumpenssupercaput  impiive- 
niet.  Unde  ego  sicut  ipsorum  minimusita  hodieet 
miserrimus  et  quotquot  passionisistius  socii  sunt, 
sanctitatis  vestrae  genibus  provolutis  et  manibus  ex- 
pansis  supplicamus  etquantas  audemus  majestati 
tantae  porrigimus  preces  :  Dissipa,  Domine,  conci-  B 
Jinm  Achitophel  et  percute  caputde  domoimpii.Et 
sicut  inde  David  vice  fnngeris  opus  id  probet;  sin- 
gulari  solertia  fortitudine  tua  Golias  alter  proster- 
natur  et  caput  amittat,  quod,  ut  jam  supra  mon- 
stravimus,  in  tam  multas  artes  vertitet  fraudes. 
Nam  tu  solus  in  militiatantocertaminihabilissjsti- 
maris.  Et  tunc  profectoin  decem  millibus  juvencu- 
larumpsallenlium  testimoniotriumphabis.Nampe- 
stilente  pereunte  alii  manus  suus  lavabuntin  san- 
guine  peccatoris,  juxla  quod  unus  sanctorumait : 
«  Melius  esse  ut  paucorum  damnatione  plurimi  li- 
berenturquam  eorumabsolutioneplurespericliten- 
tur.  i  Alioquin  certe  injusta  misericordiaest.  Con- 
sulite  ergo.  Eliae  zelum  et  gladius  Phinees  a  cordis 
vestrineexcidatmanibus;et  videte  quozelodignus  n 
sit  qui  operatus  est  sic,  qui  patrem  suum  retrusit 
in  carcerem,  nudavit  et  adhuc  tenel  in  vinculis,  et 
quodplangolacrymosiusquia  caeteris  detestabilius 
est,  patris  sui  sponsam  zelatus  est  sibi,  et  non  in 
conclavi  hoc,  sed,  utsupradiximus,  publice  cubile 
patris  violare  attentavit,  protestans.populo  et  clero 
civitatis  suae  audiente,  se  jure  debere  metropolim 
obtinere,nec  Cantuariensiullo  astringi  professionis 
seu  obedientiae  vinculo.Igituran  absolutionemseu 
condemnationemraeruerittam  malitiosa  operatus, 
tam  superba  locutus,  singularis  primatus  vestri 
consideralio  haec.  Et,  si  forsan  secundum  ecclesia- 
sticum  morem  anathematis  absolutionemimpetra- 
vit,  an  in  hoc  ipso  parvitati  meae,  quam  adeo  con- 
tumaciter  contempsit,  quin  potius  an  matri  suae  n 
Ecclesiae,  cujus  publice  et  tam  impudenter  rupit 
professionis  et  obedientiae  vincula,debeatreservari 
auctoritas  ;  vestra  itidem  consideratio  haec  :  et  ut 
tantae  majestatinon  tam  temere  quam  timidehaec 
loquor.singulis  studiose  oppressis  in  hanc  spem  non 
essetabsonum  etprocertoad  Ecclesiaepacemfieret 
expeditior  via,  si  qualis  accedit  talis  reverteretur. 
Alioquin  scitote  et  ego  certus  sum,  quod  sicut  jam 
saepe  accidit,  curabitur  contritio  nostracum  igno- 
minia.  Dicent  enim  :  Pax,pax,etnonestpax(Ezech. 
xni).  Haec  idcirco  adeo  et  confidens  dixerim,  quod 
ex  solo  justitiae  metu  bumiliatio  erit  et  ad  pacem 
accessus,duam  sola  j  ustitia  poterit,  j  uxta  quod  egre- 


gius  ille  doctor  pariter  et  rector : « Amant,inquit,se 

h«c  duo, »  etc.,etc,  etc 

Videar  forte  in  suggillationem 

personae  Londoniensis  nimius,  et  odio  potius  quam 
ex  judicio  tam  dura  tam  amara  scripsisse.  Sed  te- 
stis  est  mihi  is  cui  omnis  voluntas  loquitur,  et  cui 
nunc  sermo  in  vinculis  meis  quomodo  cupiam  eum 
in  visceribus  Christi  Jesu,  qui  etsi  mihi  filialem. 
ego  tamen  iIli,Dominus  scit.afiectum  patris  non  sub 
traxi :  id  magiset  magis  inter  vincula  meadeside- 
rans  ut  digne  ambulassemus  vocatione  qua  vocat 
sumus,  cum  omni  humilitateetmansuetudinealtei 
alterius  onera  portantes.  Adverto  me  jam  in  tanU 
sermonis  lougitudine  epistolarem  omnem  brevita 
temexcess     i.<  vereor  tantae  majestatis  of 

fendisse  auditum,  adaliatara  magna  et  tam  multi 
plicia  mortalis  vitae  hujus  negotia  intentum.  Sec 
spero  quod  qui  tam  paterno  tam  materno  etiac 
atfectu  compatitur  meis  afflictionibus,facileindul 
gentiara  tribuat  verborum  excessibus  :  praesertin 
cum  brevi  non  potuisset  stringisermone  quod  sen 
sibus  et  doloribus  dilatatum  est.  Praeterea  aliai 
breviores,  quas  etiam  praeter  hasvestraetransmitti 
sanctitaUJam  scripseram  litteras,  cum  ecce  subitc 
cursor  intraret  qui  profectionem  Londoniensis  ac 
curiamet  aliapleraquehic contentanuntiaret.  Undi 
tantisnovis  supervenientibus  nova  scribere  neces 
sarium  et  post  priorum  litterarum  finem  harun 
inchoare  principium.  Spiritus  consilii  et  scientia 
doccat  vos  de  omnibus,  charissime  mihi  Pater. 
EPISTOLA  IV. 

EPISTOLA  HERBERTI  IN  PERS0NA  STEPHANI  MELDENSIS  EPIS 
COPI  AD  A.LEXANDRUM  PAPAM  PRO  THOMA  CANTUA 
RIENSI  ARCHIEPISCOPO  EXSULANTE. 

Etsi  tibi,  Pater  sancte,  omnium  sollicitudo  Eccle 
siarum  de  singularis  primatus  tui  excellentia  si 
commissa,  specialius  tamen  illi  Ecclesiae  filii  a  ti 
consolationem  et  protectionem  demerentur,  qui  e) 
adverso  ascendere  non  metuuntetterrenis  potesta 
tibus,ne  quod  Ecclesi.ae  est  usurpent,libere  contra 
dicunt.Proindeestquod  egoepiscoporum  minimu 
pro  venerabili  fratre  nostro  filio  tuo  Thoma  Cantua 
riensiarchiepiscopo  viro.  ut  creditur,  Deo  amabili 
et  matri  nostrae  sanctae  Romanae  Ecclesiae  fidel 
genibus  provolutus,  quantas  valeo  etaudeo  maje 
stali  tantae  porrigo  preces,  qui  pro  tuo  nomine  e 
Ecclesiaetuitione,sicutnovitEcclesiarumorbis,taD 
gravia passus est,  et  supra  spem  omnium,  cum esse 
nutritus  in  palatiis,  contubernalis  et  condiscipulu 
Augustorum,  contemptaprincipisgratiaet  universi 
gloria  domus  ejus,solus  pastorales  sudores  aggres 
sus  est,etobidtorcularcalcavitsolus,nisiqniaeffu 
susest  furor  juxta  planctum  prophetae  -.Superpar 
vulum  foris  et  svper  concilium  juvenum  simul.  Vi 
etiam  cum  uxore  expulsus  est  et  senes  cum  plen 
dierum  :  transierunt  domus  eorum  adalteros,  agi 
et  uxores  pariter  (Jer.  vi).  Respiciasigitur,  aman 
tissime  Pater,  super  filios  tuos,  qui  cum  ipso  tar. 
dire  tam  inhumane  proscripti  sunt  et  ejecti.Respicias 


1429 


EPISTOLE. 


1430 


pastor  bone,  super  oves  pascuee  tu*  :  exturba  et  A  mitatis  tueese  praasentiaMngerit.quinpotius  tecum 

H.ss.pa,jadex8ancle,!ua.nd,.8ipante8h«re,Jilaten,f      litterarumschematequotquotsumusmigra.ionistim 
ie  ootestas  tanta  sinA  canaa  «hHinm  r^..t„»    „~j:i .  ......  b  a""u'3"<" 


ne  potestas  tanta  sine  causa  gladium  portet,  nunc 
praesertim  cum  in  Christum  Malchus  et  in  vasa 
templi  Balthasar  manus  extendit.  Et  quia  Christi 
vicarius  es,  opusid  probet,  leva  mauus  tuas  in  su- 
perbias  eorum  qui  malignantur  in  sancto.  Increpa 
feras  arundinis,confringe  indiee  iraetuae  reges  etin 
nationibusjudica,  ut  quemadmodum  es  pater  mi- 
sericordiarum,sisetdominusultionumjudexjustus 
et  fortis,  terribilis  et  auferens  spiritum  principum 
terribilisapudreges  terrae,  utsicul  Christi  te  scimus 
vicariuoi  sic  Christi  ministerium  i.npleas. 

Oroigituret  iterum  oro:  vicariusChristi  christus 
Domini  Christi  injuriam  amodo  ne  dissimulet.  Ve- 


pedibus  tuae  pietatis  advolvimur  regiam  illam  cle- 
mentia;  tuee  pulsantes  ut  ostium  misericordiae  tuae 
ingrediatur  oratio  nostra,  cujus  si  non  audis  cla- 
morem  vocis  exaudias  vel  clamorem  sanguinis :  ad 
te  enimclamat  sanguis  noster,  nunc  prasertim  va- 
lidius  quotentamur  periculosius.  Siquidem  in  spe- 
cie  peregrini  absconderunt  nunc  superbi  laqueum 
nobis.  Ille,  ille  nempe  ad  nos  in  specie  peregrini 
accessit.  Peregrinus  quidem  accessit,  sed  peregri- 
nus  diu  non  latuit.  Simulans  enim  se  cogitare  co- 
gitationes  pacis,  pacis  nostrae,  admittebatur  be- 
nigneloquens  etipsepariterquae  pacis  erant.  Unde 
et  speciem  tatn  bonam  cernentes,  multorum  oculi 


umtamen  verbum  illud  tritum  jam  et  commune  B  tenebantur,  fldudS^  p ^Tp^~Z 

.aobsscnpum  est  quod  sap.ont.bus  nostris  caro  demumverborum  aucuphsoculossuosdep  aedatos 

revelavUet  sangu.s  :  Exspecta,   inquiunt,   reex-  querebantur.Nam^cumjamabomnibuscousumma 

.pecta,  non  est  tempus  v.nd.ct*  sed  sustinentiaa  in  tionis  totius  finis  speraretur,  peregrmus  no  ter  per 

.anta.mquit.multnudme.n.m.corumEcclesi.e.Oro,  quosdam  sibi  bene  notos  anfractus  a  v     r ectadl 

hrter,  sustme  pauhsper,  etsupporta  metantaBma-  flexeratetdeprehensus  est  devotus  illenonTu dem 

stat,,non  tam  temere  quam  Um.de  haac  loquen-  cogitationes  pacis,  sed  pot.us  afflichon.s  cogTtas^ 

em  :  m,ra  certe  ,ma  monstruosa  sapientia  h*c  ut  Quippecumpriuspacemofferret,posteapacfsoSCU 

un    sme  causa  portetur  gladms  sacerdotii  quia  lumpernegabat.Quo  audito.haareutcircu^tantes 

nu  t,  sunt  adversan,  Chnsti,  quasi  athletis  Christi  hmsitanl  mediatores,  stupet  populus,  adTtantur 

>d  empuscedere,curvaregenua,solvere  manus,et  universi,  et  frustrantur  spes  omnium.  S        m 

;laci,um  ,n  vag.nam  convertere  tutius  sit  adversa-  proclamantibus  illum  non  solum  eccleha  fici   sed 

.orum  mulUtudme  terr,t,s.  0  caeca  mundi  sapien-  et  totius  humani  moris  eubversorem   qSu pot us 

;  asup,nan,m,s  etcrassa.enervans  omnem  fortitu-  ipsam  natur*  legem  offendere,  quee  diSnis  si 

nem  hde,  suffocans  censuram  judicii  et  qua,  lu-  gnum  et  pacis  noscitur  homines  docuiss u? Tn  illo 
e,^amJust,t,a3  ponatsubmodm.  Pro  quibus  pro-  c  pra.cipuemembroappareatsignumconcoX  unde 

heta  :  Averi.  Domine.  nruln.t  p.nr»™    „/  ,„-ja„„t  _:_„    ..  : •       ...  ^iuiar.uiiue 


heta  :  Aperi,  Domine,  oculos  eorum,  ut  videant, 
uiaplures  nobiscumsunt  (IVReg.  v,).Nondiffiteor 
jimenpersaepe  parendum  tempori.interdumaliqua 
issimulanda,  sustinendamulta:dispensanda  vero 
bnnulla,  at  id  quidem  bene  fieri  si  salva  justitia 
|at.  Sed  ut  taceam  tam  dirum  et  Christianorum  prin- 
j.pum  temporibus  inauditum  exsilium,  ubi  unius 
ercussione  tot  et  tanti  mulctantur  :  quomodo  erit 
ilva  justitia  ubisecundo  vinctus  ducitur  Christus 
ite  praesidem,  et  Petro  adimilur  sui  apostolatus 
pBcium,Anglorum  vero  Ecclesiae sicul jam  omniuo 
iditum  est  exauctorata,  passim  trahuntur  clerici 


rixa  et  jurgia  oiri  consueverunt.  Alii  non  istud 
opertae  in  corde  seductionis  manifeste  speciem  de- 
clarare  testabantur,diabolicam  etiamexcederepras- 
sumptionem,  qua  non  dignaretur  homo  communi- 
care  homini  quod  homini  exhibuerit  Dominus,  et 
ipse  enim  in  signum  reconciliationis  et  pacis  oscu- 
latus  est  me  osculo  oris  sui.  Ego  vero  ut  domino 
meo  secretius  loquar.rem  tacitus  considerans,  aesti- 
mo  non  sine  causa,  quin  potius  divino  nutu  pacis 
osculum  nobis  fuisse  denegatum,  quod  videlicet 
illius  pax,  quam  quaerimus,et  nostra  justitia  quam 
fovemus,  convenire  non  possint,  illiusregnum  et 


1  ud.ca  saecuh,  sacerdotes  ligandietsolvend.po-  D  sacerdotiumnostrum.Aliasquippelegimus  pacis  et 

Sta  em  CIPMWrp     nnn     f»,H0nHl».;»:i...     1 .  .  ouiuouausci 


sta.em  cxercere  non  audent  ?  Age  igitur,  homo 
ei,  quorum  tenes  haereditatem,  induere  forlitudi- 
Jm  :  excute  te,  fili  excussorum.ut  sis  disciplina- 
rum  virga,  ineruditorum  baculus,  superborum 
alleus  et  oppressorum  levamen.  Et  quia  semel 
epi,  loquar  ad  dominum  meum,  cum  sim  pulvis 
i  cinis.  Non  infirmetur  in  tribulatione  virtus  tua, 
loquinverendumneunascintillaquae  inoccidente 
corde  maris  exorta  est,  nisi  citiusoppressa  fue- 
•,  totum  Ecclesiarum  orbem  populetur.  Angelus 
agni  consilii  tecum  sit. 

EPISTOLA  V. 

ISTOLA   HERBERTl    KXSULA.NT1S     AD    WJLLELMUM    SENO- 
NENSEM    ARCBIEPJSCOPUM  J.VM  ROMAM  PHOFECTUM. 

Quibusnunc  potest  vehiculis  parvitasmea  subli- 
Pxtrol.  CXC. 


justitiae  oculum  :  Justitia,  inquit,  et  pax  osculatce 

sun*(PsrtUxxxiv).Utinam(tamenjuxtaquodpropheta 
de  se  optat  essem  vir  non  habens  spiritum  et  men- 
dacium  loquerer.  Praeterea  scriptam  domini  Can- 
tuariensis  petitionem  pacis  nostrae  formam  conti- 
nentem  et  prudentium  arbitrio  moderate  satis  et 
discete  conceptam.oblatamsibietperlectamprimo 
quidem  videbatur  admittere  :  sed  postea,   ut  mos 

homiuisest.nescioquibusutensmolhtissermonibus 
scriptee  petitionis  variavit  sententiam.ita  ut  juxta 
quod  consuevit  perfidia  nihil  faciens,  totum  fecisse 
videretur.  Et  sic  fruslrati  discessimus  nihil  praater 
quam  nostras  angustias  reportantes.  Age  ergo, 
homo  Dei,  parate,  superborumbaculum,  tvranno- 
rum  maUeum  et  oppressorum  levamen.ut  quorum 

46 


1431 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


uu 


sortitus  esministerium,  sortiaris  etzelum,  et  alte-  A  nunc  ulterius  istius  exagitare  ignominaim:  sufficit 


rum  nobis  Mattathiam  exhibeas  ad versus  Antiochi 
sacrilegia  :ignito  eloquio  tuo  frigida  Israelitarum 
cordaexcitando  sollicite  provideasneflabris  lepro- 
sorum  exstingautur.  Nam  quod  nunc  solum  resi- 
duum  est,  ad  te  sunt  oculi  nostri,  quin  potius  tota 
Anglicana  Ecclesia,cujus  tu  adhuc  parvulussuxisti 
ubera.ad  te  suspirat  et  hostias  exspectat  pacificas, 
nunc  praesertim  cum  per  temetipsum  introieris  in 
sancta.  Quod  praefatus  ille  peregrinus  noster  me- 
tuens,  miro  modo  consternatus  est,  qui  ex  solo  tuae 
profectionis  metu,  dolo  et  calliditate  quadam  ut 
jam  diximus,  humilitatempraetendit  etetiam  pere- 
grinum  simulavit ;  in  qua  profecto  peregrinatione 
ex  tuiabsentia  occasione  captata  Gallicanosfluvios 


tetigisse,  praesertim  cum  sciam  nec  dubitem,  me 
tacente,  ex  jam  dictis  personae  eircumstantiis  per- 
sonamipsamcum  universisidiomatibus  suis,  menti 
tuae  mox  occurrisse  :  sed  speramus  quod  hi  et  ho- 
rum  similes  nobis  sine  causa  adversantes  lua  ma- 
jestate  praesente,  praestante  Domino,  revertentur 
confusi.  Interquos  etiam  nonnullimulctidicuntur, 
ut  nobis  potius  quam  vobis  obsistant  cumdomino 
suo  somniantes  vos  in  terra  ipsorum  cismarina 
nescio  quam  legationem  petiturum.  Verumparum 
eorum  somnia  curantes  cum  universa  Ecclesia  et 
nos  pariter  inter  monachos  et  petras  delitescentes 
in  nostra  oramus  pressura,  ut  veniens  venias  cum 
exsultatione  prosequentes,  de  cujus  munere  venit 


multa  jamexparte  videtur  absorbuisse,  adeo  etiam  g  quod  tanti   pontificis  ministerio  visitavit  plebem 


ut  Jordanis  ipse  in  os  ejus  dicatur  influxisse,  hac 
arte  et  nos  absorbere  attentans  ni  fallor  :  scit  quid 
dicam  prudentia  tua.Unde  necesse  est  in  brevi  me- 
dicinalis  occurrat  virtus  consilii  tui,ne  non  solum 
partem  terrae  quam  petit  et  in.spe  certajam  obtinere 
videtur,  sed  totam.quod  absit.terram  absorbeat.Id 
autem  in  calce  sermonisegoetpassionis  roeaesocii 
provoluti  tunc  genibus  tuae supplicamus  discretioni, 
ne  unquam  te  volente,te  assentiente  damna  patri- 
monio  Christi  sanguineelaboratoetviduaedotiillata 
superioriauctoritatecompellamurremittere.Quippe 
hoc  esset  exemplum  perniciosum  inducere  et  nos 
ipso  de  indebitocontaminare  consensu  ;justificare 
etiam  manifesti  sacrilegii  reum,  praesertim  cum 
regula  divini  juris  sit  non  remitti  peccatum,  nisi 
restituaturablatum,et  iterum  :  Veram  pcenitentiam 
non  agi.sed  simnlari  potius,  quandiu  penes  furem 
raptoremve  res  ablata  constiterit,nisi  forte  arctatus 
excusetur  inopia.Praetereaneexcommunicatinostri 
praeterquam  praestita  juxta  morem  ecclesiasticum 
cautione  absolvantur,vestra  item  sollicitudo  et  con- 
sideratio  haec,ne  quodsemel  bisve  secus  actum  est. 
ad  Ecclesiee  laesionem  possit  converti.  Unde  ex, 
pressum  super  hoc  Romani  pontificis  multum  acce- 
ptaremusmandatum.Audivimus  proximealiquosin      serpens  antiquus,  gladio  verbi  Dei  vulneratus,  vel 


suam  :  qui  pro  filiis  captivitatis  legatione  fungatur, 
qui  ad  justitiam  majorum  nostrorum  nobis  corda 
conciliet  et  votaintimet  miserorum.  Angelus  magni 
consilii  sit  nobiscum,  qui  aptet  nos  in  omni  bono, 
ut  intelligatis  quae  recta  sunt  etopere  semper  com- 
pleatis. 

EPISTOLA  VI 

EP1ST0LA  HERBERTl  EXSULANTIS  AD  EUMDEM  CONTRi 
L0ND0N1ENSEM    EPISCOPUM  ROMAM  JAM    PROFICISCENTEM. 

Reverendissimo  Patri  et  domino  suo  in  Christo 
amantissimo  W.  Dei  gratia  Senonensi  archiepi- 
scopo  et  apostolicae  sedis  legato  suus  Herbertus 
miserabilis  nunc  et  exsul,  modicum  id  quod  nunc 
potest. 

Etsi  tanta  cui  scribitur  jusserit  silere  auctoritas, 
rupittamen  silentiumcharitas;quae  utmorsvalida 
est  et  plerumque  majestalem  pensare  non  novit, 
juxta  quod  etiam  ait  gentilis  ille  poeta 

Non  bene  conveniunt  nec  in  una  sede  moran 

Majestas  et  amor  : 
unde  et  subjectam  membranulam  totam  jam  cliari- 
tatis  igne  accenderem,  si  non  me  instantium  cura- 
rum  algor  premeret  et  urgens  necessilas  ad  aua 
calamum  detorqueret.  Ecce  enim  draco  ille  magnus, 


nostri  suggillationem  pro  persona  Londoniensi  scri 
ptis  suis  testimonia  in  curia  perhibituros,  quorum 
unus  cismarinus  in  Normannia,  ut  dicitur,  episco- 
pus  est,  qui  tamen  an  episcopus  sit,  licet  in  epis- 
copis  jam  senuerit,ignorantur,imoquodverius  est, 


demum  nunc  defovealubricierroris  exire  cogitur. 
Scimus  vero  quod  de  malo  ad  malum  egreditur,  ut 
qui  prius  fraudulenter  incessit,  amodo  fiat  mani- 
festus  fratrum  suorum  a^cusator,  et  induet  arma 
calumniae  multo  plus  graviora  quam  pugnae.  Unde 


Christumbenerecogitet.nondicoepiscopum  u  quam  citius  sive  insolitudine  sivein  urbesive  via 


siquis 

sed  nec  etiam  Christianum  vere  profitebimur,  nisi 
forte  verba  non  opera  faciant  Christianum,  cujus 
profecto  omnis  virtus  in  ore  est,  lingua  aurea,  et 
ferreumcor.cujus  epistolare  eloquium  quod  proxi- 
me  vidimus,  contra  nos  operose  sed  viperee  nimis 
conceptum,  nimio  candore  deforme  mentitur  ido- 
lum,  quin  potius  verum  idolum  est.quiafalsumest 
quod  conflavit,  et  spiritus  non  estin  eo.  Is  est  qui 
in  ore  suo  pacem  nobiscum  loquebatur  et  nunc  oc- 
culte  ponit  insidias,  unde  periculosior  est  de  qui- 
huslibet  propheta  dicit,  Sagita  vulnerans  lingua 
eorum  dolum  locutus  est  (/e»\ix).Yerum  non  pergo 


torum  sive  stationarium  oppressorum  clamor  cle- 
mentiaevestraeauresattigerit,necesseestutsubveniat 
miseratio  vestra,  ut  militiae  vestrae  armis  collidas 
vasainiquitatisbellantia.  Sic  enim  congregatio  hy- 
pocritae  sterilis  erit,  cum  ignis  vester  devoraverit 
tabernacula  eorum  qui  munera  libenter  accipiunt. 
Illa  tamen  leprosorum  flabra  huic  sancto  inimica 
ignisempermihisuspectasunt;cernunt,dominemi, 
locutio  haec.  Ut  autem  sublimitati  vestrae  non  tam 
temere  quam  timide,  quod  negotio  proficeret,  elo- 
quar  :  si  forte  nos  viatorem  reperimus,  expedit  ut 
vestrumaliquisunacumnostrisremittatur,alioquin 


1433 


EPISTOL.E. 


1434 


profecto  nisi  illi  dominatores  nostri  vereantur  fa-  A  strarumsutfugimus  velamentum  :  utsi  forte  vosin 

AIA  m      iraofno   »  V.  irnttA.vm   _-..,_-.-_-._-.__ ___  -- L _  1 __?  •  •  _  __ 


B 


ciem  vestram,  veremur  nos  ne  absorbeamur  a  dra- 
cone  etilli  repleant  ventrem  suum  de  teneritudine 
nostra.  Ni  fallor,  scit  et  nunc  quid   verbis  prophe- 
ticis  significem  prudentia  vestra.  Verum  nesancti- 
tatis  vestrae  auditurainsipientiae  meae  verbisdiutius 
morer.id  in  calce  sermonis  adjicio.quantum  omnis 
Ecclesia  in  miserationibus  domino   Cantuariensi, 
nunc  praesertim  in  hac  profectione  nostra  exhibitis, 
vestram  supra  modum    charitatem  concelebret  et 
pacem  nobisopera  vestra,  favente  Domino,  reddi- 
tam  seu  etiam  justitiam,  si   pacem  praecesserit,  in 
miseration  um  vestrarum  catologo  audio  jam  et  gau- 
deo  numerari.  Unum   autem  est,  quod  celare  non 
possum,  falsiloquos  quosdam  regis  Anglorum  nun- 
tio_,revertentes  a  curia,  ventosis  verbis  totam  ter- 
ram  implevisse,  qui  causam  vestraeprofectionis  et 
negotii  intimacuicunque  disseminabaut  et  audito- 
ribus  etiamsibilabantinvitis.  Ricardus  autem  Barre 
erat  princeps  prophetiae.  Unum  scio  quod  iis  si  con- 
silia  vestra  credidistis,  proditores  sunt ;  si  vero  non 
credidistis,  mendaces.    Vestrorum  tamen  nonnulli 
ad  credendumleviores,adventumhuncmoti  sunt. 
Plurimi  vero  ut  domino    meo  verum   dicens  non 
parcam.justiusconquerunturquodnullam  videlicet 
absentiae  vestrae  tam  longe   per  proprios  nuntios 
vestros  seulitteras  consolationem  meruerunt.et  ut 
in  hoc  audeam  justa  omnino  querimonia  hgec.  Ve- 
rum  excessus  hi  veniam  facile  impetrabunt,  si  ab- 
sentiae  desolatiocita  praesentiae  vestrae  leetitia  com- 
pensetur.quod  nobis  praestet  magnus  ille  duxiti- 
neris  vestri   qui  sicut  operatur,  prosperum  faciet  C 
vobisiter,  Deus  salutarium  nostrorum. 
EPISTOLA  VII 

EPISTOLA    HERBERTl    KXSULANTIS  AD    EUMDEM  PRO 
EODEM. 

Quoverborumfacundia  quibusve  linguae  praeco- 
|niistot  et  tantas  miserationes  vestrasab  initiopas- 
sionum  nobis  exhibitascondigneefferamus,inveni- 
renon  possumusjsed  nuncpraesertimcum  amplior 
miserendi  praestaretur  occasio,  ad  nostra  sananda 
vulnera  omnibus  patuerunt  viscera  misericordise 
vestrae.  Omnesaminimo  usqusmaximumcognove- 
runt,  et  apostolicum  virum  praedicant  qui  onus 
nostrumtantacharitate  supportaverit.  Undedivina 
miseratione  tribuente  merces  erit  operi  vestro  et 


diversorioinvenerimus,DavidicamadhibeatissoIer- 
tiam  et  fortitudinem,  ne  ad  praelium  procederetis 
contralsraelempraBvaleat  impetus.  Potius  in  ho- 
stem  retorqueatur  totius  plebis  opprobrium.  Spi- 
ritus  consilii  et  scientiae  vobiscumsit,  qui  pro  pue- 
ris  nostris  huic  certamini  minus  idoneis,  doceat 
manus  ad  praelium  et  digitos  nostros  ad  bellum. 
EIPSTOLA  VIII 

EPISTOLA  HMC  IN  PERSONA  TH.  CANT.  ARCH.  AD  UNI- 
VBRSOS  TOTIUS  ANGLLE  CLERICOS  ET  LAICOS  AB30L- 
VENS  EOS  A  JURAMENTO  QUOD  CONTRA  DOMINUM 
PAPAM  ET  IPSUM  FECERANT,  VIDELICET  QUOD  NEC 
NUNTIUM  NEC  LITTERAS  IPSOTUM  RECIPERENT  ET 
RECIPIBNTES    PRODERENT. 

Sciatis,  charissimi,  quod  ex  multa  tribulatione, 
etc.  Impressa  est  inter  epistolas  S.  Th.  sub  num.lS. 
EPISTOLA  IX. 

EPISTOLA  HERBERTI  IN  PERSONA  THOM.E  CANTUARI- 
ENSIS  ARCHIEPISCOPl  AD  UNIVERSOS  ANGLl_3  EPISCO- 
POS  ET  ABBATKS  COMMONENS  NE  FALSIS  NUNTIORUM 
REGIS  ANGLLE  RUMORIBUS  CREDANT  QUOS  DE  IPSO 
CIRCUMQUAQUE  DISSEMINABANT  ET  NE  NOVA  REQI 
EXHIBEANT  JURAMENTA  VEL  OBLIGATIONEM  ALIAM 
NOVAM. 

Thomas,  Dei  gratia  cant.  Ecc.   min.  hum.  et  ap. 
leg.  ven.  fra.  suoH.  Winton.  ep.   et  reliquis 


sed 


omn.  confr.  et  coep.  suis  abba.  etiam  per  prov. 
conslit.  nec  non  et  ven.  fra.  suo  Hug.  Dunel.  ep*. 
viriliter  agere  et  confortari  in  Domino. 

Gratias  ago  Domino  meo  cui  nunc  servio.  Vide 
inter  epp.  S.  Thomae,  ep.  79. 

EPISTOLA  X. 

EPISTOLA    H.EC    1N     PERSONA    THOM.E      CANT.      ARCH.      AD 
ROGIERUM   WIGORNIENSEM   EPISCOPUM. 

THOMAs,DeigratiaCantuariensisEcclesiaeminister 
humilis,  venerabili  fratri  suo  Rogerio  Wigorniensi 
episcopo,  quod  bene  incoepit  meliori  fine  conclu- 
dere. 

Quid  nobisde  vestra  transfretatione  placeat  cha- 
rirati  vestrae  nos  saepius  scripsisse  meminimus  et 
de  vestra  nonminimumgaudemus  obedientia.  Ye- 
rum,  quoniam  districtiora  credimus  tempora  immi- 
nere,  etinimicorumcastigationemcrudelem,adhuc 
iteramus  mandatum  finniterinjungentes  etin  vir 


I  ...  -  -— J  —  -tJ^-lVJ    _W  1_     VJl- 

spes  novissimis  vestns.  Nosautemnon  solumcon-  D  tuteobedientiaepraecipientesne  ullo  modo  transfre- 


fratres  et  amici,  sedego  etpassionis  meae  socii  sca 
bellum  facti  sumus  pedumvestrorum.  Verum  peri- 
clitantibus  adhuc  servis  necessarium  est,  domine 
mi  auxilii  vestri  porrigere  manus,  maxime  his  qui 
donii  manuspessimorumconfortavit,  conversus  sit 
nuncdemumad  cursumsuum,  etquasi  equus  im- 
petu  vadat  adpraelium  captateforte  David  absentia 
ut  libere  exprobret  Israel,  cum  non  sit  qui  ejus 
possit  vel  audeat  ludere  impetum.  Hic  est  Londo- 
niensis,  qui  jam  ccepit  mendacii  conficere  iter. 
Unde  nosleonis  metuentes  violentiam  qui  draconis 
jam  pridem  experti  sumus  insidias,  ad  alarum  ve- 


tareattentetis,donecsuper  Ecclesiaenegotio  domini 
papae  etnostrum  mandatum  receperitis.  In  eadem 
etiam  virtute  obedientiaepraecipimus  ne  contra  ma- 
tris  vestrae  Cantuariensis  Ecclesiae  dignitatem  ad 
filium  domini  regiscoronandum  ullo  unquamtem- 
pore  metu  cujusquamseu  gratia  praebeatis  assen- 
sum.  Quin  potius  si  tantamEcclesitelibertatem  pe- 
riclitari  seu  etiara  vacillare  noventis,  sicut  decet 
tantumfilium  virilitervosopponatis.  Et  quia  scio 
nuntiosdomini  regis  a  curia  proxime  reverteutes, 
linguas  habere  latas  et  in  ventum  multa  semi- 
nasse.illumquemnon  dubitogestarum  rerum  veri- 


143:» 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1436 


tatem  quani  peroptime  novit  relaturum  fideliter, 
qui  ei  ipse  postenor  a  curiarecessit,  ad  vos  desti- 
nare  curavimus,  ut  consolationes  nostree  laetificent 
quoqueanimamvestram.Praetereadesideramusvos 
monitum  fore  ut  rescriptum  litterarum,quasvobis 
dirigimus,  confratribus  et  coepiscopis  nostris  mit- 
tere  curetis,  dominovidelicetWintoniensi  etdomi- 
no  Exoniensi,  scriptoetiam  proprio  consolans  eos 
et  hortans.utnobis  pariterstentDominipraelia  stre- 
nue  dimicando,  et  tunc  praesertim  ut  Dominicigre- 
gis  arietes  se  opponant,  si  super  coronando  regis 
tilionostra  auctoritateseclusa  convenientur.  Ange- 
lus  magni  consilii  et  nostra  benedictio  vobiscum 
sit,  tili  mi  charissime. 

EPISTOLA  XI. 

EPISTOLA  HERBERTi  1N  PERSONA  THOMjE  C\NT.  ARCHl- 
EPISCOPI  AD  ROBERTL'M  SANCTl  AUDOMARI  PRjEPO- 
SITUM. 

Thomas,  Dei  gratia  Cantuariensis  Ecclesiae  minister 
humilis,  dilecto  et  dilectori  amico  suo  R.  Sancti 
Audomari  praeposito,  sictransire  per  bona  tempo- 
ralia,  ut  non  amittat  eeterna.- 

Quod  nec  tanta  inaequalitate  temporis,  nec  ullo 
sortis  nostree  lubrico  nostrae  ille  charitalis  fervor 
refriguerit  ipsa  operumattestatione  novimus  et  te- 
nemus,  et  totiuscharitatis  largitari  devotas  gratias 
agimus  de  cujus  id  munere  velit  ut  vel  unum 
mihi  adversitatis  inter  tot  prosperitatis  amicos  re- 
servaverit.  Si  igitur  sub  tanti  temporis  lapsu  vobis 
minime  scripserimoblivioni  nequaquam  imputan- 
dum  est  vel  desidiae.  Ob  id  siquidem  intercurrens 
suspendi  mandatum,  quia  super  verbo  illo  quod 
conversusnosteradvos  destinatusdetulit,  vestrum 
in  dies  exspectabam  responsum.  Quod  ut  promo- 
veatis  ofticio  adhuc  desideramus  et  postulamus 
affectu.  Quod  autem litteris  charitatis  vestrae  inse- 
ruistisrumoressuper  negotionostro  nonsecundum 
<;or  vestrum  accepisse,  quod  signiflcare  volueritis 
nequaquam  mihi  admodumliquet,  nam  illo  mise- 
rante  qui  etiam  in  ira  suamiserationes  suas  conti- 
nere  non  potest,  pro  rerum  conditione  et  statu 
temporis  prospereerga  nos  universa  geruntur.  Ad- 
versa  etenim  nostra  sic  modificat  medicinalis  sa- 
pientia  Dei,  ut  faciat  patienter  et  aequo  animo  per- 
peti  perquaR  promittitur  ccelestis  janua  aperiri  ; 
adeout  ipsum  reputeturDeimedicina,  quod  estsas- 
culi  plaga  et  quod  est  persequentis  flageilum  sit 
patientis  solatium.  Verum,  dum  huc  illuc  evolve- 
rem  quid  praetacti  verbi  contineret  involucrum, 
suspicabarfortevos  moveri  pro  litteris  quibusdam 
a  Romano  pontificeobtentis:  quibus  videtur  domi- 
num  Anglorum  regem  etpersonasregni  et  regnum 
a  nostro  eximere  pontificio.  Sed  intendere  debet 
prudentia  vestra  quod  hujusmodi  valeat  in  brevi 
exspirare  mandatum.  Unde  nec  nos  ipsi  in  aliquo 
inpraesentiarumadversusdominumpapam  motisu- 
mus  nec  causamur  injuriam.  Veruin,  nolit,  velit 
mundus,  contra  mundum  magnum,  tribuente  Do- 


A  mino,  certabimusagonem  supernae  vocationispal- 
mam  in  anteriora  sectantes.  Sed  haec  hactenus. 
Caeterum,utcumtiduciadiligentiloquar,nonpossum 
satis  admirari  quod  in  facto  istorumregum  ad  glo- 
riam  Domini  vestri  mihi  in  Christo  amantissime  et 
vestram  non  intendatis  industrius.  Nostis  siquidem 
omne  consilium  fore  reprobum  quod  nota  comi- 
tatur  vel  sequitur,  quam  profecto  jam  contra  nos 
buccinat  orbis  et  videtur  non  nova  attestatio  operis. 
Unde  vos  tanquam  praedilectis  dilectiorem  exhor- 
tamur  inDomino  ut  videatisquomodo  caute  ambu- 
letis,  nec  adeo  uni  vos  praebeatis  benevolum,  ut 
gloriae  nominis  vestri  sustineatis  detrimentum  et 
alter  vos  perpetuo  odiat  :  potius  consideratione 
adhibita  amboobnoxii  sint.  Intelligenti  dictum  est 

g  satis.  Pro  causa  Ecclesiae  etnostraejam  saeperoga- 
tum  rogamus  adhuc,utpote  cui  post  Deum  debe- 
mus  modicum  in  quod  nunc  scimus  et  quidquid  un- 
quam  poterimus,  prout  expedire  noveritis,  dili- 
gentem  etcitam  adhibere  vos  curam.  Valeat  et  vi- 
geat  erga  nos,  charissime  mi  in  Christo,  vestra 
dilectio. 

EPISTOLA  XII. 

EPISTOLA    HERBERTI    AD    NICOLAUM  PRIOREM     1NFIRMORUM 
DE   MONTE  R0TOMAG1. 

Dilecto  sibi  in  Christo,  N.  homini  Dei,  H.  Thom^e 
Cantuariorum  archiepiscopi  miserabilis  nunc  et 
insignis  exsulis  socius  modicum,in   quod  potest. 

Susoepi  charitatis  tuas  litteras  quibus,  si  bene 
r  recolo  monuisti,utego  quibus  possemmodiseflice- 
rem,  ne  Cantuariensisille  accepto  fervore  desiste- 
ret.  Sed  nonestopus unguentisbalsamumvel  solem 
facibus  adjuvare  necestnecesseadcursum  anhelos 
urgere  calcaribus.Cerno  athletam  Christi  dimicare 
fortiter  et  quovis  hortatore  suo  fortiorem,  nec  in 
cursucertaminisverborumstimulisindigere.Cerno, 
inquam.unicumdiebus  nostris  acverum  athletam 
Christi  doctum  ab  illo,  unctum  de  illo,  venditum 
cum  lllo,  fugisse  ut  ille,  sed  gloriosum  in  illo,  ad- 
versus  quem  amici  sui  et  proximi  appropinquave- 
runt,  fremuerunt  gentes,  astiterunt  reges  et  prin- 
cipes  convenerunt,  per  omniaillius  factus  imitator 
qui  fideetpatientia  haeredilavitpromissiones.Unde 
et  contra  m  undum  in  theatro  huj  us  mundi  spectacu- 
lumfactusetangeliset  hominibuslegitimemagnum 
certat  agonemetpalmamsupernae  vocationisinan- 
teriora  sectatur,adquamutperseverando  perveniat 
non  mea  hominis  peccatons  exhortatione,  sed  gre- 
gis  tui  potius  infirmi  corpore  et  spiritu  fortioris  et 
tuae  propriae  orationis  fortitudine  indiget.  Scripsis- 
sem  plurima  nisi  ex  scripti  tuibrevitate  tuasquoti- 
dianas  necessitates  didicissem.Unde  et  egosollici- 
tudinis  tuas  circa  plurima  non  immemor  et  scri- 
bendi  nonvivendi  quidem  a  te  ipso  formam  acci- 
piens,  paucispauca  respondi,  magis  tamen  plura 
scribens  tibi  quam  scripsens,  reddens  cum  fenore 
quae  accepi,  sed  id  pro  certo  noveris,  mi  charis- 
sime,  pars  animae  meae,  et  alter  Nicolaus,  mihi  in 


D 


1437 


EPISTOLjE. 


1438 


ut  aestimo,  magnum  gestas  in  pectore  inferiorem 
non  sentiam  in  sermone.Valeat  pauper  Christi  in 
Domino. 

EPISTOLA  XIII. 

EPISTOLA  HERBERTI  AD  PRIOREM  WIBERTUM  CANTUARIEN- 
SIS   ECCLESiiE  ET  AD  TOTUM  CONVENTUM. 


preesentis  exsilii  mei  naufragio,  quod  quee   nunc  A  testudineo  incedebat,  vix   tria  verba  simul,  non 
accipis  volo  ut  tu  reddas  cum  fenore,  et  quoniam      enuntians,  sed  singultiens.  Alius  veroqui  maxime 

gloriari  solet  de  humanee  sapientiee  verbis.mox  ut 
est  locutus,  nec  vox  erat  ei  nec  sensus,  sic  lo- 
quens,  ut  qui  pueriles  litteras  et  primas  dictionum 
juncturasignoraret.Undequamplurimistupebantet 
mirabantur,  totum  id  illi  tribuentes  qui  linguas 
prudentum  disertas  facit  et  disertorum  infatuat. 
Dilectis  sibi  in  Christo  priori  Sanctae  Trinitatis  Ego  neminem  nominabo,  arbitror  etenim  quia  ex 
et  reliquis  ejusdem  loci  fratribus  Deo  devotis,  H.  jamdictisetiam  non  dicta  sitis  perfacile  percepturi. 
Thom^:  Cant.  archiepiscopi  miserabilis  nunc  et  in-  Adhuc  alia  et  de  aliis  scriberem,nisi  quod  singula 
signis  exsulis  socius  lacrymis  etoratione  pugnare.  prosequi  angustiam  excederetepistolaremet  unius 
Cum  ego  arriperem  stylum  ut  praesentis  paginae  lucubratiunculae  opus.  Ut  igitur  brevitate  servata 
opus  exararem,  haesitavit  mox  animus,  tremuit  omnia  semel  et  in  summadicantur,  sicut  vidimus 
manus,  et  revocato  dolore,  oculi  lacrymis  imple-  et  sicut  audivimus,  cum  pudore  et  confusione  re- 
bantur,  vestrae  admodum  desolationi  compatiens,  B  vertuntur  quiquaerebantanimasnostras,etquibus, 
quibus jam lugubre illud sponsae canticum  competit:      ut  jam  diximus.Deus  subtraxit  vocem,  ut  vix  pos- 


Percusseruntme et vulneraverunt  me;  luleruntval 
lium  meum  cuslodes  murorum  (Cant.  v).  Pallium 
nempe  decoris  vestri  ablatum  est  et  vos  confusionem 
et  moerorem  iuduistis  ;lugetis  Jonam  devoratum  et 
Joseph  venditum,  nec  potestis  eequo  animo  patris 
vestri  miserias  et  matris  vestrae  injurias  tolerare. 
Nunc  autem  contra  luctum  consolationis  arma  su- 


sent  audiri,  exauditi  non  sunt.Consolamini  itaque, 
consolamini  in  verbis  istis,in  nullo  heesitantes.sed 
scientes  pro  certo  quia  magnus  ille  Deus  Hebraeorum 
qui  Josephvestrum  eduxit  de  carcere,  adhuc  mo- 
dicum  et  magnum  faciet  eum  in  terra. 

Vos  autem  interim  viriliter  agite  et   confortetur 
cor  vestrum  pro  civitate  vestra  tam  sancta  et  civi- 


mendasunt,  ut  spesvestra  possit  haberevictoriam      tatis  custode  lacrymis  dimicate  et  psalmis,memo 


Igiturinternascentis  mundi  exordia  videamus  Abel 
in  campo,  Noe  in  diluvio,  Job  in  sterquilinio, 
Danielem  in  lacu,  et  quia  longum  esset  singulas 
justorum  generationespercurrere,quorum  profecto 
tot sunt flagellati  quot  justi ;  familiarius et  attentius 


res  quia  ad  Ezechielis  lacrymas  centum  octoginta 
quinque  milliaAssyriorumabunoangelo  unanocte 
deleta  sunt.  Joseph  itidem  laudes  concinebat  Do- 
mino  et  Dominus  pro  laudante  superabat.  Moyses 
contra  Amalechnon  gladio.sedoratione  pugnabat. 


Salvatoris  nostri  labores,  contumelias,  etinjurias  c  Vigilate  itaque  nunc  et  orate  eo  nunc   instantius 


cernimus,  cujus  civitatempaterhic  noster  indignus 
admodum  regeret,si  imperatoris  sui  sudores  belli- 
co-  et  militiae  agones  recusaret :  sumimus  itaque 
nobis  exemplumab  homine  et  auxilium  apotente  : 
exeuntescum  eo  extracastra  etimperiumejuspor- 
tantes.  Adjicilur  etiam  consolationi.quia  peculiare 
vestrum  est  patres  vestros  per  miserias  hujusmodi 
et  passiones  transire  et  tribulationis  igne  exami- 
nari,  exinanirinequaquam.  Unde  et  egojamvobis 
consolationem  super  consolationem  adjiciam.etut 
fidenter  aliquid  eloquar,  vocemillam  vobis  aptare 
audeo  :  Quia  ti'ansivimus  per  ignem  et  aquam,  et 
educti  sumus  in  refrigeriwn  (Psal.  lxv).  Jonas  qui 


quo  gravius  ipsam  matrem  vestram  affligi  conspi- 
citis,  ab  ipsis  quidem  domesticis  ejusetfiliis,  pro- 
videntes  prae  omnibus  pauperi  Jesu  Christi  pastori 
dico  vestro  et  patri,  qui  ut  omnis  lingua  testatur 
magni  illius  prophetee  discipulus  reliquit  domum 
suam.dimisitheereditatem  suam,quiamorejustitiae 
postposuit  gratiam  principum.minas  etiam  sprevit 
et  demum  exsilii  aspera  et  paupertatis  onera  non 
abhorruit,  potius  amplexatur  devotus,  nec  dubita- 
vit  humeros  suos  supponere  virorum  oneribus  et 
pastorales  sustinere  sudores  cum  fuisset  ad  haec 
temporaiu  domibus  regum  nutritus  ettotet  tanta- 
rum  ut  mundus  preedicat  filius  deliciarum  :  nunc 


demdevoratusjamdevisceribusbelluaeeductusest,      vero  nonhabet  ubi  caput  suum  reclinet,  nisi  quod 

et  Joseph  a  fratribus  suis  venditus  vivit  profectoet      in  ipso  principes  alieni  et  gentes,  ad  quas   sumus 

dominatur.Verumtamen  tunicam  polymitam  cruen- 

tam  patri  suo  ostenderunt,  dicentes  quiafera  pes- 

sima  devoraverit  eura.  Nam  qui  fuerant  missi  nostro 

Joseph  varia  crimineobjicere  attentarunt,vocantes 

eum  hominem  flagitiosum,  pacis  regni  et  Ecclesiee 

turbatorem:  sedomnesin  astutia  suacomprehensi 

sunt,  nec  est  creditum  verbis  eorum,quorumunus 

qui  abstemius est, cum  sitiret  sanguinem ionocentis 

et  domini  Cantuariensis  personam  laedere  adhucin 

pluribus  attentaret,  imperatum  est  a  summo   pa- 

trum  patre,  ut  parcius  ageret,cujuscumtam  brevi 

inlerlocutione  diu  praemeditata  intercideretur  nar- 

ratio,  non  currendout  prius.sedin  narrandogradu 


expulsi.nonhominemseputant  venerarisedDeum. 
Decet  vero  famam  sanctitatis  vestree  ipsius  per 
omnia  et  super  omnes  sollicitudinem  gerere,  ipsi 
jugi  die  ac  nocte  in  spiritualibus,  in  temporalibus 
vero  frequenter  et  supra  etiam  possibilitatis  vestrae 
modum  cum  omni  hilaritate  providentes.  Valeant 
orationes  vestree. 

EPISTOLA  XIV. 

EPISTOLA  EPISCOPOKUM  CANTUARIENSIS  PROVWCLE  ET 
ALIARUM  PERSONARUM,  QUiE  PER  EAMDEM  PROVINCIAM 
VAKUS  LOCIS  CONSTlTUTiE  SUNT,  MISSA  AD  TH.  CANT. 
ARCHIEPISCOPUM,     CUM  ADHUC    IN  EXSILIO    PONTINIACI 


1430 


HERBERTI    DE  BOSEIIAM 


1440 


in  qua  et  ipsorum   appkllatio   inse-  A  gatum plurimumdoleo.Nam  injuriarinemodicitur, 


MORARETUR 
RITUR. 

Ven.  Patri  et  domino,  etc. 
Quae,  Pater,  in  longinquo,   etc.  [eadem  est   cum 
epistola  436  inter  EpistolasGil.  Fol.] 
EPISTOLA  XV. 

EPISTOLA  HERBERTl  AD  UNIVERSOS  CANTUARIENSIS  PROVIN- 
•  C1;E  EPISCOPOS  ET  RELIQUAS  PER  EAMDEM  PROVINCIAM 
PERSONAS  VARlis  LOCIS  CONSTITUTAS,  EDITA  1N  PER- 
SONA  TH.  CANT.  ARCHIEPISCOPI  ET  CONTINENS  RE- 
SPONSIONEM  AD  LIBELLUM  EORUMDEM  EPISCOPORUM 
APPELLATORIUM. 

Thomas,  Dei  gratia  Cantuariensis  Ecclesiae  mini- 
ster  humilis,  dilectis  sibi  in  Christo  fratribus  ojus- 
dem   Ecclesiae  filiis  coepiscopis    suis   et  reliquis 


cui  non  est  injuriandi  animus,  nisi  quis  minus  pru- 
denterinjuriam  interpretari  velit,  quod  minisqui- 
bus  terrebar  serpentinis  suggestionibus  et  fraudu- 
lentis  suasionibus  quibus  ad  renuntiandum  Cantua- 
riensis  Ecclesiaeadministrationi  callide  inducebar, 
nequaquam  cessi  nec  acquievi,  quod  quidem  nec 
debui  nec  potui.  Sicut  enim  dominari  ambientes 
temere  impudenterque  ad  regiminis  locum  praepro- 
pere  festinantes  Patruminstitutarepellunt,  princi- 
pum  quoque  edicta  severissime  puniunt,  ita  a  Do- 
mino  vocatoatque  canonica  electione  promoto  su- 
sceptumonusrecesareeorumdem  inhibentibus  san- 
ctionibus  minime  licet,  Proinde,  si  non  cessi,  juri 
parui,  nemini  injuriam  intuli.   Nemo  etenim  boni 


ecclesiarum  Dei  ministris  per  provinciam  consti-  g  viri  arbitratuinjuriam  fecissedicetur,queminfacto 


tutis,  quae  recta  sunt  intelligere  ac  novissima  pro- 
videre. 

Exspectans  exspectavi  in  dies  si  quis  de  amicis 
meis  et  notis  super  me  intelligeret,  hominem  no- 
vissimumettanquammortidestinatum.speransme 
a  vobis  saltem,  fratres,  aliquam  vel  sero  consola- 
tionemrecepturum  in  hoc  magno  certamine  pas- 
sionum.Et  ecce  mihiineremo  Pontiniaci  commo- 
rantiscripta  vestra  demum  perlata  sunt  quaevide- 
bantur  et  amorem  sonare  pariter  et  querelam  : 
amorem,  quia  ut  longiora  percurram  brevius  scri- 
psistis  esse  solatio  me  post  discessum  meum  fama 
celebri  perhibente  nil  altum  sapere,  etc.    .    .    . 

Sed,utadappellationem  avobisfactamrevertamur  ( 
ex  jam  dictis  liquido  vobis  constaredebet.etsinon 
ore.conscientiatamenvestra  mihi  lestimoniumper- 
hibente,  quam  iniqua  sit  appellatio  haec.  Praeterea, 
sicut  vos  ipsi  scribitis,  jam  dudum  supereodemin 
facie  Ecclesiae  appellastis,si  superalio  vos  videritis. 
Sed  illius  appellationis  prosequendm  tempus,quod 
etiam  non  nisiurgentissimarationeconceditur,jam 
fere  exactum  est.  Biennium  enim  est :  quare  nec 
cum  infra  tantum  tempus.quodnon  nisi  urgentis- 
simadecausaindultumest,appellationemprosecuti 
non sitis.appellatio ista  vetus  nunc innovata nullum 


quo  super  arguitur  canonum  mandatis  obtempe- 

rasse,liquidoclaret.  In  discessu  quoque  meovelex 

eo  nulli  me  injuriam   intulisse  arbitror.  Discessi 

quidem  atque  doclorem  nostrum  Christianae  religio- 

nis  institutorem,  cujus  omnis  actio  nostrae  vitae 

debet  esse  institutio  ac  morum  informatio,  ejus 

quoque  discipulos  doctores  nostrosimitatus,fratri- 

bus  filiisque  matris  meae  persequentibus  me  fugi  ; 

fugi,  inquam,  nulla  animi  facilitateductus,sed  eo 

metuquijinconstantissimumhominemcaderetactus, 

nonnullis  quorumconsilio  talia  geri   constabat,  in 

faciem  dicentibus  mihinon  modicum  gaudendum, 

si  necdum  archiepiseopus  sed  Thomas  remanere 

possem.  Horum  in  me  debacchantium  furorem  et 

,  animi  domini  mei  regis  motum  magis  suggestum 

'  quamiunatumdeclinarevolensdiscessi.Fugaitaque 

mea  rationabilem,  justam,  urgentissimamquoque 

habuitcausam.Eapropternon  utpavidi.meticulosi, 

facilis,  levis,  et  inconstantis  hominis,  sicut  Assur 

sine  causa  calumniatus  est,  fuga  mea  fuit,  sed  ut 

constantis  et  providi.etsinonconstantis  etprovidi. 

Inquo  si  totiusnegotiicircumstantia  eteaquaepro- 

babilitermetuebantur,(namprudentertimeturquod 

facile  contingere  potest,)  diligenter   attendantur 

attentiusqueconsiderentur,  domini  mei  regis  famae 

plurimum  fuisse  provisura  luce  clarius  constabat. 


appellatoribus  remedium  pariter,  praesertim  cum      Qui  sapiens  est  intelligat  et  vos  prudentes  estis  ut 


judicis  copiam  haberetis,  etc 

\Hac  ex epistolaprolixa  excerpta  sufficiant :  nam 
nihil  est  nisi  rhetoricus  libellus  a  bono  Herberto  no- 
stro  concinnatus-Epistolaquam  reverasanctus  Tho- 
mas  ad  episcopos  Angliae  remisit,jam  inter  epistolas 
S.  Thomassub  n.75  editaest.] 

EPISTOLA  XVI. 

EPISTOLA  LUMBARDI  1N  PERSONA  CANTUARIENSIS  ARCHI- 
EPISCOPI  RESPONSALIS  AD  APPELLATIOEEM  EPISCOPO- 
RUM  ANGLliE  SCRIPTO  FACTAM. 

Vestrae  fraternitatis  litteras  benigne  suscepidili- 
genterqueinspexijnquibusquodinjuriisdominum 
meumregemaffecisse,quibusipsumetejusregnum 
turbaverim  dicor,  me  vehementer  turbat.  Injurias 
intulisse  siquidem  mihiconsciusnonsum.sed  atro- 
ces  me  pertulisse  scio  ac  per  reges  et  regna  divul- 


D 


quee  loquor  facile  intelligatis.Et  quidem  post  dices- 
sum  meum  ne  verius  dixerim  ejectionem,solitudinem 
petii,  mensam  quam  Dominusin  conspectu  nostro 
adversus  eos  qui  tribulant  nos  paravit  ante  mepro- 
posui,  orationi  vacans,  lectioni  insistens;  si  quo- 
modo  deperditatemporareparareet  diebusquibus 
vidi  etoperatus  sum  mala  bona  videre  et  operari 
valerem.  Cumque  depropositoinsilentioet  humili- 
tate  perseveranter  haec  agerem,  Cantuariensis  Ec- 
clesiae  filiorumque  ej  us  redemptionem  sperans.nun- 
tiatum  est  Jobdomum  ruisse.inruinafiliosoppres- 
sos  exspirasse-.nuntialumestet  mihiCantuariensis 
Ecclesiaeet  pauperumbonaoccupata  atqueinvasa, 
monachosetclericoscrudeliusquam  prius  vexari. 
Silui  tamen  patientibus  compatiens,  pro  excedenti- 
bus  gemens.exitusaquarum  uberrimos  oculismeis 


1441 


EPISTOLyE. 


1442 


educentibus,quia  non  custodiebantlegem  tuam.  A  pro  beneficiis  collatis  ac  dignitate  mihi   concessa 


Domine.Exspectansadhuc  eram,  spemaliquamha- 
bens  utque  consolationem  suscipiens,  virga  et  ba- 
culo  Domini  consolantibus  me,  sed  qui  matrem 
suampersequebanturapposueruntetadhucpeccare 
passim  omnis  ordinisclericosad  seeculariajudicia 
trahentes.Si  quis  vero  fori  praescriptionem  opponere 
velint.veladappellationis  remedium  confugere  de- 
siderent,laceranturquaestionibus,  et  exquisitissup- 
pliciis,quasiin  principis  animamcogitaverint.sub- 
jiciuntur,  ecclesiasticisetiam  judicibus  sicut  fertur 
id  interdum  fieri  decernentibus.His  contingentibus 
mihi  silere  jam  non  licuit,  ne  in  conquestionem  il- 
lam  quandoque prorumpere cogerer :  Vce  mihi.quia 
tacui  et  silui  a  bonis  (Isa.  vi)  ;  ideoque  dolor  meus 


ad  ejus  correctionem  non  ad  confusionem  retribuo. 
Quae  nequaquamretribuerem  nisi  in  Christivisceri- 
bus  eum  amplectidesiderarem.Corripitenimpater 
tilium  quem  diligit,  et  juxta  Sapientis  eloquium  : 
Meliora  sunt  vulnera  diligentis,  quam  fraudulenta 
osculaodienlis  (Prov.  xxvn).  Eli  sacerdosquiafilios 
non  corripuit,  repente  interire  meruit.  Si  ingrati- 
tudinis  reus  dominum  meumodire  possem.abhis 
omnino  silerem,  oleopeccatoris  ejuscaput  perun- 
gerem.  Parietem  quemaedificavit,  nondestruerem, 
sed  linirem.  Itaque  erga  eum  mea  sincera  devotio 
etmihicredita  dispensatioefficiuntalterum,  uteum 
a  viis  Domini  declinare  nolim,alterum,ut  in  decli- 
nantem  judicis  severitate  quandoque  fungar.  Sua- 


renovatus  est(Psal.  xxxvm).Proptereadominomeo  b  detis  mihi,  fratres,  patientiam,  ut  in  ea  obtineam 


regi  in  omni  humilitate  consilium  exhibendo  scripsi 
quatenus  tam  enormiter  delinquentes  coerceret. 
Suggessiquidemsuasique,  sed,  vae  mihi,  non  per- 
suasi;  commonitorium  emisi,  sed  non  admisit ; 
comminatorium  proponendosibiquam  horrendum 
sit  in  manus  Dei  viventis  incidere  edixi,  sed  repu- 
lit ;  in  quibus  salutationis  officia  non  omisi,  sed 
cumomni  devotione  in  viis  Dominieum  prosperari 
desideravi. 

Inhis  omnibus  nihil  odiose,  nil  indevote.etom- 
nino  nihil  nisi  quod  fidelis  domino,  pater  filio, 
mandavi,  eo  intuitu  eoquefine  desiderato,utabhis 
in  quibus  deviare  dignoscitur  rerocetur.  Cur  ergo 
a  spe  reconciliationis  meae  ac  domini  mei  si  tamen 
eam  concepistis  decideritis,  non  intelligo :  quave 
de  causa  extractogladiopugna  conseri  dicatur,ubi 
fidelisaddominumtamsinceraauditurdevotio,non 
intelligo.  Sane  magis  erat  ut  me  sui  aemulum  ani- 
ma?  suae  inimicum,atque  mei  officii  contemptorem 
de  silentio  conjectaret,  cum  de  optimoprobatoque 
consilio  omnino.quod  Deus  avertat  !  fidelem  suum 
repelleret  pastorem  contemneretque.  Enimvero  si 
dorainummeumadquod  debuifideliteradmonui.si 
divinumjudiciumsibiverendumbeneficiorumcolla- 
torura  contemplationeatqueproofficiimihiinjuucti 
debito  proposui,jamnon  est  unde  mihi  indignetur 
potius  quamgratiticetur.In  iduniversa  studiamea 
conferam,  laboribus,laboresaddara,mequoqueip- 
sum  si  oportuerit  superimpendam,  quatenus  ad 
meliora  dominus  meus  reformetur.Ad  bonum  ergo 


quod  in  forti  manu,  sicut  dicitis,  obtineri  non  po- 
test.  Scriptum  revera  quoniam  doctrina  viri  per 
patientiam  dignoscilur.  Caeterum  Scripturae  sacrae 
judicio  tacere  et  non  pro  persona  quam   quis  ge- 
ritdelinquentiumexcessus  corripere,   nullo   pacto 
patientis,  sed  plectibilis  probatur  negligentia.  Non 
enim  caret  scrupulo  societatis  occultee  qui  mani- 
festo  facinori  desinit  obviare,  et  error  cui  non  re- 
sistitur,approbatur,veritas  cum  minime  defensatur 
opprimitur  :  formidandum  est  nobis,  ut  multis  vi- 
detur,  ne  patientia  haec  officium  ccelestis  praetoris 
terribiliter  contra  nos  inducat.  Quae  autem  ad  pa- 
tientiam,  sicut  plurimorum  habet  opinio,  plecten- 
dam  magis  quam  admittendam  persuadendum  va- 
lidiora  inducitis,  in  domini  mei  regis  confusionem 
etsidiligenteradvertitisinnotam  indelebilem,  apud 
graves  et  maturos  viros  redundat.  Nunquid   enim 
regiae  majestatis  vox  haec  esse  potest,ut  apostatet, 
a  lege  Dei  declinet,  ipsamque  violet  et   profanet, 
seseque  schismaticorum  haereticorum  sacrilegis  coe- 
tibus  immisceat,  nisi  enormiter  delinquere  et  om- 
nino  irreligiose  excedere  patienter  feratur.   Quos 
velut  schismaticos  et  haereticos,  Alexandrum  pa- 
pam  in  patrem  et  dominum  non  minus  devote 
quam  sponte  suscipiens,  prorsus  abjuravit.    Quos 
oraculis  suis  insectari  debebet  severissimis  edictis 
subjugare.in  eorumprofanumcollegium  migrabit, 
si  devote  admonealur,  si  juste  corripiatur.  Videte 
quidde  paucis  multa  conjicientibus  segregaveritis. 
Consultiustacitahaecessentquampublicatascripto: 


admonitio,  a  malo  ut  revocetur  correctio,  pro  per-      legiatqueinconjecturam  reidispendioseretorqueri 


tinacia  increpatio,  gloriam  et  famam  mihiinChri 
sto  comparant,  eademque  a  turpi  ingratitudinis 
nota  me  pariter  tuenlur.A  quo  ne  securim  et  regni 
inquietationera  excipiant  etiam  si  possem  frustra 
quis  timeret,  cum  ne  Christi  Ecclesiae  statura  per 
quem  reges  feliciter  et  in  pace  regnant,  deformari 
patiantur  :  sedin  uielius  reformare  studeat.oppor- 
tune  et  itnportune  instare. 

Obsecrabo  igitur,  arguam,  increpabo  dominum 
meumseveriter,sedetclementer,  quatenusipsumin 
Christo  magispromerearexindesibifuturusgratior. 

Haecdomino  meo,  qui  me  ad  digniora    erexit, 


absitquod  in  mentedomini  mei  regis  illustris  dis- 
creti  ac  providi  principis,  cui  regna  obediunt  et 
populorummilliaobsequuntur,cuiquedivinitusda- 
tum  est  victoriosissime  de  hostibus  triumphare  ! 
Absit,  inquam,  ut  hos  conatushasque  minas  con- 
ceperit  !  Prope  est  ut  talia  praetendere  sit  in  haere- 
sim  labi  fratres,  nolite,  quaeso,  nolite  cum  dispen- 
dio  faraae  domini  nostri  regis.  et  sub  praelextume- 
tus,  qui  in  virum  probura  venire  non  debet,  pro- 
curare  et  quidquam  contrareligionem  sanctamque 
Romanam  Ecclesiam  matrem  nostram  moliri :  fru- 
stra jaciturrecteante  oculos pennatorum.Abhujus- 


1443 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1444 


modi  adinventionum  suspicionealios  apud  nosita  A 
immunes  esse  vellem,  sicut  apostasiae  criminis  si- 
miliumque  vos  insontesfore  religio  deposcitetego 
desidero.  Sin  vero  justus  est  conceptus  metus, 
lapsus,  etpraecipue  domini  nostri  regis,  quodDeus 
sua  clementissima  pietate  avertat,  occurrite  ut 
amici,  sed  Christi,  ut  judices,  sed  Moysi  vestigiis 
inhaerentes,  non  palpantes  delinquentem,  sed  di- 
vino  judicio  terrentes  resipiscerenolentem.Palpare 
enim  hoc  est  mortificare,  non  animas  curare.  Ar- 
guere  enim  et  increpare,  id  est  curare.  Hic  estla- 
bor  meus,  haec  est  gloria,  haec  est  fama,  cujus  in 
Christo  cupidussum,ut  dominum  meum  arguam, 
increpem,  quatenus  curare  ac  sanare  ipsamque  a 
proposito  minusjusto  revocare  valeam.  Quem  ne- 
dum  satisfacientem  sed  etiam  satisfacere  volentem  g 
matersua  CantuariensisEcclesia  expansis  brachiis 
suscipere  et  in  sinu  suo  velut  charissimum  filium 
fovere,  parata  invenitur  et  ego  in  ea  de  caetero  ip- 
sius  omnes  in  Christo  voluntates  secundum  scien- 
tiam  atque  possibilitatem  meam  sequipromptissi- 
mus  reperiar.Verum,exigentibus  peccatis  meis,nec 
satisfactionem  obtulisse  nec  satisfacere  voluisse  a 
quoquam  accepi.  Etenim  salisdare  aut  satisfacere 
velle  nequaquam  dicitur,  qui  ad  nutum  suum  ea 
exhibere  offert.  Nempe  satisdare  dominis  sicutsa- 
tisfacere.  Satisfacere  vero  quis  ei  dicitur,  cujus 
desiderium  legitime  implet.Qui  ergo  eorum  judicio 
cavere  atque  satisfacere  offert,  quos  jus  omne  ab 
ejus  judicio  contra  satisdantem  qui  agit  prorsus 
coercet  aut  interveniens  causa  jure  inducta  ut  sus-  q 
picio  tantisper  a  j udicandi  officio  suspendit  minus 
legitime  satisdare  ac  satisfacere  idcirco  quia  nec 
satisdare  nec  satisfacere  desiderat.  Nam  quoties 
minus  legitime  cautumvelsatisdatumest,nonvide- 
tur  cautum  aut  satisdatum  ut  satisdatio  non  facti 
duntaxat,sedet  jurisnomen  sit.Vos  siquidem  cum 
Ecclesiae  Cantuariensis  et  nostri  filii  sitis,  sancto- 
rum  Patrum  decreta  et  consiliorum  instituta  meos 
judices  esse  nonpatiuntur.Quaepraelatos  minorum 
deliberationibus  submitti  prcecise  inhibent,  eun- 
dumqueadsuperioris  judicis  examen.quaerelis  ad- 
versus  episcopos  emergentibus  decernunt.  Eapro- 
ter  cum  minus  canonice  objecta  reverentia  patri 
debita,  me  pastorem,  etsi  peccatorem,  praelatum 
quanquam  indignum  olim  judicare  praesumpseri-  n 
tis,  alias  etiam  legitimi  judices  meriiissima  causa 
facti  estis  suspecti.  Quos  omnis  ratio  omniaque 
jura  tam  ajudicio  longe  faciuntrquam  arbitrio 
procul  repelli  permittunt.  Ex  his  attente  conside- 
rantibus  nedum  satisfacere  voluisse  sed  contem- 
psisse.praesertim  cum  in  dies  manus  suas  contra 
Cantuariensem  Ecclesiam  matrem  suam  aggrega- 
verit,perspicuum  forshaud  haesito.Porro  satisdare 
satisque  facere  contemnentem,  saepe  saepiusque 
admonitumdiutiusquidemexspectatum.necparen- 
tem  velut  contumacem  universa  jura  condemnari 
decrevere.  Unde  dominusjustissimuslegislatorno- 
ster  eum  qui  tertio  admonitus   sacerdoti  et  Eccle- 


siae  nonparet,  sicut  ethnicum  et  publicanum,man- 
dathaberi.  QuodRomanipontificessicut  Deiman- 
datum  firmiter  observari  censuerunt.  Priocipem 
quoque  ternis  litteris.aut  uno  edicto  pro  omnibus 
peremptorio  citatum,  suique  praesentiam  minime 
exhibentem  condemnarisanxerunt.Ejusmodicom- 
minari  qui  omni  jure  posset  condemnari  non 
estimpetu  ferri,sed  indulgentiratione  duci.Itaque 
satisdare  satisfacereque  contemnentis  condemna- 
tio,  nedum  comminatio  omni  jure  subnixa  si  pro- 
cedat  firmissime  obtinebit.  Vos  tamen  cum  san- 
ctum  canibus  datum,  margaritas  porcis  expositas 
lapides  sanctuarii  in  platearum  capitibus  dispersos, 
cernatis,etiam  de  comminationeet  quodlonge  mi- 
nus  est  deadmonitione,adversus  me  indignamini. 
Fratrcs,  nolite  errare,  Deus  non  irridetur,  cujus 
increpatio  super  me  et  super  vos  dicentis  :  Canes 
muti  non  valentes  latrare  (Isa.  lvi)  :  et  item  pro- 
phetas  :  Tuividerunt  tibi  falsa  et  stulta,  necaperie- 
bant  tibi iniquitatem  tuam(Thren.  n).  Quod  quam- 
vis  subditis  dicatur  in  praelatorum  increpationem 
retorquetur.  Amoveamus  ergo  silentium  ;  delin- 
quentibus  scelera  nuntiemus,  ne  divinum  incurra- 
musjudicium  et  gehennae  aeternae  incidamus  sup- 
plicium.  Constituti  enim  sunt  sacerdotes  judices 
supergentes  et  regna,  ut  evellantet  destruant,dis- 
perdant  et  dissipent  et  leges  iniquas  evacuent,qua- 
tenus  aedificent  et  plantent,etleges  aequiores  indu- 
cant.  Labia  siquidem  sacerdotis  custodiunt  scien- 
tiam  et  legemrcquirent  ex  ore  ejus(Malac.  n);  non 
ipside  ore  principis.  Legem  utique  a  sacerdote  re- 
quiruntterrarum  populi.principes  Christianii.Quo 
rum  est  ecclesiasticis  institutis  parere,  non  leges 
iniquas  sacerdotibus  et  Dei  ministris  indicere.Non 
hisdissensitJustinianus,piissimusprinceps,dicens: 
Nostrae  leges  non  dedignanturimitari  sacros  cano- 
nes.  Va?  his  qui  condunt  lcges  iniquas  (Isa.t)  ini- 
quis  judiciissuis  Deijudiciasubvertentes.  Vaeasse- 
clis  et  eorumimitatoribus.  Legem  nobis  posuitDo- 
minus,  legem  sanctam  et  immaculatam,  animas 
convertentem,Evangeliilegemloquor,apostolorum 
instituta,  Romani  pontificis  decreta:  quibus  cum 
ligandi  solvendique  potestatem  tam  reges  et  prin- 
cipes  quam  populosuniversoscontulerit.condendi 
quoque  leges  quibus  arctarentur  omnesauctorita- 
temconcessit.Quam  Romanam  Ecclesiamobtinere 
incunctanter  scimus.  Cujus  institutionibus  his  qui 
contrarias  sancit  non  solum  ut  contumax,sed  ve- 
lut  haereticus  si  canonis  scriptis  creditur,  justis- 
sime  coercetur.  Proinde  ne  silentio  meo  praesume- 
retur  consensus,  de  consensu  procederet  reatus, 
consuetudines  quas  avitas  dicitis,  sanctae  Roma- 
nae  Ecclesiae  matris  nostrae  sanctionibus  contrarias 
cumauctoribusobservatoribusetdefensoribusana- 
thematizavit ;  quas  ut  anathematizatas  habeatis, 
vobis  praecipiendo  mandavi  et  mando ;  alioquin 
metuendum  et  vobis  ne  Dominusaccinctus  fortitu- 
dine  apprehensis  scuto  ct  armis  terribilis  exsurgat 
inadjutorium  legis  suae,perdatqueuniversoslegem 


1445 


EPISTOLvE. 


1446 


££22£E5£,  ^tifl*' * A  !"~»*-  *  «•<—  ^  p^ 


defendentes.Consuetudinesveroregnilegitimasob- 

servandas  omnique  devotione  amplectendas  cen- 

seo,quas  velit  nolit  inimicus  homo  reverenter  ob- 

servabo.Duoquidemjudiciorum  more  solitocano- 

num  etlegum  tramite  custodito  operatus  sum.  De 

utroque  me  lapidare  quaeritis,  et  antequam  vobis 

quahler  quibusve  ex  causis  ea  fecerim  innotuerit 

de  sententia  inique  lata  et  judicio  perverso  mihi 

msultastis.    Verum  justissimo  Dei  judicio  contra 

vos  actum  existimo,  utin  laqueum  quem  mihi  pa- 

rabatis,incideritis.  Cum  enim,  quo  pacto  et  quate- 

nusea  fecerim,ignari  essetis.sicut  vestro  significa- 

tis  scnpto  dicentesprimo  mihi  fuisse  de  re  cogno- 

scendum.deinde  super  re cognita ferendam  senten- 


exercenda  sunt :  scilicet  ne  judex  eum  quasi  non 
damnatumdamnet,seddamnatumpronuntiet.Quem 
ergojura  delicti  genere  damnatura  et  excommuni- 
catum  declarant,  nec  non  deponendum  sanciunt, 
huncsiexcommunicatumdenuntiavietvelutanathe- 
matizatumabstineri  mandare  ausussum,mirando 
succensetis.  Potiusdesilentio  contra  me  justissime 
mdignareminiquide  canonum  observantia  in  me 
scandalizarividemini.CaveteafermentoJoannis,ne, 
quod  absi t !  de ipsius  participatione com  i  aculemini 
cuinostrumnullus  communicaredebet  etiam  si  in- 
consulto  animi  calore  ut  me  calumniamini  ipsum 
excommunicassem.  Siforte  veneranda  consilia  no- 
bis  observare  licet   in  quibus  ei  quem  episcopus 


^rrrzsr^ 


factum  est  me  condemnastis,  in  eodem  vos  ipsos 
conaemnantes.  Nam  in  fratrem  nostrum  Saresbe- 
nensem  episcopum  pro  eo  quodcontradomini  pa- 
paemandatumetcontra  nostram  prohibitionem  sub 
excommunicationis  poena  emissam,  Joannem  de 
Oxenfordiaipsojureexcommunicatum  m  decanum 
promovit,  potius  decernentibus  canonibus  depo- 
nendum.suspensionis  sententiam  ejus  inobedientia 
mihi  pnus  cognita  de  ipsius  confessione  non  post 
judicium  cognoscenda  rationabiliter  tuli.  Cujus  in 
praesentiarumnonprosequimurdelictum,  ne  ipsius 
cogamuraugere  supplicium.  Joannes  vero  de  Oxen- 
fordiapro  vulgatissimo  crimine,  quod  si  vellet  in- 
fician  patrati  sceleris  flagrantisque  adhuc  maleficii 
evident-.a  ipsum  convincente  non  auderet,  excom- 
mumcatum  denuntiavi  et  anathematizavi.  Notum 
est  enim  et  notoriumquomodo  minister  vinculi  ini- 
quitatisatquecolligationisimpietatisfuerit,cujusmi- 
msterioopeetconsilioschismaferesopitumexcitatum 
manifestissimecognoscitur.  Ex  quo  non  minus  hae- 
reticus  quam  schismaticus  esse  convincitur.  Nam 

ha3reticijust.ssimainterpretationeprobantur,quivel 
levi  argumento  a  tramite  catholicae  religionis   vel 

umtateHomanaeEcclesiaedeviasse  deteguntur  Leve 

autemnonest.sedvalidissimumargumentumhfere- 
seos  cnminisinconspecturegis  Teutonicorum  etin 
populorum  praesentia  commissi.Cujusfereper  uni- 
versum  orbem  distraxeruntprogrammatainiquitatis 
vinculumJoannisministeriocolligatumcontinentia 


nicavit,  antequamlegitime  examinetur  et  pleneco- 
gnoscaturutrumexcommunicarimeruerit.nemiriem 
communicaredeberesancitum  perspicue  patet,  for- 
tiusaJoannecumipsumjuremandantevelutanathe- 
matizatum  abstineri  mandaverim  vobis  abstinen- 
dumest.  Utenim  canonicadecernitsanctio,  oxcom- 
municatoabsquesui  ordinispericulo  scienternemo 
communicat.Haec  si  quis  studiosius   attendat,  fra- 
tremnostrumSaresberiensemepiscopumadtempus 
justesuspensum,JoannemOxenford,anathematiza- 
tum  fore  ethujusmodinon  irrationabiliterdenuntia- 
tumesseadvertet.  Proptereasi  appellationis  obsta- 
culum  ne,  sicut  dictante  justitia  et  jure  mandante, 
in  praefatos  animadvertivosautvobis  forte  subditos 
C  procaciter  resistentes  publice  ac  pertinaciter  delin- 
quentescornpiam,opponitis,videritisvosipsiutrum 
appellatio  ne  contra  inobedientes  et  publice  delin- 
quentes  judiciarius  vigor  exerceatur  emissasit  ad- 
mittenda.  Profecto  ut  versuti  juris  et  appellationis 
subornatae  praestigiadelinquentium  ultionem  exclu- 
dant,acsicdelinquendi  libertateminducant,perini- 
quum  videtur.  Sin  vero  ne  vos  injuste  coudemnem, 
sicutillosnostrumquidammecorripuisseopinantur, 
quod  tamensecusessesapienti  persuasum  est,  ap- 
pellandointelligitismoresuoetjureoptimo.procedit 
appellatio,  eamque,  promptus  exaudio.  Absit  a  me 
utcontemplis  Patrum  institutionibus  in  vos  quid- 
-quamstatuerepraesumam!  Quodautem  neindomi- 
num  nostrum  regem.sicut  summadeposcit  justitia, 


Quemneodominim,nHat„m,     •     •     uoMrumregem.sicut  summadeposcit  just it  a, 

"«iamservtinW  ^^                     excusatcum      animadvertam  appellastis.satismirari  nequeo.Cum 
cuaui&eivisinnisquae  habentfacinons  atrnp.  tatpm      ann.ii,i;n„;  ~ -i.L  -....     .    . 


et.amserv.smhisquae  habentfacinoris  atrocitatem 
•lominisobsequiumpraestanlibusminimeignoscatur 
CommisitergoJoannespiaculareflagitiumquodnulla 
pcemtentiaperpetuo  eum  comitanteinfamiaoblite- 
ran  potest.Lapsus  estenim  in  ha^resim  et  schisma 
damnatum,  de  participio  ct  damnatorum  consortio 

excommunicatusideoqueRomanipontificissententia 
illaqueatus,  acujus  vinculoquemquam  praetcr  Ro- 
manum  pontificem,  aut  circa  ejus  mandatum  eum 
absolvere  posse,  non  est  mihi  liquidum.  Nam  qui- 
Junque  errorisvelschismatissemeldamnati  conta- 
?iose  maculaverit,principis  sententia  damnationis 
Dbstnctum  fore  canones  censuerunt.  In  quem  non 


appellalioni  a  me  celebriterexhibitas  reverentiade- 
bitaomnino  contempta,  ipsum  meexspoliasseeos- 
quequibus  Cantuariensis  Ecclesiae  et  pauperum 
bonaadministrandacommiseramrepulisse.clericis 
meisecclesias  suas  contraomnejusetfas  abstulisse 
senes  cum  junioribus,  lactentes  cum  lactentibus 
proscripsisse,  nobis,  et  utinam  non  universo  fere 
orbi,manifestissimenotumsit!  Non  enimignoratis, 
fratres,  eum  legis  beneficioindignum,  qui  in  eam 
committere  nondesistit,  praesertim  ejuslegis  cujus 
observantiam  in  alteriuscontempsit  jacturam.Jure 
siquidemgentium  approbataestaequitasin  paribus 
causis,paria  jura  desiderans.  Sane  indignari  nemo 


1447 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


(448 


debet  idin  se  quandoquepati,  quodinalteriusper-  A  malignari.  Praeterca  Doniinus  mihi  in  tribulatione 


sona  aequum  fore  crediderit.  Quareprius  est  ut  do- 
minus  meus  rex  ecclesiastica  jura  observet,  non 
conculcet,  ab  Ecclesiae  Cantuariensis  et  mea  meo- 
rumque  injuriadesistat,  siappellationisremedium 
imploratum,  si  tamen  imploret,  aut  sibi  ab  aliis 
implorari  placeatjuste  obtinere  velit.  lncognita  est 
juri  jurisque  peritis  appellatio  ne  qui  ecclesiarum 
etpauperumbonausurpaverunt.usurpataquopacto 
volunt  consumunt,  corripiantur  exhibita.  Appella- 
tionis  enim  beneficiumnonrerum  ecclesiasticarum 
invasoribus  aliosque  opprimentibus,  sed  oppressis 
et  injuste  gravatis  legum  et  canonum  clementiain 
remedium  contulit.  Quo  jure,  qui  appellationis  jura 
subvertit,appellat  ?  Quo  canone,qui  canonicis  san- 


hac  auxilium  dedit  certumspei  meae  refugium,  tu 
enim  solus  post  Deum  refugium  meum  es  a  tribula- 
tione  quae  circumdedit  me,  sed  haec  cursim  et  suc- 
cincte  pertranseo,  ne  in  adversitate  positus  pro 
praeteritae  dilectionis  munera  tua  potius  quam  te 
videarquaesivisse.  Scias  etiam,  amantissime  mihi 
in  Christo  veram  esse  illam  me  Romanis  senten- 
tiam  quam  condiximus,  cum  mutuis  aliquando  et 
secretis  foveremur  alloquiis,qui  ponunt  lucem  te- 
nebraset  tenebras  lucem  :  quorum  dextra  repleta 
est  muneribus,  et  quaestum  aestimant  pietatem  ; 
solum  quae  suae  sunt  quaeritantes,  non  quae  Jesu 
Christi,  et  utinam  quae  sua,  si  ab  alienis  cor  ma- 
nusque  conlinerent!  Fratres  est  profecto  juxtapro- 


ctionibus  sua  proponit  institutaperversa,  canonum  g  phetam  Ephraim  quasi  columba  non  habens  cor, 

arietesnon  invenientes  pascua,  abierunt  absque 
fortitudine,  ante  faciem  subsequentis,  sapienti  di- 
ctum  est  satis.  Ut  tamen  aliquid  apertius  eloquar, 
illi  qui  sefaciunt  summosChristianaemilitiaeduces 
nullatenus  audent  ex  adverso  ascendere,  murum  se 
opponere  pro  domo  Dei,  sed  jam  terga  praebuerunt 
et  lucernam  justitiae  posuerunt  sub  modio,  plus 
regemillum  Anglorumquam  angelorum  Dominum 
metuentes,  et  certe  nisi  me  angustia  temporis, 
etiam  styli  verecundia  prohiberent,  tanta  de  iis 
modo  ingererem,  quod  nedicambrevem,  sed  eliam 
omnem  epistolarem  excederim  modum.  Attamen  de 
ipsoruminsuficientiaimopotiusdeconsummatama- 
litia  disserens  coirorfinemfacereubi  finis  non  est. 
c  EPISTOLA  XIX. 

EP1ST0LA  HERBERTl    JAM    EXSULANTIS    AD  GREGORIUM 
ABBATEM  DE  MALMESBERIA. 

Amantissimo  sibi  in  Christo  abbati  de  Malmesbe- 
ria,  suus  H.,  miserabilis  nunc  et  exsul,  gaudere 
cum  gaudentibus  et  cum  flentibus  flere. 

Quod  mihi  vel  nunc  ut  tuae  charitatis  scripta 
destinarem,  sera  sed  optata  diu  occasio  obtulit, 
omne  mihi  gaudium  est.  Supplicavit  horum  bajulus 
ut  aliqui  de  amicis  meis  in  Anglia  scriptas  porri- 
gerem  preces  :  annui  cito  et  arripui  calamum  quo 
aptato  vix  formato  primi  characteris  apice  mox 
tremuit  manus,  haesitavit  animus,  dehortans  mihi 
ne  scriberera,  eo  quo  vix  unus  adversitatis  amicus 
cum  tam  multi  prosperatis  sint,  et  ut  illum  Cant. 
insignem  a  nobis  vero  elongati  sunt  amici  et  pro- 
D  ximi  et  noti  nostri  a  miseria.  Scioetenim  famace- 
lebridivulgantejam  ad  aures  vestras  pervenisse, 
de  his  quae  his  diebus  facta  sunt,  quot  et  quanta 
videlicet  propler  justitiam  sustinuerit  opprobria 
Cantuariensis  noster,  cujuspassionum  ego  socius 
sum,  verum  sicut  abundant  passiones  Christi  in 
nobis,  ita  et  per  Jesum  Christum  abundat  conso- 
latio  nostra.  Compatiuntur  enim  nobis  et  reges  et 
regna  compatiuntur  etiarn  nec  haesito,  supernae 
illius  civitatis  concives,  utpote  quorum  multi  per 
easdem  passiones  et  miserias  transierunt.  Siqui- 
dem  ipsorum  in  Psalmo  vox  est  :  Transivimus per 
ignem  et  aquam  {Psal.  lxv)  et  horum  permulti 
transierunt,  qui  eamdem  Salvatoris  civitatem,  sa- 


invocat  auxilia?Qualege,  qui  leges  iniquasin  sub- 
versionemEcclesiae  Deiet  ministrorumejus  oppres- 
sionemcondit,  legumimploratremedium?Fratres, 
quae  scribitis  quaequeipsemecumsollicitus  revolvo 
et  anxius,  me  adeo  angunt,  ne  quid  mihi  et  Can- 
tuariensisEcclesiaemagisexpedial,plenediscernere 
valeam. 

EPISTOLA  XVII. 

EPISTOLA  CANTUARIENSIS  TBOMJE  ARCHIEPISCOPI  EX- 
SULTANTIS,  RESPONSALIS  AD  APPELLATIONEM  EPISCOPO- 
RUM  ANGLIyE  SCRIPTO  FA.CTAM  ET  AD  QUjEDAM  ALIA 
SIBI  AB  USDEM  OBJECTA. 

ThomasD.  g.,etc. 

Fraternitatis  vestrae  scriptum  quod   tamen,etc. 
[Vide  Epist.  S.  Thomx,  infra,  sub  num.  75. J 

EPISTOLA  XVIII 

KPISTOLA  HERBERTl    EXSULANTIS  AD    WILLELMUM     CARNO- 
TENSEM  KLECTUM. 

Cum  ergo  arriperem  calamumut  verborum  filis 
epistolaris  eloquii  talarem  fulgidam  et  polymitam 
vestem  teierem,  in  quo  etcharitatis  mutuae  praesta- 
refli  officium,  subito  cecidit  manus,  obriguerunt 
digiti  et  stylus  ipsequasi  essetdolentis  animi  con- 
scius  obducitursitu;objurganset  dehortans,  nedi- 
ctionumsolemniaetverborumlenociniaquaererem: 
nam  qui  quotidie  cogor  amara  bibere,dulcia  mihi 
amantissimequando  possum  tibi  propinare.Dicitsi- 
quidem  Scripturaquod  musicain  luctu  importunan  ar- 
ratioest :  citharaveromeainluctum  versaest.  orga- 
nummeumin  vocemflentium,namut  reliquam  exsu- 
lantiummultitudinemtaceam,quaetaminjustaunius 
percussione  multatur  et  exsulare  compellitur,  ubi 
nulliparcitursexui.nulli  deferturaetati  inmetamen 
prae  caeterisconfirmatae  suntiraeet  Anglorum  regis 
irruit  furor,  qui  me  in  meo  jamconfirmavit  exsilio 
et  eo  regnumagente  omnem  mihi  spem  reversionis 
ademit,sed  benedictus  Dominus  Pater  misericor- 
diarutn  etDeus  totius  consolationis,  qui  consolatur 
nos  in  omni  tribulatione  nostra,  eo  enim  ipso  me 
juxtaEvangelii  vocembeatum  pronuntio.siquidem 
persecutionem  patiens  et  socius  propter  justitiam 
patientis.  Memor  etiam  qui  tyrannus  omnis  coe- 
lestis  opificis  malleusest  et  modicotempore  sinitur 


1449 


EPISTOL,E. 


1450 


crosanctam  loquor  Cantuariensem  Ecclesiam,dum  A  urgente  principum  commotione  incerto  se  navigio 

adhuc  in  tabernaculo  carnis  militarent,  inter  pe-  commiserunt.sustinuerunt  injurias  pelagi  propter 

ncula  rexerunt  tam  prudenter,  contrahostes  dimi-  justitiam,  nihil  secum  portantes.  Horum  praaconiis 

caverunt  tam  fortiter  et  triumphaverunt  tam  po-  ego  totus  jam  devotus  insisterem,  nisi  quod  nec 

tenter.etutquod  dicimuscertiusdoceaturexemplis,  nova  referre  ignoranti  nec  tanta  materia  epistolari 

mter  alios  quamplures  ex  his  qui  de  terra  /Egypti  angustia  pateretur  arctari.  Ut  igitur  morem  geram 

suntetqui  civitatemjam  dictam  inter  praesentie  vi-  epistolae  legentibus  auribus  parcam,  aliquid  tamen 


tae  rexerunt  pericuIa,quorum  revera  omnium  enar 
rare  gregatim  catalogum  epistolaris  eloquii  bre- 
vitatem  offenderet :  sufficitinterim  tves  inmedium 
revocare.Dunstanum  videlicet.Elphegum  et  Ansel- 
mum,  quorum  memoria  in  benedictione  estet  no- 
mina  scripta  in  libro  vitee.  Jungamus  ergo  et  tole- 
rantiam  earumdem  passionum  ac  miseriarum,  in 
quibus  nos  adhuc  pro  tempore  versamur,  et  in 


de  praefatis  vigilibus  addens  eo  quod  ab  ipsorum 
recordatione  inter  praesenles  angustias  avelJar  in- 
vitus.  Nam  potissimum  hos  tres  vigiles  in  sancta 
summae  Trinitatis  ecclesia,  tanquam  eivitate  regis 
magni  cernimus  esse  constitutos,  qui  eam  spera- 
mus  protegant  die  ac  nocte,  id  est  in  vitaet  morte 
sua.  Nec  enim  eos  tam  inhumanos  fore  arbitran- 
dum  est  ut  cujus  fuerunt  in  vita  rectores  ac  princi- 


quibus  et  lpsi  dum  adhuc  in  carne  essent  vesrsati  B  pes,  ejus  sint  in  morte  contemptores,  quin  etiam 


sunt,  nec  estambiguum  inter  quot  et  quanta  peri 
culahancquam  domus  Salvatorisecclesiam  rexe- 
rint  pro  qua  etiam  usque  ad  sanguinem  restite- 
runt :  levemus  oculosetrespiciamuspraenominatos 
tres  vigiles,  medium  si  non  vultus  vulnus  tamen 
discernit.Mediusenimeorum  statquemnos  scimus 
roseus  et  superdilectosrubicundus,statenimmar- 
tyr  tripudians  et  triumphans  toto  lacero  corpore : 
ni  fallor,  Elphegus  est  iste  cujus  vulnera  vestra 
testantur  verba,adeo  ut  et  in  ipsius  corpore  vul- 
nerum  adhuc  exstent  cicatricescrudi.aspersiosan- 
guinis  et  verberum  livor,  imperatoris  sui  chara- 
cterem  gerens  et  pro  civitate  sibi  creditaquaesusti- 
nuerit  summoomniumPatri  repraesertans.eo  ipso 
Salvatoris  sui  imago  et  Crucifixi  sequela ;  et  puto  va- 
nientesdieDomini  hujusmodi  commilitonesChristi 
una  cura  Christo  tali  corpovis  schemate  appare- 
bunt  et  videbunt  tunc  in  quem  pupugerunt,  roseum 
illum  martyrumchorum  saucium  caputcum  mem- 
bris,  imperatorem  cum  suis,  illam  agni  familiam 
occisi  ab  origine  mundi.  Sed  transeamus  nunc  so- 
ciam  illamovium  occisionis  multitudinem  ;  Elphe- 
gus  in  ore  est  qui  fortior  stetit  inter  ictus  lapidum 
in  exsilio,  quam  Adam  inter  ligna  deliciarum  in 
paradiso,  fortiorfuit  inter  lapidesquam  Adam  in- 
ter  poma.  Adam  odore  pomi  olfacto  mox  cecidit 
etvincitur.  At  iuter  lapide  stetit  Elphegus  immo- 
bilis.  0  quoties,  ut  arbitror,  inter  lapides  pro  suis 
exsecutoribus  exorabat  ut  et  in  hoc  se  alterum  no 


credibilibus  tanto  in  mortehunc  ipsorum  potentius 
protegant,  quanto  amplius  post  ipsam  confirmatus 
est  principatus  eorum.  Cui  namque  posset  venire 
in  dubium  ipsara,   quam   adhuc   peregrini   inter 
pericula  rexerunt  tam  prudenter,  pro  qua  et  inter 
hostes   militaverunt  tam  fortiter  et  de  hostibus 
triumphaverunt   tam   potenter,   nunc  facti  cives 
et  domesticiDeideseranttamcrudeliter,  pwtereant 
tamingratanter,  proquatanquam  boni  vigilessaepe 
in  orationibus  pernoctantes  tam  crebras,  tam  de_ 
votas  fuderunt  orationes,  furtivis  frequenter  res- 
persas  lacrymis  et  ejulatibus  interruptas,  eo  ma- 
gis  lucidas  quo  magis  absconditas  et  eo   puriores 
quo  secretiores.  Denique  et    eorum  sepulcra  sunt 
C  apud  nos  gloriosa;  in  honore  corpora  et  in  magni- 
ficentia  spiritus.Quaeroergo,nihilne  nobis  amplius 
miserebuntur  ?  qui  est  se  per  easdem  passiones  et 
miserias  transisse  meminerunt  quod  Cantuariensi 
nostrocausam  suamcommiserunt  et  sedem.  Quid 
ergo,  ipsi  per  ignemtransierunt  et  aquam  et  nos  in 
mediis  ignibus  et  fluctibus  delinquunt  nec  saltem 
manura  apponent  periclitantibusfiliis  ?  Non  estita, 
bene  tecura  agitur,  o  Salvatoris,  o  magni  regis  ci- 
vitas  !  0  mater  nostra  Cantuariensis  Ecclesia,  de 
coelo  et  de  terra  veniet   auxilium  tibi  :  qui  custo- 
diunt  te  non  dormitanl  neque  dormiunt,  custodes 
tui  angeli  sancti:  vigiles  tui  spiritus  et  animae  ju- 
storum  sunt :  de  tuo  uterosuntegressi  aquibus  au- 
xilium  flagitas.  Vigiles  etiam  tuisanctum  est  Eccle- 


Dis  Stephanum  exhiberet !  Quoties  omnis  ad  ictus  n  siae  Cantuariensis  collegium  et  quotquotsacri  sunt 

DrOStratUS  Vfil  ffftniia  Olirvana  fam  r.;;c.r>,.««,K.,,.„„  •        i-    ■        .  __i__  .     ,. 


prostratus  vel  genua  curvans  tam  piis  precibus  tam 
devotis  pulsabat  ccelos,  et  penetrasse  non  diffido 
precibus  certe  sanguine  respersis  etlacrymis  orans 
et  ingeminans  :  «  Pater  sancte,  non  pro  mundo 
rogo,  sed  pro  his  quos  dedisti  mihi,  pro  civitate 
tua  sanctaquam  mihi  indigno  commisisti  !  »  Id 
ipsura  etiam  in  praesentis  vitae  naufragio  inter  ta- 
bellas  suas,  Dunstanum  pariteret  Anselmum  oras- 
se  non  dubium  est,  qui,  etsi  calicem  non  ex  inte- 
grocum  Elphego,  guttas  tamen  ejusdem  amarissi- 
mas  ebiberunt,  quorum  uterque  proscriptus  bis 
exsulare  adactus  est,  terram  in  corde  maris  sitam 
multa  cum    difficultate   egressi,  persaspe   etiam 


in  ecclesia  Anglorum  conventus,  qui  dienocluque 
psalmis  ethymnis  et  canticis  instant  spiritualibus 
qui  pro  nostne  imo  Salvatoris  domus  defensione 
frequenter  in  lacrymiset  orationibuspernoctantur. 
In  his  spem  nostram  ponentes.celebre  nobis  inter 
mala  solatiumest  nec  absorbemuratristitia,potius 
ut  verum  fatear  laetatur  et  exsultat  anima  mea. 
Laetatur  certe  et  exsultat,  quia  est  nobis  auxilium 
in  patria,  est  et  in  via,  habemus  arma  a  dextris  et 
asinistris.  Laetamur,  inquit,  et  exsultamus,  quia 
ccelestis  illa  curia  ex  nobis  habet  quibus  sit  cura 
nostri,  qui  nos  suis  protegant  meritis  informent 
exemplis  et  confirment  miraculis  :  laetamur  quod 


1451 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1452 


angelinoctriascenderunt  adcives  suos,quiprofiliis  A 
captivitatis  legatione  fungantur,corda  nobisconci- 
nent  beatorum,  vota  illis  intiment  miserorum.  Be- 
nedictus  Dominus  Deus  Israel,  qui  tantorum  ponti- 
licum  ministerio  visitavit  plebem  suam,  et  nunc 
assumptus  iis  in  sanctam  civitatem  nostram  non 
desinunt  consolari  civitatem  captivam. 
EPISTOLA  XX. 

EPISTOLA    HERBERTl  AD  ALEXANDRUM  PAFAM    1N    PERSONA 
TH.  CANT.  ARCHIE.  ]N  KXSILIO  POSITI. 

Domino  et  Patri  suo  A.  Dei  gratia  summo  pon- 
tifici,  ejus  filius  T.  Gantuari*  dictus  episcopus, 
abundare  fortitudinis  spiritu. 

Omne  gaudium  existimo,  dilecte  Pater,  eo  quod 
tribulationum  vestrarum  ego  particeps  esse  merue- 
rim,  sperans  quoniam  sicut  fui  socius  passionis,  b 
sic  ero  et  consolationis.  In  Christo  namque  Jesu  coo- 
perante  confido  et  bonam  nobiscum  spemreporto, 
qtiiaeoduceperveniemusadbraviumquinos  movit 
ad  cursum,  et  eo  jubente  sub  regimine  vestro  per- 
veniemus  ad  portutn  qui  movit  procellae  spiritum. 
Dixitenim  et  stetit  spiritus  procella?  et  exaltati  sunt 
fluctus  ejus.  Ascendunt  usque  ad  ccelos  (Psal.  cvi). 
Sed  quid  ?  Post  usque  abyssos  descendunt  (ibid.)  ; 
namfluctus  maris  sunt,  et  ecce  qui  ecclesiasticae 
pacis  auram  turbaverunt,  turbatisunt  et  motisunt 
sicut  ebrtus,  et  omnis  sapientia  eorum  devurata  est 
(ibid.)  Effusa  est  contentio  super  principes  et  erra- 
verunt  in  invio  et  non  in  via.  Nam  sicut  verborum 
celebre  est  et  litteris  mihi  significattim  accepi,  in- 
signisille  schismaticus  qui  singularem  quaerit  in  r 
mundoprincipatum.multosveroinerroreconsortes, 
animo  mirabiliter  consternatus  est,  conquerens  se 
ab  homine,  sicut  dicit,  iniquo  etdoloso  deceptum 
Anglorum  rege,eo  quod  secum  in  veritatenon  ste- 
terit,  praesertim  cum  statuerit  quod  absque  occa- 
sione  postfestumBeatiMichaelisadocto  dies  venire 
ad  colloquium  suum  et  jurare  faceret  sexaginta 
epi?copos  antipapas  illi  Guidoni  Cremensi  :  nunc 
verooccasionem  quam  amovitpraetendat  guerram 
videlicet  quam  in  Wallia  habet.  Hinc,  sicut  aiunt, 
dissolveturomninoamicitiae  foedusquod  constatin 
Christi  mortecontractum.  Squama  siquidem  squa- 
mae  conjuncta  est,  sed  spiraculum  vitae  non  ingre- 
dietur  pereas.  Nam  Dominusest  qui  dissipat  con- 
silia  genfium  et  reprobat  consilia  principum,  et  D 
adhuc  litterae  multum  constanler  asserebant.quod 
Trevensis  et  MagdeburgensisetSaxeburgensis  cum 
quibusdamsuffraganeissuis,etfiliusregisConradi, 
etduxOrientisavunculusejus,etduxBertholphusde 
Ciringia,et  dux  Welpho  etFredericus  fraterdomini 
Moguntini,  et  aliiquam  plures  fautores  juraverunt 
de  novo  imperatore  faciendo,  nisi  iste  de  parte  Ec- 
clesiae  et  libertate  Alemanniae  ad  eorum  arbilrium 
steterit.  Praeterea  ille  alius,  qui  parvitatem  meam 
imo  in  me  celsitndinem  vestram  tam  pertinaci 
mente  ettam  gravi  persequitur  plaga  confusione 
duntaxat et pudore  induitur,  eo  quod  in  abundantia 
virtutis  suae  adversus  inerme  hominum  genus  ex- 


braccatum  et  pannosum  praevalere  non  possit.quem 
et  gravant  multiplices  suorum  defectus  nec  minus 
sumpttis  quotidiani,  utpote  qui  in  gente  inculta  et 
tenui  nequaquamalia valeatinvenirespolia praeter- 
quam  hostium  capita.Unde  est  periculosacongressio 
ubi  redemptiocorporis  non  nisianimaest,et  gran- 
dissollicitudoubi  diessinguli  cum  mortibusquoti- 
dianisexspectantur  et  sumptibus.Nudiustertiusad 
Christianum  illum  Francorum  regem  Ludovicum 
venerabilis  fraternoster  Rotomagensisarchiepisco- 
pus  destinatus  venit.  Quem  admonitione  sedula, 
crebra  prece  et  persuasione  multa  de  confoedera- 
tione  facienda  cum  Anglorum  rege  in  aure  sollici- 
tans,  convocatis  omnibtis  qui  tunc  intererant,  pa- 
lam  responsum  tulit  dicente  rege  quod  Anglorum 
rex  satis  ei  fuerat  obligatus,  et  adjiciens  quod  de 
caeteronunquamcumeonovumamicitiaefceduscon- 
traheret,  sinon  prius  quodcunqueimperatorijura- 
verat  id  totum  objuraret.  Rex  ita  coram  omnibus 
quasi  pro  jam  facto  hominem  deridens,  et  ad  per- 
juria  facilemnotans  ;  Rotomagensis  verorespondit 
Anglorum  regem  imperatori  nilcontra  Francorum 
regem  seu  regni  ipsius  coronamjurasse,etin  hunc 
modum  discessit.  Haec  omnia  mihi  ipse  rex  Fran- 
corum  significavit.  Intimatumetiam  mihi  estquod 
jamdictus  frater  Rotomagensis  litteras  a  rege  An- 
gliae  recepit,  quibus  contineatur  regem  velle  ut  re- 
vertar  in  Angliam,  si  tamen  judicio  episcoporum 
terrae  et  aliorum  quos  vocaturus  sit  me  super  his 
quae  objiciet  suppouere  velim.Praetereade  consue- 
tudinibus,  imo  de  subversionibus  illisquas  redegit 
in  scriptum,  nullam,  sicut  asserit,  arbitratur  ini- 
quam  sea  legi  Dei  adversam.  Si  qua  tamen  fuerit, 
idquorumdam  fratrum  nostrorumcoepiscoporum, 
quos  jam  ipse  selegit  et  designat,  committet  exa- 
mini,  videlicet  Eboracensis  archiepiscopi,  Londo- 
niensis  episcopi,  Wigorniensis  episcopi,  Herefor- 
diensis,  aliis  citra  mareadjunctis  Rotomagensi  ar- 
chiepiscopo,  et  episcopo  Baiocensi  ;  appellaliones 
vero  ad  vos  omnino  diffitetur  inhibitas  ;  has  etiam 
regis  litterasRotomagensicumsuispropriis  ut  mihi 
relatum  est  vestrae  jam  sanctitati  transmisit.Quia 
certe  factum  praesumitur  rege  conscio  et  volente 
AccepietiamfratremnostrumLondoniensemitidem 
vestrae  beatitudini  litteras  quasdam  destinasse, 
quibus  doceatur  regem  sicut  dicit  nequaquamme 
coegisse  ut  terram  exirem,  et  potius  velle  nunc  re- 
ditum  meum,  si  tamen  judicio  paream  super  his, 
sicut  jamdiximus.quae  mihi  objecturussit.Idetiam 
demum  inlitteris  supplicat,  ne  terra  sub  interdicto 
ponatur,  et  ideo  nunc,Patersancte,evigilet  discre- 
tio  vestra,  nam  singula  verba  haec  retia  sunt,quae 
frustra  ante  oculos  pennatorum  jaciuntur.  Quale 
est  enim  quod  inter  praefatos  episcopos,  illos  ini- 
quarum  legumquaeritexaminatores  quifueruntau- 
ctores.praetereacum  non  sit  minorum  judicum  dis- 
cussio  haec,  quorum  super  ecclesiasticis  nulla  san- 
ctio  nullave  interpretatio,dispensatio  vero  in  paucis 
commissa  est.  At  vestra  in  his  singularis  conside- 


1453 


ratio  est.  Quod  vero  appellationes  diffitetur  inhi- 
bitas,  lingua  certe  aequitati  favet,  sed  manus  mul- 
tum  adversa  est.  Nec  est  enim  qui  auderet  ob  ap- 

pellationissuffragium,singularisprimatustuinomen 

confiteri  in  terra.  Trahunturpassim  omnes  ad  cu- 

riam  sicut  populus  ita  et  sacerdos,  et  Christus  a 

Pilato  judicatur  adhuc.  Quod  vero  de  reversione 

mea    significat,    interposita    eonditione  prsefata, 

oculi  ejus  in  pauperera  respiciunt,  sed  insidiatur 

quasi  leo  in  spelunca  sua.    Insidiatur  certe  ut  ra- 

piat  pauperem    dum  attrahit    eum.    Evigilet   se 

igiturpatris  mei  sapientia  ad  istos  qui  mihi   ten- 

duntur  laqueos,  et  attendat  quanta  sit    persecutio 

mea  violenta  et  fraudulenta,  ubi  vis  et  dolus  com- 

parantur,ubimalitia  potentiamsociam  habet.Unde 


EPISTOL_£. 


1454 


A  paTvifatem  meam.quantumDeopermittentelibue- 
nt  et  licuerit,  includant,  excludant,  proscribant : 
ergo  certe,Deigratiainspiranteet  persequente.de- 
crevi  pati  pro  lege  Dei  mei,nec,  ullo  cogente  metu 
seu  favore  aliquoeorum.unquameroconsentaneus 
in  culpa,  quorum  nolo  esse  consors  in  pcena.  De- 
crevi  etiam  satius  in  exsilio  mori,  quam  tribuere 
hoc  exemplum  grassandi  mdotem  viduae  et  patri- 
monium  Crucifixi.Tu  verode  cajtero,  sancte  Pater, 
memento  quia.pateres  cujus  estmisereri,semper  et 
parcere.  Nec  attendas  flagellum  meum  quia  homo 
valde  peccator  sum.  Sed  si  manus  Domini  tetigit 
me  et  adhuc  extenta  est  super  me,  permitte  me 
solum  ebiberecalicemmiseriae  meae.  Kespicesuper 
fihos  tuos,  qui  mecum   sine  causa   tam  dire  tam 


«""*"■ •««•"•owmomi  uttuei.uuue  mios  mos,  qui  mecum  sinp  rsnsa  tam  h,.0  *nm 
«t  vereor  scens  et  prudeos  mihi  mjicere  compedes  B  inhumane'  proscripHuu  et  %  u  '^l  ,  Tt 
mtercipi  iaqueis,  incidere  fovearu.  Verenr  m»  ...      f. li.  i,«.  .„.„..   -..'.:  _      .     ejec"'  <!u'a.llcet  sln< 


intercipi  laqueis,  incidere  foveam.  Vereor  me  se- 
cundo  in  flammam  mittere.  Transivi  semel  per 
lgnem  etaquam;  secundo  jam  opus  erit  ut  pro  in- 
certo  vel  nullo  commodo  certis  me  opponam  peri- 
culis,  preesertim  cum  in  illo  conventu  nequaquam 
hceret  mihi  dicere  veritatem  impune  qui  pro  jam 
dicta  veritateet  apostolicae  sedisobedientia.tantam 

jamsentioseveritatem,utafiliisEphremquimecum 
arcumintenderuntsedsine  mein  diebelli  conversi 
sunt,arguarperjurium  incurrisseet  majestatemre- 
giamminuisse.Atsatisimpudentermiliteminpra?lio 
dimicantemobjurgatmuliermanensindomo.Quod 
vero  dicitdominus  rex,me  minimecoegisseadexi- 
tum.spero  non  esse  opus  nuncquasidenovoexitus 


~  •  ^ — —vuwiuBwiu»      lencB,  ui  sicui  L.nrisu  te  scimus  vpsnnm   rhmcii 

ZZ  T™'  a"egarC  me'US  argUmCcla  cl  C  ministenum  impleas.  Oro    gTur  e    terumoro  t 

fugaime8.apologeticumscribere.Nee  enim  .,,__.       „„,...  ,.k-;.„    :,.___. ...  ...  b       """  oro'  T1 


fugae  meae  apologeticum  scribere.  Nec  enim  reor, 
benigne  Pater,  a  memoria  vestra  excidisse  quot  ei 
quanta  sustinueriminprofundo  pericula,exquoju- 
bente  te  reraigavi  in  altum  ut  retia  laxarem  in  ca 
pturam,  in  taragravi  vitaemeae  naufragio,ut  relicta 
sindone  nudus  vix  evaserim,  demum  in  laboribus 
plurimis,  ad  sinum  misericordiaj  vestrae  velut  ad 
portum  voluntatis  deductus.Quod  etsi  ego  siluero 
mundus  clamat.  Forte  et  dum  ista  recolo  et  quae' 
mundus  novit  loquenti  vestra  compatitur  mihicle- 
mens  paternitas.  Qui  cumessemnutritus  inpalatio 
contubernalis  et  condiscipulus  Augustorum,  solus 
tamen  pastorales  sudores  aggressus  sum,solus  atlen- 
tavi  resistere,  solus  Christi  injurias  propulsare  so- 


fehciter  raiseri,  quos  constat  non  meruisse  qt 
perferunt,  ipsorum  tamen  tribulatio  meam  mise- 
riam  cumulat.  Respicias  igitur,pastor  bone,  super 
oves  pascuae  tuae.  Vestrura  enim  est  oves  errantes 
et  dissipatas  per  nebulas  et  avia  deserti  qurerere 
et  ad  pascua  reducere.  Quia  Christi  vicarius  es, 
opus  id  probet.  Leva  manus  in  superbias  eorum 
qui  malignantur  in  sancto.  lncrepa  feras  arundi- 
nis  ;  dissipa  gentes  quae  bella  volunt ;  confrrage  in 
die  irae  tuae  regeset  in  nationibus  judica,  ut  quem- 
admodum  es  Pater  misericordiarum,  sis  et  do- 
minus  ultionum,  judex  justus  etfortis,  terribilis  et 
auferens  spiritum  principum,  terribilis  apud  reges 
terrae,  ut  sicut  Christi  te  scimus  vicarium  Chnsti 


ius  patris  raei  noraen  confiteri  in  terra  et  ideo  tor"      m  V     ♦        T  ^  **  adversarioru 
3ularcalcavisolus.Prmtftr,a  „„  1 Z 7'  !l ^0**  D  tltudlQetemt.s.   0  caeca  mundi  sapientia 


sular  calcavi solus.  Praeterea  n ulla ratione nisi pi i us 
praestita  impunitate  corporis  raei  reverterer  ad  gen- 
:em  quae  quaerit  animam  meam,facta  etiamex  in- 
egromihietspoliatispro  rae  ablatorum  restitu- 
aone.  Nam  recolat.quaeso.discretio  vestra,  quanta 
erum  damna  tempore  istius  regis  sustinuent  An- 
dorum  Ecclesia  in  episcoporum  expulsionibus, 
)nus  expulso  sanctae  recordationis  Joanne  Wirgo- 
uensi  episcopo  post  venerabili  fratre  meo  filio  ve- 
tro  Henrico  Wiutoniensi  qui  sine  omni  restitutione 
•lus  quam  tria  marcarum  millia  perdidit.  Unde  et 
isque  adhuc  facilitasveniae  tribuitsecuritatem  de- 
mquendi.  Sed  faciant  cum  dominorege  adversus 


carius  Christi,   christus  Domini,  Christi  injuriam 
amodo  ne  dissimulet.  Verum  verbum  lllud  tritum 
jam  etcommunemihisuspectumestquod  sapienti- 
bus  nostris  caro  revelavit  et  sanguis:  Exspecta,  in- 
quit,  reexspecta  (Isa.  xxvm),  non  est  tempus   vin- 
dicta±  sed  sustinentiae  in  tanta,  inquiunt,  multitu- 
dine  inimicorum   Ecclesiae.    Oro,    Pater,   sustine 
paulisper  et  supporta  me  tantae  majestati  non  tam 
temere  quam  timide  haec  loquentem  :  mira  certe 
imo  monstruosa  sapientia  haec  ut  tunc  sine  causa 
portetur  gladius  sacerdotii,  quia  multi  suntadver- 
sarii  Christi,  quasi  athletis  Christi  ad   tempus    ce- 
dere,  curvare  genua,  solvere  manus.et  gladiumin 
vaginam  converteretutiussit  adversariorum  mul- 
titudine  territis.   0  caeca  mundi  sapientia  supina 
nimisetcrassa.enervansomnemfortitudinemfidei, 
suffocanscensuramjudiciietquaelucernamjustitiffl 
ponat  submodio.  Pro  quibus  propheta  :  Aperi,Do- 
mine,  oculoseorum,ut  videant,quia  pluresnobiscum 
sunt{IV  Reg.  vi).  Non  diffiteor  tamen  persxpepa- 
rendum  tempori.interdum  aliquadissimulanda  sus- 
tinenda  multa :  dispensanda  vero  nonnula,  at  id- 
quidem  bene  fieri  si  salva  justitia  fiat.  Sed  ut  ta- 
ceam  tam  dirum  et  Christianorum  principum  tem- 
poribus  inauditura  exsilium,  ubi  unius  percussione 
totettantimultantur,  et  multa  alia  enormia  quae 
m  Anglorum  fiunt  Ecclesia.quomodo  erit  salvaju- 
stiUa,  ubi  secundo  vinctus  ducitur  Clmstus  ante 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1455 

praesideru,  ubi et  Petro  adimitur  suiapostolatus offi- 
ciuui.  Nam  passim  trahunturclerici  ad  judiciasav 
culi,sacerdotesligandietsolvendipotestatemlibere 
exercere  non  audent.  Ageigitur,homo  Dei,quorum 
tenes  haereditateiu  induerefortitudinem  :  excutete, 
fili  excussorum,  accingere  gladio  tuo  super  femur 
tuum;exturbaetdissipatuamhaereditatenidissipan- 
tes,nepotestastantasinecausagladiumportet,nunc 
praesertim  cum  in  ChristumMalcusetinvasatempli 
Balthasar manus extenderit.Nam confido in  Domino 
quiaut  viderit  gladium  venientem  super  terram 
buccina  insonante,  inimicus  ille  convertetur  in  fu- 
«•am,qui  eoquod  ex  adverso  non  ascenderimus  glo- 
riatur  nos  terga  praebuisse  etlinguas  taurorumab- 
scidisse,  sicut  propheta  suus  Merlinus  inter  caetera 
istud  longe  antede  eosicutgloriatur  vaticinatusest 
etlinguas,inquit,taurorumabscidet.Quitamennunc 
ex  solo  metu,  et  tuae  majestatisoffensadolo  etcal- 
liditate  quadamse  humiliat.  Namviri  callidi  etdo- 
losi  proprium  essesolet  tunc  humilitatem   praeten- 
dere,  cum  metus  incausa  est  vel  aliquid  obtinere 
voluerit.  De  quahbus  Scriptura  dicit :  Est  qui   hu- 
miliatur  nequiter  et  interiora  ejus  sunt  plena  dolo 
{Eccli.  xix).  Tu  igitur  princeps  Christianae  militiae 
expergiscere,  gladium  tuum  amodo  non  recondas, 
sed  exseras,  praesertim  cum  alter  ejus  immineat 
gladius,  non  verbi  dico  sedferri,  ut  itaiterque  Ec- 
clesiee  serviat.  Nam  propterea  irritavit  te,  Domine, 
quia  dixit  in  corde  suo  :  Non  requvet  (Psal. ix),imo 
quod  verius  non  audebit,  inquit,    requirere.  Sed 
exsurge,  Domine,  in  ira  tua  (Psal.  vn)  et  retribue 
abundanter  facientibus  superbiam  et  murmur  uni- 
versae  terrae  prosanguinemeo,adversumteulterius 
ne  dissimules,autsimurmurterrae  non  audisexau- 
dias  clamorem  sanguinis.  Clamavit  enim  sanguis 
meus  ad  te  de  terra.  Age  ergo,  vindica  sanguinem 
servorum  tuoruin,  non  unius  dico  sed  multorum. 
Memento,  quia  brevis  est  dies  tuus,  ideo  operare, 
dum  in  die  es,  dum  in  via  es,  dum  adhuc  inpugna 
es,  non  difleras  ultionemquia  tempus  justitheest, 
Non  recondas  gladium,  quia  tempus  belli  est.Non 
abjicias  sarculum,  quia  tempus  putationis  est,  ut 
tanquam  prophetarum  filius  faciasopus  prophetae, 
evellas  et  destruasetdissipesetaedificeset  planles, 
si  quo  minus  sanguis  meus  ab  omnium  judice  de 
manibus  tuisrequiretur.  Haec  praedico  tibietiterum 
praedico,  ad  justitiaeostium  pulsans,  ne  si  forleab 
hac  luce  ad  regnum  tuum  migraveris,improperetur 
tibi  a  ccelestimilitia.quodfiliumtuumin  profundo 
intamgravinaufragioad  te  clamantem  derelique- 
ris,  nec  periclitanti  pro  te  apposueris  manum.  Ubi 
et  interrogabit  te  summus  omniumjudex  cur  non 
posueris  animam  tuam  pro  me  qui  ipsius  exemplo 
meam  jam  semel  posui  pro  te,  ipse  vero  pro  me  et 
te.  Ubi  etiam  interrogabit  te  summus  ille  omnium 
j  udex  quare  justitiam  et  veritatem  tuam  absconderis 
vel  ad  tempus  etiam  conculcari  sustinueris,  quasi 
impotens  sit  primos  et  graves  adversantium  sibi 


1456 


A  impetus  sustinere,  nisi  ipse  in  primis  conculcetur 
qui  et  justitia   et  veritas  est.  Nisi  fallor  nullus  erit 
tunc  locus  dissimulationisincausa  liquido  judicio 
veritatis,  ubi  ipsa  veritas  judex.  Dispensatio  qui- 
dem  seu  dissimulatio,in  casteris  quidem  utilis  est  si 
nonvioleturjustitia.alioquiun  plurimumtimoris  ha- 
bet  modicum  fidei  fortitudinis  nihil.  Unde  et  qui- 
dam  ait :  «  Agnosce  vocem  ejus  quia  de  parentibus 
tuis  est.  »  Verbum  Dei  non  est  alligatum,   noluit 
dispensare,  noluit  dissimulare,  donec   carcerales 
evasisset  angustias,  donecsolveretur  a  catena.sed 
cum  omni  fiducia  operabatur  in  vinculis.nondico 
ne  periclitaretur,  sed  ne  etiam  minus  dilataretur 
justitia.  0  quam  felicia  illaapostolorum  tempora, 
quandonec  purpurati  nec  infulati,  nec  deaurati 
B  incedebant,  non  micabant  gemmis,  non  florebant 
sericis,  non  penniscoronabantur,  non  auro  argen- 
tove  suffarcioati.non  stipati  mitratorum  corona  nec 
erant  exaraine  ministrorum.Tuncabsquevelamine 
inde  se  nudoscontemplabanturquodhominesnati 
essent  ad  laborem,  nonadhonorem,  ad  miseriam 
non  ad  gloriam.  Memor  esto,  snncte  Pater,   hujus 
tam  sanctae  cognationistuaequaefuit  ab  initio.Con- 
sideres  opera  ;  opera  Adriani,  Anastasii,  Eugenii, 
sed  prae  caeleris  Petri  et  Pauli,  et  aliorum  in  isto- 
rum  catalogo,  a  quibus  tota  tua  emanavit  tam  ge- 
nerosa  posteritas,ut  in  auro  intextiset  sericis  agno- 
scas  te  excussorum  filium  et  piscatorumhaeredem. 
Puto  si  isti  parentes  tui  mecum  adhuc  in  carne  vi- 
verent,  adjuvarent  et  naufraganti  filio  apponerent 
G  manum.Nec  ob  idistalocutus  sum  quin  sperem  te 
J  facturum  similiter,  qui  tibi  tam  nobile  genus  vin- 
dicas  constantia  animi,  fortitudinefidei  etpraeclara 
morum  haereditate.Spero  quidem  nec  haesito,quin 
te  duce,  te  rectore,naviculamihicreditainportuvo- 
luptatisdeducatur,etprocellameastatueturinauram. 
EPISTOLA  XXI. 

KPISTOLA  HERBERTl  EXSULANTIS  AD  HENMCUM  BAIO- 
CENSEM  EPISCOPUM  IN  NOVITATE  PROMOTiONIS  EJUS  ! 
IN  QUA  EPISTOLA  NONNULLA  SUMPTA  SUNT  EX  TRA- 
CTATU  BERNARDl  CLARiEVALLENSlS  QUEM  FECIT  AD 
PRECES  PAP/E  EUOENII. 

Interscribendumhaec,  imopriusquamscriberem, 
mox  steti  et  haesi  et  cum  stylum  et  tabulas  arri- 
puerim,  necdum  exaratisaliquibus  preesentis  elo- 
rj  quii  notis  suspendiorgana  mea.dubius  admodum 
quo  dictionis  genere  ego  loquerer  nunc  ad  domi- 
num  meum.  Nam  diversos  etiam  et  adversos  scri- 
bendicharacteres  imperabant  hinc  clara  et  gloriosa 
mutalio  nominis  tui,  inde  vero  dura  et  aspera  sors 

exsilii  mei 

[Hortctoria,quce  sequunturusquead  finem  epistoke, 
nec  ad  sancli  Thomoe  historiam  spectantia,  nec 

aliterunius  assis  cestimanda,  omitto] 

EPISTOLA  XXII. 

EPISTOLA     B.      ABBATIS     SANCTl    CRISPINI     SUESSIONENSIS 
AD  HERBKRTUM. 

Charissimo  et  praecordiali  amico  suo  magistro 


1457 


EPISTOLiE. 


1458 


Il.,fraterillesanctoruuiecclesiaemartyrumGrispini  Acredidi.  Cum  egonon  venerim  nunquid  levitate 
et  Gnspiani  miuister  humilis,  viam  veritatis  eli-  usus  sum  ut  sitapudme.  Est  et  non  ?  aestimoquia 
gere*  j  udinio  beatitudinis  tuee  non  solum  qui  verum  sed  et 

Exspectans  exspectavi  promissi  terminum  et  nihil  is  qui  falsum  dicit  quod  putat  verum, hber  a  men- 
accepi.  Quod  si  tibi  a  lauguescenti  memoria  vel  dacio  sit ;  alioquin  apostolus  pariter  arguatur  qui 
promissum  vel  promissi  terminusfortassisexcidit,      juxtapromissumnequaquamadCorinthiosvene>-it 


neutrum  in  nostra  periisse  pro  certo  noveris.  De 
synodis  et  ad  populum  sermones  termino  statuto 
transmittendos  vel  a  te  ipso  deferendos  mihi  pro- 
misisti.  Terminus  preeteriit,  promissum  infra  pree- 
teritum  adhuc  languescit.  Sine  itaque  ut  quod  pe- 
nes  te  inclusum  est  et  intra  terminum  a  te  valeat 
promissum  egredietadme  cuipromissumdebetur 
ingredi,  nevidearis  veritatem  amplius  transgredi 
Si   a   veritatis   via  scienter   aut  ignoranter  aber 


At  vera  amicitia  quod  sentit  dissimularenondebet. 
Proinde  est  quod  correptionem  tuam  acceptavi  eo 

ipsoindicans,quiatraherevelisutiuvitumutveniam 
et  videam  te.Speo  autem  et  adhuc  quod proficiscens 
in  Flandriam  facturus  sumtransitum  per  vosetsine 
dilatatione.  Interimveropollicitationis  meaepignus 
accipias,  aliquas  videlicet  schedulas  vel  paucas 
quas  per  hunc  bajulum  destino.quasanobis  elabo- 
ratas  dignatus  es  postulare.qui  in  urbe  ut  videtur 


rasti,  tibi  hcet  adhuc  ad  eam  regredi.  Viam  ergo  B  similavi  fastidiens  et  pretiosis  epulis  saturatus  ci 


veritatis  festinanter  eligere,dum  liceat,  libeat,  ne- 
que  quod  processit  de  labiis  tuis  omnino  irritum 
facias.Et  si  me  ad  tempus  ab  exspectatione  mea 
confusum  doleo,  latori  preesentium  secure  potes 
committere  quodcumacceptum  legero.confusionis 
dolorem  penitus  expellit  ab  animo.  Votis  itaque 
meiset  precibus,  magister  optime,  magistrorum 
mihicharissime,satisfac.refestina,ita  ut  nunquam 
portitorem  nostrum  vacuum  ad  nos  remittendi  oc- 
casionem  perquiras.  Excellentissimum  et  dilectis- 
simum  dominum  Cantuariensem  archiepiscopum 
ex  partenostra  officiosissimesalutare  non  differas, 
cujus  ad  obsequium  nostra  paratus  sum  exponere 
omnia  cum  corpore  simul  et  anima.  Valeas    et  tu 


barii  panisuostri  et  rusticani  oleris  alimenta  desi- 
deras:quibusnuncin  solitudine  Pontiniaci  pauper 
vita  meanein  via  deficiatsustentatur.Haecigitur  ac- 
cipe  non  tuam  sed  potius  turbee  discumbentis  re- 
fectionem,  in  quibus  tamensi  qua  forte  fragmenta 
qusetuum  queerant  refocillare  spiritum  repereris, 
gratiae  non  mihi  sed  patrifamiliae  referantur,  de 
cujus  plenitudine  quae  dispensatur  accepta  sunt. 
Scripsissem  plurima  nisiquia  meurgebatsubitaet 
inopinata  profectio.ut  vix  una  lucubratiunculaexa- 
raverim,  unde  si  juxta  amantis  votum  parveeet  in- 
comptae  sint  litterulee  hae,  ne  mireris.  Scis  enim 
ipse  non  omnino  bene  fieri  quod  praepropere  vel 
occupato  animo  fiat  :  praeterea  memento   quam 


.  -___.___        , — „  _,_..__,_.    ___,,  .  piccicica    -_ut.u_.euio    quam 

ipse  non  pro  mento,  sed  ut  desidero.  Auferetenim  C  paucioribus   tuis  ista   redduntur,   cum   tamen 

a    tfl  S3     llfpm       m-Kilnm         _,-.v,_.,v™       _!•___- --  '  l_-l_CU    IU 


a  te  salutem  meritum,  eamdem  vero  mediante 
Jesu  Christo  conferet  nostrum  in  bonis  desiderium. 
Quam  etiam  utdesideremaflectuosius,  efficiat  pre- 
cor  in  suo  reditu  praesentium  bajulus  mihi  sic  in- 
quiens  :  «  Hoc  vobis  mittit  magister  Herbertus 
amicus  vester  fidelis  et  veracissimus.»  Valeiterum. 
Suppono  vobis  et  vale  tertium.  Tu  siquidem  nosti 
triplicem  difficile  rumpi  funiculum.  Cave  ne  alii 
pubhces  quod  preesens  pagella  continet. 
EPISTOLA  XXIII. 

EPISTOLA     HERBERTI    EXSULANTJS    AD  B.  ABBATKM  SANCTI 
CRISPINI  MAGNI  SUESSONIENSIS. 

Domino  charissitno  et  honorando  in  Christo  B. 
abbati,  H.,  in  Domino  salutem 


totus  in  libris  sis.  Nunc  omniasuperomnia.quaeso, 
ut  impensas  ad  Dominum  fundas  preces  quo  possit 
dominus  Cantuanensisetqui  tribulationis  suae  so- 
cii  sunt  in  isto  certamine  victoriam  consequi.  Si- 
mulque  ut  omnes  fratres  qui  tecum  sunt  meo  no- 
mine  salutentur,  impendio  precor.et  ut  memoriam 
tribulationis  nostrae  in  orationibus  suis  habeant, 
moveatis  affectuose. 

EPISTOLA  XXIV. 

EPISTOLA    HEHBKRTI    AD  ALEXANDRUM  PAPAM  1N  PERSONA 
HENRICI  COMITIS  TRECENSIS. 

Unico  et  summo  Dei  gratia  Romano  pontifici 
A.,  filius  suus  H.  Trecarum  comes  Palatinus,  quee 
vera  sunt  intelligere  ac  novissima  providere. 


r      ,       ,.         .      .                                                              .»_.«.  ..  _.wV  ,__.i.,  _,,_,,_-<_,  a.L,  uuvissiujci  uroviuere 
Lectus  dignationis  tu*  sermo  hinc  mihipraestitit  D      Quod  in  prasentiarum  aures  clementte  vestra 
atiam  hinc  lncnssi.  hmnrem  •  .../.,.__.-..  —  i_._-        __i ._-.-,•     ...  ulUB  vesiice 


gratiam  hinc  incussit  timorem  :  incussat  me  hiuc, 
blanditurinde.  Nam,  ut  litterae  tua.  sonant,  aesti- 
mas  mejustearguendum  tanquam  promissi  mei 
immemorem,  sed  mox  velut  charitatisconsiliotri- 
buis  indulgentiam  ad  illis  quod  promissum  est 
solutionem  invitans.  Videris  etiam  me  levitatis 
arguerequod  juxta  promissum  tempus  non  vene- 
rim.  Sed  meminisse  debueras  quia  non  est  homi- 
nisvia  ejus  nec  viriest  ut  ambulet  et  dirigatgressus 
suos.praesertim  cum  egosiui  homo  sub  potestate 
constitutus.cuisi  dicitur  :  ■  Vade.et  vadoetdomi 


pulsoet  filialis  dilectio  monuit.et  generalis  quaedam 
Ecclesiae  necessitas  compulit ;  nam  gloria  nominis 
vestriquee  usque  ad  hos  diestotoorbe  admirabilis 
claruit,  jam  facta  est  subsannatio  et  illusio  hisqui 
in  circuitu  nostrosuntmultis  in  opprobriumversa. 
Quoniam  ecce  inimici  vestri  sonuerunt  et  qui  ode- 
runt  vos  extulerunt  caput,  nuntios  dico  Anglorum 
regis.quirevertentes  de  curia  ad  ignominiam  ma- 
gnitici  viri  et  omni  laude  digni  archiepiscopi  Can- 
tuariensis,  imo  verius  ad  sanctae  Ecclesiae  depres- 
sionem,  omnes  petitiones  suas  impletas  esse  glo- 


.U  meis  „blempero.  .  Ve.  um  cum  eSsem  apud  Z,      ^'^^^Z^Z^aZ 
Spe,-abam  me  m  m0d,eo  re v er eur um  et  promisi  ut     famosas  illas  eonsuetudines,  im„  verius  Eeelesto 


1459 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1460 


Dei  subversiones,  ob  quas  dominus  Cantuariensis 
exsulare  dignoscitur,  susceperitis,  ut  si  ab  omni 
episcopalijurisdictione  exemptus,ipsumetiam  An- 
glorum  regem  suislegibus  cleri  privilegia  solvenlem 
tanto  honotaveritis  privilegio,  ut  si  ab  omni episco- 
pali  jurisdictioneexemptus,  factus  praecaeteris  regi- 
bus  specialiter  vester  filius  qui  prae  caeteris  vestram 
iram  et  indignationem  promeruit.  Adjiciunt  etiam 
quod  omnem  domini  Cantuariensis  auctoritatem 
suspenderitis  quousque  e  latere  vestro  nescioquos 
cardinales  miseritis.quiplenam  jurisdictionem  ha- 
bentes  causam  quae  inter  saepedictumarchiepisco- 
pum  et  Anglorum  regem  vertitur  dirimant.  Inter 
hos  etiam  vulgatissimus  ille  schismaticus,  cujus 
etsinomen  taceo  experjurio  ad  singularis  primatus 
vestri  diminutionem  tam  enormiter  perpetrato  no- 
tissimus  est,  tanto  prae  caeteris  estelevatus,quanto 
amplius  est  exaltatus  ;  quia  sicutjactitat  vix  adhuc 
absolutus  mox  vestra  manu  propria  per  armulum 
aureum  in  decanumrestitutus  est,  et  post  etiam, 
quod  prae  caeteris  stuporem  auget,  ipsum  sicut  re- 
gem  suum  in  specialemfilium  suscepistis,nulli,  si- 
cut  gloriatur,juriepiscopali  subjectos.  His  auditis, 
Pater  sancte,  commota  estterraet  conturbata;  rex 
ipse  noster  obstupescit,  principes  admirantur, 
irascuntur  populi,et  sacerdotes  confusi  sunt :  om- 
nes  vero  compatiuntur  et  condolent  tum  propter 
ecclesiae  subversionemquam  metuunt,tum  propter 
etiam  viri  amabilis  Deo  et  hominibus  desolationem 
praesentem,quicum  esset  indomibusregum  nutri- 
tuset  tantam,  sicut  novitorbis,  haberetgloriam  sae- 
culi  et  favorem,  non  recusavit  tamen  humeros  suos 
virorum  oneribus  supponere  et  omnia  mundi  pre- 
tiosa  projustitia  Christi  alta  mente  calcare.  Ego 
etiam,  qui  non  modicum  honorem  vestrum  et  glo- 
riam  et  diligebam  et  diligo,admodum  contristatus 
sum  et  conturbatus,  anceps  tamen  et  dubius  ansi 
ut  linguosi  illi  disseminant  confracta  sit  virgafor- 
tis,baculus  gloriosus,  et  terra  de  qua  panis  one- 
batur  tam  subito  igne  subversa  sit;necdum  tamen 
plene  acquiesco  auditis.  Proinde,  Pater  sancte,filii 
tui  non  spernatis  sermonem  prudentiae  et  fidelis 
tuis  consilium.  Parcite  gloriae  vestrae,  parcite  et  fa- 
m*,  parcite  Ecclesiae  Dei,  parcite  athletae  Christi 
juxtaillius  inclyti  decessoris  vestriformam,quanto 
infirmior,  estote  foitior  et  potentior.  Exsurge  igi- 
tur,Domine,  in  ira  tua,  etdisperde  linguas  lnagni- 
loquas,  ut  labor  labiorum  ipsorum  operiat  eas. 
Alioquin  profecto  sciatis,  etin  brevi  est,quodprin- 
cipes  terrae  super  populum  vestrum  malignabunt 
consiUum  et  adversus  electos  vestros  cogitabunt. 
EPISTOLA  XXV. 

EPISTOLA    HERBERTl     AD   A.     PAPAM  IN    PERSONA    MATH.EI 
PRECENTORIS  SENONENSIS. 

Unico  et  summo  Dei  gratia  sanctae  sedis  aposto- 
licee  pontifici  A.  filius  suus  M.  Senonensis  Ec- 
clesiae  minimus,in  omnibus  subjectionem  etfidem. 

Quiasemelccepi,  loquaraddominummeum.cum 
sim  pulvis   et  cinis,   nam  hinc  zelans  haec  suasit 


A  charitas,  inde  vero  instans  urget  necessitas.  Vox 
enim  auditionis  ecce  venit  et  terra  commota  est ; 
periit  cor  regis  et  cor  principum,  sacerdotes  ob- 
stupueruntetdissolutae  sunt  omniummanus  ;  cele- 
bris  siquidem  estet  in  ore  omnium  vox,quodinter 
tot  Ecclesiae  inimicos  in  propria  visccra  convertitis 
manus,  quia  Christi  hostibus  traditus  sit  unicusille 
et  singularis  diebus  nostris  Christi  athleta;  filius 
dicovesterCantuariensisarchiepiscopus,quipropter 
gloriam  nominis  vestrisicutomnisEcclesiarumor- 
bis  praedicat  sprevit  gratiam  principum,  confusio- 
nem  sustinuit  etimproperium,  dimisit  deniquedo- 
mum  suam,  reliquithaereditatem  suam.  Auget  etiam 
malorumscandalum  quod  vulgatissimusille  schis- 
maticus  Joannes  de   Oxenforde    vestro  quae  omni 

g  praeest  auctoritate  absolutus  Saresberiensis  decana- 
tus  lam  facile  restitutionem  meruerit,  quasi  sit  ei 
io  justitiam  reputatum  publicum  illud  perjunum 
schismatis  quod,  sicut  mundus  novit  clamat,  tam 
enormiterinA)emanniaperpetravit,cujusoccasione 
insignem  illum  schismaticum  qui  singularem  quaerit 
in  mundo  principatum  :  multos  veroinerrorecon- 
sortes  ad  gloriae  vestrae  depressionem  suscitavit. 
Quin  et  Joannesisteetaliiregis  Anglorum  nuntii  a 
curia  revertentes  dilataveruntos  suum  etadversus 
Cantuariensemnostrum,velutinterpretemurverius 
ad  Ecclesiae  Deioppressionem,cunctaseimpetrasse 
gloriantur,et  exhoc,  ut  multi  nomini  vestro  sancto 
detrahant,  multam  causam  viri  isti  linguosi  prae- 
buerunt.  Et  hinc  est  quod  universam  Ecclesiae  fa- 

q  ciem  confusio  operit.  Timor  enim  et  tremor  vene- 
runtsuper  nos,  quoniam  in  auditu  hoc  dii  fortes 
terrae  vehementer  elevati  sunt,exspectantes  in  dies 
quod  si  in  stadio  praefatus  Christi  athletadefecerit, 
ipsisintbraviumaccepturivestrumhumiliando  po- 
pulum  et  patrumvestrorumseimmiscendohaeredi- 
tati.  Quia  igitur  semel  coepi,  loquar  ad  dominum 
meum  cum  sim  pulvis  et  cinis.  Non  infirmetur  in 
tribulatione  virtus  vestra,  sed  praecipita,  Domine, 
et  dividelinguas  eorum,ut  sciat  universaterra  jquia 
locuti  sunt  adversus  justum  iniquitatem  in  superbia 
etinabusione,etfiatmanustuasuperfilium  dexterae 
tuae  et  muta  fiantlabia  dolosa.  Alioquin  tanta  jam 
praesens  est  turbatio  quantam  his  scripto  horrui 
credere,  et  tamen  devotus  vester  et  fidelis  vestrae 
sanctitatinondebuitpenitussubticere.Tribuatvobis 
Deus,  summePater,secundumcorvestrumetomne 
consilium  vestrum  confirmet. 

EPISTOLA  XXVI. 

KPISTOLA  HERBERTl  AD  REIMUNDUM  D1AC0NUM  CARDl- 
NALEM  ROMAN.E  KCCLESIjE  IN  PERSONA  TH.  CANTUA- 
RIENSIS. 

Ven.  Patri  suo  et  fratri  in  Christocharissimo  ma- 
gistro  Rkimundo  Romanae  Ecclesiae  Dei  gratia  dia- 
cono  cardinali  de  Sancta  Maria  inviolata,  T.  Cant. 
Ecclesiae  minister  humilis  miserabilis  nunc  et 
exsul,  modicum  id  quod  nunc  potest. 

Qui  quotidie  cogor  amarabibere,  dulcia  vobis, 
sancte  Pater  et  amantissime  mihi  frater  in  Christo, 


1461 


EPISTOLjE. 


1462 


propinarenon  possum.  Superstitiosi  potiusestinter  A  ita  fortassis  decreverit  Deus,  consilii et auxilii  vestri 
eiulatus  et  lacrvmarumsordftsvftl)fiSihi«r>mnpr.nr0      -,„-;,_,• ___._.■,  .        "««■<»"*""  vesiri 


ejulatus  et  lacrymarumsordesvellesibicomparare 

gloriam  de  specie  exquisiti  sermonia.Et  idem  est, 

chare  mihi  in  Christo,  quod  in  praesentiarum  nolui 

mede  potestatelabiorum  jaclare  quiinprresentibus 

miseriis  vix  subsisto,  nolui,  inquam,meloquacitate 

extollere,quemprofacinoribus  suis  sicut  mortuum 

seeculi  in  obscuris  collocavit  Altissimus.  Venio  igi- 

tur  ad  vos  non  indoctis  humanae  sapientiae  verbis 

sed  in  verbo  crucis.quod  quidempereuntibus  stul- 

titia  est;  hisautemqui  salvi  fiunt,id  est  nobis,  vir- 

tusDei  est,  nos  etenim  sumus  qui  Ghristum  cruci- 

fixum  praedicamus.   Qui  proposito  vobis  gaudio, 

etc......  Audivimusenim  famam  etinimici  Ecclesiae 

missi  ad  curiam  in  omni  loco  jactitant,  quod  con 


muniminecontrainimicosnostrosroboratifehcitatis 
vestraeet  pacisinChristo  mereamurparticipesfieri 
pro  cujus  gloria  nunc  opprobria,delictaomniasus- 
tmemus.  Namme  tacente  satis  novitmundus  quam 
fideliter,  quam  magnifice  jam  dicto  Anglorum  regi 
servierimusantepromotionemnostram,cumadhuc 
mundomilitaremus.Supplicamusigiturexcellentiae 
vestrae,  rex  illustris,  ut  nobis  vestrum  significetis 
beneplacitum,et  hisquae  hic  nonscripsimussedper 
venerabilem  fratrem  nostrum  intimamus,aurescle- 
mentiae  vestrae  benigne  accommodetis,  ettanquam 
a  nobismet  dictis  fidem  omnem  adhibeatis.Ille  vos 
custodiat  et  augeat  qui  regibus  salutera  dat. 

EPISTOLA  XXIX. 


tempserunt  nos  principes  vestri,  quinimo  tradide-  b 

runtnosinmanuminimicorumnostrorum,etc epistola  herberti  ad  willelmum  vizeliacensem  ab 

oro  ut  pro  praesenli  tribulatione  nostra  et  b^tem  consultantem  super     quibusdam  hereticis 

Ecclesiae  causa  precibus  et  exhortationibus  scripto  deprehensis     qui    vulgo    dicuntur  dageneis   seu 

directis,  sicut  optime  nosti,  apud  Romanum  ponti-  deonas 

ficem  ^^^yn^^t^ Litteras  charitatis  vestr*  gratanter  suscepimus  : 

k-MSTOLA  XXVII.  nunc  itaque  super  ea  quibus  consuluistis,  ut  charis- 

epistola  herberti   ad  chr1Stianum  francorum  re-  simo  fratri  benigne  consilium  dare  utinam  tantae 

udovicum  in  persona  th.  cantuariensis  ar-  foret  discretionis  quantaj  charitatis  est !  Delegavit 


CHlEPlSCOPl. 

Christianissimo  et  illustri  Francorum  regi  L.,  T. 
Cant.  Eccles.  minister  humilis  miserabilis  nunc  et 
exsul  insignis,  coronam  vitae  immarcescibilis. 

Gloriain  excelsis  Deo  qui  in  istis  diebustamfor- 
tem,  tam  excisam  columnam  in  domosuaconstituit, 
qui  et  intertenebrosas  procellas  Ecclesiaesuaenau- 
fraganlis,  fecit  luminare  magnum   in  firmamento 

cceli>  elc mtercaeteraquiamemornostri  Pon- 

tiniaci  in  solicitudine  exsulantis,  etc 

EPISTOLA  XXVIII. 

EPISTOLA    HERBERTl    AD    WALDEMARUM    REGEM     DACORUM 
1N  PERSONA  THOM*:  CANTUARIENSIS   ARCHIEPISCOPI. 

NobilietillustriDei  gratia  Dacorum  regi  Wal- 
demaro,  T.  eadem  gratia  Cant.  archiepiscopus  et 
apostolicae  sedis  legatus,  sic  uti  bonis  transitoriis 
frui  ut  mereatur  aeternis. 

Ex  aliorum  relatione  gloriae  vestrae  credidimus 
mtimatum  quanla-  et  nobis  et  nostris  rex  Anglorum 
mtulerit  malaexeotempore  quoad  pontificiidigni- 
tatemvocavitnos  Deus,  ira  et  inclementia  quse  ne- 
rmaquam  regem  decent,  pessimis  usus  consultori- 
bus.qui  etiam  nos  adhuc  persequinondesistit,sed 
benedictus  Deusquianonhabet  tantas  viresadno- 
cendum,  quantos  habet  conatus.  His  siquidem  in 

JujusmanucordasuntregumChristianumFranco- 
•um  regem  Ludovicum  etprincipes  regnisuietma- 
mates  ut  omnem  nobis  honorem  et  reverentiam 
iummam  exhibeant  convertit.  Verum  quoniam  raa- 
mitudo  nominis  vestri  et  aequitas  regia  qua  vos  Rex 
•egum  decoravit  ex  fama  ceIebrinobisinnotuit,vo- 
umusquoqueutexcellentiaevestrsexproprioman- 
lato  nostro  nostrainnotescat  persecutio,  quatenus 
najorem  inoculis  vestrisinveniamus  gratiam.Et  si 
Patrol.  CXQ. 


nobis  pia  mansuetudo  vestra  quid  de  his  heereticis 
qui  apud  vos  Deonas  appellantur,  deprehensis  et 
palam  etiam  convictis  agendum  sit.  Adhaec  nosdi- 

vinumjusconsulentesinhujuscemodihaareticospoa- 
namexpressim  scriplojure  latam  nequaquam  re- 
perire  valuimus.Siquidem  inimicaepotestatissobo- 
clesnuperexortaesuntetinAngelisChristumlacerant 
etquospossuntlabeoccultainficiunt:negotiumenim 
in  tenebris  perambulans  est.Verumquoniamtotum 
hujus  capitis  corpus,etsidiversaefacies,inposterio- 
ribus  tamen  non  discrepat,  sed  igne  corrumpente 
quemomnesconcorditercaudistrahunt.alienigena- 
rummessesincendunt.Undequorumestvanitasuna, 
poena  dispar  non  erit.  Similis  enim  culpaeetparaae 
individuacontubernia  sunt.Proinde  per  juris  con- 
sequentiam  quiapcsna  inaliosproditaestordinaria 
et  canonica  et  in  hos  similisjuris  rigorexercendus. 
De  pcena  verohaereticorumLiberius  papa  indistin- 
cte  loquens  sic  ait  :  «  Qui  contra  pacem  Ecclesiae, 
etc,  si  dignitatem  aut  cingulum  militiae  habent  nu- 
detur  iis  ;  si  autem  privati,  siquidemnobiles  sunt, 
D  suarum  substantiarum  proscriptionempatiantur,si 
autem  ignobiles,  non  solum  corpore  verberentur, 
sed  exsilio  perpetuo  castigentur.  »  Sunt  et   multa 
aliajuris  vincula,  quibushujuscemodi  vesanae  bes- 
tiaene  terraeet  mari  noceant  constringuntur,  ne  lu- 
bricievolvant,rerumdamnis  coerciti  et  exsiliis.  Sed 
estadmodumlubricum  draconem  in  ancistro  tenere 
ne  effugere  valeat.  Unde  isti  super  quibus  requisi- 
stis  angulosi  veritatisexsufflatores  et  ipsius  corpor- 
ris  quietem sibilis  suis  et aculeis perturbantes  tuendi 
solius  capitis  causa  reliquum   forte  corpus  conci- 
sioni  et  injuriae  exponunt  vel  etiam  jam  exposue- 
runt  in  rerum  proscriptione,  nihil  damni  arbitran- 
tes  potius  ob  hoc  etsi  non  apostolico  gaudio,  apo^ 

-47 


4463 


HERBERTI  DE  BOSEHAM 


1464 


EPISTOLA 


stolorum  tamenmore  gaudentesea  duntaxatparte  A 

sui  a  periculo  libera  quae  venenatas  in  se  continet 

linguas.  Quibus  igitur  suntstringendi  vinculis,qua- 

liter  serpentes  isti  proterendi  ne  halitu  suo  pesti- 

fero  lemperatum  fidei  nostraeinficiantaerem?Quid 

juris  est?  nudi  sunt  et  exui  non  possunt,  praeterea 

Ecclesia  carcerem  exsiliorum  non  habet,potius  totus 

hic  mundus  corporis  Christi  carcer  est  exsulantis 

adhuc,exsilioruminsulaeAugustisunt,noncrucifixi. 

Praeterea  si  veterislegis  quaereremus  censuram.jus 

quaestionem  non  haberet,nam  caduntin  oregladii. 

Item  si  jus  Romanum  acoedat,  et  ipsum  erit  in  ex- 

pedito,  namsupplicium  ultimumsequitur.  Sed  nos 

qui  novis  supervenientibus  projecimus  vetera,  qui- 

bus  et  no vus  rex  et  nova lex est,  zizania prohibemur 

colligere,  ne  simul  cum  iis  eradicemus  et  triticum,  B  vestrae  inde  absque  fucati  tinctione  eloqunperpau- 

in  hos  serpentes  novos  quosdamjurisnovosaculeos      cis  menlem  meam  expono.  Haesitans  tamen  et  du- 


EPISTOLA  XXX. 

HERBERTl     AD       BARTHOLOM^EUM      EXOMENSEM 
EPISCOPUM. 

Dilecto  et  dilectori  magistro  el  patri  suo  Exo- 
niensi  episcopo,  suusH.  miserabilis  nunc  et  exsul, 
modicum  id  quod  nuncpotest. 

Qui  quotidie  cogor  amara  bibere  dulcia  vobi 
Pater  sancte,  propinare  non  possum.  Superstitio 
potius  est  inter  ejulatus  et  lacrymarum  sordes  vell 
sibi  gloriam  compararedespecie  exquisiti  serm 
nis.  Inde  est  quod  inpraesentiarum  nolui  medep 
testate  labiorum  jactarequi  in  praesentibus  miserii 
vix  subsisto;  nolui,  inquam,  me  loquacitate  exto' 
lere,  quem  pro  suis  facinoribus  sieut  mortuums 
culi  in  obscuris  collocavit  Altissimus.Sed  sanctitati 


dirigemus  quibus  mitis  acmansuetiDominimortis 
sacramentadispensantibus  judicium  sanguinisagi- 
tare  non  licet,  nec  etiam  truncationes  membrorum 
quibuslibet  personis  aut  per  nos  inferre  aut  infe- 
rendas  preecipere,  praesertim  cum  corporali  poenae 
vetens  successerit  spiritualis  in  novo  cujus  nos 
ministrisumus,  nisiquodquaedammodicacorpora- 
lis  coercilio  nobis  credita  est,  modica  adeo  ut  non 
queatdictiultiodelictiseddisciplimamagistri  :  hoc 
est  per  verbera  sola  castigatiocorporis,mortis  cor- 
poralis  seu  cujuslibetmembri  truncatione  semota. 
lgitur  isti,  qnia  praeterquam  inipsisfortein  quo  pu- 
niantur  non  habent  restat  ut  velut  infames  caedibus 
publicis  deputentur.Verum  quoniam  invillavestra 
saeculare  vos  habere  jurisdictionem  allegatis,  non 
arbitror  vos  juris  ordinem  convertere  si  jamdictos 
vestro  tradatis  defensori,  non  dico  ut  corporaliier 
puniat  sed  utcoramse  eosaudirifaciatetterminum 
causae  iegibus  suis  humanis  consentaneum  impo- 
nat.Preecaeteristamenmihividetur  consultiusut  ad 
clementissimum  principem  Christianissimum  vide- 
licet  Francorum  regem  sub  dignacustodiadirigan- 
tur,  praesertim  si  in  errore  permanserint  incorri- 
gibiles.  Utpote  qui  de  communi  jure  ecclesiarum 
omnium  regni  defensor  sitjure  et  praesummuset 
preecipuus  custos,  quod  sicut  recolo  non  negatiset 
ne  istud  quod  dico  meo  aflerre  videar,  audiamus 
quid  Pelagius  papa  Narsae  patricio  scripserit.Noli, 
inquit,dubitare  hujuscemodi  hominesprincipaliau- 
ctoritate  deprimere,  quia  Begulae  Patrum  hoc  spe- 
cialiter  constituerunt,  ut  si  qua  ecclesiastici  officii 
persona  cui  subjectus  restiterit,  vel  seorsumcolle- 
gerit  aut  aliud  altare  erexit  seu  schisma  fecerit, 
iste  excommunicetur  atque  damnetur.Quodsiforte 
et  hic  contempserit  et  permanserit  divisiones  et 
schismata  facieudo,  per  potestates  publicas  oppri- 
matur.  Ecce  verba  patris  nostri  sanctae  memoriae 
Pelagii.Quare  si  ecclesiasticae  personae  in  errore 
permanentes  etincorrigibiles,perpublicas  potesta- 
tes  debent  opprimi  certius  et  privari.  Angelus  ma- 
gni  consilii  sit  vobiscum  ut  intelligalis  quae  recta 
sunt  et  opere  faciatis. 


tpono. 
bius,nam  sicut  clamat  mundus  testamur  operaquod 
urnavidelicet  sortis  nostrae  sinistra  quotquot  nobis 
erant  ad  dextram  prostrati  sunt.  Consideramus 
enim  ad  dextram  et  videmus  sed  non  cognoscimus. 
Verum  pristinee  charitatis  non  immemor,  quae  nec 
vetustate  temporisnec  sortis  lubricosoletexcidere, 
confortatus  sum  etconfirmatus.  Bajulus  horumju- 
veuis  probus  et  discretus,  et  tam  domino  meo  ar- 
chiepiscopo  quam  mihi  charus  admodum  et  acce- 
ptus,  ad  nos  de  Anglia  veniens  sollicitavit  me  ut 
pro  ipso  alicui  amicorum  meorum  in  Anglia  scri- 
berem,  cui  instanti  dumseepe  et  saepiusmein  terra 
illa  oblivionis  amicumnonhabere  replicarem,secus 
sperans  de  vobis  vestri  demumrecordatusest,cura 

c  omni  instantia  rogans  ut  vobis  pro  ipsoscriberem, 
cujus  landem  misertus  utnostri  aliquando  mise- 
reatur  Deus,  precesquantasinpraesentiarumaudeo 
et  valeo  sanctitativestrae  porrigo  :  quatenusipsum 
pietatis  intuitu  et  precum  mearum  interventu  in 
vestro  retineatis  obsequio  saltem  ad  modicum  tem- 
pus,  vel  si  hoc  nullo  modo  placet  alicui  de  amicis 
vestris  officiose  et  cum  aflectu  commendetis  et  id 
proiecto  discretio  vestranoveritquod  ministeroffi- 
ciosus  estet  alicujus  probi  obsequio  vehementer 
idoneus,  cui  nisi  provideatis,  revertetur  ad  nos, 
nec  enim  nostrae  essetonerosuspaupertatinisiquia 
dulcedine  natalis  soli  attrahitur.  De  his  quae  gerun- 
tur  circa  nos  istorum  lator  plene  vos  instruere  po- 
terit.  Siquidem  satius  judicavi  celanda  hincinaure 

D  quam  oculis  in  scriptura  committere,quae  quibus- 
cunque  loquatur  quidquid  in  se  habuerit  sub  ipsa 
oculorum  luce  manifestat. 

EPISTOLA  XXXI. 

EPISTOLA  HERBERTIAJ)  BALDEWiNUM  EXONIEXSEM 
ARCHIDIACONUM. 

Dilecto  sibi  in  Christo  et,  ut  spero,  diligenti 
sociosuo  magistro  B.  Exoniensi  archidiaconosuus, 
H.  miserabilisnunc  et  exsul,modicum  id  quodnunc 

potest. 

Charissime  mihi  in  Christo,  venio  ad  vos  non  in 
sublimitatesermonisautinpersuasibilibushumanae 

sapientiae  verbis,  sed  in  verbo  crucis,quod  quidem 
pereuntibus  stultitia  est,  his  autem  qui  salvi  fiunt, 


1465 


EPISTOLjE. 


1466 


id  estnobis,  virtus  Dei.  Nos  etenim  sumus  qui  Chri-  A  crassatus,  extendit  adhuc  rete  suum   ut  reliquias 

c  I  1 1  rv»      rtnnnin   _»■  n  rv>      »-_  y%  «*-_  /\  _  , .  n  _■_-_  *  ,  ,%.        ___■_>_■£ _       *  i.  _     _  1_  •  __  _   _  *  •        _  _•  .. 


stum  crucifixum  praedicamus,  qui  proposito  nobis 
gaudio  sustinemus  crucem,  confusione  contempta, 
malentes  cum  populo  Dei  aflligi  quam  temporalis 
peccati  habere  jucunditatem. Unde  et  inculta  oratio 
duram  scribentis  sortem  absque  ulla  elegantia  et 
dictionum  solemnibus  indicat.  Saticnamqueinde- 
censinter  ructus  etsingultus  fletuum  festivis  rhe- 
toricorum  membris  et  articulis  in  dictionibus  lasci- 
vire.  Veruminter  uberes  et  saecularium  et  divina- 
rum  lilterarum  divitias  tuas,inhoc  tenuischemate 
amicumtuumdelonginquo  venientemexcipias,  vi- 
rum  certe  dolorum,  qui  non  habet  decorem  nec  fa- 
ciem.  Verumtamen  non  ut  te  contristem  haec  scribo, 
sed  ne  his  diebus  nubis  et  caliginis  oblivionis  me 


etiam  interfecti  patris  congreget,  et  incorporetur 
sibi.  Illos  siquidem  qui  tam  fortis  athletae  prius 
exsulis,  nunc  vero  martyris  iu  exsilio  onera  tam 
fortiter  quidem  sicut  mundus  novit  comportarunt, 
nunc  quaerit  in  spiritu  interficere  forte  postea  in 
carne  perempturus.Nam  qui  hostes  reputari  nolue- 
rint,  compellit  ad  juramenta,  silicita,vos  videritis. 
Juramenti  vero  forma  haec  est :  <  Ego  enim  juro 
domino  regi  Anglorum,  tam  patri  quam  filio,  quod 
pacem  ipius  servabo,  et  quod  nullus  detrimentum 
suorum  regalium  per  me  sustinebit  et  quod  non 
egrediarde  terra  ipsius  absque  ipsius  licentia.  ne- 
que  litleras  ultra  mare  mittam.  »  Et,  ut  caetera 
taceam,  quid  in  hoc  juramento  regalium   nomine 


_ ,     _ -.-     j  ._._..___.._. __^_    n.&u__  _______      jjuluiuC 

umbra  openat  :  facti  emm  sumus   tanquam   vas  B  intelligere  velit  etiam  tardioribus  manifestum.  Ad 

nprrlif  nmot  r_Kli  _ri_-_T_  i  __i_ti  fanMiiA».  «.__»!_._  . i_  i  _  i  _    * 


perditum  et  oblivioni  dati  tanquam  mortui  a  corde. 
EPISTOLA  XXXII. 

EPISTOLA  HERBERTl  AD    ALEXANDRUM    PAPAM    M 
PERSONA  A.   SILVANECTENSIS  EPISCOPI. 

Alexandro  summo  Dei  gratia  sancta.  Romanoe 
Ecclesiae  pontifici,  A.  Silvanectensis  dictus  episco- 
pus,  salutem  in  Christo  et  debitam  patri  obedien- 
tiam. 

Etsi  vobis,  Pater  sancte,  omnium  Ecclesiarum 
sollicitudo  commissa  sit,specialiustamenilli  Eccle- 
siae  filiia  vobisconsolationem  et  protectionisauxi- 
lium  demerentur,  qui  ex  adverso  ascendere  non 
metuunt,  et  terrenis  potestatibus,  ne  quod  ecclesiae 
est  usurpent,libere  contradicunt.Proinde  est  quod 
ego  pro  filio  vestro  fratre  nostro  T.  Cantuariensi  C 
archiepiscopo,  viro,  sicut  scitur,  religioso  et  matri 
nostrae  sanctaeRomanae  Ecclesiae  fideli,  egoepisco- 
porum  minimus  quantas  audeo  et  valeosanctitati, 

etc,  etc,  etc 

[Ccetera  hujus  epistolce  in  epp .  24,  25,  non  iisdem 

verbis  sed  in  eumdem  modum  expressa  invenio.] 

EPISTOLA  XXXIII.. 

BPISTOLA  HERBERTI  1N  PERSONA  WILLKLMl  SENONENSIS 
ARCHIEPISCOPI  AD  ALEXANDRUM  PAPAM  CONTRA  1N- 
TERFECTORES  SANCTI  THOM2E  CANTUARIENSIS  ARCHl- 
EPISCOPl  ET  MARTYRIS 

[Vide  Epistol.  S.  Thom.] 
EPISTOLA  XXIV. 

IPISTOLA  HERBERTl    EXSULANTIS  POST     SANCTl    TH.     MAR- 


TYRIUM    AD     ALEXANDRUM     PAPAJI 

DOMINO  SUO  1N  GLORIA  ET   SOCllS  IN  PACE  SOLUS  ESSET 

1N  CERTAMINE. 

Quodtantuemajestatisoculis  parvitas  mea  non 
ninus  impudenter  quam  irreverenter  se  ingerit, 
|[uaeso,  Pater,  ne  causemini  praesumptionem  quia 
irget  pressura.  Pudorsane  reclamatet  revereutia, 
ed  dolor  superat,cujus  plerumque  vis  nec  preesto- 
ari  judicium  nec  temperare  consilio,  nec  pudore 
renari,  nec  rationi  subjici  solet.  Vimergopatiens, 
omine,  ad  te  vocifero.  Ecce  enim  Robertus  ille  in 
onspectu  Domini  venator,  qui  proprium  patrem 
uuminmortemvenatusest  et  ipsius  sanguine  in- 


tale  juramentum  plerosque  jam  de  nostris  compu- 
lit  ;  magistrum  videlicet  Joannes  de   Saresberia, 
dominum  Gunteriumet  alios.  Verumsi  ita  jurantes 
celsitudinivestraeinaliquovidenturexcessisse,pro- 
fecto  non  modicam  habent  excusationem  de  pec- 
calo,    qui  inter  crudelissimas  manus  et  in  corde 
maris  suntinclusi.  At  certe  longe  aliud  esset  de 
parvitate  meajudicium  si,quod  absitlproprio  ductus 
arbitrio  ita  juraturus  accederem  :  praesertim   cum 
proxima  ante  excessum  rnartyris  die  nobis  nihil 
tam  horrendum  suspicari  audentibus,  volenteipso 
martyre  Dei  etjubente,  una  cum  dilecto  socio  no- 
stro  magistro  Alexandro  terram  egressus  sim  et  ita 
favensDominus,cujus  oculi  semper  prospiciunt  su- 
per  fidem,  me  incontaminatum  huic  negotio  per 
gratiam  suam  reservavit,  nec  exsilii  mei  gloriam 
ignominiae  infici  naevo  sustinuit.  Sed  quid  nomino 
exsiliigloriamquimartyrii  palmam  videre  non  me- 
rui  ?  Quin  potius  torcular  calcavit  solus  et  de  gen- 
tibus  non  erat  nisi  cum  eo.  Hinc  est  quod  quoties 
ipsius ante mentis meaeoculos exsilium  pono.meum 
toties  exsilium  plango.   Vereor  nempe  cum   forti 
illo  athleta  frustra  me  in  tentationibus   suis  labo- 
rasse,  perseverasse  non  dico,  cumconsummationi 
interesse  fuerit  denegatum.  Undeet  mihi  nunc  est 
duplex  incendium  tribulationis.  Me  quippe  lugeo 

discessisse,decessisseillum.Verumindiscessumeo 
video  infirmitati  rneae  Domino  miserante  prospe- 
ctum,  quia  in  tanto  malorum  metu  fugissem  forsi- 
tan  etabscondissem  me  ab  eo.  Sed  nec  etiam    sic 


—       ,_„  .VU1_0..UU„_C1_  ujt;  au  eu   aeu  nec  etiam 
conquerens   quod  u  consolationem  recipio,  quin  potius  ingemisco, 


SIC~ 

uthomo  sine  adjutorio.  En  enim  imbecilli.atis  mese 
innixus  baculo  currebam  ut  potui,  cum  Issachar 
illo  forti  pro  viribus  portabam  onera  etcum  altero 
Jeroboal  communia  Israelis  pericula  prout  datum 
erat  propulsabam.  SeJ  praecessit  velocior  et  for- 
tior  jam  bravium  apprehendit :  ego  vero  jam  sen- 
sim  in  cursu  deficio  utpote  imbecillitatis  meee  ba- 
culo  distitutus.  Gemo  nuncsub  sarcina  illius  hu- 
meris  subdictis,  qui  totus  totum  portabat,  et  qui 
mihi  totum  erat.  Quaeso,  Pater  sancte,  ne  indigne- 
tur  majestas  tanta,  si  paululum  ante  ipsam  tribula- 
tionem  meam  pronuntio.  Pudet  certepne  sumptio- 


1467 


HEHBERTI  DE  BOSEHAM 


1468 


nisquam  altum  sapere  videor  etaudere  plus  forte 
quam  expediat.  Audeo  sane  pietatis  menior,  im- 
memor  majestatis.  Praeterea  doloris  vis  edicit  spi- 
ritum  meum  et  alternatim  nunc  verborum,  nunc 
lacrymarum  fila  extrahit  ab  invito.  Exeat  enim  fo- 
ras  necesse  estignisflammaquointus  triste  pectus 
adurit  et  interiora  depascitur.  Exeat  sane  necesse 
est  ad  oculos  tam  pii  patris  qui  sciens  quam  in- 
justus  sit  dolor  meus  planctum  humanius  aestimet, 
dulcius  consoletur.  Recordabitur  forte  filii  sui  do- 
mini  mei  et  mihi  multus  erit  ad  miserandum  nunc 
praesertim  cum  ipso  vero  Christi  martyre  post  pu- 
gnamtamgloriosetriumphante,inme,adhucipsum 
aflligant  in  me,  etc,etc.  Oro  igitur,  clementissime 
Pater,  oro  tam  litteris  quam  lacrymis  et  a  tanta 
majestatenon  quidem  tam  temere  quam  timide 
supplico.quidliceatexpediatveparvitatimeae  signi- 
ficare  non  indignemini,  ne  siforte  diutius  exsulare 
contigerit  errori,  id  verius  quam  prudentiae,  et  su- 
perbiae  potius  quam  justitiaeimputetur,  etc  Super 
hoc  ipso  etiam  adjectis  si  placetgratiarum  actioni- 
bus  domino  Senonensi  scribatis  necesse  est :  ipsius 
enim  charitatis  viscera  mihi  per  filii  vestri  vulnera 

patuerunt,  etc Juxta   quod  uni  ex  fratri- 

bus  de  Pontiniaco,  sicut  pro  certo  creditur  tam 
atfectu  quam  habitu  monacho,  rubris  indutus  et 
crucem  suam  bajulans,  sciscitantiquomodoseha- 
beret,  respondit  :  «  Dic  fratribus  meis  quod  ego 
vici  mundum,  *  et  deinde  vulnerom  ei  monstravit 
cicatrices,  etc  [Sequuntur  pauca  de  virtute  mira- 
culosa  S.  Thomse,  inutilia.} 

EPISTOLA  XXXV. 

EP1STOLA  HERBERTl  EXSULANTIS  POST  SANCTl  THO&LE  MAR- 
TYRIUM   AD  JOANNEM  SARESBERIENSEM 

Quoties  vel  membranula  litterarum  vestrarum  ad 
me  usque  pervenerit,  sic  et  mihi  ipsa  in  hoc  tri- 
bnlationis  tempore  quasi  nubes  in  tempore  sicci- 
tatis.  Siquideminaestu  praesentis  hujus  meaepres- 
surae  grande  mihi  praestat  refrigerium  litteratoria 
confabulatio  tua,  ubi  absentum  corpere  spiritu  in- 
tueor  praesentissimum,  etc,  etc,  etc  Nec  enim 
sicutscribis  dominumarchiediacoDum  Cantuarien- 
semasserere,  absentiameapropriae  voluntatidebet 
ascribi  ut  caetero  non  debeam  exsulem  gerere. 
Cujus  profecto  assertio  nequaquam  malevolentis 
sicutreor  calumniam,  sed  sicut  certissime  scio,  ve- 
ritatis  ignorantiam  habet.  Exsiliiquippe  meicausa 
justaest,  quae  etiametsi  in  se  justa  non  fuisset, 
justificata  est  superioris  auctoritatis  accedente 
mandato.  Hoc  tamen  in  brevi  scribo,  non  tam  to- 
tum  proferens  quam  ex  modico  ostendens  quid 
taceam.  Sic  enim  arbitror  expedire  adhuc,  prae- 
sertim  cum  sapiens  ex  paucis  multa  conjiciat. 
EPISTOLA  XXXVI. 

EPISTOLA  HERBERTl  POST  SANCTl  TH.    MARTYRIUM  AD  GUN- 
THARIUM   QUEMDAM  SOCIUM   SUUM. 

Gloria  in  excelsis,  Deo,  cujus  donoinenarrabili 
tristitia  vestra  incredibilis  in  totius  mundi  gau- 
dium  versa  est,   adeo  quod    eam   persecutionis 


A  auctores  consolationis  nostrae  sint  participes,  quia 
aperuit  Dominus  manumsuam  et  implet  omne  ani- 
mal  ubertate,  vulnerati  cujusdam  et  in  sepulcro 
dormientis  odore  suavi  et  vivitico  trahens  et  attra- 
hens  universos.  Unde  et  jam  praesentialiter  et  visibi- 
liter  sententiae  illius  veritatem  experimur.quod  stul- 
tum  est  Deisapientmsesthominibus,etquiastultus 
factus  estomnis  homo  a  scientia.  Verumcirca  hoc 
immorari  non  oportet,quae  tu  fidelius  et,  etc,  etc... 
EPISTOLA  XXXVII. 

EPISTOLA  1N   PERSONA  "WlLLELMl  ARCHIEPISCOPI  AD     VIZE- 
LIACENSEM  ABBATEM. 

Willelmus  D.  gra.  Senon.  arch  apost.  sedislega- 
tus,venerabili  fratriG.  Vizel.  abbatiet  dilectis  filiis 
suis  ejusdem  loci  conventui,  salutem  et   gloriam 

B  quam  dabit  Dominus. 

Nos  qui  teneros  humeros  virorum  oneribus  sup- 
posuimus,  pastorali  sarcinae  in  nullo  commodius 
possumus  praevidere  quam  si   ad  comportandai 
Ecclesiae  fabricam  tales  ineainstituamuspersonas 
quae  scientia  litterarum  et  morum  honeslate  pvt 
fulgeant,  quarum  virtutes  eidem  ecclesiae  magi 
videantur  conferre  quam  sibi   de  collato  beneficic 
accrevisse.  Tunc  enim  domus  Domini  procul  dubic 
decoratur,  cum  in  ordinatione  illius  ab  eo  quiprj 
est  secundum  scientiam  zelus  Dei  accenditur,quo( 
non  caro,  aut  sanguis,  aut  triplex  illa  munerum  fa- 
mosa  acceptio  aut  generis   nobilitas,  sed  potius 
merita  personaliter  pensantur.   Proinde    est  quod 
nos  inspirante  Domino  personae  duntaxat  causam 

q  judicantes  et  dilecti  filii  vestri  fratris  nostri  domini 
G.  prioris  de  Vilmustir  scientiam  commendantes 
vitam,  monasterio  sanctae  Columbae  senis  in  ab- 
batem  et  Patrem  Domino,  sicut  credimus,  reve- 
lantefratrum  quoqueloci  omnium  unanimiter  acce- 
dentibus  votis  decrevimus  praeferendum.  Et  ut  in- 
vocatione  ista  eo  sancta  quo  consonasanctorum 
canonuralimitemuretformam,rogamusetdominuni 
abbatem  et  exhortamur  in  Domino  quatenus  illum  ad 
nos  cum  omni  celeritate  mittatis,  ab  omni  quo  non 
tibiteneturprofessionisetobedientiae  vinculo  abso- 
lutumetliberum,utitaemancipatofilio  et  converso 
inmultarumgentiumpatrem  primogenitorum  jure 
benedictionem  heereditet .  Unde  et  patri  dabit  gloriam 
et  confratribus  gratiam  super  gratiam  cumulabit. 
EPISTOLA  XXXVIII. 

EP18TOLA     HERBERTl    EXSULANT1S     POST     SANCTl    THOMjE 
MARTYRIUM  AD    JOANNEM    PICTAVIENSEM  EPISCOPUM. 

Omnes  novimus  quod  omnes  vidimus,  veram  in 
adversis  charitatem  non  deseri.  Hujus  veritas  sen- 
tentife  visibiliter  quidem  in  te  et  sensualiter  ex- 
perta  est.  Quod  etego  inter  adversa  mea  saepe  et 
saspius  recolens  caiamum  adhuc  reprimere  volui, 
sed  nequaquam  diutius  valui.  Unde  et  tetros  hos 
atramentitramitesetinclytos  litterularum  praesen- 
tium  sulcos  me  quodammodo  invito  et  reclamante 
exaravit.Verebarquippemetammultisoccupationi- 
bustuisimportunumingerere.Verumtamenvelnunc 
silentium  r  umpere  hinc  suasit  charitas,inde  vero  prae- 


D 


1469 


epistol^:. 


1470 


sentis  infirmitatis  meae  necessitas  compulit.  Existi-  A  consilii  viribus  solutus  est  ex  quo  certe  omnium 
mo  enim  tantote  nuncmihi  affectuosius  compati  inimicorum  Ecclesia.  cornuanon  parumsunt  exal- 
quanto  nuncamplius  his  diligitur  pro  quo  patior  tata,  et  illi  praesertim  unicorni  nostro  omnis  nec 
adhuc.  Quantoetiam  plaga  mea  crudelior.  Videre      dubito  pcenitentia?  excidit  timor.  Quis  enim  teneri 

q.,  etc,  eto.,etc Fortis  ilJe  athleta,  etc in  vinculis  metuat  vel  vinciricumille  ita  a  vinculis 

astitit  mihi  in  visu  et  confortavit  me  et  consola-      sit  solutus?  Hoc  certe  opus  est,  unde  sancti  regis 


tione  quidem  plusquam  dici  queat  perfecta.  Multa 
quidem  et  alia  saepe  et  saepius  referuntur,  quae 
si  cognovisses  et  tu,  gaudium  pariter  praeberent  et 

miraculum,  etc viri  etiam  mihi  pacifici   man- 

dantet  remandant,  scribunt  et  consulunt  ut  re- 
vertar  ;  adjiciuntfatueme  gerere  exsulemcummihi 
pax  regis  et  patriae  cinis  offeratur 

Dominosetiam  cardinales,  sicut  spero,  multum 
mihi  benignos  vivi  sermonis  tui  hortatus  faciat,  si 
placet,  benigniores. 

Proxime  venit  ad  nos  serviens  quidam  Cantia 
oriundusin  domo  dominimei  aliquanto  tempore 
conversatus,  homo  certe  peccati  et  toliusmendacii 
etdolositatis  habitaculum.qui  hoc  anno  et  totam 
Franciamcircuivit,  etde  sanguinegloriosi  martyris 
nostri  partem  non  modicam,  pileum  etiam  in  quo 
nosterpassus  esthaberese  undique  disseminavit. 
volens  sic  sibi  hominumgratiametpecuuiam  com- 
parare,cujusnomenindicabit  praesentium  portitor 
si  forte  advos  venerit,  quiasic  se  dicebat  ventu- 
rum,  talem  sicut  talemexcipite,  et  quia  novi  vos 
nostris  satis  benignucn,volo  vosesse  praemunitum 
et  ab  ipsius  cavere  fermento.  Dominos  etiam  cardi- 
nalessuper  hoc  ipso  praemuniatis  si  placet.  Scio 


nostri  cor,  sicut  ipse  mihi  secreto  testatus  est,  om- 
nino  sicut  dicit  Romano  pontifici  periit.  Hoc  est  un- 
de  obstupescunt  sacerdotes,  conslernantur  princi- 
pes  etdissolutae  sunt  omniummanus.  Et  hoc  certe 
est  unde  apudnos  etminus  estis   amabiles,  et  in 
legationis  vestrae  partibus  minus  terribiles  credo. 
Qualiter  tamen  et  perquos  id  actum  sit  existimo 
sancti  Patres  prudentiam  vestram  me  multo  verius 
nosse.  Unum  autem  scio,  quod  ego  latere  vos  nolo. 
B  Quidamproxime  acuriarediens  mihi  olim  familia- 
ris  vir  testimonii  boni  et  in  litteris  etiam  potens, 
inter  caetera  mihi  retulit  se  a  famosissimo  illo  sa- 
crilego  parricida  Willelmo  videlicet  de  Tracy,  sicut 
dicitur  paenitentiae  causa  in  hoc  anno  ad  dominum 
papam  profecto,secrelissima  legationisverba  acce- 
pisseduntaxat  domino  regi  Angliae  intimata.Ego 
vero  horum  sollicitus  indagator  cum  multa  hinc 
inde.sicut  mos  est,areana  scrutantium  volverem  et 
revolverem,demum  adetestandoillo  regi  significa- 
tum  conjeci  nealiquo  modo  contrahonoremsuum 
seu  etiam.animum  vestns  obsecundetmandatis.si- 
gnificans  dominum  papamet  cardinalesomnesdo- 
mino  regi  multum  et  supra  quam  credi  possitpro- 
pitios,  adjiciens  inter  signum  quod  in  oppido  quo- 


*  '  «  -~0 1W -"■-   **-*    v^j/iwv   *_j___v~ 

enim  quod  ad  lpsoscumplenafalsitatum  crumena  c  dam  Normanniae  quod  Argentium  dicitur,in  domo 

Slt  accp.ssnrns  -.-..:_  _:i .  . .     ~    . 


EPISTOLA  XXXIX. 


EPISTOLA  HERBERTl  EXSULANTIS  POST  SANGTl  THOM.E 
MARTYRIUM  AD  DUOS  CAHDINALES  ALBERTUM  ET  THEOD- 
WINUM  AD  CURANDAM  TANTyE  ECCLESI.E  PLAGAM  MIS- 
SOS,  QUO  TEMPORE  REX  ANGLORUM  IN  HIBERNIAM  PRO- 
FECTUS  EST,SE  UT  DICEBATUR    ABSENTANS. 

Id  in  primis  scribo  quod  nocte  et  die  in  caver- 
nula  mealatitansabundantiusoro  etdesidero,vide- 
licet  ut  de  exspectatione  vestra  tam  diutina  muham 
etdiutinam  sentiat  Ecclesia  commoditatem.  Quod 
jtamen,  sicut  videtur,  nequaquam  ille  desiderat  qui 
|ad  niundi  extima  a  facie  Ecclesiae  fugisse  dicitur, 


regia  pileum  super  caputsuumrex  posuerit.  Sub- 
jecit  etiam  his  qui  mecum  loquebatur  mandatum 
hoc  de  aliquibus  fratrum  nostrorum  processisse, 
quisicutjam  multi  buccinant  Ecclesiaenegotium  ut 
supra  tetigimus  nollentin  manibus  vestris  prospe- 
rari.  Adhucsacrilegus  ille  insignis  super  mandato 
illo  flagitio  regem  quantum  poterat  excusare  nite- 
batur.  Unde  a  multis  de  industria  missus  et  subor- 
natus  ad  curiam  venisse  aestimatur.  Videte  igitur 
Patres  sancti  et  discreti,  videte  quomodo  caute  am- 
buletis,  intelligentes  tempus  pessimum  esse,  quia 
omnis  frater  fratrem  supplantans  supplantabitur, 
et  omnis  amicus  fraudulenter  incedet.  Aminimo 
enim  usque  ad  maximum  omnes  avaritiae  student,et 


yestram  sanctamsicut  adbuc  indicio  est,volenssic      a  propheta  usque  adsacerdotemcunctifaciunt  do 
truslrare  intentionem  et  Ecclesiae    laborantis  nrn-  u  l>,m    HnH^  ^t  ^^n^t  —  »_;♦,- c..i-_:__j- 


fruslrare  intentionem  et  Ecclesiae    laborantis  pro 
ielare  pressuram.  Nescio  tamen  an  faoiem  Dei  ita 
'ugiens  manus  Deiomnino  evaseritqui  ibidem  dici- 


lum.  Unde  et  sanantcontritionem  Ecclesiaeadigno- 
miniam  vivificantes  animas  quae  non  vivunt  et  mor- 
titicantes  queenon  moriuntur.  Ego  vero  inobscuris 


_  ■  1 -■-_—-     ----._■»  »  v._.  i  ...  j   .    Lj_.  v ....      1UIV    lUWUOl-UllO 

tur  vams  et  crebns  angustiis   subjacere,  etc sicut  mortuus  saeculi  collocatus  et  ea  quee   desunt 


Sunt  per  vicos  et  plateas  garrientes  quod  uterini 
?estri  vobiscum  fraudulenter  incedant  et  mulfa  su- 
>er  dorsum  vestrum  fabricet,  quibus  causam  Ec- 
Jlesiae  quam  fovendam  suscepistis.tamcontentiose 
luam  invidiose  omnino  quaeruot  exstinguere,  ut  ita 

legotium  inter  manus  vestras  pereat,  etc Unde 

Jt,  sicut  aiunt  ut  in  his  regionibus  amplius  vos  odi- 
Mlesetin  legationis  vestrae  partibus  magis  con- 
emptibiles  redderent,Aquilonaris  ille  Satanas  sui 


passionumdomini  mei  Christi  martyris  in  meipso 
adimplens,  in  calce  sermonis  oro  et  opto  vos  spi- 
ritu  consilii  et  scientiae.  abundare  in  omnibus,  et 
cum  acceperitistempus  pressurae  meae  memores 
fore.  Volo  autem  prudentiam  vestram  scire  quod 
proxime  audivi  audituma  domino.  cujus  mandato 
arctatussum,  ne  regredi  valeam  etsi  velim,quodet 
dilecto  socio  meo  Gunthario  nuperreverso  ut  vestrs?. 
id  indicetsanctitatiinjunctum  est. 


1471 


EPISTOLA  XL. 

PETITIO  EXSULANTIS  IIERBERTl  POST  DOMlNl  SUI 
SANCTl  THOMiE  MARTYRIUM  AD  ALEXANDRUM  PAPAM 
FOSTULANS  UT  ILLIUS  SANCTl  MARTYRIS  SOLEMNITA- 
TEMOMNl  ECCELSIARCM  ORBE  MANDET  CELEBRARl,  COM- 
PROBANS  QUOD  NKQUAQUAM  MARTYRIUM,  SlCUT  A 
ROMANO  DEBERl  CANONIZARI  PONTIFICE,  SED  NULLO 
EXPECTATO  MANDATO  MOX  MARTYRIS  PALMAM  GLORIA 
SEQUl DEBEAT. 

Ego  Herbertus  sanctitatis  vestrae  servus  vinctus 
Jesu  Christi  totis  mentis  nieae  genibus  majestatis 
tantae  pedibus  advolvor,  orans,  etc 

Praesertim  cum  jam  nonnuli  de  latere  vestro 
revertentesvestrum  super  mebene  placitum  varie 
testificati  sint.  Alia  vero  praesenti   scripto  non  in 


HERBERTl  DE  BOSEHAM  1472 

A  duciam  ponas,  qui  non  derelinquit  sperantes  in  se, 


sed  etpostnubilum  faciattranquillumetcumtenta- 
tione  proventum. 
DatumTusculani  vm  Kal.  Julii. 
EPISTOLA  XLH. 

EPISTOLA    HERBERTl     EXSULANTIS    POST     SANCTl      THOMJ 
MARTYRIUM  AD  HUGONEM  DUNELMENSEM  EPISCOPUM. 

Venerabili  Patri  et  domino  in  Christo  amantis- 
simo  II.  Dei  gratia  Dunelmensi  episcopo,  Herher- 
tus  suus  exsul  adhuc  miserabilis,  modicum  id  quod 
nunc  potest. 

Cognito  quod  hor  um  baj  ulus  ad  vos  usque  haberet 
profectionem,  per  tenue  hoc  litterularum  nuntium 
intercurrens  parvitatis  meae  memoriamexcellentiae 
me  vestrae  ingerere  duxi  necessarium,ne  me  in  ot 


serta  quaeper  dominumMeldensemelectumsancti-  g  scuris  sicut  mortuum  saeculi  collocatum  eteaqiu 
tati  vestrae  eo  commodius  quo  secretius  necessa- 

rium  duxi  intimare,  etc,  etc 

EPISTOLA  XLI. 

EPISTOLA  ALEXANDRl  PAP^E  CONSOLATORIA  AD  HERBER- 
TUMPOST  DOMINI  SUl  SANCTl  THOMjE  MARTYRIUM  EXSU- 
LANTEM. 

ALEXANDERepiscopus,servusservorumDei,dilecto 
filio  magistroHERBERTO,salutem  etapostolicam  be 
nedictionem. 

Devotionis  tuae  litteras  paterna  benignitate  rece- 
pimus,  et  intellectis  anxietatibus  et  angustiis,  mo- 
lestiis  et  pressuris,  quasaequo  animo  toleras,  tibi 
tanquam  devoto  et  speciali   Ecclesiae  filio   sincera 
mentis  affectione  compatimur  et  libenter  in  quibus 
possumusgrataeconsolationissolatiumimpertimur.  ( 
Sanequodsanctae  recordationis  Thomae,quondam 
Cantuariensiarchiepiscopo,  itaconstantianimo  ad- 
haesisti  ut  eum  in  exsilio  suae  persecutionisnolueris 
dimittere  ,et  nu  nc  tenaciter  verbo  et  opere  memoriam 
ejus  observes,  gratum  gerimus  et  acceptum,  etde- 
votionis  tuae  constantiam  in  hac  parte  prout  convenit 
dignisin  Dominolaudibuscommendaraus,firmum 
ger.entespropositumetvoluntatemtesicuthonestum 
et  litteratum  virum  arctiori  charitatediligere;etde 
incremento  et  u  tilitate  tua  vigili  studio  et  sollicitudine 
cogitare.  Unde  pro  statu  tuo  vigiles  admodum   et 
solliciti  existentes,  dilectisfiliis  nostrisAlberto  titulo 
SanctiLaurentiiin  LucinaetTheodwinotitulo  Sancti 
Vitalis,  presbyteris  cardinalibus  apostolicae  sedis 
legatis,  firmiter  dedimusinmandatis,  ut  tibi  et  aliis 
clericis  ac  laicis  praefati  archiepiscopi  gratiam  et 
pacem  regis  Anglorum  acquirant  et  nos  rn  terra 
faciant  reduci  et  ibidem  secure  manere.  Si  autem 
forte  secundumdesiderium  nostrum  nonpotuerint 
apudpraefatumproficereregemet  tibi  ejusnacemet 
gratiaminvenirejuaintereritnobissignificarejqua- 
litertuaepossimusprovisioni  commodius  intendere 
et  in quotibi  honeste valeamus  et  utiliter  providere. 
Nosenim  necessitatibus  tuis  libenti  animo  intendere 
cupimus,  et  tibi  tanquam  speci ali  et  devoto  Ecclesiae 
filio  efncaciter  in  eo  quod  nos  decuerit  et    expedire 
viderimus,  auctore  Domino  curabimus  providere.Tu 
ergo  confortare  inDomino  et  ineo  spem  tuam  etfi- 


:is 
er 


desunt  passionumgloriosi  nuncmartyris  Christi  ir 
me  ipso  adimplentem,  in  his  diebus  nubiset  cal 
ginisoblivionis  verbum  operiat,  praesertimcumnc 
verim  vos  prae  caeteris  nostrae  tam  diutinae  condo- 
luisse  afflictioni,  et  adhuc  certi sumus quod quemad- 
modum  martyris  nostri  gaudetis  gloriae  ita  et  com- 
patimini  vinculis.  Vinctus  est  enim  adhuc,  vinctus 
revera,  cum  nec  Ecclesiain  sanguine  proipsa  fuso 
servitutis  adhuc  evaserit  jugum nec  ullum  libertati 
redemptae  consecuta  sit  praemium.  Unde  qualit 
nunclicet  et  audet  inter  pressuras  et  suspirianovi 
redemptoris  sui  gloriam  praeconizat  hymnizans  pa- 
riter  et  plorans  ;  vacuis  eliam  adhuc  sedibus  quas 
translati  de  saeculo  qui  praecesserunt  nos  patres 
reliquerunt,  Ealthasar  omnibus  templiutensilibus 
abutente.  In  meipsoetiam  qui  loquor,  imo  corporis 
hujusmembroeomiserabiliusquoinnocentius  affli- 
ctus  videbitnr  adhuc  et  proscriptus,  si  Scripturae  te- 
stimonium  et  pii  Patris  pensemus  affectum,etc.  etc. 
EPISTOLA  XLIII 

EPISTOLA  CARDINALIUM  MISSORUM  a  LATERE  DOMINI 
PKPJE  AD  REGEM  ANGLLE  CONTINENS  FORMAM  PACIS 
1NTER  ECCLESIAM  ET  1PSUM  FACTAM  POST  M0RTEM 
SANCTl  THOM,«  CANTUARIENSIS  ARCHIEPISCOPI  ET 
MARTYRIS. 

HENRicoDei  gratia  illustri  Anglorum  regi,  duci 
Normanniae  et  Aquitaniae  et  comiti  Andegaviae, 
Albertus  dignatione  divina  titulo  Sancti  Laurentii 
in  LucinaetTheodwinus  titulo  Sancti  Vitalis  pres- 
byteri  cardinales,  apostolicae  sedis  legati,  salutem 
in  eo  qui  dat  salutem  regibus, 

Neind\ihium,etc.[H3ecepistolainterEpp.Gil.Fol. 
No.  385  impressa  esl,  sed  haec  pauca,  quse  sequun- 
fur,  ad  finem  adjecta  habet.] 

Hocsauecoram  multitndinepersonarum  juravis- 
tis  vos  pro  divinae  reverentia  majesfatis.  Juravit  et 
filius  vester,  excepto  eo  quod  personam  vestram 
specialiter  contingebat.  Etjuravistis  arabo  quod  a 
domino  papa  Alexandro  et  catholicis  ej us  successo- 
ribus...- 

[Post  vocem  dimidiam  cath.  quce  ad  imam  pagi- 
nam  est,  videtur  excidissefolium,namquoesequun- 
tur  ei '  finem  epistolorfaciunt,minimecohoerent  cum 


D  . 


1473 


KPISTOL/E. 


1474 


superioribus.] 

•...vobis  velitisquamcithisexhibere.namperipsam 
ab  adversitatis  nostrae  crebris  anxietatibus  procul 
dubio  nos  possetis  liberare.  Teste  me  ipso  apud 
Turre.  xxiu  die  Julii. 

EPISTOLA  XLIV. 

EPISTOLA  RESPONSALIS  AD  EUMDEM. 

Domino  suo  suus.  Celsitudinis  vestraequa  debui* 
devotione  parvitas  measuscepitlitteras.  Quibus  iu- 
spectis  et  perlectisanima  mea  sicut  ex  susceptione 
est  exhilarata,  ita  et  mox  ex  perlectis  est  perturbata. 
Scribitis  enim  vos  non  posse  non  mirari  quod  «in  per- 
secutionibus  nostris  litteras  nostrae  consolationis  » 
postquam  ultimam  mihi  rescripsistis  non  receperitis» 
«quae  nostrae  severitatem  fortunae  delinirent. »  Ita 
scriptum  vidi,  legietrelegi.  Eteoipsoin  meipsoma- 
gis  ac  magis  conturbabar,suspicatus  ex  hoc  et  veritus 
nullas  penitus  litteras  parvitatis  meae  nomine  ad 
beatitudinem  vestram  devenisse,  praesertim  cura 
nec  in  prioribus  nec  in  posterioribus  dignationis 
vestrae  litteris  ullamde  receptis  meis  feceritismen- 
tionem.  Quodquidem  necessarium  propter  bajulo- 
rum  negligentias  qui  de  facili  spondent  bajulandi 
officium  sed  eadem  levitate  calce  averso  flocci 
pendunt.  Scio,certe  scio  me  omne  dignationis  vestree 
scriptum,  nisi  forte  bajuli  incuria  fuerit,  litterato- 
rio  officio  praevenisse  etsicut  justum  erat  necdum 
salutatum  salutasse  ;  et  sanctitati  vestrae  sicut  in 
hacforma  et  inhaec  verba  scripsisse  :  «  Domino  suo 
suus.  lnter  scribendum  haec.imo  priusquam  scribe- 
rem.moxstetiethaesi,  dubius  admodum  quo  dictio- 
nis  genere  vestram  alloquerer  paternitatem.  Verum 
si  interioris  hominis  vestri  statum  cognoscerem, 
nec  haesitantis  fluctuaret  animus,  nec  scribentis 
erraret  calamus.  »  Et  caeteraquae  in  eodem  scripto 
continentur.  Quod  si  scriptum  tale  in  sanctitatis 
vestrae  manus  devenerit,  gaudeo.  Sin  autem,  non 
roeae  tarditati  seu  negligentiae,sed  baj  uli  culpae  ascri- 
bendura  ;etearum  bajulumcharissimi  mei  thesauri 
vestri  servientem  Gaufridum  nomine  de  suppres- 
sione,quin  potiusde  suffocationeinterpello.Etquod 
de  mentione  litterarum  per  longa  terrarum  et  maris 
spatia  destinatarum  omissa  supra  tetigimus,  magis 
quam  reprehensione  deinceps,  correctione  propter 
bajulorum  incuriamindiget.  De  hisigitur  hactenus. 
Et  amodo  beatitudinis  vestrae  litteris  responden- 
dum.Quibusverbuminsertumest  quod  interlegen- 
dum  plusnotavi.  inquoplusstetiethaesi.  Siquidem 
ineoetverbumpersecutionisinsertum  reperi  et  ves- 
traeseveritatem  fortunae,  etc.,etc 


A  .  .  .  .  paternitatis  vestrae  scripto mihi  nescioquoin 
aurequasi  dulciquodam  susurrio  instillante 

Nil  mihi  rescribas,  attamen  ipse  veni. 
Super  quocelsitudinivestrasgenibus  advolutisgra- 
tias  et  item  gratias  ago.  Et  quidem  opusculo  super 
psalmos  ab  Hebraica  veritate  a  Patre  Hieronymo 
translatoscompleto.inquojam  perannosdesudavi, 
spero  me  volente  Domino  vos  visurum  et  vel  in 
transitu  tam  desiderato  vestro  colloquio  frui. 
EPISTOLA  XLV. 

EPISTOLA  WILLELMI   ELIENSIS   AD  HERBERTUM. 

Willelmus  Dei  gratia  Eliensis  episcopus,  aposto- 
licae  sedislegatus,  et  domini  regis  cancellarius,  di- 
lectissimo  suo  magistro  H.  de  Boseham,  salutem  et 
absentisamici  memoria  non  carere. 

B  Gratissimavestraeconsolationis  verba  animo  gra- 
tulanti  suscepimus,  quae  tanto  fortiorem  nobisin 
adversitatibus  vestris  animum  recrearunt,  quanlo 
vos  cognovimus  incommoda  fortunas  temporahs 
virilius  superasse.  Quis  enim  tam  dulce  sola- 
tium  in  tanta  sortis  tempestate  nobis  praebere  po- 
tuisset,  nisi  qui  ejusdem  sortis  modum  et  exitum 
cognovisset  ?  Epistolaris  igitur  dulcedo  vestrae  ma- 
gnitudinis  mentem  nobis  hilarem  reddit,  spem  tri- 
buit  resurgendi,  et  materiam  doloris  et  tristitiae, 
quae  non  meritis  nostris  sed  solamalignantium  in- 
vidia  nos  oppressit,  pro  parte  maxima  moderatur. 
Unde  gratias  quantas  possumus  et  sufficimus  vestrae 
referimus  dilectioni.  Caeterum  favente  Deo  noviter 
venturum  esse  credimus, quem  exspectamus,  quem 

P  desideramus,  cujusadventusnobis  etomnibusami- 
cis  nostris  plenum  sedplenissimum  gaudium  pro- 
pinabit,  pro  quo  et  tanta  et  tam  gravia  sustinuisse 
adgloriamnostram  magisquamad  dispendiumre- 
putamus.  Nec  vos  gravat  conscientia  quam  sanam 
esse  cognovimus,  nisi  tantummodo  quodtantain- 
humanitas,  tanta  etiam  immoderata  persecutio  et 
crudelitas,  quae  contra  dominum  regem  et  nos  fa- 
ctae  sunt,tam  lentopede  debitumsibifinem  sortiun- 
tur.  Et  praetereanoveritisquoddesideriointimo  de- 
sideravimusutopusculumsuperpsalmosab  Hebrai- 
caveritate  a  PatreHieronymo  translatos  vestra  dis- 
cretio  complevisset,  ut  impedimento  non  esset 
quidquam  ulterius,  quin  vestra  praesentia  et  opta- 
tis  colloquiis  uteremur. 

EPISTOLA  XLVI. 

EPISTOLA    HERNULFl     LUVOVIENSIS    EPISCOPI     AD     THOMAM 
CANTUARIENSEM   ARCHIEPISCOPUM    EXSULANTEM. 

Magnammihi,  etc.  Exstat  subnum.  Zbinter  epi- 
stolas  Arnulfi.  Luxoviensis  mox  cdendi. 


1475 


ALANI  TEWKESBERIENSIS  ABBATIS 


1476 


GLOSSA  1N  PSALTERIUM. 


[Glossa  in  primam  partem  perhsse  videtur.] 
GLOSSA  IN  PSALTERII  SECUNDAM  ET  TERTIAM  PARTES. 


PR^FATIO  HERBERTl  AD    WILLELMUM    SENONENSEM 
ARCHIEPISCOPUM. 

Cum  liber  Psalmorum  unus  sit  et  non  plures,  ip- 
sum  tamen  praeter  morem  quidem  sed  non  praeter 
causam,  in  duos  secavimus  tomos.  Idipsum  etiam 
et  in  libro  fecimus  epistolarum,  quem,  cum  non 
nisi  unus  sit,  partiti  sumus  in  duos,  hoc  facientes 
in  libris  quod  in  oneribus  fieri  solet.  Ad  conti- 
nendum  quippe  et  contrectandum  habiliora  et  ap- 
tiora  fiunt  singula,  quam  si  simul  omnia  uno  sint 
pressa  volumine.  Et  etiam  quia  simul  et  saepe  plus 


A  plurium  poterit  lectioni  prodesse  hujuscemodi  in 
libris  partialisdivisio.Tu  igitur,beatissime  praesul, 
sectiones  has  quatuor  simul  suscipe,divisim  lege ; 
et  si  forte  ad  transcribendas  has  librarii  vestri  ap- 
posuerint  manum,  ut  concordaatiae  et  notulae  ex- 
travagantes  suis  decenter  aptentur  locis,  curiose 
observetur :  ne,  ut  saepe  fit,  per  librariorum  im- 
peritiam  seu  negligentiam  opus  emendare  qnam 
scribere  sit  difficilius,praesertimcumnovicorruptor 
operis  non  alius  quamfrater  sit  destructoris. 


ALANI  PRIORIS  CANTUARIENSIS 

POSTEA  ABBATIS  TEWKESBERIENSIS 


EPISTOL/E 


EPISTOLA  PRIMA 


AD  PHILIPPUM  REGEM  FRANCLE 


B 


Philippo,  Deigratia  illustri  Francorum  regi,  cum 
aetatisincrementoaugmentum  gloriffietgratiae  apud 
Altissimum. 

Piae  recordationis  Ludovici,  patris  vestri  et  no- 
stribenefactoris,  necdebemus  nec  volumusullo  un- 
quam  tempore  esse  immemores  ;  sedmagis  ut  te- 
nemur  in  nostroest  votoetaffectu,  utejusbeneficiis 
et  honori,  quaebeatomartyri  Thomae  in  suo  exsilio, 
et  postgloriosam  ejus  victoriam  in  propriapersona 
Cantuariaeexhibuit,  possimus  vel  in  aliquo  respon- 
dere.  Ipsius  itaque  animam,  quod  nunc  licet,  de- 
votis  prosequimur  orationibus,  ut  qui,  dum  vixit, 
id  apud  Ecclesiam  Cautuariensem  plene  promeruit,  q 
jam  sentiat  ipsius  martyris  et  suorum  devotionem 
sibi  prodesse,  quieidem  martyri  etsuis  in  tribula- 
tionibus  et  angustiis  exstitit  tam  devotus.In  hoc 
etiam  excellentiae  vestrae  sumus  obligati,  utnon 
minus  pro  vestrasalute  quam  sua  simus  solliciti. 
Nimirum  vestram  magnificentiam  nobis,  sicut  et 
multis,  ad  profectum  non  solum  coronae  et  regni, 
sed  etiam  fidei  et  devotionisreliquit  haeredem,  ut, 


sicutipse  praecessitin  spiritu  mansuetudinisaddi- 
rigendos  sibi  subditos  in  viam  pacis  et  tranquilli- 
tatis,  ita  et  vestra  serenitas  ejus  sequatur  vestigia, 
superadjiciens,  quodet  ipse  superadjecit,hocadco- 
ronam  regiae  dignitatis  jure  haereditario  spectare 
praecipue,  quod  omnes  afflicti,et  maxime  pro  justi- 
tia  exsulantes,  ad  se  summum  debeant  habere  re- 
fugium.  In  quo  et  nos  indubitatam  spem  concepi- 
mus,  si  ea  tamen  necessitas  nobis  ingruerit,  quod 
debeamus  et  nos  in  nostra  parvitate  invenire  apud 
clementiam  vestram,  quodmajoresnostriineodem 
vel  consimili  casu  dicuntur  promeruisse.Cum  vero 
regiae  celsitudini  vestrae  placuerit  super  his  nos 
certiores  fieri,  tunc  demum  firmiores  erimus  ad 
id  quod  quidamminanturacrius,  fortius  proferen- 
dum.  Si  vero  sublimitatis  vestra?  rescriptum  su- 
per  his  de  gratia  vestra  ad  nos  reverteretur,  in 
angustiis  ipsis  quibus  urgemurnon  modicum,  ma- 
ximum  nobis  credimus  et  optamus  conferri  sola- 
tium. 

EPISTOLA  II. 

AD  PRIOIXEM    WJNTONLE 

Alanls  prior   Ecclesiae   Christi  Cantuariae  prior 
Wintoniae,  quam  sibi  salutem. 


1477 


epistol^:. 


1478 


Mutuae  societatis  affectus,  quo  sub  ipsa  pauper-  A  siae  capitulo  ex  antiqua  consuetudine  RoSensis  Ec- 
tate  sed  tolerabili  pridem  fuimus  ad  invicem  con-  clesiae  electio  soiet  celebrari,  ibique  electus  con- 
nexi,  nos  pro  certo  docet  qualiter  sub  ipsis  hujus  suevit  de  manu  archiepiscopi  sui  et  spiritualia  et 
mundi  deliciis  et  rerum  affluentia  debeamus  con-  temporaliarecipere,fidelitatemproindejurare,quod 
versari  ;  dum  patenter  perpendi  potest,  si  plenius  plene  observatum  est  usque  ad  tempus  Waleranni, 
ld  inquiratur,  qualiter  nobis  illa  rei  familiaris  in-      et  quod  de  eo  secus  actum  fuit,  eo  redeunte  a  Nor- 


opia  tunc  dederit  notitiam  de  temporalium  abun- 
dantia,cujus  possessores  credebamus  plurimum  fe- 
lices,  quosjam  constat  denudala  vanitate  etdiscus- 
sa,  vacuosesseet  inanes.  Quid  tibi,  amice,  videtur, 
si  praeteritas  illas  scholares  angustiam  cum  his  quas 
nunc  patimur  compares  anxietatibus  ?  Nunquid 
amaritudinem  illam  amariorem  dices  isto  melle, 
quod  in  ardore  etaestu  tribulationis  dierum  istorum 
nunc  de  spinis  et  tribulis  elicimus  ?  Tunc  quidem 


mannia  ubi  et  consecratus  est,  in  melius  est  refor- 
matum.  In  hujusmodi  vero  dignitatis  signum  Rof- 
fensis  Ecclesia,  obeunte  pastore  suo,  baculum 
pastoralem  debet  adEcclesiamCantuariensempor- 
tare,  et  super  altare  Christi  deponere.  Hunc  autem 
baculum  per  subreptionem  cum  Walterio  bonee 
memoriae  quondam  Roffensi  episcopo  consepultum, 
et  inde  per  manum  piae  recordationis  Ricardi  tunc 
temporis  archiepiscopi  extractum,   monachi  Rof- 


aliquatenus  suffecit  diei  malitia  sua,  nunc  autem  b  fenses  denuo   cum    Waleranno  episcopo  sepelie- 


miseriarum  cumulus,  qui  ex  ipsa  nascitur  opulen 
tia,  suam  ita  demum  aggravat  acerbitatem,  quod 
etiam  vita  ipsa  quandoque  vertitur intaedium.  Unde 
a  sollicitudino  et  cura  suffocati,  cum   temporum 
damno  quae  retrorsum  non  habent  recurrere,  omni- 
bus  modis  incurrimus  salutis  dispendium.  Nec  est 
aliquidinquoreperitur  solatiumsine  graviori  dis- 
crimine.Quacunqueenimteverteris,occurritsalutis 
obstaculum.  His  in  me  ipso  repertis,  anxietas  ani- 
mi  motum  mentis  non  sinit  esse  securum,  donec  as- 
piraveritdiesquamdaturusestDominus  in  utrius- 
quenostrorumconsolationem,  ut  possimus  revera 
pro  nobis  dicere  quia  beati  pauperes  spiritu,quoniam 
ipsorum  est  regnum  ccelorum.  (Matth.  v)  Ex  mea 
verotuam  tribulationemdimetior,  etidcirco  tibi  si- 
cutmihi  ex  cordis  affectu  hactenus  baec  aggressus 
sum  loqui,  votum  et  desiderium  habens  non  modi- 
cum  de  statu  domini  episcopi  et  tuo  pleniorem  habe- 
re  notitiam,  quia  si  quid  penes  conscientiam  tuam 
movetur,unde  debeat  amicus  tuus  pro  te  moveri,  id 
securius  mihi  tanquam  tibicommittere  poteris,quo- 
niam  tuum  profectum  sicut  et  meum  omnino  affe- 
ctat  anima  mea.  Valeat  amicus  meus  et  vivat  in 
Christo. 

EPISTOLA  III. 

AD  BALDWINUM   ARCHIEPISCOPUM. 

Reverendo  Patri  et  domino  B.  Dei  gratia  Cant. 
archiepiscopo  totius  Angliae  primati,  A.  prior  et 
conventus  Ecclesiae  Christi  Cant.,  debitam  et  devo- 
tam  in  Domino  reverentiam. 

Vobiscum  quam  plurimum  congratulamur  in  Do- 
mino.cujus  misericordiaregiam  excitavitexcellen- 
tiam.ut  pronior  fieret  ad  ea  quae  vestrae  novit  pla- 
cuisse  voluntati.  Oblata  itaque,  si  placet,  utendum 
est  occasione,ne  si  omissa  fueritquaeprae  manibus 
est  opportunitas,  sera  sit  poenitentia,  si  alias  id 
Beri  non  potuerit,  cujus  praesto  est  et  praesens  fa- 
Bultas  ad  affectum.  Rollensis  igiturEcclesia,  si  ad 
:or  rediret,  utique  recognosceret  in  quibus  offen- 
iit;  nunc  autem  superest  utvestradiscretio  manum 
ipponat,  quatenus  quod  praesumptum  est  in  Can- 
luariensis  Ecclesiaedispendium.in  pristinum  debiti 
aonoris  statum  reformetur.In  Cantuanensis  Eccle- 


D 


runt.  Quocirca  paternitatem  vestram  rogamus  at- 
tentius,  ut  vestra  velitdiscretio  his  et  aliis  mentem 
apponere,  et  quae  praesumpta  sunt  ita  demum  re- 
formare,  quatenus  commissarum  vobis  ovium  uni- 
versitas  debeat  et  possit  pariternobiscumin  operi- 
bus  vestris  Deum  glorificare. 

Sane  de  Landaviensi  electo  id  adjicimus,  quia 
primus  estper  vos  consecrandus,hujusconsecratio 
in  ipsa  sede  celebrari,  si  fieri  posset,  gratum  esset 
nobis  et  acceptum.  Verum  ubi  necessitas  ipsa  in- 
ducit  dispensationem,  vestrae  erit  discretionis  id 
prospicere. 

Porro  super  translatione  beati  martyris  Thomae 
et  ejus  termino.certius  quid  determinari  oporteret, 
,  ut  nationibus  universis  quae  id  desiderant  possit 
innotescere,qualiter  et  quando  ad  gloriam  illius  so- 
lemnitatis  valeant  pervenire.  Ad  haec  quia  undique 
pulsamur  et  plurimis  vexamur  angustiis,  praeci- 
puumque  ad  vestram  paternitatem  speramus  nos 
habererefugium  ;  idcirco  priorem  nostrum  ad  ve- 
stram  benignitatem  quantocius  Deo  auctore  desti- 
nabimus,  obnixius    supplicantes,  quatenus  in  his 
quae  ipse  ex  sua  parte  et  nostra  vobis  suggesserit, 
vestra  velit  pietas  benigniorem  aurem  inclinare.  Et 
pro  certo,  si  inhis  temporibus  sub  vestra  potestate 
cogamur  per  quoscunque  humiliari  :  his  qui  etiam 
bona  sinistre  solent  interpretari  dabitur  apertior 
nobis  insultandi  occasio.   Sed  et  qui  capiti  nostro 
congessit  contumelias  nisi  invenerit  obviantem^a 
laesione  membrorum  non  desistet.Modicum  quidem 
vos  honorat  qui  nos  spernit,  nisi  forte  et  in  hoc 
crediderit  se  quis  vobis  praestare  obsequium.  Et 
procul  dubio,   ut   credimus,  reverentiae  vestrae  et 
honestati  non  modicum  conferet,  si  manifestis  ap- 
pareat  indiciis,  quod  injuna  filiis  illata  patri  omni- 
no  displiceat.  Valete. 

EPISTOLA  IV. 

AD   HENRICUM    REGEM. 

Henrico  regi  Anglorum,  Alanus  prior  Ecclesiae 
Christi  Cantuariae,  salutem. 

Quanto  desiderio  nobiscum  universus  desiderat 
orbis,  ut  corpus  beati  martyns  Thomae  decentiori 
loco  cum  debito  honore  collocetur,  etiam  barbaree 


1479 


ALANI  TEWKESBERIENSIS  ABBATIS 


1480 


nationesnonignorant.Praematuraveromors  quon- A  et  qui  de  se  amplius  quam  oportuit   confidebat 


dara  Patris  nostri  Ricardi  id  ipsum  impedivit  ad 
tempus,cum  ad  hoc  pridem  vestram  promptiorem 
invenissemus  voluntatem.  Nunc  autem  per  Dei 
gratiam  parata  sunt  ea,  quibusres  ipsa  videbatur 
maximeindigere  :  si  tamen  id  sederit  vestro  bene- 
placito,  ut  sequenti  anno  (1)  circa  medium  Maii 
tantum  negotium  possit  terminari.  Oportet  enim 
ad  ejus  exsecutionem  plurima  praeparari.Nihilomi- 
nus  expedit  his,  qui  longius  absunt,  hujus  festivi- 
tatis  tempus  ita  denuntiari,  quod  ad  id,  sicut  desi- 
derant,  possint  competentius  pervenire.  Placeat 
itaque  serenitati  vestrae  domino  et  Patri  nostro 
Baldwino  Cantuariensi  archiepiscopo  .et  nobis  vo- 
luntatem  vestram  significare.  Id  namqueexspecta- 
mus  ut  de  consilio  et  auxilio  vestro  desiderium  g 
nostrum,  imoomniumChristianorum,in  hacp?rte 
possit  compleri.  Valete. 

EPISTOLA  V. 

AD  BENEDICTUM  ABBATEM  DE  BURGO. 

Benedicto  abbati  de  Burgo,  Alanus  prior  Eccle- 
siae  Christi  Cantuariensi,  salutem. 

Licet  is  qui  praeest  ex  hominibus  assumptus  sit 
a  Domino  in  correctionem  subditorum,  nihilominus 
tamen  cum  aliorum  errata  corripit.habet  sibi  pro- 
spicere,  quoniam  et  ipse  circumdatus  est  infirmi- 
tate  :  et  cum  innotuerit  ei  quoniam  et  ipse  cum 
caeteris  infirmatur,  pro  certo  in  hoc  admonetur 
aliorum  compati  infirmitati,cum  ipsapoenadocen- 


te,  discat  in  propriis  qualiter  alienis  debeat  mederi 

vulneribus.  Noluit  itaque  divina  dispensatio  infir-  c  genus  vel  vitam  et  conversationem  respicias, 
iquemquaminveniri,utin  eo  quod      digni  erimuscorrigiamcalceamentisolvere.Sie 


mitatis  expertemi 
infirmius  praefertur  infirmis  nullus  glorietur,  sed 
magis  qui  suo  praegravatur  pondere,  in  se  humilia- 
tus  subditorum  sarcinas  ferventiori  affectu  studeat 
humiliter  supportare,  et  dum  errantem  respicit, 
meminerit  se  ipsum  quandoque  errasse.  Errans 
erravit  ovis  de  grege  vestro,  etin  deserto  solitudinis 
perierat,  sed  inventa  est,  et  revertitur  ad  ovile  ; 
aperite  ei,  si  placet,  ostium,  ne  amplius  erret,  et 
error  ejus  ei  imputetur,  qui  noluit  eam  ab  errore 


docetur  in  se  humiliari,  ne  amplius  evagetur  ;  et 
sic  qui  factus  fuit  indomitus  et  effrenis,  dabit  ma- 
num  correctioni  et  fietdocibilis,  quatenus  ej  us  saluti 
pastoralis  sollicitudo  debeat  congratulari,  cujus 
perditionem  prius  potuit  et  debuitdeplorare.  Haec 
ad  instantiamet  postulationem  confratrum  nostro- 
rura,  qui  vestrum  utique  ailectant  honorem,ad  vos 
duximus  exarare,  utquali  et  pro  quo  in  hacparte 
movemur  affectu,  harum  tenore  mspecto  plenius 
innotescat.  Et  si  bene  meminimus,  vestra  bonitate 
docente  didicimus,  praesentium  latoris  excessum 
et  recessum  vestrae  pietati  omnino  displicuisse. 
Valete. 

EPISTOLA  VI. 

AD  ROBERTUM    DE    HARDRES. 

ALANuspriorEcclesiaeChristiCantuariensis.RoBER- 
to  de  Hardres,  salutem  et  infuturasibiprospicere. 
Eo  usque  divina  et  me  et  =te  extulit  gratia.et  in  id 
aetatis  jamdevenimus,  quod  de  caetero  debemus,  si 
sapimus,  ei  uberiores  gratiarum  actiones  referre, 
qui  utrumque  nostrum,  supra  quam  aliquis  de  ge- 
nere  nostro  ausus  est  sperare,  dignatus  est  prove- 
here.  Quocirca  tenemur  propensiori  studio  prseca- 
vere,  ne  mgratitudinis  nota  insigniti  videamur  sal- 
tim  velle  matremnostramaliquatenus  impugnare,a 
cujus  uberibus  coaluimus  et  tantara  recepimus  sub 
extrema  ignominia  et  ultima  paupertate  consolatio- 
nem,  ut  tot  et  tantis  viris  non  merito  nostro,  sed 
gratia  Dei  id  agente  praeferamur,  quorum  si  ad 

nec 
ergo 
eo  admonente  qui  dedit  affluenter  iinem  cupiditati 
non  imponiraus.quo  certo  tiraendum  estne  culpis 
exigentibuspermittamur  eatenus  pervagari,  donec 
dicatur  :  Ecce  homo  qui  non  posuit  Deurn  adjutorem 
suum,  sed  speravit  in  multitudine  divitiarum  sua- 
rumetpraevaluitinvanitatesua{Psal.u),qmcumin 
fionore  esset  non  intellexit :  idcirco  comparatus  est 
jnmentis  insipientibus  et similis  factus  estiUis{Psal. 
xlviii).  Memento  msuper  quia  cum   interieris,  non 


redeuntem  recipere.  Non  excusat,   sed   fatetur  se  sumes  omnia,  neque  descendet  tecum  gloria  tua. 

errasse  ;  promittit  emendationem,  expostulat  non  Vita  nostra  brevisestetadinstarpuncti.Undequod 

judicium  sed  misericordiam.  Date  veniam  et  re-  reliquum  est  si  perdideriinus,  quod  Deus  avertat, 

create  dolentem  :  forte  cecidit  ut  fortior  resurgat,  quis  nobis  in  die  illa  et  aetatis  et  tempons  damna 


(1)  In  margine  codicis  C.C.C.  adnotatum  est  : 
«  Sequens  annus  erat  1 182  :  sed  translatus  non  est 
usque  ad  annum  Domini  1208  per  Stephanum 
Langton.  »  In  transcriptio  ejusdem  codicis,  quod 
fecitJames,  [Bodl.  James  17,  p.  134]  habetur  aduo- 
tatio  haec  :  «  Hic  annus,  inquit  nota  marginis,  erat 
1182,  sed  translatus  non  est  usque  ad  annum  Do- 
mini  1208,  per  Stephanum  Langton.  De  festivitate 
autem  ejus  sic  Giraldus  in  Vita  Baldewini,ad  quem 
etiam  super  translatione  Thomae  scribunt  iidem 
prior  et  conventus.Cum,  inquit,  festo  Beati  Thomae 
primo  quod  apud  Cantuariam  publice  celebratum 
fuerat.biennio  videlicetpost  martyrium  jam  elapso, 
cuietDeo  dante  intereram,  multi  barones  regni 
illuc  pia  devotione  confluxissent.in  audientia  com- 
muni,  cumpost  prandium  in  cameram  intrassent, 


I) 


conquestus  est  archiepiscopus  de  publicae  potestatis 
officialibuset  ministris  sibietsuis  contra  Ecclesi^ 
suee  diguitatem  nimis  praeter  solitum  nuper  inju- 
riautibus,dicenset  jurans  se  nullatenus  haec  passu- 
rum,  manum  quoque  ad  caput  extendens,  se  pnus 
hocgladiis  exposituram,  quam  hoc  pateretur  jura- 
mento  firmavit.  Respondens  autem  vir  nobilis  et 
magnanimus,  qui  cum  aliis  advenerat,  Hugo  de 
Laci.  Non  oportet,  inquit,  o  archiepiscope,  quod 
caput  ad  hoc  vel  etiam  pedem  ponatis  :  secure  jus 
vestrum  tueri  et  ecclesiasticam  justitiam  exercere 
potestis  :  tantum  operatus  est  Deus  pro  martyre 
sancto  decessore  vestro,  quod  non  mveniret  rex 
ribaldum  aliquem  in  terra  sua,  etiam  si  velleLqui 
ausus  esset  in  vos  manum  extendere.  Finitum  est 
bellum  :  manutenete  sivultis,quod  tnartyr.  evicit.  » 


im 


EPISTOLjE. 


1482 


restituet  ?  Ad  haecsi  veritati  etiam  niteretur  que-  A  procurare,cum  demum  necessario  oportebit  eidem 


rela  quam  proponis,  et  recenter  posses  probare  tibi 

in  hacpartedebitum  jus  competere,  citius  eligeres. 

me  tibi  fideliter  consulente,  hujusmodiquerelae  ad 

tempussupersedere,quamtot  sanctos  quibus  astri- 

ctus  es  fide  et  devotione  molestare.  Nunc  autem  oc- 

casione   tantum  rotulae  Wintoniae  possessionem 

nostram  antiquam  ad  te  niteris  revocare  :  in  quo 

procul  dubio.quantum  in  te  est,  statum  Anglicanae 

Ecclesiae  exempli  pernicie  omnino  subvertis,  quia 

si  omnia  jura  illius  antiquitatis  juxta  rotulam  illam 

debeantad  pristinum  statum  revocari,  necesse  erit 

munimenta,  privilegia  totius  Anglicanae  Ecclesiaa  a 

sua  stabilitate  turbari.  Sane  si  nec  devotione  san- 

ctorumnec  dilectione   conventus  nostri  moveris. 

saltem  id  tibi  in  mentem  subeat,  ne  occasione  fa-  g 

miliaritatis  tuae  suspectushabear,quasi  de  consensu 

meoid  agasquod  coepisti.  Idautem  tibi  certumsit, 

quia  dum   vitalis    spiritus  in  meo  duraverit  cor- 

pore,  quantum  in  me  erit,  mater  mea  non  amittet 

vel  passum  pedis  de  omnibus  his  possessionibus 

quasinveni  eotemporequo  credita  estmihi,  quam 

gero,  administratio,  maxime  ubi  ipsa  se  potest  de 

jure  tueri  et  defendere.  Et  cum  hactenus  juraillius 

integra  et  illaesa  servaverim,  acriter  insistam,  ne 

vel  te  ipso  auctore  mater  mea  debeat  in  aliqua  sui 

parte  pati  diminutionem.  Valete. 

EPISTOLA  VII. 

AD  BENEDICTUM  ABBATEM  DE  BURGO. 

Benedicto  abbati  de  Burgo,  Alanus  prior  Eccle 


consulere,  et  damna  rerum  accrescent,  et  non  mi- 
nuentur  damna  temporum.  Denique  reditus  quos 
habet  citra  auctoritate  vestram  nemini  poterit 
obJigare  :  quia  nemo  credet  quidquam,  et  si  id  fe- 
cerit  compellereturiteratomendicare.Sustineteigi- 
tur,  si  placet,  vos  vel  semel  vinci,  ut  idem  frater 
vester,quia  jam  aetatemhabet,exabundantiori  gra- 
tia  vestra  teneatur  se  ipsum  vincere.  Quid,  cui  et  a 
quali  amico  dictum  sit  intelligenti  satis  innotescet. 
Valete. 

EPISTOLA  VII. 

ADEUMDEM. 

Benedicto  abbatideBurgo,  ALANusprior  Ecclesia? 
Christi  Cantuariensis,  salutemet  se  ipsum. 

Ab  incoeptis  nonduximus  subsistendum,licetde- 
siderio  nostro,  utinam  non  honori  vestro,  hacle- 
nus  restiterit  vestrae  dilectionis  ut  plerisque  vide- 
turminusbenignaseveritas.Etprocerto,ubiidper- 
suaserit  mansuetadiscretio  :ad  tutelam  non  solum 
conscientias,sed  etiam  famae  conservandee  plurimum 
detrahendumestseveritatiprotempore,nesicuram 
domesticorumabjecerimus,quibusutique  pro  natu- 
raedebito  tenemur  prospicere,  videamur  hominem 
exuisseetlegibusnaturaequantuminnobisabrogare 
vigorem.  De  his  autemqui  suorum  et  maximedo- 
mesticorumcuramnonhabent,quaesitApostolisen- 
tentia  vos  nec  potest  nec  debet  latere.  Alias  ha?c 
scripsimus,sedeousquenonexauditi,quodnonpro- 
meruimus  indevelresponsumrecipere,unde  satius 


siae  Christi  Cantuariensis,  salutem  et  se  ipsum.        c  nobis  esset  subsistereprorubore.  Sed  procul  dubio 
Sicut  vestrae  plenius  innotuit  discretioni  longe      ipsumruborem  vicitaffectio.qua  astringimurvobis 
aliud  et  corripere,  aliud  deprimere.  Et  pro  certo      etvestris  contraomnem  fortunam  assistere,  neper 


qui  nimis  emungit,  ipsum  aliquandoelicit  sangui- 
nem  :  nec  bene  sibi  consulit,  qui  ex  impetu  vel 
obstinacia  damna  multiplicat.  Hoc  tamen  non  dici 
mus  quod  velimus  cujusque  errorem  fovere,  sed  ne 
eum,  cui  tenemini  ex  debito  naturae  et  officii  pro- 
spicere,  immoderatacastigatiodebeat  vel  possit  in 
ultimum  desperationis  vel  erroris  calculum  detru- 
dere.  Castigans  [denique  castigat  Dominus  quem 
diligit,  sedquemcastigat,  nunquid  morti  traditvel 
errori  deputat  ?  Sane  qui  verbera  patris  habet  ma- 
tris  uberibus  carere  non  debet.  Et  licet  caro  pro- 
prianobis  continuam  indicat  pugnam,nunquid  pro- 
pterea  potestis  eam  abjicere  ?  Imo  tenemini  ei  vel 
necessariaministrare.  Qui  igitur  de  se  hujusmodi 
non  potest  habere  victoriam,  non  habet  ultra  mo- 
dum  molestari  super  alieno  excessu.Se  ipsum  enim 
habet  exemplum  qualiter  debeat  se  habere  circa 
proximum.  Ad  hascfraterutiquevester^licet  incon- 
sultius  hactenusegerit,  tamen  in  hoc  aliquatenus 
vestram  debuit  gratiam  promeruisse,  quod  studio 
etdisciplinuecumfamiliariangustia  diligentius  va- 
cavit,  ne  cum  damnis  rerum  incurreret  et  damna 
temporum.  Nonergo  totamsubsantiam  suam  cum 
meretricibus  dissipavit.  qui  non  solum  alteram.sed 
et  multo  meliorem  patrem  sibi  retinuit.  Verum  si 
permiseritis  fratrem  vestrum  discurrere  et  usuras 


D 


nos  videatur  stetisse  quo  minus  paternitati  vestrae 
debitus  honor  ubiqueinteger  permaneat.  Denique 
vester  sed  et  noster  in  Christo  frater  Ricardus  in 
moerore  et  angustia  affligit  animam  suam,nec  in  se 
vel  modicam  recipit  consolationem.fatetur  errorem; 
promittit  coirectionem,  inclinat  se  et  suam  ad 
vestram  voluntatem.  Desideratis  eum  monachari. 
acquiescit  ipse,  tantummodo  de  loco  non  sit  con- 
tentio.Cantuariensem  Ecclesiamsibieligit  in  locum 
habitationis  et  requiem,  quantum  ad  nos  pertinet, 
patet  ingressus.  Superestigitur,  quia  sic  expedit, 
utpervosdominiarchiepiscopirequiraturassensus, 
familiares  et  amicos  vestros  in  ecclesia  nostra  con- 
veniatis,si  placet,  ut  nos  quasi  ignaros  inde  sollici- 
tent,  et  nos  partes  nostras  interponemus,  ut  res 
sortiatur  effectum.  Revertatur  etiam  praesentium 
lalor  cum  litteris  vestram  voluntatem  continentibus 
ante  synodum  nostram,  ut  per  vos  instruamur  et 
amici  vestri  qualiter  debeat  res  ipsa  procedere.Ve- 
rumtamen  si  visum  vobis  fuerit.peridoneumnun- 
tium  ex  parte  vestra  expediret  haec  fieri  :  vel  quod 
magis  affectamusper  vestram  personam  si  hujus 
rei  gratia  seu  ut  visitetis  dominum  archiepiscopum 
placet  vobisad  nos  usque  descendere.et  hoc  ipsum 
credimus,  si  fieri  posset  et  vobis  et  nobis  utiliter 
profuturum.  Quo  affectu,  qua  intentione  haec  agi- 


1483 


ALANI  TEWKESBERIENSIS  ABBATIS 


\m 


mus  qui  inspector  est  cordium  ipse  novit.  Valeat  in  A 
Christo  vestra  mihi  praedilecta  paternitas. 
EPISTOLA  IX. 

JOANNIS  PRlORiS  S.   SWITHINI  WINTON.  AD  ALANUM 

Domino  et  amico  in  Christo  charissimo  Alano 
Cantuariensi  priori  venerabili,  suus  Joannes  Eccle- 
siee  Sancti  Swithini  Wintoniae  dictus  prior  salutem 
in  omnium  salutari. 

Ad  litteras  consolationis  vestrae  revisit  spiritus 
meus,  et  ex  iis  mihi  duplex  eliciens  remedium  di- 
lectioni  vestrae  gratias  retulit.  Ex  earum  procul  du- 
bio  sinceritate  duo  mihi  humilitatis  ac  patientiae 
promanaruntdocumenta.  Quorum  unum  ad  custo- 
diara,  alterum  ad  virtutis  ornatum  mihi  vestrigra- 
tiam  procurastis :  unuma  superbo  Moab  declinan- 
dum,  alterum  percussum  Job  induendum  commo-  b 
nuit.  Praecipuum,ut  eestimo,humilitatis  mercamen- 
tumestpraeteritaepaupertatisreminisci :  quodetiam 
inter  ipsas  delicias  laudem  praecinit  earum  largi- 
tori ;  cujus  tam  extollenda  quam  admiranda  est 
dispensatio.  Nihil  enim  praesentium  numerum  tam 
efficitingratumquamconditionemsuinonagnosce- 
re,  praeteritorumoblivisci.  Nihil  intereaadeo  men- 
tem  roborat  quam  in  huj  us  vitae  procellis  amplecti  pa- 
tientiam  ;  quam  non  immerito  prolem  humilitatis 
nominaverim.  Et  ipsa  quidem  optimae  genitricis 
partus  non  deterior.  Ad  istarum  itaque  considera- 
tionum  virtutumamicumprovocastis,pigrumsusci- 
tastis.de  communi  non  tam  sollicitus  quam  pertur- 
batusnaufragio.  Quidquidanimoturbulentuminse- 
deraLquidquiddesperationispraecipitium  minitave-  c 
rat,sic  auraconsolationisvestraefunditus  abegitut 
mihi  videretur  aspirasse  dies  et  umbra  declinasse. 
Quid  certe  serenius  verborum  sinceritate  ?  Quid 
efficacius  dilecti  et  domini  consolatione  ?  Quidju- 
cundius  in  adversorum  torculari  posito,  quam  a 
doloris  compendio  aeternitatis  repromissio  ?  Itaque 
non  sunt  condignae  passiones  hujus  temporis  ad 
futuram  gloriam  quae  revelabitur  in  his  qui  secun- 
dum  propositum  vocati  sunt  sancti,  utait  Apostolus 
(Rom.  vin)  :  nullatenus  igitur  murmurandum  si  se- 
cat  aut  urat  Dominus,quia  sive  morimursive  vivi- 
mus  Domini  sumus,  per  quem  omnia  nobiscoope- 
ranturin  bonum.  Tantum  fides  nondormiat,susti- 
nentia  non  deficiat.  Memoriasanctorum  incordibus 
vestris  vigeat.  Ad  quorum  nimirum  exemplum  caro  ^ 
cum  suis  desideriis,  mundus  cum  suis  illecebris 
calcantur.  Denique  quidquid  ingeritur  eliditur.  Et 
si  sint  qui  Sabbatum  vestrum  inquietent,  impossi- 
bile  tamen  est  ut  exturbent :  ethoc  quidem  salu- 
briter  provisum  utnunquam  desit  pugnandi  mate- 
ria  :  quibus  restat  evincentibus  corona.  Stemus 
igitur  simul  in  Domino  mutuam  observantes  chari- 
tatem,  malitiam  dierum  istorum  patienter  toleran- 
tes.  Transeant  dieset  dies  annietanni  : 
dabit  Deus  his  quoque  finem. 

Certe  quod  honoris  raihi  est  oneriest,  non  tamen 
abjiciendutu  credo  :  cum  mehor  dicatur  vir  male- 
faciens  quam  mulier  domi   sedens    et  nens,   et  in 


pauco  fidelemservum  super  multa  legimusconsti- 
tuendum.Obedientiam  igitur  praelatis,  subditis  fa- 
mulatum  exhibentes ;  pacem  cum  omnibus  habentes. 
studeamus  insimul,domine  charissime,  cordis  Sab- 
batum  observare,  culices  undecunque  venientes, 
discretionis  fiagello  propellere,  etcrebris,  siplacet, 
epularum  consolationibus  alterutrum  confortare. 
Salutatus  ex  parte  vestra  dominus  meusWinto- 
niensis  vos  per  me  ut  suum  [dilectissimum  resa- 
lutat,  quem  noveritis  auctore  Deo  quoad  salutem 
animae  et  corporis  melioratum  et  confortatum  ;  et 
in  summo  positum  desiderio,  beatiThomae  marty- 
risvestris  adeundi  memoriam.  Valetesemperin  Do- 
mino. 

EPISTOLA  X. 

ALANl  AD  ASINUM  DE  BURGO 

Asino  illi  Sancti  Petri  de  Burgo,  suus  ille  sibi  in 
agone  consimilis,  salutem  in  tribus  rasoriis,  hoc 
est  in  patientia,  discretione  et  charitate  quibus 
radi  oportet  et  eradicari  non  solum  superflua,  sed 
etiam  quae  immiDent  omnino  adversa. 

0  beate  Asine,  si  tamen  sub  Petri  indumeuto,  id 
est  mentis  puritate  etoperisexhibitione,  ad  crucis 
ignominiam  incorporetuo  Christumportaveris,ubi 
sub  vexillo  fidei  parum  tibi  nocere  poterit  Neronis 
immanitas.  Insurgat  scilicet  ad  tempus  invidorum 
malitia  et  perversitatis  procella  altius  intumescat. 
Navicula  Petri  concutitur,  sed  etiam  portae  inferi 
non  praevalent  adversuseam  ;  multominus  Neronis 
audacia,  etsi  innovareturcum  eoHerodis  veisutia. 
Liquetitaque  quod  usque  ad  haec  tempora  desti- 
navit  et  Judas  proditorem  Pilatus  judicem,  sed  et 
Nero  malignitatis  haeredem,  ita  quod  nunc  etiam 
iterato  postuletur  Christus  crucifigi,  ut  dimittantur 
qui  rei  sunt  seditionis  ethomicidii.  Simon  ille  : 

adhuc  magicas  sub  Nerone  edocet  artes. 

Suntet  qui  sequuntur  ejus  doctrinam,  nec  tamen 
Petrus  asinam  synagogae  vel  pullum  gentilium  ti- 
midereliquit,  sedcum  suisinstat  fortius,  ne  velsub 
gladio  pereat  libertas  spiritus  qui  diffunditur  in 
cordibusnostris.  Igitur  ut  expeditius  in  stadio  cur- 
rens  citius  etcertius  apprehendas  et  bravium,  no- 
vacula  patientiaerade  penitusinconsultos  animi  ca- 
lores,in  virgadirectionissub  examinependeetprae- 
pondera  quid  jurisrigor  dictet,  quid  suadeat  aequi- 
tas,  quid  inducat  iniquitas.  Dirime  et  dirumpe  im- 
pietas,  fasciculos  ;  quomagis  plana  per  te  viapro- 
grediaturipsajustitia,cujusacumineperacutopossis 
radere  si  quid  aeruginis  conscientiae  intrinsecus 
adhaeserit,  seu  deforis  in  ambiguis  quid  contigerit 
discutiendum.  Ferventiori  vero  charitatis  affectu 
sicubi  inveneris  odium  vel  invidiam,  zelum  etcon- 
tentionem,  protinus  id  ipsum  erue  etlongius  pro- 
jice  :  quatenus  invenians  paratus  ad  onera  tritici, 
si  quando  de  asino  dominusopushabuerit,ut  cum 
eductus  fueris  e  vinculis  et  castello  tribulationis 
quo  detineris,animam  tuam  asinam  subj ugaiem  ad 
vitemligausetpullumsuum  carnem  indomitamad 
vineam,  laves  cum  Christo  in  vino  stolam  tuam, 


1485 


EPISTOL/E 


1486 


et  in  sanguine  uvte  pallmm  tuum.  Tibi  itaque  asino  A      Inter  eos  quos  adhuc  superstites  filios  enutrivit  et 

onus  et  virga,  ut  si  tepescis   sub  onere  te   excitet  exaltavit.Lugdunensemarchiepiscopumprajcipuum 

virga  comminationis.  Ne  jemuleris  pigritiam  asini  habet  et  reputat  mater  Britanniarura  sancta  Can- 

sed  mansuetudinem,   quia  non  nisi  in   mansueto  tuariensisEcclesia.  ln  suis  quidem  angustiis  et  per- 

sedet  ille  mansuetus.  0  quam  leve  jugum  et  onus  turbationibus,  quibus  continue  affligi  compellitur 

suave  quod  oneratum  exonerat,  deprpssum  suble-  hujus  filii  toties  experta  fidem,  devotionem  et  effi- 

trisUtiam  mutat  et  vertit  in  gaudium,   quod  cacem  industriam,  deceetero  habet  certiorari  talem 


nemo  tollet !  Libenter  igitur  ad  horam  sustine  insi- 
pientes,quibus  ad  purgationem  eorum  qui  haeredi- 
tatem  capient  filiorum  Dei  permissa  est  potestas 
tenebrarum,  ut  ambulent  in  circuitu  non  habentes 
requiem  ;  donec  laetatus  fuerit  justus,  cum  viderit 
vindictam  et  laverit  manus  suas  in  sanguine  pecca- 
torum.  Eia,  bone  asine,  confortare  etesto  robustus 
etnoli  ponere  firmamentum  tuum  formidinem,ne 


ettantum  filium  immemorem  esse  non  posse  illius 
dulcedinisquamamaternis  diutius  suxit  uberibus, 
interquae  etiara  a  cunis  coaluit.  Absit  igitur,  absit 
a  fide  et  devotione  tanti  alumni,qui  se  tolies  certis 
objecitpericulis  pro  defensione  matris  suae,  ut  vel 
suspicetur  de  eo  quod  velitpatrem  ponere  cumhis, 
qui  ipsa  a  quibus  egressi  sunt  materna  perturbant 
viscera,  praecipueubiid  permodica  suadet  occasio, 


timeas  a  facie  eorura  qui  exsultant  in  rebus  pes-  B  quodetsiaquoquomodolicuent  minus  tamen  expe 


simis,  quorum  gaudium  quasi  nebula.  et  ad  instar 
puncti  descendunt  ad  inferos.  Vir  insipiens  non 
agnoscet,  et  stultus  non  intelligethaec.Verumtamen 
cum  exorti  fuerint  peccatores  et  apparuerint  sicut 
fenum  ut  intereant  in  saeculum  saeculi,  tunc  demum 
eructabit  cor  justi  verbum  bonum,  quia  si  utique 
est  fructusjusto,  utique  estDeus  judicans  eos  in 
terra.  Interim  expedit  sub  silentio  exspectare  sa- 
lutare  Dei  et  ambulare  simpliciter  in  semitis  justi- 
tiae,  quia  vir  ingrediens  duas  vias  non  habebit  re- 
quiem.  Idcirco  pone  super  Dominum  curam  tuam 
et  ipse  te  enutriet,  nec  cum  cecideris,  collideris, 
dum  ipse  supposuerit  manum  suam.  Ne  graveris 
ergo  sub  onere  tibi  imposito,  dum  ambulaveris  in 


ditomninoautem  nondecet.Quamvis  enim  isapud 
quem  summa  rerumconsistit,  quasi  licite  auctori- 
tate  qua  praeminet  sub  titulo  adhuc  ignoto  etaca- 
nonumforma  aliquatenus  alienopossit  nonsolum 
assignare,  sed  potiustranferrebeneficium  Cantua- 
riensis  Ecclesiae  ad  episcopum  alienae  provinciee  et 
minus  egentem,id  tamen  viderit  benignafiliidiscre- 
tio,utrum  expediat  in  matris  confusionem  ecclesiam 
de  Einisford  tanto  tempore  injuste  ablatam  et  de- 
mum  non  sine  multo  labore  et  angustia  mediante 
justitia  evictam.adebitosuistatuperturbari.Quam 
utiqueecclesiammatervestra  monachorum  deliciis 
non  applicuit,  sed  usibus  pauperum  pio  deputavit 
affectu.  In  subversione  itaque   pauperum  Christi 


semitarecta,  quia  in  aeternum  non  dabit  Dominus  c  quos  ipsasuscepitalendos,sicontigeritmatrem  filii 

Illictuationfim  mstn    RaHo  lbmn>  rr.^„J.,„~- *_         1 __..  _,_  ,  ~  .  . 


fluctuationem  justo.  Rade  itaque  mordaces  morta- 
lium  curas  cum  earum  matre  ambitione  vel  avari- 
tia,  et  ne  dederis  locum  tineae  vel  aerugini  in  arca 
conscientiae  tuae,  et  parum  pertimescas  ne  fures 
fodiant vel  furentur  depositum  tibi repositee coronee, 
quia  nonaccedetad  te  malum,  cum  apud  Altissi- 
mum  fuerit  refugium  tuum.  Haec  tecum  loquere  et 
ad  haec  te  ipsum  exhortare  in  Christo  Jesu,  quo 
auctore  et  teste  in  patientiatuapossidebis  animam 
tuam.  Amen.  Denique  suggestionem  istamnontam 
addoctrinam  quam  adutriusquenostrum  consola- 
tionem  spectare  credideris,  cum  eas,  quas  de 
utriusque  nostrum  sorte  intus  patior  animiangu- 
stias,  unico  amico  communicans  vel  ex  parte  pos- 
sim  securius  eructare,  ne  si  suppressa   fauce  ab 

hujusmodiamaritudineampliusintumescat,dirum- 
pantur  ab  his  quibus  conglutinatus  est  venter 
meus.Idcirco  tibi  singulariamico  ego  tuusutcredo 
singularis  amicus  singulariter  sum  locutus,  ne  vi- 
dear  de  uno  inter  totmillia  vix  invento  vero  amico 
plures  confingere,  secundumquod  adulatrix  lingua 
consuevitadquemvis  unum  cujusvelitsibi  favorem 
allicere,  non  simplicem  sed  pluralem  sermonem 
dirigere.  Valete  ! 

EPISTOLA  XI. 

AD  JOANNEM  AROHIEPISCOPUM   LUQDUNENSEM. 

Joanni   Dei    gratia  Lugdunensi    archiepiscopo, 
Alanus  priorCant.  Eccl.,  salutem. 


n 


improbitate,  quod  Deusavertat,acerbiusmolestari, 
ex  hujusmodi  arboris  radice  qualis  poterit  fructus 
exoriri,  perpendet  citius  si  advertere  voluerit  dis- 
creta,  filii  devotio,  cum  ea  sola  proponitur  causa, 
quare  debeant  pauperes  Christi  spoliari,  quatenus 
praepotens  filius  matrem  pertransiens,  cum  id  eve- 
nerit,  quod  vix  semel  in  ista  aetate,  poterit  contin- 
gere,  proprium  habeat  domicilium,  ubi  forte   non 
plus  una  nocte  seorsim  a  matre  caput  inclinet.  Et 
certa  pia  mater  vestra  nondum  eousque  vestram 
dilectionem  emancipatam  habet.    Quod  nec  velit 
necdebeat  eam  quam  admodum  charam  habet  et 
acceptam,vestri  reverentiamin  paratiores  materni 
pectorissinusrecipere,  cum  suumsitvotumet  desi- 
deriumdiem  illum  videro,  quo  vestri  praesentiaper- 
fruens  et  consilio  possit  ab  his  quibus  arctatur  an- 
gustiis  aliquatenus  respirare.  Sane  opinionem  ve- 
stram  quid  deceat  non  minus  inspiciendum,  cum 
id  quod  vir  tantaeauctoritatisposteris  in  exemplum 
reliquerit,  de  jure  debeat  ad  consimilia  viresresu- 
mere.   Utrum  vero   deceat   Lugdunensem  archi- 
episcopum  Cantuariensis  Ecelesiae  filium  etalum- 
num  pro  tantillo  beneficio  et   lali  titulo  vel  inten- 
tione  acquirendo,  seumatrisuae  seu  Christi  paupe- 
ribus  et  infirmis  hujusmodi  molestiam  inferre,  id 
videat  et  provideat  vestrae   sanctitatis  prudentia, 
cujus  interest  et  suam  apud  Deum  conscientiam  et 
apudhominesfamamconservarejillaesam.Planenec 


1487 


ALANI  TEWKESRERIENSIS  ABBATIS  EPIST. 


id  ignoramus  sed  plenius  recognoscimus,  quia  et  A 
vobis  et  vestris  meritis  exigentibus  constituiraur 
debitores.  Et  licet  haec  quae  ad  praesens  inter  nos 
agitatur  quaestio  abierit  in  abyssum,  non  minus 
tamentenemur  his  adesse  quibus  et  vos  tenemini, 
vel  debito  naturae  vel  gratiaobsequii.  Idcirco  utin 
aliquo  et  affectui  et  operi  vestro  respondeamus,  in 
proposito  habemus  alicui  de  vestris  sicut  vobis 
placuerit,  dareannuatimdethesauraria  nostra  cen- 
tum  solidos,  donec  eidem  in  aeque  valens  vel  am- 
plius  alias  possimus  providere.  Qui  autem  super 
hic  vobis  placuerit  fieri,  nobissignificate. 
EPISTOLA  XII. 

AD     EUMDEM. 

Joanm  Lugdunensi  archiepiscopo,  A,  prior  Can- 
tuariensis  Ecclesiee,  salutem. 

Si  charissima  mihi  est  vestrae  sanctitatis  reve- 
rentia,  id  agiturapud  me  in  quodebitor  sum  vobis 
obligatus,  qui  pro  ea  quae  in  vobis  est  sanctitateet 


1488 

Quam  nobis  admodumutilem  et  necessariam  in 
curia  Homana  consuevimus  habere  vestram  dile- 
ctionem,  in  tribulationibus  etangustiis  quibus  urge- 
mur  nonmodicum  doluimuset  dolemus  nimisesse 
remotam.  Et  licet  locorum  distantia  separemur  ab 
invicem,  animi  tamen  nostri  affectus  quo  individue 
vestrae  adhaeremus  reverentiae,  a  vobis  nullatenus 
potest  separari.Sane  pro  nepote  vestro  inpartibus 
nostris  quoad  potuimus  fecimus,  iDdemagis  anxii 
quod  in  causa  sua  juxta  quod  desideravimus,  non 
est  magis  profectum.Quoniam  excepta  etiam  ea  af- 
fectione  qua  vobis  astringimur,  idem  ipse  suo  no- 
mine  promeruit  et  in  dies  promeretur,  ut  qui  viderit 
ejus  vitam  et  conversationem,  debeat  affectuosius 
ejusprofectibusinvigilare.  Placeatergo  paternitati 
B  vestra?  ipsum  clementiori  oculo  respicere,  quatenus 
in  stadio  quo  in  agone  contendit  possit  expeditius 
currere  et  ad  ejus  cui  addictus  est  disciplinae  pro- 
vectum  debeat  alacriori  animo  pervenire.  Quantum 


gratia  communiter  cum  caeteris,  specialiter  autem      vero  in  nobis  erit  et  opportunitas  data  fuerit,  ejus 


pro  liberalitate  illa  quam  apud  vos  egens  et  extra- 
neusnonmodicam  inveni.teneor  pro  viribus  honori 
vestro  debitumetdevotumpraestare  obsequium.ln 
quo  quidem  magis  sollicitor  si  quo  modo  daretur 
opportunitas,  ut  juxta  illum  quem  gero  affectum 
possim  benignitati  vestrae  vel  in  aliquo  respondere. 
Si  quo  minus  autem  id  videatur  factum  quoad  ec- 
clesiam  de  Einesford,  ignoscat  filio  si  placet  pater- 
nitas  vestra,  si  tamen  in  hac  parte  debeam  de  jure 
argui  negligentiae,qui  unus  et  solus  sum  inter  mul- 
tos,  quorum  sicut  voluntas  variaest  et  diversa,  ita 
et  sententia,  maxime  ubi  juri  et  rationi  videlur  in- 
niti  quod  intendunt.  Loquor  intelligenti  quid  sit 
multorum  moribus  deservire.  Quid  praetendunt 
quominus  fieri  debeat  quod  per  vos  ab  iis  repetitur, 


necessitatibus  propensiorem  curam  inpendemus. 
EPISTOLA  XIV. 

AD  CANTUARIENSEM  ARCHIEPISCOPUM 

Domino  Gantuariensi,  suus  A.,  salutem. 

Innotuitnobisvestrae  placuisse  paternitati  talem 
in  cellerarii  officium  subrogari,  in  quem  omnium 
nostrum  vota  communiter  concurrissent.Unde.sic- 
ut  tenemur,  itaet  affectuose  vestrae  bonitati  ube- 
riores  proinde  agimus  gratiarum  actiones.  Vestrae 
itaque  si  placetinnotescat  benignitati  quod  nostra 
c  communis  est  postulatio,  ut  frater  Honorius  vobis 
utique  ex  sua  conversatione  interim  notus  hujus 
officiiin  se  pondus  suscipiat.  Hujussiquidem  pru- 
dentiam  et  fidelitatem  et  iriconfratres  suos  compas- 
sionem  aliquatenus  experti  scimus,  de  cujus  bene- 


conventusnostrilitterarumtenoreinspecto,  facilius      volentiaquoad  officium  illud  non  modicum  spera 


poterit  perpendi.  Sivero  parvitatis  meae  consilium 
acceptaverit  vestra  prudentia,  cum  sanioridixerim 
conscienlia,  satius  esse  et  honestius  aut  eo  modo 
qui  vobis  significatur.aut  alio  probatiorisi  inveniri 
poterit  cum  conventu  nostro  pacifice  convenire, 
quam  populo  scandalum  generan  et  matrem  vestram 
plus  quam  creditur,  contristari.  Insuper  si  verbis 
dominiregis  Angliae  creditur,  in  vitasua  non  susti- 
nebit  quod  Lugdunensis  archiepiscopusecclesiam 
de  Einesford  quoquo  modo  possideat.  Provideatigi 


mus.Etlicet  ejusobsequio  sinemolestia  ad  praesens 
non  possitis  carere,  experimento  tamen  didicimus 
vestram  prudentiam  plus  velie  publicae  quam  pri- 
vatae  consulere  utilitati.Quocirca  eum  confidentius 
reposcimus,  id  tamen  adjicientes  ut  siin  hac  parte 
aliquatenus  moleste  fuerimus  de  eo  substituendo 
qui  huic  debeat  succedere,  voluntati  vestrae,  sicut 
placuerit,  ita  fiet.  Praesentium  igitur  latorem  dile- 
ctumin  Christo  fratrem  nostrum  R.  eleemosyna- 
rium  in  id  negotii  duximus  destinandum,  ut  ejus 


tur,  si  placet,  discretio  vestra,  qualiter  res  ipsa      praesentiasublitterarumnostrarumtestimonioapud 

......  ■  _-»  .  •  •  ______     Jl  l ■_  .-_  1  -.  .-_  I-  i   -.  -.  _-.  rvt  «■_-_  iir\ll__l> 


planius  etmelius  ad  debitum  possit  finem  pertin 
gere,  etquantum  in  meerit,  nulla  exsecutionis  erit 
retractatio.  Valete. 

EPISTOLA  XIII. 

AD  MACUSTRUM  G.   CARDINALEM 

Magistro  G.  cardinali,  A.  prior  Ecclesiae  Christi 
Cant..  salutem. 


vos  impetret,  quod  vestra  intentis  communiter 
postulare  ad  communem  utilitatem  propensius 
studuit.  Valete. 

Hucusque  dedi  omniaquoe  in  codice  C.C.C.  Can- 
tab.  inveniuntur,  octodecim  paginis  comprehensa. 
Utrumpluraolimfuerintfolia  in  istocodicequibus 
almepistolceAlani  continerentur,difficile  esl  dictu. 


ALANl  VITA  S.  THOM^E. 

(Vide  supra  col.  194.) 


TABULA  EPISTOLARUM  GILBERTI  FOLIOT. 


Secundum  litteram  initialem  ordinata. 


Quse  in  hoc  tomo  sub  nomine  Gilberti  continentur 
epistolae.partimipsius  sunt  Gilberti,  partim  alise  quae 
ad  eamdem  historiam,  scilicet  vel  ad  ipsum  Gilber- 
tumvelad  saactum  Thomam,  spectant.  Atlectori,  si 
recte  scirevelit  de  iisquaein  his  epistolis  describun- 
tur,  adire  necesse  est  epistolas  sancti  Thomse,  Ar- 
nulfiLexoviensis  et  Joannis  Saresberiensis.  Cseterum 
hujus  editionis  Gilberti  Foliot  fons  et  fundamentum 
est  eximius  ille  codex  qui  in  bibliotheca  Bodleiana 
subsiglo  e  Mus.  249  continetur,  quique  circiter  440 
epistolas  habet ;  quse  omnes  vel  in  hac  editione  vel  in 
aliis  istis  tomis  de  quibus  mentio  supra  facta  est,  con- 
tinentur.Hocfactumestquiascriptorisinsinguliscol- 
lectionibus,non  codicis,  ratio  habitaest.  Quod  iterum 
atque  iterum  lectorem  monendum  duximus,  ne  edi- 
tiones  nostrse  imperfectse  quodammodo  censerentur. 

Tabulaquaesequiturordinemepistolarumexplica- 
bit. 

Littera?  et  numeri  suffixi  indicant  illse  codices  hi  or- 
dinem  epistolarum  quae  in  codicibus  occurrunt.  Co- 
dicumjpsorum  plenior  notitia  in  tabula  ad  episto- 
las  S.  Thomae  invenitur. 

Primus  numerus,  nulla  littera  praefixa,  editionis 
nostrse  ordinem  indicat. 

A«,  A2,  cod.  MS.  Bodl.  [Douce  287]  in  2  par   div 

B  cod.  Bodl.  secundi  [5U91 

C«,  C»,  C3,  C*,  cod  Bodl.  tertii  [937]. 

D.  Cod.  Bold.  quaiti  a  Caveo  donati  [e  Mus.  2491. 

E  epist.  S.  Thomae  a  Lupo  edit. 

F  epist.  J.  Saresb.  e"dit.  Paris. 

G  cod.  Lambethiani. 

H  cod.  Paris  [5320]. 

I  cod.  Paris,  secundi,  [5372] . 

K  cod.  Paris.  tertii,  [8562]  epist.  Jo.  Sares 

L  cod.  Paris.  quarti,  [8625]  ejusdem  Jo.  Sares. 

M  cod.  Mus.  Brit.  Cott.  Claud  B.  H. 

N  Arnulfi  epp.  in  coll.  S.  J.  Bap.  Ox.  serv. 

0  Whartoni  Angliae  sacrae. 

P  Cotton.  Vesp.  E  IV. 

Q  Bouquet,  Hist.  de  France. 

R  Lambeth  No.  577. 

S  Bodl.  603. 

T  Stapletoni,  Tres  Thomx. 

U  Arundel,  27. 

V.  cod.  C.  C.  C.  Cant. 

W  cod.  Coll.  Trin.  Cant.  5  tomis 

X  cod.  Bodl.  868. 

Y  Arund.  219. 

Z  cod.  Reg.  2.  D  xxxn 

AA  Vesp.  E,  x. 

BB  Vitel.  C.  xn. 

CC  Reg.  2  E,  vn 


99A  hUm'  Pi6t''  5°3'  °3  113'  D  195'  E5>78>  G  m> 

Acta  nos.,  474,  C3  205,  E  3,91,  G  199. 

Actio  cau.,  76,  D  90. 

Ad  agend.,  23,  D  23. 

Ad  aud.  nos.,  362  D  244  et  288. 

Ad  aures  nos,  343,  M  5, 108  W  5 


Ad  aures  nos.  perl.,  370,  D  232. 

Ad  hoc  in  be.,  34!,  D,  249. 

Adhuc  eti.  dom.  38,  D  40. 

Ad  nos.  u.,  472,  C*86,  E  1,105,  G  278,  H  71. 

Ad  pacem  eccl.,  65,  D  78. 

Ad  prsesentiam  nos.,  358,  D  234. 

Ad  synodum,  64,  D  77. 

Ad  tuam,  fr.  car.,  249,  D  27 

Ad  vestram,  164,  L)  360. 

Ad  vestram.  pa.  jus.,  166.  D  376. 

Ad  vestram,  pa.  aud.,  173,  A*  38,  D  161. 

Ad  vestram,  pa.,  ind.,  155,  D  200 

Ad  vos,  dil.,  62,  D  73. 

Advos,  pa.,  163,  D  358. 

Amantium  se,  180,  D  135. 

A  mem.  vest.,  349,  M  1,  182,  W. 

Amicis  nos.,  207,  D  355. 

Amicitiae,  An.  410,  A2  41,  C4  34,  E  1,    132,  G  326 
H  92. 

Amicus  etaffi,  221.  D  363. 

Anglicanse,  171,  I)  397. 

A  nostris  ut.,  480,  Q  v,  16,  p.  276.  T  p.  106. 

Antiquam  Ebor.,  35l,  M  1,  183. 

Apud  dom.,  473,  C3210,  E  3,  89,  G  204. 

A  te  longepositi  tu.,  81,  D  1. 

A  tribul.  mal.,  96,  D  314. 

Attendas,  240,  D  379. 

Audi,  charissime,  quae,  D  53. 

Audio  in  cur,  102,  D  95. 

Audio  te  Sic.,  297,  D  364 

Auditis  quse  cir.,  112,  D  105. 

Audito,  caris.,  118,  D  111. 

Audivi  gr.,  493,  A1 1,  A*  56,  C4  39,  E  3,  47,  G  284, 
I  166. 
Audivimus  et,  203,  D  339. 
Audivimus  qu.,  C.  c.  376,  D  253 
A  vestra,  390,  C8  219,  E  3,  37,  G  210. 

B 

Benevolentise,  290,  D  214. 
Benignitati,  156,  D  201. 


Calamitates,  421,  I  166. 

Capiat  in;332,  D  413. 

Causam,  pa.,  142.  D  323. 

Causam,  q.  417,  F  50,  L50. 

Censum  dom.,  272,  Aa  30,  D  361. 

Charitas  quandoque  praesump.,  82,  D  50. 

Charitati  ves.  prse.  sc.  not.,  89,  D  59. 

Circa  m.  v.,  448,  C3  330.  E  5,  77. 

Clamat  ad  vos,  il.,  239,  D  122. 

Clericum  hunc,  99,  D  324. 

Coelestis  al.,  381,  N. 

Cogit  nos  cur.,  227,  D  355. 

Cognito  et,  402,  B  76,  C3  77,  E  5,  62,  G  83,  I  212. 

Commissee  no.,d.  343,  D  252. 

Communi,  14,  D  15. 

Compellit  me  car.,  4,  D  4. 

Compellit  me  car.  ser.,  58,  D.  69. 

Confisus  de,  10,  D  11. 

Conquestus  est,  161,  D  346, 


1491 


INDICES  IN  EPISTOLAS  S 

Etsi  p.  an 


Consensu  cont.,   122,  D.  115. 

Constitutus  ol.,  337  0.  par  2,  p.  177. 

Consultationibus  sin.,  372,  D.  241. 

Controversias  amic,  191,  D  406. 

Crebrescunt,  i.,  452,  C8  168,  E  4,  20,  G  164,  I  125      3 

Cumad,  167,  D  377. 

Cum  Christus,  510,  D  165. 

Cum  debitorem,  95,  D  311. 

Cum  deceat,  346,  D  255. 

Cum  ex  ves.,  15*,  D  131. 

Cum  hactenus,  295,  D  284. 

Cum  in  m.,  431,  B  36,  C3,  36,  E  2,  44.  G  42. 

Cum  in,  36,  D  35. 

Cum  inst.,  152,  D  132 

Cum  me,  284,  D  140. 

Cum  lo.,235,  D  441. 

Cum  n.,  371,  D  235. 

Cum  n.,  339,  M  2,  102. 

Cum  parvitati,  84,  D  52. 

Comitem,375,  C8  134,  Ei,  23,  G  1,  H  15,  M  I,  19. 

Commissse,  289,  C*  22. 

Considerantibus,  187,  Q  xvi,  124. 

Consolationis,35,C393etl71,Eu,57,G101,  1120. 

Consoletur,  1(.0,  C»  175,  E  iv,  15,  G  99, 1  122. 

Cui  pl.,  190,  C3  212,  G  206. 

Cum  ecc,  77,  FFf  38o. 

Cum  ap.,  349,  A»  89,  D  192. 

Cum  hi,  258,  A»  77,  C3  216,  D  283,  E  v,  71,  G  263. 

Cumil.,  314,  C3317,Ei,  59,  G  321,  H  37,  M  1,35. 

Cum  in  cel.,  218,  C*  179,  E  n,  111. 

Cum  ve.  355,  C»  1 13,  E  i,  166,  H  1 13, 1  97,  M  1 ,  166. 

Cum  n.  t.,  220,  C3  137,  Eni,  24.  G  140  et  346. 

Curam  et,  207,  Cs  91,  E  i.  114. 


THOMjE.  1492 

198,  B49,  C»50,  E  l,  4,  G  56,  H  1,1 


Cura  p.,  271 


C3  279,  E  v, 
D 


32. 


i, 


Decet,  243,  C»  12,  Cs  114,  E  i,  78,  G  122  et  257,  H 
52,  I  147,  M  l,  75. 

Desiderio,  179,  A»  3,  B  2,  C3  2,  D  348,  Ei,  64,  G 
8,  H  42, 1  62,  M  i,  60. 

Desiderio  des.,  340,  C*  185,  E  iv,  11,  G  178. 

Desiderio  m.,  101,  B  22,  C»  22,  G.  28. 

Devotionis,  286,  C3  315,  E  i,  112,  G  252,  H  73,  M 

107. 

De  v.  sin.,  60,  C»  126,  C3  298,  E  n.  13,  G.  300. 

Difficile.,  373.  C*  8. 

Dilecti  fi,  307,  B  53,  C*  54,  E  v,  1,  G  60,  I  193. 

Dilectionis,  158,  C3 189,  E  m,  73,  G.  183. 

Diiectioni,  139,  C3  287,  E  m,  97,  G  336. 

Dilectioni,  387,  C3  174,  E  iv,  22,  G  168. 

Dilectus,  274,  H  i,  60,  E  38,  M  i,  56. 

Dirigat,  140,  C3  249,  E  v,  12,  G,  244,  1  199. 

Discretio,  94,  C3  240,  E  iv,  46,  G  260,  1  202. 

Discretioni,  54,  C3  155,  E  u,  71,  G  152. 

Dominum,  367,  C»  74,  E  i,  87,  H  59,  122,  M  i,  184. 

Dominus,  385,  C3  147,  E  m,  32,  G  144. 

Duplicis,  177,  C252,C>26,  E.  i  48,  G  317,  H  29, 
Mi,  44 

E 

Ecclesise  mol.,  33,  C*  13,  E  iu,  76,  G.  301. 

Ecclesise  pa.,  15,  C3  218,  E  ui,  92,  G  209. 

Ecclesise  per.,  18,  C3  165,  E  iv,  13,  G  161,  I  119 

Ecclesiam  An.,  50,  C3  151,  E  i,  135,  G  148,  H  94, 

84,  M  l,  132. 

Et  cons.,  391,  C3  248,  E.  v,  23,  G  243. 

Est  u.  r.,  c65,  C*  31,  E  i,  9,  H  7,  I  9,  M  9. 

Et  ipsa  loci,  259,  C»  286,  D  193.  E  v,  85. 

Et  naturali,301,  A»  66,  C3 109,  E  m,2,G  117,  1178. 

Et  ra.  ju.,  124,  C»  84,  E  i,  117,  G  89,  H  77,  I  51, 
Mi,  112. 

Etsi  ad.,  217,  C»  313,  E  h,  94,  G  247,  I  118. 

Etsi  cir,  298,  A*  45,  B  82,  C8  100,  D  151,  E  i,  42, 
Q  108,  H  26,  I  5,  M  i,  38. 


10.  Mi,  4. 

Kvocati,  322,  C8  124,  E  m,  21,  G  132. 

Excellentiae,  305,  A*  42,  B  50,  C8  51,  D  219,  E  lv, 

G.  57,  I  112. 

Excessus,  133,  C3  105,  E  m,  39,  G  113,  I  153. 

Ex  com.,  224,  C3  9,  E  iv,  43,  G  258. 

Exhortationis,  121,  C8  263,  G  295,  M  v,  56. 

Exinj.  n.,270,  A»  29,  C»  111,  D  217,  E  i,  116,  G 
119,  et273,  H  76,  i  48,  M  i,  111. 

Ex  lit.,  212,  E  i,  148,  G  287. 

Ex  litteris,  223,  C»  193,  C8  314,  E  iv,  17,  G  249, 
M  i,  148. 

Ex  lit  ves.,66,  B.  25,  Cs25,  E  n,  12,  G  31,  H  126. 

Exspectabam,  194,  B  12,  C8  12,  E  l,  34,  G  18,  H 
21,  157,  Mi,  30. 

Expectans  exp.,  180,  A*  75,  B  5,  C8  5,  C  183,  E 
i,  65,  G  11,H43,  1  61,  M  i,  61. 

Expectavimus,  86,  B  11,  C»  11,  E  i,  98,  G  17,  H 
65,  I  154,  Mi,  95. 

Experientiam,  41,  B  59.  C8  60,  E  v,  47,  G  66,  1  206. 

Ex  quo  p.  26,  B  64,  C3  65,  E  v,  52,  G  71,  I  215. 

Ex  res.  lit.  213,  C.  8,  E  i,  149,  G  288, 1 77,  M  i,  149 

F 


Facti  su.,  334. 

Ferventis,  380,  C»  1,C>22,  E  i,  158,  G  310,  H  107, 
M  i,  158. 

Festinat  ad,  68,  C3  229,  E  m,  57.  G  220. 

Fidei  et  de,  293,  C3  70,  E  j,  81 ,  H  55, 1  79,  M  i,  78 

Formam,  321,  A4  72,  C*  3,  D  180,  Em,  13.  G345, 

Fraternitatem.  A,  e  57,  C3  232,  E  m,  60,  G  223. 

Fraternitatem,  161,  C8  358,  E  v.  36,  G,  341. 

Fraternitatis,  291,  X. 

Fraternitatis,  74,  A*  17,  B  16,  C*    18,  C3  16,   E  i 
127.  G  22,  H  88,  I  73  et  238,  M  i,  125. 

Fraternitati,  261,  A»  92,  D  226. 

Fratres,  73,  A»  10,  B  8,  C3  8,  D  153,  E  66.  G  14, 
H  63,  167,  Mi,  93. 

G 

Gaudendum,  237,  C»  133,  D  245,  E  v,  92,  G  359, 

Gilbertus,  386,  E  m,  53,  G  307. 

Gratesus.  113,  C»  161,  E,  n,  81 

Gratias  ag.  143. 

Gratias  agi.  59,  C3  172,  E  u,  55,  G  167. 

Gratias  aq.  188,  C3  89,  E  i,  52,  G93,  I  39,  M  [,  48. 

Gratias  v.  pl.  189,  C*  160,  E  n,  80. 

Gratias  ag.  di.  107,  C8  245,  E  v,  19,  G  238. 

Gratias  ag.  dil.  v.  43,  C3  101,  E  n,  84,  G,  195. 

Gratias  ago  D.  79,  C8  312,  E  iv,  33,  G  290,  I  162. 

Gratias  ha.  be.  39,  C*  24,  E  n  i,  74,  G  302. 

Gratiasha.di.65,  B23,C8  23,  E ii,  11,  G29,  H  125. 

Gratias,  nonqu.  62,  C3  163,  G  159,  1 135. 

Gratias,  q.  p.  145,  C8  238,  E  m,  14,  G229. 

H 

Habita  r.  le.,  173,  B  29,  C3  29,  Em,  10,  G  35. 
Haec  e.  f.,  384,  C3  310,  E  m,  7,  G  311. 
Hocpet.,  184,  As  7,  A» 73,  D  181. 
Hortatur,  34  C*  38,  E  l,  20,  H  13,  I  3,  M  i,    16. 
Humanitas,  150,  C3 178,  E  i,  58,  G  172,  H  36,  M  l,  54. 

I 

Illius  dig.,  244,  A»  71 ,  B  48,  C3  49,  D  179,  G  55. 
Illustri  Fl.,  232,  C3  253,  G  292,  M  iv,  61. 
Illustris  r.,  219,  C*  180,  E  m,  1, 1,  177. 
Imperatorq.,379,C*63,D167,  E  i,72, 165,  M  1,69. 

Impiorum  mo.,  38,  C*  236,  E  m,  64,  G  227. 
Impossibileestut,109,C3233,Em,61,G224, 1  187. 
In  adm.  du.,  325,  C»  18.  E  m,  6,  G.  31 6  et  349. 
In  die  a.  b.,  383,  C8,  311,  E  in,  6,  G  312. 
Indubitanter,  37,  C3 154,  Ei,  136,  G  151 ,  H  95, 1  83. 
M  i,  137. 


1493 


INDICES  INEPISTOLAS  S.  TIIOMjE. 


Infirma,  197,  C8250,  E  v,  70,  G  338. 
Inf.  1.  q.,  368,  C*  27,  E  i,  3,  Mi,  3. 
Inspectis  lit.,  p.  154,  C8  204,  E  iu,  87,  G  198,  I  163. 
Inter  caet.  31 1,  C*  142,  E  ji,  43,  I  100. 
Inter  cset.  d.  op.  315,  E  i,  61,  H  39,  1  32,  M  i,  57. 
Inter  cset.  d.op.  250,  Q  xv,  849. 
Interemptorum,  32,  52  et  83,  C8   228,  E  m,  56,  G 
219,  I  184. 

Inter  mul.,  230,  C*  21 1 ,  E  v,  65,  I  218. 
Interopt.,99,B20.  C*13i,C320,  En,21,G26,  I  96. 
Inter  scr.,  330,  C  324,  E,  v,  80,  1,227. 
Inundaverunt,  49,  C*  39,  E  i,  22,  H  15,  M  I.  18. 


Justispet.,  318,  Cs  21. 
Justum  e.,  71,  B  62,  C^  63,  E  v,  50,  G  69. 
Justum  est,  88,  C3  195,  E  m,  69,  G  189. 
Juxtamand.,  339,  C3  186,  E  iv,  10,  G  179. 
Juxta  t.  1.,  366,  C*  53,  E  i,  50  M  i,  46. 

L 

Lamentatisumus,84et  166,  Em,34,  G  213,  1  190- 

Lectis  ca.,  195,  C1  215,  E  v,  74. 

Legitur  Con.,  371,  A1  8,C*  30,  Ei,  8,H  6, 1  8,  M  i,8, 

Licet  com.,  249,  A3  78,  B  69,  C3  70,  D  185,  E  v,  66,  G 
76,1221. 

Licet  vide  Lectis. 

Licetf.  v.,  192,  C*  177,  E  i,  57,  G  171,  H  35,  I  28. 
Mi,  53. 

Licetin  p.,  288,  A*93,  D  399. 

Licetst.  v.,  135,  C3  21 1,  E  m,  95,  G  205. 

Licetti.  j.,  129,  B  4,  C8  4,  E  i,  68,  G  10,  H  46,  I  34, 
M  i,  64. 

Licet  v.  d.,  388,  C!  199,  E  iv,  48,  F  32. 

Licet  v.  e.,  295,  E  i,  82,  H  56,  I  80,  M  l,  79 

Litterse  cons.,  1,  C*  37,  E  i,  18,  I  2,  M  l,  14. 

Litteras  cel.,  64,  C3  293,  E  n,  10,  G  305,  H  124. 

Litteras,  q.  n.  s.,  262,  C3  275,  E  v,  26,  G  289. 

Litterasq.  n,  t.,  200,  A*26,  C*  36,  D  293,  E  i,  17,  G 
6,  H  11,  1,  16,  Mi,  13. 

Longanimitatis,  C3  162,  E  iv,  6,  G  158,.  1  133. 

Loquide.,  178,  A24,  B  1,  C31,D294,  E  i,  63.  G  7, 
H  41, 160,  Mi,  59. 

M 

Magnamde.,35l,C3  148,  E  i,  162,  G  145.  M  l,  162. 

Magmficentise,  302,  B  52,  C*  53,  E  m,  3,  G  59. 

Magnificentise  t.  n.  v.,  309,  A*  15,  C8  1 12,  D  218  G 
120,  I  88,  M  ii,  4. 

MagnificentiEe  t.  p.,  299,  B  58,  C3  59,  E  u,  2,  G 
65,  H  119,  1  102,  M  ii,  3. 

Man.latumd.  p.,  167,  C3299,  E  iv,  9.  G  33,  Mi,  121 . 

Mandatum  v.  j.,  394,  C*  209,  E  v,  53,  l  214. 

Mater  t.  Ban.,  112,  C3213,  M    n    ?3 

Medicinse,  376,  A1  14,  C*  43,  D  170,  E  1, 29,  G  4.  H 
18,  I  18,  Mi,  25. 

Meminimus,  132,  C8  85,  E  1,  122,  G  89,  H  82 

Memmisse,  174,  C3  180,  E  1,  174,  G  173,  M  1,  174. 

Meminit,  105,  C3  220,  E  111,  36,  G,  211 

Meritodi.,  138,  C8  183,  E  111,  15. 

Mirabile,  319   C3  272,  Eiv,  31. 

Miramur,  279,  C*  47,  E  1,  39,  H  23.  I  42,  M  1,  35. 

Mirandumet.,130,A*16,  B8I,C3 101,D  150,Ei,l08. 

Miseranda,  354,  A*  82,  D  189. 

Miserationis,  25,  C3  303,  E  v,  45,  G  352,  I  203 

Miseriarum,  7,  O  156,  E  11,  30,  G  153,  l  103. 

Misero,  14,  C3  14,  E  11,  46,  G  20  I  116 

Misimus,  87,  B 19,  C3 19,  E  1,  99,  G  25,  H  66,  M  1.  96. 

M1Ssi  sunt  ad.,  36,  C3 231,  E  111,  59,  G  222.  I  185 

Mittimus  ad  v.  1.  pr.  p.  el.  q.,  175,  C*  25,  E  lv,  28, 

Mitlimussa.  v.la.pr.  fi.,10,  24,C3B  24,E  u,47,l  105. 

45rGint%soa;iT9o1:l-pr-p-co-9'B18'CM8'En' 

Patrol.  CXC. 


1494 

Mittimus  v.l,  d.  131,  C3  149,  E  1, 121,  G  146  e(274, 
H8i,  I  53,  Mi,  116. 

Moleste,  345,  C*  51,  E  1,  46,  1  41,  M  1,  42. 

Molestias  et.,  263,  C8  280,  E  v,  31, 1  216. 

Multam,  151,  C8  92,  E  11,  56,  G  97. 

N 

Nil  no.,  30,  C3  296,  E  1,  21,  H  14, 1  4,  M  1,  17. 

Nobis  in.,  69,  C"  198,  E  111,  81,  G  192. 

Nolig.,  129.  D:<:58. 

Nou  cred.,  67,  B  13,  C3  13,  E  11,  19,  G  19,  H  129. 

Nonne,  341,  A*  88. 

Nonipsi  praesentes,  etc.  Vide  Sanctis,  etc,  352. 

Nonob.,  199,B54,C9  55,Ei,5,G61,H2,I11,Mi,5. 

Non  t..  170,  C3  187,  E  11,  82,  G  180. 

Nos,  C}94.,  En,  58,  G  102,  1221. 

Noscat,  176,  C*  184,  E  111,  18,  G  98. 

Nos  v.  al.,  171,  C3  159,  E  11,  69,  G  155,1  56. 

Noverit  D.  q.,  147,  A*  34. 

Noverit  d.  v.,  256,  A*67,  C3  274,  E  v,  15,  G  236. 

Noverit  in.  v.,240,  B  38,  C338,  E  v,  7,  G  44. 1 195. 

Noveritin.v.,264,  B40,  C340,E  v,  10,  G46,Mv.l0. 

Noverit  in.  v.  q.  n.,  248,  B  39,  C3  39,  E  v,  8,  G  45. 

Noverit  un.  v.,  80,  C3  196, E  111,  68,  G  190. 

Noverit  v.  f.  q.,  120,  C*  lb2,  E  ni,  71,  G  187. 

Noveritv.  p.,  370,  C*  29,  E  1,  7,  H  5;  M  1  7. 

Novit  d.  v.,  qu.,  82,  C3  260,  E  v,  38,  G  343. 

Novit  fr.  t.,  168,  C3  319,  E  1,  137,  F  136,  G  337,  H 
96,  K  3;  Mi,  7. 

Novit  in  c.  an .  183,  B  65.  C3  66,  E  v,  54,  G  72, 1  224. 

Novit  in.  c.  et..,  191,  C8  208,  G  202. 

Novit  v.  dis,  pro.,  81  ,C*  186,  C3  223,  E  111,  35,  G  214. 

Nulluspr.,  40,  C3  244,  E  v,  21,  G  240,  I  198. 

Nuntium,  378,  C3  49,  E  1,  44,  M  1  40. 

O 

Omnia  nost.,  98,  C8  86,  G90. 
Omnino  no.,  290,  C3  273.  E  iv,  32,  G  327. 
Omnis  q.,  332,  C*  170,  E  iv,21.  G  166.  I  126. 
Oportuerat,  272,  A2  79,  B  68,  6  212,  C3  69,  D  186, 
E  v,  66,  C75,  I  222. 

Operam  om.,  A,  361,  C3  234,  E  m,  62,  G  225. 
Otiosum  e.,  110,  B  60,  C3  61,  E  v.  48,  G  67. 

P 

Perlatumestad.,211,C49,Ei,142,G286,  H100.M 
142. 

Perlatume.  ad.,  114  C*28,  E  1,  6,  H  4, 1  13,  Mi,6 

Per  m.  D.,  369,  C*  28,  Ei,  6,  II  4,  I  13,  M  1,  6. 

Per  ven.  f.,  I.  225,  C*  6,  E  v,  17. 

Pervenitad  aud.  n.,  234,  C3  140,  M  11,  86. 

Pervenit  ad  au.  ne.,  125,  C*98,  E  1,  144,  H  12,  M 
1,  144. 

Pervenitad.  a.  n.  re.,  197,  DD. 

Prseteritorum  ca.  tem..  72.  EE  p.  54,  FFp.  58. 

Probabile  qu.est,  193,  C3  91,  E  1,  56,  G  96,  H34, 
29,  Mi,52. 

Pro  d.  r.,  320,  C*  83.  E  1,  102,  M  1.  99. 

Proil.an.,242,  C*  33,  E  1,  II,  G  255,  M  1,  11. 

Proxima,  381,  Cs  123.  E  11,  6. 

Q 

Quse  a.  su.,  13,  C*  189,  E  111.  66, 1  186. 

Quae  in  c.  92,  C3  237.  E  ni,  65.  G  228. 

Qualiter  j.  p.  216,  C*  124.  E  11.  7.  H  123.  1111. 

Qualiter  in..  328.  C3  175,  E  iv,  7.  G  169.  I  138. 

Quam  gr.,  265,  C3  306,  E  v,  56,  G  355. 1  210. 

Quamjus.,  27,  as  80,  B  79,  C3  81  et  25.  D  187,  E  v, 
73,  86,  Hl.  1225. 

Quam  pat.,  306,  As  46,  B  51,  D  162  et  220,  E  lv,  4 
G  58,  I  !32.  '    ' 

Quam  sitn.,  128.  D  145. 

Quamvis  c.,273,  B  77,  C*  213.  C878,  E  v,  68,  G  84, 

Quamvisc.  p.2s5,  B  78,  C  214,  C*79,  E  v,69,  G85. 
Quautee  auc,  246,  C1 11,  E  iv,  41, 1 146. 

48 


1493 


INDICES  IN  EPISTOLAS  S.  THOM/E. 


1496 


Quantse  co.,  346,  C2  55,  E  i,  53,  I  40,  M  l,  49. 
Quanta m.,  251 C*  7et  202,  E  i,  90,  H 40, 1 1 17,  M  87. 
Quanta  m.,  28,  C»  262,  G  294,  M  v,  76,  W. 
Quantis  tr.,  343,  A*  86,  D  191. 
Qua.itis  calam.,  95,  C3  256,  E  v,  30,  G  339. 
Q..anto  m.,  163,  C3  224,  D  222,  E  nr,  37,  G  215. 
Quanto  m.,  5,0302,  E  n,  14,  G306,  H 127,  I  94. 
Quanto  p.,  245,  C*  10,  G  230. 
Quantop.,303,  C»  82,  Em,  11,  G  87,  I  143. 
Quantop.,  241,  C*32,  E  i,  10,  G  253,  M  l.  10. 
Quantum  p.,  362,  Ca  235,  Em,63,  G  226. 
Quanto  sin.,  316,  C*  57,  E  i,  55,  H  33,  I  21 ,  M  l,  51 
Quanto  s.  R.,  164,  C3  201,  E  v,  39,  G  344. 
Quanto  v.  c,  156,  B  6,  C»  6,  Eill3,G  12,  H  74,  I 
58,  M  l,  108. 

Quantum  te  f.,  172,  C3  308. 

Quantum  s.  in.,  390,  C3  247,  E  v,  22,  G  242. 

Quem  fo.,  p.  333. 

Querimoniav205,C*68,Ei,79,  G256,H53,  Mi,76. 

Quia  d.,  1 17.  C*99,  E  l,  145,  H  103  M  l,  145. 

Quia  ecc.  115,  C3  214,  G207. 

Quiaex  d.(  276,  C*  10,  Cs  142. 

Quia  n.  e.,  260.  C3283,  E  v,  86. 

Quia  te  s.,  382,  C3  118,  E  n,  27,  G  126. 

Quia  v.  b..  275,  C3  322,  E  v,  94,  G361,  I  236. 

Quid  m.  g.,  357,  D  269. 

Quod  c  ea  p.,  283,  As  8,  C3  99,  D  148,  E  i,  41,  G 
107,  H25,  Mi,  37. 

Quodju.,  209,  C2  93,  E  i,  118,  H  78,  M  i,  113. 

Quod  mi.,  203,  B  47,  C3  48,E  i,  49,  G  54,  H  30,  1 17, 
Mi  45. 

Quodno.,  142,  C*216,  E  v.  75. 

Quod  st.  n.,  360,  C3  135,  E  m,  27,  G  138,  1181. 

Quodp.,  215,  B  55,  CU22,  C»  56,En,  1,  G  62,  H 
118,  1101,  M  n,  2. 

Quodsup.,317,  C*  17. 

Quod  ti,  280,  A*  68,  D  225. 

Quomodo  de.,  90,  C*  112,  E  i,  165,  H  112,  I  95,  M 
1,  165. 

Quoniam  ad.,  247,   C3  217,  E  iv,42,  G  264,1  200. 

Quoniam  ad  o.  cu.,  210,  B  45,  C3  46,  E  i,  119,  G 

52,  H79,  I4^,Mi,  114. 

Quoniam  ad  o.  c  p.,  239,  B  46,  C8  47,  E  l,  120,  G 

53,  H80,  Mi,  115, 

Quoniam  de  p.,  287,  B  41,  C3  41,  E  v,  6,  G  47. 

Quoniam  dep.  t.,  252,  B  42,  C3  42,  E  v,  2,  G  48. 

Quoniam  dev.d.,  254.B33,C333,E  v,  4,G39,1 194. 

Quoniam  di.,  202,  C*  48,  E  l,  43,  H  27,  M  l,  39. 

Quoniam  ecc,  235,  C3  122,  G  130,  M  n,   129. 

Quoniam  en.,  229,  C3  282,  E  v.  41,  G   335. 

Quoniam  in.,  255,  B  37,  C3  57,  E  v,  5,  G  43. 

Quoniam  inc,  102,CM2,Ei,  47,H28, 130,  Mi,  43. 

Quoniam  nobilis,  281. 

Quoniam  D.,  353,  D  285. 

Quot  et  qu.,  85,  C3  259,  E  v.  37,  G  342. 

Quot  ang.,  20,  C*  201,  E  iv,  50. 

Quot   et  qu.,  83,  C*  126,  E  m,  17,  G  134  I  16 

Quoties  o.  342,  C*  6,  E  111  51, 1  169. 

Quum.   Vide  Cum. 

R 

Receptis  I.,  204,  C*  56,  E  l,  54,  H  32,  I  37,  M  i,  50. 
Rediens  ad.,  89,  C*  65,  E  i  75,  H  49.  M  i,  72. 
Rediitnun.,  90,  0*66,  E  i,76,  G100,  H50,M  i,  73. 
Redolet,  266,  C3  328,  D  246,    E  v,  93,  G  360,  H  2 
et  3,  I  235. 
Regiae  s.  c,  312,  C  316,  E  iv.  51,  G  245,  I  130. 
Regia,  182,  C3  289,  E  iv,  5,  G  330. 
Relatum,  165,  C*  162,  E  n,  82,  1  57. 
Bemittimus,  11,  B  26,  C3  26,  E  n,  54,  G  32,  I  115. 
Rex.  p.,  389,  C* 204,  E  v,  11,  G  268. 

S 
Sacrorum  can.,  106,  C3  194,  E  m,  70,  G  188, 1  155. 


Sacrorum  c  d.,  122,  C3  108,  E  ni,  45,  G  116. 

Sacrosancta,  208.  C*  92,  C3  277,  E  l,  115,  G  272, 
H75,  147,  Mi,  110. 

Ssepe  n.,  284,  C3  45,  E  i,  74,  G51,  H  48,  M  i,  11. 

Ssepe  qn.,  47,  C3  197,  E  m,  79,  G  191,  I  171. 

Saluti  re.,  313,  C3  276,  E  v,  27. 

Sancta  Can.,  56,  C3  230,  E  in,  58.  G  221. 

Sanctis  v.  S.,  352,  C*  27,  E  iv,  25,  G  333,  I  140 

Sanctitati,  44,  C3  297,  E  i,  19,  G  12,  M  ),  15. 

Satis  su.,  5,  C2  2,  E  i,  138,  H  97,  I  69,  M  l,   139. 

Satis  su.,  97,  C2  3,  E  i,  139,  H  28. 

Scelerum,  327,  C3  209,  E  m,  88,  G  203,  I   173. 

Sciatis,  78,  C1  14,  E  iv,  47,  G  291,  I  191. 

Sciatis  h.  e.,  372,  C1  3,  E  l,  14,  H  9. 

Scimus  pr.,  323,  C3  294,  E  v,  16,  G  237. 

Scripseramus,  1 19,  M  ui,  99,  W. 

Scriptum  e.,  337,  A2  90. 

Secutus,  111,  C»  242,  E  iv,  38,  G  232. 

Se  ips.,141  .A1 4,  C3 1«7,  D 172,  E  m,  44,  G  1 15, 1 156. 

Segnius  i.  a.,  L93,  C*  11,  E  v,  46,  G  357. 

Si  cau.  no.,  17,  C3  183,  E  iv,  12,  G  176,  I  136. 

Sicut  ad  lo.,  48,  B  61,  C3  62,  E  v,  49,  G  68,  I  204 

Sicutno.  v.,  104,  C24,  E  i,  143,  H 101,  I  68,  M  i,  143. 

Si  cu.,  74,  As  32,  B  9.  C3  9,  E  i,  97,  G  15,  H,  64, 
I  36.  M  l,  64. 

Si  enorm.,  226,  C3  278,  E  v,  28. 

Signiflcatum  e.   n.  et  ex.  p.  t.  m.,  214,  C*  265,  E 
i,  175,  G297,  H  115,  M  i,  175. 

Significatum  e.  n.  et  c.re.  mo.,  278,  C*  19. 

Significatum  e.  n.  q.,  G,  310,  C3  267,  E,  i,  177,  G 
299,  M  i,  177. 

Significatum  e.  n.  q.  q.  m.  t.  in  300,  C2  154,  E  li,  75. 

Significavit  no.  v.  f.,  238,  C*  41,  E  i,  27,  G  348,  I 
145,  M  i,  23. 

Significavit  n.  v.  s.,  324,  C4  17,  E  ni,  30,  G  315. 

Si  gr.  1.,  169,  B  17,  C»  17,  E  i,  155,  G  23,  M  i,  155. 

Si  labor.,  53,  B  63,  C3  64,  E  v,  51,  G  70, 1205. 

Si  lit.  nos.,  123,  A*  5,  B   7,  C3  7,  D  350,  E  i,  40, 
G  13,  H24.  I  35,  M  i,  36. 

Sinceritati  158,  C3  206,  E  m,  93,  G  200. 

Si  quanta  d.  et  in.  ec,  277,  C2 14,  C3  143,  M  n,  87. 

Si  qu.  det.  et  in.  ex  B.  ec  cl.,  232,  C2  13,  C3 141. 

Si  v.  e.,  162,  C»  152,  E  n,  86,  G  149. 

Si  vo.,  42,  C3  87,  E  n,  73,  G  91,  M  l,  131. 

Solliciti  de  6,  B  21,  C3  21,  E  n,  22,  G,  27,  I  93. 

Solliciti  es.,  93,  C*  190,  E  m,  67,  G  267. 

Sollicito  re.,  335. 

Stylum  eo.,  336,  C»  153,  E  n,  100,  G  150. 

Super  be.,  296,  C*  58.  E  i,  62,  H  40,  I  33,  M  i,  58 

Super  his  377,  C*  46,  E  l,  36,  M  i,  32. 

Super  n. ,  344,  C3  50.  E  i,  45,  M  l,  41 . 

Super  pr.,  149,  B  10,  C282,  C3  10,  E  l,  101,  G  16, 
H  68,  M  i,  98. 

Super  rel.,  236,  C*71,  E  l,  83,  H  57,  I  148,  M  l  86. 

Susceptis  et  185,  Q  xvi,  106. 

T 


Tanquam  ex  267,  B  44,  C3  44,  E 
108,  I  44, 


l,  160,  G  50,  H 
G  n,  65,  I  196. 


Testatur  v.,  24.  C8  254,  E  v,  24, 
Transacta  392,  C*  207,  E  v,  33. 
Trecensis  co.,  21,  C3  264,  G  241. 

U 

Universis  op.,  281,  A2  28,  B  43,  C»  43,  D  216,  E  l, 
32,  G  49,  H  20,  I  50,  M  l,  28. 
Ut  cum,  358,  E  m,  4,  G  309. 
Utinam,  31,  C3  243,  E  v,  20,  G  239,  I  197 
Ut  d.  v.,  364,  E  iii,  41,  C*  188,  G  350. 
Ut  al.  s.,  160,  C3  239,  E  iv,  45,  G  259, 
Ut  quid.  Vide  Cbarissime. 

V 

Yehemente,  gravisi,  347  Cl  100,  E  i,  146,  H  104, 
M  i,146. 


1497 


INDICES  IN  EPISTOLAS  GILBERTI  FOLIOT 


Venerabilis,  G,  il,  23,  C3  295. 

Venerande,  3,  C2  67.  E  l.  77.  G  254,  H  51,  M  l  74 

Verbum  evan.,  55,    B  30,  C3  30,  E  n,  99,  G  36. 

Veritas  ob.,  70,  C=>  184,  E  iv,  26,  G  177,  I  134. 

Veritatis  363,  C*  5,  E  m,  50,  G  235. 

Vestra  de.,  134,  C*  187.  E  m,  40,  G  181. 

Vest.  dis.,  157,  C»  225,  E  m,  52,  G  216,  I  188. 

(2)  Nota  quod  tres  quatuorve  epistolarum,  quse  in 
hac  tabula  occurrunt,  nulium  numerum  affixum  ha- 
bent.  Hoc  inde  factum  est,  quod  casibus   fortuitis, 


1498 


\estrw,  356,  C»  J31,  D  196,  E  v,  81,  I  228. 
Vestrafr.,  127,  G  186,  M  i,  164. 
Vestram  la.,  137,  F  m,  43. 

Vestro  apostolatui,  331,  C»  120,  E  v,  82,  I  231. 
Vir.  iH.  R0-)  155>  C3  25J)  E  IV>  4Q    G  261 

Virtutis  et  fi.,  228,  C*  271,  E  v,  84,  G  269.  I  208 
Vobisd.fr.,  116,  118,  et  128  (2). 

quibus  omnes  res  humanae  subjacent,  numerus  in- 
tercidit.  At  certum  est  omnes  has  epistolas,  nullis 
exceptis,  in  istis  codicibus  inesse. 


TABULA  SECUNDA  IN  EPIST.  S.  THOMtE, 

Secundum  editionem  Lupi,  qua3  in  quinque  libros  distributa  est,  ordinata. 


l,  GF,  462.  -  ii,  GF,  463.  -m,  368.  -  ,v,  198.  -  v 

J??- ~ V1>  S  -  vii>  37°- - vm- 37j  •  - ]x  365.  -  x; 

h~^242'  xn'  *•  ~  x,n'  QF>  481  ~  Xlv>  372.  - 
xv,  GF.482.—  xvi, '.  — xv.i,  200.-  xvm,  I .-  xix,44  — 

XX' A~  XXI/30'  -  XXI1-49-  -  xxm,375.-  xxiv, JS.  - 
xxv,  GF,  461 . -xxvi,  201.  -  xxvn,  238.  -  xxv,n,  A, 

3o.  -  xxix,  ^76.  -  xxx,  2.  — xxxi,  JS.  -  xxxn,  281 .  — 
xxxm,  JS.  —  xxxiv,  194  —  xxxv,  GF.  465.  —  xxxvi, 
,TXXXVM' 271  — xxxvm,  GF,  174.  — xxxix,279.- 
xi  123.  -  xli,  283.  -  xi.ii,  298.  -  xun,  202.  -  xliv 
378.  -  xlv,  344.  -  xlvi,  345.  -  xlv.i,  102.  -  xlvhI 
177--xl,x'2°3-l,366.-li,GF,397.-lii,  188- 
Lii..346-Uv,204.-Lv,316.  ~lvi,i93.-lvii,192.- 
Lvii.,  50.-lix,314.-lx,274.-lxi,315.-lxh,296- 

Lxn.lTS.-LX^ng-LXVJSO.-LVlJSl^-LXV,,, 

GF   36o.  -lx viii, 129*.  -  lx.x,  GF,  483.  -lxx,  GF, 

51  .-lxx.,GF  512.-Lxxi,,379.-Lxxu,,  JS.-lxx,; 
284.  -  lxxv,  89  -  lxxvi,  90.  -  lxxv.i,  3.  -  lxxvi.i, 
243,-lxxix,  25-Lnx,  292,-lxxx,,  293.-  lxxx.i 
294.— lxxxui,236.— lxxxiv,GF,506.— lxxxv  A  34  — 
lxxxvi  A,  36.  -lxxxvii,S67.-  lxxxv„,,JS.-  lxxx.x, 
GF.  455.  _xc,  251.  -  xc,  206.  -  xcn,  295.  -  xcm, 
J£.-xciv,JS—  xcv,JS.-xcv,,73.— xcv,i,74.— xcvn, 

STXC,X',|7-  "  C'  yS*  ~  C1'  149'  ~  r'">  320,  et  GF 
|30.-ci,i,JS.-civ,  GF,  470.  cv,GF,  472.  -cv.,  GF 

W'  ~  CVo«f  * " CV111', if-  -  C1X'JS  ~  CX>JS- - <~i, 
JS.— cxn,286.— cxm,  156.—  cxiv,207—  cxv,208  — 

cxvi,270.— cxvu,124.  -cxvni,  209.—  cxix  '210  — 

cxx,  239.  — cxxi,  131 .  —  cxxn.  132.  —  cxxm, GF  274 

-  cxxiv.GF,  195.  -cxxv,  GF,  175.-  cxxvii  GF,' 
436.  -cxxvn,74.  -cxxvm,  GF,  437.  -  cxx.x,4.  - 

cxxx,JS.-cxxx,  GF  275.-cxxxi,,GF,410.-cxxx.„, 
JS.  -cxxxiv,  GF,  394.  -cxxxv,  50.  —  cxxxv,    37 

-  cxxxvn,  168.  -cxxxv.n,  5.  -  cxxxix,  97.  _cxl! 
Jfe—  cxli.JS.— cxlii,211._ cxlii,,104.-cxliv  125 
-cxlv,  117  -cxlvi,347.  -cxlv,i,JS.-cxlviii,212; 
-cxlix,  213  -cl,  JS.-cli,  JS.-cni,  JS.  -cl,„, 

~culds-~CLV> m-  ~  CLVI>  JS-  -clvu,  JS 

-clvi.i,  380.  -clix,JS—  clx,267.  clx,,Js.-  clx„, 
351.  —  clxiii,  JS.  -  clxiv,  GF,  466.  —  clxv,  90  — 

— Vl,.j55.  —  CLXVIl.JS.  —  CLXVII1,JS.  —  OLXIX,  JS.— 
3LXX,JS.  -  CLXXI,JS.-CLXX„,JS.—  CLXXIU.JS.  — 
3LXXIV,  174.  -CLXXV,214.-  CLXXVI,  -CLXXV.1,310. 
-CLXXVIII,  A,37.  —  CLXXIX,  JS. 


LIB.  II. 

1,  215.  -  u,  299.  — 111,  268.  —  iv,  GF,398.—  v,GF, 
445  -  vi,  381 .  -v,i  216.  -  v„i,  JS  -  ix,  GF,  406.  - 
To  X,^65-  — *»>66.—  xm,60.—  xiv,51.—  xv,.— 

JS.-xv,,JS.-xvu,JS.-xviu,61.-x,x,67.-xx,JS.- 
xxi,  99—  xxlr,  6.-XXU1,  GF,  331  -  xxiv,  GF,407,— 
xxv.  JS.  —xxvi,  JS.  —  xxvn,  382.  -  xxvm,  GF,  404. 

-xx>x,GF,408.-xxx,7.-xxxi,JS.-xxx„,JS- 
xxx„,,GF,438.  -xxxiv,  GF,333.  -xxxv,  8.-xxivi. 
—  xxxvii,  JS.— xxxviii, JS.—  xxxix,  JS.—  xl,  JS. 
T  XL1\  PF> 484-  ~  XLU>  GF'  499-  -*"»,  31 1 .  -xuv, 
GF,  431   -xlv,9.  -XLVi,29.-XLV„,10.-xLv„i,JS. 

XL.X     JS.   -  L,  JS.  -  Ll,  JS.  -L„,  JS.  -L„l,  JS!  - 

LIV'il;~LV'59-~LV,-151--LV1I>35.  — lv„,,45.  — 
ljx,  GF    501  —  lx,  JS.  —  lxi,  JS.  —  LXii,  GF,  446.  — 

LXllI,  JS.—  LXlV,  JS.  — LXV.JS.  — LXVI.JS.  —  LXVU,  JS. 

-Lxvui,  GP,354.-IXix,171.-lxx,GF,476.-lxxi, 
°4:-Lxxll>I70--Lxxiu,42.— lxxiv,GF,447.—  lxxv, 
rJ ?vTlxxv,'JS-Tlxxvi,'JS--^xv„i,JS.-lxxix, 
GF.500  -lxxx,  189.  -lxxxi,113.  -lxxxii,  165.  - 
lxxxiii,  1 1 4.  —  lxxx,v,GF,485.  -  lxxxv.JS.-  lxxxvi, 
62.— Lxxxvu,l03.-Lxxxvi„,152.— lxxx,x,JS.-xc, 
J&.  —  cxi,  JS  —  xcil,  JS.  —  xcin,  JS.  —  xciv,  217  — 
xcv,  JS.  —  xcvi,  JS.-  xcv„,GF,403.—  xcv„i,GF,396. 

-  xcix,  55  —  c,  336.  —  c,  GF,  411,  c„,  JS.  —  ciu, 
JS.  —  civ,  GF,  332.  —  cv,  JS.  —  cvi,  JS.  —  cvn,  JS. 

—  cvui,  JS.  -cix,  91.  —  cx,  JS.  —  cxi,  218. 


LIB.  III. 

i,219.  -„,301.  -i„,302.-  iv,  358.  -  v,JS.  -vi. 
383.—  v„,  384.—  vin,  GF.  486.—  ix,  359.  —  x,173.— 
xi, 303.—  xii,JS.— xni,  321,etGF,335.  —  x,v,  145.— 
xv,  138,— xvi,GF,  454.— xvii.83.— xvi„,176.— xix, 
JS.-  xx,  GF,  490.— xxi,  322,et  GF,  428.—  xx„,  GF, 
455.—  xx,ii,GF,439.  —  xxiv,  220.— xxv,221.— xxvi 
GF.487.  -  xxvii,  360.  — xxviii,  GF,  460.  -  xxix,  GF, 
494.  -  xxx,  324.  —  xxxi,  325.  — xxxn,  385.  —  xxxm, 
81.  —  xxxiv.  84  et  166.  -  xxxv,  138.  —  xxxvi  105.  — 
-xxxvii,  GF.390.  —  xxxvm,  163  —  xxxix,  133.-xl,134. 
—  xli,  364.  —  xlii,  GF,  268  et  276.  —  xliii,  137.  — 
xliv,  141.  —  xlv,  122.  — xlvi,  GF,  277.  -  xlvii,  GF 
493. -xlviii,GF,491.-xl.x,GF,429.-l,363.-li', 
342.  —  l„,  157.  —  liii,  386.  —Liv,  12.  —  lv,  40.  —  LVi, 


INDICES  IN  EPISTOLAS  GILBERTI  FOLIOT. 


1499 

32,52,63.  —  lvii.68.  —  lviu,56.  —  lix,36.  —  lx,  57. 
—  lxi  109.  — lxu,361  .—  lxiii,362.—  lxiv,38.—  lxv, 
92  —  lxvi,  13.—  lxvii.93.  —  lxviii,80.— lxix,88.— 
lxx,  106.  -lxxi,  120.—  lxxii,  116,1  tSet  128.  —  lxxhi, 

153.  —  lxxiv,  39.  — lxxv,  14.  —  lxxvi,  33.  —  lxxvii, 
GF,  391.— lxxviii,  326.  — lxxix,  47.  —  lxxx.  JS.  — 
lxxxi,69.  —  lxxxii,  GF,457.  — Lxxxm.58.  —  lxxxiv, 
43.  —  lxxxv,  GF,443.  -  lxxxvi,  GF.  461 .  —  lxxxvii, 

154.  —  lxxxviii,  327.  —  lxxxix,  GF,  473.  —  xc,  GF, 
422.  xci,  GF,  474.  —  xcn,  15.  —  xciu,  158.  —  xciv, 
159.  —  xcv,  135.  —  xr.vi,  GF,  514.  —  xcvn,  139.  — 
xcviu,  GF,  451. 

LIB.    IV. 

l,  297.  —  ii,  304.  -  iii,  305.  —  iv,  306.  —  v,  182.  — 
vi,  16.  —  vn,  328.  —  vni,  338. -ix,  167.  —  x,  339.  — 
xi,  340.  —  vn,  17.  — xni,  18. —  xiv,  19.  -xv,  100.- 
xvi,  222.  —  xvn,  223.  —  xvili,  GF.  505.  —  xix,  GF, 
509.  —  xx,  GF,  452.  —  xxi,  332.  —  xxu,  387.  —  xxm, 
GF,  427.  —  xxiv,  GF,  426.  -  xxv,  352.  —  xxvi,  70.  — 
xxvii,GF,  389.  — xxvin,  175.  —  xxix,  JS.  — xxx,  269. 
_xxxi,319.  —  xxxii,290.  -  xxxm,79.  — xxxiv,JS.— 
xxxv,  JS.  —  xxvi,  JS.  —  xxxvu,GF,458.— xxxvin,  111. 
—  xxxix,JS.— xl,155.— xli,246.— xLii/247.— xliii, 
224.  —  xliv,  76.  —  xlv,  160.—  xlvj,  94.  —  xlvii,  78.— 
xLvm,  388.  —  xlix,  JS.  —  l,  20.  —  li,  312. 

LIB   v. 

i,  307.  —  ii,  252.  -  in,  253.  -  iv,  254.  —  v.  255.  — 
vi,  287.  -  vn,  240.  —  vni,  248.  -  ix,  144.  —  x,  264.  — 
xi,  389.  —  xn,  140,  — ;xm,  JS.  —  xiv,  GF,  495.  -  xv, 


1500 


256.—  xvi.323—  xvu.,225.  —  xviii,  JS.  —  xix,  107.  — 
xx,  31.  — xxi,  40.  —  xxu, 390.— xxm, 391.  —xxiv,  24, 

—  xxv,329.— xxvi,  262.  — xxvn,3l3.  —  xxviu,226.— 
xxix,  227.  — xxx,  95. — xxxi,  263.  —  xxxu,  271.  — 
xxxiu,  392. —  xxxiv,  228.  —  xxxv, 136  et  148.  — xxxvi, 
161.  —  xxxvn,  85.  —  xxxvm,82.  —  xxxix,  164.  —  xl, 
257.  —  xli,  229.  —  xlu,  JS.  —  xlih,  GF,  497.  —  xliv, 
GF,  498.  —  xlv,25.  —  xlvi,393.— xlvh,41.  -xlviu, 
110.  —  xlix,  48.  — l,  71.  —  li,  53.  —  lii,26.  —  Liu, 
394.  —  liv,  183.  —  lv,  30.  —  lvi,  265.  — Lvii,  GF,  384. 

—  lviu,GF.401.  —  lix,  GF,400.— lx,  GF,393.—  lxi, 
GF,392.— lxu,GF,402.  — lxiu.JS.  —  lxiv,JS.— lxv, 
230.  —  lxvi,  272.  —  lxvu,249.  —  lxviu,  73.— lxix, 
285.  —  lxx,196.  —  lxxi,258.  —  lxxii,JS.  —  lxxui,27. 

—  lxxiv,  195.  —  lxxv,142.—  lxxvi,GF,456.  —  lxxvu, 
GF,448.  —  lxxviu,*.  —  503.  —  lxxix,  A,55.  —  lxxx, 
330.  —  lxxxi,256.—  lxxxu,331  .  —  lxxxui.GF,  440.  — 
lxxxiv,  GF.  469.  —  lxxxv,  259.  —  lxxxvi,  260.  — 
lxxxvu,  GF.  424.  —  lxxxviu.  *.  —  lxxxjx,  GF,  385. 

—  xc,  GF.  422.  —  xci,  JS.  —  xcu,  237 .  —  xcui,  266. 

—  xciv,  275.  —  xcv,  GF,  334.  -  xcvi,  GF,  386.  — 
xcvn,  GF,  382.  —  xcviu,  '. 

In  his  duobus  tomis  59  epistolse  sunt,  quae  in  edi- 
tione  Lupi  non  occurrunt  :  eee  sunt  21 ,  23,  28,  62, 77, 
98,  101,  M2,  115,  119,  121,  126,  127,  128*,  129,  143, 
147,  172,  184,  185,  186,  187,  190,  191,  197,  232,233, 
?35  244,  245,  250,  261,276,  277,  278,  280,  281,  288, 
289,  291,  309,  317,  318,  333,  334,  335,  337,  340,  341, 
343,  348,  349,  350,  353,  354   357,  373,  374. 

ln  aliis  istis  tomis  ,qui  epist.  Gil .  Fol. continent,  426 
epistolae  novee  lmunt.quee  apud  Lupum  non  habentur. 


TABULA  EPISTOLARUM 

Secundum  litteram 


S.   TROMM   GANTUAR. 
initialem  ordinata 


Epistolarum  sancti  Thomse  Cantuariensis  editio  a 
Lupovulgata,Brux.2tomis  4.  1682,  epistolasomnino 
530  habet,  inter  quas  circiter  1 10  suntquae  Arnulfum 
Lexoviensem  et  Joannem  Saresberiensem  habent  auc- 
tores.  Eas  nunc  omnino  ab  epistolis  sancti  Thomse  se- 
paiavimus,Arnulfiquidem,quiaiiuperomniaejusope- 
rain.vol.  35  hujus  editionis  Patrum  Ecclesise  Anglica- 
nse  edidimus,  Joannis  vero  Saresbericnsis,  quia  ejus 
quoque  opera  omnia  quae  exstant,  Deo  volente,  brevi 
sum-js  in  lucem  daturi.  Restant  circif.er426.  quas  da- 
musvelinhisqui  sancti  Thomaevelin  iilisqui  GUJVrti 
Foliot  epistolas  continent.  Nam  in  dnas  partes  melius 
viaumesthsecdocumentapartiri.eoquodexstantinbi- 
bliotheca  Bodleiana  epistolsetut  ettantae  quse  Gilberti 
Foliot  prae  se  nomen ferunt,ut  illi  locum  separatum  as- 
cribere  etin  sua  sibi  editione  vulgare  melius  videre- 
tur.Exeademcausafactumestutpro426epistolis,quas 
prseter  Arnulfum  et  Joh.Saresb.editio  Lupi  hubet.nos 
jamineditionehacusque  ad  mille  (!),majorem  partcm 
ineditas,  publici  juris  faciamus.  Quod  quomodo  fac- 
tum  8it,quibusque  prsesidiis  usi  simus,  ex  inspectione 
tabulae  quse  sequitur,  lectori  manifestum  fiet. 

Numerusqui  nullam  litteram  praefixam  habet  ordi- 
nem  designat  epistolarem  in  hac  nostra  editione  serva- 

tum. 

Acod.  ms.  qui  inBibl.Bodl.  servatur,  sub  numero 
287  in  collectione  Douciana.  Iste  liber  in  duas  par- 
tes  divisus  est,  quarum  prior  Vitam  S.  Thomse, 
auctoribusWil.fil-Stephani  etJoanneSaresb.con- 
tinet,  intersertis  paucis  epistolis,  sex  autseptem, 
fortasse  non  amplius,  quas  minoribus  numeris  (*) 
litterae  postpositis  indicavimus. Altera  pars  (2)  co- 


dicis  epistolas  circiter  93  habet,  quarum  tnginta 
amplius  hictenus  meditae  autin  histomis  autin 
Gil.  Fol.  uuncprimum  prodeunt.  Codex  iste  cir- 
citer  annum  1200  scriptus  fuit. 

B  cod.  ms.  Bodl.  509,  circiter  A.D.  1200  scriptus, 
epistolas  8'»  habet,  necnon  alia  quse  ad  epistolas 
S.  Thomae  non  speetant. 

C  cod.  ms.Bodl,937,pra?cedentibus  nontecentior, 
liber  cujusvis  pretii,  nam  quasi  index  est  libelli 
Alanide  VitaS.  Thomae  et  tractatus  Joannis  Sa- 
resberiensis  de  eadem  re  recte  inter  se  ordinaodo- 
rum.In  quatuor  partes  distributas  epistolas  habet 
circiter  600  :  quocirca  notulas  affiximus  l  s  3  *  ut 
sciat  lector  in  qua  parte  voluminis  singulas  epis- 
tolee  requirendse  sint. 

D  cod.  ms.  Bodl.  e  Mus.  249  qui  epistolas  amplius 
400habet.  Quarumnon  multasinhistomisdamus: 
multomajorempartem  in  aliisistis  tomis  antedic 
tis,  qui  epistolas  Gilberti   Foliot  habet,  datun. 

E  indicat  e.litionem  Lupi  in  5  libros  distributam. 

F  epistolas  Joannis  Saresberiensis,  Parisiiseditas 

anno  1611.  .    . 

G  cod.  ms.  Lambeth.  sec.  xni-iv,  circiter  3o0  epis- 

tulas  habet. 
H  cod.  ms.  Paris.  num.  5320. 
1  cod  ms.  Paris.  num.  5372  qui  epistolas  habet  circ. 

270inVitaS.Thom8e(auctoreRofeerioCroyland.) 

insertas.  .  fta 

K  eod.  ms.  epistol.  Joan.  saresb.  Paris.  num.  H5W. 

Lcod.ms.epistol.  Joan.Sare>b.Paris.num.  8625. Isti 

duo  codices  easdem  habent  epistolas  quse  in  editis 

continentur,  eodem  quoque  ordine serv? to,  sed (a- 


1501 


INDICES  IN  .EPISTOLAS  GILBERTI  FOLIOT. 


1.502 


menutubi  alter  termineturalterincipiat,  etitauna 
efficiunt  eumdem  numerum  epistolarum  :  quod 
posthac,  cum  deJoanneSaresberiensi  edendoage- 
tur,clariusvidebimus.Nam  inprsesentipaucas  ad- 
modum  ex  istis  codicibus  epistolas  excerpsimus. 

M  ood.  ms.magnificum  et  omni  prsetio  sestimandum, 
qui  in  Museo  Britannico  snb  siglo  Cott.  Claud,  B. 
II,  servatur.Codex  istecirciter400  epistolashabet, 
in  51ibros  distributas.  Ordo  plerumque  idem  est 
quem  Lupus  habet,  additis  paucis  epistolis,  quas 
omnes  excerpsimus  et  nunc  in  lucem  damus.  Non 
multarumistiuscodicis  epistolarum  numerum  de- 
dimus,quia  editio  nostra,jam  tot  codicum  ope  inni- 
sa.novorum  Iibrorum  ope  indigere  haud  adeo  vi- 
debatur. 

Q  Bouquet,  Hisl.  de  France. 

W  cod.  ms.  Coll.  S.  Trin.  Cant.  5  tomis. 

X  cod.  Bodl.  868. 

AA  Vesp.  F.  xin 

EE  Galba  A.  m. 

FF  Galba  A.  iv. 

*  A 

Abutitur,  4,  C8 150,  E  l,  129,  G  147,  H.  89,  I  82,  L 
129. 

Ad  aud.  n.,  295,  C2  78.  E  i,  92,  H  62,  M  i,  89. 

Ad  au.  n.  f.,  201,  C«  2,  C3  284,  E  l,  26,  H.  16,  11, 
M.  22. 

Ad  au.  n.  v.,  268,  As  36,  C3  264,  D  215,  E  n,  3, 
G  296,  H  120,  1  86,  M  n,  4. 

Ad  aud.  n.  c,  269,  C3  271,  D  240,  C  iv,  30,  G  334, 
1144. 

Ad  aud.  tu.,  2,  As  13,  C«  44,  D  169,  E  i.  30,  G  3, 
H  19,  1 19,  M  i,26. 

Ad  aur  n.,  233,  C3  144,  G  143. 

Ad  dis  tu.,  222,  C8  270,  E  iv,  16,  G  246,  I  129. 

Ad  hoc  po.,  206,  C  77,  E  l,  91,  H  61,  I  6,  M  88. 

Adhuc  326,  C3  190,  E  m,  78,  G  184,  I  152. 

Ad  ill.  re.,  338,  C3  164,  E  iv,  8,  G  160,  I  139. 

Ad  nos  it.,  76,  C3  252,  E  iv,  44,  G  262,  I  201 . 

Ad  pe.  ma.,  12.  O2  226,  E  m,  54,  G  217,  I  170. 

Ad  san.  gl.,  159,  C8  207,  E  m,  94.  G  201,  I  161. 

Ad  tu.  dis.,  221,  E  m,  25. 

Ad  ves.  cr.  Gra.,  108,  C3  138,  E  m,  35,  G  141. 

Ad  v.  di.,  297,  C8  268,  E  iv,  1,  G.  329,  I  128. 

Ac  v.  se.,  186,  Q  xvi,  106. 

A  mem.  t.  n.,  282,  A2  6,  CJ  96,  E  i,  37,  G  104,  H 
22    115    M  i    33. 

Animam.  pa.,  C8  I69,E  iv,14,  G  165,  et  248,1  114. 

Antecessorum,292,  C2  69.E  i,  80,H  54,1  43,  M  i,  77. 

Ante  dis.,  91,  C*  177,  E  n,  109. 

Anxietate,  227,  C3  305,  E  v,  29,  G  354,  I  217. 

Apostolica,  350,  As61. 

Apostolicse  s„  14,  G>  191,  E  ni,  75,  G  185,  I  151. 

Apostolicis,  126,  C*  515,  G  208. 

Apostolo,  348,  A*  60. 

A  reg.  su.,  304,  Cs  269,  E  iv  2,  G  321 ,  I  131 

Audiat,  sa.,  329,  C8  255,  E  v,  25,  G  266. 

Audita  pr.,  104,  C3  158,  E  n,  87,  G  155. 

Audito  adv.,  C3  90,  E  n.  18,  G.  95,  H  128. 

Audito  et,  257,  C8  307,  D  v.  40,  G  356. 

Audivitecc,  58,  C3  200,  E  ni  83,  G  194. 

B 

Benedictus  D.,359,  C3  288,  E.  m,  9.  G,  331 
Benedictus  D.  q,  374,  C3  300. 
Breviloquio,  181,  B  27,  et  31,  C3  27  et  31,  Ei,  66, 
G  33  et  37,  H  44, 1  38,  M  i,  62. 

C 

Calamitates,  136  et  148,  C8  257,  E  v,  35,  F  299, 
G.  340. 

Celebre  pro.  146,  A2  1,  B  3,  Cs  3,  D  295,  E  l,  100. 
G  9.  H  67.  M  i.  97. 


Celebre  prov.,  28,  C*  28,  E  n,  35,  G  34. 

Charissime,  144,  C*  203,  E  v,  9,  W. 

Chanssimus,  253,  B  32,  C3  32,  E  v,  3,  F  38,  I  192. 

Charissimi,  46,  C8  227,  E  m,  55,  G  218,  I  183. 

Cognito,  30,  8,  C3  304,  E  v,  55,  G.  353,  I  209. 

Cumr.s.,479,D371. 

Cum  s.,  476,  C*  160,  E  2.  70,  G  157. 

Cumsin.,  322,  D  435. 

Cum  sit,  279,  D  141. 

Cumspeotat,  114,  D  107. 

Cum  susp.,  41,  D37. 

Cum  ven.,  184,  D  336. 

Curse  et  lab.  ves.,  21,  D  21. 

Curam  et  sollic,  344.  D,  263,  H  75. 

D 

De  benig.  ves.,  316,  D  429. 
Decens  cr.  est  et  423,  P  p.  259. 
Decessum  ca.  Wa  ,  260,  D  352. 
De  naturali  bonit.,  248,  D  214. 
De  negotio,  133.  D  310. 
Den.  v.  g.,  519,  A2  63. 
De  vestra  dom.,  319,  D  431. 
De  vestra  erga  nos,  47,  D  46. 
De  vestra  s.,  494  C3  292,  E  3,  29,  G  324  et347. 
De  vestro  al.,  495,  C3  128,  E  5.  14,  G  136. 
Diem  ti.,  223,  D  266. 
Dignum  est  ap.,  68,  D  81. 
Dilectee  mi,  154,  D  194. 
Dilectifil.  nos.,377,D  254. 
Dilectio,  dil.,  300,  D  409. 
Dilectioni  ves.,  8,  D8. 
Dilectioni  v.  dil.,  281,  D  138. 
Dilectusfil.  n.,355,  C2  23. 
Dilectus  fil.  nos  lat.,  251,  338.  D 
Directas  a  te,  258,  D  282  et  380. 
Directis  lit.,  26.  D  26. 

Discretioni,  v.  q.  p.  i.,  411,  A*22,  C*  32.  E2,  101 
G323. 

Diu  d.j.,483,  C859et60,  E  1,  69.  G2,  I64.M65. 

Docet  nos,  193  D  124. 

Dominus  Cant.,  243.  A«  35,  D  155. 

Dum  vices  agim.,  291,  D  276. 

E 

Ecclesiae  R.  f.,  446,  C3  166,  E2,  62,  G  162, 1  125*. 

Ecclesise  v.  q.  d.,  383,  V. 

Eos  vo.  s.,  420,  F  296,  K  163. 

Eram  m.,501,  P  f .  190. 

Episcopos  n.  n.,  490,  C8 123,  E  3,  20,  G  131,1  179. 

Esseme,  219et293,  281  et  378. 

Est  apud  nos  in,  224.  D  125. 

Et  ut  conventio,  310,  D  422. 

Etsi  prop.  ct  p„  414,  F  48.  L  48. 

Etsi  rem  gran.,  153,  D  137. 

Evangelicum,  ut,  247,  D  265. 

Evocati  adom.,  428.  C3  124,  E  3  21,  G  132. 

Ex  crebris,  .140,  D  248. 

Excitatus,  464,  C8  40,  E  1,  25,  17. 

Exemplum,  330,  N. 

Ex  inj.  no„  256,  D  273. 

Ex  quo  lit„  107,  D  100. 

Exlit.  car„  146,  D  142. 

Experta  mi„  9,  D  9. 

Expectans  expectavi  jamdiu,  83,  D  51. 

Expedit,  403,  A2  62.  C3  116,  D  158.  E  2,  97,  G124. 

Ex  relatione,  241,  D  204. 

Exultat,  471,  D  264. 

Exultavi,  257,  D  130. 

Exultavit,  33,  D  33. 

Ex  ten.  I  t.,  367,  D  280  et  371*. 


Ferraum,  457,  C»  199,  E  3,  82,  C  193. 


1503 


INDICES  IN  EPISTOLAS  GILBERTI  FOLIOT. 


1504 


Fidelis  an.,  5,  D  5. 

Filius  re.,  287,  D  163. 

Formam,  435,  A»  72,  O  3,  D  180,  E  3,  13,  G  345. 

Fortunam  ves.,  1,  D  82. 

Fraternitatem,  350,  D  230. 

Fiaternitati  Th.,  336,  A*  92,  D  226. 

G 

Gravisus  e.,  384,  B  71,  C»  72,  E  5,  57,  G  78,  I  211. 

Gratiarum  Dom.,  200,  D  362. 

Gratiarum  dil.,  27,  D  27. 

Gratias  ago,  6,  D  6. 

Gratias  ago  ben.  ves,  qu.,  262,  D  156. 

Gratias  ben.  ves.  hab.,  59,  D  70. 

Gratias  ti.  ago,  54,  D  65. 

Gratum  mu.,  57,  D  68. 

Gratum  ha.,  252. 

Gratumm.,  311,  D  423. 

Gravati  su.,  416,  F49. 

Graviter  ut,  321,  D  433. 

H 

Habes,  fr.,  329,  Z  f .  138°. 

Habui,  7,  D7. 

Hsecqu.,261,  D  270. 

Herefordiensem,  169,  D  393. 

Hoc  est,  43,  D  41. 

Honor  q.  n.,  507,  C3  161,  M  1, 180. 

Honor  q.  n.  m.,  D  508,  C»  179,  M  1,  181. 

Humilitatem,  31,  D3l. 

I 

Id  modic.  dil.pa.,  17  et  97,  D  18  et  316. 

Ulius  siq.,  409.D  439. 

Illum  ci.,  405,  B  70,  C»  71,  G  77. 

Importunus,  61,  D  72. 

Impudentise,  454,  C»  127,  E  3,  16,  G  135,  I  176. 

Inbeati  P.,  345,  D372. 

In  colligendo  den.,  172,  A»  9,  D331. 

Incolumitati  ves.,  132,  D  309. 

In  iis,  car.,  quae  mea,  127,  D  119 

In  exsolvendis,  160,  D303. 

Infirmorum,  327,  D  444. 

Injunctam  no.,  150,  D  129 

In  lucelu.,  237,  D  443. 

Innotuit  re,  408,  C3  103,  E  2,  29,  G  111, 1  104. 

In  officiis  g.,  179,  D  203. 

In  receptione,  513,  D  207. 

Inspectis,  283,  D  381. 

Imperatas,  253,  D351. 

InHtanti  nec,  50,  D  49. 

Instantipa.,  16,  D  17. 

Inter  c.  sol.  368,  D  228. 

Inter  mer.,  134,  D  312. 

Invalescunt,  427,  C3  181,  D  4,  23,  G  174. 

In  ulteriorem,  468,  D  268. 

Ipso  die,  466,  C»  111,  E  1,  164,  H   111,  M  1,  164. 


Jamdiu,  506,  C»  72,  E  1,  84,  H  58,  I  81,  M  81. 

Jamdudum,  51 1 ,  C*  61,  D  166,  E  1  70,  I  66,  M  67. 

Jejunantes  et,  143,  D  325. 

Jucunditas,  f.  289,  D  213. 

Justis  pos.,  313,  C821,D  426. 

Justus  in  exor.,  63,  D  76. 

Juxtaill.,  140.  D321. 


L»tatur  n.  i  J.,  386,  C»  5,  C*  41,  E  5,  96,  G363.  I 

Zoo. 

Laetatur  ev.,  245,  D261. 
Laetatus  sum  in  his,  60,  D  71. 
Lator  p.,  304. 
Lator,  317,  D  436. 


Latoremhu.,  121,  D  114. 

Latorem  pr.,  324,  D  437. 

Latores  hi,  236,  D  442. 

Libentius  vos,  35,  D  36. 

Licet  p.  n.,  453,  D  197. 

Licetde,  401,  B  72,  C»71,  E  5,  58,  G  79. 

Licet  ab.,  422,  C2  129,  E3,  90,  G  137. 

Licet  om.,  309,  D  421. 

Licet  t.  q.,  406,  C»  291,  E  2,  9,  G  304, 1  92 

Licet  n  s.,  451.  C*  29,  E  3,  98,  G  319. 

Litteras  vo.,  19  D  17*. 

Litteras  dil.  quse  201,  D  368. 

Litteras  dig.  Sa.,  37,  D  38. 

Litterass.V.,445,C*20,E2,5,G308,Hl22,M2,  7. 

Lites  amic,  187,  D  382. 

Loquitur  s.  i.,  459,  C»,  76,  E  1,  89,  I  21,  M  1,  86. 

Lux,  dom.  ill.,  158,  C  297. 

M 

Magna  qua,  217,,  349. 

Mandamus  v.,334,  C»  327,  E  5,  95,  362. 

Mandastis  no.,  141,  D  322. 

Mandatum  ves.,  174,  A»  7,«C397,  D  147,  E  1,  38, 
G  105,  146,  M  1,34. 

Mandatum  do.  q.,  271,  As  20,  D  353. 

Mandavit  mi.,  138,  C»  35,  D  219,  G  41 

Mandavit  m.  d.,  499,  B  35,  E  2,  42. 

Meminimus  n.,  369,  D  229. 

Memor.  tu.,  12,  D  13. 

Mentis  ves.,  147,  D  144. 

Miramur  mul.,  475,  P  f.  203c. 

Mittimus  ad  v.  H  u.,  277,  A*  54,  C*  38,  D  386,  E 
45,  G  283,  I  160. 

Moneo  te,  fili,  29,  D  29. 

Moris  so.,  250,  D  327. 

Moris  ea.,  294,  D  282. 

Movet  nos  aliq.,  32.  D  32. 

Multass.  v.,514,  Cl,  28,  E  3,  96,  G318. 

Multiplicem,  194,  A*  18,  D  389. 

Multis  cur.,  209,  A»  55,  D  447. 

Multorum  pre.  v.,  208,  D  279. 

N 

Necessitati,  18  et  98,  D  19  et  317. 

Ne  in  d.  v.,  385,  C»  218,  E  5,  89,  I  232. 

Netuae,  dom.,  212,  CC. 

Nobilismu.,  263,  D  300. 

Noligr.  fe.,  412,  D  258. 

Non  ig.  di.,  425,  F  288,  K  155,  M  5,  92. 

Nonnullis,  393,  D  436. 

Non  potestm.,  449,  A  53,  D  388. 

Non  quer.,   101,  D  94. 

Nos  §a.  v.,  458,  C»,  241,  E  4,  37,  G  231. 

Nos  su.,  re,  418,  F  56. 

Nosti,car.,  100,  D  93. 

Nosti  q..  481,  E  1,  13,  H  8,  126. 

Nostis  dom.,  177,  D  202. 

Notificamus,  398,  C«  146  E  2,  4,  G  121,  M  2,  6. 

Notum  ves.,  139  D  404. 

Notum  sit  car.,  198,  D  128. 

Notum  sit  t   p.,  295,  D  341. 

Noverit  c.  v.,  460,  C8 139,  E  3,  28,  G  142. 

Noverit  dil.  ves.  Ja.,182,  D  332. 

Noverit  di.  v.  q.,  231,  D  408. 

Noverit  di.  v.  c,  315,  D  428. 

Noverit  m.  v.,  440,  A*  85,  C*217,  D  190.  E  5,  83. 

Novil  ecc  Ro.,  489,  D  298. 

Nuntios  et  1.,  439,  C»  110,  E  3,  23,  G    118,  I  180. 

Nuntium  v.  re.,  407,  E  2,  24,  G  154. 

O 

Obsecro  ne,  119,  D  112. 
Officii  nos.  ,  226,  D  334  et  342. 
Officiosum  mi.,  69,  D  83. 


Io05 


INDIGES  IN  EPISTOLAS  GILBERTl  FOLIOT. 


1506 


Paci  ves.  etqui.,  48,  D47. 

Pacives.  cong.,  137,  D  318. 

Parit  et  a  c.  1.,  461,  C*  203,  E  3,  66,  G  197,  I  174 

Particeps  mer.  eff.  225,  D  299  et  445 

Pastoralis  off.,  306.  D  418. 

Paternitatis  v.,  465,  C2  45,  E  1,  35. 

Per  apostolica  scr.,  481,  D  330 

Per  Gunterium,  400,    B  73,  C»  74,  E  5,  59,  G  80. 

Perlato,  /2,  D  347. 

G  23e4Tl68n8  ^'  429'  A'  58'  °*  2'  °  il4>  E  3'-49' 
Personas  ec.  366,   D  233. 
Pervenit  ad  nos,  55,  D  66. 
Pervenit  ad  n.,  342,  D  359. 
Pervenit  ad  au  n.  282,  D  250. 
Pervenitad  pat.,  196,  A233,  D  277 
Pium  e.  fr.,  305,  D  417. 

PIacetn.pl.,  395,  AM0,  &  33,  G  325,  1  113,  W. 
Placuit  subl.  ves.,  28,  D28. 
Placuit  exc,  274,  A2  19,  C*  30,  D  168  E  1    12S  G 
276,  H  83, 155.  '        '    id'U 

Placuit  vo.  lit.,  106,  D  99. 

Post  d.  v.  g     331,  B  56,  C3  57,  E  2  23,  G  631  98. 
Postn.  v.,  455,  C9  125.  E  3,  22,  G  133. 
Postquam  C.  oc.  s.,  450,  A*  59,  D  175 
Poteram  me  cohib.,  2,  D  2. 
Potestis  re.,  504,  I  172,  Q  xvi,  269 
Prsecipio  t.  q,  482,  E  1,  15,  H  10,  I  27 
Praesentium  la.,  255,  D  120. 
Praeveniente  nos  in,  77,  D  91 
Preevenisset,  463,  C*  26,  E  1,'2,  112,  M  2 
Pre  amore  D.,  496.  A»  5,  A*  74,  D  182 
Pro  anim,  mi.  res  est  et,  40,  D  57 
Pro  d.  r.,430,  C»83,E1,  102,  M  1,  99. 
Pro  htteratis  et  298,  D  365. 
Pro  ar.  Can,  502,  C»  95,  E  s,  59,  G  103,  I  123. 
Providendumno,  186,  D  373. 

Q 

Quseadh.  D.,312,  D  422. 
Qua  confid.,  159,  D  301. 
Qua  dev.,415,  F54,  R. 
Quse  ad  pa.,  210,  D  296. 
Quse  don,  314,  D  427. 
Quae  don.  Londonia,  183,  D  333. 
Quse  don.  Stretforde,  188,  D  403 
Quse  in  us.,  230,  D  402. 
Quee  li.  inq.,  129.  D  272. 
Quterel,  233,  D  424. 
Quse  in  nos.,  259,  D  414. 
Quee  senten.,  192,  D  407 
Quse  sem.,  190  D  405. 
Quse  sint  ea,  66,  D  79. 
Quae  sint  opes,  220,  D  121. 
Queeritis  an,  144,  D  326 

<9fiUr  JrW3?'/'  42'  B  1S>  CS  15,  D  149,  E   1. 
126,  G  21,  H  86,  I  70  et  237,  M  1, 123. 

Quahter  v.  in,  380,  Q  v,  xv,  p.  841. 

Quam  pia.  Vide  Qua  d. 

Quam  sit,  145,  D  145 

Quamfer,393,B  74,[C3  75,D  7,E  5,60,G  81  1213 

Quamjac,  139,  B51.C»52,  D820 

Quamvis  s.  b,  515,  211. 

Quamvis  n.  de  m,  335,  S  f o  45. 

Quando  d.  W,  485,  C»  318,  E  2,  84,  G  322 

Quando  p.  v,  392,  B  75,  C«  76,  E  5,  61,  G  82 

Quanta,  do,  72,  D  86.  ' 

Quanta  m,  444,  M  2,  82. 

Quanta  fr,  254,  D  370. 

Quanta  un„  333,  C»  104,  E  2,  34,  G  112, 1  99. 

Quantis  mis,  11,  D  12. 

Quanto  m,  359,  D  222, 


Quanto  ves,  264,  D  210. 
Quanto  erga,  86,  D  54. 
Qui  ad  c,  307,  D419. 
Qui  Domino,  227,  D  335 
Quinube,  148,  D  139. 
Qui  a  pi,  326,  D  440. 
Quia  charit,  88,  D  56. 
QuiaEccles,  123,  D  116. 
Quia  fortis  est  ut,  39,  D*42 
Quid  in  nob,  H6. 

Qui  fuerint  primi.  469.  A*  83    C*  I9fi   w  k  e/. 

Quod  beat,  124,  D  267  '       326«  E5,84. 

Quod  m  cau,  205,  D  329 

Quofrat,  113,  Dl06. 

Quo  ma,  229,  D40l. 

Quo  pe,  301,  D  410. 

Quod  mis.  pa,  25,  D  25 

Quod  al,  320,  D  432. 

Quod  ad,  120,  D  113, 

Quod  aprae,  125,  D  117 

Quodde,  391,  C*  191,  E  3   77 

Quodimit,  42  D  39. 

Quod  lab,  135,  D  313. 

Quod  pal,  34,  D  34. 

Quod  v.  r,  518,  C2  24. 

Quoniam  de,  364,  A2  2  et  26,  D  143 

Qnoniam.  dil,  78.  D.  92. 

Quoniam  dis,  Ch,  3,  D  3. 

Quoniam  gene,  303,  D  416. 

Quoniamhab,71,  D  85. 

Quoniam  in  ec,  244,  D  208. 

Quoniam  qu,  353,  D  206,  242  et  304 

Quoniam  dil,  92,  D  74. 

Quoniam  mul,  70,  D  84 

Quoniam  e.  v,  387,  AA  f,  258,  BB 

Quoniam  d.  v,  388,  Wuol.  5,  Q  XVi,  486. 

Quoniam  s.  u..  389,  C  23,  E  4,  27,  G  250. 

Quomam  p.  m,  492,  D  400. 

Quoniam  scrip,  67,  D  80 

^^^M^eV6'  365'  A2  43'  ^8  283'  D221'  E  L  67'  H 
Quorumdam,  dom,  108,  D  101 
Quorumdam  fra,  266,  D  205 
Quos  no,  204.  D  257. 
Quos  ho,  399,  D  290. 
Quos  ad  me,  486,  C*  15,  E  3,  8,  G  3 1.3 
Quosdam  pert.,  79,  E  10. 
Quum.  Vide  Cum. 

R 

Redditae,  394,  C^  309,  E  I,  134,  G  251    H  93 

Regium,   199,  D  133,  M  3,  100.  '         d* 

Relatum,  338,  M. 

Relatum,  374,  D  251,  M  3,  101. 

Responsum  can.  de  Pan.  n.  a,  285,  D  123 

Rex  c.  D,  382,  E  5,  97. 

Robertus  de  B,  357,  D  236 

Rogati,  13,  D  14. 

Rogamus,  22,  D  22. 

Rogamus,  45,  D  44. 

Rogat  nos,  49,  D  48  et  75. 

Rogatu  ven.  105,  D  98. 

J         S 
Saepe.  Vide  Spe. 

Ssepius  nuntios.  Vide  Episcopos 
Salutationem,  74,  D  88. 
Sancta  et,  378,  O  par.  2,  pag.  171 
Sanctitati,  170,  D  394. 
Sapiens,  126,  D  118. 
Sciat  vest,  30,  D  30. 
Sciatis  quod,  498,  B  67,  C»  68,  E  5.  44  G  74  1219 

^Tniifdit1 6' A%  76'  B  66'  P<°W 


1507 


1NDICES  IN  EPISTOLAS  GILBERTI  FOLIOT. 


1508 


Scimus,  94,  D  308. 
Scimus  pr.,  432. 
Scribentes,  238,  D  366. 
Scriptum,  130,  D  305. 
Scire,  131,  D  307. 
Scitis,  103,  D  96. 
Scitis,  car.,  242,  A»  39,  D  383. 
Secundum,  456,  C8  301,  E  5.  76. 
Severitatem,  175,  A*  52,  C4  37,  D  384,  E  1,  25,  G 
281,  H85,  I  159,  M  1,  122. 

Severitatemves.,  195,  As  47,  D  292  et385,  E  1,  124, 
G  279,  H  84,  I,  158,  M  1,  120. 
Siadv.,  91,  D6l. 
Si  bene,  90,  D  60. 
Sicut  dig.  g.,  356,  D231,  M  5,  104. 
Sicut  dom.,  87,  D  55. 
Sicut  R.  D.,  352,  D  237. 
Sicut  t.  q.,  517,  D  209. 
Sicut  no.,  512,  C*  62,  E  1,  71 
Sicut  Vide  Si  ut,  etc. 
Si  de,  373,  D  256. 
Si  de  v.,  302,  D  411. 
Si  d.   m.,  488,  D  198. 
Significamus,  397,  C»  54,  E  1  51. 
Significatum,  361,  D  243  et  287. 
Si  unum,  443,  C»  202,  E  3,  85,  G  196,  l  175. 
Si  mihi,  424,  C4  7,  E  5,  87 
Singulis,  20,  D  20. 
Si  nos,  109,  D  102. 
Si  ut,  433,  D  223. 
Si  verba,.213,  D  330. 
Spe  fruendse,  136,  D  315. 
Speramus,  75,  D  89. 
Spirat,  111,  D  104. 

Stilus.  51,  D62. 

Suadet,  246,  D  262. 

Suadet,  etc.  Vide  Verborum,  D  392. 

Sublimitati,  46,  D  45 

Sublimitati,  73,  D  87. 

Sublimitati,  278.  D  275  et  375. 

Sublimitati,  438,  A8  25,  C»  115,  D  160,  E  2,  33,  G 
123,  I  106. 

Sublimitati,  93,  D  306. 

Sublimitatis,  165,  D  367- 

SuggestumT.  C,  332,  C3  120,  E  2,  104,  G  128. 

Super  ap.,  516.  A*  65,  D  178  \ 

Super  dis.,  354,  A»  44,  C3  121,  E  2,  68,  G  129 

Super  his,  484,  B  34,  C3  34,  E  2,  41,  G  40. 

Super  his  quse,  52,  D  63. 

Supravires,  467,  W...  Y  186. 

Supremis,  419,  F  57,  L  57. 

Suscepimus  W.  a.  e.,  413,  F  47,  L  47. 

Suscepimus,  263,  D  337. 

Susceptam,  110,  D  103. 

Susceptis  lit.,  128,  D  260. 

Suspirat,  168.  D  391. 

Sustinuimus,  44,  D  43. 


Talentum  vo.,  197,  D  278  et  387. 
Tanta  nos.,  275,  A2  31,  C*  4,  D  152,  E  1,  131,  G 
275,  H  91,  I  54. 

Te,  Domine,  115,  D  108. 

Tenemus,  D  505,  B  57,  C»  58,  E,  418,  G  64,  H  89. 

Testismi.,  56,  D  67. 


Tua,  ca.,  286,  D  136. 
Tutum,  fr.,  328,  D  446. 

U 

Ubi  multa  est,  104,  D  97. 
Universalis,  D.  g.  p.,  360,  D  238. 
Universitati,  325,  D  438. 
Universitali,  185,  D  354. 
Universitati,  434,  As  70,  D  224 
Urget  me,  53,  D  64. 
Usu  celeber,  206,  D  415. 
Usu  cel.,  216,  D  274 
Ut  ost.  card.,  149,  D  126. 


Venerabilem,  273,  A»  21,  C*  31,  D  357,  E  1,  106, 
G  282 

Venerabiles  et,  375,  D  259. 

Venerabilis,  396,  C3  117,  D  159,  E  2,  98,  G  125. 
Venerabilis  do.,  157,  D  286  et  356. 
Venerabilis,  426,  C3  182,  E  4,  24,  G  175,  I  137 
Venerabilis,  347,  V. 
Veniens  ad  a.,  442,  D  239. 
Veniens  ad  nos,  218,  D  328. 
Veniens  ad  n.,  379,  C2  20. 
Veniens  ad  n.,  288,  D  212. 
Veniens  ad  nos,  117,  D  110. 
Veniens  ad  n.,  470,  C2  85,  E  1,  104,  G  277,  H  72. 
Venientes  ad.,  404,  A*  24,  C3  102,  D  157,  E  2,  28, 
G  110,  I  107. 

Venientes  ad.,  487,  Cs  16,  E  3,  26,  G  314. 
Venturis.  O.  T.  ep  :,  520,  A*  84. 
Verbi  s.  Vide  Vobis 
Verborum  f.  s.  p.,  etc.  Unde,  etc,  fid.,  202,  D4I2. 
Verborumf.  s.  p.,  etc.  lnde  est  211,  D  302. 
Verborum  f.  s.  pau.,  etc.  De  vo.,  280,  D  343. 
Verborum  f.  su.  pau.,  etc.  unde  178,  D  392. 
Verborum  fa.su.  pau.qu.  ad,  etc.  Quod  176, D  127. 
Vereor  ad.,  214,  D  398. 

Vestra,  dom.  dig.  s  g.  qu.  in  ecc.  Dei,  270,  D  396. 
Vestrafra.,265,  D  369. 
Vestra  nos,  267,  D  345. 
Vestrae,  269,  D  395. 
Vestrae  ma.,  477,  As  87. 
Vestrse  p.,  500,  C3  159,  E  2,  79. 
Vestr»  dis.,  399,  C3  145. 

Vestrse  s. ,  491 ,  A'  57,  CM,  D  173,  E  3,  48,  G  233 
et285,  I  167.  „    M 

Vestram,  268  et  276,  A*  51,  C»36,  D  290,  E  3,  42, 
G  280  et  351,  I  157. 

Vestram  sp.,  234,  D  434. 

Vestram  p.  m.,  437  ;  AMl,  B  80,  C»  98,  D  154,  E 
1,  128,  G  106,  H71. 

Vestiam  sc,  441,  A8  37,  D  160. 

Vestram  sc,  245,  D  134. 

Vetus  e.,  318. 

Vidimusl.  v.,  478,  D291. 

Vigor  sensuum,  447,  C»  88,  E  2,  74,  G  92,  H  85. 

Vir  hon.,  308,  D  420. 

Viribo.,  15,  D  16. 

Virtus  et  scientia,  80,  D  58. 

Vixm.,  462,  C*25,  E  1,  1,1  1. 

Vobis  loq.,  222,  D  374. 

Vobis  sae.,  24,  D  24.  „    aA    ,  . 

Vobis  sic,  509,  C»  167,  E  4,  19,  G  163,  1  124 


1509 


ORDO  RERUM 


1510 


ORDO  CHRONOLOGICUS 

EPISTOLARUM  S.  THO&LE,  GILBERTI  FOLIOT, 


ET  ALIORUM. 


•♦;^?"iP1Urim"  SUDt  ®P!?toIse.  <lua8  in  ordinem  secundum  chonologiam  redigere  prorsus  impossibile  est  Simt 
de sZto' %ZT*  **  >"%tonwn  S-Th°r  omnino non  spectant.Sed  nec  gloriari  Hce 5  as  qKm qui revwa 
de  Sancto  Thoma  scriptse  fuerunt,  "pistolas  ordinando  me  scopum  semper  attigisse  •  hoc  enim etiam  nn,t  TU 
ron,um,Bouquet  et  Froudium  omnino  diffieile  manet.  GF  indicat  tomo?  qui  G?lb  Fol  epLtoTs  c^tfnet 


Epistolse  Theobaldi  ante  annum  H6i,  scriptee 

a,* pi,3VioGF  414,   GF  415-  GF  4l6'  GF  4l7'   GF 
410,  ur  419. 

1159velll60. 
Petri  Cellensis  epistola  333. 
1163. 
128,  129,  241  0.  44,  34,  30,  49.  GF  462,  GF  464, 
375,  243.  N.  89,  90,  3,  242. 

1164. 
J.  205,  185,  186.  F.  198,  199,  206.  A.  201,  371 
365.  /.  GF  463,  368,  369,  370.  6.  200.  D.  GF  48 
372.  GF  482,  376,  2.  ' 

1165. 

«ni  i?2'  il1'  m>  250'  3l6'  193'  m>  <™>  367,  314, 
274,  315,  73,  296,  366,  194.  GF  483.  GF  511.  J  GF 
512,  379.  GF  465,  377,  292,  282.  GF  174,  283.  A  GF 
365,  187,  298,  284,  202.  0.  208. 

1166. 
/.  267.  GP  397,  188,  346,  367,  GF  459,  178,  180, 
179,  129  *,  232.  F  233.  A.  270.  M.  281,  251,  74.  / 
168,  5,  97,  73,    146,  149,  320.  GF  470.  GF  272,  211, 

I  JSin?5!  ll7o/'  347'  212'  213> 123-  GF  436,  437,  74. 

GF 194,  130.  GF  274,286, 156,  207,  351,279,  124, 132, 

209,  210,  239,  131, 86,  87,  162,  378,  344.  GF  484.  GF 
I  500.  GF  504,  189,  1 13,165,114,  293,294.  GF485,  295 
|  236.  GF  506.  0.  4,  42, 5<»,37.  GF  447,  300.  GF410  380 

GF  394,  309.  GF  395.5,215,  299,  268,  311.  GF499, 

341,  217,  166.  GF  273,  171,  172. 

1167. 

p  ASF2If '  &,GF  466'  90'  9'  29-  "•  GF  476-  54-  355. 
GF  50o.  M.  GF  331.  GF  480,  135,  152.  GF  398    GF 

1445.61.  GF 406, 64,65,51,  6. GF  333,66,60.  D.1,  382, 

381,  et  GF  435.  GF  404.  GF438,  10,  62,  67,  336. 


U68. 
276.  GF  41 1 .  GF  332.  GF  407,  91 ,  238.  GF  403  GF 
396,  218.  ^.GF  354, 151.  GF  502,587.GF  509.  GF  452 
332,175, 11,59,  35,  45,  304,290,223,204.  GF  389,312,' 
297,  306,  384,  144.GF427.  GF426,  303.  GF  493,  338 
167,  182,  17.  F.  339,  340, 16.  GF486,  328,  70,269,352,' 
319.  GF  195.  GF  175,  302,  133.  A.  134,  386,  137   1 41 
122.  170,  80,  88,  106, 120,  153,  39, 14,  33, 326,  219  M 
301,  363,  342.GF268  et  276.  GF  277.GF  493.  GF49I 
364,  GF  429.  J.220,47,  69.GF  457,  5«,  43.  GF  443  GF 
461,  154,327.  GF473.GF454.GF422.GF474,  15,  158 
159,  79,  223  GF505.  GF509,  55.  GF487, 324,  325, 383* 
385,  360.  GF490,322etGF428.GF455.GF439  Gf' 
493,  138,  81,84  et  166,  188, 105.  GF  390,  163,  157,116 
et  118  et  128,  12,  46,  32  et  52  et  63,  28,  277. 

1169. 

o42'3  56'  36'  57'  337'  341'  343'  3^8,  349,  350,  353 
^J'3.59'^3'181-^-  109'  361,362,38,92,  13,93,139. 
GF  451.  GF  391,  176.  GF  458,  111,  145,  133,  8. 

1170. 
/.  253,  307,252,287,  255.  F.  280,240,  248,  264,  155 

2,4o',!4\224'  76'  160'  94'  19'  140'  223'  78,  388  256 
A  323,  107,  244, 245, 31,40,  390,  391,  25,  254.  J  389 
J.  392,  329.  262,  313,  228,  95,  138  et  <48,  161,  85,  82 
16i.  GF497,  25,  393,41,  110,  48,  71,53,  195,  42  30 
265.  GF  402.  GF  384.  GF  401.  GF  400  GF  393  GF 
392,  228,  258.  S.  230,  272,  249. 

1171. 

0.257,229,  226, 263,  394.  GF  402, 227,  271,273,285 
GF  498,  196,  27.  GF  456.  GF  448.  GF  503,  330,356' 
331.  GF  440.  GF  469,  259,  260.  GF  385.  GF  422 

1172. 

GF  424,  237,  261,  266,  275.  GF  334,  GF  386. 


ORDO  RERUM 

QlkE  in  hoc  tomo  continentur. 


SANCTUS  THOMAS  CANTUARIENSIS  ARCHIE- 
PISCOPUS. 
PrsefatioD.  J.  A.  Giles.  { 

VlTA    PRIMA   TH0M.3S,    AUCTORE    EDWARDO   GriM. 

Prologus.  I 

Incipit  vita.  3 

De  visione  matris  suse.  3 

De  consuetudinibus  quas  rex  voluit  conscribere 

fisco.  ^3 

De  conepiratione  episcoporum  contra  archiepisco- 
pum.  *     23 


De  concilio  Northamtoniae. 
De  ingressione  archiepiscopi 
De  commoratione  Sancti  apud  Pontiniacum. 
Quomodo  rex  amovit  eum  a  Pontiniaco. 
Quomodo  rex  tentavit  circumvenire  Sanctum 
QuomoJo  Salvator  bouo  Thomse  apparuit. 
Quomodo  rex  Franciae  voluit  reformare  paeem  in- 
ter  i'6gem  et  archiepiscopum.  39 

De  desiderio  loquendi  cum  rege  Anglise.  39 

De  reversione  beati  viri  ad  Cantuariam.  40 

Miraculum  primum.  49 


24 
26 
35 
36 
37 
39 


1511 


ORDO  RERU 


4512 


Explicit  passio  sancti  Thomse  martyris.  50 

VlTA  THOMiE   SECUNDA,  AUCTORE  RoGERIO  DE   PON- 
TINIACO. 

Prologus.  55 

lncipit  vita.  56 

VlTA   THOMiE  TEETIA,    AUCTORE   WlLLELMO. 

Prclogus.  103 
Descriptio  nobilissimse  civitatis  Londonise.       106 

De  dispositione  urbis.  106 

De  ludis.  108 

Incipit  vita.  Hl 

De  pueritia  ejus.  111 

Quomodo  venit  ad   curam  Theobaldi  archiepis- 

copi.  112 

De  nobilitate  clericorum  curiae.  112 

De  persecutione  Rogeni  postea  archiepiscopi  112 
De  statura  illius  et  moralitate.  113 

Qualiter  primumcrevit  in  reditibus.  113 

Qualiter  factus  est  cancellarius.  113 

De  paceredditaAngliae,  ejectis  Flandrensibus.  114 
De  honore  et  mensa  domus  cancellarii.  115 

Qualiter  nutriebat  filios  nobilium.  116 

Qualit3r  cancellarius  regi  servierit  in  sua  guerra 

de  Tolosa.  122 

Item  qualiter  se  habuit  in  guerra  Francorum.  122 
De  electione  cancellarii  in  arehiepiscopum.  123 
De  tentatione  diaboli  per  malos  et  injustos  homi- 

nes  facta.  126 

De  concilio   apud  Clarendone  habito.  131 

De  concilio  apud  Northamptonam  habito.         133 

VlTA  SANCTl  ThOM^E  QUARTA  ET  QUlNTA,  AUCTORIBUS 
JOANNE  DECANO  SaLISBURIENSI,  ET  ALANO  ABBATE  TEW- 
KESBURIENSI. 

Prologus  Alani.  193 

Prologus  Joannis  Salisburiensis.  195 

Incipit  vita  auctore  Joanne  Salisburiensi.  195 

Incipit  vita  auctore  Alano.  207 

VlTA     SANCTl   THOM,E     SEXTA,     AUCTORE    WlLLELMO 

Cantuariensi. 

Incipit  vita.  234 

VitasanctiThom^septima,auctoreE.deEtesham. 
Prologus.  253 

Incipit  translatio  beati  Thomse  martyris.  253 

VlTA  SANCTl  THOMiE  OCTAVA,  AUCTORIBUS  HENRICO 
ABBATE  ET  RoGERlO  MONACHO  CROYLANDl^. 

Epistola  Henrici  abbatis  ad  Stephanum  Langton 
cantus.  archiep.  257 

Epistola  Rogerii,  sive  prologus  in  vitam  S.  Tho- 
mae'.  259 

VlTA  SANCTI  THOMiE  NONA,  AUCTORE   ANONYMO. 

Incipit  vita.  263 

VlTA  8ANCT1  THOMiE  DECIMA,  AUCTORE  BENEDICTO 
ABBATE. 

Incipit  vita.  267 

PASSIO  SANCTI  ThOM^E,  AUCTORE  ANONYMO  LaMBE- 
THIENSI. 

Prologus.  277 

I.  —  Qualiter  ortus  sit.  278 

II.  —  Praesagium  ortus  ejus.  279 

III.  —  De  primitiva  ejus  nativitate.  279 

IV.  —  Qualiter  factus  sit  Cantuariensis  archi- 
diaconus.  279 

V.  —  Qualiter  factus  sit  regis  cancellarius.     280 

VI.  —  Qualiter  factus  sit  Cantuariensis  archie- 
piscopus.  280 

VII.  —  Facti  reprehensio.  280 

VIII.  —  Apologia  ejus.  281 

IX.  Qualiter  vixerit  in  episcopatu  283 

X.  —  Qualiter  primo  bianditiis  eum  subvertere 
tentaverit  diabolus.  285 

XI.  —  Qualiter  diabolus  eum  injuriis  postea 
agressus  sit.  287 

XII.  —  De  ortu  contentionis  inter  ipsum  et  re- 
gem.  287 

XIII.  —  Qualiter  debuit  sedata  esse  contentio.  289 


XIV.  —  Invectio  in  episcopos.  290 

XV.  —  De  contentionis  resuscitatione.  291 

XVI.  —  De  lapsu  archiepiscopi.  292 

XVII.  —  De  poenitentia  ejus.  292 

XVIII.  —  De  causa  fugse  ejus.  293 

XIX.  —  De  fuga  ejus  et  excusatione  fugse.       293 

XX.  —  Qualiter  diabolus  eum  post  haec  dejicere 
nisus  sit.  294 

XXI.  —  De  afflictione  ejus  per  rejem.  295 

XXII.  —  De  solatio  ejus  per  Deum  295 

XXIII.  —  De  indulgentia  domini  papse  circa  eum. 

296 

XXIV.  —   Contra  quorumdam    reprehensionem 
eius  excusatio.  293 

XXV.  —  De  zelo  ejus.  296 

XXVI.  —  De  prima  coercitione  ejus.  297 

XXVII.  —  De  cohibitione  coercitionis  et  causa 
cohibitionis.  297 

XX VIII.  —  De  ratione  coercitionis.  298 

XXIX.  —  Qualiter  ssepe  laboratum  est  ad  pacia 
reformationem.  298 

XXX.  —  Qualiter  et  qua  fiducia  coercitio  denuo 
secuta  est.  299 

XXXI.  —  Quod  canonica  et  justa  coercitio.      299 

XXXII.  —  Quod  durior  potuisset  esse  de  jure 
coercitio.  300 

XXXIII.  —  Qualiter  adversus  quorumdam  detrac- 
tationes  excusetur  archiepiscopus.  301 

XXXI V.  —  De  profectu  ejus  in  diebus  exsilii.  301 

XXXV.  —  De  afflictione  per  regem  aucta.         302 

XXXVI.  —  De  pacis  demum  per  dominum  papam 
reformatione.  302 

XXXVII.  —  De  media  quadam  injuria  archiepis- 
copi.  302 

XXXVIII.  —  De  reditu  ejus  et  reditus  necessitate. 

303 

XXXIX.  —  De  tempore  reditus  ejus  et  de  causa 
novse  turbationis.  304 

XL.  —  Qualiter  de  temeritate  notatus  sit.        304 
XLI.  —  De  nova  turbatione.  305 

XLII.  —  De  receptione  ejus  et  sestimatione.     305 
XLIII.  —  Excusatio  ejus.  305 

XLIV.  —  De  constantia  ejus.  306 

XLV.  —  Qualiter  reprehensa  sit  ejus  constantia 
et  qualiter  excusetur. 

XLVI.  —  De  passionis  ejus  causa  et  modo.     307 

XLVII.  —  Invectio  in  carnificea 

XLVIII.  —  Detestatio  facti.  310 

XLlX.  —  Exaggeratio  sceleris. 

L.  —  Quare  mox  debuit  martyr  judicari. 

LI.  —  De  contrario  malevolorum  judicio. 

LII.  —  Quid  verius  judicandum  fuerit. 

LIII.  —  Quomodo  vere  martyr  apparuerit.      314 

Passio  sancti  Thom.e,  auctore  anonymo. 

Incipit  passio  prima. 

Passio  alia  secunda.  323 

Passio  tertia. 

Passio  quarta.  329 

Passio  quinta.  335 

VlTA  ET  PASSIO  SANCTl  ThoMjE,  AUCTORE  ANONYMO. 

Prologus.  .    345 

Cap.  I.  —  De  vita  et  moribus  parentum  sancti  Tho- 

mae.  34f 

Cap.  II.  —  De  ortu  mirabili  beati  Thomse. 
Cap.  III.  —  De  visionibus  matris  ejus. 
Cap.  IV.  —  Qualiter  se  habuerit  in  juventute.  350 

VlTA  SANCTl  THOM^,  AUCTORE  ANONYMO. 

Incipit  vita.  ^oi 

FRAGMENTA  LANSDOWNlANiE  VlTiE  S.  THOMiE. 

Prologus.  363 

Incipit  vita.  <>od 

Hymnus  de  sancto  Thoma.  3o9 

documenta  historica  de  sancto  thoma 
I.  —  Causa  inter  Cantuariensem  archiepiscopum 
et  episcopum  Londoniensem.  371 


1513 


QILE  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR 


1514 


II.  —  Capitula  concilii  Alexandri  tertii  habiti 
Turonis.  389 

III.  —  Juramentum  magistri  Girardi  Pucelle  et 
aliorum  a  schismate  et  redeuntium.  391 

IV.  —  NarratioThomsearchiepiscopiCantuariensis 
de  ampulla  olei  sancti,  quo  reges  Angliae  ungi  de- 
bent  in  coronatione,  sibi  divinitus  ostensa.  392 

V.  —  Colloquium  inter  cardinales  et  archiepisco- 
pum.  393 

VI-  —  Summa  causae  inter  regem  et  Thomam.  395 

VII.  —  De  juramentis  contraRomanam  et  Cantua- 
riensemEcclesiampubliceper  Angliamprsestitis.  401 

VIII.  —  Fragmentum  ad  fiscum  pertinens.        402 

IX.  —  De  schismatis  innovatione.  403 

X.  —  Gradus  cognationis  inter  regem  et  reginam. 

405 

XI.  —  Revocatioarticulorum  quos  rex  Henricus  se- 
cundus  voluit  Ecclesiam  Anglicanam  observare.  406 

XII.  —  Cupitula  purgationis  quam  praestitit  Ebo- 
racensis  quaita  manu  juratorum,  quorum  unus  fuit 
magister  Vacarius.  407 

XIII.  —  Stephani  Langton  archiepiscopi  Cantua- 
riensis  tractatus  de  translationebeati  Thomae.     408 

XIV.  —  Tractatus  de  promissione  beati  Thomae 
martyris  videlicet  quod  talis  esset  sibi  successurus, 
qui  Ecclesise  Pontiniacensi  recompensaret  pro  libera- 
litatibus  sui  tempore  sibi  exsilii  impensis.  425 

XV.  —  Excerptum  e  codice  regio  mussei  Britan- 
niae.  433 

EPISTOL^E  THOM^E. 

Epist.  I.  —  Ad  papam  Alexandrum.  435 

Epist.  II.  —  Ad  eumdem.  —  Causa  Thomse  ante 

domnum  papam.  437 

Epist.  III.  —  Ad  eumdem.  438 

Epist.  IV.  —  Ad  eumdem.  439 

Epist.  V.  —  Ad  eumdem.  441 

Epist.  VI.  —  Ad  eumdem.  443 

Epist.  VII.  —  Ad  eumdem.  445 

Epist.  VIII.  —  Adeumdem.  450 

Epist.  IX.  — Ad  eumdem.  451 

Epist.  X.  —  Ad  eumdem.  452 

Epist.  XI.  —  Ad  eumdem.  454 

Epist.  XII.  —  Ad  eumdem.  455 

Epist.  XIII.  —  Ad  eumdem.  458 

Epist.  XIV.  —  Ad  eumdem.  458 

Epist.  XV.  — ,Ad  eumdem.  460 

Epist.  XVI.  —  Ad  eumdem.  461 

Epist.  XVII.  —  Ad  eumdem.  463 

Epist.  XVIII.  —  Ad  eumdem.  464 

Epist.  XIX.  —  Ad  eumdem.  465 

Epist.  XX.  —  Ad  eumdem.  469 

Epist.  XXI.  —  Ad  eumdem.  470 

Epist.  XXII.  —  Ad  eumdem.  471 

Epist.  XXIII.  —  Ad  eumdem.  472 

Epist.  XXIV.  —  Ad  eumdem.  473 

Epist.  XXV.  —  Ad  eumdem.  474 

Epist.  XXVI.  —  Ad  eumdem.  481 

Epist.  XXVII.  —  Ad  eumdem.  484 

Epist.  XXVIII.  —  Ad  eumdem.  487 

Epist.  XXIX.  — Adomnes  cardinales.  488 

Epist.  XXX.  —  Ad  Albertum  presbyterum      492 
Epist.  XXXI.  —  Ad  eumdem.  492 

Epist.  XXXII.  —  Ad  eumdem.  493 

Epist.  XXXIII.  —  Ad  eumdem  et  Theodwinum. 

494 
Epist.   XXXIV.    Ad    Bernardum,    Portuensem, 

episcopum.  495 

Epist.  XXXV.  —  Ad  eumdem.  495 

Epist.  XXXVI.  —  Ad  eumdem.  496 

Epist.  XXXVII.  —  Ad  Bosonem.  497 

Epist.  XXXVIII. —  Ad  Gratianumprotonotarium. 

498 
Epist.  XXXIX.  —  Ad  eumdem.  499 

Epist.  XL.  —  Ad  eumdem.  500 

Esist.  XLI.  —  Ad  eumdem.  501 


Epist.  XLII.  —  Ad  Henricum  Pisanum  presbyte- 
rum.  503 

Epist.  XLIII.  —  Ad  Hugonem  cardinalem  de  Bo- 
nonia.  504 

Epist.  XLIV.  —  Ad  Humbaldum,  Ostiensem  epis- 

copum.  504 

Epist.  XLV.  —  Ad  eumdem  et  Hyacinthum.     504 
Epist.  XLVI.  Ad  eumdem.  505 

gpisT.  XLVII.  _  Ad  eumdem.  507 

Epist.  XLVIII.  —  Ad  eumdem.  511 

Epist.  XLIX.  —  Ad  Hyacinthum  diaconum.  511 
Epist.  L.  —  Ad  eumdem.  512 

Epist.  LI.  —  Ad  eumdem.  513 

Epise.  LII.  —  Ad  eumdem.  514 

Epist.  —  LIH.  —  Ad  eumdem.  515 

Epist.  LIV.  —  Ad  Joannem  cardinalem  Joannis 

et  Pauli.  516 

Epist.  LV.  —  Ad  eumdem.  517 

Epist.  LVI.  —  Ad  eumdem.  518 

Epist.  LVII.  —  Ad  eumdem.  519 

Epist.  LVIII.  —  Ad  eumdem.  520 

Epist.  LIX.  —  Ad  Mainfredum.  521 

Epist.  LX.  —  Ad  Ottonem  titulo   Sancti  Nicolai 

de  Carcere  Tulliano  diaconum.  521 

Epist.  LXI.  —  Ad  eumdem.  522 

Epist.  LXII.  —  Ad  eumdem.  523 

Epist.  LXIII.  —  Ad  Theodwinum.  524 

Epist.  LXIV.  —  Ad  Willelmum  Papiensem.  524 
Epist.  LXV.  —  Ad  eumdem.  524 

Epist.  LXVI.  —  Ad  eumdem.  525 

Epist.  LXVII.  —  Ad  eumdem.  526 

Epist.  LXVIII.  —  Ad  eumdem.  527 

Epist.  LXIX.  —  Ad  eumdem.  528 

Epist.  LXX.  —  Ad  eumdem.  528 

Epist.  LXXI.  —  Ad  eumdem.  529 

Epist.  LXXII.  —  Ad  universos  Ecclesise  filios.  — 

Charta  protectionis   et  libertatis   Ecclesise  Christi 

Cantuariensi  concessa.  529 

Epist.  LXXIII.  —  Ad  suffraganeos   Cantise  pro- 

vincise.  531 

Epist.  LXXI\.  —  Ad  eosdem.  533 

Epist.  LXXV.  —  Ad  eosdem.  536 

Epist.  LXXVI.  — AdomnesepiseoposAnglise.  548 
Epist.  LXXVII.  —  Ad  filios  Ecclesise  per  Cantiam 

constitutos.  —  Charta  de  libertatibus  Ecclesiaj.  549 
Epist.  LXXVII].  —  Ad  omnes  qui  contra  D.  pa- 

pamjuraverunt.  550 

Epist.  LXXIX.  —  Ad omnes  suffrageneos  suos.  551 
Epist.  LXXX.  —  Ad  clericosetlaicosCantise.  553 
Epist.  LXXXI.  —  Ad  clericos  Cantise.  553 

Epist.  LXXXII.  —  Ad  decanos  Cantiae.  554 

Epist.  LXXXIII.  — Ad  Willelmum  subpriorem  et 

conventum  Cantuariensem.  554 

Epist.  LXXXIV.  —  Ad  eosdem.  558 

Epist.  LXXXV.  —  Ad  eosdem.  559 

Epist.  LXXXVI.  —  Ad  Guafredum  Ridel  archidia- 

conum  Cantuariensem.  560 

Epist.  LXXXVII.  —  Ad  eumdem.  560 

Epist.  LXXXVIII.  _  Ad  eumdem.  560 

Epist.  LXXXIX.  —  Ad  Guntherium.  561 

Epist.  XC.  —  Ad  Joannem  Cantuariensem  cleri- 

cum  suum.  562 

Epist.  XCI.  —  Ad  Alexandrum  et  Joannem  fideles 

suos.  564 

Epist.  XCII.  —  Ad  eosdem.  565 

Epist.  XCIII.  —  Ad  eosdem.  569 

Epist.  XCIV.  —  Ad  Rogerium  Eboracense  mar- 

chiepiscopum.  570 

Epist.  XCV.  —  Ad  eumdem.  570 

XCVI.  —  Ad  Conradum  Moguntinum  archiepis- 

copum  electum.  571 

Epist.  XCVII.  —   Ad  eumdem  et  Sabinum,  Hya- 

cinthum  et  Henricum  cardinales.  572 

Epist.  XCVIII.  —  Ad  eumdem.  573 

Epist.  XCIX.  Ad  eumdem,  574 


1515 


ORDO  RERUM 


1516 


Epist.  C.  —  Ad  eumdem.  576 

Epist.  CI.  —  Ad  eumdem.  577 

Epist.  Cll.  —  Ad  Fulcouem  decanum  et  capitulum 

Remense.  578 

Epist.  Clll.  —  Ad  eumdem  Fulconem.  579 

Epist.  CIV.  — Ad  Rotrodum  Rothomagensem  ar- 

chiepiscopum.  580 

Epist.  CV.  —  Ad  eumdem.  581 

Epist.  CVI.  —  Ad  eumdem.  581 

Epist.  CVII.  —  Ad  eumdem.  582 

Epist.  CVIII.  — Adcapitulum  Rothomagense.  583 
Epist.  CIX.  —  Ad  Willelmum  Senouensem  sr- 

chiepiscopum.  584 

Epist.  CX.  —  Ad  Walterum  Albanensem  episco- 

pum.  588 

Epist.  CXI.  —  Ad  Gaufredum  Autissiodorensem 


episcopum. 
Epist.  CXII. 


588 


Ad  David  Bangorensem  archidia- 

conum.  •        589 

Epist.  CXIII.  —  Ad  eumdem.  .       589 

Epist.  CXIV.  —  Ad  eumdem  et  canonicos.  Baogo- 

renses.  590 

Epist.  CXV.  —  Ad  eosdem  canonicos.  590 

Epist.  CXVI.  —  Ad  Bathoniensem  clerum  et  po- 

pulum.  o91 

Epist.  CXVII.  —  Ad  Hilarium  Cicestrensem  epis- 

copum.  591 

Epist.  CXVIII.  —  Ad  clerum  et  populum  Cices- 

trensem.  591 

Epist.  CXIX.  — Ad  Hugonem  Dunelmensem  epis- 

copum.  594 

Epist.    CXX.    —  Ad    Ricardnm    Conventrensem 

episcopum.  594 

Epist.  CXXI.  —  Ad  ffigidium  Ebroicensem  elec- 

tum.  594 

Epist.  CXXII.  —  Ad  Nigellum  Eliensem  episco- 

pum  et  Ricum  suum  archidiaconum.  595 

Epist.  CXXllI.  —  Ad   Robertum   Herefordensem 

episcopum.  596 

Epist.  CXXIV.  —  Ad  eumdem.  598 

Epist.  CXXV.  —  Ad  eumdem.  599 

Epist.  CXXVI.  —  Ad  Godefridum  Landaviensem 

episcopum.  600 

Epist.  CXXVII.  —  Ad  eumdem.  600 

Epist.  CXXVIII.  —  Ad  Lincolniensem   clerum  et 

populum.  601 

Epist.  CXXVIII  *.  —  Ad  Gilbertum  Herefordien- 

sem  postea  Londoniensem.  601 

Epist.  CXXIX.  —  Ad  Gilbertum  Londoniensem.60 1 

"  Epist.  CXXIX  \  —  Ad  eumdem.  602 

Episr.  CXXX.  —  Ad  eumdem.  603 

Epist.  CXXXI.  —  Ad  eumdem  Gilbertum  et  alios 

episcopos  Anglise.  608 

Epist.  CXXXII.  —  Ad  eumdem.  608 

Epist.  CXXXIII.  —  Ad  eumdem.  609 

Epist.  CXXXIV.  —  Ad  eumdem.  6l0 

Epist.  CXXXV.  —  Ad  eumdem.  610 

Epist.  CXXXVl.  —  Ad  eumdem.  611 

Epist.  CXXXVII  — AdclerumLondoniensem.  612 
Epist.  CXXXVIII.  —  Ad  Stephanum  Meldensem 

episcopum.  612 

Epist.  CXXXIX.  —  Ad  eumdem.  614 

Epist.  CXL.  —  Ad  Nivernensem  episcopum.     614 
Epist.  CXLI — Ad  Willelmum  Norwicensem  epis- 

copum.  619 

Epist.  CXLII.  —  Ad  eumdem.  619 

Epist.  CXLIII.  —  Ad  eumdem.  620 

Epist.  CXLIV.  — Ad  Joannem  Pictaviensem  epis- 

copum.  620 

Epist.  CXLV.  —  Ad  Frogerium   Sagiensem   epi- 

scopum.  621 

Epist.    CXLVI.  —  Ad  Jocelium  Saresberiensem 

episcopum.  622 

Epist.  CXLVII.  —  Ad  eumdem.  623 

Epist.  CXLVIII.  —  Ad  eumdem.  623 


Epjst.  CXLIX.  —  Ad  capitulumSaresberiense.624 
Epist.   CL.  —    Ad  Ricardum  Syracusanum  elec- 

tum.  624 

Epist.  CLI.  —  Ad  eumdem.  625 

Epibt.  CLII.  —  Ad  Rogerium  Wicorniensem  epi- 

scopum.  625 

Epist.  CLIII.  —  Adeumdem.  626 

Epist.  CLIV.  —  Ad  eumdem.  629 

Epist.  CLV.  —  Ad  eumdem.  630 

Epist.  CLVI.  — AdHenricum  Wintoniensem  epi- 

scopum.  632 

Epist.  CLVII.  —  Ad  eumdem.  633 

Epist.  CLVIII.  —  Ad  eumdem.  634 

Epist.  CLIX.  -  Ad  eumdem.  637 

Epist.  CLX.  —  Ad  eumdem.  635 

EpisTt  CLXI.  —  Ad  eumdem.  638 

Epist.  CLXII.  —  Ad  Robertum  praepositum  Ar- 

censem.  639 

Epist.  CLXIII.   —  Ad  Clerembaldum   electum  et 

fratres  S.  Augustini.  639 

Bpist,  CLXIV.  —  Ad  eosdem.  640 

Epist.  CLXV.  —  Ad  Arthurum  de  Burgis  et  com- 

plices  ejus.  640 

Epist.  CLXVI.  —  Ad  Ricardum   priorem  et  capi- 

tulum  de  Dovera.  641 

Epist.  CLXVII. —  Ad  Simonemprioremde  Monte 

Dei,  et  Bernardum  de  Corilo.  641 

Epist.  CLXVIII. —  Adfralrem  Nicolaum  deMonte 

Rothomagensi.  641 

Epist.    CLXIX.  —  Ad  Silvestrum    Lexoviensem 

thesaurarium.  643 

Epist.  CLXX.  —  Ad  canonicos  Pantaneise.  644 
Epist.  CLXXI.  —  Ad  Gilbertum  de  Simplingham. 

64i 
Epist.  CLXXII.  —  Ad  eumdem.  645 

Epist.  CLXXIII.  —  Ad  magistrum  Vivianum.  646 
Epist.  CLXXIV.  —  Ad  R.  abbatem  et  Willelmum 

priorem  de  Valle.  647 

Epist.  CLXXV.  —  Ad  magistrum  Lombardum.648 
Epist.  CLXXVI.  —  Ad  quemdam  amicum.  648 
Epist.  CLXXVII.  —   Ad  Henricum  II,  regem  An- 

gliae.  648 

Epist.  CLXXVIII.  Ad  eumdem.  649 

Epist.  CLXXIX.  —  Ad  eumdem.  651 

Epist.  CLXXX.  —  Ad  eumdem.  653 

Epist.  CLXXXI.  —  Ad  eumdem.  657 

Epist.  CLXXXIL—  Ad  eumdem  Henricumll.  659 
Epist.  CLXXXIIL— Ad  eumdem  Henricum  11.659 
Epist.  CLXXXIV.  —  Ad  eumdem.  660 

Epist.  CLXXXV.  —  AdLudovicumregemFranco- 

rum.  661 

Epist.  CLXXXVI.  —  Ad  eumdem.  661 

Epist.  CLXXXVII.  —  Ad  eumdem.  662 

Epist.  CLXXXVIII.  —  Ad  Mathildem  imperatri- 

cem.  663 

Epist.  CLXXXIX.  —  Ad  Owenum  regem  Walliffl 

664 
Epist.  CXC  — Ad  eumdem.  664 

Epist.  CXCI.  —  Ad  eumdem.  665 

Epist.  CXCII.  Ad  Mathildem  Siculorum  reginam. 

666 
Epist.   CXCIII.  —   Ad  Stephanum   cancellarium 

regis  Siciliae.  667 

Epist.  CXCIV.  —  Ad  Robertum  comitem  Leices- 

trise.  668 

Epist.  CXCV.  —  Ad  Hugonem  comitem.  669 

Epist.  CXCVI.  Ad  dilectam  filiam  suam   Idoneam 

670 
Epist.  CXCVII.  —  Ad  comitissam  Warenne.     672 

EPISTOL^E    VARIORUM    AD.   S.    THOMAM    ET 
AD  ALIOS. 
Epist.  CXCVIII-CCCXIX.  671,672 

Epist.  CCCXX.  —  Rotrodi  RothomageDsis  ai  chi- 

episcopi  ad  Henricum  presbyterum  cardinalem.671 
Epist.  CCCXXI.  — Ejusdem  adregem  Anglise.673 


1517 


QU^:  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR. 


1518 


Epist.  CCCXXII.  — Ejusdem  ad  Alexaadrum  pa- 

pam.  673 

Epist.  CCCXXIII.—  Ejusdem  ad  Thomam  Cantua- 

riensem.  673 

Epist.  CCCXXIV.  —  Willelmi  Senonensiaad  re- 

gem  Anglise.  674 

Epist.  CCCXXV.  — Ejusdem  ad  Gratianum  et  Vi- 

vianum.  674 

Epist.  CCCXXVI.  —  Ejusdem  ad  Alexandrum  pa- 

pam.  675 

Epist.  CCCXXVII.  —  Ejusdem  ad  eumdem.     675 

Epist.  CCCXXVIII.  —  Ejusdem  ad  eumdem.    675 

Epist.  CCCXXIX.  —  Ejusdem  ad  eumdem.       6"5 

Epist.  CCCXXX.  —  Ejusdemadeumdem.        675 

Epist.  CCCXXXI.  —  Ejusdem  ad  eumdem.        675 

Epist.  CCCXXXU.  —  Matthsei  Senonensis  thesau- 

rarii  ad  eumdem.  675 

Epist.  CCCXXXIII.  —  Petri  Cellensis  postea  ab- 

batis  S.  Rnmigii  ad  Thomam  cancellarium.  675 

Epist.  CCCXXXIV.  —  Ejusdem  ad  eumdem.   676 

Epist.  CCCXXXV.  —  Ejusdem  ad  eumdem.     676 

Epist.  CCCXXXVI.  —    Ejusdem  ad  Alexandrum 

papam.  678 

lipisT.  CCCXXXVII. —  C.  Lantoniensispresbyteri 

ad  Alexandrum  papam.  678 

Epist.  CCCXXXVIU.  —  Simonis  prioris  de  Monte 

Dei  et  Angelberti  prioris  de  Valle  S.  Petri  ad    Ale- 

xandrum  papam.  678 

Epist.  CCCXXXIX.  —   Eorumdem    ad    eumdem. 

678 

Epist.  CCCXL. —  Ejusdem  Simonis  ad  Albertum 

cardinalem.  678 

Epist.  CCCXLl.  —  A.  Sanctse  Osithee  ministri  ad 

Alexandrum  papam.  679 

Epist.  CCCXLIl.  —  Abbatis  Ramesiensis  ad   Ale- 

xandrum  papam.  679 

Epist.CCCXLIH.  —  Willelmi  Ramesiensis  ad  Ale- 

xandrum  papam.  679 

Epist.  CCCXLIV.  —  Nicolai  de   Moiite  Rothoma- 

gensi  ad  Thomam  Cantuariensem.  679 

Epist.  CCCXLV.  —  Ejusdem  ad  eumdem.  680 

Epist.  CCCXLVI.  —  Ejusdem  ad  eumdem.       681 

Epist.  CCCXLVII.  —  Ejusdem  ad  eumdem.       684 

Epist.   CCCXLVIII.  —  Henrici    abbatis  Strafor- 

diensis  ad  Alexandrum  papam.  686 

Epist.  CCCXLIX.—  S.   Ecclesise  Trinitatis  Lon- 

doniensis  ad  Alexandrum  papam.  686 

Epist.  CCCL.  —  Willelmi  ecclesise  S.    Trinitatis 

Londoniensis  prioris  ad  eumd^m.  687 

Epist.  CCCLI.  —  Ernisii   abbatis  et  R.  prioris  S. 

Victoris  Parisiensis  ad  Robertum   Herefordiensem. 

687 

Epist.  CCCLII.  —  Prioris  S.  Victoris  Parisiensis 

etR.abbatisS  Augustiniad  Alexandrumpapam.  688 

Epist.  CCCLIII.  —  Willelmi  Radingensis  abbatis  ad 

Alexandrum  papam.  688 

Epist.  CCCLIV.  — Willelmi   Badingensis  abbatis 

ad  Alexandrum  papam.  688 

Epist.  CCCLV.  —  LumbardiadAlexandrumpapam. 

6^9 
Epist.  CCCLVI.  —  Theobaldi.  Blesensis  ad  eum- 
dem.  68!) 

Epist.CCCLVII.  — W.monachiep.adGilbertum.689 
Epist.  CCCLVTII.—  Magistri  Viviani  ad  Thomam 
Cantuariensem.  690 

Erisx.  CCCLIX.  —  Ejusdem  ad  eumdem.  691 

Epist.CCCLX.  — Ejusdem  ad  Alexandrumpapam. 

691 
Epist.  CCCLXI.  —  Ejusdem  ad  eumdem.  692 

Epist.  CCCLXII.  —  Ejusdem  ad  Henricum  regem. 

692 

Epist.  CCCLXIII.  —  Laurentii   abbatis  Westmo- 

nasteriensis  ad  Alexandrum  papam.  692 

Epist.CCCLXIV.—  Magistri  WillelmiadThomam 

Cantuariensem.  692 


Epist.   CCCLXV.   —  Hervei   clerici  ad  Thomam 

Cantuariensem.  694 

Epist.  CCCLXVI.  —  Ejusdem  ad  eumdem.       697 
EpieT.CCCLXVIL  — HugonisadeumdemThomam. 

698 
Epist.  CCCLXVIII.  —  Nuntii  sui  ad  eumdem.  699 
Epist.  CCCLXIX.  —  Nuntii  sui  ad  eumdem.  701 
Epist.  CCCLXX.  —  Nuntii  sui  adeumdem.  702 
Epist.  CCCLXXl.  —  Amici  sui  ad  eumdem.  704 
Epist.  CCCLXXII.  —  Amici  su  ad  eumdem.  707 
Epist.  CCCLXXHI.  707 

Epist.    CCCLXXIV.  —  Fratris  R.  ad  fratres    G. 

et  R.  707 

Epist.  CCCLXXV.  —  Nuntii  suiad  Thomam  Can- 

tuariensem.  709 

Epist-  CCCLXXVI.  —  Inimicorum  Thomse  ad  pa- 

pam  et  cardinales.  7U 

Epist.  CCCAXXVIL  — AmicicujusdamadThomam 

Cantuariensem.  711 

Epist.   CCCLXXVIII.  —  Amici  cujusdam  adeum- 

dem.  7)2 

Epist.  CCCLXXIX.  — Amici  sui  ad  papam.     714 
Epist.  CCCLXXX.  —  Amici   cujusdam  ad    Tho- 

mam.  714 

Epist.  CCCLXXXI.  —  Cujusdam  familiaris  ad  eum- 

dem.  715 

Epist.  CCCLXXXII.  —  Amici  ad  amicum.        717 
Epist.  CCCLXXXIIL—  Cujusdam  amici  ad  Tho- 

mam.  720 

Epist.  CCCLXXXIV.  —  Cujusdam  amici  ad  eum- 

dem.  723 

Epist.  CCCXXXV  —  Amici  ad  amicum-  723 

Epist.  CCCLXXXVI.  —  Amici  ad  amicum.       724 
Epist.  CCCLXXXVII.  —  Ludovici  ad  Humbaldum 

et  Hyacinthum  cardinalis.  725 

Epist.CCCLXXXVIII.  — Amici  cujusdam  ad  Tho- 

mam  Cantuariensem.  725 

Epist.  CCCLXXXIX.  —  Amici  cujusdam   ad  eum- 

dem.  726 

Epist.  CCCXC. —  Coexsulumbeati  Thomse  ad  Al- 

bertum  cardinalem.  728 

Epist.  CCCXCI.  —  Eorumdem  ad  Gratianum.  731 
Epist.  CCCXCII.  —  Fidelis  cujusdam  ad  Thomam 

Cantuariensem.  733 

Epist.  CCCXCIII.  —  Amici  cujusdam  ad  Joannem 

Saresberiensem.  734 

Epist.  CCCXCIV.  —  Nuntii  sui  ad  Thomam  Can- 

tuariensem.  737 

GILBERTUS  FOLIOT  EX  ABBATE  EPISCOPUS 
PRIMUS  HEREFORDIENSIS,  DEINDELONDO- 
NIENSIS. 

Preefatio.  739 

Catalogus  regum  et  pontificum  Gilberti  contem- 

poraneorum.  745 

EPISTOL^E  GILBERTI  FOLIOT. 
Epist.  I.  —  Ad  B.  Cerneltuensem  abbatem.       745 

Epist.  II.  —  Ad 745 

Epist.  III.  —  Ad  Henricum  Wintoniensem  episco- 

pum,  A.  S.  legatum.  747 

Epist.  IV.  —    Ad  Simonem   Wigorniensem  epi- 

scopum.  748 

Epist.  V.  —  Ad  Coelestinum  papam.  749 

Epist.  VI.  —  Ad  Theobaldum  Cantuariensem  ar- 

chiepiscopum.  750 

Epist.  VII.  —  Ad  eumdem.  750 

Epist.VIII.  — Ad  Uctredum  Landaviensemepisco- 

pum.  751 

Epist.  IX.  —  Ad  Robertum  Herefordiensem  episco- 

pum.  751 

Epist.  X.  —  Ad  R.  priorem  et  fratres  Malverniae 

754 
Epist.  XI.  —  Ad  Lucium  papam.  755 

Epist.  XII.  —  Ad  Hamonem  Bordesleise.  756 


1519 


ORDO  RERUM 


1320 


Epist.  XIII.  —  Ad  Jocelinum  Salesberiensem  epi- 

scopum.  757 

KnsT.  XIV.  —  Ad  eumdem  Jocelinum.  757 

EnsT.  XV.  —  Ad.  B.  Cerneliae  abbatem.  758 

Epist.  XVI.  —  Ad  J.apostolicse  sedis  legatum.  759 
Epist.  XVII.  —  Ad  Eugenium  papam.  760 

Epist.  XVIII.  —  Ad  eumdem.  760 

Epist.  XIX. —  Ad  Joannem  priorem  S.Michaelis. 

761 
Epist.  XX.  —  Ad  B.  Cerneliae  abbatem.  761 

Epist.   XXI.  —  Ad  Uctredum  Landaviensem  epi- 

scopum.  762 

Epist.  XXII.  —  Ad   Theobaldum  Cantuariensem 

episcopum.  762 

Epist.  XXIII.  —  Ad  eumdem.  762 

Epist.  XXIV.  —  Ad  Simonem  Wigorniensem  epi- 

scopum.  763 

Epist.  XXV.  —  Ad  Eugenium  papam.  764 

Epist.  XXVI.  —  Ad  Simonem  Wigorniensem  epi- 

scopum.  764 

Epist.  XXVII.  —  Ad  Theobaldum  Cantuariensem 

archiepiscopum.  765 

Epist.  XXVIII.  —  Ad  eumdem.  765 

Epist.  XXIX.  —  Ad  Osbernum.  766 

Epist.  XXX.  —  Ad  Joeclinum  Salesberiensem  epi- 

scopum.  767 

Epist.  XXXI.  —  Ad    Theobaldum  Cantuariensem 

archiepiscopum.  767 

Eplst.  XXXII.  —  Ad   R.  priorem  et  fratres  Cer- 

nelise.  768 

Epist.  XXXIII.  —  Ad  Robertum  S.  S.  apostolicse 

cancellarium.  770 

Epist.   XXXIV.  —  Ad   Simonem    Wigorniensem 

episcopum.  771 

Epist.  XXXV.  —  Ad  G.  priorem    et  conventum 

Herefordiensem.  772 

Epist.  XXXVI.  —  Ad  Eugenium  III  papam.  772 
Epist.  XXXVII.  Ad  J.  legatum.  773 

Epist.  XXXVllI.Ad  Theobaldum  Cantuariensem 

archiepiscopum.  773 

Epist.  XXXIX.  —  Ad  eumdem.  774 

Epist.XL.  —  Ad  Robertum  Lincolniensem  episco- 

pum.  774 

Epist.  XLI.  —  Ad  Eugenium  papam,  775 

Epist.  XLII.  —  Ad  Joannem  de  Cant.  775 

Epist.XLIII.  —  Ad  JocelinumSalesberiensem  epi- 

scopum.  777 

Epist.  XLIV.  —  Ad  Theobaldum   Cantuariensem 

archiepiscopum.  777 

Epist.  XLV.    —  Ad  Uctredum  Landaviensem  epi- 

scopum.  778 

Epist.  XLVI.  —  Ad    Theobaldum  Cantuariensem 

archiepiscopum.  779 

Epist.  XLVII.  —  AdUctredum  Landaviensem  epi- 

scopum.  779 

Epist.  XLVIII.  —  Ad  priorem  et  fratres  de  Gol- 

dclive.  779 

Epist.  XLIX.  —  Ad  Simonem  Wigorniensem  epi- 

scopum.  780 

Epi8T.  L.  —  Ad    Robertum  Herefordiensem  epi- 

scopum.  780 

Epist.LI. —  Ad  Jocelinum  Salesberiensem  episco- 

pum.  781 

Epist.  LII.  —  Ad  Mathildem  imperatricem.  782 
Epist.  LIII.  —  Ad  Jocelinum  Salesberiensem  epi- 

scopum.  782 

Epist.  LIV.  —  Ad  Willelmum  de  Cheisneia.  783 
Epist.  LV.  —  Ad  F.  Rading»nsem  abbatem.  784 
Epist.  LVI.  —  Ad  Uctredum    Landaviensem  epi- 

scopum.  784 

Epist.  LVII.  —  Ad  eumdem.  785 

Epjst.  LVIII*  —  Ad  Henricum  Wintoniensem  epi- 

scopum.  786 

Epist.  LIX.  —  Ad  Gaufridum  priorem  Wintoniae. 

786 


Epist.  LX.  —  Ad episcopum.  786 

Epist.  LXI.  — AdUctredum  Landaviensem  episco- 

pum.  787 

Epist.LXII. —  Ad  Jocelinum  Salesberiensemepi- 

scopum.  787 

Epist.  LXIII.  —  Ad  eumdem.  788 

Epist.  LXIV.  —  Ad    Robertum   Herefordiensem 

episcopum.  788 

Epist.  LXV.  —  Simonis  Wigorn.  episcopusaduni- 

versos  S.  Mat.  ecclesiae  filios.  789 

Epi8T.  LXVI.  —  Ad  Simonem  Wigorniensem  epi- 

scopum.  790 

Epist.  LXVIl.  —    Ad  Jocelinum  Salesberiensem 

episcopum.  790 

Epist.  LXVIII.  —  Ad  Bernardum  Clarsevallensem 

abbatem.  791 

Epjst.  LXIX.  —  AdTheobaldumCantuariensemar- 

cbiepiscopum.  791 

Epist.  LXX.  —   Simonis  Wigorniensis   ad  paro- 

chianos.  "92 

Epist.  LXXI.  — Ad  Uctredum  Lendaviensem  epi- 

scopum.  792 

Epist.  LXXII.  —  Ad  R.  Exoniensem  episcopum. 

793 
Epist.  LXXIII.  —  Ad  Eugenium  papam.  793 

Epist.  LXXIV.  —  Ad  Robertum  Herefordiensem 

episcopum.  794 

Epist.  LXXV.  — Ad  Hienardum,  Joannem  et  ca- 

pitulum  S.  David.  794 

Epist.  LXXVI.    —  Ad  Robertum  Lincolniensem 

archiepiscopum.  794 

Epist.  LXXVII.  —  Ad  Robertum  Bathoniensem 

episcopum  795 

Epist.  LXXVIII.  —  Ad  canonicos  ecclesise  Here- 

fordiensis.  795 

Epist.  LXXIX.  —  Ad  Brientium  filium  comitis. 

796 
Epist.  LXXX.  —  Ad  Nigellum  Eliensem  episco- 

pum.  801 

Epist.  LXXXI.  —  Ad  Radulfum  decanum  Here- 

fordiae.  801 

Epist.  LXXXII.  —   Ad   Henricum   Eboracensem 

archiepiscopum.  804 

Epist.  LXXXIH.  —  Ad  Theobaldum  Cantuarien- 

sem  archiepiscopum.  804 

Epist.  LXXXIV.  —  Ad  Eugenium  papam.  805 
Epist.  LXXXV.  —  Ad  Joannem  de  Dinan.  806 
Epist.  LXXXVI.  —  Ad  Ro.  de  Burnaham.  806 
Epist.  LXXXVII.  —  Ad  Eugenium  papam.  807 
Epist.  LXXXVIII.  —  Ad  eumdem.  807 

Epist.  LXXXIX.  —   Ad  universas  S.  matris  Ec- 

cle-ise  filios.  808 

Epist.  XC—  AdRobertum  Lincolniensem  episco- 

pum.  809 

Epist.  XCI.   —  Ad    Theobaldum   Cantuariensem 

archiepiscopum.  809 

Epist.  XCII. —  Ad  Eugenium  papam.  810 

Epist.  XCIII.  —  Ad  eumdem.  810 

Epist.  XCIV.  —  Ad  eumdem.  81) 

Epist.  XCV.  —  Ad  Eugenium  papam.  812 

Epist.  XCVI.  —  Ad  eumdem  Eugenium.  813 

Epist.  XCVII.  —  Ad  eumdem.  813 

Epist.  XCVIII.  —  Ad  eumdem.  814 

Epist.  XCXIX.  —  Ad  eumdem.  814 

Epist.  C.  —  Ad  Eliam  de  Sai.  815 

Epist.CI.  —  Ad 815 

Epist.  CII.  —  Ad  Philipum  deSarnefeld.  815 

Epist.  CIII.  —  Ad  G.    archidiaconum  Wigornien- 

sem.  816 

Epist.  CIV.  —  AdRobertum  Exoniensem  episco- 

pum.  816 

Epist.  CV.   —   Roberti    Exoniensis   episcopi  ad 

Eugenium  papam  III.  817 

Epist.    CVI.  —  Ad   Henricum  Normannorum  du- 

cem.  817 


QUjE  in  hoc  tomo  continentur. 


1521 

Epist.  CVII.  —  Ad  Theobaldum  Cantuariensem 

archiepiscopum.  817 

Epist.  CVIII.  —  Ad  eumdem.  818 

Epist.  CIX.  —  Ad  Rogerium  Eboracansem  archi- 

episcopum.  w    819 

Epist.  CX.  —  Rogerii  Eboracensis   archiepiscopi 

ad  Gilbertum.  820 

Epist.  CXI.  —  Ad  Rogerium  Eboracensem  archi- 

diaconum.  822 

Epist.  CXII.  —  Ad  Willelmum  de  Hinet.  824 

Epist.  CXIII.  —  Ad  A.  papam  828 

Epist.  CXIV.  —  Ad  eumdem.  828 

Epise.  CXV.  —  Ad  Henricum  regem.  829 

Epist.  CXVI.  —  Ad  B.  Leicestrise  archidiaconum. 

830 
Epist.  CXVII.    —  Ad   Matthseum   archidiaconum 

Clocestrise.  830 

Epist.CXVIII.  — Ad  A.  comitissamLeicestri«.830 
Epist.  CXIX.  —  Ad  Henricum  regem.  831 

Epist.  CXX. —  Ad  Theobaldum  Cantuariensem  ar- 

chiepiscopum.  832 

Epist.  CXXI.  —  Ad  eumdem.  832 

Epist.  CXXII.  Ad  universos  S.  matris  Ecclesise  fi- 

lios.  833 

Epist.  GXXIII.  —  Roberti  Herefordiensis  episcopi 

ad  eosdem.  834 

Epist.  CXXIV.  —  Ad  Adri&num  papam.  835 

Epist.  CXXV.  —  Ad  parochianos    Herefordiensis 

©(*(*1gS186  OoO 

Epist.  CXXVI.  —  Ad  fratres  Theoehesberise.  836 
Epist.CXXVII. —  Ad  R.  comitem  Leicestrise.  836 
Epist.   CXXVIIl.  —  Ad  Robertum  Lincolniensem 

•piscopum.  837 

Epist.  CXXIX.—  Ad  universos  S.  matris  Ecclesiae 

filios.  837 

Epist.  CXXX.  —  Ad  Ricardum  Londoniensem  epi- 

scopum.  838 

Epist.  CXXXI.  —  AdTheobaldum  Cantuariensem 

archi  piscopnm.  839 

Epist.  CXXXII.  —  Ad...  840 

Epist.  CXXXIII.  —  Ad  Ricai  dum  Londoniensem 

episcopum.  841 

Ep^st.CXXXIV.  —  Ad  Robertumcomitem  Gloces- 

tri«e.  811 

Epist.  CXXXV.  —  Ad  R.  de  Wirecestrise.  842 
Epist.  CXXXVI.  —  Ad  A.  Lincolniensem  episco- 

pum.  844 

Epist.  CXXXVII.   —  Ad  Ricardum  Londoniensem 

episcopum.  844 

Epist.  CXXXVIII.  —  Ad  Gilbertum  de  Laci.  845 
Epist.  CXXXIX.  —   Ad  David  Menevensem  epis- 

copum.  846 

Epist.  CXL.  —    Ad   Willelmum    archidiaconum 

Londoniensem.  847 

Epist.  CXLI.  —    Ad  Theobaldum   Cantuariensem 

archiepiscopum.  847 

Epist.  CXLII.  —  Ad  eumdem.  848 

Epist.  CXLIII.  —   Ad  R.   Lincolniensem  episco- 

pum.  849 

Epist.  CXLIV.  — Ad  W.  Cestrensem  episcopum. 

850 
Epist.  CXLV.  —  Thomse   Cant.  archiepiscopi   ad 

Gilbertum.  851 

Epist.  CXLVI.  —  Alexandri  papse   ad  Gilbertum 

851 
Epist.  CXLVII.  —  Henrici  regis  ad  Gilbertum.852 
Epist.  CXLVIIl.  —  Ad  Alexandrum  papam.  852 
Epist.  CXLIX.  —  Ad  eumdem.  854 

Epist.  CL.  —  Ad  eumdem.  855 

Epist.  CLI.  —  Ad  eumdem.  856 

Epist.  CLII.  —  Adeumdem.  856 

Epist.  CLIII.  —  Ad  eumdem.  857 

Epist.  CLIV.  —  Ad  eumdem.  857 

Epist.  CLV.  —  Ad  eumdem,  post  passionem  Do- 

mini  Cantuariensis.  £59 


Epist.  CLVI.  —  Ad  eumdem. 
Epist.  CLVII.  —  Ad  eumdem. 
Epist.  Ci.VIII.  —  Ad  sumdem. 
Epist.  CLIX.  —  Ad  eumdem. 
Epist.  CLX.  — Ad  eumdem. 
Epist.  CLXI.  —  Ad  eumdem. 
Epist.  CLXII.  —  Adeumdem. 
Epist.  CLXIII.  — Ad  eumnem. 
Epist.  CLXIV.  —  Ad  eumdem. 
Epist,  CLXV.  —  Ad  emmdem. 
Epist.  CLXVI.  —  Ad  eumdem. 
Epist.  CLXVII.  —  Ad  eumdera. 
Epist.  CLXVIII.  —  Ad  eumdem. 


1522 

860 

861 

862 

863 

863 

864 

865 

867 

868 

869 

871 

872 

872 


Epist.  CLXIX.  —  Ad  eumdem  pro  Herefordiensi 

episcopo  electo.  873 

Epist.  CLXX.  —  Ad  eumdem.  873 

Epist.  CLXXI.  —  Ad  eumdem.  874 

Epist.  CLXXII.  —  Ad  eumdem.  875 

Epist.  CLXXIII  .  —  Ad  eumdem.  876 

Epist.  CLXXIV.  —  Ad  eumdem.  877 

Epist.  CLXXV.  —  Ad  eumdem.  879 

Epist.  CLXXVI.  —  Ad  WillelmumPapiensem  car- 

dinalem.  880 

Epist.  CLXXVIl.  —  Ad  eumdem.  882 

Epist.  CLXXVIH.  —  Ad  eumdem  pro  Wintoniensi 

electo.  882 

Epist.  CLXXIX.   —  Ad  Joannem   Neapolitonum 

cardinalem  883 

Epist.  CLXXX.  — Ad  J.  cardinalera  diaconum.  884 
Epist.  CLXXXI.  —  Ad  universos  S.  Mat.  Ecclesise 

filios.  885 

Epist.  CLXXXII.  -  Ad  eosdem.  886 

Epist.  CLXXXUI.  —  Ad  eosdem.  886 

Epist.  CLXXXIV.  —  Ad  eosdem.  887 

Epist.  CLXXXV.  —  Ad  eosdem.  887 

Epist.  CLXXXVI.  =  Ad  eosdem.  887 

Epist.  CLXXXVII.  — Ad  eosdem.  888 

Epist.  CLXXXVIII.  Ad  eosdem.  889 

Epist.  CLXXXVIX.  Ad  eosdem.  889 

Epist.  CXC.     Ad   eosdem.  889 

Epist.  CXCI.  Ad  eosdem.  890 

Epist.  CXCII.  —  Ad  eosdem.  890 

Epist.  CXCUI.  —  Ad  Thomam  Cantuariensem  ar- 

chiepiscopum.  891 

Epist.  CXIV.  —  Ad  Thomam  Cantuariensem  ar- 

chiepiscopum  892 

Epist.  CXCV.  —  Ad  eumdem.  905 

Epist.  CXCVI,  —  Ad  suffraganeos  Cantuariensis 

Ecclesise.  905 

Epist.  CXCVI  bis.  —  Ad  eosdem,  de  electione  Ur- 

bani  papse.  906 

Epist.  CXCVII.  —  Ad  G.  Cantuariensem  archidia- 

conum.  906 

Epist.  CXCVIII.—  Ad  Mauritium  Parisiensem  ar- 

chidiaconum.  907 

Epist.  CXCIX.  —  Ad  R.    Pictaviensem  archiepis- 

copum.  907 

Epist.  CC.  —  Ad  Rotrocum   Rothomagcnsem  ar- 

chiepiscopum.  908 

Epist   CCI.  —  Ad  Rogerium    Eboracensem  archi- 

QftQ 
episcopum.  vuv 

Epist.  CCII.  —  Ad  eumdem.  £09 

Epist.  CCIII.  —  Ad  J  decanum  Augiensem         909 

Epist.  CCIV.  —  Ad  Cestrensem  episcopum.      910 

Epist.  CCV.  —  Ad  Hilarium  Cicestrensem  episco- 

pum.  910 

Epist.  CCVI.  —  Ad  Hugonem    Dunelmensem  epi- 

scopum.  911 

Epist.  CCVII.  —   Ad  Barthobmseum  Exonieusem 

episcopum.  911 

Epist.  CCCVIII.  —  Ad  Robertum  Oxenfordensem 

archidiaconum.  911 

Epist.  CCIX.  —  Ad  eumdem  912 

Epist.  CCX-  —  Ad  Robertum  Herefordiensem  elec- 

tum.  912 


1523 


ORDO  RERUM 


1524 


Epist.  CCXl.  —  Adeumdem.  913 

Epist.  CCXII.  —  Ad  eumdem.  913 

Epist.  CCXIII.  —  Ad  eumdem.  914 

Epist.  CCXIV.  Ad  eumdem.  914 

Epist.  CCXV.  —  Ad  episcopos  Herefordiensem  et 

Wigorniensem.  915 

Epist.  CCXVI.  —   Ad   G.  decanum,  et  capitulum 

Herefordise.  916 

Epist.  CCXVII.  —  Ad  eosdem-  916 

Epist.  CCXVIII.  —  Ad  Uctredum  Landaviensem 

episcopum.  917 

Epist.  CCXIX.  —  Ad  Nicolaum  Landaviensem  epi- 

copum.  917 

Epist.  CCXX.  —  Ad  Robertum  Lincolniensem  epi- 

scopum.  918 

Epist.  CCXXI.  —  Ad  eumdem.  918 

Epist.  CCXXIl.  —  Ad  eumdem.  9l9 

Epist.  CCXXIII. —  Ad  R.  Lincolniensem  archidia- 

conum.  920 

Epist.  CCXXIV.  —  Ad  parochianos  Londoniensis 

ecclesise.  921 

Epist.  CCXXV.  —  Ad  eosdem.  921 

Epist.  CCXXVI.  —  Ad  eosdem.  922 

Epist.  CCXXVII.  —  Ad  eosdem.  922 

Epist.  CCXXVIII.  —  Ad  eosdem.  923 

Epist.  CCXXIX.  —  Ad  eosdem.  923 

Epist.  CCXXX.  —  Ad  eosdem.  924 

Epist.  CCXXXI.  —  Ad  eosdem.  924 

Epist.  CCXXXII.  — Ad  eosdem.  924 

Epist.  CCXXXIII.  —  Ad  eosdem.  925 

Epist.  CCXXXIV.  —  Ad  eosdem.  925 

Epist.  CCXXXV.  —  Ad  eosdem.  926 

Epist.  CCXXXVI.  —  Ad  eosdem.  927 

Epist.  CCXXXVII.  —  Ad  eosdem.  927 

Epist.  CCXXXVIII.  —   Ad    parocbianos    Sancti 

Pauli.  928 

Epist.  CCXXXIX.  —  Ad  eosdem.  930 

Epist.  CCXL.  —  Ad  Robertum  archidiaconum  Es- 

aexiae.  931 

Epist.  CCXLI.  —  Ad   P.  Nivernensem  episcopum. 

931 
Epist.CCXLIL— Ad  Walterum  Norwicensem.932 
Epist.  CCXLIII.  —  Ad  Joeelinum  episcopum  Sa- 

lesberiensem.  932 

Epist.  CCXLIV.  —  Ad  eumdem.  933 

Epist.  CCXLV.  —  Ad  eumdem.  933 

Epist.  CCXLVI.  —  Ad  eumdem.  934 

Epist.  CCXLVII.  —  Ad  eumdem.  934 

Epist.  CCXLVIII.  —  Ad  Rogerium  Wigornieneem 

episcopum  pro  priore  Malvernise.  934 

Epist.  CCXLIX.  —  Ad  eumdem.  9?5 

Epist.  CCL.  —  Ad  eumdem.  935 

Epist.  CCLI. —  Ad  eumdem.  936 

Epist.  CCLII.  —  Ad  eumdem.  937 

Epist.  CCLIII.  —  Ad  eumdem.  937 

Epist.  CCLIV.  —  Ad  priorem  etconventum  Chari- 

tatis.  938 

Epist.  CCLV.  —  Ad  A.  abbatem  et  capitulum  Ci- 

recestrise.  939 

Epist.  COLVI.  —  Ad  eosdem.  940 

Epist.  CCLVII.  —  Ad  Stephanum  Cluniacensem 

abbatem.  940 

Epist.  CCLVIII.  — Ad  R.  archidiaconum  Coleces- 

trise.  941 

Epist.  CCLIX.  —  Ad  H.  abbatem  SanctiEdmundi. 

941 
Epist.  CCLX.  —  Ad  H.  abbatem  Glocestriae.  942 
Epist.  CCLXI.  — AdMatthffium  Glocestrensem  ar- 

archidiaconum.  942 

Epist.CCLXII.  —  Ad  Willelmum  abbatem  Radin- 

gensem.  943 

Epist.  CCLXIII.  —  Ad  eumdem.  944 

Epist.  CCLXIV.— Ad  abbatem  Rievallensem.  944 
Epist.  CCLXV.— Ad  F.Salmurensem  abbatem.944 
Epist.  CCLXVI. —  AdLaurentiumabbatem  West- 


emonasteriensem.  946 

Epist.  CCLXVlI.  —  Ad  Henricum  regem.         947 
Epist.  CCLXVIII.  —  Ad  eumdem.  948 

Epist.  CCLXIX.  —  Ad  eumdem.  948 

Epist.  CCLXX.  —  Ad  eumdem  Henricum  regem. 

949 
Epist.  CCLXXI.  —  Ad  eumdem.  950 

Epist.  CCLXXXIL—  Ad  eumdem,de  Censu  Sancti 

Petri.  950 

Epist.  CCLXXIII.  —  Ad  eumdem  951 

Epist.  CCLXXIV.  —  Ad  eumdem.  951 

Epist.  CCLXXV.  —  Ad  eumdem.  953 

Epist.  CCLXXVI.  —  Ad  eumdem.  953 

Epist.  CCLXXVII.  —  Ad  eumdtm.  954 

Epist.  CCLXXVIII.  —  Ad  M.  regem  Scotise.     954 
Epist.  CCLXXIX.  —  AbRobertum  comitem  Leices- 

triae.  955 

Epist.  —  CCLXXX.  —  Ad  eumdem.  956 

Epist.  CCLXXXI.  —  Ad  A  comitissam  Leicestrise. 

957 
Epist.  CCLXXXII.  —  Ad  comitem  Albericum.958 
Epist.  CCLXXXIII.  —  Ad  magistrum  David.  959 
Epist.  CCLXXXIV.  —   Ad  Willelmum  de   Mala 

Palude.  959 

Epist.  CCLXXXV.  —  Ad   H.  Comitem  Norfolcise. 

959 
Epist.  CCLXXXVI.  —  Ad  R.  de  Sancto  Walerico. 

960 
Epist.  CCLXXXVII.  —  Ad....  961 

Epist.  CCLXXXVIIIad  CCCXXX.—  Advariosnon 

cognitos.  a  966  ad  977 

EPISTOL^E   VARIORUM  AD    GILBERTUM     ET 

ALIOS. 
Epist.  CCCXXXIad  CCCLXXX.—  Alexandri  III 

papffi  ad  varios.  977 

Epist.  CCCLXXXI.  —  Urbani  III  papae  ad  B.Can- 

tuaiiensem  archiepiscopum,   et  omnes  episcopos  in 

Anglia  constitutos.  979 

Epist.CCCLXXXII. —  Honorii  III  pap«  ad  univer- 

sos  Christianos  per  Angliam  constitutos,  de  transla- 

tione  Beati  Thomre.  979 

Epist.  CCCLXXXIII.  —  Ejusdem  ad  W.  priorem  et 

conventum  Cantuariensem.  980 

Epist.  CCCLXXXIV.—  Alberti  cardinalisad  Tho- 

mam  Cantuariensem.  980 

Epist.  CCCLXXXV.  —  Ejusdem  et  Theodwini  ad 

Henricum  regem.  981 

Epist.  CCCLXXXVI.  —  Eorumdem  ad  conventum 

Cantuariae.  982 

:  Epist.  CCCLXXX VII.  —  Eorumdem  ad  Willelmum 

Senonem  archiepiscopum.  982 

Epist.CCCLXXXVIII.  —  Eorumdem  ad  Gilbertum 

Ravenensem  arcihepiscopum.  984 

Epist.  CCCLXXXIX.  —  Bernardi  Portuensis  episco- 

pi  ad  Thomam  Cantuariensem.  985 

Epist.  CCCXC.  —  Gratianiad  Gaufredum  Ridel  et 

alios.  985 

Epist.  CCCXCI.  —  Ejusdem  ad   Thomam  Cantua- 

riensem.  986 

Epist.  CCCXCII.  —  Humbaldi  Ostiensis  episcopi  ad 

Thomam  Cantuariensem.  986 

Epist.  CCCXIII. —  Hyacinthi  ad  Thomam  Cantua- 

riensem.  987 

Epist.  CCCXCIV.  —  Joannis  Neapolitani  ad   Tho- 

mam  Cantuariensem.  988 

Epist.  CCCXCV.  —  Ejusdem  ad  Henricum  regem 

988 
Epist.  CCCXCVI.  —  Ottonis  diaconi  cardinalis  S. 

Nicolai  de  Carcere  Tulliano,  ad  Alexandrum  papam 

pro  Gilberto  Londoniensi  episcopo.  990 

Epist.  CCCXCVII.  —  Ejusdem  ad   Thomam  Can- 

tunriGDSG  Tl  QQ  0 

'  Epist.  CCCXCVIII.  —  Ejusdem  ad  eumdem.      990 
Epist.  CCCXCIX.  —  Petri    cardinalis  diaconi  ad 

Thomjm  Cantuariensem.  991 


1525 


QUJE  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR. 


Epist.  CD.  —  Ejusdem  ad  eumdem.  991 

Episr.  CDI.  —  Theodwiniad  eumdem.  992 

Epist.  CDII.  —  Ejusdem  ad  eumdem.  992 

Epist.  CDIIl.  —  Willelmi  Papiensis  ad  Alexandrum 
papam.  993 

Epist.  CDIV.  —  Ejusdem  et  Ottonis  ad  eumdem. 

993 

Epist.CDV.—  Ejusdem  Willelmiad  Thomam  Can- 

tuariensem.  993 

Epist.  CDVI.  —  Ejusdem  ad  eumdem.  Q93 

Epist.  CDVII.  —  Ejusdem  et  Ottonis  ad  eumdem. 

994 

Epist.  CDVIII.  —  Eorumdem  ad  eumdem.         994 

Epist.  CDIX.  —  Ejusdem  Willelmi  ad  Gilbertum 

Londoniensem.  995 

Epist.  CDX.  —  Ejusdem  ad  eumdem.  996 

Epist.  CDXl.  —  Eju-dem  et  Ottonis  ad  Norwicen- 

sem  et  Cieestrensem  episcopos.  996 

Epist.  CDXII.    —  T.    Cantuariensis  archiepiscopi 

ad  Gilbertum  London.  99g 

Epist.  CDXIII.  —  Theobaldi  ad...  997 

Epist.CDXIV.  — Ejusdem  ad  Henricumregem  998 

Epist.  CDXV.  —  Ejusdem  ad  eumdem.  999 

Epist.  CDXVI.  —  Ejusdem  ad...  lOOrt 

Epist.  CDXVII.  _  Ejusdem  ad...  1001 

Epist.  CDVIII.  —  Ejusdem  ad...  1001 

Epist.  CDXIX.  —  Theobaldi  Cantuariensisarchie- 

piscopi  testamentum.  1002 

Epist.  CDXX.—  Prioris  etconventus  Cantuarien- 

sis  ad  Alexandrum  papam.  1002 

Epist.  CDXXI.  —  Odonis  prioris  et  conventus  Can- 

tuar.  ad  Alexandrum  papam.  1003 

Epist.  CDXXII.  —  Ejusdem  ad  Ricardum  Pictavi- 

ensem  archdiaconum.  1003 

Epist.  CDXXIII.  —  Willelmi  prioris  et  conventus 

ecclesise  Christi  Cantuariensis  ad  universos  Christi 

fideles.  lu05 

Epist.  CDXXIV.  —  Rogeri  Eborac.  archiep.  ad  Alex- 
xandrumpapam.  1005 

Epist.  CDXXV.  —  Ejusdem  ad  Hugonem  Dunel- 
mensem  episcop.  et  alios.  1006 

Epist.  CDXXVI.  —  Archiepiscopi  Remensis  ad 
Alexandrum  papam.  1007 

Epist.  CDXXVII.  — Canonicorum  Remensium  ad 
eumdem.  1007 

Epist.  CDXXVIII.  —  Rotrodi  Rothomagensis  ad 
eumdem  papam.  1007 

Epist.  CDXXIX.  —  Ejusdem  ad  eumdem.        1007 

Epist.  CDXXX.  —  Ejusdem  ad  Henricum  Pisa- 
num  cardinalem.  1007 

Epist.  CDXXXI.  —  Ejusdem  ad  Thomam  Cantua- 
riensem.  1008 

Epist.  CDXXXII.  —  Ejusdem  ad  eumdem,      1008 

Epist.  CDXXXIII.  —  Ejusdem  ad  clerum  et  po- 
pulum  Anglise.  IO09 

Epist.  CDXXXIV.  -  Ejusdem  ad  clerumet  popu- 
lum  LondomeDsem.  1009 

Epist.  CDXXXV.  —  Ejusdem  ad  Henricumregem. 

Epist.  CDXXXVI.  —  Ecclesiae  Anglicaase  ad  Tho- 
mam  Cantuariensem.  1009 

Epist.  CDXXXVII.  -  Eorumdem  ad  Alexandrum 
lll  papam.  jq|o 

Epist.CDXXXVIII.— Eorumdemad  eumdsm     1013 
Epist.  CDXXXIX.  -  CleriNormannise  adeumdem. 

Esist.  CDXL.  —  Clericum  quorumdam  ad  reeem 
Henncum.  jqio 

Epist.  CDXLI.  -  Ecclesise  Anglicanae  adThomam 
Oantuanensem.  1015 

Epist.  CDXLII.  -  Walteri  Albanensisepiscopiad 
uabertum.  r        ^OIT 

Epist.  CDXLIII.  -  Willelmi  Altissiodorensis  epis- 
sopi  ad  Alexandrum  papam.  1017 

Epist.  ODXLIV.  —  Bangorensis  archidiaconi   ad 


1526 

Thomamcantuariensem.  1017 

Epist.    CDXLV.  —    Bituricensis  archidiaconi  ad 

eumdem.  iqi# 

Epist.  CDXLVI.  —  Willelmi  Carnotensis  electi  ad 
Alexandrum  papam.  1018 

Epist.  CDXLVII.  —  Ejusdem  ad  eumdem.       1018 

Epist.  CDXLVIIl.  —  CEgidii  Ebroicensis  ad  eum- 
dem.  1018 

Epist.  CDXLIX.  —  Roberti  Herefordiensis  epis- 
copi  ad  Gilbertum.  1019 

Epist.  CDL.  —  Henrici  decani  et  capituli  S.  Pauli 
Londoniensisad  Alexandrum  papam.  1020 

Epist.  CDLI.  —  Stephani   Meldensis   ;id  Alexan- 
drum  papam.  iq20 

Epist.  CDLII.  —  Ejusdem  ad  eumdem.  1020 

Epist.  CDLIII.  --  Ejusdem  ad  eumdem.  1020 

Epist.  CDLIV.  —  Milonis  Morinorum  episcopi  ad 
Alexandmm  papara.  1020 

Eist.  CULV.  —  Bernardi  Nivernensis  episcopi  ad 
Alexandrum  papam.  1020 

Epist.  ClJLVI.  —  Willelmi  Norwicensis  ad  Tho- 
mam  Cantuariensem.  1021 

Epist.  CDDVII.  —  BaldwiniNoviomensis  ad  Ale- 
xandrum  papam.  1021 

Epist.  CDLVIII.  —  Ejusdem  etMaurici  Parisiensis 
ad  eumdem.  J021 

Epist.  CDLIX.— Petri  Papiensis  adThomamCan- 
tuariensem.  J021 

Epist.  CDLX.  —  Maurici  Parisiensis  ad  Alexan- 
drum  papam.  1022 

Epist.  CDLXI.  —  Ejusdem  ad  eumdem.  1022 

Epist.  CDLXII.  —  Joannis  Pictaviensis  ad   Tho- 
mam  Cantuaiiensem.  10i!2 

Epist.  CDLXIII.  —  Ejusdem  ad  eumdem.        1025 

Epist.  CDLXIV.  —  Ejusdem  ad  eumdem.        1028 

Epist.  CDLXV.   —  Ejusdem  ad  eumdem.       1030 

Epist.  CDLXVI.  —  Ejusdem  ad  eumdem.        1031 

Epist.  CDLXVII.  —  Ejusdem  ad  eumdem.        1033 

Epist.  CDLXVIII.  —  Ejusdem  ad  Gilbertum  Lon- 
doniensem.  1036 

Epist.  CDLXIX.  — Ricardi  Pictaviensis  archidia- 
coni.  1036 

Epist.  CDLXX.  —  Jocelini  Salesberiensis  ad  Tho- 
mam  Cantuariensem.  1<>38 

Epist.  CDLXXI.  —  Ejusdem  ad  Gilbertum.     1039 

Epist.    CDLXXII.  —  Capituli    Salesberiensis   ad 
Thomam   Cantuariensem.  1040 

Epist.     CDLXXIII.    —     Matthsei    Trecensis    ad 
Alexandrum  papam.  1040 

Epist.  CDLXXIV.  — Rogerii  Wigorniensis  ad  ca- 
pitulum  Cantuariense.  1940 

Epist.   CDLXXV.   Henrici  Wintoniensis  ad  prio- 
rem  et  conventum  S.  Mariae  Wigorniensis.       1041 

Epist.  CDLXXVI.  —  Fratrum  Carthusianorum  ad 
Henpicuni  regem.  1042 

Epist.  CDLXXVII.  —  A.  Certesiensis   ad  Alexan- 
drum  papam.  1042 

Epist.  CDLXXIII.  —  H.  Cluniacensis  abbalis  ad 
Gilbertum.  1043 

Epist.  CDLXXIX.  —  Ejusdemad  eumdem.     1043 

Epist.  CDLXXX.  —  PhilippiabbatisdeEleemosy- 
na  ad  Thomam  Cantuar.  1045 

Epist.  CDLXXXI.  —   Henrici  II   regis  Anglise  ad 
episcopos  Angliae.  1045 

Epist.    CDLXXXII.  —  Ejusdem    ad   vicecomites. 

1046 

Epist.  CDLXXXIII.  —  Ejusdem   ad  Reginaldum 

Coloniensem.  1545 

Epist.  CDLXXXIV.  —  Ejusdem  ad  quemdam  car- 

dinalem.  1047 

Epist.  CDLXXXV.  —  Ejusdem  ad  abba.tem  Cister- 

siensem.  1049 

Epist.   CDLXXXVI.   —  Ejusdem  ad  Willelmum 

Senonensem.  1049 

Epist.  CDLXXXVH.  —  Ejusdem  ad  eumdem.  1050 


1527 


ORDO  RERUM 


1528 


Epist.  CDLXXXVIII.  —  Henrici  regis  ad  Alexan- 
drum  papam.  1051 

Epist.  CDLXXXIX.  —  Ejusdem  ad  eumdem.   1051 

Epist.  CDXC.  — Ejusdem  ad  eumdem.  1051 

Epist.  CDXCI.  —  Ejusdem  ad  eumdem.  1051 

Epist.  CDXCII.  —  Ejusdem  ad  eum  lem.  1051 

Epist.  CDXCIII.  —  Ejusdem  ad  eumdem.        1851 

Epist.  CDXCIV.  —   Ejusdem  ad  abbates  Cister- 
cienses.  1052 

Epist.  CDXCV.  —  Ejusdem  ad  Rotrodum  Rotho- 
magensem.  1053 

Epist.  CDXCVl.  — Ejusdem  de  pace  reddita  Can- 
tuariensi.  1053 

Epist.   CDXCVII.    —   Ejusdem  ad  filium  suum. 

1053 

Epist.  CDXCVIII.  —    Ejusdem  ad  Thomam  Can- 
tuariensem.  1054 

Epist.  CDXCIX.  —  Mathildis  imperatricis  ad  Tho- 
mam  Cantuariensem.  1054 

Epist.  D.  —  Owem   Wallensis  ad   Thomam  Can- 
tuariensem.  1055 

Epist.  DI.    —    Anonymi   ad  Alexandrum   papam 

1055 

Epist.  DII.  —  Ludovici  Franciee  regis  ad  eumdem. 

1055 

Epist.  DIII.  —  Ejusdem  ad  eumdem.  1055 

Epist.  DIV.  —  Ejusdem  ad  eumdem.  1056 

Epist.  DV.  —  Ejusdem  ad  enmdem.  1056 

Epist.  DVI.  —  Ejusdem  ad  Thomam  Cantuarien- 
sem.  1056 

Epist.  DVII.  —  Ejnsdem  ad    Manuelem  imperato- 
rem.  -  1056 

Epist.  DVIII.  —  Ejusdem  ad  Willelmum  regem 
Sicilise.  1057 

Epist.  DIX.  —  A  reginae  Francorum   ad  Alexan- 
drum  papam.  1058 

Epist.  DX.  —  Frederici  impera'oris  ad  Henricum 
regem.  1058 

Epist.   DXI.     —  Ejusdem    ad  cunctos  populos. 

1059 

Epist.  DXIl.  —  Ejusdem  ad  Stablaunensem  abba- 
tem.  1061 

Epist.  DXIII.  —  Regis  Siciliae  ad  regem  Angliae. 

1062 

Epist.  DXIV.  —  Philippi  comitis  Flandrensis  ad 
Alexandrnm  papam.  1063 

Epist.  DXV.  —  Ranulfi   de   Turri  ad  Gilbertum. 

1063 

Efist.  DXVI.  —  Ad...  1064 

Epist.  DXVII.  —  ...  episcopi,  ad  Gilbertum.   1064 

Epist.   DXVIII.   —  R...  ad  Thomam   Cantuaiien- 

sem.  1065 

Epist.  DXIX,  DXX.  1067 

HERBERTUS  DE  BOSEBAM  S.  THOM^  CLE- 

RICI  A  SECRETIS. 

Epistola  dedicatoria.  1068 

Prsefat  0  J  A.  Giles.  1069 

VlTA  SANCTI  ThOM,E  ARCHIEPISCOPl  ET  MARTYRIS. 

Epistola  ad  Bald  winum  archiepiscopum    Cantua- 
riensem  et  ad  ejus  successores  catholicos.  1073 

LlBER  PRIMUS. 

I.  —  De  consuetudine  ecclesiasticaquaSS.  Patrum 
vita  describitur,  et  quare.  1075 

II.  —  De  Domini  pietate  super  Thoma.  1076 

III.  —  De  viri  pueritia  et  adolescentia.  1077 
Libbr  secundus. 

I.  —  Quod  iuvenis  factus  creverit  setate  et  gratia. 

J  1077 

II.  —  De  continentia  Thomae  cum  juvenis  esset. 

1079 

III.  —  De  ssecularibus  quibus  obsequebatur.   1080 

IV.  —    De  archiprsesule  Theobaldo  ad  quem   se 
transtulit.  1080 

V.  —  De  gratia  quam  consecutus  est  in  obsequio. 

1080 


VI.  —  Quomodo  archilevita  factus.  1080 

VII.  —  QuaMs  cum  fuerit  archilevita.  1082 

VIII.  —  Quomodo  translatus  et  cancellarius  fac- 
tus.  1083 

IX.  —  Qualiter  pro  tempore  levitam  exuerit.  1083 

X.  —  Quibus  gratiarum  donis  regis  gratiam  sit 
adeptus.  1084 

XI.  —  Quantus  in  cancellaria  fuerit.  P'84 

XII.  — De  aulicorum  invidia.  1085 

LlBBR   TERTIUS 

I.  —  Cantuariorum  archiepiscopatus  a  rege  pro- 
ponitur.  10F5 

II.  —  Qualiter  cancellarius  electus.  1088 

III.  —  Qualiter  electus  ad  se  sit  reversus.       1089 

IV.  —  Quam  magnifice  fuerit  consecutus.       1091 

V.  —  Quare  vereatur  discipulus  consecrati  virtu- 
tes.  1092 

VI.  —  Quomodo  exuto  veteri  novum  hominem  in- 
duerit.  1094 

VII.  —  De  prima  pontificis  mensa  corporali,  quod 
est  mandatum  novum.  1097 

IX.  —  Qualis  fuerit  in  auditorio.  1 102 

XI.  —  De  sobrietate  pontificis.  1108 

XII.  —  Qualis  fuerit  in  ordinibus.  1112 

XIII.  —  Cur  in  describendis  operibus  pontificis 
moretur.  1118 

XIV.  —  De  prsediis  quse  repetebat  a  laicis.     1120 

XVI.  —  De  duobus  electis  in  pontifices.  1124 

XVII.  —  De  initio  dissensionis  inter  regem  et  archi- 
prsesulem.  1128 

XVIII.  —  Qualiter  rex  allegat  pro  populi  sui  pace. 

1129 

XIX.  —  De  munitionibus  quas  rf  x  ab  archiprsesule 
repetit  et  episcopis  eum  deserentibus.  1134 

XX.  —  De  vocatione  archiprsesulis  apud  Claren- 
dum.  H36 

XXI.  —  Dearchiprsesulis  moestitia  et  planctu.  1143 

LlBER   QOARTUS. 

I.  —  De  fuea  Thomse  et  quod  evangelica  fuerit. 

1161 

II.  —  Quod  sit  gestum  in  curia,  cognita  archiprse- 
sulis  fuga. 

III.  —  De  itinerario  Thomse  fugientis.  1164 

IV.  —  Quomodo  Thomas  fugiens  in  fractione  pa- 
nis  ab  hospite  suo  agnitus  fuerit.  1  '66 

V.  —  Quare  jam  in  transmarinis  se  adhuc  abs- 
conderit.  H67 

VI.  —  De  loco  ubi  discipulus  reversus  est  ad  ma- 
gistrum.  1 167 

VII.  —  Qualiternaufragantibusadversariisarchi- 
prsesul  applicuerit.  H68 

VIII.  —  Quomodo  nuntii  archiprsesulis  ad  virum 
apostolicum  venerit,  et  qualiter  excepti.  1171 

IX.  —  Qualiter  nuntii  regisin  Angliam  reversi,  et 
archipraesul  a  rege  Francorum  sit  exceptus.       1 173 

X.  —  Qualiter  exceptus  archiprsesul  a  viro  apos- 
tolico  et  de  sui  exsilii  causa.  1174 

XI.  —  Qualiter  correptus  a  cardinalibus  quod  tem- 
pore  schismatis  contra  regem  se  erexerit.  1176 

XII.  —  Qualiter  archiprsesul  Pontiniacum  ad  pe- 
regnnandum  elegerit.  U84 

XIV.  —  Qualiter  archiprsesul  ccepit  arctius  vivere. 

1196 

XVI.  —  Qualiter  rex  primo  sit  conventus.     1200 

XVII.  —  Qualiter  arctetur  archipraesul  rege  adhuc 
incorrecto.  \2v& 

XVIII.—  De  appellatione  regis  ad  Romanum  pon- 
tificem.  1206 

XIX.  —   Qualiter  archipraesui  et  rex  »d  virum 

apostolicum  mittunt. 

XX.  —  Qualiter  archiprsesul  aPontiniaco  recedens 
Senonis  ad  peregrinandum  a  rege  Francorum  sit 
exceptus.  »"** 

XXI.  —  Qualiter  archiprsesul  Senonis  a  Francis 


sit  exceptus. 


1215 


1529  QILE  IN  HOC  TOM 

XXII.  —  De  Romipetis  archiprsesulis  reversis  et 
adventu  car(Jina'iutn  ad  pacem.  1216 

XXIII.  —  Qualiter  archiprsesul  multos  de  aulicis 
anathematizavit.  1219 

XXIV.  —  Qualiter  secundo  rex  et  archiprsesul  ad 
virum  apostolicum  mittunt.  1220 

XXV.  —  Qualiter  arctabatur  Romanus   pontifex 

Erse  nuntiis  regis   et  archipraesulis  sibi  adveisarti- 
us.  1221 

XXVI.  —  De  quodam  regum  colloquio,  ubi  pax 
nostra  stetit  pro  hoc  adjecto,  scilicet  salvo  honore 
Dei.  1222 

XXVII.  —  Qualiter  archiprsesul  confortaveritsuos 
in  via.  1-31 

XXVIII.  —  Qualiter  rex  et  archiprsesul  mittunt  ad 
virum  apostolicum  et  de  a  latere  suo  missis  ad  pa- 
cem.  1236 

XXIX.  —  Qualiter  Anglorum  rex  venit  in  Fran- 
ciam,  et  qualiter  tunc  pax  archiprsesulis  stetit  pro 
pacis  osculo  negato.  1239 

XXX.  —  Qualiter  archiprsesul  quinto  ad  Romanum 
pontificem  miserit.  1246 

LlBER    QUINTUS. 

I.  —  De  pace  inter  regem  et  archiprsesulem  refor- 
mata.  1251 

II.  —  De  nuntiis  ejus  ad  regem  missis.  1252 

III.  —  De  primo  accessu  ejus  post  pacem  ad  regem. 

1253 

IV.  —  De  secundo  «ccessu  ejus  ad  regem         1253 

V.  —  De  prseparatione  ejus  ad  patriam.         1254 

VI.  —  De  ingressu  ejus  in  mare.  1257 

VII.  —  De  his  quse  in  initio  ingressus  ejus  in  ter- 
ram  gesta.  1258 

VIII.  —  De  episcopis  regem  iterum  contra  archi- 
praesulem  instigantibus.  1260 

IX.  —  De  gestis  ejus  in  die  natalis.  1262 

X.  —  De  recessu  discipuli  ab  eo.  1263 

XI.  —  De  ira  regis  et  adventu  carniflcum.       1264 

LlBF.R    SEXTUS. 

I.  —  De  militibus  in  palatium  irruentibus.     1265 

II.  —  De  occursu  athletse  Domini.  1267 

III.  —  De  excusatione  discipuli  quod  in  descri- 
bendo  certamine  sit  prolixior.  1269 

IV.  —  De  martyrio  et  martyrii  modo.  1270 

V.  —  De  athletse  inhibitione  imperosa.  1271 

VI.  —  De  iterata  discipuli  excusatione.  1273 

VII.  —  Quod  discipulus  finem  martyrii  invitus 
describat.  1274 

VIII.  —  De  ultima  viri  consummatione.  1275 

IX.  —  De  virtute  patientise  viri.  1276 

X.  —  De  spoliis  et  vestimentis  quse  partiti  sunt 
inter  se.  1280 

XI.  —  De  martyrio  cognito  in  Jerusalem  infra 
dies  quindecim.  1280 

XII.  —  De  convenientia  mortis  Christi,  et  Christi 
Domini.  1282 

XIII.  —  De  gestis  post  martyrium.  1282 

XIV.  — De  formajam  exanimis  corporis.       1283 

XV.  —  Qualiter  sancti  viri  corpus  sit  deductum 
ad  tumulum.  1284 

LlBER    SEPTIMUS. 

I.  —  De  catalogo  eruditorum  Thomae.  1285 

II.  —  Ne  quis  hanc  martyris  historiam  mutilet 
deprecatur.  1291 

III.  —  Legentium  hanc  historiam  orationibus  se 
comraendat.  1292 

LIBER  MELORUM. 

Prologus.  1293 

Melus  primus.  —  De  visibili  et  conformi  pugna 
militis  ad  consimilem  pugnam  imperatoris.       1293 

Melus  secundus.  —  De  consonantia  visibilis  pal- 
mse  militis  ad  visibilem  palmam  imperatoris.    1302 

—  De  poenitentia  sacrilegorum  militum.         13^3 

—  De  morte  eorumdem.  1304 

—  De  christianissimo   Francorum  rege  peregre 


O  CONTINENTUR.  1530 

proficiscente  ad  martyrem.  1309 

—  De  illustri  anglorum  rege  triumphato  per  mar- 
tyrem.  1310 

—  De  ira  regum.  1313 

—  De  nuntiis  ad  Romanam  Ecclesiam  a  rege  mis- 
sis  post  martyrium.  1314 

—  De  prima  dissensione  orta  inter  regem  patrem 
et  regem  filium.  1315 

—  De  prima  peregrinatione  regis  ad  martyrem  et 
causa  peregrinationia.  1315 

Qualiter  rex  peregrinus   Cantuariam    intraverit. 

1315 

—  Quod  rex  consuetudines  illas  mala*  quae  exsilii 
et  martyrii  causa  fuerunt  abdicaverit.  1316 

—  Iterat  hic  se  per  historiam  hanc  prosequi  ve- 
ritatem  omni  gratise  assentatione  et  metu  omnipost 
posito.  1318 

—  Qualiter  rex  peregrinatione  revertens  Cantua- 
riaexierit.  ]  319 

—  De  hostibus  a  rege  post  peregrinationem  suam 
cito  triumphatis  per  maityrera.  1319 

—  De  somnio  martyri  adhuc  exsuli  propheticeos- 
tensoquasi  reb<  llionis  hujus  etpacis  prophetia.   1320 

—  Quod  regum  poenitentialis  perseveramia  rara 
sit  et  difficilis.  1322 

—  Praecedentis  meli  notulas  hic  breviter  iterat  ut 
adjiciat.  1323 

—  Interserit  hic  addendo  de  vexillo  crucis  et  do 
vexillo  vasis,  quod  gestant  peregrini  mihtis  sicut 
illud  crucis  peregrini   imperatoris.  1324 

—  Primode  crucis  mysterio  quod  peregrini  impe- 
ratoris  palam  gestant.  1325 

—  Adaptare  incipit  mystice  signum  militis  signo 
imperatoris.  1326 

—  De  vasis  mysterio  quod  martyris  peregrini 
gestant.  1327 

—  Quod  mysticum  sit  signum  et  vexillum  militis 
sicut  et  imperatoris  monstrat.  1329 

—  Quare  crux  gestetur  in  pectore.  1331 

—  Quare  crux  affigatur  in  humero.  1331 

—  Quare  crucis  signum  aote  faciem  Romani  pon- 
tificis  similiter  et  metropolitanorum  gestetur  sem- 
per  erectum.  1331 

Quare  vexillare  vas  militissicut  etvexillum  impe- 
ratoris  palam  gestetur  et  in  pectore.  1332 

—  Decurrit  breviter  quse  de  signorum  confirmitate 
prolixius  dicta    unt  nova  qusedam  adjiciens.     1334 

—  Recapitulat  breviter  praemissa,  transiturus  ad 
alia.  1336 

—  De  pixidibus  prius  gestatis.  1337 

—  Modulatur  citharam  ad  melum  tertium.     1339 

—  De  verborum  protractione  se  excusat.         1342 
Melus  tertius.  —  De  consonantia  invisibilis  pal- 

mse  militis  ad  invisibilem  palm<m  imperatoris.    1343 

—  Quod  duplex  sit  corona  militis  sicut  et  impe- 
ratoris.  1343 

—  De  prima  imperatoris  corona.  1344 

—  De  secunda  imperatoris  corona.  1344 

—  De  duplici  corona  nvlitis.  1345 

—  Hic  primo  in  superioribus  citharae  cordismelus 
tertius  formari  incipit.  1347 

—  Distinguit  unitates  tres.  1348 

—  Primo  hic  de  prima  et  principaii  unitate  agit. 

1349 

—  Manifestatio  prima  primse  et  principalis  uni- 
tatis.  1349 

—  Manifestatio  secunda  per  Creatoris  guberna- 
tionem.  1354 

—  Manifestatio  tertiaper  solum  rationis  oculum. 

!  356 

—  Manifestatio  quarta  primse  unitatis.  1357 

—  Manifestatio  quinta  et  sexta.  1357 

—  Manifestatio  septima.  1358 

—  Manifestatio  octava.  135y 

—  Qualiter  unitaa  prima  per  tertium  contempla- 


1531 


ORDO  RERUM 


1532 


tionis  oculum  manifestetur.  1360 

—  Quod  duplex  sit  manifestationis  modus  per  ter- 
tium  contemplationis  oculum.  1361 

—  Primo  de  manifestatione  modo  qui  fit  per 
Scripturam.  1362 

—  Prima»  et  principalis  unitatis  manifestatio  per 
tertium  contemplationis  oculum  in  tertio  exemplari 
vit».  1366 

—  De  illo  manifestationis  genere  quod  dicitur 
Theophania.  1369 

—  De  unitate  solius  gratise,  et  primo  de  ipsius 
causa.  1373 

—  De  unitate  miserante  hominis  oppressionem  et 
cogitante  de  ereptionis  modo.  1375 

—  De  sententia  lata  pro  ereptione  hominis.     1376 

—  De  latse  sententise,  exsecutionis  modo  et  de  ipso 
exsecutore.  1377 

—  De  illis  qui  dicunt  Deum  hominem  factum  ha- 
bitu.  1378 

—  De  illis  qui  dicunt  Deum  hominem  factum  se- 
sentia.  1379 

—  In  homine  assumpto  duas  distinguit  unitates. 

1380 

—  De  latae  sententiseexsecutionis  modo  per  unita- 
tem  solius  gratise.  1381 

—  Tertius  melus  finitur  hicde  unitate  solius  gra- 
tia?,  qui  et  deinceps  de  unitate  naturse  et  gratise  reso- 
nabit.  1385 

—  Tertius  melus  de  unitate  gratise  et  naturse  hic 
plane  resonat,  quam  primo  bipertit  in  unitatem  mih- 
taremettriumphalem,  etpnusdocetde  railitari.  1387 

—  Militarem  unitatem  bipertit  in  communem  om- 
nium  justorum  et  in  privatam  perfectorum,  et  primo 
docet  de  communi.  1389 

—  De  illa  triumphali  unitate  naturse  et  gratise  de 
qua  principaliter  intendit  plen^  agit  tertio  melo  de 
ipsa  jam  clara  et  aperte  resonante.  1391 

—  Interserit  hicprimo  de  quodam  sponsi  nomine, 
quod  valet  ad  unitate;n  hanc  tertiam  commendan- 
dam,  sed  praesertim  in  via.  1399 

—  Desponssenomine  quodsimiliter  adtertisehujus 
unitatiscommendationemest,  sedprsesertimin  patria 

1400 

—  Quod  primum  sponsi  nomen  unitatem  hanct-r- 
tiam  commendet,  sed  in  via  ;  secundum  vero  sponsse 
eamdem  pariter  commendet,  sed  in  patria.         1401 

—  De  secundo  sponsi  nomine  quod  non  habet  in 
via  sed  in  patria,  et  quantum  consonet  hoc  sponsae 
patiio  nomine.  1401 

Homilia  in  festo  sancti  Tbomae.  1403 

Causa  exsilii  et  mariyrii  beati  Thomse  Cantuarien- 
sis.  1413 

EPISTOL.E  HERBERTI. 

Epist.  I.  —  Ad...  1415 

Epist.  II.  —  In  persona  Thomae  Cantuariensis 
exsulantis  ad  Alexandrum  papam  contra  Gilhertum 
Londoniensemepiscopumjamexcommunicatum.1422 

Epist.  III.  —  In  persona  ejusdem  Thomse  ad  Ale- 
xandrum  papam  contra  eumdem  Gilhertum.       1425 

Epist.  IV.  —  In  personaStephani  Meldensis  epis- 
copiad  Alexandrum  papampro  Thoma  Cantuariensi 
exsulante.  1428 

Epist.    V.  —  Herberti  exsulantis  ad  Willelmum 

Senonensem  archiepiscopum  iam  Romam  profjctum. 

^       P  1429 

Epist.  VI.  — Herberti  exsulantis  ad  eumdem  con- 
tra  Londoniensem  episcopum  Romam  jam  proficis- 
centem.  1432 

Epist.  VII. —  Ejuadem  ad  cemdem  pro  eodem.  1433 

Epist.  VIII.  —  In  parsoua  Thomse  Cantuariensia 
ad  universos  Angliaa  ciericos  et  laicos.  1434 

Epist.  IX.  —  In  persona  Thomse  ad  universos  An- 
glise  episcopos  et  abbates.  1434 

Epist  X.  —  In  persona  Thomae  ad  Rogerium  Wi 
gorniensem  episcopum.  1434 


Epist.  XI.  —  Ejusdem  in  persona  Thomse  ad  Ro- 
bertum  Sancti  Audomari  prsepositum.  1435 

Epist.  XII.  —  Ejusdem  ad  Nicolaum  priorem  in- 
firmorum  de  Monte  Rothomagi.  1436 

Epist.  XIII.  —  Ejusdem  ad  priorem  Wibertum  Can- 
tuariensis  ecclesise  et  ad  totum  conventum.        1437 

Epist.  XIV.  —  Episcoporum  Cantuariensis  provin- 
cise  etaliarum  personarum,  quse  per  eamdemprovin- 
ciam  variis  locis  constitut»3  sunt,  missaad  Thomam 
Cantuar.  cum  in  exsilio  Pontiniaci  moraretur.   1438 

Epist.XV.  —  Heibeiti  ad  universos  CantuarieusiB 
provinciae  episcopos  et  personas  variis  locis  constitu- 
tas,  edita  in  personam  Thomse,  etcontinens  respon- 
sionem  ad  libellum  eorumdem  appellatorium.     1439 

Epist.  XVI.  —  Lumbardi  inpersona  Thomae  Can- 
tuar.  archiepisc.  responsalis  ad  appellationem  epis- 
coporum  Angliae  scripto  factam.  1439 

Epist.  XVII.  —  Thomaj  Cantuar.archiep.  exsulan- 
tis  responsalis  ad  appel  Iationem  episcoporum  Anglia», 
et  ad  qusedam  alia  sibi  ab  iisdem  objecta.  1447 

Epist.  XVIII.  —  Herberti  exsulantis  ad  Willel- 
mum  Carnotensem  electum.  1447 

Epist.  XIX.  —  Ejusdem  ad  Gregorium  abbatem  de 
Malmesberia.  1448 

Epist.  XX.  — Ejusdem  ad  Alexandrum  papam  in 
persona  Tbomae.  1451 

Epist.  XXI.  —  Ejusdem  ad  Henricum  Bajocensem 
episcopum.  1456 

Epis'.  XXII.  — B.  abbatis  S.  CrispiniSuessionen- 
sis  ad  Herbertum.  1456 

Epist.  XXIII.  —  Herberti  exsulantis  ad  B.  abbatem 
S.  Crispini  Suessionensis.  1457 

Epist.  XXIV.  —  Ejusdem  ad  Alexandrum  papam  in 
persona  Henrici  comitis  Trecensis.  1458 

Epist.  XXV.  —  Ejusdem  ad  A.  papam  in  persona 
Matthsei  praecentoris  Senonensis.  1459 

Epist.  XXVI.  —  Ejusdem  a<l  Reimundum  diaco- 
num  cardinalem  R.  Ecclesiae  m  persona  Thomae 
Cantuariensis.  1460 

Epist.  XXVII. —  Ejusdem  ad  Christianum  Franco- 
rum  regem  Ludovicum  in  persona  Tbomse  Cantua- 
riensis  archiepiscopi.  1461 

Epist.  XXVIII.  —  Ejusdem  ad  Waldemarum  re- 
gem  Dacorum  in  persona  Thom83  Cantuariensis  ar- 
chiepiscopi.  146L 

Epist.  XXIX.  —  Ejusdem  ad  Willelmum  Viztflia- 
censem  abbatem  consultantem  super  quibusdam  hae- 
reticis  deprehensis  qui  vulgo  dicuntur  Dageneis  seu 
Deonas.  1462 

Epist.  XXX.  —  Ejusdem  ad  Bartholomaeum 
Exoniensem  episcopum.  1464 

Epist.  XXXI.  —  Ejusdem  ad  Baldewinum  Exo- 
niensem  arehidiaconum.  1464 

Epist.  XXXII.  —  Ejusdem  adAIexandrum  papam 
in  persona  H.  Silvanectensis  episcopi.  1465 

Epist.  XXXIII.  —  Ejusdem  in  personaWillelmiSe- 
nonensis  archiepiscopi  ad  Alexandrumpapam  contra 
interfectores  «ancti  Thomse.  1465 

Epist.  XXXIV.  —  Ejusdem  post  S.  Thomse  marty- 
rium  ad  Alexandrum  papam,  conquerens  quod  do- 
mino  suo  in  gloria  et  sociis  in  pace,  solus  esset  in 
certamine.  1465 

Epist.  XXXV.  —  Ejusdem  post  S.  Thomae  marty- 
rium  ad  Joannem  Salesberiensem.  1467 

Epist.  XXXVI.  —  Ejusdem  postS.  Thomae  marty- 
rium  ad  Gontharium  quemdam  socium  suum.     14'i7 

Epist.  XXXVII.  —  Ejusdem  in  persona  Willelmi 
archiepiscopi  ad  abbatem  Vizeliacensem.  1468 

Epist.  XXXVIII.  —  Ejusdem  post  S.  Thomse  marty- 
rium  ad  Joannem  Pictaviensem  episcopum.         1468 

Epist.  XXXIX.  —  Ejusdem  post  S.  Thomaa  mar- 
lyriumad  duos  cardinales  Albertum  et  Theodwinum 
ad  curandam  tantae  Ecclesise  plagam  missos,  quo 
tempore  rex  Anglorum  ir:  Hiberniam  profectus  est, 
se,  ut  dicebatur,  absentans.  14(69 


1533 


QILE  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR. 


Epist.  XL.  —  Petitio  Herberti  exsulantis  post  do- 
mini  sui  sancti  Thomse  martyrium  ad  Alexandrum, 
papam  postulansut  illiussancti  martyris  solemnita- 
tem  omni  Ecclesiarum  orbe  mandet  celebrari.   1471 

Epist.  XLI.  —  Alexandri  papse  consolatoria  ad 
Herbertumpost  domini  sui  Sancti  Thomse  martyrium 
exsulantem.  1471 

Epist.  XLII.  —  Herbertiexsulantispost  S.  Thomse 
martyrium  ad  Hugonem  Dunelmensem  episcopum. 

1472 

Epist.  XLIII.  —  Cardinalium  missorum  a  lateie 
domni  papae  ad  regem  Anglise,  continens  formam 
pacis  inter  Ecclesiam  et  ipsum  factam  post  mortem 
S.  Ihomae  Cantuariensis.  1472 

Epist.  Xl.IV.  —  Responsalis  ad  eumdem.      1473 

li-PiST.  XLV.  —  Willelmi  Eliensis  ad  Herbertum 

1474 

Epist.  XLVI.  —  Hernulfi  Luxoyiensis  episcopi  ad 
Thomam  Cantuariensem  archiepiscopum  exsulan- 
tem.  1474 

GLOSSA  IN  PSALTERIUM. 

Praefetio  Herberti  ad  Willelmum  Senonensem 
episcopum.  1475 


1534 

ALANUS  PRIOR   CANTUARIVNSIS,  POSTEA 
ABBAS  TEWKESBERIENSIS. 
EPISTOL^E  ALANI. 

Epist.  I.  —  Ad  Philippum  regem  Francise.     1475 
Epist.  II.  —  Ad  priorem  Wintoniae.  1476 

Epist.  III.  —  Ad  Baldwinum  archiepiscopum.   1477 
Epist.  IV.—  Ad  Henricum  regem.  1478 

Epist.  V.  —  Ad  Benedictum  abbat^m  de  Burgo.  1 479 
Epist.  VI.  —  Ad  Robertumde  Hardres.  1480 

Epist.  VII.  —  Ad  Benedictum  abbatemde  Burgo. 

1481 
Epist.  VIII.  —  Ad  eumdem.  1482 

Epist.  IX.    —  Joannis  prioris  S.  Swithini  Winto- 

nise  ad  Alanum.  1433 

Epist.  X.  —  Alani  ad  Asinum  de  Burgo.       1484 
Epist.  XI.  —  Ad  Joannem  archiepiscopum  Lug- 

dunensem.  1435 

Epist.  XII.  —  Ad  eumdem.  1487 

Epist.  XIII.  — Ad  magistrum  G.  cardinalem.   1487 
Epist.  XIV.  — Ad  Cantuarienseiu  archiepiscopum. 

1888 
VITA  SANCTI  THOM.E.  1488 

Indices  in  epistolas  S.   Thomse.  1489 

Indices  in  epistolas  Gilberti  Foliot.  1497 


FINIS  TOMI  CENTESIMI  NONAGESIMI. 


Ex  typis  JAMLN,  LavaL 


a 

i 

> 

5LEY   PL 
•  ONTO  5,   CANA;